(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Patmutʻiwn Hayotsʻ ew tʻughtʻ aṛ Vahan Mamikonean"

1հ1տ 1տ ^ ժ^§^է^1 շօթ)^ օք ^ եօօե էհ^է \V^տ թ^6Տ6^V6ժ քօւ §6Ո6^^է^օոտ օո 1^ե^^^7 տհ61V6Տ եշքօա 1է \V^տ ^^^6քս11)^ տ^^ոո6ժ Ե)^ Օօօ^ւ© ^տ թ^^է օք ^ թայշշէ 
էօ Iո^ե6 էհշ \^0ք1ժ՚տ եօօետ ժ^տ^0V6^^ե16 օոԱոշ. 

1է հ^տ տս^V^V6ժ 1օո§ շոօս^հ քօւ էհշ շօթ)^ո§հէ էօ շճթՄշ ^ոժ էհշ Եօօե էօ շոէշք էհշ թսեԱշ ժօIո^^ո. ճ թսեԱշ ժօա^^ո Եօօե 1տ օոշ էհ^է \V^տ Ո6V6^ տսԵյշշէ 
էօ շօթ7Ո§հէ Օք \^հօտ6 16§^1 շօթ^ո^հէ էշաւ հ^տ շճթՄշժ. \\^հ6էհ6ք ^ եօօե 1տ 1ո էհշ թսեԱշ ժօIո^^ո ատւ^ \տլդ օօսոէւ^ էօ շօսոէք)^. ՐսԵԱշ ժօա^^ո Եօօետ 
^^6 օսք §^է6\V^7Տ էօ էհշ թ^տէ, քշթքշտշոէւո^ ^ \V6^1էհ օք հւտէօւ^, շսեսա ^ոժ եոօ\^16ժ§6 էհ^է'տ օքէշո Ժ1քքւշս1է էօ ժ^տ^0V6^. 

]V[^^ետ, ոօէ^է^օոտ ^ոժ օէհշւ Iո^^§^ո^1^^ թքշտշոէ 1ո էհշ օ^^§^ո^1 Vօ1սIՈ6 XVIII ^թթ6^^ 1ո էհւտ Ճ1շ - ^ քշաւոժշք օք էհւտ Եօօե՚տ 1օո§ յօսաշ^ քաա էհշ 
թսեԱտհշք էօ ^ 1^ե^^^7 ^ոժ ք^ո^117 էօ ^օս. 

ՍտՅ§6 §աճ61ւո6տ 

Օօօ^ւշ 1տ թասժ էօ թ^^էՈ6^ \^1էհ 1^Ե^^^^6Տ էօ ժւ^ւէւշշ թսԵԱշ ժօIո^^ո Iո^է6^^^1տ ^ոժ ատւճշ էհշա ՚^ւձշկ ^^^6տտ^ե16. ՐսեԱշ ժօIո^^ո եօօետ ե61օո§ էօ էհշ 
թսեԱշ ^ոժ \^6 ^^6 աշ^շկ էհշՄ ^ստէօժ^^ոտ. IՎ6V6^էհ616ՏՏ, էհւտ \^օքե 1տ 6xթ6ՈՏ^V6, տօ 1ո օքժշք էօ եշշթ թ^ՕV^Ժ^ո§ էհւտ ատօսքշշ, \^6 հ^V6 է^ե6Ո տէշթտ էօ 
թ^6V6Ոէ ^Եստ6 ե^ ^օաIՈ6^^^^1 թ^^է^6Տ, 1ոշ1սժ1ո§ թԽշ1ո§ է6^հո^^^1 քշտէոշէւօոտ օո ^սէՕIՈ^է6ժ զսշդա^. 

\\^6 ^1տօ ^տե էհ^է ^օս։ 

+ 1\4ռհ6 ոօո–շօտտ6Բշւռ1 ստ€ օքէԽթշտ ^շ ժշտւ^ոշժ Օօօ§16 6օօե Տ6^^^հ քօւ ստշ Ե^ ^ոժ^V^ժս^1տ, ^ոժ \^6 ագսշտէ էհ^է ^օս ստշ էհշտշ հւշտ քօւ 
թ6^տօո^1, ոօո-^ՕIՈIՈ6^^^^1 թսփօտշտ. 

+ Ա€իաոիօա ռսէօտռէշժ զս6քյտ§ Օօ ոօէ տշոժ ^սէՕIՈ^է6ժ զսշոշտ օք տւպ տօՈ էօ Օօօ§16՚տ տ^տէշա։ 1ք ^օս ^^6 շօոժսշէւո^ ^6Տ6^^^հ օո ա^^հ^Ո6 
է^^ոտ1^է^օո, օթէ^^^1 ^հ^^^^է6^ քշշօ^աէւօո օւ օէհշւ ^^6^տ \^հ6ք6 ^^^6տտ էօ ^ Խւ^շ ^աօսոէ օք էշճէ 1տ հ61թքս1, թ16^Տ6 ^օոէ^^է ստ. \\^6 6Ո^օս^^§6 էհշ 
ստշ օք թսԵԱշ ժօա^^ո ա^է6^^^1տ քօւ էհշտշ թսփօտշտ ^ոժ ա^7 է)^ ^է)16 էօ հ61թ. 

+ աաոէաո ԱէէոհսԱօո ւհշ Օօօ^ւ© "\V^է6^ա^^ե" ^օս տշշ օո 6^^հ 61© 1տ 6ՏՏ6Ոէ^^1 քօւ 1ոքօքա1ո§ թ60թ16 ^եօսէ էհւտ թայշշէ ^ոժ հ61թ1ո§ էհշա հոժ 
^ժժ^է^օո^1 ա^է6^^^1տ էհաս^հ Օօօ^ւ© 6օօե Տ6^^^հ. Ր16^Տ6 ժօ ոօէ ^6աօV6 1է. 

+ ^66բ Ա Խ§թ1 \Vհ^է6V6^ յօա ստշ, ւշաշահշւ էհ^է )^օս ^^6 ատթօոտ1ե16 քօւ շոտսոո^ էհ^է \Vհ^է ^օս ^^6 ժօ1ո§ 1տ 16§^1. Օօ ոօէ ^տտսա6 էհ^է յստէ 
Ե6^^ստ6 \^6 ե61^6V6 ^ եօօե 1տ 1ո էհշ թսեԱշ ժօա^^ո քօւ ստշւտ 1ո էհշ Սաէշժ Տէ^է6Տ, էհ^է էհշ \^օքե 1տ ^1տօ 1ո էհշ թսեԱշ ժօա^^ո քօւ ստշւտ 1ո օէհշւ 
շօսոէոշտ. \\^հ6էհ6ք ^ Եօօե 1տ տէ111 1ո շօթ^ոտհէ V^^^6Տ քաա շօսոէւ^ էօ շօսոէւ^, ^ոժ \^6 ^^ո'է օքքշք §ս^ժ^ո^6 օո \^հ6էհ6ք տւպ տբշճճշ ստշ օք 
տւպ տթշշւհշ Եօօե 1տ ^11օ\V6ժ. Ր16^Տ6 ժօ ոօէ ^տտսա6 էհ^է ^ եօօե՚տ ^թթ6^^^ո^6 1ո Օօօ^ւ© 6օօե Տ6^^^հ ա6^ոտ 1է ^^ո եշ ստշժ 1ո շլպ ա^ոո6^ 
&ո)^\^հ6ք6 1ո էհշ \^0ք1ժ. ՕօբՅ^ո^հէ ւոքոո^շաշոէ 1^^ե^1^է7 օ^ո եշ զսւէշ Տ6V6^6. 

ՃԵօսէ Օօօ§16 6օօե ՏՇՅՐՇհ 

Օօօ^ւշ՚տ աւտտւօո 1տ էօ օ^§^ո^26 էհշ \^0ք1ժ՚տ ^ոքօ^ա^է^օո ^ոժ էօ ատձւշ 1է սո^V6^տ^117 ^^^6ՏՏ^Ե16 ^ոժ ստշքսԼ Օօօ§16 6օօե Տ6^^^հ հ61թտ ^6^ժ6^տ 
ժ^տ^0V6^ էհշ \^0ք1ժ՚տ եօօետ ՚^հւ\շ հ61թ1ո§ ^սէհօ^տ ^ոժ թսԵԱտհշքտ ^6^^հ Ո6\^ ^սժ^6Ո^6Տ. %ս ^^ո Տ6^^^հ էհաս^հ էհշ քս11 էշճէ օք էհւտ եօօե օո էհշ \V6Ե 



ցէ |հէէթ : //եօօէտ . ցօօց16 . շօա/ 



յ9 ..«Տ՚ՏւՈ^Տ^տ. <■ 







^ 




ք •յւ^, <;\ ,7. \^֊ «• 






ճկ^-լ/։/^, ^օ֊1^;^–>Շք 



\\ 



^աԱԱԱ Ո8եԱ1>1Ո( 



Բ. 



րհ.յ Ււ^ սէւ ֊^.յ^) ՚/,Հ V/; օ7։՜. 



՚1ՏՉ 



–1 ,1ՇՀ–1^ 

յ 



ՂԱձԱՐԱՑ ՓԱՐՊէՏՒՈՏ 



ՊստսոԻթԻԻն տո8 



հԻ 



ոա ա դա աաաա 



ԳՐԱԳՈՐԱն 



^հՕք, 



Թ Ի Ֆ I Ի Ծ 

եւււ«էոաա*Հ ՏՊԱՐԱՆ օր. ն. սօսաւՆհ, պօլոտ. 7 

1907 (99) 



\աւատ օք աօա» ասոռ 






I։ - - — ՝. ».;՝՚,՚"ք1|1»ւ՛^ 



գրոգ՚1Րւ։Ն 



Ի ՑԱԻԵՐԺԱԿԱն 67>ԾԱՏԱԿ 

9 1» ե 8 հ < Ո 8 ք Ո 1 II 8 է Տ ն 
ւՈՒԿԱԾԵԱՆՑ 



^ ու շ ե ց ւ ո I 



;է. ~ ՜ ■"֊ ՚"՝––՝՝ 



կազաը Փաըսլեցու. աա ՝ա սլա գրույթ ի ւ^ե ս#ր՛ 
տատսլա^Ւ է ւ*, Տէը*՚Մկյրատեա*եի և Ս* Մպլխա՛՛ 
սեաեէ 1904 թուԱն Թհֆլհսում ^ըասէսէոաևա^ 
Հիրինակից։ . ^ 







ՀԱԶԱՐ ԱՏ ՓԱՐՊԵ8ՒՈ8 

ՊԱՏՄՈԻԹԻԻՆ^ԱՅՈՕ 

Ա* *՚^յ՚ԳՐ^ սօւաշյի% գրոց պաամութեանն 
Հայոթք որում սկիղրհ արարեալ սլատմեաց սեոու.^ 
ք^ւ՛ էսյրն երանելի Ագաթ անգեղհս ^ սկսեալ ի 
մա^ոմե Արաևանաէ յԱրաաշոէ րրգւոյ Սասանաւ 
րոՏ§աւ.որ Ասւա^րացւոյԱ» և գգաիձ աշքսաո^ես 
Տաւոց յանգիաու֊թենէ . կոապաշաութեան ւս՚ս՛ 
սէուած՚գեսէութեան ճշէքարսւութեւե ի ձեո*ն սրր՜ 
րպ 1սահասէակ1էհ 1*րէգորէսի* մ՚՚Ր՚՚յ աեոմե և 
գգհր՚՚ն սէեոււաեեալ կոչեն ^րէգորիսիէ երկրորդ 
գրոց *՚կէգք^ արարեավ սլաամելու ի կարգէ ա" 
ռէս9հն գըոցե^ զէրս րագմափոփոէւս աշիար^էս Տա՜՛ 
յոց^ գրաոեաց և ՚գչաոեացք դվարս և ռգորօ՚ս զա– 
.րանց սրրոց և զսլդքՒոց^ զժամանակէ սլաաերազ^ 
մաց և գխազաղութեան։ Պատմեալ գայս ամե*՛ 
՛նայն Փոսաոս ո9ե ր ուզան գացխ մինչև ցթագա^ 
ւորութիւձն Արշակա^ քորղւո^ Պասլար որգւոյ 



6 ^^^^^ %ԱՏԼԱՐ ՓցՐՊԵՑԻ ^^^^^^^ 

Ա»րշակայ^յ որգւպ սիըանայ* ւսռ ոռով թտաէգաւո*՛ 
րու.թեամբ թէսժահե§սլ աշիար^ս Տսւ/ոռ^ սլէսաա^ 
ռեցսէւ. էերկու.ս ձ՚ոէ^էնսք ըս՛" օրքւնաեհ ^հսւսեար 
ձորձոյ։ 6«. աւարւոե-ալ ասաահօր ղրան սլէթւտմու.՛^ 
թեաե էւրոյ^ ՏՌաաուցեստլ ^անգոա» զոր աեոսա՛^ 
նեաչ կոչէն զա%»$^ գռթէցն Հարց ասաւմա.թիւն^ 
Երրորդ Պէսէոմութիսհս էսլս է կէսրգէ%որքքՆ՛ 
գրոց շարագրեալ էոելարոււթեաես մերոկմ* ար 
^էսրեաւորեէսլ ^րամանւսւ. էշխասաց ե. բանի ւ սուր թ 
վւսրգաաեաաց^ սւուաք ղանձինս յայսելիսի գործ՛ 
կարևոքք չիշիեցեալ ըԽգգիմանայ. յէշք՚լով ի սուրբ 
՚՝Տ^9 Գ"յգ՚*"՚^՚ոլիսն սձ^նազա%գից »գգւ–ոց% եւ 
զորս գյ^է ^երողութքքւձ ^նագսձգից ե. ^ասսքեե* 
լդյց* կարգել մի ըոա ^իո^էգիրս և գգորձսք զրադ՛–֊ 
մայեգանակ^ գիպմունս Հայասաաե աշքաարՀիէէի 
րաժանմա%ց լերկուս թագաւորութէւէէո* և ի վի– 
ճպկէ րաժնոք անօրքձացն արանց քա^քսցք ի առ^^ 
էքէ նախարարացն Տաքոցդ տալ զանձին»» քմե^ա՛^ 
ւքքսբս ի նա^աաակոէ^իւնէէ ի վերայ ոկխաին. ոբր^ 
րոֆ եկևղեցւոի և կիսոց ^ամրերևլ կասլաեաց Խ 
րա%գից վասև եր1քԱաւոր §ուսո§Ա րազմաժա/քա^ 
%աե աևոզութեէսմբ» ^եռուլ և քա^աեսաէեց ւ^էո–^ 
րելոց Ասաուծոյ և ճշմարաապէս ^ովուաց դյա– 
րքքԼ^ է պարանոցաց իւրեանց է վերա§ լձարեալ 
րանասէէր ^օաէն ՚Րրհկաոսի, և ոմանց ւըէէկերակ՛* 
ցաց %աԽարարաց% ե է՚ուլ ադասէ մէսրգկանէ^ 



%ԱՏ^ԱՒ ՓԱէ^81ք 



ամէձաքն մթ/չև՛ ց^ք սկ^սծ^ է6պ9ղպէէ§%բխթքք0քքէն 

մէ9ւաթեա^§ցւ§9^ այէացիկւ ՚ 

էգաամագբացն Հապաց ակֆ– յ՚՚Ր«& Ը^՛^ յ^րԿ,՛^ 
ըԿԹթ4արցէպասթեսծֆ գսփ ի %ոցա%է գՓամ^Փ0Տւա$1^ք^ 
և դգարասց աշքւա€բԳս ^աք»ց ^^փ<գմ§ւպխքի յհգպ/է 
փքփխոէ-թիյԱսք էսաոյգ և քս/Ա^փֆաչ ^^ՀI<^ք #ք4ք,քւր414^^ 
թենէ Առածին գրոցն, դար /ար#/«ւ»^««քքք4«4 պ^V4^Տ^^ 
մեալ ձ-սէնռյց մեղ երանեքթ» Ադք»Փ§ՀԱգեղքա,^ ա/բ 
րաեիրոէքԽ^ գիաա^թեամր և լի Ա4մէնւպ1ք Հ^ւսսքՀքք^ւ*՛ 
գիէ^9 սաա^գարան ի կարք^գրա.թխ,% Հք^ռից, կ 
յարմարագիր ի սլատմ»է^թիէւԽ9է կ^թսէցոԿպ1^ի ի^^ 
րսյք Սա զԱէ9կաղռՅ,Տքե թսօ^է^որքքէ^թյքան 1Լրւաք>– 
կունէւորԶ Արաաա^անսէյ և զղօբաեաքս Աֆոպձրպց^ 
ւ.ոյն. արաաշրի ւֆրդսոյ Աասս/նսքյ* ստու^գասլէս 
ք^րթէռւածօփվ կարգեալ դրոչմհաց* զֆք^ախնդրդս^^ 
թիէձ%ն էԽսք^էվու, Ա զա49§րքսկ^ու.Ապ%ս գոոդզքք^ց1թ,պլ 
ԱաւաՀրացԽ.այն. ղխոր^ռ/սր^ ևզխէէէ^ամոմկմկ գաք§^ 
գէ ^Նարէ^ յադսպս մա^օՀ֊ն Խւդ^ւսբօվւքէ.* զխոր^" 
մաԱ^այլթեէէճճե գմաաէ^օէ֊թիւձ՚Ն 1էեակայ^ և դէք^պյւքէ^ 



« ^^ ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑի 

նուՏֆ ի նմանէ էլեէէըոսե Խոսբովու^ նենգաւոը 
իառէութեամբ^ զմատ%ու.§Րե յաքկմՀե՚տէ զաչխար*՛ 
^էս Հայոց ի ձեռս թագաւորութեան օտարիդ 
զփախոէ^ցէսեել դայեկաց*Կ զոր դիս Ոոսըովա. յօ*՛ 
ՍէԱէոութհւե առ է էաաոուՏն* զ^սկալսէռար միլ.*՛ 
սաԱգամ ղգարձն ^Տրդաաաք և զյաղթող մաոտիւ. 
ոմեեի զիւրոյիՆ զԱաի/նեացե քա9աթար ղթադա՛^ 
ւ^ոըութիւմե^ զղիմեի առ նա սըբոյե ՚*րիգ՚՚րի^ 
զ^եշսէ պաշսէսէմաե էոենչիւք ռեաէասէակութիէ^ 
%որի% սրբոքե% և թէ որսլէս աարաւ. ա%սլատու.3ե 
և. ա%բաւ. բազում չաբչարաԱաց%* զառաւ.ելաաէս 
օ գկ անահ ութի ւ^ւն ՚Րրիսսւոսիք ոբ ցուցաւ. ի վե– 
բէսյ սբբոյԱֆ ի հիացումն դեռևս մոլորեաէ մաբգ–՛ 
եաԱ* զ^ամբերութիէքե աևողութեանն այնչափ ամէթ 
է ՚ԼՒր՚^Պէ*^^ բստ եանիէագէա անա ես ութ էրանն 
վեբեոքեք ոբ սլա^էբ ^ա^աաաէլե ի գոբծն Տա» 
լոց* զեես սուբբ եուսանացն ի Տռովմայեցւոց 
քաղաօէնք Լ զ^եզումն մաբսաիբոսակաե աբեասնն 
ի Վազաբշաաաա քադաքիֆ յոռոգումն ռալաբու" 
թեան գօսացելոց դիոց մաբդկան* Դ^ք^ սբբուն 
՚*ր1՚Գ"ՐՒ է է՚"Ր ՎԷր՚՚՚պԷ^* ^ զ^ստնումն Տաւաս^ 
աան աշիտսէբդիս ի ի§աւ.էսբէ ասգիսէութեանն յաս» 
սէոււսէքՒային աբքաւութեանն լոյս* զյոբդո բումն 
յաքէ^մ^եսէէ վաբգասչեսէութեան Լենաց աշխաբ*՛ 
^իս տայոց* . զկտակս մկբաութեան լուսոր զոր 
Փբկի^ ՚Րրիստոս ի ձեռե մեձ՚ի նա^աաակին ^բի* 



^ %ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 9 

դ^ըփք րարեխօսութեամր և քփա^րր կուսանացն^ 
ձ՚աւ^ալեցոյց յաշխէսր^իս մեըոսմ* . զշի%ութիսե հ՛^ 
կեզե՚ցեաց^՚զպաէձ՚առութիւն քահանայից ^ զխօւմբս 
ք^աղմամջւոէէ ժողովըդոց ի աօնս ^Ը^^է^ ^ է 
՚յ-ողովմաքկս ւիշաաակաց սըռոց* Զ՚*քր ամենայն ք 
նւս §սռ§սսել քան ռսոքե գիս9ու.թիւն ^ յհէ.րում Հաս՛՛ 
^էոաաուն և անսխալ կարգագրութիւ^էսն պատ– 
մեաց մեզ երանելի ալրն ԱսաուՏ-ոլ սու֊րրե (Հ« 
գաթանգեղոս* 

Գ»փ Րսն զ^եէո սոոէԱք րս՛" այլայլման հթաց 
՚Ա ժսէմանսէեաց և գհ՚դելոյ սէշխստր^իս Տայոց բոսդ– 
մամբոխ գարուց ք երրեՏէ իազաղութեան և եր*՛ 
բւեմն սասաէկ և անրաւ. շփոթմստնցք մէէսբսէ– 
նութեան առ մեմեանս և երեսլառս§եութեամբ 
•ճեդքելոլ ի մհմեսէԱց Լալ ոմանց րսա էսսէոուէս*՛ 
■ձ-ային ^րսէմանէսաուութեսէն ի հնառանգութիւն 
րնիկ իւրեանց Արշակունի թագաւորացն ^ և այ*՛ 
յոց ^Ւէսոայել եամսսւ օտար թագստւորացն^ ի կո՛^ 
րուսսէ սէնձանց Լ սէշխարԱէէգ "րք ի միաբանեի 
•էոեսաեէեն զԱսաու^Տ՚ոլ օւ^աեստնութիւ^ն յսքեձէնա 
և յաշխէսր^Աք և ի քաեաելԱ Լ ի սլսէռաեաելկ^ 
.դ^աս և զկորուսա ւանձինս Լ յաշիար^էէէ 

Որ4է1.մ երկրորդ գրոցն էսնո9^աեեն զոմն սլասէ" 
մազեր ք կոչեց եսէլՓաւսաոս Ոու.զանզաց1ւ» և վասն 
յլի կարգելոցն առ ի նմանէ ի աեղիս ուրեք կար– 
•է՚եցեն ոմէսնբ րանք էնտ ոչ յարմարք ե դէ՚Դ^ԴՔք. 



10 ^^ ղԱԶԱԲ՛ ՊԱՐՈՑԻ ^^^^^ 

սել զա^պ^սի սճ»պւՓսշՓճ կէ$գգէ9ա.Տե րիճդէա111Թ^ 
դացւոյ ոէ.սհլոյք յ*անդի րխ.գ^%դխ9սս այ/ք փ^ ^Ք ^ 
ք^կ քաղաքֆկ էի յառաչքքգպն շինեաշ յաա%է 
ոե.մեմ%է Բիա^զսէւս՛ անոմե կ^՚չեցէքլփ-քք մեքձակա^՛ 
՝ Թը>ակացկ§քց սա^մա%ակյք։էՓւթես^%* ղոր և ի գաք^ 

%ու*է հ վեոայ անթիւ. րազմոսթեա1ւքկ յ^թ՚էաը ե 
սլաաեր՝ազմ% և առ եզերքէկ կեկովքե գես§ոյ արա*՛ 
ըեալ դէ^ը ղօբու. բա%ակաաեղԱք §9բ ե ՏԹսա՚տռա^ 
Տ՛ային աեսչոէ-թեէսմև չինէր արժանիք փրինա»կ4ա§լ 
նմա քէէքքանապէս էեբ1^ի^ աէ^տեղես^յ լ9»ւ.սաաե՚՛ 
սիկ նշան կեն սաաէէս խաչէքե^ բերելով չոսր^ գէ^^ 
քեամր ճասռագա^թից նշանագիրԱք թէ ^էսառւ. 
յէսղթեաէռեսյ^ա և նորա զֆսրթ §9է.ցես»^ յուսոՎ ե*՛ 
րևեցելոյ– նմէս սա^րբ նշանին օէւեակէւ/ԱոէւթեսԽ 
չաղթեալ վանէր զթշեամեացն րանակսնք Ա իւյծ^*՛ 
դիր փուքքսէայէատ գիէ֊սՓիս աամ ^օգացեսէլ ճե*՛ 
՚Ղ^4 էէ՚՚՚Ր ^^1Ը^ զեք^անելին Հեղինկ յԵրռէւսքԱ՛– 
դէմ առաքէր։ ծւ. թէ ոբպէքք անդ ի ձեոն քեբմ՜ 
ի՚^դբոյ "րբոյ մարդոքե յասքԱէնեցստւ կենաց փայփէէն* 
դիաէ ամենայն անՕե^ ի նորին գր՚՚ց աեղեկա*՛ 
ցեայ դդիւա փբկութեան մերոր 

Ել. ինքե թ ադա լորն եկեսէլ ի էԱէոս^^ադբեաէ 
ք9սդաքի1րտ% 99 ր էսԱու,աԱեալ կ"^էբ րիա^դանդիոսք. 



^ %ԱԶԱԲ ՓԱ/ՊծՏԻ 11 

և աեէփեալ գթթանչեչատևաթլ ղամրէւթիւ-Ն աեղ^ 
՚^՚*^9 յ^հդհ^ ^ ^աեյիսգոխ և թագու,մ աշխա^ 
ւ»ոււթիէ.ն ի աեղԱ.ո^ ալբանի ւր^ "էՒ^է վ/՚^^ր^ր 
վ§§ֆաԱ օգաակարութեան կղզէ^ոէև^ վամս ՚ դի չք2^^ 
,փակեալ քամեն ա^ կողմաՆց^ ձ՚էէվաձ՚էր՛ էր տե*^ 
դքքե^ րայԱք խու.% ինչ ցամաքաէատակ ճաԽաւալաքՒ^^ 
առակց շր^էսգարւթեանց ^ո^ք որ ելանէր Հա– 
րևմոԱ^էոս կոքս քազաքինէ Վաղվա զա եի զձեռն ի 
գորՏ– է§^րկեալ ս^աքր հրաման հարթել ղրսքրձրա՛» 
թերձ զրլուրա/եք որ ի ներքս ի կղզւո^ էինք և 
շինեւսլ ք*է§ղէսք մեէՒսսպԱքյքՒաոք Դ"Ր թ^"՛ իւրում 
ա§նքէայ.անակոչութեանն Կոսաանգնուպօէի՛՛ անուա՛^ 
նէրք որ թարգմանէ ^ա§երէն՝ ԿոսսաաԱդիանոոի 
քաղաք* զոր ոմաԱր րսա ^ռովմայեցի րարրաոոյԽ 
Պազս§ան ասեն, որ թարգմանի արքոէձ§իէ Ւոե 
որ յաո.9ս9ագոյն շինեալ ոիւզանգիոսն էր՝ է Թաղ 
մի յեզե-ր նորին քաղաքի ք որ մ/էնչե ցայսօր նո^ 
րին անուամր կոչի ոիւզստնդիոսէ Եւ. յայնմ^եաէ 
վաակք դիո9ու.թեաևք որսլէս ի թագաւորանիսսէ 
փ՚՚յրէք յ՚՚ԲԳ^՚՚՚ւ բղի՛^*^ Ի քաղաքէն» որսլէս և յա^ 
մենաՏև կողմանց յաշԽսքր^էն Ծունաց ք՛ո 9 ու.՛– 
սեէսչքե ակգ փոէ^թաԱ ^աԽդիսաԱաի և. մինչև 
ցայսօր ս»ռ,աւ,ելեալ ա ար ած՛ին յամենսքյն կող*՛ 
մանս նորա իմաստա^թեան վտակքէ 

Սարդ էայնպիսու.Տե քաղաքի և ի մէ^ ա յԱ^ 
^ոէփ րազմա-թեանն ոէ֊սելոյ վարմեալ *ուրն Փաւս^ 



12 ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ ^^ 

էոոս սէքեպէսի հ^չ ստրգեօք աԱ^սէճուս լսէէղաց 
բանս ^^"ՐԳ^Ր է պասէմոա^թեաե էւրո^մէ 4*ակ և 
^է ւէտե* /#ճ.ք#ա^ և ահ^աւաաոսվի իմում ակաըա^ 
մտութեաե^տ ևարՄեցեալ գքէր^տ^ ասեմ^ թէ գհւ." 
ցէ աո ոք յաեգու.գե 1ւ աե^ոէս^անգ բա%է§–՝ լրբա^ 
բս*ր ձեոձ աոկեաչ ւիսր%՝ գրեաց ղի%չ աէսւս ոստ 
կամի» և կամ ղի ուրուջ աՆկարեալ գիսլոէլկ^ 
աւլաբանեալ ՏԽասեաց^ և անուամբ Փաէ>.սաոեին 
ղի՚-րոյ յա՚Ագգեու^եան՚և սխալա%ս ^ամպ՚ըեցաւ. 
քՒա^Ւկեի 1ւ այԱ յայսքեի էքՈԽցաեի ստմե%ա^ Հսւ*՛ 
յեցոոաց» քանզի են ոմանք ի ՑոյԱԱֆ ազ մանա՛^ 
. ւ.անգ առա€.ել յՍասոբիսք բազումք սաբգեցին գալ 
՚ յայսաիսի յայրաաութիւնս* "՚րք ագէաք և յանդ*՛ 
գոէնք գրեցին ւինքեանց ճառս ընգունայնքէ և 
անաիաանաբանս և խաոնեալ եդին ի գիր^ գի*՛ 
աոմհ լսողաց» այլ ընարող մաաց ճանաչի յա^ա^ 
^տասլէս գիանոցն բանք և անմաացն՝ շաղփաղ*՛՛ 
փութիւնք։ 

Գ* Որում արթնամիա խոր^րգականութեամբ 
4էւշագրեալ ալս մ ամենալի մաաւոր և ք՛"^ ^ՀԸ^ 
Վա^ան աէրն Մամիկոնէիցք ղօրավարն Հաէ§գ և 
էէարզսլանն^ որ բազում և անհամար ուղղութեանց 
աշխարհիս Հայոց ի ժամանակս իշիանութեան 
իւրու եոև արարոզք անձամբ և ղասս յորգորե՛ 
չով զբաղումս է Սա որաէս Լ Ա՛յլ ամենալԱ բար" 
ւոյ իբօք ^ոգս»ցեալ զՀայասսաաե աշխարհի իրս , 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 1Տ 

ստռսէՀել՛ էլս գսքյս է գէպ 1ւ ասէաշաճ ^ամս§րե^^ 
ցա1ք,^. ի . Տէացե^սչ ա/էզւ.ոլ պաաէքութեաՆ Երկրքէրգ՝՝ 
գբոցն է^ճեցքուցաևԽլ յաոա^՛ ե ԳԲ^Լ ւաւքեմքէեաէ– 
զեղեալս ւաշԽարՀհս \ա§ոց։ Րէսզում զգուշո-ւ։^ 
թեամբ ,,գրել և՛ կսէբգեէ՚մհ ոսա միո^է զասմենայե՛ 
զ^ոգևոք§աց% զաո.աքինութիւես՝և զարանց ՚քաիօ՚ց՝ 
զլաւութէ,եւ^%թ,Ոթպէս դե զ^ոգերբաօցն զթէսբքւվաբէ/Մ) 
լուեաէ րաղքքութեէսնւ ՝ ժոզովրգոցն^ նմանողքէ լէ^՚Հ 
Ղ»ել.ցանկտսցէ% մաբգիկ ճգևոէ-թեաեց նոջա^ –Խ\ 
քս*%քխ. լկելոփ գ՚՚՚Ա^ց զգորձսն՜՚յաէւա^ագ՚որտ քա*՛ 
9ացելոցե^ ՚էաւ.ելեաքլ ք անձանց քա^ութիւ.ն^ ա՚\\ ՝)^ 
նղկաէփ յ1ւշէսաաե թողցեն Պ^է է^րեաԽց^ ս/ե*՛՜ 
ձպֆց Ա ազգի։ Եթէէ ծ՚պլքն և վատքն նայելով 
յօէկձէն^ և Լսելով զասոց զպարսաւ.անս^ է րա^ ՚ 
րե՝ նպխսւտնձն կբք^^՚"1Ք քյ՚ք^ք՚՚օցին լալանար՝ 

ւ. . Ը^9 սքյ՚սւք օոենսաեե զգա.շսէցեալ՝սսաեաեցւ$՝ւ.** 
ցսձֆէ Դ՚^եզ աէրն Մամիկհնէից Վա^Աէն^ զօրա՛^ 
վսէբն Հա^ացե մաըզսլան* ռրպ ^ասեալ ^ըա§է ան- 
առ, ես կազստթ Փարպեցե* որ .և սնեալև ուսեաշ 
աոԼ ոտս սֆռաքքքԽսէկըօե երանելւձոքե Աղէսնար ոը 1յԼյ/ճ 
էր. պդգաւ.՛ ի ^ոլսէկսքպ և էականէսա.որ աԻ^մէն ■լ^^,,^, 
ԱրՏ՚բուձեացք "ըդէ Վասակայ^ եդբօր Տաճատաք > 

Լ Գդտոըդէ* Որ մինչգեռ էր ի աիս՝ մանկու" ^ 

թեաննֆ Ա. ալե ինչ գեռ՛ տէգ մուրուացն ի վե^ 
բաք . գեզեցկաաեսիլ վ՚՚/բգափթիթ ձնօաիցն բու^ ՚ 
սանէբ^^ ի բ»՚»ց բեկեցեքէ9լ աբ^ամաբ^էբ զամէ^աքէ 



14 ^ ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊծՑԻ ^^^^^ 

վաւեէա 0էնւքաւ.որ . կենցազպս, և զերէ^քւէթռիչ 
ւ^ա%ապաքկէքև ^»աւփաե%ից րաւ»բութեա%ց% յ^Խ^, 
րեքքէԼ՛ ^ե§ռհիւքք. քլեցեալ քանաքզէ»աս ըեգ արս յըե" 
աիրաէ է ճգնոա^ք/ւեէէ մևքՒամե^ս։ ^ յՏէորպ ե ոչ 
րաւօէէկան ոք է բա%իէ~ ^ովանգակել դխ%իաւ. վԽ՛ . 
ըոսց% ղաոձ նտա^աաավոէ^իւՖն* սէԱ այսքան մի^՛ 
էպն ասացեալՏ^ացոլյացռւք պբանս, ոյապկս թ՝է 
սրսաճտաքայաեօք գոլով ի մաըՏ^Է^ ա^ԱԻւ.թեա՚մբ ե 
պա^օք և աեգադաբ ադօթիպք Ղ9^1Գ ^ ԴՏ^Ր^հ. 
միչա ^ոգձոր անսպառ վա՚սաակօք ղանմԽրէէսէցն 
զվերին զշբացն րեբէր՛ յանձին ղքաղաքավաիսւ.^ . 
թ^ւձ* որ ոչ երրէր ի կեանո ի§.րու.մ ընարեաց 
ժամ ադօթիցփ աԱ զքիւ^ ե. զգէչեր սԽ^»ձ%գի՝սա 
%մա ժամ աղ^թքէց. ֆր։ Եւ^ կեցեալ այսսլէս, քքթե^ 
չև աոյսւ.ելևալ հ՚աղկէր /էեր գւի^յն սպիաա^ 
քան ^զխ՚^Բ՚^է^ ♦ ^ կաաաբեալ ղրնթացո նա^էա^ 
աակաքեան իր"/ ^անգշէք*^ Եւ. եդեալ ի աԲա^ . 
արանն ի Հադամակհրաի* որպ ՚քիշաաակարանն 
քճ^գ .անագանս վկա/ի^՛^ "ՐԲ^քք ^^՚^"՚*ք^^լ Ք՚^Բ^գի 
մինչձ ցաքսօր և քաւխո(սսն^ ւոնուձ սրբպն^ ՝ յա* 
մէնպն եկեղեցիս՛ Հաւասաանեաքց աշխարհիս, 
Վքրաց և ՚ Աղու.աեից$ ՝ 1 

Ել, արդ^ աքսպէս։^՛ 4արկա€,որեալ րոնադա*՛ 
աեաց զակարո^թիւնս մեր ակ^ն Մամիկհ՚ճէից 
Վազանդ սպարապեան ^աէդց և .մարզպանդ . զձեէճէ 
արկանել ի Գ^Բ^ք "Ր է Վ^ք #*** Դհ^Ը .գիաու.^ 



•սՀւ պաք թ է ե ալ եա՚ $ ք1ք %գ 1րսԱ% չ^թր^ւթիՓ^\ <«^«՛ 

^ձոաշ ՚^է^ձքճ^ Հֆէ^^Խ^էթէղթվ .^ք^չթէսիքքսէ^^ և– Գաս^՛ 
^աչք յէԽթ։ ՚ի%դք99քԽ ^%չէ^ք քէբոէմ ու֊չ արա՛ 
բե^ա^ բագխպ%^ ^էՏթււաժ^եթւլ գ1իշաո%^ . բերկքՓալ 

յքթ^աէթ%փ^1քխ գա%^^9ւ.ն րսւիսփէ^ից ժաոէթ^գակորք^ . 

գ1ոէղ՚^զաէւոէկթէ^խւ^%% չ^թւ4^եւ մաբդոէ^աճէէւթ1էէէքե 

ըԽդ քապՔթց լ ա§ ն աա է ՚ ս թւ.՚ալթ գք§էոնէակա% բսձփ քւա* . 

մահ՛ պւ^ախս»§ակոէ^%^ վ^իա§ ^ւդդւսփաո. ^սււ.էսաոի 

Ուարիցն^ զևըըեակ ինքեու.թ1ւՒա%էքխ^միէՈյթքէսե/զէսն՛^ 
թաժան սուրբ ԵրրոբդԻՆ^եո/է/եէ Ծւ. ւոհ Նպ§4–աց% 
ւոէսխսէստկք առանց բաղմէսց սաաաբելոլ չ^նա– 
բ^ ւհ^ք՚լ ւա%օթ պհսօսԱացու^ քահբ ևս ստռաւել 



16 Դ.ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ»Ի ^^^^ ^ 

պաաիսէ մեձ Լ ^սգԼո-բ գոոձ՚ոէ Յւեոնս§րեու.թհւ%ք. 
Ոէ֊ր քւազոսմ կւսրԼոր պէաք էֆն ւսուտսքքւնի ՝ աը§սեց 
օգ%ավս/նա.թեսէե։ Զի "չ փ՚՚ՔՐ Ւ^է 4[''"'4'''^ է^^ 
անեոկիւո ՚այքտաէս ումեք ք|»ա/ զաեՏՏս լաւսսլիսի 
վասաակսք ուր պիաոք էն ^աըմարութիէ^ք քւա–^ 
սիցք ոըհշխալ եարգագբութիէձ»ք . ըէէ§ռ ^ըամաեի, 
կանոնեալ. գիտուՔ^եամեք ^Բ^Ր^Լ պատոկսւէւելսվ 
սէռՈէ^գագրոէ-թիւն ա%սլաը**սօ^ յակաե^ս էմաս^ 
աաս^էր լսողաց.» չքաՆելուլ զանեզեալսն^ ք/^գոէ֊՛՛՛՛ 
%ա§ե աճմոէձս բանից* ^ա^ազեցուցանել գե՛^ 
ոետալսե և ՚ կարճակտուր պաքոմել րանիսք անփա.*^ 
թութեամրփ աղ զքւեաւն՛ ռղ^ախո^ գգու.շոէ^թեամր 
^ բերել ի քպլանութիւն* Եւ. վասն զի են աստ պէսէք 
բագոկմ երկիւոագին աատրաստուքեսա "՚ԲԳ 
նաս§Կտեալ իմու.մ տկար խոր^րդպս աղաչեմ^ 
սատարեցէք ամենա^ ազօթասէր անձինք^ ձե^ 
րովք աո. Աստուաձ՛ խնդրո է-ած^ովք օգեականոա^^ 
թեամբքէ Ոբովք արգարասլատոէ^Ձե ճչգրտաբա՛^ 
նեալ զեդեալ ի վեր քան զիս գոր^է^լս^ ^արկա^. 
սորոկթիէ^^ ընդ յորձանս , մեծապատում ծաւա՛» 
լաց՛ս նտւեալ մտաւոր ս$հուգաբանո^.թեամբ^ Հօք» 
սից բէսրեխօսութեամբ ՝ սրբոց յանալէկոծ և՚լա^ 
սլալով նաւա^անգիսէոնէ 

Օրհնեալ է ԱստոԼած* 



^* Ել. է րաժաեեխ դթագաւ,ոըու.թի%^ Ար՛^ 
շակունւոյհ յեըկոսս^ առ ի ^Աադա%դեցու0§տճ*ել 
զկողՏե աբեսսւից ւսշքստսր^իս Հայոց՝ թւսգաւոսե% 
Ցէւսեառ ըեգ իշխան ու–թեսէմբիւր ոյ աէրոսթեսճտ% ^ 
և զկռղՏն աըևելից խոեաը^եցուցա%ելով դաո% 
Լ քւէւԱաւ.որ ձ՚առէսյու֊թեամբ^ ***ըք՚^յէն ՊէԱթսհց՝ 
եոթեալ այնու.^եէոև %աեօսրարբԿ Հ՚՚՚յոց հ վիճա*՛ 
. կէ մասին էսրքային Պարսից^ խնգրէին իսըեաևց 
թէսգս$ւ.որ րսէո ռեիկ նաինի կարգին յքսԹգէն 
Արշակուձեաց։ Եէ, աբքաւյին Պարսից Շս4պ^ոյ 
կստսէաբեալ զ^սէյցուսէՏ՚ս նոցա ^ոբ^էբ նոցսէ Թա^ 
գաւ.էքր Թոսը ով անուե յազգքխ ԱրշԱէկուձձացէ 

՛Բանդի նախգոյն թագաւորն Տայոց 0^րշ*՚*կ 
ոսէոէբ միա^եձ՚էսն զթսւ֊գսօ^ոոութ իմԱև ի վեր այ 
ամենայն աշիար^իս Հայոց։ ՐրրԼ եաես^ թէ իւօւԽ– 
սէեալ քս՚յքսէյեալ մաանեցաս ի րաժանո^ւաՖ մեձ՛ 
իշխաԱու^իմս թագաւ.որութեսձէ ազգին իւրեանց՝ 
մե^ա,ւ. սզէտմսւ.թեէսմր իօւովեալ , աարսէկոէ^սէր 

ԴԱ«ԱՐ ՓԱՐՊե8հ ^ 



1Տ ԳՐՈհԱԳ «. 



յանձն Ւ^Ր* աեսանէր նաի ղահկաՆեչն 1լեդ լե՚ով 

Տ-առայութեան հըկու.ց թագաւորաց ղաշիաբ^ս 

Հայոց» և ղարձեալ զմեձ՛ մաս%ֆ զլաւձ և զպլհ" 

աաեի% և զարգասէսեդն աշխարհիս Հայոց ուձւել 

ի բաժին արքային Պարսից* քանզի թէսլէտև ^ա– 

սեալ րազում գաւ.առք այլ ի ժառանգութիւԱ 

տքասին թագասորին Օուեաց* ^սակայն Համեմոտ՛ 

աէին այն միայն Այրարաաեան գաւ^աուին։ Խոր^ 

Հու.րդ րպզմա^ուփ **անգերձ ի՚-Ր՚^^ք՛ "իրե՚չեօք ի 

մէ9 առեալ թագաւ որն Արշակ^ մաայոյզ լինէր ի 

ոիրա իւր ասելովդ Հէ^էպէա երրէք մինչև ցայժմ 

կամ Հակառակութ՚եամր կամ սիրով եղեալք մեք 

րեդ միմեանմ ռգսէցոսցեալ էր մեր նոցա գործ՛ով 

աասէերստռմի ք որաէս ե աարա էր ճանաչել աոն 

ղփորձ միւ.սոյ նս լաւագունի քան դինքն* և թէ 

խոեարՀեալ դիպէաք ի սէր աո, միմեաես^ սա– ՚ 

կայն եղրսէյր լինէստք Հաշուեալ նոցսէք սլասւուով 

և գաՀակցութեամր րսա կրսերագոյե մասին ք Լ 

ոչ րեաւ անկեալք ի րաժին^ դանուէէ ձառայու– 

թեան սաացեալ կրէաք յանձինս* Ւսկ այժմք 

յաղագս ցասուցանելոյ մեր ե մերոց սէոաքնոցն 

ղերկայեստմիաո ե ՂՔ"՚ԴՏՐ Ասսէուստծ;* մաանեալ ^ 

անկաք ի ստրկութիէձէ^ ն խոնարՀեալք յաԱար– / 

գոսթ-իմս^ անոոորմա֊թեամր գա ե ալք ի րաժա^ 

նու^ժև՛, ա^ք և, զԳ^դք՚՚ցիկ աեղիս Հաեգսաի մերոյ 

և րեակոսթեան աեսաք ժառանգեալ ամրարՀա" 



^^^^^ %ԱՏյ1Ր ՓԱՐՊԵՑԻ ^^^ 19 

41աճ և անաստոէ^ած՛ էէէղգին Պարսեստռ։ \ասն 
որոյ ք^տըելագոչե լէցէ է^^^ թռզուլ զէսեձկա՛ 
յըի և գամենատէնչ վայրս երկբիս Այըարատոյք 
զբեիկ և զսեպ^ակ^սէԱ էոեղիս նաինեաց իմոցք և 
գեալ զ1^է աղքատոէ^թձան և կեալ ռաղձաչի 
կէսրօաա%^^^ քս/ե թէ ՚^էր^է զ1լե%ցաղս աշխար" 
^էսֆ զոր էիր և. թողլոց եմք ակամայ* և րետրել 
ղ^էոկուԹիւն մասքէն ստյսոըփև^ քան ռնւսկել ա* 
%աբգանօք ի մէ^ անօրինաց ճւ կեալ միշսա ցա՛ 
ւ^օք մէոէսց դյ^րկ՚՚՚Ր ^ 1լամ զևարճ կեաես ան– 
աայսէ կե՚նցէսզոյսք 1ւ վաիճսէնել ա%արգու.թեէսմբ^ 
ոսա ռրոսմ ԻՏ ա՛րժանի թագաւ֊որանան աաաուոյ 
ձ շքեղութեանՖ։ 

է* Եւ. խորհելով զաէս ամենայն Սարյակ 
թ՛ագա ւ.որն ի մի աս ի^ր^ ԼՔ^^Լ մ^՚րժեալ թ՜ողոյր 
զր***րի ե զբ՚^իկ ժառանէէա^թիսե նաի/նեաց իւ– 
րոց) զգսէսաէւԱ Այրստրստսէույ զ^ոյս^կասլն և րզ՛ 
^էւչստկսէւորն և ռսէկանսէւորն* զամենսէրոյսնք զսէմե*՛ 
՚նստրոե^ղխնք ղամենալինք դամենստգիւսէն ի շա^ս 
հ. ի գարմանս մսէրդկսւյին "էի՚՚՚՚^յից՛՛ կենաց և 
ՎայելՏութեաե և սթստփոա.թկան* զդսէշսւս մեծա*՛ 
սէարսէՄԱ և որսէսլիցս* պչերի%ս շուր9յա»սէկի գե*՛ 
դեցկանիսաս և ասէրարսէարօասք զ^ոձ՚եալս 
կրէովքԱ կճղակարաժնիսք և որոճայնով^։^ և 
"՚յԼ"4.Ք ^" րազմօք ը^Գ ն ոսին 9 Օորռց– ի վե^ 
րա^սա ի կաաարացն 9րոց ^սսմոյւևք, անկարօա 



20 ԳԲՈԻԱԳ 8. 



ոռեգմա% էսրբա^ցա%ելով ղղաչէուէ^ մաօէա կարարի 
ս/նթսէւ. թէսղմոսթեէսէէթ յո9էէոս/ե%^ եանաաքբքք «ւք« 
ոսքքքիք ե. շեաաԱեօք) զս/եԽլակ§սէէԾէ.թ^սԱ ^ացի ե 
գինւոյք զա%ուշա^ոա զմեղրա^սէմ քաղցրի ւթիւն 
թաե9ս»րաց*ե ե. զզանասզԱէհոէ֊Աւ իսղաբուզհէ սեո^ 
մսքեց^է Րսկ է լան9ակոզմստնս% կամ ի սարա՛^ 
^արթ աեղիս սփռեար յոր դիպեցուցեալ զ^այե*՛ 
ցած՛ նորոգաաեէփլ մար^էէց^ հանդերձս Է^Տ ե. է9չ 
&ադկառոյօ գոյնս կարծՎ^ցա֊ցանեն սփռեալքս սլա^ 
րարաաթոյսք և պաոաոէհ արօաք աարարաոա^ստմք^ 
ոոոց թաԱձրաքսէտ աճմոա%ք խոսքոցն զա%թիւ. 
արօէոակէօես քեղանի հշ*^*^ց ե. զաե^ա մթոյը ք-^ձՐ՛^ 
վայոե%ի էըէոց՚ե յագեցուցեալ թանձբաթաղանթսք 
առոգագաւակսք սոնքացեալս գիրու֊թեամբ զբնաւ 
մարմ1ի%% ցէէւ.ցաեէք%։ Րսկ ոէսսսւկարուրուՏԽ– 
անուշահոտ ձ^աղկանց% ^ որ զս§րա%ց% Ք՚՚՚ք՚՚՚Ձ՛ 
որոասէր նեաողացն և զ^օաարաձ– րացօթէգացնք 
րեձեռելով էսռողքոՆթէսԿ^ զօրացուցանեն զզգա^ 
յոէ-քքիւձ խելս$ց*ե Ա %որոգեն։ Սյէդ գւոանի% 1ւ 
"՚զգէ "՚ԳԳէ արմաաք րէէւսոց ի պէտս օգաոա^ 
կսէ^^ւթեաե գեղոցք րսէո ճարսէէսրսէգէա ճաեսքՏո^ 
ղուքքեան աոուգա^մուտ րժշկացն յօրինոէ^աՏ-ոցնք֊ 
երյսգա^սէս աիաա^ալա^ սպեզանիքք ձ կամ արր^ 
մամքւ^ յերկարելոցն ի ցա§ւս պա աաօ^ացուց անեն՜ 
աե.Ծղշհւթքաձէ 

՚Իէ$կ դաշաացհ ամ^ԽԽ^հէ^թիէ^ե զկամս այ*՝ 



Դ.ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՕԻ 21 



^աաէսսիրաք՚ն թորգելով յ^կփեա%ց էբ՚բև. բաեիւ ք 
և առչցեսւլ ոը զէ^չ ե. է ր՚՚^բ՚՚վ՝ ես առավել 
փփօ^թանակի դգաբձն առ ՚ինքեանս ^րաւիրեն 
միսձգամայևէ "ՐՔ "^ միայն երևելութեամջքս 
ցութանե%ֆ վեբաբերեալ դշա^ա§^որո^թք/ւ.ն օգտից 
մսէըղկա%^ այլ առաՆ.ել յորդէէրաիւոյզ աշիայաողա՛ 
•Տք^՝ ք «քքօ. ընգ երկքէաւ. ծաձ-եեսէլ օգուաս ու^սու.– 
1ցաեե%% գա%ձել աեձահց շա^ռ և զվքսյելս ՚այսր 
4սշիար^իս ի մեձոէ^թիւն թագաւէէրաց և ի ^աս.* 
էուսաութիւն ^սէըկա^ակէսց^ զոսևէ և ռպդինձ . և 
պ^եբկաթ և ղպաաուակաԿ ք^սռինս* զօր ընվալեալ 
«սրսէյուսէսղ ձեոաց՝ զաբգարեն ղթագաւորս մխ - 
^^ատեսէլ զէսռգեօքԱ ՚յօթ^1կու.աձ ովքԱ ^ Ղ^Ր է 
իոյրսն և ի թագսԱ և ի ^աևգեըձմս յոսվէ^Իւռս 
էպաճուճեալս քլևդելոէ^զսքևհ%է Այլ և մաձմամբ 
ք^րոց՝ ժամած՛ին անոՆշսւ^իւձէս մաաոսցանեն կե– 
բսզացն զխոըակացե ռր0էշոէ.թիւ.նսէ Նաև գար՛^ 
.մաաս եզէգնասեր բէքէ1սոց% ոչ ընգու%այ% սնրւ^ 
^անէ յի%քեան ամենաբաղձ դաչան Այրարաաոյ^ 
՛այլ և. ի նմանէ ծ%եալ ոբգունսք ի Դ՚^ԸԳ (լարմ^ 
յբաաեսիլ գուձօց^ րնծայէ օգաասիրացն շա^ս և 
շքեղոէ^թէւես։ Եւ.ս և գեաոցն գեաց^ բազմակեբպ 
ձեամբք մեձ՚ամե^օք և փոքումբք^ զէսնստռստնեալ 
Համովք ե այլ և այլ աեսովք՝ ուրախացոսցեալ 
յյցէէէւցանէ ղ^օբ^ս Ը^էէՏ ե յագուբգ որովայնից 
■ժբացելոցն և անվեհեր ^անացողացնէ 



22 ԳՐՈհԱԳ 8. 



Սնուցանէ յինքեան ^ր^ք՚բ^ ^Ր՚՚4Ք "՚րո^ե^ս՜ 
Աոէւք Լ զէսռէԱէ,1էլութհւ^տ ^§սւու.ց% յուռօւխութ՚1էւՏք 
և ի սթափուՏն էէոսասւե%չ էսզսէէուսցն^ Դհրհ.1.՛**՜ 
ձայն բսւղռոէսձէսյե առսէաս§ռասէո վիմասոյզ սո^ 
ոէսմուսէ երամս կւսքէս§^ւսց*ե և սսէլւսմթէսցևք ճ. 
կամ ղեղէգեաբեակ թփամու.տ մացաոազօզ պա՛ 
րարաամարմին դանռւշաք^ամ աղգ աքարաց՚ն վայ– 
րե%եաց* ստյլ 1ւ դ9րասոսզաե մսէմռսէի/եղիր /"Օ– 
ղստեեո մեձ՚աՂ§ձուեօ Ա յազթամէսրմԱնջ ^ստւքհք 
փորն Լ թանձրն և սագեք Լ կսւմ ստյլ րազում 
և անհամար ցամաքայնոցն Լ 9րայ%ոցն 9"^ 
թռՀնոցն։ Իսկ թակարղւսցն շր9ափ§սկութեամրքք 
երագաղիւքն ե գա^ոդովքն^ ելեալ ի յոր" գոէ/Ադք 
նէսխէսրարացն որղւ–ովբե ազս§աացև* ուր ոմանք 
զ^եսէ ցռուցե ^ այ&եմանցն սէրշս»ւ.ելաՒ ռխքւզա՛՛ 
խական ոադեզեստձայնՆ և.եթ՛ րարրառիցին* և֊ 
այլք զ^եա րու.լից եղ^էրրուացն և. եզանց ձիար՛^ 
ձակ եղեալ զգորձ կորովէսձիգ արանցե ցսւ^ցա*՛ 
նեն* և կէսբ սուսերօք իրրԼ. զմենամարտէկս^ 
զսյսսակաեգամ երամս վարազացն գլորեց ուցեալ 
սաանանեն։ Եւ շաաջ ի մանր մանկան ց նաԽաս– • 
րարաց որդՆոցե դասահարակօք Լ. ծ-առայեւք– 
զսքյլ ե. այլ սեռս է թռտ^ոցե որսացեալ րազսա– 
յհ՚^Ք՝ դարձեալ բերեց են ե յաճուՏե լ^թրեսէցՆ 
ոսրաե§ութեա% * էս՛ այսաէս առլցեալօ եւրաքան– 
չք՚՚-բ որսար գնան ուրաիացեալք։ 



^ ՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^^^^^^ Գ 

Որոց գէա ակն կալեալ րսա ^անապազօրեայ 
սովոր ոսթեէ^^ 9ր՚^յ՚^յգ 9րս»ե՚ու.փ ձճ§ոոսս$մե մահ*՛ 
կուձքք չ^թացեալք է յաոա^ս նախարարագու֊նգ 
ոոեոոքւ^ ձկահւս ի յոոսոյ Ա բազմաոան վայրե%է 
^աւ.ուց ձագս և վամ ձուս ի կղզեաց գեաոյե 
թե բ հալ մաաու.ցա%ւէքս ըե^Ւայս իշխանացնի օորոց 
ոե կալեալ մասԱ ^եՏ %ա1սաոաոս$ցե րսա կատքի^ 
աարգԼե% և %ոքա ի յիւ.րեանց րերոցն ըստ ա՛՛ 
ռաւելսէաէս թաւակահի րնծ՚այաւ.ոոաց%» և ^ա^ 
սեալք լի ամենստյն բաս ռութ եասմբ յելոաքանչիւ^ր 
յասլաոստնս^ Հնոո^եքԱ ե աեպարապեռե ք/նացելոցե 
ի սէսէե զամբիծս%^ առաէ^ելասլէս ե առ օաաըս%։ 
Եւ. աեսսէեել է յամե*սեցուքԽ Ր^ք^ՐՒ*՛* որա էս ե 
շեզ^ակոյաս է^^ է վեր այ միմեանց^ զէրէոցե 
րա՚զմու^թիւքե և զԱոցոսե գւէ"՚ց կարգմանց զա < 
ռա^ազրու^թիէՏէ* յորոց ոՀ,բաիացեաչ բերկրին 
ձփէակերաց% ե մսակերացԱ աեձե%ք* առաւ.ել 
քաե ոխորսէկաց անա^շութեամր՝ հոգևոր ճաշա՛ 
կօքք սաղմոսիէ^ք և մարգարէական երգօք օր^*՛ 
%ելով դաաբգևաաուե ՚Րրիսաոս ևռաուեչ ե ռլցոէ֊՛^ 
ցհչ ամենսքյն րստրութես/եց։ 

Ը* Ել. ՚*՚ՐԴ զ"՚յս"1է"հ զշղՏԼակերտո գաւասոք 
դ^աշիար^իկ ե զամենալե ըսսէ սէուչսԼթեա% 
ամ1/եախ%ամ արար չին Ասաու֊ծոյյ զԱյրարտաեաԴէ 
գաւառ^ որ է գլուխ աշխարհիս Տաւոցդ զգաւառե 
Կամբալա աեն ի գգաւաոն ամենալիք ո՛ր բեր է 



24 ԳՐՈԻԱԳ «. 



յինքեէա՚Խ դօբինսէկ^ լիէ9ւ.թեանք Ը"՛" բանի %բուե^ 
գե՚բկրիՆ Ծգիսլտաց^ւոէք Լ դդբախաթն յԼաաու.^Ոի 
և. ^բնիկ սեպհական կալոէ.ա&ի ազգի% Աբշակա^" 
սեաց զքաղաքն Վաղաբշապստւոք ղբնակութքէւն 
ւքսաաԱէ Արշակաքեի թէսգ՚աւ-ոբացե) զբաբձբաս^ 
բերձ շենէ9ւ.ած՚ս անթէս պպսէրաօնացէքք զա*եյսէգ 
զամե%ալի ղաշաացն զբեբկբու^ֆ զ^բեշաակա» 
ցէ9յց ^իՏեաբկու.թիէ.%% սբբոէ սէէմհ^ Ասոէոա^ձ՚ոյ^ 
մեծ՛ի եկեղեցսոյԱ կաթողիկէիք և զայեց վկայա^ 
բսձէաց ճգեազգեցիկ երա%ելի եոււէանաց%* "Բ՚^ց 
գտեալռ ւսԱաբժաե^ ազգե Աբշւսկուեեաց յսէոէսգս 
սասէրժաե գործ՚ոց իսրեաեցք րսսէ բաեի սբբոյ 
սէէւե ԱսսէՈէ-ծոյ Ներսէսի^ գսէւսե եղեւսլք է^կ^ցիկք 
յեբեսաց Ասսէու.Տ՚էւյփ մէսաեեցս/ե ի բէսժաԱա.*– 
մրԽ թագսէւ.որի% Պաբսից ե. Ցուձստցք "բոց վիճաս*՛ 
կեստլ եբկոցունց զմեձ– զէսչխաբ^ս Հսէյոց՝ բաժստ*՛ 
%եալ Տ-էսռայեցուցին։ 

Օէսդսէգս ոբոյ յ՚"–դի աեկեէսլ էձտսէյբ յԱյբաբէԱ" 
էոեան գաւառէն ոբսլկս ի գեբէ§ւթիմս Աբշակ 
թագաէ^ոբ% Հայոց* լաւ ^ամաբեցաւ. եբթալ զ^եա 
սոսղ սէսկէսւ բաժնի յք՚՚րկիբն ^աա֊աաացեսէի և 
կալ ի ^նազանգութիէՏս Ծուեաց թագաւոբի% ք 
քան թէ կալ ի փափուկ գաւառի այսպիսի վա՛ 
յելչութեանց ք և. աեսանհլ ^անապազօբ զայսլա՛ 
նու.9ե ^սէւատոցք զթ^ամանս սուրբ եկեզեցւոյ^ 
ղեախաաինս ք զոբ ^Ր^Ր՚ց էի^ պաշէոօնէ՚այք 



^^ %ԱԶ.ԱՐ ՓԱՐԵՑԻ ^^^^^ ^ 

էսսաուած՚ային ռւիտթե յանՀգի%աց էքոգէէւցԳՒք 
դթեթևութէւհէ իսրոյ ազգին և ղթագաէ.որ9էւ.թ1քսձ^ 
յա§քբսէր^սէւսէճ հշիէէձւսա^ Պաաոսից էո^բէէւթեահն* 
թնսէոելէսդոյն ^աշուեալ էա§%ւցու.ցաԱել մեուսէզ 1ւ 
զթհւով ժամօ/եավ կէնցէթղոյաէ այսէքրէկ^ քրէ§ԱԹ$ի՛ 
՝%էու.թ՚եսէմբ ի Խս$ղաղա֊թես/ե^ քսու թ՜է էա/է^^էո 
փառզք ոըսլէս զսէր^ամաք^ոտ կեցեալ աս սա ե 
4բէ՚Ղ^՚"Լ յ՚*՚^հօ՚ե%ից եե%ստցս^ մսէաէ»եքէչ յ**/* 
ռոքյքե էս%շէ9 ^րոյն յստւիսէե%իցէ Եւ. խորհելով 
զսէյս սօքենայն^ յաեկսքրծս§ե/ք է միսաս Է^Բ 7^^՛"/ 
աարավոսսեալ դբ"՚րէ ժառաեգոլթեՂէէ զեախ^ 
%եացն իէ-ոոց^ գեսւյր ի հ՚ս»ռս»յու.Թէմս թսւգսէ– 
ւ. ոոի% սուե ս»ց > 

Թ* Ւսկ յեա ժամաեաէլի ինչ անցերյ^ բե՛ 
բեալ սէաելութխ% %սէխս»բսէբս$ցՆ Հսէյոց^ ոբ րնդ 
Պաբսից իշխաԽա֊թեամբե էինք Ա^Դ ^ագաւոբին 
իւբեանց Խոսբովոսք-^վաէքն Խբթալոյ սէա^աւին 
ի նու.ԱՅդու.Տ& թ՚ս§գսէէ^ոբու,թէիահ յսէսգէն Աբշսէ– 
կու%եաց$ յադագս սէռաւելեալ ի %ոսա գորձ-սց 
իւբեսէնց չսաբաց^ բսսէ բանից սուրբ քա^աեսա՛^ 
յասլեսէիցն Աէռա^ոց 1ւ "՚յւէ՚ց ես բադու.մ ս»ռա՜ 
բինի սէրանց^ "ՐՔ **՚նլուռ բերս/կով բողոբ Բ^՚՚Ը՜ 
ձեսէլ յաեդիմանէին զահսէբժաե գոբՄս նոցս§ Ա 
զմաաեոսէքե րեդ ւե՚ա1 Խիստ և անօբէն ծ՚աոա– 

յութեսքնն Պաբսից^ և նախագոյԱ բաբբասէւէին^ 

երթհալ այեու^եաև ս^էւսէին բանս§սբկու.թիւ.%ս 



96 ԳՐՈհԱԳ Ա՛ 



առ Հքէսպու^. արքայ% Պարսի^ք եթէ աԽոսրով 
զինքն . կարծեռու.ցանէ քեզ "էը^էէ ^ քեաղ1էսնգք 
և այս ա§էմե%աքս ցոսցավա%ութ^էմե %որա առ. քեղ 
$էտու.թեամբ. և ոչ ստու.գու,թեամբ* վաս% ղէ 
գաղտ ուխտ իւը և խոբճուրգ ըեգ թագասոբին 
Յունաց է^ և միշտ ^րռվարաակօք և երթևեկ 
պատգամաւորօք իտօսի ընդ %մա ի խաղաղու.թիմե ։ 
է^այց Գ"*–ք ոոաէս եմաեայք ^աաուցանել %մա 
ըստ նորա խաբէութեանն՝ ք՚յ^ Դ"՚՜Ք "է էշՒ՚^Ք^* 
&յլ կարձէին բանսաբկուքն ըստ է»,,բեա%ց աե՛ 
միսէ խոբ^բգոցն՝ . կոբ ուս անել զնաք և անձանց և 
սէշխաբ^է բաբւոյ էմիք շինութեան լէնել պաս$*՛ 
ճառ.* և ոչ գիտէէնք եթէ տակաւին ի մաշուՏն 
և է չաբ ^Ւառայու.թէւե վասն մեղաց իւբեանց 
մատնեալ էէնէն յԱստու&ոյ։ 

Իսկ դայն լուեալ խնգութեամբ և ախոբժակ 
ունկնդբու֊թեամբ Նապէոյ ֊աբքային Պաբսից՝ ^բա՛ 
ման տայբ վաղվաղակի ^բովաբտակստւ. զաոսբով 
է դուոն կոչեի Լ նոբա չղգացեալ ղբանսաբկու՛ 
թիւձ իշխանացն Հա^ւք^՝ վաղվաղակի ոբպէս աո. 
իւբ իշխան և բաբեկամ ի դուռն ^ասանէբա Եւ. 
սապ^ոյ թյ^ալմանեալ ղեա սլատու^ասէբ ֆ այլ թե՛ 
բԼս Լա վստսն յօժարութեամբ մեըժելոյ ղեա ի 
թադաւորութենէն^ և ոչ յանդիման կամեցեալ 
աոՏևել փ»ա չաըախօսացն^ վաղվաղակի մեըժեալ 
քխկենոյր զհոսըով յիշխանութենէ ի՚֊բէ՚յ թաղա՛ 



%ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 27 



ւորուԹեաէէնք և. քէւքս§ոէո "՚յւ ^՚՛ "ձ աեսաէէել 
ղաշխար^ Հայոց ^ անգէն կալեալ յաշիար^ին 
Պաըսէց սլա^էր։ Րսե հբրե. մերժեալ լէ^^՚էր Խոս–՛ 
բով ի թագաա-ոբութենէն^ խնղրէիՆ Տո*յք 1^Գ 
Օասլոա,^^ այլ թագաւոր էւ.րեաեց* և նա ^աւա՛՛ 
*եեալ թ–պգսէւ.որեցուռա%էր %ոցսւ զՎռսւմշաաոս^ 
զեղբայը նորին Խոսրովուք յազգէն Արշակուեեաց* 
և. թս§գսէւ.ոոեցուցեալ էՐկռամշասլու^^^ աոձաևէր 
է Հայս* 

Ժփ Ե Ժամանակս սորա թագաւորու^թեանն 
տու.աս շնոր^ ^ոգոոութեան յամենախնամէն Աս՛ 
ս9Ոէ.ժ՚ոյ Աէոն միում ճշմարաի՝ Մաշտոց անաձ 
նոչեցելոյք որ էր ի գասաոէն Տարունոյք ի Հա՛՛ 
ցեկաց գ^ղքէք "ԸԴէ ""՚^ք որում անուն էր Վյսր՛ 
գան* ի սէիս մանկութեաե ի՚֊րոյ ուսեալ գպրու*՛ 
թիաձ ղյոյնք զինուորեալ ի դուուե Հայոց արքա՛՛ 
յին Խոսրովայք կարգեալյերամ մատենագիր ար՛ 
ռուեի գարացԱ* վասն գի ասորի և յոյե գրով 
վճար էին յայնժամ գգորձ՛ թագաւորացն Տայոց^ 
աբըուեի Դ՚կիբք^ք ռվճռոցն և. զ^րովաբսաասկացն։ 
Եւ. սաասսէւոբեաչ անգ ամս կարգաւորաաէս ա–՛ 
ռսէնց եսլերանաց^ յեսէ այնորիկտենտացեալ կար*՛ 
գի վանսէկանութեան^ երթ՜այ ի վանս բազմու.*՛ 
թեան եղբարցդ և րնկալեալ ղկերպարանս վանա՛ 
կանութեան՝ չին էր րԱտիր յ ամենայնի և երևելի* 
^բաժաբէբ յ ամենայն աշխսէր^ագբօս եբկրաւոր 



28 ԳՐՈհԱԳ 0. 



ղթա՚դմաեցէ Ապքս յանասլատական կրօնտտ փախեալ 
զսէրմանԹ^չի երևէր և ^ռչակաւոր* և 1լ*"յր յանսՒ՛ 
պստաս է բազում աեդես բէսրասէւաս»սց ֆ մեՄսաւ, 
առաքինութԽամր և խսԽամրեր վարիւ.քք րագում 
Լ այլ սու.ըթ վարուք կրօնաւ.որօք ե աղօթասէր 
ձ՚ք «ւս»/ւ/ւօ ք մ/ւն±Լ լ յա մս յէի%գերորդ արքէսյհն Հս է*՛ 
յս^ Վռ ամշապ^ոյ եզբօբ Խոսրովո ւ։ Եւ. ղայս թէ 
կէտքմիցհ ոք գիտել ^աւասսէեաւ է աաամաւթե^ 
^է գրոց աոէէ ցանկալի Կորեան^ աչակեբաի %ո– 
րէ^ եբակելււոյԿ Մաշաոցէք եսէրգացեալ սէեղա– 
կասցէ զվարս կենաց նորա ե դՒ՚՜Ր ^այեբէՆ %շա՚՛ 
%ագրստ^$ թէ երբ կամ ուր և կամ յոյր ուրուբ 
ձեոՏե գտանէք թագաւորէ% Հայոց Վռէսմշաաք»ոյ 
9երմեռա%գե Անգբելով* Դ"Ր կարգեէսց Գրելով 
ճշմարաոաակս յառաքագրեստլ ս՚յրն հոգևոր Կո՛^ 
րիւն* ուսսէէ և մեր բազում անգամ կարգալով 
աեզեկէսցեէսլ ^ստւասէոեէսւ։ 

Եւ. այսպէս բազմաժամանակեայ մաաձու^ 
թէւմն երանելւոյ առն Մաշաոցե ոնկալեալ 
յամենախնամ մարգասիրէն ԱսաուՏ՚ոյ^ զօբառոյց 
զԿա ^ոգւով ոզոբմութ եան իւրոյ։ ^անզի ^ոգա՛ 
ցեալ յարաժամ արամէր երանելի ՚ այրն Մաշ՛՛ 
աոց^ աեսանելով զմեհ 9անն Ա. զառստւելասլէս 
ծ–օ§խս ման կան ցն Հայաստան աշխարհիս* "Րճ 
բազում թոշակօք 1ւ հեռագնաց ճանաաաբ^օք ե 
բազմքոժամանակեայ գեգերմամբք մաշկին զա՛՛ 



^^^^^^ ՚ԼԱԶԱՐ ՓԱԲՊԵՑԻ ^ «» 

ւով.րս ի^քէհւոԱց ի դսլըա՚ցաէ սաորի գիէոոէ^թեանէ 
յ ^ա%^ պաշաօ% եկեղեց%.պ և ^ա/> <ք ացմաքեք Գը՚՚Տ 
սէսոըի ուս մա մջւ վարձքն ի փէ՚ւ^թիայս և յե՚կեոեցհ՛՛՛ 
^այ ասաա% ժողովըղոցս* յոըմ է ոչ է%չ էէ*ե կար ող՝ 
լսել և. օգաել ժոոովուոգքն այսպիսի մեձ՛ աշ^ 
իաբ^ի^ Լ. ւի ^^բ ,^Ա1**՚՚^Ա^^ԷՒձ^ աշիաատութիւ^ և.. 
ժոէլովրդոց% ան չա ^ ո ւթիէձւ յանլրոլթենէ լեզուին 

ա– էաաա^^ա^յ > թ^ ա»այ աա ի բազՈւմ ԺսէԱաԱակս զմաաԱ Ա#– 

ծ^եսքլ երանելի աո^Ա Մաշտոցիդ և փղձկաց եալ 
յո/եձն իւ՚րք մանաւաեգ թէ գո% *եշաՏԱս§գիրք ^ա^ 
յերէհ լեղուոյսք որով ^%ար է^ ինքեան ձայնի լ,. 
Լ ոչ սուրացօէձ՚ոյ րարրաուովֆ շա^ել ղոգիս ա–^ 
րաԽց ե կանանց առ հասարակ յէսմենսէյն եկե*՛ 
ղեցիս րաղւքութեանն։ ^օրացես$լ ի սուրր Հոգ^ 
ւոյն յորգորմէսմր և եեեալ առ. սու֊րր կաթողի՛^– 
կոսն Հայոց Սա^սքկ^ ղեկուցանէր նմա ղիւրոյ 
րաղմ ա ժա մանակեայ մաա ծ՛ութ եա մռ զի՛ն դիրն >. 
և ընկալեալ ի նման է րա9ալերութեան աւեաիսք. 
թէ ((Տէօրացեալ սլինդ կաց^ առեալ ըեգ քեղ ե 
այլ սարս 0/^ ականս ի քա^անայից^ ղոր ես սլասաուի*՛ 
րեմ* և ուր ա կարանա յք ի կար դել ղ^եդենայսն^ րե» 
րեսալ առ իս ուղղեմ ղայնփ քանդի յոքժ դիւրին է 
դիւա իրացդ ղոր հայցես է Րայց նախ արժան է մեղ 
դզէ»ցոա,ցանել թադաւորին դպէաս այսպիսի մեծ՛ 
և կարևոր ի/նդրոյ» վասն որոյ և քան դաւուրս ինչ 
յւէ^ռաէ^ ոչ՚րադումսք առեալ րանք յեկեղեցւոԼ^յւԱԹ^– 



30 գրոԻԱԳ ա 



ղագս եարօաութեսէե՛ այղպէէէէ ՚դէ^՚՚յէց^ ասսացեալ 
է ոսոոԽէւե ցաըքայ^ թէ աեսէ ՝ նշանագիրս ^այերէն 
առ ոսմեա§ եպիսկոպոսի ի գեօզ միումգ և թա^ 
դա սորն յիշէր զասացեստլսնք քանզի և ինձ նա 
պաամեաց)) ։ 

ծւ. մաեալ սըրոյ կաթողիկոսին Հայոց Սա՛ 
Հսէկայ ^անգեոձ երանելեաւն Մաշաոցիւ. աո թա*՛ 
գաւհրն Վոամչապոէ^^ և իմացուցեալ նմա զպէ–^ 
արԱ իրացն՝ յիշեստց ե. ինքե թագա սորն գխօսե–^ 
ցեալսն վանականին վասե նորին իրացե է^՛^ 
նմայ ղոը և նհրա պաքոմեալ ոսրաիացոյց։ Եւ. 
նոըա լուեալ զայս ի թագաւորէն^ փոսթացու՛^ 
ցանէին զԱա ասելովդ թէ <ւ։ճեպեա յաղագս մե^Ւ 
և օգաառեո աշիէար^իս Հայոց գիւսաիս այսորի1լ 
ի ժամանանս^^քոք որ շաա աւելի աո յապայսն 
րերէ ռե-ոդա քէք յիդ սէֆ^ակ աեմոոառ և օգա֊ա երկ*՛ 
նաւոր փ"յ^ւից^ քս՚ն սիշիէանութիւն թսէգաւո՛ 
րոէ-թեաեգ քՈք և կամ որպէս յաոա9 բան գքեզ 
նախնիքն քո էին յազգէն Արշակունհ՚ացյ> * Եւ֊ 
թագաւ.ոըին լու.եալ զայս և խնդալից եղեալ եա 
փաոս Ասաուծոյ^ որ ի ժամանակս թադաա^ո՛ 
յրութեան նոըա զայսպիսի հոգևոր կէքնաց փա^ 
փաք ժառանգեաց յաշխար^իս Հայոց։ 

Վաղվազակի ստիպով աոաքեալ դեսպան 
դՎա^րիճ ոՏՏէ անուն կոչեցեալ ի ձնոզաց իւրոց 
հանդերձ ^ըովաըաակաւ. աո այր մի երէց Հարէլ 



^^^^^ ՀԱԶԱՐ ՓԱԲՊԵՑԻ ^ ^1 

ա%քէւ%9 ոըոյ ասացեալ . էր յս»ռէս^էսգոյն ցաբքայք 
որ և մերձաւ.որ էր առն րարեպաշաի Գան^էլհ 
եաիսկոսլոսի% առ որու.մ նշանագիրքն ^այերէն 
կայէՆ։ Եւ. երս/եելսէքյն Հաբե՚լի ր%կս9լեալ ռ^րո^ 
վարտակն ի Վա^րիճէ և լուեալ ղիրսն^ փռւթա^ 
%անի ^ասաեէր առ սքանչելի եաիսկոաոկ% րա^ 
նիէլ։ Եա. ՛նախ ա%ղկ% ի ՚հմէ՚Խ Գանիէչէ ի%ք՚Ա 
էոեղեկաեսէյր ղկւսրգ %շա%»սգրացե^ և ւսռեստլ ի %մէս՚– 
%է առ թագաւ.որ% և առ օուրր ^այբասքեա% 
Հայոց Սա^ակ Լ առ երաեելքէե Մաշտոոց ^սէսա.՛^ 
ցա%էրէ Րսկ արքային Հայոց ոուրր կաթողիկո*՛ 
ոաւն Աա^ակաւ. Ա երանելե-ստւն Մաչաոցիւ. ոն» 

կալեալ զեշանագիրսն ի Հարէլէ՝ ուրախ չինէք^է ^ 

Եւ. սէքսսչէս գիաեալ գիւաի նշաեագրացն^ 
ձեռե ի գործ՜ արկանէր երանելին Մաչաոցք յե–^ 
րի^Ր^Է՚՚՚ւ դնա սուրբ ^սւյրապեաին Հայոց Սա՛՛ 
^ակայք գիւրա^նաբ ճանաաաբ^ ցուցանելրվ կար*՛ 
գադրութեան գրենոյս Լ փեգենային ուղզսէձայ^ 
նուԹեան* տալով նմա Օէբ»ասկանս Ա ա## արս 
բանիբ-ուհս և մաացիս ի քահանայից Հայոց^ "ՐՔ 
էին սակաւ մի և նոքա^ որպէս երանելին Մաշ՛՛ 
աոց^ մեբձաւորեալք ի յունարէն ^եգենայինսն* 
որում առա9նոյն անուն էր ՑոՀան^ ի գաւառէն 
Եկեղեացք և երկրորդին Ցովսէփ^ ի Պաղանական 
աանէնք և , երրորդին Տէր^ ի Խորձենոյք և 
^."ՐՐ–"ԲԳ1՛^՛ ^Հ՚՚^շյէ՝ ե ՏաբօԱոյէ քէր^ց օգնելով 



Տ» ԳՐՈԻԱԳ Ա. 



յՓ^^ Ցուեաց^ սէսէպ ^էսրցմամբ և ա^տ§.ա%ձ.լով է 
սէէւ,բո կաթոդիկոսէՆ Սա^ս^կայ ղսէթութայից% 
Ր գազաափաըք ըսա սճաայթաքութեան յաՖի%։ Վայսն 
ղՒ ^ձ լէ^^էէ^՛՛ բ՚՚՚^՚^^կքս^» է վճարել անսխալ ուղ՛–– 
գա>կիք աոէձնց առա^^էբդելոյ %ոցաս "ԸԲ֊՚՚յ ^^յ՛ 
բէէէպևօէիէէ Ա ա^աակէսի աբ յ^^^ աէւլցեալ ա%ցո1ս*՛ 
ցաճեէբ վստբժիւք ղբասդու^մ գիանաւվքն Ցուձացք 
եդձվ»լկաս»աբեվասլէէ9 ^մէէւա ևբգոզակաե աաաէաե 
և ^էէէոոէէբակաէն յոբգէսէէքսց /ււ#^ւ»Նաք/ւսււ%ք|ք»)71էւււ91ւէ. 
Լքէ քսէս»ւ.1դ »աեդե1լացե§ալ էիիլէսոփայ$է§կէտճ§ սաբուես*^ 
*ոի^ ցու,ցա%իւբէ 

• Գագզեալ այնու^^եաԼգ ^2՚^>^^ 9»ոս§^ոբղոս՛^ 
թեամբդ զգէր գբենոյՆ ^այեբէնի և ^ելլ1էնացին՝ 
ՈԱպզեալ յօ^բինո՝ւածս^ ցանկէսյին Կ"՚ՐԳ^1 Գ*ԳԲ"Տ՛՛^ 
և ոա^սու.ցաԿ§1քլ բաղմէո^թիւն մա%կսաէւ§էբ քանդի 
ամե%աձ անւՏ^ ձոբդորեալ փափագէբ յուէ$ու.3ե՛ 
^^սյԽբկՆ գիաութեան^ որպէս ի իասսաբէն, յասռբէ 
աանշանացե » դեբՏ>ե^ալք ի րյ^^ խնգա^յինէ է^այց 
ա-աբակէօ^սԽալք կա^^քճւ յանչքա^թենէ 9*բոց սյըյՐ՛^ 
բ^4> քաեդի 0քչ գոյքձ գեռ ևս Հայեբէն լսողաււ.՛–՛ 
թեաամբ սաէւ.րբ կտակաբա%ք ե4լե§քեց^պէ Ետ՛ եբա^ 
%ելէ% Մադսէոց և ոբ բեդ %մա §ղաա ու.սվլսձ§ քա– 
^<անայք% էի%^ էդ դ^բէին Հէամաբձակել յայսպի՛^ 
սի քաասաիկ և կա^րԼաբ գոբծ^^ թաբդմանել գիք 



^^^^ ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՈծՑԻ ^^^ Տ» 

ի, յոյե լեղ^լյայն .ի Հա/ բարբաոյտ* վատէե դի օչ 
ի%չ էին այնօլէս ահղեակ գիէոեապէքք ^րա^անգի 
յուձ ար էն ո լյ/մանն ։ 

ԺԱ* Ապա ժողովեալ ամենայն ալյսգ քաճա՛՛ 
նայք այիար^ին Հայոց ^անդելէձ եըանելեաւն 
Մայաոցիւ. և ամենայն նախարաբօք աշիար^եքէ 
Հայէփց և մեծ՛ամեծ– աանսւաերօք առ թագաւ,ոբն 
Հայոց Վռամշասլու.^^. և ^անղեբձ թագասռբայձ§, 
սկսք§§ն աղաչել զսօւբբ կաթողիվոսն Սա^աեք 
արկանել ղքսնձն յաշիաէոոք^իսև ^ոգևօբ և Թ՚^բդ^ 
մանել զսէսաույսծաշու֊նչ կաակ^աբանս ի յոյև լեզ*՛ 
ույայ ի ^այ բաբբաոյտ։ ծա, գասք աւագ քահանա*՛ 
յիցն էսսէին ցսաօ^րբ քա^անայասլեանք թէ ^Մեք 
որ կասմքս աո.ա2յի քոք ,^անգեբձ եբանելեաւն 
Մ^սշաոցիք-ք զոբ զ՚"Ը^"յց ասաուաձայինն շ^որք 
ի ցանկութիւնս այս^ . կ՚սրգել Ղ՚1"՚ՂԸ^Տ.՚"՜9^ 
գրեաԼ շաբագէբս աաոէցնք 2"/"՛ "Լ "՚7Բ"՚–Ք էր 
^ոգացեալ աբկանել ի կիրք այլ ասոբի մեծա" 
9ան և անօգուա ուսմամբքն աշխաաեալբ յօխոբա.* 
յոբոց բագմութիւնք ժողովրղոց աւնայնք և 
թափու.բբ ^բաժաբեալբ գեային յեեեղեցւ֊օյն* ե 
ոսսու^ցիչբԱ հանելով յոգւոց և ^առաչելոտք. դդ^ա^ 
նային զսեոաի իսնն իւ.բեաԱցք յոբոէ^մ ոչ ղոք 
յու^սոէ^ա^աոէբ ժողովելոցն աեսանէին օգտեալ ի 
վաբդապեաութենէ ^ոգևոբ խբաաոէւցԱք ոբ է կե*՛ 
րակա֊բ և սլաբաբուՏե իմաոքոնախնգիբ ոձւձանց^ 

ՂւաԱՐ ՓԱՈՊէՏԻ ^ 



9* ԳՐՈՒԱԳ «. 



՛մինչև գաա§^ գիր և ա^ողելով քրիստոսի եվեալ 
յաճուՏե աակաւ,ք/ե ղօրանայ^ Համայ% էլ զայս 
վասաակոյս կաբգուՏՏէ քոյին առաքէնութեասեդ 
գիաութեամբ ^ղէցէ ^ կաաարեա։ 0^Ր7^՝ ոըսլէս 
ն սու.ըքւ նա^աաա1^ յքրիսաոսի ^բիգորիոս պա*՛ 
ք%եալ ի խոշտանգանսն ա%ֆլաս աքով Առօրին* ի 
լու.սաւ.որու.թիւձ գիաութեան աշխարհիս Հս՚յէ՚ց 
աո սաս պա^եալ ^ոբ^եցաւ. և Ք^Գք նորին շա*՛ 
ոյսւ.եղիք վիճակ ժառանգոսթեաԿ աայձառա-թեան 
պաշաամանս այսորիկք "^էդբ^ աււեել գոբծ՚ոյ 
մյ ակոսթեանս այսմիկ և չինել նմանող սուրբ 
նաինւոյն քումք որ յանգիէոութԽնէ ի ճշմարիա 
ասսէուաՏ՚գիսէութիւե աասհնոբգեաց ստշԽաբ^իս 
Հայոց։ Արղ^ ե. ղու. յանօգուսէ մուրողաբստնու*՛ 
թենէն ի սաոյգ ^ոգէշա^ և եկեղեցազարդ բա՛^ 
նաւ.որոսթիւԱս առա^որգեա բաղում ժողովրգոց 
ստշխաբ^իս մեՏ՚իք խու.լ զսլակասոսթիւես զայս^ 
Տեացեալ ի սուրբ նախնեացն քոց* Գ"Ր պա^եաց 
քեղ Ասաոլած-ք ք I՛ "^ ումեք այլում ի ՀայսէԱ*՛ 
սէան աշԽար^իս մարգկան գոյ ^նաբ ձեոե ար*՛ 
կանել յ"՚յդՊհ"է գ՚՚Ր^ մեծ՛։ Վ^ասն ղի ե ոչ կա–^ 
բացս՛ Ք ^մուսք ւՒ*^^լ ^ աեղեկանստլ ստյգչափ 
արուեսաաւոր ուսմանցգք որսլէս և քեղ աուաւ 
ղօբութիւե ճարսէարութեաՍ ի վերին օգեսէկա» 
նութենէն յաղագս քո աոաքինասէր ե սլարկեշա 
^ոգւոյգք որ նմանեալ ճչգրաապէս օրինակեցեր 



■–^ ^^ ՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ ՅՏ 

ի քեզ զվարս երաեելւոյ ^օր քո Նե՚ոսէսի)^։ 

Ել. լուեալ զայս սէմե%այե բաբեսլէսշսք ^ նա–՛ 
թողիկոս% Հայոց սուրբե Սա^ակ ի թագաւորէն 
Հայոց Վոամշասլ^ոյ և յեըա*սե;լւ.ոյե Մաշաոցէ և 
յամե%այն ուխաէ քա^անայիցն ք ևս աո.աէ.ել յա– 
ա,ագ ատ%ՈԱ֊Աէեըաց% և յամէքեայԱ *եախաոաոաց% 
Հայոցի զուարճացաւ յ^դէ Է^Ը> փառաէ^ոըելով 
դՓր1լհ^ ամե%եցուե ռսէէբ Ցիսա֊ս ՚որհսսէոս։ Եւ. 
կամաւոր յօժաըու-թեամբ ետ ղանձն ի զոը^ք 
սլաեձ-ացեալ յԱստուծոյ գոոձ–ակռու.թիմե%ֆ որ 
եա %մա զայ%աիսի շնորհս աոաւելասլէս գիաու.– 
թեանփ և. աեվե^եո 9անալով դՏ՚՚՚յԳ եւ զցեոե1լ 
Թաոգմաեեաց զկաաևաոաես ամե%այ*նք ռխօսե" 
ցեալս ճշմար/օո մարգարէիսք սուոր Հոգւոյե^ և 
^ասսէաաեալ 1լնքեաց երջանիկ աոաքելովբն ոնո՛ 
րոց կաակաոաեաց՚ն ռլու.սաւոո և ռկե%սաաոսո 
քարոզուԹիւեո Նովին Հոգւով։ 

Ել. սւաոեալ ի գլոէ^խ "ՐԲ՚^յ ^այրաաետհ՚ե 
Հայոց Ս ա^ակայ զգոոձ՛ մեծ՛ հոգևոր վասէոակոյ%^ 
կարգեցաե վաղվաղակի յայԱմ^եսէկ ԴՂՐ՚՚ՑՔ ^^*՛ ՝ 
աոին ուսմանց» բաղմացա% ղասք գԲ^*"ց^ ելևելս 
սէոՏսելով ղմէմեամբք» զաբդաբեցա% սլաշաա՛ 
մոմեք սու֊բբ եկեղեցւ.ոյ* յոբգոբեցան բաղ՛– 
աքութիլքեք աբանց և կանա%ց ժողովբղոց ի 
աոօես ^Ր^^է՛^ ^ է ժողովս մա բահ բո սա ց։ 
էէրք շա^եալք լի ^ոգևոբ օգաիւ^ բԱթա՚եայիՆ 



*Տ ԳՐՈԻԱԳ «. 



արձ§սևեասլք յիէւոաքահ չիւր ի սէոմես^ մեծա^ 
ւէեձ՚ք Լ *"դ*՚՚յքք սաղմոսելով Լ կցորդս ս»սե^ 
լով ւլեդ ամՄսստքԱ էոհոհս^ ի ^ոէսաաոակս ե ի 
փողոցս Լ աո.անի%* Պայձ-ստռացաե եկեղեցիք^ 
շուք առի% վկայսւոա%ք սոբոցք միշսէ ձստղկելոմ 
ի ԱՈ սա ուէսսք կաակաոասսքց ոսծայ/ււք* ^աեա^ 
սլաղաբոսղխ ^ոսէիՆ վսէստկք յասողաց% ւէեէլեու.՛՛ 
թեաացֆ ՚՚րք զՄԱէձ՜ուկս մարգստոէից բերելով ի 
յայտ%ու.թէ§1ն^ սեղաԽս ամե*եալեցս հոգևոր խորսէ– 
կօք ղնէիՂւ առա^ի ամենայն ժողովրդեանն* յո՝^ 
րոց ճաշակեալ իմս^սսէաինգիրն մարգոց՝ քաղցրա»՛ 
նայ է բեմս նոցա^ ոսա բանի սաղմոսերգին^ 
բս/եք վաբդասլեսաւթեսէն բան ղխորիսխ մեղու* 
Ալ. զե միանգամայն իսկ ասացից ոսա բանի սոկրբ 
մարգարէին Եսայեայք Օ՜է լց՚"Լ– ^րկՒր" ամենայն 
Հք՚սյոց գիաութեամբ Տես§ոԱ ի ^ոգեոբ վաակաց 
սուրբ ^այրասլեաին Սա^ակայք իբրե ղ9ուբս բա– 
ղու.մս ոբ ձ՚աՏ՚կեն ղքՒովս։ Եւ. շնոր^իւ. ամենաիէեամ 
^Ր^^Ւ^ 7^ք/ո/««ւք|ք#/ք կաաս§բեալ այս ամենայն ի 
ժամս/նակս Վռամշասլ^ոյք ոսա յէսոա^ագոյԱ գրե* 
լոցք Լ էոսսաւորեէսլ աշխարհս Հայոց՝ եկաց յեսէ 
"՚/քորիկ Թագաւորն Վոամշաաու^ ամս բազոսմսք 
և ^ասեալ ի յ երկար ծ՚երութիւն՝ վախճան եցաւ 
յաեկողեի իւրում խաղաղական ^աԱդսսէիւ. 1^0^՛ 
խ ս^ր ^իս Հայոց $ 



^ ՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 37 

Ժք^* Ցետ այսորիկ մեռսստ^ և սաաու.Հ ^"Բ^ 
քէսյե Պտաոսէց^ 1ւ թս§գաէ^ոոեէսռ Վռ§սմ ոռ դի %^– 
ըա^ է§^ էը կըմա% արքայ* յոըմէ խն գոեցին իա.* 
րեէ»/Խց տ^*՚յք թագաւոր ղնոյն միւսանգէսմ ղհոԽ–՛ 
բով Գ^դբ՚ոյբ Վռսէմշաա^էէյ^ գոը յսէռս»9%ոք–սս ոսԽ– 
աէսքոկուճեսէմ բ եսէուե մերժել զեէս Հս*յք՝ Օւսա* 
Հ/ւ/ էսրքսէյին Պարսից ի Թագաէէ-որութենէ Հու^ 
յոց։ Եւ. նոբա կաաստրեսէլ զիէ%դիրս *եոցա^ թա^ 
գասոբեցոԱ.ցաեէբ դաոձեալ զաոսբովք զո*յր յոյ^ 
. հ^եբէ Եւ֊ եկեալ աոսբով յստշիօսր^ս Հայոց և եե–֊ 
ցեալ ամիսս ո*^թ^ վստիէճա%էր^ առ ^արսն յաւելեալ։ 

Ել. յեսէ մա^ոսաե Վէէստմսէյ արքայի՛ն Պար*՛ 
**ից թստգաւորէր Օազեերա եղբայր Վռա§քայ որ՛ 
գի կսէսլ^ոյ ի վերստ յ աչիւար^ի% Պաբսիցէ Ես ոչ 
կամեցեալ սազեերսէի թսէգս§ւ.ոբեցու.ցա*ևել ի վե* 
բայ աշխարհիս Հայոց յազգէՆ Աբշաեունեսէց՝ 
Թագաւոբեցոսցսէեէբ ի վեր այ սոցա գի^Բ Ղ^Ր՛՜ 
գինֆ որոսմ անուն էր Օսէսչռւ*էք րսսէ անուան 
^^Բ ի՚֊բոյ* Խոր^եալ չարաչար իմացմանս աէւնն 
ի միաս ի^ր* աուա9ին^ գայս^ եթ է աշխարհն Հա* 
յոց մեձ– է Լ է^գսէաեարֆ սահմանակից ե գրստ^ 
եից է Օունաց իշիտանու֊թեաննք Ր^Դ "/՚^/ ^ե* 
ոամբ բագու,մք են ^նագանգեալք յագգէն Ար*՛ 
շակոսնեաց* որոց գուցէ գոր՚ովեալ աո. միմեանս 
էսզգացն^ րսա օրինի եղրարցք որք ր^գ մերով 
ե բ^՚գ Օունաց իշիւանութեամրն ենք և ^ասա*՛ 



38 ԳՐՈԻԱԳ Ա՛ 



*նե§սլ եոթէբ սիրով րեղ միմեա%ս և են ե ալք է 
միաբա%ա^թիւե^ խօսեսցէ% է խաղաղէ9ւթիւն շեղ 
թ-ստգաւորին Ցուեստցք 1ւ րեգ նորստ ՛էն ւս զան դու*՛ 
թեամռ յօժարեսէլբ՝^ աասսէամթեսցի% ի մէ՚նք։ 
Ել ոոսլէս 1լալեալ է ռմեզ բւէսզում անգամ յս՚շ– 
խաաոէ.թ եա%^ առասել ևս յաւելուաքՒով նոցա՝ 
ան^ս/նգիսսէ սօւնիցե% զմեզ սլասէեըսէզմսէւ։ Եւ. 
^Ր^Ր՚՚ՐԴ^ ղԷ յ^բէ*^"՚9" մեր օսէստր ե% Լ ստտե՛^ 
ց՚^դՔք ե. մէսէ^աւս/ե ու%րն սաաշսէօն %ոցա և 
զօրէ%ս* Արդ^ ի թագաւորել յազգէս մերմէ է 
վերսէյ սէշխար^ի՚Կ Հսէյոց^ յամենայե այդաիսի կաս*՛ 
կսէձ–ա%աց ան^ոգսքցեստլ լք՚նհ թագստւորութիմսս 
մեր* և %ոքա ցանկ երկիւղիւ. Լ դողութեամր 
ձ՚առսւյե% մեզ և օաարոսէիս Է^Տ ե էՌասակարս 
հ՛ետ ոչ խորհեն։ է զի և սովոր ութիւն աոՆուե 
յ^՚եկչել յօրէնս մեր^ հանապազ իէօսիւբ րնգ 
միմես/ես և ընգելական րարեկամութեամրք ի 
զրօսմոսԱս որսոց և ի խաղԱք որ լի*եի*ե ի մի^ի 
նոցա* այլ ե ամու.ս%ութեանց սէուրևաոիւք ^ա՛ 
ոորդեալք առ միմեստնս՝ զաաուցեալք այեոէ^՚էե*՛ 
սէև որոշին ի սիրոյ %ոցա և յօրինաց%։ 

Ել. սորա խորհելով զայս այսսլէս^ ^.գ1""^Ր 
զրս/ե սուրր տոգւոյեք որ ասէր^ թէ Օ^ՏԷր ճա*՛ 
%աչէ զխոր^ու.րդս մարդկանք զի ե% րեդուեայեձ է 
Որ փութանսէկի և արղեամրք վճիռ, եաու^ 
գրեալքն՝ իրացն եղելոց%* քանզի չև ևս յերկա՛^ 



՚ԼււԶյյ.ր ՓԱՐՊԵՑԻ յ9 



րե-էսլ ի թագասորութեաԱն^ մեռանէր օազզերաէ 
Ր նմին ալյուր և զորգի նորին ղՕաաու^^ զոր ի 
սւեզէ Աարշակուքեւոյե թագաւորեցոյց ի վերւսյ 
աշխար^էս^ անգրէն ի գրանն մարղեանէ դալ. ով 
յարքոԱ^էքե , սասէսէևեռին։ Եւ. յեա մա^ա֊Ասեն 
Յազեերտէ որգւոյ Օէսա^ոյ թագւսւորհն Պարսից 
թագաւ.որեաց Վ^ու4սմ որդի %որա ի վերայ աշխար– 
^ին Արեացէ Եւ. եկեալիշխանք աշխարհին Հայոց 
առա^ի Վոամայ ՛արքային Պարսից ^ խնդրեցին 
իէ֊րեանց թագաւոր յսէոգէն Արշսէեունեացէ Եւ. 
նա թագաւորեցոյց ի վերայ նոցա դԱրսէաշէս 
"րդի Վ^ռամշասլ^ոյք յադգէ թագաա^որացն Հայոց։ 
ԺՂ** Ել. էր Արս/աշէս այր մանուկ Լ իգա*՛ 
մոր և րազում անառակ ոէ^թեամր վարէր զթա~ 
գաւորոկՕ՚իւննէ Եւ, չկարացեալ ստյսաիսի զեղիէ և 
մոլեկան վարուց թագաւ.որին Արաաշէսի աանել 
նախէսրարքն Հայոցի ժոդովեցան միահամուռ առ 
մեծ՛ քա^անայաաետն Հայոց առ սուրրն Սսէդակք 
որ էր յադգէն Պարթևաց^ "ԸԴէ ^ՐԸ"1^ Ներսէսի^ 
և ասեն ցնա* ((Ոչ ես կարեմք այսպիսի անօրէն 
և պիդ^ Դ"Ը^"Տ քք՜"՚գ՚՚"–"րի^ համբերել* վասն 
դի լալ. ^ամարիմք մեռանել րան եթէ դայսպի՛ 
սի դորձ՛ աղաեղութեան հանապազօր աեսանել 
ե լսել։ Այլ ե մեՏ-ի սլաաոսական և երղԱաւոր 
խոր^րդոյն ^աղորդել ոչ կարեմք ի խղճէ մաաց% 
զօր ամենայԿ տեսանելով զայսպիսի սլդձ-ադոր*՛ 



40 ԳՐՈԻԱԳ ս 



ձ-ոէ-թէէւԽք Ա լո-էքի քա%գէ 9§ւ.էէէոսլ եմք է քէէ^ ^ 
հ ք՚^ց %էսխ%ես§ց՚ն վսէրդս§ւզեէոու֊թե%է^ թէ ոչ 
մէայե որ գորձ՚եՆն սլս§րսէս§1լան ե%%^ այլ և ոք 
ւասճ» աո%ուն։ ՝^րդ Ք^Ղ ^՚"/" պաբսէ է այսաէ^ 
սի սէ%^նարի% աղէաից Խ^ԳՐ^լ ^նէսրս ե. րսէռնսէլ 
է *՚հ9"յ դ***յ^՚գհ՚՚է ամռաոշաեալ թագսօ^ոռ) որ 
այսսլէս յայտնի էրրե. զսէե^աւ,աա ար^Աքմար^սէ– 
*եօք $սռ ոաԽ ^արկսսհէ զսրթա֊թէւե% Լ աներկի§.զ 
կամէսևարոէ-թեամբ գորքՒէ ռաղԱէեոի գիճութհւ%ո))է 

Եւ. լուևալ ղայսսլիսի րաԱս սրրոյ քա^անայա՛՛ 
աւլեաեՆ Հայ ոռ Սստ^ակայ է նախարաբս^ցն \այոց 
սլաաասխաՂէի աուեաչ ասէ* «Րրրև ոչ եթէ նոր 
էնչ լսելով այսօր հ ձէնք^յ ճանաչեմ զասացեալսղ 
ձեր* ս*րգ գէաեմք զի ռԼծեալ սրէոէւք իօսիք 
զայսպիսի իաօսս։ Ել. ինձ անհնար է ասեի եթէ 
"*յԼ"՚Ր՚"*^Ք է^է ^ "է սաուգութեամր սլաամին 
ասացեալբդ ի ձէն9* Բ՚՚՚յց "՚ՐԴ որպիսի հւնա* 
րի՚-ք րսա արժանի հոգևոր մարգ1լաե սլարսէ է 
դելս իր^ցդ գաս*նել գայե արժան է խորհել ա՛՛ 
մենեցուն և աոեելՖէ 

Ես նոցա առ հասարակ սլասէասխանի ս$օւ՚՛ 
եստլ ասեն ցսուրր եաթոոիկոսն Սա^ակք թէ ^Մեք 
ե ոչ մի ինչ ելս այլ Լ Հնարս իրացն գսւանել 
կարող եմք^ /ւա^0 թոոոքել թագավորին ՊարՔէից^ 
ի րաց թսէոնալ ի թս»գաւ.որոսթենէ այսւիք որու.մ 
ինքն իոկ ինքեամր չեղև արժտսնի ժա^սւակգելոյ* 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԿ8Ի ^^^ 41 

•քքյլ մեզ քա% ք՚/ք ՚՚5 էմաեալ հ*ե^ է և ոչ է§օւ՛ 
՜նելք Այլ զքեզ աղաչեմք մէաբսքկել այս մ իոր՛^ 
^բգքյ մեգք֊ և չէ սլարտ^ այսպիսի անսրբու.թեա%ց 
այլ 1է պղձութեանց գորձոյ թսւգաւորին ^աղէէըգ 
յի^ել»։ 

էքսև .սոէ^րթ հոգևոր, ևաթոդիկոս% Հստյոց Սստ~ 
^§սկք հբւրև լսէր Դ^յ" Աէմե%ս»յկ է %աԽարարս§ցՂ§ 
Հայոց ^ և ստուգիւ, ճանաչէրք , եթէ ի %ոյե մէտս 
և ի ^ոյԱ խոը^ուըդս ^ասաաաեալ են րովանգակ 
սէւագանե աշխսւր^ին՝ է մեծ՛ սէոտմու֊թէւե և 
յաԱմԽեթսւո սուգ րեևղմեալ լէնէը* և ^եղեալ 
էսոսէսէսուաց վտս»ես առա9ի թս§ղմու.թեաԱ %աէէա՚՛ 
բաըացե Հայոցի ^ոաժարէբ առնել պա ա ասի անի 
րանիցն մինչե յալուոս բսէզումս։ Ել. աբգելեէսլ 
ռինքն ի սենեակ^ ողբոց միայկ և աբսէասուստց 
լսէին ձայեսֆ մեբձեետլ ի դուբս սենեկին* քան» 
ղի տեսանող ակամբ ի ղօբութենէ սուբբ Հոգ– 
ւոյն սէեսանէր այբն Ասսէուձ՜ոյ ի սպստո. ի սպուու 
ղկոբքՒանուՏքե աչխաբ^իս Հայոց։ Րսկ յեա բա*՛ 
ղում աւուբց ^ամաբձակեալ ոմանք յեպիսկոպո" 
սաց$ ոբք ^անապաղ պաբապէին առ դուբս "ՐՐ՜ 
բոյեք — չկաբացեալք և առ վ"՚յր մի էիևել յառա^ 
աաբուղխ ե ի ^ոբ^ալից վաբգապեաութենէ առԱնֆ 
ոբ ք՚՚՚դցր էր ի ճսէշակելիս իքքբ^բդ^ց ^"գեոբ 1ւ 
իմասսէուն լսողաց ք բսսէ բանի մաբգաբէին րաւ*՛ 
^ի% ք^ն ղիքորիսԽ մեզուք — Լ. ^յլբ ի պատուա՛ 



42 ԳՐՈՒԱԳ 8. 



կան երիցանց և ի սարկաւագաց ^ "Րթ Ւ %որթե 
ի սա-ոբ ուԽսէէ ^այրւսաեւոի% էէ^^ ^ ոմա%ք՛ 
յւսզսէսէ ս§ւ.սէգանւոյե Հէսյոց^ ^ւսմսէոձակեալ մէոսէ^ 
%էի% ի ներքս և իօսէիՆ ւ^ղ նմա րանիւք ոզո՛ 
քաեէսցէ Ընդ որս սփոփեալ սսէեւսւ. մի սուրռ՛ 
քա^անայապեան^ ըսա հոգևոր գիաոսթեան և 
էսրսքէոուք Դ^Ր միացեալ ունէո ի յինքեան է ման" 
կութենկ իւրմէ^ լռեալ գադարէր առ վայր մի։ 

Րս1լ յեա րւսռում աւուրց ղարձեսէլ ժոոո^՛ 
վեսսլ առ նա միաբան ստմենստյն սէզսէէոսէգոմեդբ 
ասշխէսր^իս Հսէյոցք Լ փ§ոյն րստնս երերորգեալ 
ասռւս9ի սրրոյ կաթողիկոսին Հայոցի ինդրէին 
սսէիսլով ի նմանէ Ա փւորս։ մի արան ութ ի ւ%ն ընդ 
ինքեանս։ Իսկ սուրրն իրրե. աեսանէր^ ^թէ ^^ 
ինչ ամենևիմր են կասեալք յառա9ին կամացն ե 
խոր^րռոցն) — վասն զի յաւհ՚լուաձ– օր րստ օոէ 
աղաեղի գործ՚ոց թագավորին առաւել քան զա՜ 
ռսօ-ել աճեց ո լցան էր ի կորուսսէ անձին իւրոյ 
զմիարանութիւն իշիանացնք—^ձայն րարձեալ մե" 
հագոքս ողրալով ասէր ցամենեսեան առ ^ասա՛ 
րակ» դ։նթէ ես^ ասէրք եթէ դ՚"–ք Ի"Կյ "ր՚զէ"^ 
ուսեալք յԱսաուՏ՚ոյ իտօսիք ^ոգևորաաէս» և տա^ 
րեալ փոյր մի թերութեաե առեն^ արտասուօթ 
և թախանձեցուցանելով զամենողորմ Դ^ըկի^ 
մեր զաէր սի սուս յ*րիսսէոս^ յաղագս գիւաի կո՛^ 
րուսելոյն խնդրեց է՛ ք ^նարս* զի րսա աւ ազանի 



^^^^ ^ %Ա^ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^^^^^ քք 

ձԱտգեաԱնք թէսլկտ մեղաւոր էք ՚ սավայն եզրայր 
և մէսոմի*Ա մեր է* յէւ^ւ՚՚՚ւ զփսրգապ^ետոէ-թիսհ 
սուրբ առաքելոյե Պօղոսէք Գ՚՚Ր սէւ֊աեդևսէլ ուլ*՛ 
սոյց ձեզ հոգևոր ^այր% ձեր և քէս^ա%ւսյէսաեան 
սուրրԱ Պ*րհգոր* ^ԶՒ ^ԹԷ վշաաեայ է*ետ մի աե" 
գաօե^ ասէք վշսէս/նա% ամե%էսյե աեղսէմր ք^Գ 
*1ւմէս* և եթէ փաոստւորե մի ստ%դս§քա իտ%գստն էս՛՛ 
մեն այն անդամք րնգ նմա»է (էիշել սլարա է և 
զմէոաւ. ստծ-ել զվիշասն և զեեղութիւեսք ռբանգսն 
և զկասլանս զսրրոքս Պ^րիգորիք դսլաղաաանս ե 
զստղօթսք զոր մասն ստմենսէտն աշխստր^իս փրկոս– 
թեան իտնգրեալ յԱսաուձ-ոյ եգիէո և զամենեսեաԱ 
յսէնԳաւասէութենէք շեոր^իւ. սուրր Հոգւ.ոյնք ղատ– 
ւասէացեսսլէտ ար§սր* զդիւաց մոլոր ութ իւ^ս փւսխս" 
աական սէրարեալ ^ալւսձ՚եառ ի ձէն9* զճդմարիսք 
*էաւսօո սերմանեալ ստսաուածգիէոուԹեան^ ի մի*՛ 
^ի ձերում ե^աղկեցոյցէ Եւ ձեզ րսա նմին օրի՛ 
նակի սլարէո է ի մերայ մեղուցեէսլ անգամոյե 
Ւ^ԳՐ^ւ Գ՚^ղ"Ը*ք՚"՚թի^ք ե ոչ անօրինաց մատնե" 
Լ"*է է ^"՚ԴՐ ^ յայսլանուքքե աալ զսուրր իոր– 
դուրգ ^աւաաոյս մերոյ։ Ցիշեցէ՚ք զսուրր ^այր% 
իմ և զձեր և զվարգաաեսէնք որ ե զփոիտեալե 
յանասեաևան րնութեանն կերպարանս^ ^առաքա^ 
%օք Լ անգագար ի/նդրուաձ-ովք զցայգ և դՏ^Ր^կ 
աձ՚եալ ի գութս զամենեցուն արարին 7*րիս*՛ 
սէոս ի նոյն ^ասսէսւսէեստց ի մարդկային րեու– 



44 ԳՐՈՒԱԳ Ա. 



թ^իւ^ս* Եւ. դութ ա^ակեըաեալք նորին ^ոգևռս 
վարգասլեաիէ-ք միարանու.թեամր աո. ^ասաջակ 
արք ե. նս§նայք$ օ՚եոք, ե. Աքզայք ղխնգրուստծս 
և զարտասուս ի մէ^ առեալ ^աշաեռոլցյ^ք զա՛ 
մենահնարն ԱսսէուաՏ՛^ որու^մ ^ ^նաոաւ-որն է ա՛ 
մեն այն ք և. ոՏ ենչ սւեստոանէսյ աոա9ի ա^եո Հ/քօւ* 
մանաց զօըու.թեան նորւսփ և նա վճարէ մաոգա՛^ 
սիբասլէս՝ զոր է յոյժ գժուարինս կարձեցեալ 
է մեզ* որ և ետ էսկ վճէո միամիա և անթե*՛ 
րա^պւասէ խնդրողառնք ասելով անսուան Աո– 
էոոսաօ՜) թէ Դ։Ուր հցեն երկու, ե երեք ժոզովեալ 
յանուն հմ^ ս^մենայն զոր է^^ ե Խնդրեսցեն ե 
Հօրէ իմմէ՝ աացի նոցա։տ^։ Րսկ "՚ՐԳ՝ ^/^է ^/՚* 
կու.ցն ե երիցն աներկմէա խնդրոզացն զամե» 
նայն ^այցոտ^ա^սն կատարէ Աստուածք որ չափ 
ես առաւեչ զայսՏափ րազմութեսՀն /սնդերսն 
^որ^է Ասաուած փութովդ մանաւանգ թէ ան^ 
ձանձրոյթ ևս էէ՚^էցէ*^ է՚^դէՐՔ^ ^ Հ^/"^ ^առա*՛ 
չանօք ե անթերա^աւաա յուսով* ղէարղ ոչ աոա" 
է-ել ես քան զ^այցուաձ-սն մեծ՛ամեծ՛ էբ՛՛ վճա*՛ 

րԻցԷ՛ 

<^Ս՚յլ վասն իմ որ ասէքգք եթէ միարանեա 
րեգ մեզ՝ ինձ քաւ. էիցի մաաէւիչ չինել ճշմարիա 
*էաէ.ասէոյն մերոյ ե ան^աւաաից զիմ ^օսքի զմո^ 
լորեալ ոչխարն մասանել յայսլանու.աէ9 Զի Թէ"ւէ"^ 
և մեզաէ^որ էֆ այլ գրոշմեալ է սուրր աւազա– 



^^ ղՍՋԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^^^^^ քք 

Նքքն ադեա/քթք *է§քու.սէ է փոնու.թեա% ի/նդրոյեք 
լու֊եալ է զէո՚՚ը քարոզութեան Աւ,եաարա%ի% նե– 
%Ս9ցէ Արգ եթէ էր տա՛նել առ ր^ք՚շ^ առող9 
զվիրաւոր եվեղեցւոյս է»քոյ դոչիաը^ փութայի 
և ոչ յաաս§ղէէ* այլ յսէւքենաիօասլից ասէեաե մա^ 
աուցանել դէ՚ք ^իւանդացեալ ^ոգւոյ որդի ես 
ոչ երբէք աո%ում յանձձս։ Զք՛ եթէ էր ^աւսՒ՛՛ 
աոացեալ թագաւորի աո,ա9է սւա%ել գայսաիսե 
յա%գե§քասու.թիւե^ Թերևս ^էսմարձաեէէք յուսով 
գիւաի կորուսելոյե* այլ կշաամրել զք^աւաաա» 
ցեալս յաղագս մեղաց աո,ա^ի ան^աւաաեցն^ ոչ 
^աւանեէքք որ ^անասրսղ ուսուցիչ լեալ ՛եմ բո*՛ 
ղոքոյն Պօղոսիք որ ասէ» «Ւշխ^ ոք ի ձէ՚հ^, 
եթէ իրք /՚^չ էց^^ Ը^Դ Ը^հ.^Րէ ի^րու.մ^ ղա՛^ 
տել առա^ի անօրինացք և ոչ առա 9 ի սրր^ 
րոց* եթէ ոչ գիէոէքք եթէ սուրբք զաշխար^ս դա*՛ 
տի%փ և եթէ ձեօք դատի աշխարհ՝ ապա ոչ էք 
արժանի ստնարգ ատէէեիցէ ##4 գիսէէքք եթէ 
ղ^րեչսքակս ղաաիմքք թողթէ զերկյրաւորս* դերե–՛ 
րաւոր ասէեա%ս եթէ յաԱ^ե ս^ռնուքք զս/նարդս^ 
եեեդեցւոյ դասէաւոր %սսէու.ցա%եմք» առ ամօթոյ 
ձերոյ ասեմ։ Եւ. այնաէսք ասէ^ ոչ ոք դոյ իմաս՛ 
տուե ի ձեղք որ կարից է իբսէւունս ընտրել ի մէ9 
եդրշր իւրոյ* այլ ե՜ղբայր լ^գ եղրօր դասէիք և 
ղայն ի մէ9 ան^աւասէիցյ^։ Եւ. "՚րդ^ "ր ուսուցի 
ոբաոումսք դա%Տն իմ րնդ^ր ոչ ուսուցից։ Ա*յլ 



^< ԳՐՈհԱԳ Ա. 



՛մինչև գաաւ. գիր և աիղելով ՚Բրիսաոսի եկեալ 
յաճուՏե աա կալիին զօրանայէ Համայն և զայս 
Վասաակոյս կարգուՏե քոյին աէւաքինութեանդ 
գիաութեամր եղից ի և կաաարեա։ Արդ որա էս 
ն սա.րր նա^աաա^ քրիստոսի ^րիգորիոս պա– 
քէեալ ի խոշաանգանսն անֆլաս աքով Առօրին՝ ի 
լու.սաւ^որու.թի§Տե գիաութեան աչխարքէիս Հայոց 
օէու.աս պա^եալ շեոր^եցւսւ. և բեոֆ նորին շա՛^ 
ռաւ-եղիք վիճակ ժառանգութեան սլայձառութեան 
սլաչաամաես այսորիկք "կիզԲ^ աէւեել դորձ՜ոյ 
մշքսկոէ-թեանս այսմիկ և լինել նմանող սուրր 
նաԽնւոյն քումք որ յանգիէոութենէ ի ճշմարիա 
սէսաու.աՄգէս9ութիւն աոսէքնորղեաց աշխարհիս 
Հայոց։ Արղ^ և ղու. յանօղուա մուրողարանու*՛ 
թենէն ի սսէոյդ ^ոզէշա^ և եկեդեցաղաող բա– 
նասորութիւնս առա^որղեա բաղում ժողովբղոց 
աշխաբ^իս մեձ՚էք խուլ ղսլակասութիւես ղայս^ 
Տնառեալ ի սուրբ նախնեացն քոց* զոր աա^եստց 
քեղ Աասաոլաձ՚ք Ղ"Ր "ճ ^^՚^եք այլում ի Հայաս– 
տան աշխաբ^իս մարզկան ղոյ ^նաբ ձեոԱ ար- 
կանել յ՚՚՚յդ՚՚լի^ի դոբծ՛ մեձ-է Վ^ասն ղէ և ոչ կա– 
րստցաբ ^մուա Ժ^ել և աեղեկս/եալ այդչափ 
աբուեսաաւոբ ուսմանցղք որաէս և քեղ աուաւ 
ղօրութիւե ճարաարութեան ի վերին օգնակա– 
նութենէն յաղադս քո առաբինասէր և սլաբկեշա 
^ոզւոյդք որ նմանեալ ճչգրաաաէս օրէնակեցեր 



■^ ^ ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 55 

ի քեզ զվաըս երա%ելւոյ ^օր քո սեըսէսիա։ 

Ալ. լուեալ զւսյս սէմէքեւսյե բարեսլաշա ^ կա՛՛ 
թողիեոսն տ՚"յոց սուրըւԱ Սա^ավ ի թագաւորէ% 
Հայոռ Վռամշէսպ^ոյ 1ւ յերէսնելւ.ոյԱ Աադաոռէ և 
ասւմէքեէսքե ուԽսէկ քա^ա%այհռ% ք Լս ստոէսւել յա֊ 
լագ աա%ու֊աերացն և յամենայն %ախաըաբացն 
Հայոց՝ զուաըճացաւ յոգի /"֊ը^ փառաէ.ոըելով 
զՓոկհ^ ամենեցուե գաէբ Ցիսուս ՚րրիսաոս։ Աւ. 
կամաւոո յօժաոա^թեամբ ետ զաեՅւե է գորձֆ 
սլա%ձ–ացեալ յԱստուձ^ոյ գործ՚ակցութիւ.%% ^ որ 
եսէ %մսւ զէսյԱաէսէ շնորհս առաւելապէս գիտու.՛^ 
թեան^ և անվեհեր 9աեալով դց՚՚՚յգ ^ ԳՏ^Ր^^ 
թ՜ւսրդմաեեսէց զևաաևաոանս ասօԱայեք գիօսե– 
ռեալս ճշմարիտ մարգարէիւք սուրր Հոգւոյն^ Լ 
^ասաաաեալ 1լեքեաց եր9անիկ առաքելովբն գնո" 
րոց եսէակարա%աց% գլուսաւոր Լ զկենսասէուր 
քարոգու.թիւ%ս նովին ՀքՈգւով։ 

Ել. աարեալ ի գլուջի սրրոյ ^այրաաետին 
Հայոց Սա^ակայ գգորձ՛ մեծ՛ հոգևոր վասաակոյն՝ 
կարգեցան վաղվաղակի յայնմ^եաէ դ՚դր՚՚ցք ^օ– , 
$ոին ու.սւքանց* բազսստցսէն գասք դր^"*ց^ ելեելս 
աո^տելով զմիմեամրք* ղարգարեցան սլաշաա» 
մուձբ սուրբ եկեղեցւոյ* յորղորեցան բազ֊ 
աքութիէքեք արանց և. կանանց ժողովրգոց ի 
սւօնս ^Ր^^Ի^ ե. ի ժողովս մաբաիրոսաց։ 
Ոբռ շա^եալք լի հոգևոր օգաիւ չբթանային 



99 ԳՐՈհԱԳ Ա. 



^^Գ^ւէցք է Հադորդմանէ մե^ի 1սոր^րդոքկք 
սէոձա1լեասլք յիււըաքաեչէւր ի աու^ս^ մեձ՚ա՛^ 
մեՏ՚ք և ^ողս՚յքք սաղմոսելով և կռոոգս ասե*՛ 
լով ը^՚գ ամենայն տեղիս^ ի ^բաաարանս և է 
փողոցս և առտնին։ Պայծառացան եկեղեցիք* 
շու.ք առին վկայաոանք սրրոցֆ միշա ծաղնելոմ 
ի նոսա ու1սսէ կ՚ասէեարանաց չ^ծայիւք* ^անա^ 
սլսէոաբուղիէ ^ոսէին վտակք յասողացն մե1լեոս՚՛ 
թեանց^ ոռք ղձ՚աօ-ուես մաոգաոէից բերելով ի 
յայանուԹիւն՝^ սեղանս ամենալիցս ^ոգեոր խորսք– 
նօք ղևէին առա 9 ի ամենսէյն ժողովոդեանն* յո*՛ 
բոց ճաշակեալ ի մս^ս սոս խնդիրն մարգոց՝ բաղցրա^ 
նայ ի բիմս նոցա^ բսսէ բանի սաղմոսերգին^ . 
բստնք վաբդասլետութեան բան ղխորիսխ մեղու է 
Ել. զի միանգամայն իսե ասացից րսսւ բանի սոկրբ 
մար գար էին Եսայեայք թէ լց""– ^Ր^էր" ամէքեայԱ 
Տայոց գիսէու.թես»մբ ՏեառԱ ի հոգևոր վաաեաց 
սոա^բբ ^այրաաեաին Աա^ակայֆ իթրե զ9ա–րս բա*՛ 
զումս որ ծ՛ածկեն զծօվսէ Եւ. շեոր^իւ, ամենաիաեամ 
^Ր^էՒ^ 7*/»/ո՚</7քւ՚#/ք կաաարեալ այս ամենայն ե 
ժամաԱակս Վ^ռամշասրոյ ք րսա յս*ռա9ստգոյն գրե՛» 
լոցք Լ լուսաւորեալ աշիաբ^ս տայոց^ եկաց յեսէ 
՚"Բ՚"րիկ Թագաւորն Վռամ^աաու^ ամս բազումս ք. 
ե ^ասեալ ի յերկար ծերութիւն՝ վախճան եցաւ 
յս/եկողնի իւրում խաղսէղս^կան ^անգսաիւ յ^շ*՛ 
խս»ր^իս Հքայոց։ 



^^^^^^ ւԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^^^^ 37 

քայԱ Պաըսից^ և թագսաորեաց Վռամ "բգհ ^^– 
բսքք որ էր կոման աոքայ» յոոմէ խ%գոեռի*Ա Է^հ 
րեսքեո Հայք թագաւոո փէոքս միւ.սա%գամ զհոո" 
բով Գ^դր՚՚՚յԲ Վոամշասլ^ոյք դոո յառս*9նա.սե բաե– 
քքս0ոկու^եէսմբ եէոուէտ մեոժել փաս» Տ"*յ& Օապ^ 
Հոյ աոքային Պաոսից է թս§գէսւ.ոոութե%է Հստ*^ 
յոոէ սւ. %ոոա կաաարեսէլ ռի/նդիոս %ոռսՐ թա^ 
դասոոեռոԱ.ռանէո ղաոձեալ դՈոսոովք գո»յո յոյժ 
. ^եո։ Ես եկեալ աոսռով յստշխար^ս Հայոց և եե֊ 
ցեաչ ամիսս ո^թ՝ վա1սճանէր^ առ ^աոսն յաւեչեալ։ 
Եւ 1^՛" մա^ա.ա% ՎէԼսքմայ էսրքայի% Պար*՛ 
"էտ Թ*՚՚գ՚"^՚՚րէր Օաղկեոսէ եորայո Վոամայ ոթ» 
դի կթասլ^ոյ ի վեոայ աշ1սստր^ի% Պաոսից* սւ. ոչ 
կամեցհալ Օազկհոսքի թագաւ.ոոեցու.ցաեել ի վե^ 
բայ աշխարհիս Հ^՚յ^ց յ^"դգէ^ Աաբշակուքսեաց^ 
քէագասորեցոէ-ցանէր ի վեր այ սոցա դէ^Ր քք* 
դի*եք որոսմ անուն էր Նասլոս^ք րսսէ անու.ս*ն 
^օր իսրոյ* խոր^ևալ Տարաչսէր իմացմունս առն% 
է միսէս իւ,ր* աոա9ին^ զայս^ եթէ սէշխար^Խ Հ««« 
յոց մեձ՛ է և օգսէակարք սա^մսւնաեից Լ գրստ– 
էլից է սուրաց իշիէս/նութեստննք Ր^Դ "Ր^մ ^^^ 
ոամր րազումք են ^նազանգեալք յազգէն Ար*՛ 
շակու%եաց» որոց գուցէ գոր՚ովեալ առ. միմեանս 

տսզգացնք ըոո՛ ^բէ^է ^ԴԲ*՚՚Ր0ք "ԲՔ Ը^Գ ^^Ր՚^վ 
հ ւ^դ Օոմեաց իշխանոսթեամրե ենք և ^ալ,ա^ 



38 ԳՐՈհԱԳ ս՛ 



նեալ երբէցլ սիրով շեդ միմեանս և եկեալք ի 
մեսէռսքեութէսն^ խօսեսցի՚ն ի Խէսոսէզութիւն րեդ 
թստգէսւորիՆ ԾուԿառք և Ր^Դ ^"Ր"՛ ^հստղաեդու* 
Թեամբ յօժաոեէսլք ԱսսլսէՈէսսբեսցէս է ւքէՆ^$ 
Ել որսլէս 1լալեալ է զմեզ բսէզում աեգամ յաշ՛ 
խաէոու,թեստ%^ ստէւաւել ևս յաւելուսէձ՚ով %ոցա^ 
ա%^անգիսւո սէռնքւռե% զմեզ սլաաերազմսււէ Եւ. 

^Ր^Ր"ԸԴ Գէ յ^Րէ*^"՚Տ" ^^Ր օսւ/սո ե% և ստաե*՛ 
ցոռբյ և. էքհստ^ստւաս ույԱրս զսլստշսէօ% %ոռսէ 1ւ 
զօրէ1տս։ Արղ^ է թս՚գսօ-ոոել յազգէս մեոմէ է 
վեոսէյ աշ1սար^է% Հայոցի յասե%այԱ այդպիսի կաս*՛ 
կսքծ-ս/նստց աե^ոգացեալ ւի*եի թսքգսէւորուԹիւ.%ս 
մեր» և %ոքա ցստ%կ երկիւզիւ. և դողութեամր 
Տ-ստռստյեն մեզ և օաարոսէիս ի^Տ ե վ%սքսակարս 
ի՚եչ ոչ խորդին։ է զի և սովորութիւԱ աոԱայե 
/սւք^ճք^ճ^/ յօրէնս մերք հանապազ խօսիլբ րեդ 
միմեաՆս և րնդելակաե րարեկամութեամրք ի 
զրօսմուես որսոց և ի խազԱք որ /ի^ի^ ի ^Է9ի 
%ոց»ս» ՚սյլ ե ամուս%ութես§Աց սւու֊րԼաոիւք քս#– 
ոորդեալո առ միմեանս^ զաաուցեաչք այնու^ե՛^ 
սէե. որոշի% ի սիրոյ %ոցա և յօրի\էաց%։ 

Ել. սորա խորհելով զայս ստյսաէս՝ ^Գէ^^^Ը 
զրա% սուրբ Հոգւոյնք որ ստսէր^ թէ Օ^ՏԷր ճօ#*– 
Ղէաչէ զխոր^ու֊րդս մարդկանք զի են րեդուԱայԱյծ % 
Որ փութա%ակի և արդեամրք վճիռ, ետուև 
գրեալքև^ ի բաց՛ս եղելոց՚ե* քանզի չև ևս յերկա*՛ 



ղԱՏԼԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 39 



րեալ ի թագաւորութեան%՝ մեռս/եէր Տազկերաէ 
Ր նմին աւուր և զոըդի %որին զՕաաու.^^ զոր ի 
սէեղէ Արշաեուձէ-ոյն թ-ւսգաւոոեցոյռ ի վեոստյ 
աշխար^իս^ անդրէն ի դրանն մարդեանէ գաւով 
յւսրքոէյեքւքն . ս$սաստեեցի%։ Եւ. յեսւ ւք§ս^ուս/ե% 
Օսէզներտի որղսոյ Օւսա^ոյ թսէգսէւ.որէ% Պէսոսէց 
թագաւորեէսց Վռ4սմ որդի %էւրա ի վեըայ աշխար" 
^ին Արեաց* Եւ. եևեալ իշիանք աշխարհին Հայոց 
առա^է Վոամայ ՛արքային Պարսից^ ի/նդրեցին 
քէէւրեաեց թէսգաւոր յազգէհ Արչստնու%եէսց։ Եւ. 
1եա թագսււորեցոյց է վերայ %ոցա զԱրսէՔսշէս 
"ՐԴէ *տ՚՚–՚՚"^2՚՚"^^Ղ(> յ"*ՂԳէ քէ՚էսգսօ^որէսցն Հէսյոց։ 
ԺԳ* Եւ. էր Արսէաշէս այր ւքանուե և իգա՛*–՛ 
մոի և րազու^մ ստ%առէսեութեամր վարէր զթաս՛ 
գաւորոկթէւ^ե։ Եւ. չկսւրացեալ այսպիսի զեղխ 1ւ 
մոլեկաե մարուց թագսքլ.որին Արաաշէսի աա՚եել 
Նախստրարքն Հայոցի ժողովեցա% միստ^ստմուո. առ 
մև^Ւ քսէ^աեայաաետ% Հայոց աո. սուրր*ե Աա^ակ^^ 
որ էր յազգէն Պարթևաց^ "ՐԴէ "ՐԲ"/^ Ներսէսիք 
և ասևն ց%ա* ((Ոչ ևս կարհմք այսպիսի ա%օրէն 
և պիղք^ Գ՚*Ր^"Տ 1^"՚դ*"^"ըի^ համրեր հր վաս1է 
զի լալ ^ամարիմք մեոաԱել րաԱ եթէ զայսպի" 
սի գորքՒ աղաեղութ եան հանապազօր աեսանել 
և լսել։ Այլ և մեձ՚ի պասէոսաևա՚ե և եր1ը§աւ–որ 
խոր^րղոյԱ ^աղորդել ոչ կարեմք ի խղճէ մաացգ 
զօր ամէքԱայև աեսոսսելով զայսպիսի պզձ-ագոր*՛ 



40 ԳՐքքՒԱԳ Ա 



ձ՚ոէ^թիքձէք և լօ՚^ի քա%զի 1էԼ.ոեալ եմք ի քէ% և 
ի քոց %աի/կեացՆ վարգապեէոութենէյ թկ ոչ 
մէայե որ գորՏ՚1ք%% աէսրաասկասն ե^%^ այ/ և որ 
յանձ% աո%ու%։ էԼրդ^ Ք^Դ ^^Խ պարաո է այՆաի*՛ 
սի սէ%^նար1էհ աղէսէէռ Խ^գրել ^նարս և ռս§ռնս»լ 
քէ ՚քի^ոյ զայնսլիսի ամրարշ§ոե՝ալ թագաւ.որ$ որ 
այոսլէս յէսյաեի էթրե. զաե^աւ.ս$ա §սր^սէմարԳսւ՜ 
%օք աո. ոէո% ^արևսւեէ ղսրրութիւձն և աներկիւզ 
կամակարոէ-թեամր գործ^է զադաեղի գիճութի»ձ§ս»է 

Ել. չոսեալ դայսպիսէ րանս սրրոյ քա^աԱայա՛ 
աեէոէքե Հայոց Սա^աեայ է ՆաԽարարէոց% ՀքԱւյոց^ 
սլէսաէԱսԽանի ւոոէ^եսաչ ասէ» ((Բարև ոչ ^ք^է սոր 
է^չ լսելով այսօր է ձէն9ք ճանաչեմ զասացեալսդ 
ձեր* արգ գհտեմք ղի զկձեալ սրԽիւք խօսիք 
զայսպիսի խօսս։ Ել. ի՛նձ անհնար է ասեի եթէ 
ս»յլ"՚րա%ք է^է և ոչ սաուգութեամր սլաամին 
ասացեալքգ ի ձէն9» Բ՚"յՑ "՚ՐԴ՝ որպիսի ^ե»ս» 
րի՚֊ք րսա արժանի ^ոգեոր մարղկաե պսփրսէ է 
գելս իր՚՚՚ցդ գԱ9Ա*եել զայե սարժան է խորհել սէ^ 
մենեցոԱ^ և առնելն է 

Եւ. նոցա աո. ^ասարսէե աասօսսխանի սէու" 
եալ ասեն ցսուրր կաթողիկոսն Սա^ակք թէ Հսեք 
և ոչ մի ինչ ելս սէյլ և էն արս իրացն գտանել 
կարող եմք^ ք՚՚^ՅՅ րողոքել թագաէ^որին Պարսից^ 
ի րաց րսէէւեալ ի թազաւորա֊թենէ այսէիք որում 
ինքն իսկ ինքեամր չեղև արժանի ժա>էւաեգելոյ* 



^^^^^^ Դ.ԱԶԱՐ ՓԱՐՊկՑԻ ^ ^ 

՛այլ մեգ քա՚կ զայդ ոչ իմանալ է*ետ է և ոչ առ^ 
՚ներ Այլ զքեդ աղաչեմք միարա%ել այս մ իոր՛^ 
^րգոյ մեգ^ և չէ սլարա, այսպիսի անսրբու.թեա%ց 
այլ "Լ սլղծութեա%ց գործոյ թագաւոըի*ե հաղորդ 
լի%եբ ։ 

էսկ .սոէ^րբ հոգևոր, կա թոդիվոսն Հայոց Սա՛ 
^ակք իբր1^ /"էր Ղ*"յ" ամենայն ի նաիաըաըացն 
Հայոց ^ և սաուգիւ. ճան ա չէր ^ եթէ ի նոյն մի աս 
և ի նոյն խորհուրդս ^ասաատեալ են բովանդակ 
աւագանի աշխարԳն՝ ի մեքՒ արամութիւյե և 
յանմխիթար սուգ ընկգմեալ լինէբ* , և ^եգեալ 
Աքբասէսուաց վաասկս առա9ի բազմութեան նախս։՛ 
բ արացն Հայոցի ^րաժարէր առնել սլաաասխանի 
րւանիցԱ մինչև յա կուրս բագումս։ Եւ արգելեալ 
գինքն ի սենեակ^ ոգբոց միայկ և արաասուաց 
չսէին ձայեսք մերձեետլ ի դուրս սենեկին* քան^ 
գի աեսանոգ ակամբ ի գօրութենէ սուրբ Հոգ– 
ւոյն սէեսանէր այրն Ասսէուձ՚ոյ ի սպաո. ի սսլուո. 
զկորքՒանոււքե աշխարհիս Հայոց* Րսկ յեա բա*՛ 
գում աւուրց ^ամարձակեալ ոմանր յեպիսկոպո" 
սացտ "ՐՋ ^անասլագ սլսւրասլէին առ դ^ւրս սրր ՜ 
բոյեֆ — չկարացեալք և առ մայր մի աևել յառա– 
աաբոէւգխ ե ի ^որ^ալից վարդասլեաութենէ առԱնյ 
որ քաղցր էր ի ճաչակելիս ի՚քր^րդոց հոգևոր և. 
իմասաուե լսողաց ք րսա բանի մարգարէին Րաւ*՛ 
թի^ քան գիէորիսխ մեղուֆ — և. այլք ի սլաաուա՛ 



42 ԳՐՈԻԱԳ 8. 



կէսե երիցանց և ի սարկաւագաց ք. "ՐՔ ք՛ ՚եոր^ \ 

ի սուրբ ուԽսէէ ^էսյոս$աեսէե% էէ^1 ^ ոմանք՛ 
յազասէ աւագէսեւոյե Հ՚՚՚յոց^ ^ամարձակեալ մսասք՛ \ 

%էէ% է %եոքս և. խօսէԱն րեգ %մւս բանէւք ողո՛ ^ 

քանաց։ կեդ որս սփոփեալ սաեաւ. մի սուրբ՛ 
քա^անայասլետն^ ըսա հոգևոր գիտոսթես/ե և 
խրսՅԱէոԱք Գ"Ր միացեսէլ ունէր է յիՆքեան ի մահ՛ 
նութե%է իւրմէ^ լռեալ ղադարէր սէո. մայր մի։ 

Րս1լ յե՚ա բազում աւուրց դարձեալ ժոոո*՛ 
վեալ առ %ա միաբան ամե՛նայն սէղաաագունգք 
աշիտար^իս Հայոցդ Լ Փ§ոյն բանս եբկրոբգեաա 
ասռա9ի սրբոյ կաթոոիկոսի% Հայոցի ի/նդրէի% 
սսէիաով ի %մանէ Ա փէորս» միաբան ութի մմն ընդ 
ինքեանսէ Րսվ սուրբն իբբև աեսանէրք եթէ ոչ 
ինչ ամենևիմբ են կասեսւլք յառաքին կամացն ե 
խոր^րգոցն) — վասն զի յաւելուստձ– օր րսա օրէ 
ազաեզի գորՏ-ոց թագաւորին առստւել քան զա՜ 
ռսէւել աճեցուցանէր ի կորուսա անձին ի^Ր^յւ 
զմիաբանութիւն իշխանացնք^-^ձայն րարձեալ մե՛ 
ձազոյն ողբալով ասէր ցամենեսեան առ ^աս՚ստ՛ 
բակ* դ։Եթէ ես^ ասէրք եթէ Դ^՚֊Ք է"^։ որսլէս 
ուսեալք յԱսաուձ-ոյ խօսիք ^ոգևոբաաէս» և աա^՛ 
բեալ մայր մի թերութեան աոնն^ արաասուօք 
և թաիւանձեցուցանելով զամենողորմ Ղ^րկի^ 
մեբ զաէբ օիսուս ՚Րրիսաոս՝ յաղագս գիւաի կո՛^ 
բուսելոյն իէնգբեցէ՚ք ^նաբս* զի րսա աւազանի 



%ԱԶԱՐՓԱՐՊԵ8Ի ^^^^^^ քք 

ձ՚ԱտգեաԱնք թէպէա մեղաւոր էք ՚ սակայն եզրայր 
և. մս9ոմէ% մեր է» յՒշ^^ւ՛"/ զփ՚՚րդս՚սլետութէւՆ 
սա^ըբ առաքելոյ% Պօղոսէք զոր աւանգեալ ալ*՛ 
սոյց ձեզ հոգևոր Հստյր% ձեր և քէս^աՆայտսպետն 
ս ուրթն Պ^րհգոր* Դ^ԶՒ ^^է վշաաեայ էնչ մի ան–՛ 
դաՏե^ ասէք վշտանան ամե՛նայն անղամթ 1^Գ 
նմա* և եթէ փաոաւորե մի անղաէա ի/եղա ս ս/* 
մեն այն անդամք րնգ նմաՖ։ Օիշք՚ւ սլարա է և 
զմսքաւ. աձ-ել զվիշասն և զնեղութիւԱԱք զրանգսն 
և զկապանս զսրրոէն ՚*րիգ"ըիք զսլաղատանս և 
զաղօթսյ զոր մասն ս§մենս§յՆ աշխարհիս փրնու՛– 
թեան խ%դրեալ յԱստուձ՚ոյ եգիա և զամենեսեան 
յան*էաւ.ասէութենէք ^որ^իւ. սուրր Հոգւ.ոյնք Ղա– 
ւասէացեալս արար» զդիւառ մոլոր ու թի ւնս փախս՛ 
աակա% արարեալ ^ալաձ՚եաո ի ձէնք* զճշմարիսա 
*էաւ.ասէ սերմանեալ ասսէուահ^գիսէութեան^ ի մի՛*՛ 
9ի ձերում ^աղկեցոյոէ Ալ. ձեզ րսսէ նմին օրի՛՛ 
նակի պարա է ի վերայ մեզուցեալ անգամոյն 
ի՚*^զրել զոզորմութիւնք և ոչ անօրինաո մաանե՛ 
լով* ի ծ՚ազր և յայսլանուքքե սւալ զսուրր իէոր– 
^ուրգ ^սււ$սսէոյս մերոյ։ Ցիշեռէ՚ք զսուրր ^այր% 
իմ և զձեր Լ զվարդաաեսէնֆ որ և զփոիտեալԱ 
յանասնակա% րնութեանն կերպարանս^ ^առաչա^ 
նօք և անդագար ի/նզրոսած-ովք զռայգ և զց^Ր^՚կ 
ածեալ ի գութս զամենեցու^ արստրիՀն ՚Րրիս*՛ 
սէոս ի նոյԱ ^ասաասէեառ ի մարգկային րնու– 



44 ԳՐՈԻԱԳ Ա, 



Թիկնս* Ել. դուք Աէդակերաեսւլք Ղէոոէ% ^ոգԼոբ 
վաբգւսսլեսէէււք մէսէբա%ո<ւ.թեամռ. աո. ^ասստբաե 
ւսրք ե. կաեաձՔ% օ՚երք. և աղայք ռքսԽգոուստծ-ս 
Լ զարտասու֊ս է մէ9 §սթւեալ ^էսշսէեցոլռ^ք ռա՛ 
էքե%էս^նստչւն 1Լստուաձ՛^ էէոոլմ ^ ^նաոաԿոր% է էս^ 
մե%աձեք և ոչ Է^Տ էէւկաոանայ սօւա9ի ա^եղ ^րա^ 
մէսեաց ղօոու.թես/ն %որւս* և %ստ վճառէ մսէոդա^ 
սիրասլէս^ զոր ի յոյժ գժուաոինս կարձեցեալ 
է մեզ* որ և եա էսվ վճիռ միամիա և ասեթե*՛ 
ըա^պւաա խնդրողաց%ք ասելով անսուտն Աս*՛ 
աոսաՏ-ք թէ <էՈւր էցեն երկու, և երեք ժոդովեալ 
յանուն իմ^ ստմենայն զոր ինչ և խնգրեսցեն ե 
Հօրէ իմմէ՝ աացհ նոցայ^։ Իսկ "՚ՐԳ՝ ^ք^է ^Ր^ 
կուցն ե երիցն աներկմիա խնգրոդացն զամե» 
նայն ^էսյցու.աՄսն կասէստրէ Ասսէուաձ՜ք որչափ 
ես առաւեչ զայսչափ րազմութես/ս խնդերսն 
^որ^է Ասաուած՛ փութովդ մսաեաւանդ թէ ան^ 
ձանձրոյթ ես ւի՚եիցէն ին գիրքն ե 9երմ ^առա– 
չանօք ե անթերա^աւաա յուսով^ ղԷ"՚ՍԴ "^ առա» 
ւել ես քան զ^այցուսժծսն մեծ՛ամեծ՛ իրս վճա^ 

րԷցԷ՛ 

<^1եյլ վասն իմ որ ասէքգք եթէ միարասեա 
րնգ մեզ՝ ինձ քաւ լիցի մսՖա1էիչ լինել ճշմարիտ 
^աւատոյն մերոյ ե ան^աւասէից զիմ ^օսքի սմո~ 
լորեալ ոչխարն մաանել յ այ սլան ոսաէ ։ Զի Թէ՚դէ"՛ 
ե մեզաւոր է) այլ գրոշմեալ է սուրր աւազա՛ 



^^^ %ԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^^^^ 45 

%թն հ1Ն*եդե§սմթք ^էքուա է փրնու.թեա% հքևդոոքԱք 
լու֊հալ է ղլու֊ը քարոզութեսքե Աւեաարա%իՆ վե~ 
%Աէց9 Արգ եթէ էր աանել առ բ^էշքլ առոզ9 
զվիրաւոր եեեդեռւոյս է^ոյ զոտիասր^ փուԹւսյի 
1ւ ոչ յասլսէոէէ* այլ յս»մե%սէխէուսլէռ ասէեան մա^ 
աոէ-ցանել դէ*ք ^էւա%դացևալ ^ոգւոյ որդի ես 
ոչ երբէք առեում յանձւնս։ Ջէ ^ք^է էր ^աւսէ՛՛ 
տացեալ թագաւորի առա9/ւ աանել ռայսպիսի 
յաեդեմանոսթէւե^ թերևս ^ամարձսէկէէք յ ուս ով 
գիւսէե կորուսելոյն» ՚"յ1 ^շս՚սէմբել ռ^աւաասէ՛–՛ 
ռեալս յաոագս մեոառ առստ9հ ան^աւասքիսՆ^ ոչ 
^աւանեւքք որ ^անասրսզ ուսուռեչ լեալ ՝եմ բո*՛ 
ղոքոյն Պօղոսի^ որ ասէ* ((Րշխ^ ոք ի ձէն9ք 

եթէ էրք /՚^ձ Էց^*^ Ա^Դ ււ^^^ՐՒ է՚֊րո՚-մ^ դա՛^ 
սէել աոս§9է ս/եօրէ%ացք և. ոչ առա 9 է սրր^ 
բոց* եթէ է1չ գիսէէքք եթէ սուրբք ռաշիար^ս գա*՛ 
սէի%փ և եթէ ձեօք գսէսէե աշխարհ՝ ասլա ոչ էբ 
արժանի անարգ աա1/եից։ սչ գիաէք^ եթէ 
ռ^րեշսքԱժես գաաիմբք թող թէ զերկրաւ.որս* զերկ" 
րաւոր աաես/ես եթէ յան^Ա առեռւքք ղանարգս՝ 
եեեղեցէ^ոյ դատաւոր նսաուցանեմք* առ ամօթոյ 
ձերոյ ասեմ։ Եւ. այնսլէս) ասէ^ ոչ ոք գոյ իմաս՛ 
ԱէուՏև ի ձեղֆ որ 1րորիցէ իրսէւուԱս րնսէրել ի մէ9 
եղբշր իւրոյ* այլ եղբայր ւքեգ եղբօր գաաի^ և 
ղայե ի մէ9 ահ^աւասէիցյ^։ Եւ. ոէրէ^ որ ուսուցի 
ղրաղումս ք ղանՏն իմ Րնգ^ր ոչ ուսուցից։ Ս*յլ 



46 ԳՐՈԻԱԳ Ա. 



ինձ լալ. ւէցէ մեռանեի քան եթէ ղոք ի ^աւա– 
սէստռելոց վւսսն սէնաոժաե գորձ՚ոյ մատնել սէնօ՛ 
րինաց։ Զի թէպէ՛" ե իցէ պաւնիկ, այլ ղկնիք 
^Օէոին *Րոիսսւոսի ^րէ յաԱձին իւ^ոում* գիճա^ 
ցեստլ է մարԱնովք էսյլ ոչ ստն^աւէսսէ և հեթանոս* 
զեղխդ "՚յւ "^ ևրւսևաաաչէո* աեարացեալ է ի 
կանայԱք ւււ#/ ոչ ձ՚առայէ ւասրերց* միով սէխսէա*՛ 
նայ ցաւ֊ովֆ այլ ոչ վարակեալ ամենայն ախ– 
էոիւք իբրե զամբաոիշտ։ Եւ. զիարդ զսակաւա՛^ 
մեղե^ ամենայնիւ ամբաոշաելոցե մա անել խոր*՛ 
^իցիմք ի սատէսեուՏե։ ՚ոաւ. ձեզ^ ՚՚ՐԳէքք ՚^Ւ Է՚^Ր՜ 
^իք զխոո^ուոդղ զայգք և զթնիե զձեր զաեաոսդ^ 
որպէէէ ե ոմանք ի ձեր նախնեացն ք ևորա֊սանել 
միէ ^ ան այք )) է 

^ա/ւք և առստւել ես քան զսոյն բանս ե 
խրաա բազում արսէասու.օք ե աղերսանօք խօսե– 
ցեալ անձանձրոյթ սրբոյ կաթողիևոսին ք^Դ 
«սսստգանին Հստյոց՝ ոչ ինչ եարաց զնոսա յաոա՛^ 
9ին մի սէբ անութ են էն ե ի խորԳրդոյնք զ"Բ ^՚սս*՛ 
տոասէեալ էին ի մի աս իւ^րեանց^ ի բս՚ց դարձոս՛ 
ցաներ *Րանզի եկեալ ^ասեալ էր ի վերայ նոցա 
նզովք "բբ^յ ս*ուն Ասսէուծոյ Նեբսէսի՝ անկա– 
նել նոցա րնգ լ^՜ով չ^ր հ՚աոայութեան ^եթա^ 
նոսաց^ ե ոչ դաղարէր մինչե ի գլուխ զգորձն 
^անէր։ Միաբանութեամր սլաաասխանի արա*՛ 
րեալ ամենեցուն քա^անայաաեաին "րբքյ^ ասա– 



^ ԴյաՐՓԱՐՊԵՑԻ ^ ^ 

^ւ՚^ք /^է ((Փոիանակ զի ոչ լուար բանից մեոոց^ 
1ւ ի միաբ.աեոՆթե%՝է մերմէ զէսեՏ^ե քո ի բքսց 
մերժեցեր^ գիտաս9իոք զի որսլէս եդեալ է ի 
մա ի չթագսէւորել սմա և. այլ ևս ի վեոայ մեր^ 
խոսաանամք չքաշանա յան ստլ և ոչ քեզ առ յեր– 
1լարս ի վեըայ աշխարհիս մեըոէ.մ))է Ալ զայս 
այսպէս ասւացեալ ամե%այե աւագաց աաեուսէե^՛ 
րանց աշխար^ի^տ Հայոց առա^ ^այրասլեաին 
Աա^աեստյ՝ ելի% զայոագնեալք ի Խրա§ոու.է սրր– 
բոյեք և այլ ոչ ևս ևամեցաե դառնալ առ երա՛– 
՚եւևլհ քահանա յասլեա*ե Սա^աև^ զի էր զեոսա 
շր^ափակեալ և սլաշարեալ անիձից եոա%ելւոյ 
^այըասլեսէին Աեըսէսի^ ի ^ամօրէն եոոստեան 
Խորհուրդս։ 

ԺՂ*» Եւ. այԱու.^եաև միաբասեալ ղեացին ի 
գուէւսն) և եըթեալք անգր յան գի ման եղեն ար– 
քային Պարսից Վռամայ։ Ընդ որս էր և երէց 
մի Սուրմակ անուն ի դաւառէն Բվէւու^էեացք ի 
գեղ^էն որ կոչի Արծկէք ի աո^մէ քահանայից 
գաւառին \մեկա.սանայրՆ որոյ միարանեալ ընդ 
նախարարսն Հայոցդ ճեղքեալ ի խրաաուէ սրբոյ 
^այրասլեաին Սա^ակայ՝ խօսէր րանս անհան- 
ճարս և առասել աղաեղիս քան զամենայն նա- 
խարարսն Հայոց զթագաւոբէն Արաաշեսէ առա*՛ 
^ աւագոբերոյն Պարսից* ^որ^ աոճւելով նախա՛^ 
բաբացն Հայոց յաղագս խոսաանալոյ նմա 



48 ԳՐՈԻԱԳ Ա. 



՝ոսա%ո ՚ յսէԼսէգ»Խնսոյե Հայոց ռաթ-էւո. կաթողիկոս 
սութեստե աշխարհին Հայոց։ Եւ ծանուռեքսլ 
Նաիագոյն զասօոճէսռս աբաեքոյե իսրեանց է/յււ.– 
ոե%այ և այլ աւագանւոյն Պարսից* քանզի Սու^ 
րէնն աաս^լաւ,^ էր ի ժստմս§նակի% յայեմիկ ^ւս» 
զարսէսլեա դրաԱն արքունի* Լ ^անգերձ %ովաս 
և այլ մե^աէքեձ՜օք դրան% ^ասուցի% զրահս ամ– 
րաստանութեաե՚ե առ Վռամ արքայԱ Պարսից։ 

Եւ. լու,եալ արքային Պարսից այնպիսի ր#ք– 
ղոք յազասաաԱէ–ոյ1»^ ոֆ ^"յ1 """^/՚ ^"ց^ Խօսել 
առ վ՚՚՚յր ՚քի առանց գալոյ ոսոխին ի գուոնն։ 
Վաղվաղակի ղեսսլան արարՆալ զթագաւորէն 
Հայոց զԱրաաշեսէ^ առ ինքն ճեսլով գալ քրա– 
մայէր* գալ ք^գ նմա գրէր ե. մեծի քա^անայա^ 
սլեսէին Հայոց Սա^ակայֆ Եւ եկեալ նոցա ի 
գուոն^ ^արցանէր նէսխ առանձին արքայն Պար^ 
"էտ գք^ագաւորն Հայոց զԱրաաշէսք եթէ ((^^էնչ 
են իրքգ$ յաղագս "րէ՚յ *սմրասաան1/ս զքէն նա՛^ 
իարարքղ Հայոց)) է Եւ նորա սլաաասխանի աու՛*՛ 
եալ ասէրք եթէ «Ամենևին ոչ գիտեմք զի՛նչ ի§օ^ 
սին և չար ախ օս են գոքա զին էն* այլ որսլէս աո՛՛ 
վոր են ի րնէ թ^ամանել զտեարս իւրեանց^ 
ըստ նմին օրինակի և այժմ կամին կատարել 
զչար կամաց իւրեանց զխնղիրս* քանզի միշա 
իշխանափոխք լեալ են և տիրատեացք))։ Եւ. թա– 
գաւորն Արեաց Վռամ հրաման աայր^ միայն 



՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 49 

ըեդ միայն ^"Տել աո. է%քե ղսուրբ կաթողիկոսն 
Հսէյոռ ռՍա^ակփ քա%զի մևե^արէր զնա^ %աի՝ 
վսւսե սէոգականուԹեան աուեԱք ե դաոձեալ զի 
առա9ի աԱ^աւաաիռս յար գոյ և աաաու.ակսէն 
ռուցանէո զսուոթ ժառսէյս ի^Ր Ա"աո(ւաօ–* և. 
^աոռեալ զերա՚եելի կաթոոիկոսն^ կամէր 1"^լ ի 
՚սմանէ զամե՚Աասյ՚Ա բաեիռս ռչաոաիօսաոս թա*՛. 
գաւոոաօն *^այէ1^։ Րսկ նոոա սչաաասխանի 
արաոեալ ասէոք եթէ <^//չ գիէոեմ^ դՒ^է ի՚^"ի^ 
%ոբա զեմաեէ* նոքի՚Ա իոկ ասասցենք և դուք 
լու.աոու.ք ի նոսանէփ ե. ոոսլէս ասեՂւ% §սռա9ի 
ձեո^ յստնձինս իւրեա՚նռ ընդուեիՆ զ^աէոու.ցուՏե*^ 
զիս Ւ^^^ *"յԴ՚*ւ1՚"1՛ իքեդիրս բանից մի՛ դարցա՛^ 
^էք* զի "չ ի^չ լ"^լ"ց էք յէ՚^է*^ յաղագս չա– 
րախօսութեստնդ այգորի կ ^^Ր ի^^^ ^ կամ բարիՖ* 
Սասլա ^"^էր ""^ իՆքՆ Թստգաւոոն Վոամ 
զՍ ուր է՛ն ^աստրաւնք զի՚֊Ր զ^ազարապեանք որ 
ազգակից և աո^մակից էր մևձ՜ի քա^անայապե*՛ 
ոէիս Սա*1ակայք որաէս զի միէոբանեալ ե սա 
րեդ քք/#ք %աիէարարսն տսւյոց^ վկայեսցէ Տարա*՛ 
խօսութեաս սոցաք ե աասէու֊հալ բազում պար*՛ 
գ1ւօք և մեծ՜ասքէս շքեղութեամբ գարձցի յիդ*՛ 
իւա*ԱութիսԱ կաթողիկոսութեա% իւրոյ 1ւյս*շխար^է 
Ել. սուրե%այ բերեալ զսլաագաՏև զարքայի առ 
երանելին Սա^ակ՝ խոստա*եայր Ղ§մա րսա ասա*՛ 
ցածի% Վյւսէմս»յ շօեզութիւԱ մեձ՛ և օգուսէ 

ՂԱ8ԱՈ ՓՕՐՊեՏԻ ^ 



50 ԳՐՈԻԱԳ Ա. 



դսէս/նել ի թագաւորէն։ <Յ^ԹԷ ^աււսեեաի ասէք 
կսէմառ ^էոոէԱք աստռես վկայ ու^թ ի ւ^ե %Աս1սէսոստըա^Ն 
Հայոօ մե&արեւսլ ր.ւսզու.մ ասէէոուոմբ գսանսւս 
յ իշխան ոււթիւնգփ ապա եթէ այլազդագոյն էնչ 
խորդիս յամաոեալ և դբո կաթ ողիկ^ոսաեան Ա1Ոէ/ե% 
կորուսաՆես է քէն ե. յիշքսաեութեսէգ Պ՚^Ր 
, ու1նէս^ մերժեալ լիՆիս* և ես վէսսն դի ազգւսկիօ 
քո եէՐ և զբարին քո կամիմ^ և ոչ թեթԼու.^ 
թեամբ աամ քեզ այսաիսի "Իր^յ Խրաայ> ։ Եւ. 
սայսպիսի րանիւք 9 անայր ^ա լան եցու.ց անել 

զսուրբ. ^այրասլետն զՍա^ակ» քանդի կամէին 
բաոՏԱալ ի *քի9^յ դթագասորութիւեն Տայոց։ 

Րսկ սուրբն ե րնաւ. ի"կ յանՅա ոՏ աոԱոյր 
սյյսաիսի րանիռ^ *սւսյլ վկսւյուԹիւն իշխ անսեռն 
Հայոռ* ււ//# դստսասյսէեալ ի նոյն միաս^ ասէրք 
եթէ <ւԵս դՍարաաշեսի դալդաիսի ինչ դվասէթստ՛– 
րութիւն ոչ գիաեմ^ որով թէ արժան է ի ձէն9 
գասէելոյ և անստրգանաոփ դի թէսլէա ե րստ 
սրբասէր մերոռ օրինստց սքԱարգաԱաց արժգ^սի է 
և անգոսնելոյք "*յէ ր"էո հրամանի ձեր աղսէեղա՛^ 
սէր օրինացդ^ գովութեան սյրժէսնի է ե մեձա* 
րանացյ> ։ 

Ել. լուեալ դայս սլատսյսիւանի Ս ու րԼնայ ի 
աէե& ^այրաաեսքէն Հայոց Ս ա^ստկայ յիւրմէ սւո^*՛ 
մակցէնք և սլատմեալ թագա սորին Արեաց՝ ի 
ցասուէէե դայրացսաԱ գրգոեալ թագա սորն 



՝ ՚^. 



%ԱՏլԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 51 

ճան աայ այնու^եաև յս/նդիմաե բազմամբոխ 
ասէոե%էս ^սւբռանել զնաքսէսրաբսե Հւսյոօ ե ռԱր^ 
աասշէսէ Եւ֊ 1չու§ոեալ /էշ1ս$սնսյժն տէսյոռ բսւռում 
էսղաեոսէբստնքռթիւ^ս Լ ազգի ազգէւ խօսս ս/եար*՛ 
^ա\էութեա% է վեբայ թա՛գա լորին իւրեանօ, 
.քանզի ոչ եթէ ի նմա եղեալ զիբսն խօսէինք 
Ա՛յլ ես յաւ.ելու.աձովք րսէո օրինի թ շեամութեաԱ 
յչուտէին ի վեբայ նորա բազում ֆլաս* ոբ 0Է- 
օզէէո ե յու֊բստսէո եզեալ Աբասւշեսիք թէ չէ ՚^յգ*՛ 
քԱլէս՝ ոչ ^աւատացին լսողքնք եգեալ զկամս 
իւբեանռ բսէո^ւալ ի մի9ոյ զթագաւ որութիւնն յԱբ" 
^ակունեսՒո ազգէն։ Ս անաւանգ զի լուստւ. թսէ– 
գստւոբն Արեառ ամենայն աւագանեօք դբաեն ի 
գաաախազաւյն Արաաշեսիք թէ բնաւ. զքէ ի"կ ես 
աիսէոյ է թագաւոբ* ^"7/ իդԽան ասւբսիե ոստ 
ժամանակի եկեալ վերսէեառու. լիբի ^եզ^ ոբ 
ն. զիւ.բաքանչիւ.բ ուբուբ ի մէն9 ձ–անու.ռեալ 
զ^սլաաակու֊թ իւե ե զանդաաՄ§ակու.թիւ.ն^ ռուռռէ 
ձեզ։ 

Ել. լուեէսլ զայս Վռամստյ դստնգեբձ աւա– 
գանսով գբտսնն^ յ"յ^ ուբսյիանայբ* ե այեու֊^ե* 
տե ^բաման աոայբ վազվաղակի ի Ր"՚ց աոհւուլ 
զթագա-սոբոէ֊թիւսն յԱբսէաշեսէ, րեդ նմին ե 
գաունն կսւթողիկոսստկան ի սբբոյն Սադակայ 
յսէբքունիս ունեէք փոխանակ զի ոչ միաբանե*՛ 
^աւ. տալ վկայու.թիւ.ն ընգ նախաբաբսն Հայոց* 



52 ԳՐՈԻԱԳ Ա, 



Եէ. այսսլէս վճարեալ ^ջսէմաԱ Պաոսէց թէսգա^ 
ւորի% ի գլուխ ելանէր։ Օայեմ^եսքէ բաոձաւ. 
թագաւոոութէւքե յազգէՆ Արշակուձեաց ի վեցե՛ 
բորդ ամի Աոէոաշեսիք ըսա բանի երաՆելւ.ոյ 
աէւե Ասսէու-ծոյ մեծ՜ի քա^աեայասլեաիՆ Ներսէ– 
սիք և. անեաւ. Ասշիօսր^ս ՏԱսյոռ րեդ (օ՚ոժ ՀՒէսռւս՛՛ 
յու֊թեաե անօրէն իշխանութ-եոսե Պարսից։ Եւ. 
ս^էւեսէլ գիսս իշիյասստցն Հսքյոց ի ԹսէգստւոոէՆ 
Պարսից^ Ր^Դ մս»սքեոէ.թեասմռ Աոսէաշեսիք աա^ 
սէիւս և մեձ-ութիւեսք %մաԱ սւբեասթոիէ զոր ա^ 
ռին Ը^Դ Յովսեփայ եղբարքն^ բեգ մաւո%ա.թեա%Ն 
իսմայէլստցի վս*ճԱսռսւ1լանացս^ և սքյսպէս դբստ*՛ 
յ արեալք ի դբանէ^ եկիՂւ յաշխար^ն իւբեանցէ 
ԺԵ* Ել. Ա1ստսու.աերսէց% Հ՚՚^յ՚՚ցյ "Ր՚^Տ Խոս*՛ 
աացեալ էր զկաթոոիկոսութիւե% Ս ու֊բմակայ 
արծեեցի երիցուն^ %սսէուցի% ղեա յաթոռ Լա*՛ 
թողիկոսու թեան Հայոց։ Որու֊մք յեա սակաւ. ի*եչ 
.ժամանԱսկի սքԱցելոյ^ րեդդիմացեսւլ ոմանց ի ռօ^ 
րավար իշխանացՆ Հայոցի մերժեալ ոեկհռի՚ն վեսէ 
յիշխանութենէ կաթոդի կոսութեանն։ նւ. յայեմ» 
^եսէէ առաքեցստւ. %աիտ ի ՚՚Լուամայ արքայէ» 
Պարսից յաշխար^ս Հայոց մարզսլան սլարսիկ, և 
յայ*նմ^ետէ եղեն ի սսլառ ի սսլու.ռ անկեալք րեդ 
լծով ծառայութեան ա%օրէ% ազգին Պարսից։ Եւ 
կատարեալ ել ի գլուխ բան% անիծից մեծի քա– 
^աեայսէսլեսէէքն Ներսէսիք զ"Ր յազագս աոաւե» 



%ԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 53 

չսւաէս աճեցեալ օր քան զօր ի թագաւորաԼան 
աոո^ւքին Արշակունեաց գորձ-բ աեօրէնութեաՆ 
Հարեէսցնք զոր կամակար ^ստմարձակութեէսմբ 
միշտ գորձ՜էին աՆամօՕեալբ։ Մաեւսւանդ յոր– 
յ-Աէմ եաես սուրրե սերսէս և. զէքահ/ն սէրգստրք 
դոր ^ւսսհէռե %ռեգո§–թեւսմբ 1Լրշակ է վերւսյ յհսե^ 
չայ եղրօրորդւոյն է՚֊րոյ^ և չկարւսցեալ ^ան– 
յւուրժել այԱաիսի աԱօրէՆ գործ՛ ոռ սուրբ այրն 
Ասէոա-ձ-ոյ սերսէս^ զայրագԱեալ սրսէիւ.^ Ր^*" 
դրելոռ% ի աաամութեան ե ր կր ո ո դոէ-էքն ^ ի ճաոէւն 
ճ սգեէոա սաներ որ դհ^ ասասք թէ <Յւ։Փոհտանստկ զի 
յաճստքսեցեր ի չսէրիս մ.եԾամե&ս առաւ-ել քԱսԱ 
զ^սյյրն քո Տհրան 1ւ քան զ՚՚՚յէ ^մա%իսն քո ք որք 
եզեն ^"՚ԸՔ ^ ամրարիշաք յազգէգ Արշակունեաց ք 
1ւ ոչ ՚նսասեալ նաքսա՚նձեցար լաւացՆ ե աուաբի^ 
^ի արա*նց եզելոց ի Աոո^մի*ն քումք որոց ժա*՛ 
՚ռանգեալ զսլասէէւ. ԹագաւորուԹեան ^արց իւ.^ 
րեանց^ առաւել ևս փութացա% ւինել ժառանգա–՛ 
ւորք ր^որհ Գ"Ր^՛՛^ արքայուԹեանՆ* "՚յէ ^Ր Ք"*^ 
զօր աճեցուցեալ ի քեզ ստռստնց սչատկառանաց 
դաԱ^ե^նայՂւ սլղ&ագորՄութիւնս լցեալ կատարեմ 
ցեր* ի վեր այ ամենայնի "՚յգ"ր/՚կ գա ար սլասէ՛^ 
ճառ ՚էեզէքաՂէ ար գար արեան եզրօրորգւոյն քո 
1*%ելոյ* արգ եզից էս զու. ^եզեալ յերկիր իրրև 
զ^ուր լո լալեաց^ և ի լարել ազեզան Րարձրե^ 
Լոյն սէկարս»ս^իրւ Եւ. կորԾանու֊քքնք որ րերս/նով 



54 գրոԻԱԳ ա 



մարդարէէ% ասացաւ^ ^ասցէ է վերայ Յ^եոք 

րմպել Ասգգիդ Արչաեուքնեաց զյետէս բսէժէսէԽ*– 
^Րբ9Ւք^ աըրես9իք և կորՏ՜ստնես9իք^ և. այլ մէ 
^ստսէոասէես9/էօ՚>՝)է Տանդերձ և "՚յԼ ^" ծ՜ւսնր ե. ա*՛ 
^ագիՆ յաւելուածովքք ՚1"Ր ստսստցեստլ է սրբոյ 
քէս^ա%ստյասլեէո/էն ի վերււէյ Ասզդէ% Աաոշա1լույԱեառ* 
ա՚Ադրեցէս սւքէէու^եսւ1ւէւ.րեանց սսէ/սաոէսոքս՛ 
Հայոց յսքրքունուսսէ ևսւթողիեոս^ և թսէգսէւ.ոո1է 
Վյռսէմ ետ նոցա դք^Րքէշ՚^յ զոա1հ ս/Աու.՚եք այր յա ղ՛^ 
գէ Ասորէ֊ոց* որ եկեալ յաշխար^ե Հայոց հւրովք– 
գաւառաեցօք^ որք եէէՂւ Լ՚^յ^ Կր^^Ւ՚-Տէք ^4^՛"/^ 
րեդ ՚սմսէ յՍաԱորեսսքանէք րստ սոյորուԹեան էւ.–*՛ 
րեա%ց աշխարհին էոա%աի1լնօք* և ոՏ 1լէհ*ե րսա՝ 
սուրբ և. ամրէէՒ կրօեէցԱ^ Դ"Ր եդեալ էր և կար^ 
դեսւլ յամեՂւայ% եկեղեցիս ^այոց՝ "ՐԲ"յ ^՚"^՛"*՛ 
ասյկե՚Ա ՚*Րրգ"րհ* Եւ. սէաղակստեեսէլ մեօ՚ս»մեօ– 
աս/նոսսէեսւրքԱ Հսքյոց ե սյլ.ստգ սեաու^քՆ ե 
ամենայՆ ժոզովրդոցն րսէէլմութեւձւք Ր^Դ ւ/արս 
մարդկանց "ԸՔ եկեալ էհ՛ե րեդ կաթոոեկոսիՆ 
ԲՔՒ2"յՒ^ "Բ "ճ ^՚՚*^՚**^***րեալ ^ահգոյ% ԷՒ^ կա՜–՜ 
%ոնի և վարգասլեաութեան ^րե^աակակրօն կար*՛ 
գաձ.որա–թեամր սրրոյ Նա^ատակեն յ*րեգորեք ո– 
/""/ ՚1՚*՚ր^՚"*^1 զսւ սե% ե ս եան սԱոյց և ՚%ասս%ասէեաց 
րսա վերես քաոսքքսքվարութեա%%։ Առսօ֊ել ես– 
սուգ առեալ ^եծէե% աՂէմխիթար սքանչելի բա՛» 
Կա՛նայք սուրր եկեոեցւոյ^ որ յառաքելանմաՆ 



՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 53 



ա^ք|ք սու-ոբ. դայրաաեէոիՂէ Սա^սւեայ ձեոեա– 
գոեասլբ էէ*ե։ Եւ. չկարա^եալբ ^ա1ւդուրժել առ ի 
յեոկստրս այսպիսի ղեղխ և անարժս/ս ^*"Րգի^ 
խոտեալ մերժելին դ՚^բքիշ՚՚յ^ ի քա^անստյապե*՛ 
աութե%ԷՆ տ^յոց^ ծա%ուցանելով թս§գաւ.որի*Ա 
Վյռամստի 1՚ԹԷ ((11տ են ^"՚ՐԳՔ սորստ և. ՚ք^^Րք բս*^ 
Լսէոգի մերոյ ստշիտս/րդի ուսէքան* Բ՚^՚յՑ "*ձ1 **՚ձՍ 
Սէու֊ո մեղ աուա^եորդ րսսէ մերում բսիկ կ*"ՐգՒ^ք 
որ եղեալ վերակացու. ե***լցի ^ասսէաաուե զկարգ 
սուրր եեեոեռւ.ոյյ>։ Եւ֊ Վ^ռամայ սւրքային ^աւ.ս։– 
%եալ կաժաւ. ի§Նղրոյե Ղւոցա էոէսյր Նոցա դար– 
ձեալ եսւթոոիկոս Ա՛յլ ասորին որու^մ աԱուԱ էր 
Սամուէլ։ Որ եկեալ յաշխար^ս տայոց՝ կ"՚յր ե 
Նա ՂէոյՆսլէս րսա կրօՂէիցս ՚^ՐՔիօ^յի յ ե սակաւ. 
ի՚եչ կացեալ ժամանակս^ վախճաՂւէր յստշԽար^իս 
Հայոց։ 

ԺԶ,* Ել. ասլա ժողովեալ աւագ սեաու^եաց՚Ա 
Ա րովանդակ րազմութեաՆ ուխաին եկեոեցւոյ 
ե ժոոովրդոց ի միասին արահց և կաեանց^ ող՛՛ 
բային ռսուրբ ս զանարաա ե ռաոաքելսյ^որ^ 
վար դա աե ա ութի ւ^^ն ^ պոր և սերմանեսւլ աճեցոյց 
ի նոսա սու֊րբն 7*րիդորիոս ե նորին զաւ.ակքԱ ք 
"րբ ուսուցին ռճշմարիա ե սարդար ոէ-սուսե 
սւմենայն լսողաց* ղ՚^Ր ինքեանբք նման երանելի 
աոաքելոցն^ րնկալան ոչ ի մարդկանէ և ոչ 
ի ձեոն մարդոյ^ էսյլ յաղդեցութիւնէ սուրբ 



56 ԳՐՈՒԱԳ Ա. 



ՀքՈդւ.ոյՂէ շԱոր^աօ* Եւ. դաոձեալ ժողովեցաե մհա՚էա– 
մոսո-ք և դէմեալք բու^էւե ^արկաեէի% զոսէից 
սրբոյ առն Աստու֊ծոյ Ս սէ^ակ^այ^ աղերս թսէխան՛՛ 
ձաեաց և բազմազեղ արսէստսուս Աէոևեստլ առա 9 է 
ճշմարիտ քա^անայաաեէոին և ասա ե՛ն • Օ^Մեղաթ 
քերերսս և առԱս9ի քո* ^"Ո մեզ մեղուցելոցս ե 
ձևսէօո զքեզ րսա օրեՆէսկե %էսե/նւ.ոյե քո րարե^ 
սլաշսէի սրրոյե ւ*րիգորեք որ ոՏ յեշեաց զայնՏափ 
էոաս9անս ս զքերանս^ Դ"Ր "՚նցու֊ցքւն ք^Գ նա 
նաէսնիքն մեր* այլ նմանեալ Ար ար չեն ամենե* 
ցուե^ ^ասէոյց փոխարէնս թ՚՚՚րհ փոխանակ չա– 
րեացնք զոր ^ասուցէն ե վերայ նորա^ և ձ-անու.– 
ցեալ եցոյց ամենայն բանեւ. ^աւանելոց նմէս՝ 
վարս երզնստթռեչս և ճս/եաաարդս ասսէուաՏ^ա*՛ 
գրւսէս* ե ու-սոյց ամենեցույԱց ասել ^անասլէսզ* 
գ։Թող մեզ զսլարսէես մեր ք րսա մեր Թողլոյ մե ՚ 
րոց պսքրաասլանացյ^։ Արգ^ որ եղեր դու ան–֊ 
դադար վարդասլեա մեր^ զեորին փաոաւորու.*՛ 
թէսԱ ասլաւորեա ճ. դու. ե քոյեն անձնդ^ զեոյն 
^սէմրերութեան օրինակդ ե ք^"Դ ^^Ղ զոլարաէս 
մեր է Ել, մեբ ^անամք Լ խնդրեմք ե դրանէ^ ^աս– 
աասէել զքեզ ի Բ^է^ հայրենի աթոռ կաթողէկո՛^ 
սու.թեան սուրբ եկեղեցւոյ^ յորմէ լուսաւորեալ 
աեսաք զայն անմաաոյց արդստրուԹեան սքրե^ 
դաէքևնէ Եւ մի խառեեսցի ադա որ ուսուՏե Րեդ 
յսաակ ե սքկանակիա վարդասլեաութիւԱ սրրոյ 



՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 57 

յլ առաքելանւքաՆ ^ւսյրաաեսէիՆ յ*րիգոոէ* քանզի 
սք^սէ դեռ. թոէ֊լացեէսլ մեղկ ի ի լոյե՛ առա^Նոո» 
քւօք0 ^ք^Ւք ասէ֊աեդոռ աւ%արւսւո քէսրոզու.թեաե 
՚սոբոյեֆ ե. ա^ւս կորն չի մբ մ եք և ձՂտեալք ի էքէ*ն9 
դյէսւիսէեՆստկւսն կորու.ստյ>։ 

Սոյնաէս ե սէռստւել ևս քան զսոյն բանս 
աղստչանսէօ իտօսեալ միաբանոէ-թեամբ. ամե՛նայն 
բս»ղմու.Թեա11ն ի բսէղու^մ սէւու֊րս Ր"Գ "ՐԲ^յ" ի 
սէսւէ ե ի գիշերի անդադար՝ սէմենեին ոչ կա^ 
րէի^ իէո%ար^եոուցա%ել դմիաս աո^/ն ճշմստրսւի 
ի բանս Խս/նդաոսէսաականս սլսէդասէա%աց իւրեանօէ 
Այլ խադադական սլաաասխա^ասւոսութեամբ 

ասէր ռամենեսեա%ք թէ Վսս ոչ ուսայ յեր1լնա^ 
՛լոր Արսէրչէ% և ի վսքոդստաետէ% ՚Րրիսսւոսէ բար*՛ 
կանէսլ ումեքֆ որ և ի իաաչի՚ն յաղագս ի»աչա*՛ 
Տանա-սէռն աղս/չէր դ^այր^ չհամարել Նոցա դմեղսն* 
որ և մեզ ցա%կ բոդոքէ ասելովդ Օ^Օր^նեռէք 
զ^ալաՏիչս ^եր ^ բարի արարէք աաելեառ ձերոոՖ ։ 
Այլ քսյ^անայանալ ի վերայ աիրանեՆդ և աիրսւ*՛ 
սսլաՆ ե մաաէէիչ ժողովրդոռ ոչ կարեմփ քան*՛ 
զի սուրբ Հոդին է որ հՂտաւ. զմեզ վերստի% սուրբ 
աւազս/նաւնք ժա ռա՛նդա կից ւէ*^^է ՚Րրիսաոսի^ 
սոյս ասաց եր1լնսյքսւէդաքացի արԱսմբն Պօդոսիւք 
թէ աս ի դաաիքք զի մի՛ դսէաասլարսէեսշիքյ>» ս. 
եթէ, ^Րուք որ կարոդգ էք զակարութիւն ակա*՛ 
բացն բարձէք))* և դարձեալ ասէք թէ ((Րմ ե% 



58 ԳՐՈՒԱԳ Ա– 



վրէժի/նդրութքււՂէքք և ես ^ատուցէցք ասէ Տէր *)* 
Արգ՝ դու.ք ձեղէն գքւ՚ոէք* ^դէք Վրէ^Ւ^դՒր ^^՜ 
գէսւորի% ձերոյ գորձ՚ոցք և զայրառեալք %մա 
զսոսրբ ^աււասա ուխս1ի% մհրոյ մաա%եալ ձ՜աոո 
եսէուք առնել էսնօրե՚նացՆ։ Րւ. զէս ալւգեօք 9ա– 
նայռէբ մխէթարեի և կամ ում թաքսանձեցու.^ 
ցէսնէք դՒ" քէս^սւնայանաի որ զվէոԱսւոր ոչքսսէո 
^օտի՚ն ՚Րրիսաոսի տեսանեմ ոչ աաւոեաի և ձէ^ 
թով և գինւով օծեալ դվէրսԱ և եդեալ ի վերայ 
գրասսէու ե էոարեալ ի աս/նռոկե^ /ւ/յւ յօշեսւլ 
յււ$%հ/նայ և առա9ի գեշստ1լեր գառա%աց լլնեե–^ 
ցեաչ յօցաուէէն։ Երթայք յի՚սէ% ի բաց, ե թոյլ 
սէուք է%ձ ողբալ զբԱդ^ա%ու ր եորու.սսէ աշքսսքր՛՛ 
ք*իս Հայոցք Դ"Ր աեսանեմ ւսՏօք մաացս է զօ–^ 
րու.թե*նէ վերի՛ս ցուցակութեանն, մի՛ բոնաղա– 
էոէք մխիթարել զիս ի վ^Ր՚^յ բեկման ժոոովըր^ 
գեստն իմոյ։ Ա^ստսն զի զանցս աղէաիս այսորիղ 
յաո.ա9 քան զձեոնադրելն զիս յեպիսկոսլոսու*՛ 
թիւ.ն^ եցոյց ինձ վերին կանխասացութիւնք գի" 
աելոէ-թիւԱ յանու.ր^Այ ոստ օրինակի մարգարէա՛–՛ 
կսէն էոեսլեսաննք որ ցուցաւ. սուրբ նսյ՚^աաստկին 
Գրիգորի ք գիաելութիւն էր"՚ց աո. ի յասլայ 
եղելոցս։ Զ^որ և ձեզ աասէմել այսօր բոնադաաիմ 
աո. նեզել սրաի իմոյ, և ցուցաԱիմ աԱզգամ որ՜ 
սլէս ե սուրբ առաքեալԱ Ասաուծոյ Պօզոսք որ 
յաղստգս սուսէ աոաքլելոցԱ ե անօրէն մշակացն 



ԴյւԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 59 



գոեաց սլարձելով ստռ կորնթացէս*Ա դէ՚՚ր ճգԱու.– 
թեւսԱց% զ^անդէսնէ Արգ^ ունկնդիր չերուք ինօ. 
մաէսդիւրութեամբ ամե%այԽ բառմու֊թէւքԱք ժողո– 
փրղոոք և սլա ա մեց ի ռ ձեզ։ 

Ժէ* ՀՕառւս9 քան ղաւ/ս բստռու–սս խորհուրդը 
էսնմէսեթէսոք նեոէէն դէ"ք էսնդադսէո զմւասւ. 
էսծելով ե սէուսչելով ռՒսւրձրեաՌ» շեորդել ինձ 
արու. "ՐԴէք որպէս ե նախնեացն .իմոց^ 

որբ յսքո.ա9 քան դի" էի^ աւ/ուսնացեալք I"՛– 
ոագս որգէօ՚նու-թ՚եանէ Ես արգ^ վասն զի մա*^ 
աակարարու.ւքե ^ զօրին առ իւրաքանչիւր ոք ար^ 
ո.ս#Հւ է ե ճանաչոզ առաւ֊ել քան եթէ զոր մեք 
իմաէքԱամք ե իէոր^իմք* և էի ես ի մեձ՚ի ^ինգշա^՛ 
րաթո^ ի զատեի ազու.^ացիցն ի հսկման ք 4«/* 
զորդեալ ի ժամ երեկոյին աաշասՔէքան՝ սրբոյ ե 
մեզսաքաւիչխոր՚էրգոյ կենարարին ^ ճաշակեալ այլ 
բնաւ. աւելի ինչ ոՀ^ քւա#0 ^^ց ^ ^"՚՜Ր ^ "՚7^ 
ոստ կանոնելոյ մեծի ե սա֊ոբ ժողովոյն երեք 
^արիւր ութ ե տասանցն^ "ՐՔ է սիկի^^ց^՚^ց ք՛"՜ 
զաքին այսսլէս կանոնագրեալ հաստատեցինք զո՛^ 
րոց կանոնադրութիւԱ 1լնքեալ սուրբ Հոզին սա^*՛ 
մանեաց։ ՚ ծճ. կատարեալ կանոն յերկարման 
առա^ն դոբողայիցն^ և զասք պաշտօնէիցն րնգ 
նստեւն ծ-անր նիր^մամբյ ի սաստ կութեն է բազ–՛ 
մօրեայ տքնութեանցն^ որսլէս կիսամեոք եզեն* 
որոց զաւուրս քաոասնորդացն ուժզին ոլա^Օբ 



«0^ ԳՐՈհԱԳ Ա, 

և ս/նգադէսր սէղօթիէ֊ք գռէսյգ և. զռերեև հահեսւլ 
էր* 1ւ սանաէ^աԱդ ի մեօ՜ի շւսբւսթուն էսռաւել 
ևս յաւ–ելու.ածով զնոյ%ս աճեցուցս/եել փութստ^ 
յր^ք ուշւսգրեալք ուրսսհքաքիԵ վւսսէոաևոյ ^ասսյ^ 
%ել վարձուցն ^աաուցմաԱէ Եւ է"յ" ճրագացՂւ և 
ԼւսՆթեուսցս բորբոքեստլ սւոՏորէոգ և րնթերցողԱ 
կամաւ. յեըկաըէո զկարդացմուԱսԱ^ յաղագս սա՛^ 
Լալ. մի սւռնլոյ ոգի 1ւ րաւելոյ աաշաօ%էիցն 
§սռա9արեութես/ե կանոնի%* Տնային և ժողովր*՛ 
դոցս ռսէզմութեան ժոոովելոյ ըսսւ սովորու.^ 
թեանՆ ի պւսշաոօՆ գիշեր ոյն* քստ%գի յքրգոր կա– 
մաւորոԱ^թևամրԱ փափէսքէր իւրաքանչիւ֊ր ոք^ 
*սյր և. 1լին առ ^ասարակք ժամանել արթնու.*՛ 
թեամր անձին փրկու^թեան։ Ե ւ. ես նսաէի մերձ 
առ սեղանն Ասսէուծ՜ոյ ի սուրբ եկեղեցւո^ 
Վաղարշաաասէ քաղաքի։ 

Տեսիլ սրըւոյն Սա^աւլայ Պալւթեվս զոը ետևս ի 
Վպղաըշասւատ քաղաքի, յռբժաւՐնստէլւ ի սուրբ 
եվեղեցւոչն ի վեըայ թեմիին ւՐեըձ ի սեղանն Աս^ 
տուծոյ ի սուրբ. 1լաթողի1ւէին։ Արդ՝ գրեսցուք զտե–՛ 
սիլԱ^ որ են րանք Հօր եւ Ցիսուսի քրիստոսի Աս՛ 
տուծոյ եւ Հոզւոյն սրրոյ։ 

աԵւ֊ ա^ա յանԼարՏ-Ատեի րացաւ. ^ասաատու.^ 
թիւնն երկնից^ րնդ որ քՒագեաց լոյսն սասաիկ 
և եւիգ գա մեն այն ե՛րեիր 9 Եւ. կանգն ե ալ երևե*՛ 



ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 61 



օաւ ինձ յե՚րերհ բեմբ չորեքկ^ուսի ամաեզէնք. 
ոբոյ բարձըոսթէւմե ^ասէսԱէր մինչև յերկինսք և. 
աէքԱոէ-թիւհէԱ էՈԱսրսէԾեասլ ք^ոյր զասենւսյն ե-րկիոէ 
Ել ի վհրսէյ րեմրին երԼէր Աէեարասկեղ յոսկւոյ 
սրբոյ^ իտորանսքրդք ոսսէ էսրժաԱի սպասաւորու*՛ 
թևան ՏեսէոՏԱք՝ ծպձ կեալ յոյ^ բէսրակ կաուսւով 
սպիսէակէսփւսյլ գունով։ Եւ. ի վեբայ իէորանաձԼ. 
ձ-սւձ-կութեանն^ յայանասլէս նշան սէէրուեական 
խաչին երեէրք որոյ երևելոսթիւնն ոՏ նիսթևղէն^ 
այլ լուսե ղէն ցա.ցանիւր9 Եւ. յանկաոՏ-ակի եդ1ւ 
^տիւե Խաղաոէսսիգ օգոյտ և բացաւ փեղկ մի 
ձ՜ած՚կութի կսէաւհյնգ Ը^Գ "Ր ^այեցեսւլ սէեսիֆ և 
սա^ա կ"՚յՐ ի ՚ւ^Ր՚^յ բեմբին սեղան չոբեքկուսի 
սէկաեսէկսէա^ ի բստղմստգունի ստկանց աստսէու֊սւկստ՛^ 
նաց րնղելու.ղեալէ Եւ. ի վեբայ սեղանոյն կայբ 
^աց մի սուրբ և "դկ"յդ ^ի Խ՚^ղ^ղ՚՚յ^ րսս1 սլա՛^ 
սէուականութեան իւոբ^բղոյ եբփտաւոբ փբկու^ 
թեան։ Ել մեբճ ի սուրբ իէոբ^ուրղե երԼէր օ՜աււ 
մի ձիթենի վարսաւորյ աաղալից յոյժք ղորոյ ոչ 
կարէի աո^էուլ ղչափ բարձրութեանն և ղլայնու" 
թեաեն* որոյ բերն էր բաղմաատուղ և աաոք^ ե 
տեսիլն և գեղեց կութի ւն^ անպատում և սքան*– 
չելի։ Ել. որոշեալ չորք ոստք ձիթենւոյն^ ի խո*՛ 
նար^ կողմ երկրի ձգտեալ մօտէին* որ"ց 1՚ր^ք 
ոստք միաչափք ե ^ասասրակասլտու֊ղք երեէինք ե 
չորրորղն ի նոցանէ որսլէս կիսաբաժին ևնուաղա՛^ 



^2 ԳՐՈՒԱԳ 8. 



յղտոսղ ըսա եր կայնա չափ ութեան երիօն երէք– 
ւէին։ Եէ. սլաուղք չոըեցուԱց ոսաոցհ ոչէ%չ բեալ. 
էին նմանթ և կլամ ^աւասար պաղաբերո^թևան 
աաղաբոյօ ատոքոսթեանն այլ սլաղոյ ձիթենւոյնք 
այլ նուազք առսօ֊ել թու.ով և. վաիէոք աաոքու* 
թեամբ.% որսլէս թէ ծնկեալք էին։. 

ՀՍւ. ըեդ ա^եկէ բեմբին աևսի ստթոռ մի 
բարձր չորեքկուսի ք ծովագոյն սաունակերսլյ և 
ծաձ՚կեալ թանձր կաաւով թխագունիւէ Աւ. վե՛» 
րառեալ կսւաւքե ի ^չմանէ Ք"^դցՐ ^Դ՛^/^ ^^^/Ղ/՝ 
սէեսիք և ա^ա սկուտեղ արծաթի մեծ ի վերայ 
աթոռոյն։ Եւ. ի վերայ սկա եզն կ^՚յՐ նափորսէ 
՛մի բե^եզեայ ծալեալև եդեար ե աո, ն մին գունդ 
մի ոսկի բոլորք և մագաղաթ ^աաու֊ածաձե չո*՛ 
րեքկուսի^ ղրեալ ի սկղբանն կարգս ինչ սակաւ. 
ոսկէսւեսիլ գր"վ սքանչելաաէսք իբր թէ ձեռամբ 
գրչի ճարտարի ք ե ի մի9ոյ կողման մագաղստթինֆ 
^եռի յոսկէգիր կարգառնֆ երեէին այլ կարգք ինչ 

եղծեալք 9^9*"գէրք* "Ր"9 "^.^^^. թ^"^՛^ ^Ը^Էը 
տեսիլ գրոյն և կամ կերպարան է Եւ ^ուսկ յեղր 
մսէղաղաթինք ^եռի ի 9^9՚*՚գիր կ^*^ՐԳ***ց^ք դար^ 
■ձեալ տեսանէի ս/յ/ ես կարգ մի ե կէս կ՚՚՚րգիք 
գրեալ ոսկէգիր գր"*/ առաւել սքաե չե լա աէս ^ ք՛" 
սէեսոյ առ.ա9ին կարգառն գրելով ի սկղբանն մա՛ 
գաղաթին։ Եւ. կիսագիր կարգին մինչև ց^է^^՚^ց 
գրոյև^ ևս ա ուա ւե լա գոյն էր ոսկւովք և ^յ^ 



%ԱԶյԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 63 



կաոմոադեդով էոէ Սւ. կային շուր9զՏ–նօէոիւք սկու" 
ՍէեղԱ անթիւ բէսզմութիւնք էողայոց սէրուացք այլ 
ատակաւ. և իգաց* ստմենեքեաԱ պայծ՜սյռացեալք 
յուսազգեսառ էհն 9 Ի այց ճառսէգայթք փս$յլատա1լ^ 
ման աէսամուճանաց նոցա՝ էր որ կար մրա գոյն 
արձակէին նշոյլսք Լ էր որ ա^/ երփն երփն և 
դոյԱս ագգի ազգէս երևէր։ նւ դէմք ամենեցա֊ն 
է սուրբ սեոաԱն ^այէենք չդարձուցեալ րնաւ. 
ուրեք զաչս ելրեանց է էսոր^րդոյե փրկութեան։ 

Օքծւ– սկսաւ յանկարձ՜ակի սասակասլէս գղրդ" 
մամբ շարժել աթոո^։ Սւ. ռմանկաէն^ Դ"Ր ՚"^*՛ 
սանէե ե էոես աոայուԹեան^ առժսէմսքյն մաովա– 
ոակէ փոփո/սեալբ ե դասակ երրասյսարդութեստն 
կաաստրեալք լէնէեն, և եոեստլք թևառգեցէեռ^ ի 
Վեր հ սուրբ սեղանն ք որ էր րնդելուզեալ է բազ*՛ 
մսւգունի ստկանց^ Թո.ուցեալ բեակէէն և դՍուրբ 
Ասսէուաօն երգէհն։ Եւ *»ամբարձեաչ սուրբ սե*՛ 
ղանն հանդերձ նօքօք ի մեր բան զբարձրութ իւԱ 
^էսսս§ս§ս»ութեան ^ր^^հ^^ ծստծ՚կէր* Եւ այսաէս 
եղեալ աներեոյթ՝ աեսիլԱ ամփոփէր^ ե ես ի մեձ՝ 
զսւր^ուրուսե րնկղմեալ ափշէե։ 

1ւԵւ ա^ա յանկարՏ ակի կերաարան մարդոյ 
երեէր ինձ յեր1^ից այր լուսեոէնք "/"՚յ աեսու" 
Հ^իւԱ սասսւկութեան լուսոյն մռստյլեցուցեալ օ՜ս/օ՜– 
կէր զարեգականն Դէ՚^յ"* Եւ սլացեալ այրն Հս/– 
սանէր ուր եսն էի։ Եւ իմ առաւել ես ^իացմամբ 



64 ԳՐՈՒԱԳ «. 



ափշեէսլ է փսէյրսփօսցստյէո երևմաեէ »սուե%^ աԱ–^ 
եայ վաղվւսղակի դողալովի վերայ երեսւսռ իմոռ 
յ^Ր^Ւր* ^ սոոէս բւոււէմկ ^էսրևասլ եէսնգեեւսօ ղ/"*՜ 
և ՚էսւստաաեալ կացոյց է վեըսէյ ոաիռ իմոցք և 
աս է 1/1՛"* Վ։՝Րաշալերեացք Դ^Ր"*ցէր ^ ՚^/^ եր*^ 
^^յէբ» "՚յէ ^ասաաաևա զսէոա քո յս/նուն ^զօ^ 
րհ^ք որ արար զամե%ասյ% և եցոյց քեզ զմե^ 
խորհուրդ յառա^ասւես սյոարչոէ.թեա% էւրոյՖէ Ես 
է մ ույաբերեալ զօոացայ ի բան է %որէս և ես/նգ»՛ 
%եալ կացի ի վերայ ոահց էմոց։ Եւ. աս է բէ՛՛^ 
«ՎասՆ ^ր ես տրսէՈէ֊մք և կամ րնգ^ր զրաղ– 
ւ1ույեք նանրո±.թեաՆ սլոսէորեն զԱիսէս քո և էլյսս1ա1լ 
խոր^րդոց քոց։ Վասն զի ստն գիտական խոր^րր՛ 
Դ"՚1Ք յաՏ՜եցուցեսէլ զմիսէսգ^ խռովէիր վասն չչի՝^ 
նելոյ քեզ սէոու. որդի* որ քաշաձ՜անօթ էիր կա*՛ 
մսքց հզօրինք որ գիսէելուԹեստւքր րաշիէէ զիւրա*– 
քստնչիւր օգու.ս1ք և ոչ զլացու-Թեասր Խափանեստլ 
արգելու յու֊մեքէ զարժանն։ Եւ ո՚ըդ գ/^՚"1"՚1 է 
քեզ Րւսրձրեսէլե վասն ՚^իրելոյ դքեզ կասեցաէ֊ 
^ եռաց ուց անել ի քէն զայգաիսի րԱղոսնայն մաա– 
Տ՜ութիւնսք և մխիթար եաց Դքեզ սէեսլեամրգ 
այգուիկ^ որ ցոսցաւ քեզ յսքյանութիսն մեօ՝^ ոչ 
միայն յաո.ա9իկայսք աւ/ ե առ յաաա ամէ/հայԱ 
իրաց^ որ լինելոց են մինչ ի վախճան աշխար՛- 
հիս^ քՒանոյց քեզ և ամենայն ^աւ.ասէսէցելոց ի 
րան նորաք որաէս ճշմարիա նախնւոյն քում^ առն 



Ասէոուծ՚էէյ սրբոյն 1*ըէգոըի* Էս1լ ք1՚գ ՚^^Հ Ւ Հք՛"՛– 
աաըա^– աշխարհի որ է*եչ միանգամ ւէ*^^լ՚*ց է^ 
եցոյց ղամե%այԱ է Եւ. "՚բգ՝ ("՚՚Բք ^ պատմեցից 
քեղ զմե1լհութիւն մեծի յայանութեանգք որաէս 
ինձ ^րամայեցաւ. ի վերին զօըու^թենէն^ ծ–անու~ 
ցան ել քեղ ղամենսէյն* Լ. գոէ^ ՈԽն1լնոիր եդեստլ 
թէսղէէսմ ղգուշու,թեամբ^ ղրեա ի էոաԽաաես սրաի 
քո անմոռաց* ք ր ^ ի մագաղաթի գրոշմեալ 
թողցես ^էսւէսսօսցեալ ժողովրգոց ղգուշութիւ% 
անսիօսլ մինչև, ի վսախճան •էսչխար^իէ 

Մեկնոէթիւն տեսլեան սբթոյն Սա^ավայ ի 
^լւեշտա1լէ Աստուծոյ* ղոը եցոյց յ այտն ի ըստ 
իւըաքանչիւը գլխոց եւ միոյ միոյ տանց, վասն 
կենաց մար դվան եւ վատաըածի աշխաը^ի^ 
Տեսիլ սըււոյն Սա^ավւպ։ 

Գ^^թաեալ դասւոսէսէութեահ եոևնից ղոր աե^ 
սեր և ՚ղաարաՏ՚ել լուսոյն սասաիկ ընգ ամենայն 
երեսս երերի* քանղի ս§^սւ ի գալստենէ եենսէ– 
Ը**^րի սրգւ.ոյն ԱստուՏ^ոյ բացեալ է գուռն ^որ^ի 
ոզորմութեան նորա էսռ ամենեսեան^ որ սիրեն 
Փ՛ԱՏ Լ սլա^են ղրան հրամանի նորա^ յ"Ր^ ծա*՛ 
գեալ լուսաւորէ լսյս փառաց վարգասլեաութեան 
նորա։ Եւ. րեմրե չորեքկուսի եանգնեսէլ որ երեե–^ 
ցաւ. քեղ^ բարձր յերկրէ մինչև յերկինս^ Հա– 
ւասէն ճշմարտութեան էք որով վերանան ար^ 

ոտսր փսՐՊեՏհ ^ 



66 ^^^^^^^ գր^Իցգ Ա. ^^^^^^^ 

ղաքքե /ք էէա%քհւ.թենէ աչխտ^գոտ կենաայ է թհ՛^ 
թևու.թքմե եքէէիքւը րնա^^ւթէոա%%9 եւ, զի ամ^ 
պեղէ% գ^էձով երևեցաւ. բեմրն՝ փսէ/ն ղի ոքէ էթ՛ 
րաքքաա^ ամպովդ %ոքԽ գալոց 1; վէրրա0աւցքա%ելըեգ 
իէւր զարգարսք ուր բազում օթևա%ք 4^% ի աաե 
էՈյւքայու^1քաան Հօր* ք /> ^ զու. աոեղէէկսաեաէա 
ուսսէբ ի սուրբ Հոգւոյնք որ իօսկբ րլեաիբ ա՛ 
րաւքբն Պօզոսիւք թէ; աԱմոլովք յափշսասքկէմք չձէգ 
առաք Տես^ոՏս յշգո։^* Եւ տ4քարաո1լհզե ոոկհք որ 
է վեր այ բեմբիհք զորով էր արկեաով մաքուր 
կաաւե բաբան ք որով ձ-ստ&եեալ էր սուրբ սեզսէմն 
էւ որ ի նմա իոբ^ուբգե^ գէաեա և Տ՚անի՚բք զի 
Տ՚աՏ-ուն 1ւ անյայա է խոր^ուրզ ասսէուած՚ային 
գիաութեաննք սլաաուավա%ութեամբ և մաքբու*՛ 
թեամբ բսա սլասւուսէկաեութեան մաքուր ոսե՜ 
ւոյն և լուսափայլ մաքրութեա% կաաւոյե* յ՚՚Ը^յ 
վԽրայ կա%գեեալ %շան կենգա%ացո4,քքիչ խաչին 
որ երևէր^ կենդանացեալ կանգեեցան ամենայն 
սէրարա^Ւքք գլորեալք մեղ^ք^ և գարձեաի զինաի 
խա^ երևի ի գալսաեանն ^րիսաոսիք և. ապա 
յայանի իոր^ուբգ գաաասաանին ճ. ^աաուցման 
ըսսէ իւրաքան չիւր գորՏ՚ոցէ 

^ Ել զի եզեալ օգ քազցրաչուեչֆ որ եբաց 
զմասն ինչ կսէաւոյն^ ի միսէ աոք զի ցոԱՈաւքեզ 
ի սուրբ Հոզւոյն ք*՚՚զցր ի՚Աէզացմունքք որ յայսէ՛ 
նէ սրբոց իւրոց զխսբ^ուբգ Տ-ած-կեալ ասաուա" 



^^^^^ %ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^^^^^^ «7 

ձ^ոԱ^թեան փւրոյ։ Ընդ որով կայքէ սեղանն ոսկի 
է սլաասէ^ական տկանց .ընգելս§.զեալ — սըքէպ Եր^ 
բսրգութեանն &անսկքանի միասնականութիաձ* 
Քէքէ ղվաըս Լ. ղճէ^ու-թիմե աըգաըո^ ոքէսլէս 
ղսլաաոսական ականց զանազանուՈ առ էնքեան 
աոպաւ.որեալ ղուարճացա^ցանէ^ սրք գմարմին Լ. 
ղարիաձ ^Ր^ձ^^ աըժաեաԱ,որապէս ճդմաըաու* 
թ համրդ բագմեաքք ընգ նմա^ ճաշակեն ի սսւրր սե" 
զանոյն* ըստ երԼելոյ քեզ էացն Լ ողկոյփէ ի վե^ 
քէայ սեղանոյԱ^ օրինակ մաբՁնոյ Լ աբեան կե^ 
նաբար չարչաըանացն Տեաոն ցուցանի։ 

ՀՐսկ երե-ոէ^ՏՏէ քեզ սքանչելատեսիլ ձիթեն*՛ 
ա^ոյնք Ոք էր ^ոսսլ առ տէրունեան խոր^ՈԿրղևֆ 
բարձր ե վարսաւոբ բազմաբեր պտղալիցի 
զտուրս ճ. զոզորմսւթիձ.ն Լ. զոէր մտրդկան որ 
առ միմեանս^ ^8Պ9 Ք^Գ* *Րանզի մօտ ե առա^ 
ւ.ել ես սլսէտոսսէկտսն է սէսսաոսաեոսթ՚եսէնն աղ^ 
փաաոսիրու.թիՀե յսւմէքեայհ բարեգորձոսթիէ^Աք 
որով ե առածին արգարքե լ/ետիրք երեեցանք 
Աբրա^ամք Րսա^ակ ե սակոբ^ առանց ոբոյ ե 
կսւ.ստսնացն աբ^ամաբ^եալ վտստակք կոսսու.^ 
թեսէն^ արտսաոյ ^աբսաԱեասցե աքևեեցաեէ Սո*՛ 
վաւ. ճանաչի յանձինս մաբգկան 1ք^իք քտրոզու՜ 
թեանն որիստոսիք որ ասացնք թէ ^Ցայսմ ձ՚ա՛՛ 
նիցեն ամենեքեան թէ իմ աշակերտք էք^ եթէ սի՛^ 
բի^էբ զմիմեանս»* և՛ մս/եաւ.աեդ որ առա տա*՛ 



68 ԳՐՈՒԱԳ «. 



պէս զուարթէոմտութ եամբ կէսմաւ. եասէէսրեսցէ 
զսիըոյե սլաաուիբանք ոչ միայն յազքաասք աո 
և յ շեկերս Լ յեդբարս 1ւ առ ամենեէտեանք որով 
^ասաաաի խաղաղու.թէւ.% աշխար^իսք և աէր% 
փաուաց րնակէ ի մէ9 %ոցատ ^որ^ելով ո^ան*՛ 
գիսա և զառատարե-րութիւն ե^ր1լրէ$ որսլէս աեսա^ 
%էէր րարձր զձիթենին լիասլտուզ և վարսաւոր։ 
<էնւ. ոսաք չորք ձիթենւոյնք որ ի խոնարհ 
կողմ երկրի ձգտէին երևելոֆլք ^ր^^ ոսաք ^ա^ 
սարակաաեսք չափովդ և այե առաւել մէս^թիւք 
պաղովքք և չ՚՚րր՚՚րգ^ է նոսա^ զոր կիսաչափ 
ոսաո ^ասարակո^թեաե երհռԱ և սլակասաւ֊որ րսս» 
պա դարեր ութեա%ն աեսեր^ որոց չորեցոաքեց պր– 
աոտպֆն վաիաք էին և թաոամք^ և րերքԱ պա՛՛ 
կասք ե աննմանք քան զս՚յլ Աէաոքաաեսիլ պր^ 

աուզս ձիթենւոյն^ "՚ՐԳ "*՚քփոփեա ղաձտ1ի§դրու,*՛ 

թիւ^ն մաաց քոց^ լո*–ր ե ասացից քեզ^ զոր ինչ 
՚սա^մանեացն Րարձրեա^* յայսմ ^եսէէ մինչև ի 
վախճան աշխար^իս^ երեք տասներեակք ամաց ե 
կէս աասներեկի ^ամաոօաեսցի ի վերայ ամե՝^ 
նայե աշխար^իք մինչև յերևուՏե սլզձ՚ոյե անա^ 
սլաաիք զոր ոանիէլ մարգարէի ասացեալ է ոու^րթ 
Հոգւոյնփ և լի^ի^ սոքա յսէյանաաէս թուով ամք 
երեք ^արիւր յիսունք րսա միազոյգ սլաղոց ե*՛ 
րից ոստոցե և կիսոյե։ Ել զի սաեսեր զաաուղ 
ոսաոցն թառամս և ձնկեսէլս ե ոչինչ րնաւ. նը^ 



^^ %ԱՏլԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^^^^^ «ք 

մանս այլ աաղոցԱ որ ի ձհթե%ւ.ո9ն էհն» ւո1էԱ 
ճշգբտապէս և ՏՒսէեէը^ զի րարձեալ է սէր և 
արգարութիւն յ§սմ1/կէսքե մսարղոց^ "ՐՔ ՚ք՚՚՚ւ–^ 
թեամբ և ոչ սաա.գու.թեամր կէսրձ–եցուցանե% 
ոանձինս սիրունս և պա սէՈլ.իրաԱ ասլանս* Ա այե 
յայաեի գրեալ Լայ ճ. 1քԱքեալ ի դսլրութեան սք«* 
մե%ագիաի% Ասաուձ՚ոյք որ %երէ երկայնամտա.*՛ 
թեամբ. և ^աաուցս/նէ անսէչաէւութեամրք 

^Եւ ը^դ ադեևէ բեմրին որ ցուռաւ քեզ ա*՛ 
թոռ չորեքկուսի ծովագոյն սաոԱակերսլ դեոսՊ» 
աուՏքն գա^ու. քա^անայոէ–թեա%% և թագաւորու.^ 
թեա%% ցուցանէ, զոր արդարև Բանն Ասաուաձ– 
*էսէսսէասէէէ Օորոյ վերայ կայր սկուսէեղե արձ՜ա^ 
թի* քանզի իրրե զարձ՚աթ րետիր և փորձ լու^ 
սափայլ յամենայն ազգս րնդուեողաց սփռեալ 
էոարսէձ-եցսէէ, .բանն* զ"Ր ե սաղմոո-եբգԱ վարղա" 
սլեաէ սուրբ Հոգւովնք յասելնք թէ դ։Ոանք Տեաոն 
որպէս զար&աթ րնարեաչ և փորձեալ յերկրէ»^ 
և զասեի յ^Ը^բէ՝ գիաասցեսյ եթէ զեբևու.ա9 
ոբղէ^ոյԱ \ՅաԱԱ9ու.հոյ մարԱևոմ ի սուրբ կուսէն 
յայտ աուեէ մարգարէն։ Եւ. զի երևեցսէւ. քեզ ձ՚ո՛ 
վագոյն սաոնանման աեսիլ աթոռոյն^ նշանա՛– 
կեալ ցուցանէ զքՒփուՏե ալեկոծութեան աշխարք 
դիս տ՚"յոց։ ոս/եզի և թխստգոյե թանձր կաաւոցն 
ձ՚ԱքքՒկուՏԱ^ զօրինակ բերէ զթանձրամաձ՛ սգոյն^ 
որ ունելոց է զաշխար^ս ամենայկ* վասն զի սէե՛՛ 



70 ԳՐՈԻԱԳ Ա՛ 



*փլգ է վաիճահ էէ^ Եւ. նափորան թեէեզեայ^ գ^^ք 
աեսանէիր ձ՚ալեալ և եգեալ ի վեբայ սկաեփէք Ա 
գ§էաՏե§ճէ ոսկի որ քր՚^յր մեոձ %ասփոր»ոա1/ս^ %շա՚՛ 
%ակյէ մինն զքա^աեայութիւննք և միւսն զթա» 
գ9»ւ.ոըու,թիմենէ Ես զի ոչ ոք էր արկեալ ղիւ–" 
րեաւ, փւափորանք և ոչ այն ոք էր որ զգուձդ^ 
ուձէր ի ձեռին^ Լ՚՚^Ը սաու^գապէսք զի լռեսցէ մերձ 
րեգ մերձ թագասորա-թիւն յազգէգ Արշակու.^ 
նեացֆ և քա^անայութիԱ^ ի ց^զէ արժանաւոր 
քա^անսէյսւպեսւին յ*րիգսրիէ 

դ։Եւ. մազաղսւթն ^սէաոուսէհ՚աձև^ որ ցոսռաւ. 
քեզգրեալ ի սկղռանն կարգս ինչոսկեզէն գրով* 
զձե§ւնագրու.թի§յԽ արանց սրրսռ եցոյռ քեզ շնորհք 
Հոգւ,ոյն սրրոյ^ "ՐՔ է զ""՚**՚կէ երանելէւոյն ՚^րի՜ 
Գ՛՛րի յաքորգեսցեն արժանասլէս զաթոռ քա^ա՛^ 
նայապեաոսթեան* նոքա են արք րնաիրք, գրեալք 
ոսկեաեսիլ գրով ի գարութիւն կենաց։ Եւ. զի 
երեեցաւ ի ՚^ի^ոյ կոզէՏէ մագազաթին ք ^եռի 
յոսկէգիր կարգացնք կարգք ինչ խանգարեաւք ե 
Տ^9յ"գիրք^ գիսէեսևք զի նսաելոց են քա^անայա՛՛ 
սլետք ոմանք յաթոռ սրրոյն Գրիգորի ք "րք ոչ 
րսա Ջրամասի սրրոց առաքելոցն ե ոչ րսա կա՛*՛ 
նոնի սուրբ ժոզովոյն երեք^արիւր ութուաա^ 
սանիցն լինին ձեուեագրեալք յերէ^աւոր պաաիւ.^ 
այլ րսա փառաց աշխարհիս ձգաին ի սլաաիւԽ 
յաեգգեութեամրտ որք են արձաթասէրք աո.ա^ 



^ ղԱԶԱԲ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ Ա 

ւ,ել քան էսոաւուս/ձ-ասէրք։ ծւ, վասԽ դի խոաա% 
է քա^անայռւթիաքեն և ոչ ը^ա ^աճ^ւյիթ ԲսգՀ^ 
ըևրա/Խ^ ^չեալ ե% նօքա ի գպրոէ^թենէ ^^բ^/՛^ 
թարուՔ՚եաԱէէգ սխալով գաաաստանք գեհենին ""յՐ" 
մս^մքԼք գանձակ ց և ղժողովըդոցԽ կորսաեան։ Եւ. 
ա^լ կաբգև Լ միյւս ճ.ս կէս վարգին ք Ծր 
եըևեցաւ. քեզ գրեալ սքաԽչելասլէս ոսկի գրուՀ 
ի ստոքին եղեր մագաղաթին^ ձ՚անիր ^աէ֊աս՛ 
ս§եաւ.$ զի մէ՚սձ յերեա-ՏՏւ պղձ՚ոյն անապաաի գառ–*՛ 
ձեսԱէ յաււեէ թագաւոր յազգէգ Աարշակոմհեաց^ և 
նորոգի աթոռ ^այրապևառւթեան ի շառաւ.եղէ 
*^Սք՛"^ ՚*ըիդ՚^րի* Ել. վասն զի ոչ էին ար^ամսւր" 
^եաէք և յծէկեցեալք յ երկիր ի կոիէԱւՏեք այ,լ 
յայաական երևմամր կայր դուեգեք Ա ծ՚ալեալ 
ա ա էո ութական ութ եամր ցուցաւ. նափորաոն^ որ Լւս 
առսաէ^հլ ^աստաաապէս ցուցաւ. քեզ* և– քՒանոյց 
զայս վերին ազգեցութիւն սքանչելատեսիլ ոսկէ՛* 
գիր կարգոֆլ և կարգակիսաւքե^ որ ի ժամանակս 
գոոոզացելոյ թ^ամւոյն արգարութեան նսաի 
քա^անայասլետ արգարք ի ցեղէ սրրոյն ւ^րիգո^ 
րի* ե քա^անայացեալ առ/ս^ինն կաաարէ Ոաւուրո 
իւրք կրեալ ճգԱութիւնս բազումս ի սուա առստՊ 
քելոց իշխանին կորսաեան^ ե վաիէճանի ԽսՒզա*՛ 
զական ^անգսաիւ. Լ. ոչ սրովէ Եւ միւս զաւակ 
նորին յաքորգեալզաթոռքա^սէնայսէսլեաութեանն^ 
րազում ե ազգի ազգի ^ամրերեալ քերանաց և 



72 ԳՐՈՒԱԳ Ա, 



գանիցդ սհվոյ ե. ^ասս^ՒաԱստճ և դաքւե %եդսւ.*՛ 
թեա% ժամանակիս բազումս^ յանօրէն իշխանին 
գա^ճացն "Ր"՚1 1^հ."՚աէ գփ^ի՛*– մաըաիրոսութեանէ 
Ա/ե զի ցա֊ցաւ. քեզ ի կարգին մասն մի ի գրե" 
լոցն կարմրսէգեզով^ սաոուգեալ ^աւս§տաոմու^ 
թեամբ. դաււսնեւսց զկա§ոարու.Ձն մար աիրո սու՛֊ 
թեաննք որ գիսլելոց է սրրոցն։ 

€Եւ. որ երևհցաւ. քեզ րազմու.թիւնք ազայոց 
1"՚՜ր2. ^՚"Լ՚"1Է 4ք՚Ր"՚յ "՚ր^՚՚՚ք^ի սկաեզեք զուարթա^ 
ցիր ց^^^՚ւից ուրախա-թեամր* զի ա^ա յարգանգէ 
զաւակիգք որ աուաւքեզ յԱրարչէն^ ելցեն րազում 
շաոաւեզք^ արք ըեաիրք զօրութեամր* ընդ որս 
միարանեալ ե այլ րազմոսթիւնք լաւ արանց^ 
յաղգէնախարարացդՀայոց* որբ զօրացեալք սուրր 
րանիսե Ասսէուձ՚ոյ ե զյարու֊ցմոսԱս թագաւո*՛ 
րսէց ե զսաառնալիս իշիւանաց աու ոֆինչ ^ամա» 
րեսէ^ միացու֊ցանեն զանձինս րեդ յոյսն բաղ՛ 
ձալի եր^աւոր կոչմանն ^ չնայելովի մե^Ւութիւձէս 
սնոսէիս և ոչ ի փառս աոժամայես*^ Ր^Դ "Ր՚՚յ 
վաճառեալ ոմանց զփաոս անեզձ՚ին Ասսւուձոյդ 
ըեգ սնոսէի ե ասլականացու. կենաց աշիէստր^իս* 
ու֊րացոդք լինինփ վսէ՚աՏս.^ զի մօա է առ դուրս 
վաճառ թուլացելոցն ի կորուսսէք ե ^ասեալ կաւ 
^ուսլ օգեութիւյե^ զօրացելոցն ի փր կութի ւն։ սորս 
և դու ^սւյեցեալ աեսեր 2^՚–ր9 զստսսւուաձ՜ային 
սեղանոֆլ սլարելով զս9 զա յսն^ չնայելով րեաւ ի 



^ %ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 73 

սայթսէքմաՏ1էԱ սնոաի ^եթֆ»/եոսակա% սլաշտամաԽ%* 
յոըոց ոմսէնք կաաաըելէէււթյևս/կ ^ասեաքք՝ մար" 
աէրոսակաե պսակին լէնքքե ար ժանիք $ ել "՚յււ^ 
յարանց բազմացք և ւաչ միայն յարանց^ այլ 
գաանին և ի կանանց ֆ "րք 0էպ^է^ ե. ոչ սրովք 
ս*յլ ի շնորհաց սոկէռ Հոգւ^ոյն զօրացեսէւօ^ բւս՛ 
ղում բարեգործ ութեաէքրթ կատարին։ Որպէս ե^ 
րհւ^էին քեզ լու.սափայլնշոյլՌ արձակեալք ի մանկ" 
աւյ/յն^ յորոց ոմանց կարմրագոյն փայլմամր 
երփն երփն էր գոյնն^ զկաաարելոցն արեամր 

գոսշակէ զեէս^աաակութիէ^* և գ՚՚՚յւ՚^ց աէսոլէ՛» 
ճառագայթիւք ցուցանէր զչողուՏե^ որպէս զրազ՛ 
մափայլ գոյԱս լու֊սաւորութեան առա օին ի մար՛՛ 
գոց* վասն զի րազում և անթիւ. են ճգնութիւեք 
Լ վաստսէկռ արանց արգարոց։ 

Դ։Աա վասն զի շարժեցստւ. սասսէիկ գդ**ԲԳ* 
մամր աթոուե զոր սէեսերք և որ երրեՏն աոզայք 
քեզ երևէինք յաճու.Աե կաաարելութեան բովան*՛ 
գակեալթք յ^Ր^բէ յ^րկի^" թռուցեալ ^ամբար՛^ 
ձան^ բովան գակապէս Դ^րկրի" կենցազս ար" 
գարոցն և ի յերկինս դլԻ^^չ՚՚ց նոցա զ^րեշաակա՛^ 
նման փոիէոսՁն եցոյց քեզ պարգևսէսէու֊ն բարեստց։ 
յ^անզի իբրե զազայս եացին յաշխար^իս արդարքն 
էոնմեզութեամբ^ չգա րձուց անելով ուրեք զ^այե" 
ցուաձ-ս մտաց իւրեանց^ ի զբազմոմես նան" 
բու.թեանք այլ ուշագրեալք ի ^րաւիրուՏն երկ" 



74 ԳՐՈՒԱԳ Ա. 



%աւոր կոչմանն է^ա.րաիու.թեան ^այիՆ$ ^աեզէ 
րպզսւմ և իիսա գղորգժու.նք յայսմ ^եաէ լի–՛, 
%ելոց են յաշխար^իս* յաըուցմոմսք թագստա.որս§ց ի 
վերայ մէմեանցք սովք և սասա%ութիւեք և բա*՛ 
զու,մ նեղութիւեքք "րք զգալա^սա որգւոյե կորս*՛ 
սէեա%նշա%անենքոր եկեալեսաէցի ըսա գրեցելու^Տե– 
ի աեզւո^ սրռութեանք ցուցանելով ղինքն Աս" 
սաուաձ՝* որ ^աշի և մաշի ի վերին զօրու.թենէն* 
զոր աէր Յիսոէ֊ս սաաակեսցէ ^ոգւով րերանոյ 
իւրոյ։ ծւ յայնժամ կասէարեալ վար ուր առաքի*՛ 
նու.թեամր թոիցեն արդարքն ի յասիաենից 
յարեսն և այնպէս յամենայն ժամ ր^գ Տեաոն. 
ւինիցին։ Եւ. ապա յայանապէս կատարի աո նոոա 
բանն Տեաոձք որ ասէք թէ ((Ուր եսն եմ^ անգ 
և սլաչաՀ^եայն իմ եղիցի))է Եւ ղու կնքեա դաե» 
"էւԴ^ "Բ 9"*՜$"՛^ Ք^Գ յ՚՚՚յ^՚^՚՚՚՚^ի՛^ ի ր արձան ց* 
քանդի ոչ վբի՚*ւ1^"ցի ՚"յ*"ի ր^^ ^ի^ մինչԼ. կա^ 
աարեսցի ամենայն։ 

((Ել ես որսլէս ի ք^^ոյ զարթուցեալ իաես՛ 
լենէնք դ^ր ^Տ"յ9 հ^^ Րարձրեաքև որսլէս ստրթ* 
նութեամր յայանասլէսք ե. ի զարմացման մե^^ի 
եոեալ փաոաւորեցի ֊զմարղասէրն Ասաուաձ՚ֆ որ 
արժանի արար զանարժանութիւնս իմ այսպիսի 
ա^ս/ւոր աեսլեանէ Եւ լռեալ դադարեցի յայանել 
զայս ումեք մինչև ցայսօր է Եւ արդ պատմեցի 
ձեզ ոչ միայն առ նեղել սրտիս ^ այլ և թաքու"– 



%ԱՏլԱՐ ՓԱՐՊհ9Ի 75 



ցաԱհլ երկսԿքքեար գէ մի եր^ք. իթբ1ւ ղ§պ$ոգ 

թեաես այ սորի կ^ սբ և գըով ի*էկ ^րա^այեաց 
ի%ձ ղսէւանգս ղսւյս թողուլ սւշխաո^ի» ւ 

ԺԸ* Ել. լո1աես»լ գասէ ստմե%ւ»յն ի§օսս բառ*՛ 
մոէ-թէան աէ^ագացն Հայոց^ աաԱա^տէբս^ց% և 
սեպ^աց% և միա^ս❁մուռ ժոզովբգոց% բսէղմու.» 
թևսճւ ի սոա.բբ 1^այբասլեաէ% Սա^ակայ^ յաբաա– 
սոա^ո ^աբեսւլ դաբ^ոէ-բեոստն ։ Եէ^ այնու^եսէԼ. ոչ 
ոք ի^չ էշէ՚էը յ^՚՚Դ՚՚՚Գ՛՛ այսպիսի բանից ստսել 
ինչ ք^գ սբբոյե և կամ ճառել։ 

Եւ. յայնմէԱաէ ամփոփեալ ռինքն առաքին*՛ 
ւ.ոյն յամենայն աշԽաբէա^ա.փ ղբօսանաց ազօ՛^ 
թից միայե պաբասլէբ և վաբգապետա,թեան* 
մասն զի բ$ա§ոսւմք յեպիսնոաոսաց և յ՚՚՚յՐ՚Տ Պ՛"՜ 
աու.ասԼսէ% քահանայից ոչ եբբէք ժուժէին աԼ֊ել 
Լ մենուոանստլ ի մշսէտոբուոխ աոբեբէ վսէբգա^ 
պե՚աութեան սբբոյնք ու.բ ու֊րեք և դիպլէբ ի աե" 
ղիսք ի յոսաանի և կամ ի ^ովս։ Եւ. կեցեալ ամս 
բս$զո%ամս ն ^ասեալ ի յեբկաբ ձ-եբու.թիւ.%^ վախ»՛ 
ճաԱեցասւ. խաղաղական ^անգսաիւ. ի գա ւ սառին 
Րագբևանղայք ի գիւղն ոբ անա֊անեալ կ"չի 
Րլու.բք ի սկղբան ամին ^^Կր^ըդէ Ցաղկեբսաի 
ոբգւոյ Վոամայ թագաւոբին՛ Պաբսիցք յւ»//– 
սէքաԽն նաւասաբղիք. ոբ օբ եբեսու.ն էբ ամսոյն^ 
յք^րկքԸԴ ժամու. աւ.ուբն* ոբ և Ղ^Ր ^՚ննգեան 



76 ԳՐՈհԱԳԱ. 



սըք^ոյե ի սաոյղ գիաողացդ Ա է Պասէմսւ-թէքեէ ե*՛ 

չքէեել ^ոյե օր և ձ՚ն՚նգեան սրթոյնէ ի %մէ% Աէմ*՛ 
սես/Աէ 

Ալ. վասն զի ոչ գոյը էւ^ր արու, որգիք ր՚՚էյց 
միայն գուսար միք զոր էր աուեալ ^ութեան 
Համազասպայ աեսէէւե Մ ամիկոեէից և Հայոց 
սսլարապեաիք որ Տ՜նաւ ի Համազասպայ երիս ա– 
րու, որդիս զսուրրԱ կարդան և զսուրրՆ Հմա^ 
յեակ ե. զերանեչի՚ն Հսէմազ»սսաեաՆ* "րոց եսէ 1ւ 
էլԱքեաց սուրր այրԱ Աասաուձ^ոյ Սա^ակ զսաաց– 
ուաՏ-ս գեօզից իւրոց ճ. ագարս/կացք և որ ինչ 
միանգամ էր ի^ր^ ետ նոցա ի ժաոանգութիւե 
և զաւակի նոցա մինչԼ. ցյաւիսէեանէ Եւ. ամ^ 
րարձեալ զձեոս ի՛՛ր օր^նեաց զնոսա օր*Տնու,^ 
թ՚եամր րազմաւք ե ասէսւուիրեաց նոցա աաԳել 
զվարգասլեաութիւն սլաաուիրանի սրրոյե ՚*բի^ 
գ՛՛րի ք Գ"Ր ոսսոյց ե աւանգեաց ճշմյսրաուՔ եամր 
ասմենայե աշխարհիս Հայոցդ ծառայել ե երկիր 
աագանել միու.ՏԼ միայնոյ ճշմարաին Ասսէոէւծոյֆ 
Տեաոն մերոյ և. ^րկչին Ցիսուսի ՚Րրիսաոսիէ 

սրոց առեալ ■ զւոենչս9լի նշխարս սրրոյե ք 
րազմոէ-թեամր բա^անայից և ազաաաց% սաարան 
ի գաւառքԱ Տարօնոյք ի թեիկ գիւ-քքև Է^Ր ՚^եսր՛ 
^ստկսէնք յանուանեալե Աշսէիշասէ* ե անգ կազ– 
մեալ զ^անգսսէարանն սրրոյն^ սլաաեցին զսլար– 



^է;ւէ 



^ %Ա^ԱԲ^ ՓԱՐՊԵ8Ի ^^^^^^ 77 

կեշտ մարմէ%*ե ՚աըդարոյե ոստ ւտէրժանի ՚կայկֆ՝*՛ 
*եից ճշմաըտի%է Ուր և շիհձալ եկեղեցի մե^Ւքէե^ 
պայծառ ՜և վկայւսրան սբբոց^ ղարգարեցին պա*՛ 
սէու.էսնան և մեձ–էսգի% սասէսոԼ^, ^էՏնացուցեսՅլ 
կանչեցին ի աեզւ.ո^ վաես րազմութեաէէ սլաշ^ 
տօնէեցք կարգեէսլ գառ ման ա%աստկաս աազոց ի 
^անգիսքտէ ւսռաւելեալ եղբայր ութեա%%* ժողովս 
աարեորանանս աշխար^այորդոր բաղմութեաքքթ 
^էսսա ատեցին ի աեղւո^ֆ որ րսա ժամանակֆ 
րո$ղմամրոի§ ժողովրդօքկամաւոր յօժարութեամր 
էսղատք և քստ^անայք գաւառին^ այլ ե կարի յոյժ 
ի հեոսէւոր էոեղեաց ղիմեալք յօր կարգաղրու.՛ 
թեաե նորա կատարենէ Որ ի րաղում օգեակա՝^ 
նութիւ^ս առող^ութեան ըստ իւրաքանչիւր ախ*՛ 
՚ոից շա^էին ի նշիարաց սրրոյե և. ուրախալից 
սրսէիւ. դաոՏսային ի րնակութիւ% յիւրաքանչիւր։ 
ԺԹ* Եւ. յետ վեց ամսոյ կա տա ր ման նորի՛ն 
սէարւոյ ^անգստեան սրրոյե Սա^ակայ^ վախճա–^ 
նեցաւ. երանելին Մաշսէոց ի ո^աղարշասլատ քա^ 
ղաքիք ղոր ճւ Նոր քաղաք անուանեն^ յերեքտա*՛ 
սաներորգի աւուր ամսոյն մե*էեկանի • ղոր առեալ 
իշխանին Ամատուեեաց Վսէ^անայ ղմարմին առա*՛ 
քինւոյն՝ տար ԱՏ ւ յի՚֊ր ի գեօղե ֆ որ անուանեսէլ 
կոչի Աշստկանէ Եւ մ՚՚յ^ մեձ՚արանօք գգիր 
երաներւոյԿ կաղմեալ տօն յիշատակի աոնեն ա^ 



78 ԳՐՈՒԱԳ «. 



յքենափոյթ սլսոոու-ով ամ1ենայ% րազմու.թիւ%ք 
ժողովրգոցն Այրարաէոոյ։ 

Զէէրոյ ք քձ-քքք յա^ոըդեաց զաթոռ ^այյրապե՛՛ 
էոութեէէ/ն աշիար^հս Հայոցդ ^ըամա%է§էէյհքէէքեեղ՚՛ 
ւոյե ՄաչաոցքՐ սսւրբե Ցով§էէփդ որ էրի գաւա» 
հ.էն Վայից ձորհյ^ ի գեղ^^ որոսմ սԽո»Տ»Ա էր Խո»՛ 
ղոոէմօէ ծւ քւ րարևխ^^սոէ^թէ/եէ սուրր ^ս^գուցե–՛ 
բ*ց^ արահց^ շնոր^եցասւ աշխարհիս Հայոց պաշ*՛ 
աօն Ոէ-ողափոէռ ^աւաաոց^ մինչև ցա&ե երկո^ 
յո ասս/սեր որդ ս աղկեր սէի արրայքքկ Պարոէց որգւոյ 
Վռամայ։ 

Վեր^ րսէեիս այս։ 



^3^(81^1.^ Տ^= 



/)• Ալ. էր Ցազկերաի արքայի ^ապարաէզեա 
աքի Մի^րներսե^ աեուՏԱք "՚յՐ Տարա^եար Լ 
դժնամիա» որոյ արկեալ ի սիաս ի շասէ ամաց 
ղիէոր^ուրգս անօրէնոտ-թեանք ի կէ^րձ՚աԱուԱե ե ի 
Լորսւ.ստ թոսլամիա ոգւոց* որում գտեալ օժա%՛^ 
դակ չար և ""՛գրիչ անօրէն թիւնաէ֊որ րադմա՛ 
յ՚ամանանեայ մաա^ու.թեա% իւրոէ.§Ր այր մի ՛ի 
սէո^մէն Սիէքեեաոք "Ր՚՚յ աեուԱ% էր Վ^արազվա^ 
ղան* որով ը"ա %մա%ոա.թեան սատա%այիք որ ի 
դրստխաի^ օձիսե խարեաց ւլԱաի§ասսէ1քո^ի% Հ«քք–. 
ղորդե^ %ոյեպէս և նա նովաւ. դի^ր"յ գառն կա^՛ 
մառն վճարել 9 անայր դ^աճոյսն։ Եւ. էր Վարազ՛^ 
վառանս այս փեսայացեալ իշխանին Սիւնեաց 
ՎասաԼայ* որ և րսա *էամրաւ.ռյ ոմս/կց^ ասէե՛ 
չոԱ-թեամր մեձաւ. ասէին զկեաի Ը^Գ միմեանս 
գՎարաղվազանայ և զգսաեր իշխանին Սիւեեաց» 
յազագս որոյ ծ^անր քինու. ^այէր ^այր ազ^կանն 
ըեգ փեսային իէ-րում Լ ^նարէր սսլանմամր 
ի՚նգրել զվրէժս թք^ամանաց գսաերն /ո.– 



80 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



րոյք մէ՚եչ1ւ ^ալստՏ՚եւսլ ^անէր զեա յստշխար^էս 

Ել. չարիմացին հյօրա^զվաղանայ գիաացեալ 
զան^նւսոին ոԽութիւմե Վստսանէսյք և զի ոչ նսք– 
րէբ ^աեդո^-րժել սասսէիկ բոձութեան ահերոյեք 
յէսղւսգս ^զօոէսաէս ճոխոսթեաՆնք որով փսրէր ի 
ժամանակս իշխա%ութեան իէ.ոոյ^ փախուռեալ 
յք՚՚րկիր^ ^՚"Ր"ից ""^ Միդրներսե^ ^ազարէսսլետԽ 
Արեաց անկա՛ն էր է Եւ. վադվադակի խոր*՛ 

^ոէ^րդ գիւական ՝ ի միտս արկեալ առաջնորդ 
կորստեան աշխարհիս լինէր^ ճանաչելով ի նոյն 
խորհուրդ չարոէ-թեան յորղոր և ռկամսն Միհր» 
ներսե^ի* մսէած՚ութիւ-ն անօրէն ի միարանոս՜ 
թիէՏն րանսարկուին ի մէ9 աոեալ ուրանայր 
զճշմարսէութիւնն և ասէրերց ^ասաասէելոց 
յՕ^Ր՚՚՚րչէն ի սսլասաւորութիւն մարդկանց արեգա–՛ 
կան և լուսնիկ ^ՐհՒՐ պագանէր» և ճեոքեալ 
ինքնակամ յօժարութեամր ի սուոր և յար գար 
քարոզու֊թենէն կենացդ ք /՚ նահաաա^ և առա– 
Քլեաքն տաւոց յ*րիգորիոս բազում և մեհ՚ամեհ՛ 
վիշտս ^Բ^Ր՚վ՝ անձանձրոյթ ազօթիւօ և անզրաւ. 
իէնգրուաՏ-ովք զց^գ ե. զտ^բ^կ վարռապեսէեալ 
՚սերմանեալ յամենայն ոգի^ ար^ամար^եալ մեր^ 
ժէր յինքենէն անօրէնն Վարազվազան։ Եւ. մտէալ 
ի տուն մոխրանոցին զկրա1^ ասաց գոլ ասաո§–ավՒֆ 
և ուրացեալ յանբակ 1ւ ի միասնական սուրբ 



՚ԼԱԶքԼՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 81 



Երրոբգյռւքքենէն^ ևղԱ դեղագոր^Ւ մա^էէւ. և մէսա^ 
ռյէւյսԼ կոոսսէեան ոգւոց^ »սնօրէ%ս§ւե Մ է^ր%եոսե՜*^ 
^էւք էսմւ/եա^՝ աոեարսէմէա աԱձաեցէ սոույմ էսյհոս^ 
^եսէև. եղեալ վաըղստպեա^ ույէուցանէո փութ§սաէս 
եսէՈէ-է և է գէշ1՚ըհ դաոՏս իշիա1մեՄհ^րԱեոս1ք^ ռաիոձ– 
սեպուՂԱ Սիւ%եաց դՎարստզվադս/էէք ստսևլովւսյսալէսք 
Թէ գ^Հ^էսյեառ մէասց էսչօքգ ս սւաքս թագստսորու*՛ 
թ՜իլն մի այսպիսի ք որ ա^ս/լյէր է և ի վեր քան 
զամ1քԱսէքե թսէգսէւյարոկթիւձս ^ 1ւ սասսւեութիւԱ 
սէոէէԼձիոյ էլ ^րսէ^անգի 1ւ կամ եազմութիւ^է զիՆուք 
որ սարսեալ գոզացու.ցանէ զամենայն սէեսոոս և 
զլսոդսք զ^նաղանդս 1ւ զստն^նաոանգս* ք^Դ *եմի% 
1ւ զօրի%սէցս յսէյաեսէաէս րսսէ /սրժա%ի մեծ՛ թ՜սէգյս– 
ւյէրութեաես ղրեարո ղութի ւ^է^ զսսէոյդե և դվայե*՛ 
լսւ^։ ՚Րաեզի ով ոք ոչ տեսաԱէ յամ1/Աայն տիեզերս 
ռարեգակա*մե ռփառաւ.որութիւ^/նք "Ր"յ ճառա*– 
Գ՚՚՚յթի^-Ք լուսաւորի՚ե ամենայն եղեալք խօսեոց և 
ստսասսոց* ե Լամ ռ^րոյ օգսէաեարութիւնք որով 
կերակրին ե վայելեն ամենսէյն րանաւորքս* ե կամ 
տարերքս և քաղցրաիտաոն օգոց շնչմունքք որով 
րոյսք և սերմունք ատոքացեալք և ^ասեալք 
ի կասէարելութիւն^ մասէու.ցանեն մարդկան զկեախ 
Ր^րի ե զոսրաԽանալեէ ^ՐԴ թէ՚դէ՛" ե անհքեա*^ 
սանդ են մեզ այԱոքիկք տեսանեն զայս ամ1/ԱայԱ 
ե ոչ իմանանք վասն զի ոչ ունին իբրե զմեզ մեֆ՛ 
իմաստս ե խո^ականութեան խրատս է Ես վասնզի 
ՂԱՏԱՐ ՓԱՐՊ(ք8Ի 6 



82 ԳՐՈԻԱԳ Բ։ 



չկէսոէսսեալ ճս/նաչել այնպ/ւաէեէսցն ռւսսԱէույաՏ-ս 1ւ 
ոչ զօգու-Աէսնք որ յիւրսէքաՆչիւր ուէքեքէյասաույս^ 
Տ՛ոռն բէսշխի% ի մս§ոդի1լ յայաԱհ է և աաույւապէս ^ 
թէ և ասաուաՏ-ոցե ցասոսցեսքւ^ չկամեցաԿ ՚ղէէ–*^ 
րես/նց թս*րութիւես%ք որ ի մէոյ մհու որոշոզհւ*՛ 
թ հ՛ամր պարզԼի յաշխար^ս^ Տաեուցանհլ ա%՝մսէսէց%$ 
Ւսկ "րք Ր^Գ մերով մեՏ՛ էշխաեութևամրս ԾՆստ*՛ 
զէսնդեալ ե% ազգք 1ւ րեդ ձեռամր սայսսլէսի ա^եզ 
էւ սասսէիկ կարգեսէէբ եՆ րեդ թսէոսէւորուՔ՜եամր^ 
եոէ/եչհՆ զյաԱ-էաէքեաեսէե եորուսսէնք 1ւ սեք մե^ 
ոադր1ոսէԲ յաաոոսասՏոց^ ~սրսէոու.^ասիցիմքՏ>* 

Զորոյ էսնմէսէ վարդասլեսէուՔ՚էէձ զխորամսէԱգ 
ու֊սու.ցչի*ն Մհ^ր՚հերսե^ի լուեալ ԽելստցԱոր աշա^՛ 
կերա *եորա Վարազվադան^ չկարաց զգալ յասլշու.*՛ 
թե%է սաաաեայազէՆ սլղաորեալ մաացեք և աո^տեէ 
ս/նգրէն սլատասխա%ի աեզգայեսյլ վարդասլեաեՆֆ 
0Է ^Ասաուաօ՜ք որ ի%ք% յի%քեաե պակաս է և 
թերակաաար ք զիարդ կարէ աալ այնաիսեն այլում 
զկաաարելութեա^ե ի/նգէրսէ *Րաեզհ զգոյսԽ Ւ՚-Ր 
Ոք կարէ աալ /սնգրողքքն* Ւ"^ "Ր Ւ^է Ւ՚^Ր "ճ 
գոյ ու.րուքք այլ որսլէս մասն է՚եչ է րազում մա*» 
սա%ց յումեքէ առեալ ու^տիռի յա%ձեՆ^ կարէ աալ 
յայԱմ մասն է զոր հ^չ ունի* Ւ"կ զ"Ր է^քե ոչ 
ունե՝ յայտնի է թէ ե այլում շնորհել զս»յն ոչ 
կարէ է Վ^ասն զհ թէ աասլացեալ ոք կարօաեսցհ 
զովէսնալոյ^ ե մաաուցեալ զայն ի/նդրեսցէ գաի^ 



^ ՂԱԶյԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^^^^ ՏՅ 

ձեսէէ է 9եոմութ1/եէ^ ՀսլէԱէոաՀԷ Խ%գրոյե* ւսյլ 1ւ 
եէնգրողե յոյժ անմէաո ճս/նս§չէ յէսէքե%եցուն և աի*՛ 
ժաեէ է^աղու֊է *Րաեզէ և *եոյԱ ^քե էէնգրոՓէ ^ա–^ 
ա^սւսսէեէսւ. գէսէէֆ թէ որ քքետ քքեձս պիտէք յոոմէ 
ԼամհՏՏէ էս% գրել %ո ոստ տէքտ ե. ոչ աալ եարէ* և րազում 
•թստխա%ձստ%օք և յ1՚ր^՚՚*Ր ղեգերմամր ի/նգրեսռէ 
յսէքեպիսւյէյն^ ս/եմքէէո է Լ լի է ապաշաւյէւթեամր* 
որսլէս թէ է 9ր"ց "Ք Է՚^ԴՐԷց^ ցամաքութէւեք 
ե. է ^րոյ ^այցէցէ ոք գէճութէմԱֆ նւ կամ ղարե*՛ 
գափէ աոաչևսցէ ոք յաոէսգս ղովացուցստնելոյք ե 
կամի գիշք^ր՚՚յ սլանանք եսցէ ոք լոյե։ Այլ զեգեալե 
ի %ոսա յՍաԱէոուՄոյ մասոհ^ս^ կաս 1ւ ոէՏսի*եք սա^*՛ 
մսէեեստլ փէոքս 1ւ մաաակարարեալ րստ իէ-րաքան–^ 
Տիւ֊ր մստսինք ^արկաւորիԴէ անդադար ^ատուցա՛^ 
նել աշիար^իք ոչիւրեա՚եց կամաւ^ այլ րսա ^րա*՛ 
մանի Արար չին իւրեանցք որ էն Ասաուաձ՛ ճչմա՛^ 
բիս1) արարիչ ամէտԱսէյԱ լք§Աելո§–Թեան ժամաեսէ՛^ 
կաց և աարերց^ 9երմութեան և ցրտոԱ-թեստնք ցա*՛ 
մաքոէ-թեան և խոնաւութ՜եաեք լուսոյ Լ իաւարի* 
Լ ու^էի յինքեան դա մեն այն րովանդակասլէս* Լ 
որք խնդրեն ի նմանէ արմանաւորասլէս^ ^այ ե 
էԱու. ղամենայն կաաարելասլէս րս՛^ իւրաքանչիւր 
ուրուք սլիսէոյից ե կամացյ»։ 

Զ"Ր ^ Է^Ր Ւ"հ. "՚-^^^ւ Դ^յ" ամենայն ի ման*՛ 
կութենէ իւրմէ անօրէնն Վարադվաղան^ Ք"*9 
դի աո էր* րայց ինախանձ անօրէնութեան րնկդմեալ 



84 ԳԻՈհԱԳ Բ. 



ըեգ ա%երոյն^ իոր^էր ի մհէոս րւ֊ր "՚յր^* աստուստ*^ 
ձ-ուրստցք սադոՆլով %մւս գու.ի%ք որ մէսէցեալ %եր–^ 
կեալ էր ե սրահ %որւսֆ Թէ. Վ^էմաստս այս էմ էԼ 
9անս 1ւ սէրարուաձ՜^ երԼու.ռ իրառ սէէւիթ է ի%ձ 
րարւ.ոյ* կամ ^սէւանի ստշխսէր^ն Հայոց ե. ու.րա–^ 
՚եսէ^ մևձ՜աց սլարդԼաց և սլասէուոյ արժանի լիՆիէէ 
յԱրեստցք որաէս ՚^աւաաարհէք %աԽագհւսէ 1ւ օգ*՛ 
սէացոյց այսսչիսի կարԼոր էւ մեՏ՛ էրաց* 1ւ ևաէէ 
չ^աւաՆի՚ե յաեձձ աո%ոկ ե. է^դղիմա՚եանֆ ք ^/ 
Ալարացևալ եալ առա^ այսահսի մեձ՜ի ոսժոյ^ 
նորնչւքե աս1քես.էմր Աոսէմրք 1ւ ևարասեաւ֊.* ^"^Ր^^է 

թերևս և իմ թ^ամի% յիրի" յ"՚յ"^է^* ^՚– ևս թէ՛՛–– 

պէա ե. ոչ միոյ այլ իմիք չ^ս/եդիսլիմ րսէրւոյ^ 
սաեայ% շասէ իսկ է րեձ ե. րաւական լուրն էւա ես 
կորսսէեան թ^ամւյ1յ իմոյ քան զամ1քնայն օգուսէս 
ե մեօ՚ոէ-թիւնս որ ե% յստշխար^իյ>։ 

Ել. զայս ամե՛նայն Տար իմացմունս ս/նձքէն 
իւրումե զաւակիք իմացեալ սիւնւոյ սեսլ^ի% ս/նօ*^ 
րէքեի ե աարեալ ի գլուիէ^ տմոէւացաւ. ե ասսէուա*– 
Մայի՚ն աեսչութ-իւնՆ* այլ ասսէէ% իսկ *նախ րն*– 
կալեալ յարգար դաասէսաանէՆ ԱսաուՏ՚ոյ զվճիռ 
^աաոլցմաս րստ արժս/նի գործ՜ոց իւրոց* քանզի 
սւեսիլ Նշաւակի եոե ամենայն աո^մի*ն իւրոյ և 
գաւ.առի% մարդկան։ Վաս% զի ի խոր^րգակցէՆք 
ի դիւէս իւրմէք աանքեալ ամս րազումս առա9ի 
ամռնեցոայև ՚էս/նապազօր %շաւ.ակօքք զգեանեալ 



ԴյւաՐ ՓՕՐՊԵՑԻ 85 

փրփրէր աԿզգ^յԾւ^եսէմրք և տկարսէցեսսլ սէսեի թէ 
մեղայ% Վ^ստսկ "րոյ գաեէսլ դիւ.1քե էսմ1անաթ§սփու.ր 
Դ"՚յՐ^ է է^՚՚՚^քց մարդսէսիրի%^ յեսայ ապա սաս*՛ 
*ոհ1լ ե. ահ9հստրի% քսսէյսէսւէւստկաեօք ^է^^ է թա–՛ 
ղույք ժսէմաԱսւկս չարսւոուկ կասէա՚եօք զսէրնուռեստլ^ 
Հեղձոյօ։ Որ և զՏնսւցոողս ժստ^ստ^ոսէ չպրա^սէմ 
իոոպեի% է^"յ ւ՚՚Թ՚՚գ զէԱ՚^Աէե/քԽ իսրույքք րսսւ Գրէ՛՛^ 
ցելուՏն է վեշսէստսաներորգու1Տէ սսէզմոս/ւն* <էԾսք«՛ 
գեցաե եերսէևրօք^ «"՚^> — "1՛ ՀՒ՛–" ^" թա րգմսք1ւ ՛ 
խոգքքկևսէւ. ստսէք — ե թող1ււ% ռՏեացուսէՏ՚ս աղայոց 
էէ-ոևաեցՖ։ Եւ. սքյսաէս %որստ Ա/սսքէն րնեսքլեստլ 
պ^ստսւուցույՏէ մեղաց իւրոց^ սլստ^ի և աեշէ9 գե*՛ 
^ե%ոյե է Ա9ս$ոս9սէոոս1ք^ մսէԱէԱեէ յսէւ.ոսէ1քնէց 1ւ 
աԱաԱց թոցոյեէ Օոոոց ձևւՆԱ "Կհզթ^ ստռեստլ գայր 
սէսէկաւ. յերԼույ/ե^ եանիստւ. սէեսութիձ մարգսէ*՛ 
ոէսէկս/ն սա֊րբ %ստհւս§սւակքքս ^րհ.Գ"րէ. էոեսլեաենք 
որ երևեցսէւ. *նմա յԱսսէՈէ-ձ-ոյ* սէոբիւ.րն կեՆստցք 
յոբույք լու-ստցեստլ դստսք սևստգոյԱ սէէԾեսւցԱ^ ի սաէ՛^ 
սէակակիաքև գոյ^ օդևս§ց դարձեալօ^ ւսոեգստկնսէ*՛ 
%մստն լա-սափայլեսէէբ երե.էէ*ե* յոսոց կէսքլ է լու.ս§*՛ 
ցելոցԱ յեսէս գստրձեսէլք րեգ կրա^Ան^ ա՚նցա%է1էե 
րեդ 9ու,րնք և փոխևալք ի %մսյնութե*եէ սա/էսէսէ՛^ 
կստցէէստչ գս§ո.անցե է գոյե ս1ւսէցեալ գս§յլոցՆ^ յսէո^ 
ձակէԱն է վերսէյ գսէռաԱցԱ 1ւ ստրեստն ճստաաղրս 
^անէիՆէ ք՚Ր^Տ ^"՚հ՛ ^ սօւա^յքե յՕէռսւ9աաեսու.*–՛ 
թեաէքե սրբոյնք ի գաէւեա֊թէ/նէ ի գսւյլոէ–թի»ձէ 



74 ԳՐՈՒԱԳ Ա. 



բպզում և Խհստ գզորգէքէէւնք յալյսմ ^եսքէ ւհ՛՜ - 
%ձ՚լռց են յաչխար^իս* յարու^ցմա^ք թագաա^ոբաս է 
վհբայ մէմեանց^ սովբ և սասահուԹիւ^ք Լ ս.ա*՛ 
զում նեղութիւեքք ոբք զգալա^սա ոողէ^ոյե կորս՛՛ 
էոեա%%շանաեե%քոր եևեալ%ստհաէ ոստ գոեռելուՏՏէ 
ի աեզւո^ սրրութեանք ցուցա%ելով ղինքն Աս» 
սաուաձ–* որ ^աչի և մաշի ի վերին ղօրոսթենէն* 
զոր աէր 6իսուս սաաակեսցէ ^ոգւով րերանոյ 
իէ-րոյ։ Ել. յայնժսէմ եասէս/րեալ վարուք ասռաքի*՛ 
%ու.թեամր թոիցեն արդարքն ի յաւ^իս^ենից 
յարկմե և այեսլէս յամենայԱ ժամ րեդ ՏեաոՅւ 
էինիցինէ Եւ– ասլա յայահապէս ևատարի աու %ոաա 
րսէմս ՏեսաոՖք որ ասէք թէ ((Ոէ~ր եսն եմ^ անդ 
և սլաշտմսեայե իմ եզիցիյ)։ Եւ դու. փէքեյս գսէե» 
*՚էւԳ* "Ր Ց՚^^Տ""՜ Ք^Ղ յայանու.թիւն ի րարձահց* 
քքսնգի ոչ 4րԻպ^"ձԻ "՚յ՚՚՚Ւ րաե մի^ մ^Աչև. ճա– 
աարեսցի ամենայն։ 

((Եւ, ես որսլէս ի քէէոյ զարթուցես»լ իաոես՛ 
լենէնք զոր եցոյց ինձ Րարձրեարտ որսլէս արթ» 
նութեամր յայաեասլէս ֆ Լ. ի զաս ր մա ց ման մեձ՚ի 
եղեալ փառաւորեցի ֊զմարգասէրն Ասաուաձ՚ք որ 
արժանի արար զանարժանութիւնս իմ այսպիսի 
ա^աւ.որ աեսլեան։ Եւ. րւեալ դադարեցի յայանել 
զայս ումեքէ մինչև ցայսօր։ Եէւ ^ԲԴ պասւմեցի 
ձեզ ոչ միայն առ նեղել սրաիս^ այլ և թաքու."– 



^^^^^ ՀԱԶյւԲ ՓԱԲՊհ9Ի ^ ^ ^^^ ^ 

ցա%ել եբկո^.ցեար գի մի եր^ք, իթբԼ ՂէթՏ՚^գ 
պ քթթաՔ Ա^^աէտեալ դք$ֆաեըայց, ի ցու^ցէֆգէ յայտԱոս^ 
թետէքնս սէյսորիԼփ որ և գըով ի^1լ ^թա^այեաց 
ի%ձ ռաւանգս ոէսյս թողուլ աշիտաո^ի» $ 

ԺԸ* Ես լոէաեսալ զայս ամե՚Աէսյե ի§օսս բաղ՛* 
մութեան աւ.ագէոցն Հայոցդ աքս%ուաէրաց% և. 
սեսլ^ասցն և միա^ա^մոսո. ժողովրդոցԽ ռաղմու՛ 
թեսձւ ի ոուրր ք^աոյրասսլեակ՚ե Սա^ակայ^ յաըաա^ 
սոսո ^արեալ ղսէո^ուռեցան ։ Ես այնոս^եաԼ. ոչ 
ոք ի^չ իշի՚էր յ՚՚՚Դ՚՚՚Գ՛՛ այսպիսի բանից ասել 
ինչ ք^գ սրբոյն և կամ ճառել։ 

Ես յայնմ^ևաէ ամփոփեալ ղինքն առաքին*՛ 
սոքս յամենաոյն աշԽար^աՏ՚ոսփ ղբօսանստց աղփ– 
թից միսէէն աառաաէր և. վաոգասլեսէոսթեաե*^ 
վասն ղի րաղոսմք յեպիսկոսլոսաց և յ*սյլ՚*ց ոլա~ 
աո սա Լան քստ^ստնայից ոչ երբէք ժոսժէին աե֊ել 
եւ մեկոսոսէեալ ի մշսէաբոսղխ աղբեբէ վարդա^ 
պե՚աոսթեան սբբոյն^ ոսբ ոսրեք և ղիպէբ ի *ոե^ 
ղիոք ի յոսաանի և կտսմ ի ^ովս։ Ես կեցես^լ ամս 
բաողոսմս , ե. ^ասեալ ի յեբկաբ &եբոսթիսն^ վախ*՛ 
ճստնեցաս խաղաղական ^անգսաիս ի գաւաուին 
ՐագրԱանգայք ի գիսղև որ անոսանեալ կ"^Ի 
Րլոսրք ի սկղբան ամին ^Ր^Բ^ՐԴի Ցաղկեբաի 
ոբգսոյ Վոամայ թագասորին Պաբսիցք յ՚՚՚մ– 
սէոէԱն ն աս ա ս ար ղի ^ . որ օր եր եսոսե էր ա մսոքս^ 
յ^րկր^ՐԴ մամոս ասոսրն* որ և ղօր ծննղեան 



76 ԳՐՈՒԱԳԱ. 



տէրբւէէյն ի սաոյգ գիէոողաօդ և ի Պաամու^թենէ ե^ 
րե-անելւոյ ա^ձէ ՚էորեաե՝ ^տսատաէոհսէլ գիաացփսքք 
չք՚եեչ նոյն օր և ձ՚ննգեան սրսւոքեգ է նմի% ամ^ 
սեաեէ 

Ել. վասն զի ոչ դոյր էւ^ր արու "Բգէք Բ՚՚՚յՕ 
միայԱ դու.սար մի^ զոր էր աուեալ կնուքեան 
Հաէքազստսսլայ սէեստռե Մ սէմեկոեէէց և. Հայոց 
տօզարապեսէի ք որ Տ-Նաւ. է Համազսէսաայ որիս ա* 
րու. որդիս զսուրրե Վ^արդս/ե և զսուրրն Հք*^"*^ 
յեակ և զերաեելի% Հաաքազասաեստն* "Հ"՛^ ^՚" ^ 
կնքեաց սուրր այրն Ասաուծ՚ոյ Սա^սէկ զստաց՛ 
ուաե՚ս գեօղից իւրոց և. ագարակացա և որ իոէ 
միանգամ էր ի՚֊ր^ եա նոցա ի ժառանզութիէքե 
և զաւակի նոցա մինչԼ. ցյաւիաեանէ Եւ. ամ^ 
րարձեալ զձեռս ի^ր օր^նեաց փէոսա օրդ1նու.^ 
թեամր րազմաւ^ և պաաուիրեաց նոցա սլացել 
զվարգաաեսւու֊թիւն սլաաուիրանի սրրոյե ՚^ըի՛^ 
Դ՛՛րիք Գ"Ր "^""յՏ ^ սօ֊անդեսէց ճշմարսէուՕ համր 
ամենայե աշխարհիս Հայոցդ ծառայել և երկիր 
աագանել միու.ՏԼ միայնոյ ճշմարաին Սասաուծոյգ 
Տեաոն մերոյ ճւ ^րկչին Ցիսուսի յ*րիսաոսի* 

սրոց առեալ֊ զա են չալի նշխարս սրրոյե ք 
ռազմութեամթ բա^անս*յից և ազաաաց^ աարան 
ի գաւառն Տսէրօնոյք ի թեիկ գիւ.էլե ի^Ր սեսր՛ 
Տականք յանու.աԱեա^ Աչաիշսքա* և անդ կազ՛ 
մեալ զ^ստնգսսւ արանն սրրոյն՝ աաաեցին զսլար– 



^^ ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^^^^^ 77 

կեշա մաոմ^մե •աոդաոոքս ՝րս*ո ասոժասհ ՝և^ս^ա^ 
^էց ճշմարտին։ Ուր և շի%եալ ևկեղեցի ՚մեծ՚էէՏ^ 
պայծ՛առ ՚ Ա վն՜այէսրան սրրոց^ զարգար եցիՆ պսէ*՛ 
աուակաե և մեձ՚ագին սպասուք, ^հէ&ացուցեալ 
նաԱաճ§եցհ% հ էոե՚զլյ§9% վաես րազմու.թեա% պստշ^ 
աօնէիցք կարգեալ դար ման անպակաս պաղոց ի 
^էսնգհսա ւսռսէսելեալ եզրսէյրութեանն* ժողով» 
տարևորականս աշխար^այորդոր րադմութեամբ 
^ասաաաեցէն է աեզւո9նք որ րսա ժամանաԼե 
րէսղմամրոխ ժողովրդէ^քկա^մաւոր յք^ժարու.թեամր 
առստաք 1ւ քահստնայք գէսւառհնք այլ ^ կ՚՚՚րէ յ՚^յմ՛ 
ի ^եռաւոր աեղեաց գիմեալք յօր կարգադրու– 
թեաԱ նորա նաաարեն4 Որ հ րառում օգեակա՛^ 
նութիւ^ս առոոքութեան ՐԱԱէ հւրաքանչիւր ախ*՛ 
սւէց շա^էհն է նշիարաց սրրոյն Լւ ու.րաեէաչ/ւց 
սրաոէւ. դաոնային ի րեակութիւԱ յիւրաքանչիլր։ 
ԺԹ* Ել յեա վեց ամսոյ կատարման նորին 
սէէսրւոյ ^անգստեան սրրոյե Սա^ակայ^ վաԽճա*՛ 
նեցաւ. երանելին Մաշտոց ի Վստոարշապասէ քա՛՛ 
ղաբիֆ զ՚՚ր ^ Նոր քաղաք անուանենք յերեքսէա" 
սաներորդի աւուր ամսոյն մեհեկան ի •ղոր ս/ոեալ 
իշխանին Սամատուեեաց Վա^անայ ղմարմին առա^ 
քինսոյե^ տարաս յի՚֊Ր ի դեօղեֆ որ անուանեալ 
կոչի Օշական։ Եւ. յ՚*յ^ մեծարանօք դգիր 
երանելսոյն կաղմեալ տօե յիշատակի աէւնեն ա^ 



>« ԳՐՈԻԱԳ 8. 



յք&նափոյթ պաէոուով աէքենայ% րաղմէ9ւ.թիւ%ք 
ժողէէվբգոցե Այրարաէոոյ։ 

Զորոյ դՕրէԱ յա^ոըգեաց զաթոռ ^այբապե–՛ 
–Սէութեէէ/ն աշխարհիս Հէսյոց^ ^րամա%աէ,4էրա%ել՛ 
ւոյե Մաշաոցի^ սուրբե Ցովէէէփդ որ էըէ գաւա» 
հ.էն Վայոց ձորիյք ի գեղ^էն որում ա%ոաձ% էր Խո՛^ 
ղոցիմօ։ Եւ. քք րարեխէ^սութէքհէ սու.րր ^ս6ք գուցե" 
յոցն արահց^ ^որՕէցաւ. աշխարհիս Հայոց պաշ*՛ 
^ոօն ու֊զզափառ ^աւ.աաոցք մքքնչև ցաէէե երեո^ 
յսէասաներորղ սազեերաի արքսէյիհ Պարոից որդւոյ 
Վյւամայէ 

Վեր 9 րանիս այս է 



^Յ^աԻաւգ ^ 



քւ* Սւ. էր սազկերաի արքայի ^աղաըաաեա 
աէի Մի^րներսե^ ա%ուձք "՚յՐ չարա^եար և 
դժնամիա* "ըոյ արվեալ ի սիաս ի շաաո ամաս 
դխռր^ոԼ-րղս անօրէնու.թեա%ք ի կործ^անուՏՏէ և է 
Լոըու.ստ թուլամիա ոգւոց* որա.մ գտեալ օժա%*՛ 
դան չար և ""՚ԳԲէէ անօրէն թիւ.նսօ.որ րազմա– 
յ–ամա%աեեայ մաած՚ոէ^թեան իւրու§Ր այր մի ի 
սէո^մէն Սիւքեեացք "Ր՚՚յ սճտու^/ն էր Վ^սէրսէսվա*՛ 
ղան* որով րսա նմանութ-եան սսօոաեսւյիք որ ի 
դրախտին օձիւե խարեաց ղ^ախասաեզ&ին 4ա– 
ղորդե^ նոյեպէս և նա նովստւ. զիւրոյ գստռն եա^ 
մացն վճարել 9 անայր զ^աճոյսն։ Եւ. էր Վարազ*՛ 
վառանս ս»յս փեսսէյսէցեստլ իշխանին Սիւնեաց 
Վսէսսէեայ* որ և րսսէ ^ամրաւոյ ոմանց^ աաե՛ 
չութեամր մեծաւ. աս էին զկեախ Րեդ միմեանս 
դՎարսէսվազանայ և զդսաեր իշխանին սիւնեաց* 
յազադս որոյ ծանր քինու, ^այէր ^այր աո9կանն 
է^դ փեսային իւ.րում և հնարէր սսլաեմսէմր 
խնդրել ղվրէժս թքԱամաԱաց ղսաերն իս^ 



80 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



րոի մի*եչև ^ալաՏ-եալ ^անէր դԱա յաշխար^էս 
Հայոց։ 

Ել. չաբիմացին ՝հԼաըԽզվաղա%այ գիտառեալ 
ղա%^%արի% ոխութիւնն Վասակայք և զի ոչ կա՛ 
րէր ^աեգոսրժել սասւոեկ թէւեութեաե աԱեոոքԱֆ 
յաղագս ^զօրասլէս ճոխու.թեա%նք որով վաոէո ի 
ժամանակս իշխա%ու,թեան էէ^րոյ^ փաիուռեալ 
յե՚րկհրն Պաոսից առ Մ է^րնեըսե^ ^ազաոաաետԽ 
Սաոեաց ա%կէսնէրէ Եւ. վաղվաոաևէ խոր*՛ 

^ուրգ գի լական ՝ ի աքի աս աոկեալ աո.ա9նորգ 
կորսաեան աշխարհիս լի^էը) ճա՛նաչելով ի %ոյԱ 
իոո^ուրգ չաոութեան յոոգոո էլ զկամս% Օ^Ի^Ր՛ 
%եոսե^ի* մաաքՒու֊թիւն ս/նօոէ% ի միառա%ու՛ 
թիմս բա*Ասարկուի% ի էքէ9 աոեալ ու֊րաեայր 
զճշւքաո§ոու.թիւե% և աարերց ^ասսէաաելոց 
յԱոաոչէն ի սսլասաւորոււթիւե մարդկաեդ արեգա*՛ 
կան Ա լուս%ի^ ^րհՒր սլագաեկո* և ճեդքեալ 
ի%քԱակամ յօժարութեամռ ի սու֊րբ էւ յարդաո 
քարոռութենէ% կե%»սցք գ՚՚Ր *եա^աաափէ և առա– 
քեաի Հաւոց ւ*րիգորիոս բազում և մեհ-ամեէՒ 
վիշաս ^Ր^1"վ^ անձա%ձրոյթ աղօթիւռ և անզրաւ. 
ի/նգրուաՏ՚ովք զց^Դ ե. զցևբեկ վաբդասլեաեալ 
՚սերմանեալ յամենայ% "դիք ար^ամար^եալ մեր*՛ 
ժէր յի՚նքեՆէն ա^օրէ^ն Վստբազվազանէ Եւ. մտեստլ 
ի աու.% մոի§րանոցի% զկրափէ ասաց գոլ ասսքուսէՏ՚ք 
և ուրացեալ յաեբակ և ի միասնական սուրր 



՚ԼԱԶյււՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 81 



Երրորգութ-ենէն^ եղԱ ղեղագոը^Ւ մա^ու. և մսէա՛^ 
ոյռւյավ կոըսսէեաե ոգւոցք անօրինաւն Մէ^րեեըսե՛՛^ 
^իսք ամեՆայե՝ տկաըամէա էսեձստ%Աէ Ոըույէ այեույ^ 
^եսէԼ եղեսէլ վարդսւպեա^ այսուցս/եէր փութ-ասլէս 
ի աու^ և ի գէշք՚րէ դաււե իշիամն Մէ^րԱերսե^ Ղ"ԺԳ^ 
սեաուքե Սիէձեաց դՎարազվէսզանք ասելով այսպէսք 
թէ ^Հէսյեաց մսէստց ասչշքգ 1ւ սէէս Թստգաւորու.*^ 
0հ^ մի այսսլէսիք որ աԱ^ալյէր է և ի վեր քս/ե 
զամէքկայե թագաւ.որոկթէւնս ^ և սասսէնութհւե 
աոէւէւձթոյ և ^ըա^ա%գի և կամ կազմութիւ^յ զինո^, 
որ սարսեալ գոզացուցաեէ զամե^այն տևսոոս և 
ոչսոզսք զ^եազանղս և զան^Աառաեդս* Ր^Գ ^մք/ե 
և զօրհ%ացս յայտնասլէս րս՚ո արժա%է մեձ՜ թէսդա՛^ 
լյարուՔ-եաես զէ^ս1րողուՔ–էւ1Աք զսաոյէձտ և. զվայե*– 
լուՀնէ *Րսէեզէ ով ոքլ ոչ էոեսաեէ §ամ1/Աա1հ աէեզերս 
զարեգաեսէ1/ս զփաոաւ֊որուՔ՜էսէքեք ՚^Ր"յ ճաո֊ա^ 
գայԹհւք լու.սաւ.որ/էն ամ1ւեայե եոեալք Խօսսոց և. 
ասՆասնոց* 1ւ կամ դ^ր"յ օգսէակարութքէւԱք որով 
Լերակրի1ս Ա վայելեմ ամե*եայե րանաւյարքս* և կամ 
տարերքս և քստոցրախաոԱ օգոց ^չմունք^ որով 
րոյսք և սերմունք ստսէոքացեալք և ^ասեալք 
ր կասէարելութհւն՝ մասէուցս/նե՚ե մարդկս/ե ռկեա^ 
րքսրի և զու.րախա%ալե։ Ար՛^ ք^է"ւէ՚" ^ ան^եստ^ 
զանդ ե% մեզ այԱոքէկք սէեսանե% ռայս ամ1/եայԱ 
և ոչ իմաեա%ք վասն զի ոչ ուհւի*Ա իրրե զմեզ մեֆ՛ 
իմասսէս և խո^ակա%ա–թեան խրաաս։ Եւ. վասնզի 
ՂԱՏԱՐ ՓԱՐՊեՏհ 6 



82 ԳԲՈհԱԳ ԲՀ 



ոՏ դօգուսէսնք որ յ/ււրսւքա%չքւկէ ումեքէ յսէսսէույւէ^ 
ծ՛ոցն բաշխի՛ն ի մասրգիկ^ յայսէեի է և սէոուգասլէսք 
թէ և. ասսէույսձ-ոցն ռասուց1էվթլ^ տևամե-ցասն ■ղհ*֊*՛ 
ոեանց ռաբու.Թէւ լեսեք որ ի միոյ միու որոշողու.՛^ 
թեամր աարզ1ւհ յաշհէասր*էս^ ծ՚անուցանէլ անսսէացեէ 
Րսե որք Ր^գ մերով ՚մեձ– իշխաեութե-ամրս Ծնա՛^ 
օանգեստլ են առգք ե րնգ ձեռամր այսպեսի ստ^եո 
և սասէոեկ եարգեսէլք եՆ ր՚նգ թստռաւորոէ-թեամր^ 
եոէ/սչքւն զյաւ.իէոե%ւսկան Լորուսսէեյ ե մեք մե*՛ 
ոադրեէսլք յսէսէոու-ստձ՜ոց^ –աէս*ոու.^ասեցիմքյ>* 

ՏԼորոյ անմիէո վարդսէաեսէութեւն ոխորամաեգ 
ու.սու.ցչիՆ Մ է^ր*եերսեք^է լուեալ խեսսցնոր ստշա՛^ 
կերա նորա Վարադվաղան^ չկարաց զգալ յասլշու.^ 
թենէ սաաանայաղէն սլղաորեալ մաացԱ» ե աոձել 
անդրէ՚Ա սլաաասխա՚եէ ւսեզգայեալ վարգաաեաեՆք 
թէ ^Աասաուաձ-ք որ ինքն յինքեան պակաս է ե 
թերակաասսրք զիարդ կարէ սէալ այնպիսին այլում 
զկասւարելու.թես/ն խնդիրս։ ՚Րանզի զգոյսն ի՚֊ր 
ոք կարէ աալ խնդրողին* Ւ^հ. "Ս Ւ^է. է^Ը "ճ 
դու ուրուքք այլ որսլէս մասն ինչ ի բադում մա–^ 
սս/նց յումեքէ ստռեալ աՅտիցի յանձին^ կարէ աալ 
յայԱմ մասն է ղոր ի՚նտ ունի* ի"կ զ"Ր ինքն ոչ 
ունի^ յա յանի է թէ և այլում ^ոբ^ել զայն ոչ 
կարէէ Վասն զի թէ աասլացեալ ոք կարօաեսցի 
զով§սնալոյք ե մաաուցեալ զայն խնդրեսցէ դար*՛ 



ձեալ ի 9եըմութե%է^ չսլւէէէոա^է խ%գըոյԱ* այլ և 
ի/հգրոզե յոյժ անմիսէ ճանաչի յամե%եցուԱ և աո*՛ 
ժանի &ազու.։ յ*անռի և *եո1ս քքեքե /սնգրողե ^ա՛–՛ 
ա^էսսաեաւ. գէաէֆ Թէ որ քքետ քքեձս սլհաիք յոըմէ 
ԼստմհՏե քսնգրել^նորա չեքք ե. ոչ *ոալ եաբէ* Լ բազում 
Օ՜ախաեձանօք Լ յերկար ղևդեըմամթ ի/նդոեսցէ 
յայեպիսւյէյե^ անմիսէ է և լի է սւպաշաւյէւթեամբ* 
որսլէս թէ ի 1րոց ոք խ՚եդըիցէ ցամաքութիւն, 
1ւ ի ^րոյ ^"՚յտիտէ "Ք գիճութ-իւԱք և. կամ զստոե"՛ 
գէս1քս աոէսչեսցէ ոք յաոադս զոզացուցս/եելոյք 1ւ 
կամ ի գիշ^Ր՚՚յ պա^աե9եսցէ ոք լոյե։ Այլ զեդեալե 
ի %ոսա յԱսսէուՏ՜ոյ մասոեհէս^ 4^՛"^ ^ ոմսի%ք սա^*՛ 
մանեալ զեոյե 1ւ մասէակաոարեալ ոսա իւ.ոաքաե*՛ 
տիւ-Ր մասէքԱ) ^սւոկաւ֊որրն աեդաղար ^էատուցստ*՛ 
՚նել աշիօսո^իք ոտիւոեանց կամսէԼք այլ ըստ հրա- 
մանի Աոարչին իւ.ոեա%ց^ որ ^ ԱաԱւոու.աձ՜ ճշմա^ 
րիւո) արարիչ ամէւեայե լինելուԹեաՆ ժամաԱա^ 
կս՚ց ե. աարերցք 9երմու.Թեան 1ւցրսւուքքես/սք ցա*՛ 
մաքութեաե 1ւ իո%աւ–Ո1–թեանք լուսոյ և խաւարի* 
և ունի յի%քեան ռամե՚նայԱ րովս/եդակաաէս* 1ւ 
որք իտեգրեն ի նման է արժանաւորաաէս^ """յ ^ 
Խու. զամենայԱ կաաարելաակս րսա իւ֊րաքանչիւր 
ոէ֊րուք աիէոոյից 1ւ կստմացյւէ։ 

աէոր և. իւ֊ր ի"կ ուսեալ պայս սյմենայկ ի մաԱ^ 
ԼուՔ-1/եէ իւրմէ անօրէնն ՚Վ^արաղվԱսղան Ք"^9 
գիսէէր* րայց ինաԽանձ, անօրէնութեան լ^կղմեալ 



84 ԳԻՈհԱԳ Բ. 



րեդ աեերոյն^ հւոր^կր է մէսէս էւբ էսյրե ասէոու.ա՛^ 
&ու.րաօք սստգրելով %մսյ գոլի՛ն ք որ մէացևալ %եո–^ 
նեալ էր ր սրսւր Նորստ^ Թէ ^էսէսսաս ո/յս հմ ն. 
քանս և արա՚րուասձ–^ և ր կուռ էրաս աո^էթ է ի՛նձ 
րարւոյ* Լամ ^աւյտտՆի էսշխար^ն Հէսյոռ 1ւ ու֊րա՛^ 
^այ^ էքեօ՚առ աարգ1ւաց և. պաաոուոյ արժանի լիսիս 
յԱրեաԱք որա էս հստւաաարիւք Նաիէագիւսէ և. օգ*՛ 
սոսսոյս այսպիսի կարԼոր և. մեհ՜ իր**՚ց* ^ եաւՐ 
Հ^աւա՚նի% յսէնՏւն աէւնուլ Լ րնգդիմանա՚նք (^) 
չկարառեալ Խսլ առաքի այսպիսի էքեօ՚ի ուժոյ^ 
նոր՚եչիՆ ամենևիմր աամրք և կարասեաւ* ^."1ք^ձՒ 

թերևս Լ իմ թրամի՛ն յիրիս յ"՚յ"՚քիէ* ^՚– ես թէ՛^ 

պէսէ ե ոչ ՚^ի"յ "՚յւ է^էք չ^ա՚նգիպիմ բարւոյ^ 
սակայ՛ն շասէ իսկ է ի^ ե րաւական լուր՛ն ե աես 
կորսսէեան թշնամւոյ իմոյ քան ոամե՚նայՆ օգուսէս 
ե մեօ՜ութիւնս որ ե% յաշիէսէրդիւ>։ 

Ել պայս ամե՛նայն Տար իմացմանս անձքքն 
իւրումե ռաւստկիք իմացեալ Սիա^տւոյ սեպ**ի՚ն անօ^ 
րլքեի ե սէարեալ ի գլուիտ^ չմաէացաւ ե ասաուա^ 
օ՜այի՚ն սէեսչու0՜իւ%՚ն*^ "՚յԼ """"4՛^ է"^ ՚նաիա րն*– 
կալեալ յարդար դասւասսէստնէ՚ն Ասսէուօ՜ոյ զվճիռ 
՚էստսէո լցման րսսէ արժս/նի գորօ՜ոց իւրոց*՛ քանզի 
սէեսիլ ՚նշաւակի եոե ստ մե՛ն այ՛ն աո՚^մրն իւրոյ և 
գա լառի՛ն մարգկանէ Վստս% գի ի Խոր^րգակցէ՚նք 
ի գիւէ% իւրմէք աա՚ն^եալ ամս բազումս առա9ի 
ստմե՚նեցուն ՚^ս/նապազօր ՚նշաւակօքֆ զգես/նեալ 



ՂԱԱԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 85 

: ^^^ ս — \– ^– 

փրփրէր ա%դգ4սյութեամբք և չկաոաքեալ ասեի թէ 
մեզաբ Վասկ ոբոյ գաեալ գիլին ա մեն աթա փուր 
դայրն ի ի§եւսմոռ մսէրղսէսիրին^ յեէոոյ ասլստ սաս^ 
*ոիև և ասէնւսոին իէայսէառէսԼանօք մինչ ի բա՛»՛ 
ղում ժսէմաեակս Տաոասուկ եսէաանօք զսէոկոսցեալ 
^եզձոյց։ Որ ե զՏեացորդս ժէս^ա^ոսէ չարակամ 
խորպկին իւրոյ եթոո զաւաԼին իւրումք րսա գրե՛^ 
ռելոԼՏե ի վեշ§ոասաներորգոլյՏէ սաղմոսին* ^Յա*– 
ղեցան կերակրօք^ ասէք — որ մ իւս ևս թարգման^ \\( 
իէողենեաւ ասէ^ — Լ թողին ղքՈւացուաձ-Ա տղայոց 
իւրեաեցՖ։ Եւ. այսսլէս նորա էսսաէն րեկալեալ 
ղ^ատուցույքե մեղաց իւրոց^ սլա^ի և անչէք դե*՛ 
Հենոյն ի սէարսէարոսին^ մասէնել յաւիսէենից Լ 
անանց բոցոյն։ Ցորոց ձեոձ սկիղբն առեալ գայր 
էոակաւ. յերևույՕէ^ կանիաւ. աեսութիէձէ մարգա՛՛^ 
րէական սու.րբ նա^ասէակին **րի.գ"րի Աէեսլեաննք 
որ երԼեցստւ. նմա յԱսաոէ-ծ-ոյ* ադբիւրն կենաց ^ 
յորում լուացեսյլ գասք սեագոյն այՏ՚եացնք ի սաի*՛ 
սէսէկակիղն դ՚՚յն օդեաց գստրՅւեալք^ արեգա1^ա*՛ 
նման լուսափայլեալք երեէին* յորոց կէսք ի լուստ^ 
ցելոցն յեսքԱ գարձեալք րնգ կրուեփտ^ անցանէին 
րնգ ^ուրնք և փոխեալք ի նմանոա-թենէ սահաա*՛ 
կացեալ դառանցն ի գոյն սևացեալ գստյլոցն՝ մ՚^Ր*՜ 
ձակէին ի վերսէյ գառանցն և արեան ճաաղաղիս 
էանէինէ քքր^ց նախ և առածին յառա9աաեսու.^ 
թեամե սրրսոյնք ի գաոձութենէ ի գայլութիէ^է 



Տ6 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



փոփ^իման^ այն այր ի աո^մէն Սիւեեաց եղէւ 
սլասքճասռ ^կորստես/ե բսէռմաց Լ եոսէորստՏ-ի աղ– 
խսէո^էս Հայոց։ 

Իա* Ել. լուեալ զայս ամե%այն բանս^ ա%օ<^ 
ըի%ին Մի^ոեեըսե^ի և է՚^դ^^ւհց եղեաի քանօի 
եգէսէ սասէար մա^աթոյն և գրգ^֊է^ ստ%օրէն իւ.^ 
բում Տաբ մսէէսհ՚Ոկթեաէքե զսւյբԱ զդիւ.ազգեաց զՎստ*՛ 
բԱսզվսէոս/ե ք մաեէսլ Խ"Դ՚՚՚ւք՚ց ՚""– քքասգաւ-ոբՆ Ցազ՛^ 
նեբա^ սկսսէւ. էէօսել բեգ %մսյ առասձի՚մն 1ւ աս է*, 
^աէչ միայն զվայելչու.թենէ շա^իցք եթէ ոբպէս 
ի գէպ է Աքեր անց օգսէել է Մառայէցֆ զաքե 1ւեԱ՜ 
^ոգալ սլարա .. է սէեբանցք ստյլ էլ յաղագս գիւաէ 
ոգսոց էսբժան է զմաաւ.. աՏ՚եի ոբով "գհք Տ՚ստ՛՛՛ 
ռայից մի կորիցէքե։ ՎասՆ զի ոբսլէս դու. մասն 
քո շա^իցԱ. և ՚էաբևաց փ՚^յԹ յ"^^^ի^ ունիս զի օգ*^ 
սէեսցիս^ %ոյ\ւաէս ■ և. ստստուաօ՚ք զոգւ.ոցե գիլյոս 
շեբմագոյե 1ւս գբեն 1ւ նամի% աեսաեեր Եւ. աս*՛ 
աույսձ՜ոցն արժանի աուեել չկար է ոք ասել զսլարգևօ 
ե ռաասէիւսք որ ս/նսլիսւոյ% յասսէուաձ՚ոցե մթե՛^ 
րեալ աա^ին* Թ"Դ Թէ "Ր "Ք բազում ոգիս էնաբի 
ի մոլորուՔ-1/սէ ի ճանասլստր^ աձ՜ել ե^ զանէՏ՚ս ս/ն՛^ 
ցուցանել է^Դ արզարս*^ փա ոք և շքեզուՕ-իւնռ որ 
այԱսմէսեացԱ ոգւոցԱ ք^ճեոիքս յասսւուասհ^ոցե^ ո^ 
ոք եարէ բս/եիւ. ասել զայե ե սլաամել ե կամ րեդ 
գրո՚ւ բովաԱդակելէ 11րգ^ Ք^*^Բ աշիէաբ^ք ե՛նք որույք 
դուք իշի՚էք ասասւյսձ-աբաբ ք և զոր սսլա%ա%ել 



ՂԱԶԱՐ ՓԱԲՊԵՑԻ 87 



կա միք հշԽէք ե. զորս կեցու^ակելէ Եւ. %$սհէ առա^ 

քյքե^ որպէս Հայոց մե^ աշԽաո^ե պիսէոյ է և օդ*՛ 

աաեաոք և. առ %մե% Վոաո և Ազույսնիռն* և միւսյե 

օղաէցե^ ևեթ ^այիքք ղոր բեղաձէէք յաշ/սաո^ստոն*^ 

և որ մեՏ՚ն է 1ւ կարևորի յազագս էսյՆչափ կորու.^ 

սեալ ոգւոց գհւսէհ^ զ՛"/^ րեաւ և զմսաա֊ւ. էոկ 

չաձ-էք , 1ւ ոչ ^ոգայք* և զայս ոչ գիաէք^ ^թէ Ը^Գ 

ամէ^Աայեէ այնչափ սսնձ/էն% ^ամար էոաչոռ էք աս–^ իխ՚^յւ^. 

սէո լյսՏ-Ոէք Ն է Զհ ^թէ՝ ^"Դ՚՚՚յք Ր^Գ ոտյ%չափ ոգւոյ ոՐ^՝^ 

փրկուքք-եանւ^ գիսէաց^Փֆ զէ աւհլէ քաե զասսէի Թա՛^ 

դալյորոա^եսԽդ մեէՒութիէձէղ զոր աձիքք ոգւոցն 

Ր^՚՚րէ ^ մեձ՜ութ-ի^ե որ չհ^էր աեէ^ շէսսէ օգուճո էր \ 

ձեզ ևաիէոոյ։ Ես աոսասել ասյլ օգուսէս մեՏ-աւքեձ՜ս Լ\ 

կարևոր էրո աեսսձէեմ յէրո /"՚/՛՛ Արեառ աշխար՛* 

^էս* Վ^ասե զէ դուք էքԱքեիՆ գէսաէք և ամ1/եայե ՚ 

Ս»րէք^ զաշիար^ե Հայոցդ թէ որպէս մևձ՛ է և պէ՛^ 

աակիք և մօա և սա^մաԱակից է կայսեր Ւշէ՚*"՚*\ 

%ութ՚եան%ք և զօրէ%ս և ազաշսէօե զեոյն ունեք զի * 

կայսր զիշխանութ-իւե %ոցա ուեի։ Եւ֊ եթէ և մե՛*՛ 

րոց օրի%աց րԱսէս/նեցուցա^էք զնոսաք և քքեդեի՛ 

%ոէհէֆ և կարեն ճս/եէսչեի եթէ ցայժմ մոլորեսքլք 

էթեք և արդ ի ճաեասլստր^ եկեսցե%^ այ%ու.^եաև 

զձեզ սիրե% և զԱրեստց աշխար^Աք և ի կայսերէ 

և յօրի%աց %որա և յաշիար^էն մերժին և ^եոսւ–^ / 

%ան ի րաց$ Ել. ւի^ի ս^յեու-^էեաև աշիւարոքե /՚^^ 

մեր սերսէ սիրով և միարաԱութեամր։ Եւ֊յորժամ 



88 ԳՐՈԻԱԳԲ. 



Հայք սեըաիւ. մեր ւ1^է^^ ^Ա՚ԲՔ ^ Ազայանք այ^ 
%ու.^եաև մեր էս^է են։ Եւ֊ իմ թէպէա և էր յա– 
աէաշագոյԱ ^ոգացեալ գայսէդիսքւ մեձ՚իքսևզմաաւ. 
սէ&եալ ցոսցաևել ձեզտ ւվռասել ՚Լֆէ , ^ասաաաեալ 
յաէւեէնք որ ի ՍիաՖես^. աո^մէՆ^ գիաաց. ^ե§ւա^ 
%ալ ի մոլար օրի%ացԱ զոր ցաւժՏև ոէձքէր^ և ոէոքք– 
Ը Լ զ^չմս§.րիա ե. գ^էսսէոասէուն օրէ%ս մեր^ Ղ՚՚Ր 
կա մալ և աիորժելով յան^ե էառ* դոր է %մա%է 
աւելագոյն Տ՚անեայ Լ ^ասւոաաեռէ զօգա֊Աէ ղ^ո– 
գեոր և զմարՏհսէւ-որք որ յէր՚^ցս յ^յ՚՚Տ*՛^^ լքէնե՛– 
չոռ է ձերույք թագալյէրոէՔ՜ե-աեգ և աո, հասարակ 
ամենայն Արեառ §սչխար^եա էԽէ ե որ սերսէ սէ՛– 
իով ես1 զաեՏւնտ իւր այրն Ա րԽարեառ պչակԱ^ ար՛– 
ժաե է գհ՚կել երևելէ փաո–՝*սց ե աոյսւ.ելապէս 
աաաուոյ քան ռամենայն րնեերակիցս է՚֊ր ե սէոՀ*՛ 
մանիցս ք որսլէս զի աեսեալ աո^մին նորա Լ ամե՛^ 
նայն. Հայոց ս9ւյագաԱւյոյԱ զմեեամե^՛ րարիս ե 
զշքեզութիւեք որ ի ձէնշ^ ի վերայ նորա յայաեի 
լինիք ի նախանձ գրգռեալ և նոքա այսպիսի կե*՛ 
նաց և րարւոյ ^անգիաել յօժարութեամր յաե^ե ^ 
աոնուն զձեր հրամանք Լ մի զմիով եչևելեալք 
փոսթան կաաարել զկամս ձեր$ Եւ. եթէ այս այս*՛ 
աէս էինի^ միշաո ի խասղազույթեան Լ յաե^ոգու.*՛ 
թեաե կ*սյ Թ՚ագաւյէրութ՜իէձ 1Լրեսղց աշխարհիս* 7 
ասլսէ Թէ ոչ ւի^իցի "՚յ" "քյ՚՚՚զէ"^ կասկած՜եմ յա–*՛ ւ՛ 
ռա9իկսէյ»էե ֆ մի գուցէ որայմ օրինացն են ^աս*՛ > 



%ԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 89 

աաաոէ^Ր նոցին և ծ՚առայութիւն աոձ ել ցանկանք 
և ւքքեէ ոչ փ՚^ր կասկաձ՛ Արեաց աշիարԱս յհ*՛ 
բացն յայնցանէյօ ։ 

ծէ. էթըե. պայս սէմէքեաքս էԱէոմսէոույՏ» ռաեից 
շսէբ Ցազկեբա– աըքայե Պաբսից ի^չարախոբ^ուբգ 
4 ^ գժնա մի ա ^աղաբապեաէն էւբմէ Մհ^բնեբ*՛ 
սե^էք *էս§ճեալ բնգ էմւսսաե 1ւ գովեստլ յայսէնէբ 
սոգուցն և այլ աւյագսԽսոյԱ Աբեաց գբանս ամե*՛ 
նայե Մէ^բեեբսե^ի։ Եհ. ամենայն Աբեաց առ (ա«– 
սսէբակ զստբմւսցեէսլ ե գսվեալ ռխբաան^ վազվէս^՛ 
ղսէկհ կ՚՚^էբ զմոգսնք ե դբեքսլ զօբէն» մոգու.– 
թ-եամե^ սէէսյբ բեբել է Հգսսյս։ Եւ. աբարեէսլ ք/ոք– 
վաբաաես ստռ ամենայն Տ**՚յոց աւագաեհն և Գբէբ 
այսպխս*^ -1— 

հք^* Դ։Թագաւ.ոբ§սցԱ սաււա^ոցք ոբ նախ քան 
դէս էմ նստԽնեքն էեն և զէսյս թ-ստգստւո բանան, գա^ 
ոԱ^տէենք ոչ գիաեմ եթէ յաոագս Ա՛յլ է՚նչ մեձ՛ ան– 
աաբաաուքէեստնցք եՔ՜է չ/սոբ^ելով զայսա/էսե ծ՜անբ 
ե եաբեոբ աէաս^ չգոգացան հբացսք Րսեեմ ռմաաւ. 
աօ՚եսէի է մոդուցե ե յայլ էմասաա^է ե յաւագ 
մաբգեանէ Աբեաց աշխաբ^իս աեղեկացեաի թէ 
ոբ միանգամ լ^գ իշԽանոէ-Թեէսմբ մեբոյ թագա^ 
ւյ$բուՔ՜եստես ենք ոբաէս օգաիւք ե այլ ^սլաաոա– 
կոսթեամբ վայելեմք ի նոցանէ^ ես աոաւյՄլ սլաբ– 
աիմք լ^դ փբկոսթիա^է ե 1^գ գիէ-Աէ ամենեցուն 
^ոգլյէց ^ոգալ ե գա աներ ե եթէ յանկաբՄ Մու^ 



90 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



քսէցեէսլ ..գտանիմք յայսպքւսէ էքէրձ՜. յոգողոսթ1քնէ^ 
աեղեկացաք յօրինաց մեըոց^ թէ. էէաեը սլաաու.<^ 
^աս ^րԽոց եէքք յասսէու-Աէհ՚ոցնէ Արդ^ եթէ . մեք 
սլսւսէու.^աէ§հմք վասՆ չբհզոքելոյ . ույքեք է ձէն^ 
ձեզ սէքւէսւել աս լելի ես արժաԱէ է .եբենչեի թէ 
^եզգսէյք է՛^^ յեւրստքանչեպէ ^ոգԼոյ օգսէէք զի 
ի մէէէք սլսէսէու^սքսիք ե ՚ւասսէույսձ՚ոց։ Վքսս% ^1"՛/ 
ե զօրէ%ս մեքէղսսէոյզեզսէոդսէո գրեցսյք եսէույսք 
բերել սօւ ձեզ* ե կամիմքք եթէ որսլէս .դուք օօ.– 
սէսէեստր սքշխստր^ էք ե մեբ սիրելիի զմեր սէոգեօք 
զսւրղստր Ա Դ^շՒ"– ^րէ՚^ք ույէ՝անէիք ե ռա^էէիքք. ե 
չպաշսաէիք զստյեսլիսի օրէնսք որ աէ(ե%եցոէձ ^եզ 
յայաեի ե%քթ–էսուսէ են ևսԽօդուսէէ Արգ^ լուեալ 
ձեր զմեր ^րստմանսդ՝ եամաւ. եսիրով յաեՏՏԱ առէքւ 
ե րեաւ. ս§մեՆեիմր զէքիթիս րեգ ^յէ էք^^^ ՚^Ի «"«՚*՛ 
նիք։ Այլ ե այս եամ եզե մեզ^ զի ե զեաբՏ-եցեալ 
զձեբ օբէնսգ առ մեզ գրել ^բամս^յեցստք ձեզ.ֆ 
եթէ որսլէս կորուսեալ էիք մինչե ցայսօր* Եւ 
յորժամ գո՚֊ք իբր^ զմեզ ճանաչոզք , ճշմաբիսէ 
մեր օրինացս լինիք^ ՎՒրՔ ^ Ազուանք բսսէ մեր 
ե ձեր կամս չիշԽեն ելանելՅ^ ։ 

/>9>« Ել լ^կալեալ զայսսլիսի ^բովաբս^ավ ամե*– 
նայն Հայոց աւագանլոյն երնթերցեալ զսէմենսէյն 
գրեալսն ի ^բովաբաակին ^ ե զայն ես իմացեաի 
թէ զօրէնս անօրէնութեան իւրեանց գրով աուաքէ 
առ նոսա^ Տ՜անուցեալ ե զա ու ի &ած–֊ուԼ նեսէս 



ղՍԶԱՐ փսւրՊԵՑՒ 9ւ 



թշնամւյէ/կք զոր ^գէր խոոամաեկութեամբ յ*ս^ 
նարաա ^օա% ՚յ^բիստոսհ^ աըամեալ առող^էսխոր՛–՛ 
^ուրգ ժքէղովուրդք սուրբ ^օաին յ*րիսաոսի ի կոր 
կորձ՚ակէցսքեք թէ րեգ/^ր Ւ"կ րեաւ. այեսլիսի դաուԱ 
և լի թիէ%օք ^՜%եալ /է%ոց անէ ճառեց ան ք՚րք՚՚ք Դ^Մք^ \ 
գու.ցէք ասենք աճեցեալ ի սլ$սկասամհսէ Լի փառա^ \ 
Խնդիր ստնձինս թերա^աւասէ մարդոց^ ՏարաՏար 
ձգսւեալ արմասէս^ ^.՚՚Ր^է1՚&1՛^ րազուէք^ք վրիսլեա§ք 
ի ճշմարիսէ և ւարգար դաւ.ասէոցն յ*րիսաոսիյ>9 

Ժոոովեցան այնու.^եէոե րսա երամակի բոա՛^ 
նոէ-սէերացն Հայոց սուրբ եսլիսեոսլոսք րսա ՝ դա–՛ 
ւառաց աշխարհին Հայոցդ Լ սլաաուակաե ., երի–^ 
ցուեք Լ մէսնստԼանք^ "ՐՔ ^^ այսոքիեփ^ Եւ Ցով*՛ 
սէփք որ . թէաէա և ^րԷա Էր բ՛՛՛^ ձեոնադրու՛֊ 
թեան՝ այլ գկաթ՜ոդիԼոսութեան Հայոց զաթոււե 
ունէր ի ժամանակին* աէր Աեանիա^ Սիւ^եաց 
եսլիսկոսլոսք աէր Մուշէ՝ Աբձ-բաձտեաց եսլիսկո*՛ 
աոսք աէր Աա^ա1լ Տարօնոյ եաիսկոպոսյ սուրբն 
Սա^ակ^ ԸռշաուԱեաց եպիսկոպոս^ ՚^էր Մելիաէ^ 
Մանձկերսէոյ եաիսկոսլոսք աէր ^Եզսիէլ Րագրե՛– 
ւս/նդեայ եսլիսկոաոսք աէր Սուրմա1լ Րզեունեսէց 
եսլիսկոսլոԱք աէր Թաթիէլ Բասենոյ եսլիսկոսլոսք 
աէր Արեսիա Մարդասսէանի եսլիսկոսլոԱք Աք էր 
յ*ադ^ Վանանդեստյ եսլիսկոսլոս ք էոէր Րասիլ Աո– 
կաց եաիսկոսլոԱք աէր Սղբայր^ ԱՏս^^Լացեաց եսլիս- 
կոսլոսք Աէէր Տաճասէ^ Տայոց եսլիսկոպոս ք. աէր 



92 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



^էսսոահ»^ Տէսրբերունոյ եսլիսկոաոսք "՚էր ^՚սւ4է^^ 
Մսւեակսէուոյ եաիսկոպոս) աէր Ագէշէ^ Ամսօոու.^ 
%եառ եա/ւսեոպոսք "^էր Եըեմիա^ Ապսէ^ուեեսէօ 
եպհւ^եոպոս։ ք^յ""քհ^ սւմ1/եեքեաե եպիսևոսլոսքս* 
և ի աւսէոու֊^եան երէցանց^ սուոռե կԼոնգք 1ւ 10ո*^ 
րէն ի . Մրե%եայք և րսէւյէթ^ և ստյլ պասէույսևաե 
եբհցունք^ ե. էսւէսգ վաեէս ևս/եք ռազույէքք դսէն^ 
դերձ սքաեչելի Լ ^ոեշս1ս§կակրօե էոեոսէմռե Ազւս*՛ 
Նէսւք որ էր յէսռգէ% Արծ՚րա^տեստց։ Եւ, "րք է %ւս*՛ 
իէսէոարացե էհ*ե ժոզովեէսլք՝ աէըե Սհմսեստց Վւս–^ 
սէսկֆ և սէէրե ^ Սպոօ-րունեստց Ներշսէաու՚էք *Վ՚Է^ 
Մսէոքսէսզֆ սէէրն Մ ամէկէաեէէց և սպաըասլեսքե 
Հէսյոց Վատ ր գամն ք էոէրԱ Վէս^1ւոԱ^տեաց Պ*էւյՈֆ աոԷոԱ 
Մոկաց Արստէսկք էոէր% աեձքւտսցեէսց օմսէւյքկք սէէըն 
Աաա*էուՏսեաց Մստնէճք էոէըԱ Վանսստգեւսյ Սաոյս*՛ 
ւաեք էոէրն Աաոշսէոուսեէսց Արշսօփր^ սւէրն Աէքէս*՛ 
սէուեեստց Վստ^ս/ե^ տէր՚Ա ^նոսեեստց Սապոմք էոէոե 
Պսւլու^տեաց Վարազշսէսլու.^^ սէէըե Ա^շոցէսյ Հրստ^ 
^§սս$^ ւոէր% րիմաքսև%էց Հքմայեստկք սէէրն Աբե^ 
դենից Գազըիկք աէրե 1Լռաւեղե%էց Փափագդ Վրէն 
Ջ՚հէֆակզքև։ Այսոքիկ ամէ/նեքեսքե աւստգ սէս/կույ*՛ 
սէեաըքք ^ա%դերձ ստԱ-ստգ սեսլ^օք Լ թաոեպտսշտո 
եպիսկոսլոսօք Լ աւ.ագ քսյ^աեւսյհւք Լ վանէսկտս*՛ 
նօքք պասէտսսխ^տս%ի ^րովտսրէասկքքն - գրէԱն առ-Թա^՛ 
գստէ-ոըԱ Ցազկերսէ և առ ամենստյն սէւտսգս/ե1քե 
դո աէէԱ այսսլ էս* — 



՚ԼԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^ 9Տ 

ԵՈ^* <էՐ՝ ՚լոսսսէսոր և է ճշմէսրիսէ օրէ%ս սեր 
գրեալ էք որ ^ե-ռ րնգուեա/եուԹիւե ե. րարրաեք՛–^ 
մոէ^էք թուրԱք թէ ^Ծէսռայք^ ^Աազանդ լե՚րոԼք 
. մւսրՏեստԼհր էոերաԱց ձերոց^ որակս Ասսւու.Տ–ոյյ>*^ 
ե. մեր րսսէ կարի սօրութեստն մերոյ երկուռեալ 
Նաեէ ե ^րա§քաեէ օրէՆաո մերոց^ ե ապա ե ձեր 
ի մեհ– թագաւյ1րու.թ1քԱէդք եդեալ է մսէի^ ոչ մեայե 
րսսէ երեեւղե մարդնաե^ որաէս աո. աեւսեէք րսսէ 
օրիՂէի ^"՚Ր ^առայէռ ձ-ստոայել ձեսք այլ եամաւ, 
եսե ե յօժարութեամր^ յամ1/Աաքեի զձեր կամս ե 
գէրամաե եաաարեի և օ՜աուայելձեո ոչմէայե կա*^ 
րս»սւյոէ ձ-աասիւքք այլ և զարիւԱ աեձանռ մերոռ 
ս որգքւոց ր վերայ ձեր դե ել։ Րայց վասե ^ոգ–֊ 
ւոց մերոց դեւսէի ե կամ կորսաեաե^ զձեզ է*եչ 
ամ1/նեհ*Ա Ա՛յդ ^ոգ մե աշխաաեսցէ։ Եւ֊ վասե սլար– 
գեե ե աասէու-^ասե որ ^Ր^՚^ՒքԴ յս^սսաւ-ԱէՕ՚ոցդ 
յաղագս մերոյ ոգւոցք որաէս ասէքգ^ ե մեր ս/^*^ 
ձքէնս ե յոգիս ^ասցէ յԱսսէուձ՚ոյ օգուս/ե այն ե 
կամ սլասէիժ։ Րայց դուք զիրոդ եեթ ռայդ լռեալ 
սերեցէք մեզ* քանզի որաէս աեիքեար է մարդ^ 
կայի՛ն րեութեանց փոխել զերէլնից աեսչութիւնն 
յայլ աեսութիւձէ^ Ղէոյեաէս ե անհնար է^ որ ի րեէ 
ույտեալ եմք ե դասաասէեալ յօրէնս յայս^ ս/նսալ 
այդպիսի հրամանի ե ^աւաներ զոր ե լոկ րա՚եիւք 
անդամ լսել ոչ կար եմք ^ քանզի ե կամիմք իսկ ոչ։ 

^Այլ փսսն օրինաց ձերոց^ Դ՚՚Ր գբեալ էր ե 



94 ԳՐՈՒԱԳ Բ\ 



աույոսլ բերել ս$ռ մեզ մեք ձեզ Իչ եբրէք լսեմք։ 
սքէհտ որ այգր լ1աեիմք է գրս/ե%ք^ և կամ է մո^ 
գւէւցդ^ որ ձեր օրէնսա-սոյցքգ րա1ե եոչե%ք այէմս 
արարեսւլ ար^ստմար^եմք*^ ք^"^ ^է ^ ԳԲ"9 ^՝" 
յօժարեցւէւցաեէք զմեզ կարդալ ելսեի որ է^^ "^ 
է մեղ սլիաոյ և խնդիր* Այլ յառաւել ես սլա^ 
էոոէ-ելոյ •դթ՜ադաւյէրուք–էէ^§դ ձեր^ ե րաեալ անգամ 
գդրեսէլսդ ե կամ աեսաԱել ո^ կամեց էսք* գի զօ*^ 
րէ%Աք գոր ճա%աչեմք եթէ սուէո ե% ե անմեա 
մար գոյ բստրրան9մուեքք զոր բազում աեգամ մեր 
լուեալ է ի ձեր սէնուանեյսլ սոյւա վարդաաեէոացգ^ 
և էոեղեակ եմք էբրե զձեզ^ զ՛"/^ "^ ^."^ՐԳ՚*՚1 *զոյրէո 
է և ոչ լսեր Վասն գի ւ^դ կարդալս^ ^արկիմք և 
&ադր առներ ոստաի օրէնքն ե օրէնսդիրքն և որք 
սլաշաեն զայդսլիսի խարէու.թիւԱս^ ի միասին թ^ա^ 
մանին է 8 ա դադս որոյ ե ոչ զմեր օրէնս գրել և 
աալ բերել առ ձեզ^ ր""* հրամանիդ ձերոյ^ 
ի դէսլ ե սլատշաճ ^ամարեցաք։ Զի եթէ գձեր սուա 
ե դարժանի ձ^աղու օրէնսգ չ^ամարեցաք արժա*՛ 
նի կսարդսէլոյ և մաաու.ցանելոյ ի մեզ^ զի մե 

թ^ամանեսցու.ք զձեգ^ ձ^ադր առնելով գօրինօքգք 

գոր ըսա ձերում իսկ մեձի խրաաոյդ սլարտ էր 
դմտաւ ած^եվ ի գրելն և ի աալ բերեի առ մեզ, 
— մեք դիմտրգ դայսսլիսի զասաուաձասէր և գճչմա*՛ 
րիսէ օր^սն դրիցեմք առ ձեր անգիաութիւձէգ 
յայսլաԱույքե և ի թիամանսէ րայց այս ևեթ ձեզ 



^^^^^ ՚Լ ԱաՐ ՓՕՐՊԵՑԻ ^ 95 

հ ^սէւյսէօոյս մերոք յէսյաեհ ւէցեք զէ՚աարերց ոչ 
հ-առասյեմք^ք արեգական և.լոկսեիք ^ոզմսց և կրակի ք 
որա էս գուքգ* 1ւ րազույմ ստսէոույւտձ՜ոցգք դ՚՚Ր ՚"*՛ 
՚նույսնէքգ դոկք ի /երկյրի և ի յերէքևէ՛^ սլաչաօե 
ոՏ մասէոսց^սքեեմքէ *Րա%ղի ույօսք և Հասէոաաեալ 
Տ՜ս^ռայեէքք տքհու^է մէայնոյ ճչէքարտհն ԱսսէոււՏ՚ոյք 
որ արար զերկի%ս և Ղ^Ր^էՐ ^ զամե%այ% որ հ*եչ 
ի *եոսաք և %ա միսթյե է անուաեևլոցդ ի ձէն9 
ասաույւս&ոցգ Ասաույս& և արարիչ^ թագալյէր թա՛»– 
դաւոբաց ն *ոէր աերանց* 1ւ նմա միայեոյ փ"յել 
է ամե%այե րաե§սւյէրաց^ մաաուցաեել երկրսլա*՛ 
գուքքիէ^է և սլաշագե»։ 

ԻԵ* Եւ գրեալ զայս ամե՚եայն րահս ի %ա՚*՛ 
մակին սուրր քա^ստնայից ժողովոյնք Լ հանդերձ 
ա§քե%այե •նաիտարարօքն Հքայոց եաուն ւոանել $սո. 
թագաւյէրե Արեաց Ծապկերսէէ Եւ֊նորա ^րամայեալ 
կոտեէ զմոգսե և֊ պամենայն աւէսգսե . դրս/են^ եա 
րաեալ փւամ$ս1հ» զոր աոյսքեցին Տ^յքք ե. կար՛^ 
դալ աոյս9ի աւէենեցունէ Եւ. յուեալ որանս %սք–^ 
մակին Թագաւ.որն հանդերձ մոգօքԱ ե. սէմւ/Աայե 
աւյսգստնեաւ. գրաէ/նք Լ սրսէմսւութ՚եամր րարկու.՛–՛ 
թ՜եաե դրդհ-եալ ^արցանէր ցմոգսն Լ ցամե%սէյն 
Արեաց ա ւյս գանին ք թէ ^Ջեդ զիարգ թու.իֆ ծ^ա– 
ռայից ստյգսլիսի աներկիւո համարձակս ւ.թեամր 
գրել աո իւրեանց աէրեՖէ Րսկ գասք մո գուցե և 
ամենայկ մեքՒամեձ^ացն ասսգանւյոյն գրանն յոան 



96 ԳՐՈՒԱԳԲ, 



կացեասլ §եսացէ*եֆ թէ Հրէքոցա զկորոստտն անձանռ 
իւրեանց ե աշխւսրԱ գըեալ է ւսռ. ձեզ* /ւա#0 ձէզ 
Թէ որսլէս աաբսէ է &աեու.ցաեել %ոցս§ ՚ռձեր սաէ^ 
րութիւն և զնոցա ձաււայուՔ՚՚իէձէ՝ քք/է՛ Դ՚"–Ք 
ՒշՒէք^* Աուս/ւյէք ես գրգռեէսլ զթագսէւյոըե ե 
էրսմ1/Աս»յն աւ.§սգանի% էսսելով* ^ԵԹԷ ոչ ոԼսաեք 
ու^էէեն %ոքսէ յէսյլոԼսսէ օգեէսեաեուՕ՜եան յ"յ^^ 
Գ"*յդ"1հ՚՚հ բաեգ ե մէսէս Էս1լ հւ֊րեանց %եասէե՝լ 
չհշԽէք՚^՚ք Թ"Դ ք^է ^էսւէս՚եաւ֊ Ա՛ռ ձեր թ՚սէգսէւո^– 
\ րութեւձգ սէռսէքելՖէ Տկսէյս չւսրախոր^ուրգե Մե^ր– 
%երսե^ էսսէր։ 

Ել. թ՜ագաւոբե Ցազկերսէ եթրե լուաւ. զայս 
ամե^ստյե ի մոգու.ցԱ ե յասմէքեաքե դրան էսւսէ*՛ 
գաԱւ.ոհ^ սրէոմէոութեւսմբ զայրասցեւսլ ^րսսմտմն 
եէո վաղվաղաեե ^րովսէրսէէսես սէէւեել յաշ1ս§սր^Ա 
Հայոց և Վրաց ե Աղուանից։ Եւ֊ ^րամայէր գրել 
յերես/էն ^րովսէրաակմս ք զի ամէ^այե աանու.– 
աեարք% ե աւստգ սեսլու^քն երեցուձց աշխար՛^ 
^ացե փութ՜ով ե անխափան ե գուէւե եևեսց1/ե* 
^ե որ ոքք աոէք ձ՜ոպացեալ յապաղեսցէ^ առանց 
§սմե%այն թոդութեանց մա^ու. աաաու.^աս կրես՛^ 
ցէ^* Ել. ^ասեալ ^րովարաոակս այս յերեսքքն յս՚շ^ 
խար^սնք Հայոց ք Վրաց ե Ազուա%իցք ե րնթեր^ 
ցեալ առա^փ %ոցաք էրրե լուա՚ն զայնպիսի սաի– 
՚Ղ"՚1 գկր^ր^–^ զամւքեեցաձէց^ անգէն ե ա%գ գի՛^ 
աացին զսլաաճառս էր՚՚՚ց՚նտ թէ տէ խազազու.՛^ 



ՂԱԶԱՐ ՓԱք*Պծ8Ի 97 



քէեւսմբ^ այլ կքգսսէե.ա%.՚.յպ.սաց է^ սզփսլոս1քե (լոչ^ 
.մ.$էձս այսորիվ*^^ .§որամե$սլք ազմկէին Ա^յԱսպձււ^ 
•^ոյ դգԱւսնս^ՔէւՔ՜հէձն էսպֆսս^աաեքտ*9*լֆֆ*պաւփէնէի%է 
Պսքսւգաքքս/ւ-որա^իւձ սյյեյու^ետքւ . երեքհն 
աշ/սսէրդք% էսռ միմեաես ասո-Աէքւե. .և ուֆօասդբույ*՛ 
ԹէէՏԱԱք և. թԱսզույք եոդմստմբ Աւ.եպարանիՆ ^էսս՛^ 
տատէէ%* Խոր^էի^^ զչեբթա^ , ոբպէս ասլսաամ^ 
րութ-իւՅէ եէքՅբ,&եցու^ա%եի Ա զեոթստքս խռովեաւբ 
էաատւաէկու.սէէ% *՛ ՚էԱէշա֊էհՆ զեռթւս^ րսւագոյնք և. 
եվից եոառե գԱս^սաու.էսք1ր ևոտէհ^ օգԱսէեան։ . Ւստյց 
գէլյէե$էԽց զմէաս և. զբսմհս 1ւ զյսոբ^ուբգԱք ^Ւ9^ 
նորդոսթեամբ սրբոյ Աւ^եքո ար անինչ ա^ք*^^ ^ 
աեեբկԱան առ մէմեանս ^տսսաաաէիՆ ^ թէ օ։Եբ՛^ 
թամքք ^"ք ^յլ ուրաեստլ ղԱբս*բի^ եբ1^ի Ա 
^Ր^րՒ "Ճ ^""֊՚^^Ւ՚^Ք* ծ՛– ''V'' 1լաաէսբհ մեզ յՍ*"՛^ 
աուձ-ոյ^ յոբժամ ցու.ռա*սեմք զմեզ ՚Րրիսսասի մի 
մաբմին Ա մի ^,ոգի* յիչելով զսու֊բբ գառաքեալսնչ 
գքաբոդքե սուրբ եևեոեցւոյք "Ր"ց էր սիբ*ո մի 1ւ 
՛ոգի մի* "Բ՚՚Ձ Բ՚*՚րեԽօսուԹեամբ ա֊զղե^ցէ զմեբ 
սչաս՚ստսխաեիս աէւա9ի ա^եդ թագաւ֊ոբին ^րեի^ 
մեբ 1ւ Տէր օիսու.ս. ՚ՐրիսՄէոԱք 1ւ սլա^եսցէ ղմեզ 
յաբձաեմանէ չ^ր գազաեին^ որ գիմեալ օ^ա/ ի 
Վեբէքտյ մեր* քանդի ոչ երբէք Ասաա֊աՏ^ զմիա*՛ 
բ$էճ§եապւաԱ ի բ^՚՚րի կամս^ եթող ի ձեդաց։ Իսկ 
4փ՜է ^ք ^օրոշեալ ճեդքետպի յայս յուիաէս միա՛^ 
բանութեաԿ^ ե Որդի մաբդոյ^ որակս /ւ 1ձ$^Ա 



98 ԳԲՈԻԱԳ Բ. 



հսԼ ^"սէք ոէ֊րասեալ րեեեսռէ զէսյԱպիսհ% յերե*– 
սառ իւվէոց առա9ի Հօր եւ. ^րեչսէսէեւսց երեն/էց^է 

Ել֊ էսյսաէս մէասբաեեաէթ ուփէսէիւք և. երդ*՛ 
մամբ երեքեաե աշիօսր^քԱ^ Հքէսյք^ ՚^^ՍՔ^ Աղա-անքք 
գնւսցի% է դոէ-ոՏԱէ 

Ել. որք է ժսէմահւ է մեԾԱսմեԾ ասւ.ստգանւ.ոյե 
Հէսյոռ յուղի անկեստլ ճանաաար^որդեցան^ այսո*–՛ 
քհԱ ե%* է էոոքէէքէն Սհւ^տեսէց Վասւսե Սէւեեսաց 
սէէըԱֆ որ և ի ժամոէհէ մարզսլէսմե էր Հքայոց* 1ւ 
է էոո^էքէս ԱրՄրուեեսաց Սերշասլու.ու* է ւոո^մք^ 
Ռշսէունեէսց Արէոաե* է սէո՚էսէՆ աորԽոռուձեւսց 
Գադիշոյ* ի Ա1ո^մէ% Մամհկոնէից Վստրգա%ք Հայոց 
ասաարասլետ 1ւ աէրն Մէսմէկոնէէց* ի սէո^մէն 
Մոկաց Արսէսէվ* ի §ոո^էքէ% Ապա^ուձեսէց Մաեէճ* 
ի սէո^մէն ԱմսյւոուԱեաց Վա^աՆ* ի սէո^մէՆ Վյա՛– 
^ևու^ւեաց 7*իւա* ի աո^մէն 1սնձև.ացեաց Լթմս»*՛ 
ւ.ոԱէ Եւ յաշքսար^^ե ՚Վրաց րդեշէ/ն Աշուշայ և. 
այլ աաեուսէեարք աշիար^ի%։ 

յ^-Զ,* Ել. դասեալթ աէքե%եքեան սոքստ է դույլև^ 
յաԱդիմաԱ եոե% %ա1ս մեհ-ամեհ^ացԱ դրան ար՛– 
քա^ւի և. ԱՏ սլա թագաւ.որ1քե Ցստռկերաի։ ՀրամսւԿ 
աու-եալ արքային Պարսից Ցազներտի առ վաոիլԱք 
որսլէս դի սէմե%այե աւ.ադա%ի% գրանն ^աեդերձ 
երևելի մոգօքն առա^ի նորա լիցին ի խորանին * 
Ել. ասացեալքն ի թսէգաւորէն կատարէին առ 
վաղիէ^է։ 



աՏԼԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 99 



Աասլսէ ^րամէսյէր զույլեկես§լսե ի Տ՚^յ՚՚Տէ է 
՜Վո§սց և. յԱղու-աեէց ռառսէ9եսէւ. սէօ՚եր Եւ. %աե»*՛ 
դոքս ՚^սէոցեսէլ ցՀայոց »ոաեու.»ոեէսրսԱ և. ցսեաու.^սե^ 
սէսէոք եթէ օ։ՆաԽ 1ւ աուս§9յքե կամէմ լսել ի ձէնքք 
եթէ դհ^ֆ ^ստմէսրեալ եմ ես ձեռք և կամ թէ 
դուք որպէս կստրօ՜էք զձեր աեձռես լհ^ել մհյ^ ։ Ալ. 
՜^ոռա սլսէէոասխաեէ արարեալ մի առան էԱսացէ՚Աք 
եթէ ^Այդ ^րստմանիդ սէեսու.թիւԿ և գիաելու.՛–՛ 
թիէ^^ և առա՚Աց սլէսսէասխանի Ր՚ելոյ ի մէն9^ 
յա յանի է ստմե%սյյՆ Արեստց եւ. ստ%ստրեաց1>$ Եւ֊ թս»*՛ 
գաւոբե անդբգե երերորդեէսլ էսսստց^եթէ (էՑսէյաեե 
ե անձ-աՏ-ու֊կ ե% ւսյեոցիկ^ որ ընգ իմով իշխա^ 
%ա–թեամբ ե% ե ^ոԱսմաեի իմու.մ յ^դգիմաԱալ 
չիշիէեն ամե*սեի%* Բ^յՏ ^" է ^է^9 կս՚միմ լսեի 
և ռձեր ճաեաչողութիւնդ կամիմ դիտեի եթէ 
դ/ք^^ ^աշու-եալ կստոծ-էք գի"* ս՚սս՚ցէք տի"^^ ^ւ. 
՚%ոցա սլատասիէաեի աոաոեալ ասացի%ք եԹԷ վ^սեք 
դձեզ Թադաւոր դիսւեմքք որպէս ամե%եցու^տց առա*՛ 
ւ.ել ես մեր* իշի§աեու.թիւե ունիս ՚եմաԱ Ասաու.–^ 
՚Տ^ոյ ի վերայ մեր ե ամենայն մարդոյ որ է ի 
Թագսօ֊որութեան քում^ սաանահել ե կեցու.^ 
ցաեելյ^է 

Եւ. Օազկերաի էսրքայի լուեալ ի նոցանէ ե 
ամէքնայե դրանն աւ.ադանէ–ոյն դայսաիսի սլասւսէս*՛ 
իէաեիս^ ասէ ցԱոսա թադաւ–որե Օադներտ* օ։Այդ 
սլստսէսէսիտանիք ^եր ի նամակէն^ Ղ"Բ եաուք րե– 



էՕՕ ԳՐՈԻԱԳ Ր. 

րել էսռ էս^ շպաո հւեռի ե% և. ամսմաԱքլ է ; ՚ Վ^սւսԱ 
զի ի %էսմսւկիՂւ էսսէսէ՜ §սրաոեալ էոք ե՜թէ է Ւ^Քք 
ոըովք օ-սէուայեէքք Ք^Դ ^ ևամսւց քոց 1ւ ւ1ոքս՛^ 
մանի չընգգիմառեալք ^աւս/եիմք*՝ և է ի^ի զոր 
»չ քեզ սլարսէ է ասել ե ոչ սեզ ^Աստր է հքեսէ*՛ 
զս/եգել Լ յաեճն սօւնու.լ։ Արզ^ ի մեր թստգսօ-Ո^ 
րութւքնէս ե քսմէքեաքե Արեստց^ ի ձէ^9 ^սւԽ և 
առա^յէն կարևոր ե աիաոյ Խ^դիր "՚յԴ է^ ^ 
ստյգու ճս/նաչի մեր առ ձեզ աէրութիւև ե ի/նսւ*՛ 
> մարեութ՚իւնք ե ձեր ստռ մեզ ստրգստրստմսաւ-Թեսյմր 
ւձ^ստռսէյուԹիւն ե ^եսյզս/եզութիւե* զի զվստսսէսւ*՛ 
կոյ ե զօգոէէք որ միՆչե ռայսօր ձեր աո մեզ 
թագաւորս ե առ Արեառ աշքսար^ս ռու.ռեալ գոդ 
եմք* ե ոյրգ կա մի մ սլաաոէ-ով ե մեօ-ամեօ՝ փա*՛ 
ռօք արձակել զձեզ յաշքսարհքե ձեր*^ միայԻ եթէ 
զայռ ես ռիմ զկամսք որ վասն ձեր ^ոգւոյ փրկու.՛^ 
թեան ^ոգառաք^ յանձևն առնուք ե ռառեայք ի 
կորսսէեա% ճս/նսյաար^էՆք յորում ռայժմ իրրե 
զկոյր մի ի խաւարի 2ր9եալ էիք^ Ասլա եթէ 
այլազգազոյե ի^^ Խոր^իք) ե արզարԱ յորում 
միտս ե մոլար օրէնս ռայժմ կեռեալ էք ե ի 
Ղւմի% յամառեալ ոքսռիք ռուքք Հքայք^ ^^՚ՐՔ ^ 
Ազուս/նք^ առ ոչիՆչ համարիմ զայետափ ի ձէնք 
օգույոս և զվասսէստկսք ույլ 1լնաէ– ե որգւ֊ովք ե 
սազգաւ. 1բէրույսաԱեմ ի միյոյ՝ձէ 

*Սւ. լուեոաԼ զայս ամենաքԽ րսԽսք էզաաոուոյ 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 101 



1ւ ՝ խոստմաԽց ե. հ մսւ^էո^ւ, սպ^աուԽտլեառ^ ի թա*՛ 

գա*էւ.որ^խ Պարսից Ծքեդկերաէ երեցԻւկց աշիստր– 

^Ա9ց սէդակէԱսնԱոյԿ^ լռեցի% առ փ**յը . ՚քէ *սյլքԿ* 

րբ՚յց ՚յառա^ կացեալ անխրկիւղ Լ քսէ^ասիրա 

յքէոօք– Վստրգէսես^յ Աաաքիկոեէից սէեսւաւկ ե Հայոց 

սաստ ր աաե ահ^ պաէոսէսԽաեհ եսա թւկգաւ.ոբի%. Օաճ՛^ 

1լեռսէհ սյռա9հ սամՄԱէսքհ ռ.ազմու^եաէւԱ և. ասէ^ 

եթէ գ։Րապույէք են յայս երից աշխար^էսօ յազէձ՛^ Վ 

էոէէոեոոյ^ \ որք ե% ւսքւսւգ քան զիս ե գւս^դւ. և 

ասոէ֊րբքք ե շսՅԱէ . ե%ք ՚ որ ի ի§ոԱար^ են։ ՏԼվաս*^ 

տակ և դ^պստաակուք-իֆհէ ^ Ղ"Ր –^՚^^֊՚՚քյից ւԿ՚^րսէ 

է՝ առ իււրեանց սէեարսն Լ առ թագաւորսն առ–՛ 

%ել պայն նախ դուք որ սօքենեցուե էոէրռ եսք ե 

սէսլա սէմենայե Արիքֆ ղԷ՛^ գիւ֊րաք՚անչիՀր ի 

նոցսէնէ մինչԼ ցայժմ՝՝ Ք"*^ գի"՚էք) ^ "^ /՚^ճ 

սլիսէոյ է ինձ ե եսօք ուէքեք ի սոցստնէ ոի՚֊ր ղժաս*՛ 

էոաե ե գսասէս ; ՄաՆու.ցանել ձեզ։ Օստյսմ ^եէռէ 

և յառա9 ի Հէքաի ստյսաէս եգեալ իսու.մ ս/նձինս^ 

զի եթէ և գոյ հւնար առնել զմի անձն իմ բազում 

ստնձինսք զոյժ ե զյօժարութիմս և$սմաց Ասռսէւել 

ես քաԱ զԱոյնԱք զեեանս ե զկարասիք որ դամ մի 

յիմում աասնս կայ^ ձեր առեելովք և ի վերայ Աբեաց 

սէեառե և ի վերսյյ Արեսւց ստշիտարդի եդեալ է ի մսաի 

մսյշել։ Ւայց զօրէնս^ Դ"Ր ուսսէյ յԱսսւա֊քՒոյ ի մահ՛*՛ 

կութենէ իմմէք թողուլ ե րնգ երկիւզի մարդոյ 

փոխանակել չէ ^եար։ Զի ^թէ ի ՚^"՚ՐԳ"յ ը^կա՛*՛ 



102 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



ք 



ՀՕ՚ս/ք էր զստրգար վաոգէսաեէԻուՔ՜/էւն%ք Գ"Ր ^՚"՛՛^ 
սէստսէեալ է հ մի աս րւքք գհաէե Թէ ճշսաոհսէ ե%ք. 
՚ե. ու–ոաեայէ^ ողորսելհ զանՕն ^աժսէոէհ* Թ"Գ 
թ-է օրէհս^ Գ"Ր 1^^"՚1"՚յ ^ ոսսստյ է բերաեոյ– 
էհսէոուքՒոյ^ վէսճէսուել րեգ ^ր1լ1՚*֊դ/՛ մասրդոյ և սեոէոէ 
փէսուէսռ* քաւ լք՚ցքւ* 1^^ պսօասսիէանիք Ա՛յդ եՆք, 
յորույք ցաեկամ մեռա%եի քւսե թէ եալ ուոացու.*՛ 
թեսէմբ սէէւաեց Ասսէուձ-ոյ։ Րսկ ս՚յլբսք "Ր եաե 
առաքի ձեր աէքենեքեւսե ք որ ե% ի քրիսսէոնէստ՛–" 
կա% կարգէ^ բասւյսկան է իւ.բ§սքա%չիւր ոք րեգ 
ա%ձի% իւրոյ աալ աաս1ասխաեիւ>։ 

Ել. լուեալ ս#/# էսռաաանւ.ոյեք "ՐՔ էի^ յ^րՒ& 
աշիար^ացք Հայոց ք Վր՚^ց ^ Աոուաեիոք ռաա<^ 
սէասխանիսե աեերեիւղու-թեաւքր զսաարաաեաի% 
Հայոց Վարգանայ և զսսէսաիկ սրամաութիսե զաես*՛՛ 
է եաե թագաւ–որի%^ եաուն աաէոասխա%ի 1ւ աս1/ս*. 
^Ներեսցէ մեզ արքայ ստւ.ուրս ի՚եչ խորհել րեգ 
միմեանսֆ և էԱէՆնել ձեդ աստաէսսԽաեիս ^ասաստ*– 
աաաէս միարաեա-թ-եէսմր*՛ վասն զի յա զագս ^ոգ՛^ 
ւ.ոզ էքԱարողուՔ-եաՆ խ%դրի% ի մէն9 սլաաասխաս^ 
՚եիքդք յորոէ-մ կայ առաքեի գիւա և կամ կորույէսա 
յաւիաե՚նականէԵւ֊ոչ է սլար ա սաիսլով և ա*նքեի% 
մաօք առա9ի ձեր աէւնել այդպիսի մեձ^ի ի՚^դրոյ 
դարձու-ահ՛ րանից* քանզի զԱաիէեի ե զսովորա*՛ 
կան հայրենի աւանդուՔ^եան մերոյ ի^դրէք զքակ^ 
տու.քէեք և ռյս/եձնառա-թ՚իւձ բոձադաաէք օրի%ստց^ 



^ ԴյՕԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ յօ5 

որ ոռ ոչ եմք եղեալ մեք և կամ ^արք մեր րնգու.՛^ 
^ոդք ե. սհրողքՖ* Եւ. թսւգաւ-որ^ե սէմէքսաքս սաւա՛^ 
գս/նեսաւ^տ յսաեճԱ ստ§ւե/սլ դսէւանեցաե րաեէռեֆ և. 
շնորւ^եսէլ %ոցստ զժամաևալու–Թեան հ/եդիրնւ^ ար^ 
ձսէեեցհն դասէեամե։ 

Եէ* Տայեժսէմ ի մհ փ*՚յր ժոզովեստլ %էսհտա–*՛ 
րսւրւսցե սւմ1/սեցոսեք "ՐՔ ԷՒ^ յ^Ր^9"^9 ^սշհ՚ար՛^ 
^ասցեք Հս՚յոցք Վրսէց և Ադույսեհցք 1ւ սէստրէսեու.՛^ 
սեալք յանձինս իւրեանցք խորհուրդ ի մէ9 առեաի 
թէ դՒ*^^՚դէ"է ^եսէրիսք և մսէսահոէ-Թեսւմր ելս իրսէցե 
կարասց1քե գսէանել։ Եւ. յէսձ-եցուցեւսլ դմհէոս ի 
րազում յույղմուՏԱս հ/նգրոց զսստևաւ սաւ^ուրս^ յ՚՚՚յ" 
միէոս սւռ փսյր մի ^աւ.ս/սեցա% 1ւ ^սէսսասւսէեցաե ք 
ե՜քք՚է ^ոքյլ ոչ է^չ գոյ մեզ քեար զերձ՚ստեել յորո՛»–՛ 
գէսյթէսք զոր ձգեալ չար որսորդի% սէսսէստեսսյի 
պաշար եաց զմեզ րո*ւց եթէ առ ժամ մի յանՏ^ 
էԱոՁԱումք աստսէճէսռաեօք զ^րէսմայեսքլս %ոցսէ* /ւ 
երթեալյիէ–րէսքաԱչիւ.ր յսւշիտար^* այեու.^եաԼ կամ 
կեսէմք^ ձ՚առայելովճշմարիէո ^էսւ.աԱոոյե*Րրիսսէոսի ^ 
յոր ծնստք սււազաերե %որոգու.Թեէսմր ի Յւեէւե ամե*–՛ 
%էսսուրր էքարդւսաեսէուՕ-եսան Նսէ^սօոէսկիՆ ՚^րիգ՚՚րի 
և. ՚եորի% զաւ.ակիք Լ կամ թոզեալ զաշխէսր^՝ էճասմք 
իւ.րաքս/նչիւ.ր յօէոարուք–իւյԱ 1խսէւ. և. . որդւ.ովբք 
էսսլ§սւի%եսէլք ե. ^ասսէաէոեալբ ի րաե կէքնէսրստր 
Փրկչի^) "Ր "՚ոէք քք^է ^Ցորժամ ^ալած^եսցե% զձեզ 
ի քազստքէս յէսյսմաեէ^ փ"՚Ւ1՚քՒք Ւ միւսն^>։ Ասլա 



104 ԳՐՈԻԱԳ բ։ 

. եթէ դ)աՀեձէՕ%ց ՛մի ա՛յն զփրկո^թիւԱ եղեալք ի մսփք 
I քԽդգիմս/եամ^ ահժրէն ^րամսէեէսց իշխսճփն^ սԽ^ 
^հ՛֊ բս*զմք9ւ.թ1էէսե աոէմԱռ և կաես/եռ^ ձ՜երո^ և. 
տղայոց լք՚^է՚քք պս^աճսէո։ յաւ.էաե՚Կաից կոբսէոեոձԽ* 
զորս խաղացու.ցեսյլ այսր^ զբևսոյօ ձ՚առայեցոէւռէԱ*՛ ■ 
%ե% աե^ո1^է^ԱՀթեանց աադէոստմաեց ասգսքց ատզգսյ^ ։ 
Արդ թէպկա և. էսծ-եալ ուոուք զմւոսէւ զայս*–՛ 
Պէ"է ՚^ք2"Դ"՚֊^ե^***^Բ Աքո.անձի%%ք և. ահոէքսս դս»ո^ 
ձեալ խոր^եալք միէսբսէնոլյթևսէմբ առ քքիմեսէԽտ 
յփ ռա1–ո՝ւրս սակստւս զցայգ և ռցերեկ՝ ստէէկքսյ% ոՏ 
հշէ*էհ*^ յ**՚յ՚"^^է զօրավաոէ՚Ա Հայոց Վէսրդահոայ 
սէէոաւե ՄամիԼոՆէից ռմաած–ու.թ՚ի§յն մքքաբանու.– 
թեան՝ ՝ իէ.րեա%ց* ճանսէչելով ի ,միաս իսոեաէէցք 
քէէ %մէս ոչ է ^Աաո յանՏ^ն աոյեու.լ և ^աւ.աեել 
այոսլիսի խոբ^րդոյ^ ուեելով անշարժ զ^ստւյսաո 
^ոգւ.ոյն իւրոյ ի վերստյ ^ասսէստտնոյ վիմհն *րրիս^ 
սՒոսի։ Րայց սսէկասյե ռչյայաեեիա %մսս և չաստսէ^ 
մել զայո ամհԽայԱ^ տկար էին ^անդուրժեր քա%^ 
ղի գիէոէինք ^Թէ առանց նորա ամենասյԱ խոր՛*՛ 
^եալքն ի նոցանէ 1ւ աաաճառադրոա-թ-իԱհտք և. ասրսէ՛^ 
րոէ^աՏ՚ք^ /^ե^րիք ^ն Լլ անկաաարք։ Զի Թէպէ՛" ե. 
կէպէծ-էին ւի՚^Խ կարիղ) < րսսէ աասէճառախնգիր 
իէոր^ելոցն^ ռերձ-ասել խսէրէութ՚եամր և գոոանալ 
ռմիսէս թագա լորին Լ ոէսմենասյն Արեսէց ք^րէսպա*՛ 
բակին ք և գառեալ յիւրաքանչիւր յերկիր^ սակայն 
գիաէքԽք թէ թերակս§4ոս^ր և ոչ քիաՒպէս էքէնի ն❁աա՝ 



՚ԼԱԶա* ՓԱՐՊծ^Ի 10Տ 



պի՝ ՝ սէեա§ԽսՓլ՝ էր– էսմե%4ոք՝ու.% և էֆ՚^՚է է ՚ ԳՐ"9 ՚ ^՚"*" 
՚՚^չէի^ք եթկ ամէ%ա/ե իրք .այսպիսի գարՏ^ոյ ի 
բեէ յ^էքով Մ էսմիկէէԿէկիՓ՛ ադէքասէ– և 1կա՚քքԱէ> միա^ 
էեա%աէսթԽ»սմբ. ՝ելե.ալ> էքէե՛ ՚ ի զլոէփ»4՝ 

րսէոսէքքե էէ9ա(1քԱե>օոՀն ՛և. սհսլ^ԱքմԱյ "Բֆ՛ ԷՔ^ Ւ 
գբաէձ ժող^էվեալքէ^ քքի^էէքաճւ եկթե ս§4ւ *0»էրն Մա՛" 
միեիեէիո և, Հքէսյոց՛ ռօրավտսէճէ Վէէքրդաեք և յայա՝^ 
%և$սէ %քէա՝ գխոր^§քկւէքն^ պաամեցի% ՝ ղիււբեա%^ 
զի մա սաս էսմէէԱա^ ե. գոր իէորԱ՚սղ էի^ սէէւեեի 
յ*ս^ելեսգ ի ՚Առ^ս թաիէսԽձույՏէ, 4 աղեյէս ասմհ՛^ 
%եըէո^ա՝ա սէսէկքս* գ։Հստ^հաԱք^ ՚քսս1ք%ք ի մեգ ան^*՛ 
դո սա մսէՀ^ք՝* ^սէյեասք, ՚սՕ§ե%ք 1ւ–յառա9իԼայ դի՚Գ^ 
մուձս ռսէղմու֊թեսճա բիւթսռ մաոդկաԿա սլսւս^աս^ե– 
լոռ չարաչար աղեաի^^ յիշեա դ^սէռաչսձսմար^ք 
դմսէէձւ. աձ՛ գադա^ոց էոքրու֊աէքզձ՚երռց սսքիպով Ռ 
զպառաւ^անց վասրելոց յօաարոսթիմԱք և այլ 
Աքմե՚եեռաա%Տէս դիահլոց ստքսաիսի աԱ^եսէրի% և. չ^որ 
վչսաստէէէ Թէ լոկ միայԱ մս»րՏՏ»ու աշխաս^ոփ^եամր 
և մա^ուամր էր կր^լ ՚ ղս*յ*» ՝սէմ1աԽս»^ ^ամա^Ա՝ 
հ^աեր էր և դաէմե և արժանի լալոյ* թող թէ առ 
^ասսգ4սկ աուա^ ^ռգւյէյ և մարա»ոյ գայթակղու.՛–՛ 
թի*^ և էրարուսա։ Եւ. ոչ եթէ լոկ Հարևանցի լխ– 
%ի ^ասելոյ վաանէթիս՚^վսփաճանք տսյլ ցանկ մաՀ^եսդ 
խաւյար աքէքսարշաո^թ^եան՝ թսձձրս*մս§^ութ՚ես$մր 



106 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 

ոա^էելոց է դսուրբ եեեէւեցէս մեր Լ զժողովոկէդռ ք 
գնաեսէյս և դէէնա^ւդս մի՚նչԼ յւսԼիաեաեէ Եւ. 
եԹԷ դու ժհաթաեելով մեոու.մ խոր^րգոյքՔք . եսէ*՛ 
թսէսօես առ փ՚՚յր մի ^սէւանեօու-ցաեել զքո մեւոսգ՝՛ 
դիսէեմք զի ողորմոսթեան գՒ՚գի՚^Ք բս՚դումքսք 
սէյլ էւ ոչ րհգ^անուո եկեղեցիք եոեռուՏեց 
սէշխաո^ացե մ§սսքս1քե յաւեոք և ոչ վէսրի% ի գե^ 
բուք^իւե բովս/եգակ աշիար^ացե բեակիչք* դի ոչ 
Դէսոժի սուրբ ^աւաաե ի ^իմս/եէֆ "՚յէ ք^է ^ ""՚– 
փսյր մի դդ"րդ ^ասանէ՝ կան դե է ^ասէոէսէո անդ–՛ 
րէն և ^ասէոաաէ աք Ամենաեալին։ Եւ ա/" 
լքքնի դասաասէո այսսլէսֆ ^^ք^^ եարասռես մայր մի *էի^ 
ւ.աԱդէ$էԿալ վասն մերք որա էս դի ոդ9ացույէսէ զմեդ 
քև. Գանդերձ սամ1քնադթ–Աէ&^ բժիշե Րանն (Լսսէուաօ-յ^ է– 
Եւ. լուեալ դայս՝ էսմենստյն բանս դօրասվա՛^ 
րին Հայոց Վյարդանայ սաեաոե Մամիկոնէից ի 
նաԽարսւրացն Հայոց ^ դյէաց և. Ադույսնից^ ամե–՛ 
նևին ոչ աաճէու. յաԱՏՏէ էոել և ^սօ-ստնեչ այսպիսի 
բանից 1ւ կամ րհաւ. ^ադորդ լքքնել այսպիսի խոր*՛ 
^րդոյգ ս§յլ յոյ^ իէոովեալ մեծ՜աձայն դոչմամբ 
•^ ասկր ցամենեսեան ֆ թէ <էՄի լիցի ինձ սաել 1Լրար՛^ 
չին իմում ՚ պաաճաոաեօք և կամ ճշմարաու*՛ 
թեամբք ե մի ուրանալ դայե առաքի անօրէն ե 
մա՚էկանացու ադդի^ որ ուրաԱասյ ռուրացոդս իւր 
առաքի Հօր ե ^րեշաակաց սրբոցէ ^աւ լիցի ի^ձ 
յադադս դմաաւ աձ^ելոյ դկարիս ե դվիշաս դփ"*ք 



Օ 



%ԱԶյԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 107 



ե զորդւոռ և Գ՚՚՚ԴԳէ^ սէէսլ հ մոռացույէե զոր ս§^ 
սէնք թ՚է ՀքՈր "հր է դհ1ք^ ^ Դ՚՚ԸԴէ" ՚սռաւյքլ քան 
զէ"^ չէ է՚նձ արժսէեիյ^$ 11յլ գուքք որ այժմ յե՛^ 
րեցա^եռ աշխար^սէց եկեալդ էք էոանուսէեարք և. 
սեպու.^քք ^որ^իւ. ողորմութ-եսէմրե ՚Րրիսսէոսի լի 
էք ասմւքԱսէքե զօրու-թեսսմր նւ լաւյէւթեւսմր* զի 
րսսէ էսզասէուՔ՚եան արուեսսէի ստռստւ1քլեալ էք 
ամենայն ^րա^անգի/Լք և ճա%աչիք երևելի ի մէ^ 
սպւսյիս ե ի մէք սամքքԱսէԽ §սզգսէց^ ի մարաս ե 
ի ր"լոր կարգս քսէքուՔ-եէսմր* իսԱ զճշմւսրիէո ե 
զասրդար ^սււյաոե ու.սեէսլ էք յԱսէոուՏ՚ոյ ի ձեոձ 
առսւքելանմաե ^ովուէքն սրրոյ %սա^աէոս§կի% ՚*ՐՐ՝^ 
գ՛՛րի ե %որ1աե՛ զսււ.ակի* րա լռական էք Րեգ իւրստ՛–՛ 
քաևչիւր ահձի՚ե աստլ սլէսաասխանի ք ե որսլէս 
խոր^իք^ կ՛՛՛րի ցէք արգեօք և էսոՏեեր Այլ քքեձ ոք 
ի ձ^^^՝ զոր ի^չ ան^ար է ի՛նձ լսել րանիւ.քք 
քք՜՚՚զ թ՜է ե ասէւնել էսրդեասմրք^ մի ասէքՖ՛ 

Ել. լուեալ զ՚սյս ամ1ւԱայԱ զխօսս^ րազմու.՛^ 
թեան նստիէարարԱսցն աշիէար՚^ացն երեցույԱց ի 
զօրավարէն Հայոց ի սէեաոնէն Մ՚սմիկոնէից Վար^ 
գաեայք թէաէսէ և յս/նքնարի% տրէոմուՔ՜իւ^» 
րՂէկզմեալք խռովէին^ այլ սակայն ոչ ի՛նչ ^"յլ 
աուեալ լինէին ի րանիցե առա9արկելոցնք իմա*՛ 
ցեալ ե առ կարիս վաանգին և այլ Ծնարս մազ^ 
թանստց։ Եւ. ժոզովեալք ի մի ՚/՚՚՚յր^ կ՚՚չէք^ ""^ 
ինքեա%ս զիշխա*նն Մոկաց գԱրաակ և գնա առա՛^ 



108 ԴԲՈԻԱԳ Ք։ 

էոանօք ՝ %սսքել սւդա%ձքւՆ% նւ էաօէւել ^ևդ սԱլաոա*՛ 

սլեսէըե էւ.րեանռ սէեստւմն Մ Աէմիևոեէիռ ս$ո^մ1ն* 

Ել֊ %ա՝՝ քքեքն՛ էր Ա՛յր ^ամեսա^ մսաացե 1ւ ՋՏ*^ք՝ ^ 

տէրն ՄամհկէէԱէհց ՎարգաԱ առւ^^ւ֊ելասսլէոա սթս*՛ 

սէո±.ով սիրէր ռԱրսէաևէ Որ և. ^սււյսԱեալ ^րս*մաԱե 

ԱԱս1սէսր4սրէսռԱ Հ^այոց^ յս/Ա0^ էամնճէյր սսմէէեսւյիր–՛ 

դոր՝ փոսԹոՎ, քէս%սյլ է^դ %մսէ յսէրսէժսամ 1ւ սադա*՛ 

տեի զոր և սօմսէր 1ւշ1սստֆ% Ս ոԼառ Արաաև^ մքքրթ^ 

առանձյ/ե% և. մերԹ ՚էկ/նդերձ ստւ^ս§գա%եսէւԱ Հայոց ք 

րսէո յսքս,ճկառույյ–եւսԱ% հ^Ր^յ* "ՐՔ "^ գս՚գարէհ^ 

զցայգ ե. դցերեև խօսել րեգ նմտս զԱոյե՛ րաԱս 1ւ 

ղաոերս ի րազոււք յսւու֊րսէ 1Լորս էւ ՝սաԽսէսգո/նս 

և Ասն^աԱգիսսէՔէ է ՚նոյե խոր^ոէ-րդս ճեպեց ուցահէր 

ղաէքե%եսես/ե րգեշ/ս% Վրս՚ց Աշու.շ§սյյ որ էր այք^ 

ե՚^Լ^էՑէ ^ /սոր^րգաեան ե աՏսէր եհ*ե յսէգգէն 

Արծրուձեւսց^ ռքե%ե մեՏ՜ե սեա^քէե Մամեկոնէիցք 

եղրօր^ե Վարդանայ* որ ես սյռաւեչ յորդորէր յստ–^ 

ռսյ9ստգրեալե Աչուշայ ռաէքե%այՆ րադմուքքեւՖ 

նախարստրաց% Հայոց ե զաէր% Մոկա՚ց ղԱրաակք 

խօսել րեդ զօրավարե% Հստյոց Վարդանայ զայս 

ամե%այ% աոաԿւց յապադելոյ։ Եւ^ ի%քԱ զԱոյն խ^^ 

սել րեգ %մա ոչ եասէր^ անձահձրոյԹ րոզոքելով 

ե սոէէսլ ^այեցա֊ցանելով յերսն^ թէ որչափ յաԱ–^ 

^աւ.սԽելԱ քո^ ■ կորոսսսէ երեցուձց աշքսար^ացե 

լե^հ) ե ե ^ա4^աԱե^ և յաեճտ աՈւնուվԽ^ դեւաո 



՚ԼԱԶյւՐ ՝ՓԱՐՊԵՑԻ 109 

թէսդմսէց ե. ս/նձթե էսաասշխէսրու֊թես^ ՝ւաւ1քսկսէլռԼ.՚>^ 

• Եւ֊ ■ էոեսեալ %ախաոսէրէսօե և սեա^օտօե երե՛–՛ 
ցուցեց աշխար^Ասմս աանամս սպսէրապեսէԱէէ Հայոց 
Վ^արդանասյ ասյԵսլէս ասԱշասրժս ե ան^էսէ-աԱս հ յ"Ր^ 
դորաքուես խօսէց %ւէցսէ ե աղսէչաէօսց^ բերեստլ 
Հէսոկէսւ^րէԱն սէ/եու^եէոե էքասէուցանել %մսէ ե ի 
ԱՈ1-ՐԲ յ*րոց ստռէսես դէսլոդսք՚րսսէ ասօոշէսճի ^աԱ*՛ 
գիպելոյ ի Ժէսմս/եսէկ1քե ^ "ՐՔ ՚"եղենագոյեք է/՚ե 
ի նոսէս գրոց սուրբ եկեոեցւ-ոյք յէշեցու.ց անելով 

Տէմսէք որաէս սւուն ու.սելոյ ե աեոենէք ք»սնգե" 

յոյժ ^մու-էո էր ե րնդել դրոց վարդաաեէոութ՜եաե^ 
ուսեալ ե խրաաեսէլ ի սուրբ ^այրաաեաէ% Սա՛–՛ 
^ակայ ի ^աւ.ոյԱ իւրմէք — զգրեալսն սրբոյն Պօ՛– 
զոսի յաղաղսԱրարչինք թէ (Տ։Որ ո^ գիաէր զմեդս՝ 
վասԽ մեր մեղս արարՖ* Եւ֊ գարձեալ ղին՛– 
քեաե իսկ Պօդոսի զի^ս^եքն ե ՛եղով սանձն սաեն՛–՛ 
չացեալ լինել վստսն սէղգատո^մէն փրկութեանք 
զոր գրեալ ասէր ի /^դԹհ Հո-ոմայեցւոց ^ ^Թէ 
((Ոէ-իսքելք Ւ՚^ԳՐէէ ^" է"^ հնքն նզովեալ ւինել 
է ՚^ըէ"՚*՚"՚՚է վասն եղբարց էմոց և ղսէւակաց ե 
սէզգէսկանէսց ոսսէ մարՏեոյք որք են Րսրայէլացեքք 
որոց որգէգրուբ-իէձէն և փառքն ե կաակարանքն և 
^րէնսգրուք-իւնքխ ե սլաշաոօնն ե աւեաիքԵՖ։ Ա՛ռ 
յան^նք ասենք և դու. լէնել վասն մեր առակասորԱք 
՚^դովսփ չես մեձ^ էլ առաւ.ելեալ ի ^աւասաս 



110 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



ւսրգարուԹեաե քաե ղսուրբ սէռսաքեէս^ 1*ոէսսէոսե 
Պօղոս* Բ՚՚՚յՏ յ՚ողովույէոքն Հււքյ#ք0յ ՜Վրաս 1ւ 
Ազոէյսնհց յ՚՚յ^ շսւսա ե% 1ւ աոօսքԱէէի քան զժողո*՛ 
յուրդս խստչսէ^էսՆա–*սց% Հքոէիսյ^։ 

Ել. յոոժստմ ռսէյսպիսի սսէսույք բաԱս ե. սսաէսլ 
թ-ախաեձաեդք սէսղսէՏաես գեէե% սէռստ^ի զօոա^ 
վարի% տայոց ՎյսըղաԱս*^ երեսունս աշխար^ստս 
աւյսգ սէաԿոււաեարքե և սեաու.^ք%^ րերէե% Ա՛յ*՛ 
նու^եաե ե սսու.րր Սաէ-եսասէրաւտե ֆ եդեալ ամէքեե*՛ 
սահէո Ասռ ճպսարաե սձեուս ե վերայի երգեուիՆ 
տսսելաԼ* Վ^ԾԹէ դու. ևեթ– առ փսյր մ է եարասցես 
յաԱէա աոյԱու.լ սլաաճէսսանօք զասացեստլս Օ՚ադսւ*՛ 
1–որե% ե զերձ-սւսցես ղմեղ յորոդայթադէր 
թքխամւ֊ոյն յարձակմաԱց^ սէմե%ստյԱ ասացելոց է 
քէն լուեցուք Լ սւրասցուքք գնելով սա%ձենս մեր 
ե վերայ ուխսէիՆ սրրուՔ՜եան ե ^եղլով սարեւնս 
մեր է մեր այ ամե%այն աշքսար^/էն փրկուՔ^եաեէ 
Եւ. եթէ դիսլեսցի մեզ թ՜ոոուլ սաշխստր^ ե սամե՛–՛ 
%այ% ստացուսւօ՚ս ե փաքսչել յօսէարուԹեւձ^ րեսէ՛^ 
րեսցուք հանդերձ կաեսէմրք և որգւ-ովք^ ե սերով 
յաեՏ^ե առցուք ոաղքաաութեւե ե սմուրոոութ-եւն* 
մեայե ե րստրեու.քք՚ե%էս ևեթ աարեսցուք։ Եւ. որ 
ոք թուլւսցեալ ե րանհցս յայսցանէ սսէեսցէ ուֆւ^ 
աէս այսմք և %ե%գութեամր որոչեսցե յերռմաեէ 
սուրբ Աւ.եսւարանե% և ե մեաբանութենէ բաս–՛ 
մութես/ես այսորե1լ որոչեալ ճեոքեսցի և %ա 



ղՆԶԱՐ ՓԱՐՊԵ6Ի 111 



I 



՝%մաե Ցուդւսյի ^ որ ճեզքեալ մեփէեօէսւ. է էճգէ% 
յէոկէր առաքելոօե* և. բաժին այեպէէՅւյքյե աուաևց 
էսպաշեէս»րուՔ–եաե և. թողու–Թեաե ըեգ %էքի% ՝ §հցէ 
ճսէսէնեէսլ ստ%շէ9 ռոցոյեք դ՚*ր պաս9րասսէես$ց Աս^ 
.էոույաօ՝ սաէոանէսյհ և. սէՈթաԱեևաց %ոոսէէ Ծւ. որ 
ինչ Փլասք և կամ գերութ^իէՏԱք և գղրգմունք աշ* 
իար^աց երեցոէձց ^ասցեն^ յանՏնէ այեպիսւյայԽ և 
միարանելոցե րեգ %մա խնդրեսցէ վրէժխնգիրն 
մինչե ցյաւփաեաեէ Րսն դթ՚՚՚րՒ ^ զօգսաակար պա^^ 
յտլանուՔ^իւենք զոր շնռր^եալ Փրկչին յ^րիսաոսի 
.աարգԱեսցէ րաոույմ ոգւյւց երեցու^քց ստշխար^ացս ^ 
Վասսե քո առ. փ**յր *քի ^աւանելոյդ մեզ եղիցհ 
ւՏօսցեէսլ ժաոանզուՔ՜իւնն այն ի փրեու1/–իւն Թո՛–՛ 
ղոսթեաԱ ոգւոյ քո և ազգի մինչև ցյաւի՛–՛ 
յոեստնյ^ է 

Եւ֊ լույւալ զայս ամէքԱայԱ բանս ի րերանոյ 
"րից աշԽար՚*աց. ազաաանէւոյն զօրավարին Հայոց 
Վարգստնայ աեաոն Մ ամիկոնէից ^ աեսեալ և 
զ1^էքեալ ստմէքնեցուն ա^ասորասլէս երգմամր 
զսուրր 1Լւ.եսէարաե ուԽսէին^ "Ր"յ ՚*"*–՚*՚9ի ուխո՚ե––՛ 
ցին նւ աւ^անգեցին էլնքով^ յարաասու֊ս ^արեալ 
յանձւն աո առ փոյր մի զաատճաոանօք վիրաւորիծտ 
վասն երեցունց աշխար^ացԱ և րազմութեաԱց ի 
նոսա ար անց և եանանց։ 

ԵԸ* Եւ~ այնսլէս միարանեսէլք ամենեքեան 
յանօհ. աոնուին կաաարել խէորէա֊թ-ե^ամր ւքՀ/ւ#յք«– 



112 ՚>Բ^ԻԱԳԲւ 



ձոցթ^ւ^ ճկէս^է^^, ի %ոաքս . ^^ու.թա%էինք , ա^յլ ոչ յ^մե^ 
նեք ե4էքս ք • ռավթւաճտ4§ո^սձոք ■ Լ՚ոչՀ– ճշմասթս9>ոյսՕ՜ե4$էմօ։ 

մաե%։ Եկտ ոմսՀկք - ՝թ–էսլէս1 Ա գիսէէին ղս/Այս§ոսՏ"^ 
կաե V գլորս^լյ&ք սէյլ օաեկտսցեալք սքշԽաւր^հս փքտ»^ 
ռսաց^ փռխ§ս%աեէհ% զախսռ-ս ա%եդՏ–ի% 1Լ$սէ$ոա–^՚ոյ 
ք^դ եզքՒաեելի և^քսեոսէւ-որ եեֆտսց սքշխտսր^իսէ 

Եւ. .գէսյԱ էոեսեփսլ թ^սգասւ.որին . Պատէբօից ՚ 1ւ 
էսմէէԿաքս մեք^ստմեձ՜աս^ դրամն Լ մոգո-ւ.^^ Նուէրատ 
^ԴԳէ *^ԴԳՒ բ***դ՛՛^^ հ^գ*"–0^**՚մբ մաաոույցասէւաե 
^սսէոուսէծ-ոց իէ^ո՚եաեց։ 1ԱոսաԽ մեձ՜ ու.րախու.՛^ 
թեաԱ էսոՏեէի% էւս§–ու.րն ^էսԽմիեք ^**սշո լելով *"յ^ 
օր ւե^^ւ աեշԱԱրժ ^՚էյսէոէսքոութհւն Թս»դստւ.ո*՛ 
րու֊Թես/ն իւ-ոեաԱցք եեւսլ իտաղւսղու-Թեամբւ աներ*– 
հհ^ղ Ասյնու-^եաև յ§սմ1/եէսյե թ^Խասմեացէ Եւ֊ 
էսգոքւցեէսլ զէոանա-Աէեէսրսն ե ղսեաու.^սն զերե՛–՛ 
ոուեո աշիօյ՚յրՀացե ֆ ոՀայոցք Գ^Ր՚՚՚Ց ^ ալԱաղուսէ–– 
՚էէհց^ է հանդերձս թագս9ւ.որաեանո ոոէրդստրէքձ* այլ 
և ր§սղույքեայլ ազդի ազգի սլսէրգեօք ե աաաուօքք 
՚դիւյլօք ե ադէորասեօք ք րսաո իւ.րաքա%չիւր ուրուք 
.պիքոոյից^ լցու^աեէին զքսէքենեսեան* 7"/"՛ ^ Ւ 
^րէ§էժեչաի կացուցեալ փուԹացոլցաեէւքն ^էսսէս^ 
^Խ յՒ՚֊Ր^Ք՚*^^Ւ՚–Ր յս՚շԽս՚ր^^* Տա-եալ ըեդ Նոսա 
^թսփամութիւն աուսէ վսէրդսէպէոոաց ^ Դ"Ր ^ մոգ 
ա ճք ա ա ւանենք յոբգորյէեն ա4յաա%ել զույէմոաձս 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 113 



Տ՚աղրելի շնչմանց և ըեգոէ^էչսաբկու^քա 

Խօսսեֆ որաէս զօձսէեոՏսե 1ւ ռորովայ%էսԽօսս4. 

սլւսսէուէր ւոէսյր%^ յերեսի% յաշխստր^էտՆ կա ոգել. 

զխսաթէուՔ՚եաե դսլոոցս և ուսու,ցաեել առ ^$սսա՛^ 

բան ղթԱսօ-Աք զարս և. պեաեայս $ զույտսաՖս մո՛^ 

գու,ցեէ 

Ոոոց աէւեալ ի յսձձն^ զբւսռւքույք՜/ււն մոգու.ցԱ 
աաեելլքԱդ ի%քեահս յօժաըէէ%։ Երթեալք այնու^ե՛* 
սէև ^ոսաժէսրեալք ի թստգսյլյէրէն սազեեոաէ Լ ի մե՛^ 
հ-էսմեէէ սօ-ագաԱւոքս գոամս^ դովուՔ-իւնս սուօոս 
և ^ոը^ակլալուք-էւձս խստրէուք-եամբ իսըաքաե՛^ 
չհ՚֊ր ոք է սլ§սսէճս§ռ.ելոցե ստռ փոյր մի ոսա իւ.*՛ 
րոէ-մ գօրելոյ իմսէսահց մԱսաու֊ցաեէէ՚ե թագստւյէ^ 
բե՚ե Լ էսմենստյն աւյսգստնյւոյե Արեւսցք մանա՛*^ 
ւանգ ս§ռաւ1քոսգոյն չստոէսթ-ու^էեն Մհ^րԱեոսե^ի$ 
Ես էր ասօոճւսռ ^որ^անալութեստեն յւսմենեցուՖց 
մէոաց ս*յս% եԹԷ Գ։1Լմե*եայն թագւսւ.որքֆ որ յա^ 
"՜"՚ն Ք՛"^ զձեզ էի% ի գէոճոէ^գ յս^յդմք ձեր նախ՛^ 
%իքե^ սիրէին գմեզք հոգալով զմեր շե%ութէմեւս 
ե ղօգույոս մարՏնստւորս* ր**էյց դա֊ք առաւյքլ ցո^ւ–՛*՛ 
ցէք զսէրե որ էր աո. մեոք ռե զյաւյւաե%էսեա% 
կթնդան ութ է է^տե մեր զմաաւ աձ՚եք ծ՚անուցանել 
մեզ և պար դևեր Եւ. եթէ %աինեաց% քոց Տ՚ա՛^ 
ռայեցաք ւամէտնաքնե յօժարութեամր և կա մալ 
յամէքնաքն աէէոսք յոր ե ^րամայէիՆ մեզ* Խ՚կ 
քեզ սէմ1քնայն անձէ% աարա է ոչ էբը^ Ղ^է 

ՂԱՏԱՐ ՓԱՐՊեՏհ 8 



11Փ ԳՐՈԻԱԳ Ռ. 



ս/եՀկ պւսլասս մսէսէու֊ռաեեի այլ որաէս , զբտդուէք՛ 
ասնձինս դմէ աեՏՏւ աոՏսել և սքկձսքեձրբյթ . ^պբտ՛^ 
սէսէևևլ զցայգ և զցերեև. օգտսէի/եղէր թագալ.ո– 
ոուՔ՜եաԱդ* քէաեզի յազադս գէլյոի մոլոոեԱսլ ոգ*՛ 
ւ-ոյս մեռրյ փդւՔ^տւտլ ^ոգացստր։^։ 

Ել. սոքստ իւրսէքաետիւ.ո ա%ձքէն ասյսպիսէ, հ*ետ 
ն. ևս էսռսօ-եի րսս1 ,իւ.րաքստնչ/էւ.ր նւսրիք ստս§ս^ 
ռեալ գովուԹիւես^ < լռեսէլ գագարէհնէ Իսկ սաա՛^ 
ոէսպեաե Հէսյոց Վէսրգակ սէէոն Մքսմեկոհէհց եառ–^ 
դեալ զէլլքե^ դառաՆց սլէսաճառաԿաց զաեսուսւ 
բա%ս և Ղ1յՒ^^է"9 11^"^ "ր՚դէ" է գէ՛^" գովուՔ՜եաԱ 
Թւսգէսւոռին Լ ամեՆսէյե բադմոսթեէմկ էսսսգա՛^ 
Ղէւյոքս Աաոեէսց^ տսսէր էսյսսլէսյ թէ՝<տ։Ահմոց Փ՚ւսխ– 
*նեա^^է զ^սլէԱԱՈ ակութ՛ի ւե և. զվասա,ակք՝ զոր ՝յայս 
դա-ոս Լ առ ձեր թ՚ագաւյքրու-թեւնգ արֆսրեալ է^ 
ի ժամանակէ յորմէ քէեէոէ կարգեալ եմք. ի ձեր 
քՒաո֊ւսյու֊Թհէ^դ^ գէէկք ա§քե%եքեաԱ՚*քա9ագքէյե գհ՛^ 
աէքք ե . քքէ^ձ ոչ է սլիսէոյ ղադագս այգսլիսի 
երս՚ց մի րսէո թքիո9է էոեղեկացոյԼ։ցպ%ել ոձեոք զոր 
սաուգա՚գոյե առաւել ճաԱաՏէք .՚ք.ս/ե. զիս^ Րկկ 
0-էաէա,՝ և շասէ %ու.ազ եմ քան . զիմ %աիւեիսե^, 
սակայնդ որ չափ, կար% էր յիս^ ;եդեԱէլ Հ՚էր ի մա ի 
արդար , վասաակօք., ^աճել , զմիա^ս ձեր* և ուր ^ա՛^ 
սեսքլ. էի ի գորՄ ի .ձեր՝ ^րամաեէ^ ., աեսեալ էր 
զգրֆսգլիաց ձերոց՝ և իմ ։ր%կերաց թսա իմ ու֊ժոյ 
միէսմաոէ-Թեամր ՝պիմ զգորէ^րԱ ևզվասաւսփէ։ Րայց 



\ 



%ԱԶյԱՐ ՓքԱ/*քծՑԻ 11.7 



*»9րդ յայսմ^եէոէ այսաէս .եէսմք եՆ^ 9ան§սմ,ք գէ : 
թէ ց^յժմ, գործեալ, .ի%չ\իցէք 4. «չ ՝ արժակէ ՚ 
ս§կու.աե կսաէք գովո^ւթև^ւքե^ յայսմ^եաէ, Ծկպըիմ թմե^ ՚ ^ 

Ասկէու-ծ՚ոյք գորձ-ել գորքՒ՝ այեսլիսիյ^ զոր ոչ . միայկ . 7^^^^ 
աո-էֆէ^ի ձհր Արեացք սէյլ, և ՝է. կայսեր դբստնն Լ^ ( 
յա յլ ազգս աատմէղսցէ . ^ամռասւՏկ ա^ ,մ^յետ1ւ . ցյա^ ՝ 
ւ.իսէեա%Ֆէ 

Եւ. զայս բ.ա%ս է$րպէս ի ^յորԱԷ ԱաոուՏ՚ոյ . 
ւ§սլպրստաքքէոե%^ Հայոց Վար դան պյ աեպ.էձւ Մամի՛^ 
կոԽէհց .աքէացեաի զոռ . ^ռՏաեելոց էբ զեա^ատա–^՛ 
կութիՀս% .ղրադ. ւԼէ$քոույթքՒ ^ . դս^րս յասի՚աե%ից։.^ 
Ել. ռայ,սաիոի , ա,սացմաֆւա < ■լո^եալ . ՚։ , թագպէ–որւի%– 
Պարսից և. .ամւ/եսէյե աւագտեւոյ գրա%%^ . մեՏ^աւ 
^որՀպեպչոքւՔ-եամր զարմացեալք .գովեցի% փյա 
և դէ^^ացւ^%*, քակզի ^Ոսձ–1լեսքց– կասահւաքՒ .,զրասԱ 

իոէֆ.ս^մ9սԱցհ^ Դ"Ը ^"."՚ց^ Գ^ր^ւ՚լ ՝. սպ.ս՚րասլեա% 
Հայոց Վխրգան^ յաղքքւգս ,մեձ։ի է4ֆ/է^ա% ^ամրա^. 
*–"յ> Դ"ՐՒ ^՚"Բ.Գ^/^՚*՚ց֊ •^Հք" ԱսսէՈէւա^ զս/եուն ,%սք^ 
^ապալկէքկթետֆ յազգԱ յքս^ի^ե%ից,է^ ՝՝ \ . . 

• ։։ծք, /^րաժքսրքաս^լք , այեու^եթոև յաքքե%եցք1է^ց,. 

աո,եալ \^դ ի%քիէֆէ%ս \զգա»թէ րէֆէզմուՔ՝1^ա% . մք(է^, 
գու,ց\ գարձպֆ յիւ.րաքաֆչիպ1 աշիար^Աք քէասաա^ 
աեալ րազում աեգտմ և. է ճանաաէսր^ին ախոյե 
ու.խւթ. ՛երգման Աւ.եաարա%ի% սրրոյ։ Հրաժէսրեայք.՛ 



110 ԳՐՈԻԱԳ Բ, 



և , ի միմեաեց^ է^աօին յիւրաքանչյիւր յա^խաը^Աք 
ազգ ա^/ւեել միմես/եց ի ժամէսկակէ ը՛"^ Ասսթու.՛^՜ 
ձ՜ոյ ^ոէսմսւԱաւԻրուՔեամե^ զպէսէԱ գոհձ-ոռե^ Ղ"Ր՜ 
խոր^եցան վաէոարել։ Րայց ղբգեշին Վրաց դԱ*^ 
չէէւ.չայ և զեըկու. որդիս իշիս/եին Սիւեեաց Վէս*^՛ 
սա կայք զԲառիկլ և դԱմիրեևրսե^ք ոչ արձակեաց– 
թագաւյւոն Պարսից Օազկերտ րեգ այլ նախաբառ 
րացե Հայոց* ք^այելով ի յա ուա ք ի կա յ իրացե ս/ե^ 
յայաուՔ՜իւն^ կասկաՏ՚եալ զգուշացաւ։ 

քւԹ* ^Րդ եկեալ ^ասս/եէի*ե աա\§ու.սէեարքԽ 
Հայոց ^աեգերձ սեսլ^օքն որ րեգ ինքեանս^ յ"*7՛^ 
Խար^ս Հայոցդ "դ9ք ^ "^ "Դ^Ք^ կենգանի կիսա՛^ 
էքեռք* "ՐՔ "^ աեսանէի% րյտա յսէուա9 լույտաւոր՛ 
եկիցն ոզքամր յայնսլիսի ^եոաւոր ճանապար^էէ 
Ել. ելեալ ք^գ աո.ա9 %ոցա գասք պաշաօԽէիցԿ 
ւրրիսսէոսիք րերեէով րեգ իՆքեանս գԽշստե կե%–՛ 
սասէու. իէԱէՍէն նւ ւքԱշԽսէրս սրրօէյ առաքելանմստՆ 
%սէ^ս§աակին ւ*րիգորի ք զձայե սսաղմոսացֆ դորս– 
երգեաց մարգարե րսէւֆթ սուրր Հոգւյոյն շնոր^ 
^իւք որում Լ ի%քեա%ք երրեՏՏ§ ձայնակից եղեսէլ՝ 
առաւյքլագոյե քաե զսլաշսէօսեայաքե %ու–ագ1էին– 
գերգս եր1լեաւոր ցեՏ-ալից ոսրախուՕ՚եամր։ Այէ 
ստնգ էր լսել զձայնս լալ՚՚յ եւ զձայնս գուժի ֆ գո՛^ 
չիւձէս ոզրոց Լ րարրէեռ ճչոյ* աղայք անձկոաք^ 
ի գրկաց ,/»արց ^ իլբեանց պակուցեալք փախչէի^^ 
կարծ՜ելով այլափոիէեալս ի^ք ե ոչ փէոյկս 



^^^^^^ ւԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 117 

%1լաաելով վերսլաբաես^ ղսէր^ոպ§էի% ^ ւտաէէզ ^այե^ 
չով յհրևսս մաըցեք զորս սէեսանէի% կողկոզսք*՛ 
գե՚նս միշտ Լ սէՈէոօէտոէտտրուփէս* յասպսէգյս "/"՚/ ե֊ 
քԽք՝եաեք յաջաասույս ^աըևալ սէզայքն^ ոչ ոք 
Լար էր րւեցու^աեել է ռայ են առն կամ է դաո*՛ 
տոիարակացնէ կ/եդ որ ^այեցեալ աքեոցիկֆ "ԲՔ 
պաաճառանօք և ոչ ճշմարաութ-եամր ոկէացոզքն 
էին^ փուՔ^պեակի և առ ժամայե կամէի% յառևևլ 
Լ րեդ ինքեանո սուրն ելանեի ^Ր^ց "5 ՚^Ւ՚՚՚էբ 
ե. ,առ յո՚յր մի կեաքևֆ քան թէ ռայնպիսի տե^ 
սաեել՛ զաղէասք և ժու-ժկալեր "ՐՔ զկերակուրո 
Ոէ-րաիէուՔ՚եաե ք ր*"" րանի Ոաոմոսերգին ^ ՒԲՐ^ 
զմոխիր ու.աէինք ե դը՚^՚դելի իսրեանց . արպաս*՛ 
ուօք խառնէին* քանդի ոչ ոք ^ասսնէր րնգ նո*՛ 
սա կամակից էինել սեոանոյք ոչ կինք ոչ որ ռիֆ 
ոչ ստզասէֆ ոչ հ՛ա ռայ ոք և ոչ սաասաւորքէ 

Եւ. էր այեույ^եաԼ սէեսանել զամենեսեան 
քսէկսէեսսս ի միմեանց ե սլա$ոառեաա* և զորոց 
Ք՚՚՚՚դցր –ե. աիւորժակ րարրառ Փրկչին ^րիսաոսի 
ասէրֆ թէ ^Ե^ ե. Աքյլ ոչԽարքֆ որ ոչ են յայսմ 
գաւՔ-էք պարա է և փէոսաս աձ՚ել այսր^. ղի եղի*՛ 
ց1քե մի ^օոէ միոյ ^ովուիՖ . ճշմարսէիք ղոր Աս*՛ 
աույաձ՛ միացոյց^ և կաաարէր ղասացեալսն^ յան^ 
կարձ՛ակի աքցոսէեալ թ^ամւ.ոյն^– ցրույեաց ՚էեր ի 
փոյր ե արար իրրե ղ^օա^ որոյ ոչ֊ գուցէ ^ովիւէ 
Վասն ամենայնի այսորիկ սուպ, առեալ կոձ–էի% 



118 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



մանկամարդ աււե՚ակաեայք և՚^ճ^իհրդք ի սըաՀս 
գոնափակեալս^ ^Խիսունք՝ ՝ ի սենեակսէ՝ Սհպէբ 
եաւլիսկոսիէսիք՝՝պաաոէյէսնս§ե քսէ^աԱայէւ^ ե. եկե^ 
ղեօէսկան այստհԼք էՒհ-րովբ Լ ՝՝ էող^սաՎք և– ՚ ս§մե^ 
%ասյԱ ժհզոյքիգոցն ՝րադմու.թեամ^ կէսէւա^ ՚։ բար*^ 
ձեալ լային ի տանն քԼսաու.)Ւոյէ Եւ էր ՚ աեսանել 
ծ՚եփեսքլ էսրեաեօ ^ոսմէսմրք զամենայն գէմս ոապ՛^ 
ղափքսռ՛ մարէէհցէ ՚ ՚ ՚ . > ՚ > ՚ « 

Իսկ մհգ՝հւ.ցն գէհէԽգք եաիպով րոնագաէոէին 
աս/սել զկրսէկս ի Աէաճստի ՝ երրա-թեԱւեց ՝ Տեաոնք 
և յայլ յակէենա)ւոր և ի՝ գեղեցք^կ ՚ օէհղիս չինել 
աարհ^ււշաես ք 1ւ կասրգեր րեոԼեէսկէրս ՚ ՚ ՚փէսյաակրաց 
ի ՝ աէսէ՚ս կիռմաե չասաոկյս՚ծ-էւյն ան^ագ/է* ՚՚Իիոյ 
յույեեքև՝ յահզգայս^ ոչ ենչ ^յէր^՛ հա5աի ՝՝ աԽշսՕ^–^ 
նէիցնք և է կրԽ ՚ էերսէէսքս զս§ւելորդ թրքաձ՜^ 
մոնարոցաս֊ցԱ^ Տ^աեձրէսցոսցաեէ զգա՚զախստդէմ րզ^ 
կրողսն պակշհաեւսէԱէ 

Լ* Ել. արդ աեսեալ դայս ամենայն չարէս 
՝ աեստէւԱ Մամէէկոնէից ե.՜տս*յոց սաարաաեա1քնՎար*՛ 
դաեայք կոչեստլ ՝ առ ինքն ■՝ զստմենայն. րեաանիս 
հւր9 ղեդրարս և ղտսզաաե ե. զօ՚ստռայս և. ^ դսէմե^ 
նսէճէ միա^ամէէւյլ՛ գրէսէլմէեւթ-հւե դրանն էւրհյ^ 
ոկսսէւ. • խշսել րնդ ն^սսէ 1ւ. ասեի ՚ հԵս ոչ ուրա՛^ 
ցայ դԱրարի^ իմ և ղաէր Տիսույէ 1րրիսսէոս^ 
կամայլ ե կամ աո. երկիտպի* քաւ Ժցի* ե ոչ 



^^ ԴյՕԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 119 

գվարդապեԽութ^՚իաՖ և զ^աւ.ատս սրրոյ Աւեասէ*–՛ 
ոանքՏեք ղոր ույսոյց՛ և. ^ւսոաաէոեսէց յէս ճշմարիտ 
^աւձ իմ տէր Սա^ավք մերմեցի ՝ յի%1^* այլ 
սէէԼ. Վէսյր մի մքքետև. ի մամս յ՛"/" յասղաղս ձեր 
ամ1ք%եցաՅտ գիւ.սէի կորեայ սլաէհճէԱէԼանօքք ղի 
գսէեալ զիս ձեօք ^անդեոձ^ ս§աաշխսէրեցիռ և կե^ 
ցից։ ՚Վսէսե զի ոսաեալ եմ ևյիշեմ զքաըոզութիէձ 
սուրբ մարգարէիցնք թէ <քՈչ կամիմ զմա^ մե^ 
զա լորին ք "՚յլ զգահնալ նորա և զկեախ»^ և զոր 
ի միւսում > վայրի ս՛ուրբ ՀոգիՆ աոէք թէ ^Ցոր՛^ 
ժամ գաբձցիս՛ և ^եՏ՚եսցես՝ ՝ յայ%ժամ կեցցես Ֆ$ 
Արգ^ փոիէո/եսէկ, զի թոզի ախա սլաքոճաո^աեօք առ 
վայր Հ մի վասհ ձեր^ ^ կամիմ սաուգութեամո փհ^ 
խանակ այեր թողուլ զամհհաայԱ թեՏ իր՛* կենցա՝*՛ 
զոյՈ այսորիկ մէէե^ն. ի սսլսէռ։ Եւ որ ոք ի ձ,է*ե9 
կամակից կարող էք լինեի ար^ամար^ելով զամե– 
նայն սնոաի կեանս աշխար^իս^ յաեճէ սւէւեալ 
ձեօք հանդերձ վասն անոլստն յ*րիսաոսի^ էքևարեմ 
գեալ յօաաոութիւնՖէ 

՛Ել նորա խօսեցեալ զամենայն այսսլէս րեգ 
րեսաանիո աամե իւրոյ^ աստաասԽանի եսա նմա 
երանելի եղբայրն Հմայեակ ե աս է* գ։Փութա 
կաաոարել զոբ իոր^իսդք ե մի՛ յասլաղեր* քանզի 

"է ^Ք ^՚՚՚Ր^ ւէ^^Լ ^բ՚"շԻ"՚՚^"Ր անձին ՚իւոում ե 
ոչ ժամ մի։ ԱսաուէՒով եթէ կեցցուք^ և առանց 
ի՚զճի մաաց վախճանի աւուրն դիսլեսցուք^ զա մ 



12& ԳՐՈՒԱԳ Բ, 



մէ Արսոացեսէէբ փ*՚ղ եւ նամ ա%քսգան՝ զերծ-անել 
ի մա^ոԱ֊աեէ* թ1^ մուոողութեսէմթ հցէ ե. թէ օ^ 
Ոէսւոույթեէսմթ %ովաւ. Լւեթ՜ նեցցուք ե անույսմր 
%որա աարօ-եսցուք զօր^աեսօղասզ։ ^ուբացու.*՛ 
թ՚ես/ւքե 1ւեթ զանուե% հ թաց րնեեսցուք հ §քք/ն9ք 
/ւ իսէէՀեեասլ ի ^օան ՚Րրէսսէոսի^ նաէքաւ յաեՏՏե 
էսռցուք ղսաւքե^ւսյն վիշս/ս^ որ ե ^սւսաեէ է 
վերսայ էքեոք եթէ սովք եթէ սոկէֆ և նամ թէ 
յօսէաոութևաե^ մուոոոութ-իւՏւէ ե. վւսիճան^է 

Ել. էսյսպէս մհաբսսեութևէսմռ §սր^ամաոՕոսլ 
զէսմ1քեսւյե սեոսաի մեծ՜ու-թիէ^է եէքեցաոոյս այսո*՛ 
ըհ1լ առ "ֆք՚^չ ^ւսմարեցաե* այլ ^աՆգհրձ ^աւյս՛*՛ 
%ելովք ը^դ է՚եքեաես դըամբ. և լ^աա%եօք ղէմ 
եդեալ անցանել է կողմանս իշիանութ՚եանն 8ու֊– 
նսաց ճեսլէինք ուր և թագուցանել միարանու.՛^ 
թեամր և վամ ասա անդր ցրուել զանձինս կա*՛ 
րասցեն։ Եւ. եվեալ ^ասանէին ի գէւ^ւ մէք "/"՚/ 
անոահւե էր Արամանայ^ է նահանգին Րագրաւյան^ 
գայք մերձակա է սահմանակից Րստսենոյ ե Տույսր*՛ 
Տ՚աաափու* ուր ե սակաւ ք՚նչ ասուրս կամեցեալ 
հանգչեի ե զռւշ եդեալ ճանասլարԾե գեալ սլաա*՛ 
րասսէէին սաիսլովէ 

Ցանկարծ-ակի իրադդաձ՛ եդեալ այսպիսի 
իորՀրդոյ ե գնացից յաշիար^էս Հայոցի ղմեՏ՚է 
սսլարասլեաէն Հայոցդ դաեաոնէն Մամիկոնէից 
՚ Վարդանա յք հանդերձ եղրարրք իւրովքք դրամր 



հԼլ սամերեաս^ ՚էսխէֆ^ հշիաԱԱկ - Աիւնեքսօ . ՚Վյասա^ 
յ^այք որ և .մաըզպսճէ ^ր Հայհց ի ժամանակին ք 
հ էսմեԽաքև էոաեոա֊աեիասցԽ ՀքԱաԽս՛ հւ սեագ^ստռԿ^ 
յսոքէաակեալ թբաէւ. զար^Իւրէին* զ§քսէաւ. աձ՚եալ 
՚էսմէ/եեցոէձ§ք ոբք ի փրկութիւձ անձստնց էւ^ը&աևց 
ի ի՚նգիր էինք թէ արդ գիաեմքք ղի էորեաք ի 
սպաքԼք և ոչ է հ1նար մեզ դեբձոաւեել ի չարէս 
յստյսմանէ մինչե. ՝ ի սպէսռ% յ*անզի ■ս§–եզեն*սցեալ 
ճանաչէին ամէԽհքեանք . ք1՜է առանց առպքնոբ՛^ 
գոսԹեաԽ առգին այն որին ե ոչ մի . ի^չ ՚իրՔ ե. 
գործ-ք աջիէար^իս Հայոց երթեալ էին ի գչուխէ 
աոր^ուրգ ի մէ^ առհալ իշիանին Սիւեեաց Վա^– 
սանայ ^անդհրձ Աէմենաձ ւոքսնուաերամրք՝ Հա՛*՛ 
յոց և աւ.ագ սէ՚ա^օքյ ե. ՚ռմիաս –ամէ^եցոէ^է յիկ՛ 
ևամսե ^աւյսնեցուցանէրք ասելով թ՛է ^Պարա է 
փութ-ով դ^եա դօրավարին Հայոց Վարդաեա^յ 
Մամիկոնէի քա^անայս առաքել լ&տոիրս ե արս 
սէէ^յսգս ի \ ալանուսւերացս Հայոց ^ ե ադաչանօք 
գսւրձուցանել փէա այսրէն* զի ստռանց%որա մեր 
այս ամենայն կւամք և խոր^ու^րդք ե ոչ մի ինչ 
վճարին յ>* 

Ել. արարեալ նս^մաե իշխանին Սիւեեաց Վա՛" 
սս^կայ՝ իւ.րով մսէաանեաւ՛ ^րամսէյէր նասմաեանի 
սէռԱել Ա այլ ասմէաեայե աւյազ սէս/եուաերացնտ. Հա*՛ 
յոցք ե ենքեստլ զնամաեանին իւրաքանչիւ.ր ու.*– 
րուք մաաաեեաւ^ աայր բերել և զկնքեալ 



122 ԳԲէւԻԱԳ Բւ 



սէրարեալ ՜ ի՛ քա^սէեԽյից^ դերանե^քւն՚՚Լևոնդ ^բէ^ * 
և զեքէ^քեեԱէ եքկցԱ զերեմիսհ ի Նոր՛ ^^ստզ՝^քէք 
և գերանեչի՛ ՝ եբ՝էցե^ 1Ըհ(ւէ% ի Մրենոյ, և ՚աիս 
ա՝ւագս՚փ աս/ե^ե-Ա^ևրացև Հայոց ք՝ ժիշխանԴւ Արչա– 
բուձեաց Արշաւիր^՛ զիչխս/էճ§ ՚հիմաքս1ք%ի0՝ դՀմաս՛^ 
յեստԼ ե զի^1սաԱս Աբեդէքնհց՝ էէՐազրհկ* ե սէոԼէէալ 
ռԱհսաս ՝ ի^էիաս1Խ սհւսեւսը Վօէսակւսյ զսէմե\էայԱ 
%ամակլԱէեքէե և դԱւեաարանն երգէէան^՝ դեսպաես 
աոձակէր^ զփ՚է ^հրա։ ք1րք ^է^քսեալ գսաս/եէքւն ^իա 
Լ էէրք ը^դ ^մայև էքքե^ ՝յէ^էհ.ա9սէեէք^եալ գեձփ» Ա*՛ 
րսօքանայ։՝ Հ ՝ ՚ 

Եէձ՛ ազդ արահեալ մա՚ա^էք/ե զս^ռաքեաւք 
սլաէէ^մէքէե երանելԼոյն Վարգանայ աեէսււԱ Մամի՛^ 
կոեէից և Հայոց սսլարստոլեա/ւն՝ ե՛ ահ.Խ9՝հ եղ–՛ 
բ։արց% էւ.րոց Հմայեկայ ե Հա մա զաս սլա յ զսլաա՝^ 
ճառս իկէեան^ փու.թանակի ^ասանելոյն առ %ո*՛ 
սսէք ՝զխոք^ու.րդե ե զխօսս Վանգեի ձ ՝ երղմամբ որ 
եզե՚ն ամէ/ԱայԱ Հայոցի մեաբանութ-եաւքթ եշիա^ 
%քքկ Սյիւձեաց Վասակայ* յառաք բերեալ ե զԱ*– 
ւեսէարս/նն երգմաե^ ունէե% առստքե եբանեէւյոյԱ 
Վարդա%այ ■ ե եզէէաից %'ոբա՝։ Տայե՚ն ե ձե/էս %ո՚^ 
բա ե փ§ամափա ՚Վ^ասակայ զաեաէւե Սեւնեճ*ց՝ ե 
դայլոց՛ ազաասէց% Հայոցդ ե զեպեսեոսլոսսէցե ե 
զսեսլՀացն՚ք ե՛ պաագամ կաբճաւԼօաիւ. ամենեցհա^տ 
բանք՚ե ասէին ցերանելինք թէ վ։1*ոա աւ.ագիե\ 



՚աաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 123 

հանդերձ եղաօսրբքգ և. ^սաւ։Խ%եալ րԱԽասեօքդք՝ 
"Բհ ^"ք^^^"^/ ^^ ՚ ՝աԱլրե^հէ։^աԱել ՝ ք^՝գ Ք^Գ ^ք^*՛ 

^աԱ վհւքեչէմք ղմւ1նվաիճա% էլէէրայԱէձքևէ Վա սե- 
զի ք*չ է քւնար մեղ առանց ^երք և ՛ոչ պաԼակի 
մեըոսՐ երրէք պա^աՀել՛ փիվհէձթեաՂւ ևէլեէսր 
ոս*յց աոքէպկս Հոգացեսհլ ^իաԱամ Խարէ^՝ ձե-՚ե^՛ ՚եհի»^՝ 
սլէս 1ւ եայսՀափ ռքթազմուՔ-հօքե ՛ոգիս մթ թ՚հդոււք 
նորնչեի՛ քանսի՚՝եմք ստստ բսէսույՀքք "ՐՔ ե. ս§զ^ 
գախԽքճէ ձ սերիւն ձձ՛^ եմք* ՚՝ Հասասն եցարուք՝Լ 
Հք)ք «ւ /քեգ ի. 1րրիսսէհսէք ոոաէս ՝■ ^ ց՚աեեսէցեստլ ՚ 9Խ- 
^՚՚^յՔ ^^^ ձեր միսէքս սլսանի՚իբՖէ՛ ւ՝ 

՚ ԵԼ զայս՝՚^մե%ս^յե ՚թս/ես ՝)լոււեւնլ ի \բա^անա^ 
յիցե ՚ ^ ի նսէի^՚արսըո ՝ ՝ սլաԱէգԱէմաԼքարւնցն V եեելոց^ 
սհԼրբսսլսէիապեաիՂէ Հա՛յոց ՝ էեեԽոՏ1ե՝Մամիվէ/եէից 
Վս/ռգանս*յ Հաէտդեիձ եոստնելի՝ եղրԽբբքն՝ ՝իւրհվքֆ 
և ղսու.ոբԱւեսոսիան ուիէաին ՝ սէեսեաի ե փէԽ^ 
մականին կարղյսցեալ զիչիս/նին ՝՛ Սիւեեաց Վա՛^ 
սակայ վմարզսլանին Հայոց և զայլոց զիԼլէաքաէ»*– 
չիւԼր– ոԼբոէյբ՛ զրԱեեոա՚եցԱէցն^ ԽէսԽԱՕէքԽանի եա 
\ միաճամնհէ-թեամբ ամենեցոմս և ՝ասէ* <^Ես և եդ^ 

\ բէեը^ իմ և բ^Խանիք կս^իեոր^ըէհհրելա^հյն ՛քան 

զամէքնայև, ինչ ՝ քք^ ՝ է յաշխա^^ի^ ՝ Հ ասահէեէհե՚ալ \ եմք 
ոնաոեր ե գաաներսոգւյոցն •փբեոԼթեաե .գիւյհք ե 
ուսեսէլ եմք ^ասսքԱէսաո-ւն ե եանշս^բժ ՚բասեք որ ասէք 
— յոր ե ^սէւյսաացեստլ եմք՛ աեշարժութ՚եամբք՝՛՛^ 



124 ԳՐՈԻԱԳ Բ, 



թէ Վ^Զք^չ օգույո է մարգոյք թկ դաջիար^ ամե^ 
Նա^ չա^եսցէք, էւ ղանձֆ իւ.ր եորույտցէ* ե. կամ 
դթ%չ աացկ մարդ փըկանս ըեգ անձքէն իւբոյյ^յ 
"ճ Ղ՚^^Ը ^^ք^ Գ"Գ^՚՚9 քմեաէքէեմք զօպյքւօոնք այԼ 
և ըեգ այլոցե խնգամք քքեդ փըկու^Ք՚իճէ։ Ե*– ո^ 
որ փա։խու.ցեալս եմք^ յերկիլյլէ յաք Ւ^^ ''/"V 
կար&իցէ զայս ղմէ՚եի յոըմէ ոչ ոք երրէք զա%^ 
գէաոեալքւսզգիս մերումդ Լ ոչ երրէք* ն թէ Տ»ր*՛ 
պէս է Վերայ ք^կ^՚րէ /""/"–՚՛/ առաէ֊ել քան յանք*՛ 
ձիՂւ միշտ ՝ հոգալով դանՏւԱ եդեալ է այսմ սւո^մԱ^ 
զայն Լ §սմենայե դուքք Հայք^ գիտէք սաուգու.^՛ 
թեամր ի աասէմու.Թ1քեէ ԳՐ^Տ ^ է Ր*^Լ"յ ^^ք 
յսէւագառ։ Րստյց ի %1քԱգասոր ե§արէոււթ1/եէ ձեր^ 
մէֆ դ՚՚ր ս»րս*րեալ է ձեր րեդ %աի»սեմս մեր • ^ա^ 
%աաառ^ ղաքե էսմէքԱսէքս յՒշ^ք^ փասէցեալ եմք 
ա^եեէ ա%ճէաաույէձ–ք* որա էս ցանկ ձեր մղեալ է 
զմեզ ի նեղ^և զձեր անձի՚նս ի ր՚՚՚ց Ոէձելոմ^ 
մեր մէասյԱ ազգս աաաա^եալ է վչաօտց մեՏ՚աց 
ե մահուց։ Րայց սուրր ե երկնսէ-ւոր քէրաափրա*^ 
կհդ ԱաԱ^եսէարքսնէ ոչ . կսացեալ ոք է րեգդէմ ե մեր 
աղգէսք ե ոչ մեք կամք* քաւ. 1^ցք՚* րուք թէ 
մհամաութեամր փ՚՚րհք ե. կամ երկմաութեամրՒ 
/ էւուք գեաէք ե սոէ^րր Աաւյեաարանդֆ յւր ճանաչէ 
^ դամենայԱ ե դասաի րստո իկէաքա%չ^ւ.ր գոր&ո^նյ^է 
ԼԱ* Եւ. ոստյս ասացեալ ւարրոյ ստռնն Վար*» 
դանայ ահեաէւե Մամիկոնէից Լ Հայոց սպարա*՛ 



. ^^^^^ ղԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^^^^^ 125 

պեաթ կամակ^ոէւթեամր երանելի եդրար^ էւ՛* 
քոց ե սերելեէսց գաոձան աեդբէէժ ^առ րԱեեբս% 
իւրեահց ի րաեակն– Հսայոս։ Եւ. եկեալք ի միա՛*^ 
րս/եութ-իւձ ռազմուք-եսքմե^ ոչ աէւեէին գք՚Վ ե. 
դսադսէո /սոբ^ուրդք սրբ$ւյ ՚ սպաոս»աեոո^Ա Հս§յոց . 
՚Վյսոգաևսէյ^ լոկ միայԱ առաեէ/ե կասէարել քսէ՚1ա*՛ 
%ա§եւք և այլ բազմոււթես^էե ոլաշաո՚օԱէէւք գրաէճք 
իւըոյ ղպաշամս կաըգեալ ժամու-ցեք զ՚՚բ գց՚՚՚յգ 
և զցեոեկ բաղում փույթով վճաբէին աԱյասլաղ* 
այլ միաբանու^եէսմբ ամենայն Հայովք եբթալ 
յեկեզեցի ցաեվայբ։ ք^այց թէսլէա ևնեղէբ չեբ*– 
թալովֆ այլ և կամաւ աբգելեալ^ առ փ՚՚յը ՚^է 
^ամբեբէբ էբացնք հոգալով և զսլէաս ք^կեբաւթցԱք 
ոբպկս էւբոյ աանն և անՀին* մանաւյսնգ յա զագս 
Աշուշայի Վբաց բդ1^շՒ՚է ^ ոբգւոց իշխանին Սիւ.՝*՛ 
նեաց Վասակայֆ զոբս աբգելեալ սլա^եէսց անգ^ 
բէն ի դբան թագաւյ§բԱ Պարսից Օագեերաէ Օւ 
զայս խոբ^էբ սուրբն Վարդանա ՒՐՐ^ "^. ""՚՜ է 
պէԱՍս ինչ օգեաեանութեան իւրումառաշագբեալ 
գոբձ՚ոյնք քանդի չիոբ^էր զյաղթութեան ինչ 
անուն գաանեի այլ զ^եղուՏև աբեան անձինն ի 
վեր այ շինուքքեան ուԽսէի եկեզեցւոյ Տնչէր րմրռ՛^ 

նեի բ^՚յց ^ոգայր իրր^ ղր՚"ր1՚*՚էրէ քք^է ^ի^ 

գուցէ դժոսար ինչ արանցն ի թագաւյէրէն գի^ 
պիցի, և ֆլասիցինէ 

է^՚այց իշԽս/են Ամս^սէուեեաց Վա^ան ոչ աայր 



126 ԳՐՈԻԱԳ Բ, 



դոէս կ դգգար գօրս^էվար1էն Հայոօ ,. Վարգանայ^ 

Վաղվաղակի յտյա%ել ^շ/^^" , աֆզւ(9տպմբուՔ՚եապք1էե^ 
կարՏ–1քռու.ցթսն1քլք9վ որսլէս /էոգւյէյ և1ևթ ^ոգսքէ գգիւ՚պ 

\ մէաս^, ըսպ^. խբկիցն փութաւցէէւցանէր ղյայֆոեեք, 
էրացկ,^ այլ վսքթե. վթեբէց 4սո.պ^% ոխութէքանն^ 
ղոր., ւյւՀ^էհ^ ս*Դ– ^միմեաես իշխան% Սիէ^եպց Վթս–^ 
սԱքն և, աէըե Պթամսօոոսնեա^ց . Վյս^ս/կֆ • ՚^՚՚ք/^ րսս9 
Տ–ա%բ խո^պկանութեա^%. իւրոյ ^պյեցեալ. նկա^։ 
աէոք թէ կէքքմ՝ չ^թսֆ-ս/կյքաչ ապսասթմըէթլ եշխէւճձ 
ՍիւՖ»1թաց Վք§^սակ\^ ՚ մֆ-դանի յիպէ,ոց% . քխկհրաց։ 
աԱա^ը4՜տկ քքա^ուամր^^ կ^մ թէ ^պւ.ասնե.,պլ ^Աէգ 
վաա%գքյւն ա էդս բամբել արգելի ալ ա%գրէ% ի յյ^րա)^ 
ոբդիք% էքրկէքքեախ չպրաչսՀր , կէքնօք, , ^ վաաեգեէտէլ . 
աաւք^ա^եքկ^ տ ֆէա^ա. ե. \կամ բաղմպ.ք1։ս§մքտէկակէս9յ 
կէսրևոո կաաաեաց, Ա^ռաեդից գիպէ՚էբլք^ .Ա1տս%91^ 
անխ%պյ։ ^Իւտկ ^.ս^ուրր .այր%\^ Ակաոկ^ոյ .^պյւդպէՀ 
՚ աէը% Մսֆմիկէքկէից և : ^պյոց ղ^բպվքսբկ \ ոչ, ի, 

բանս ինչ ^ոէր^էգթ ք\՚^յէըյ։ ս^յԼ զ^^գ. . վ^կիքք^ց^ւ 

^ոգտյը (է, ի ^^ֆս^^պ,աէթկոյւ.թիԱհ§\ ցանկացեալտ ը^*,ք՚, 
թպխւքէյրՀ^ իւՀՍԱֆ^էւ^ ք^գե,պէ ՚րռկի դս^կրո գթքր^ 
նա%ոքս,,յերկա^բ,.^քԴ\չև էպւուցս^^տթթո/քտ^Հօաե^ 
լոյ^և ^ասեալ. աւ^/իքքք. աՀքթոյն ^երմոկթեան^ չու. 
սէոաոեալ սէմենայե բազմութիւ^/ե Հայոց ի աե*^ 
ղի^ /էոԱոց^ .գպյին, , ^քսոանէին ի գսՀՍսոձ որ 



ստնա-աեենփ զայեՀ,թոեղօքաըէ»րէալ բէս%ճակեքքքեղս 
արպ^ց\ գագարէին քսկգ զակոլ.րս^ աօթոյ%,։, 

ԼԲ* ,Եսկ վոգքեֆ որ ի գրանէֆ նախպբարք% 
Հայքէց^ու.քպու.ցիչս . պքէեալ էին ք/եդ ի%քեւ$ձսք իր*՛ 
րև. . աեսի%ք թէ . պըքֆավաը^1քալ, Լն . յէֆէ^ս %է^ցա 
ինքեանք և օբէհք նոցսթք — քպնզի եանսթյք %սւ^ 
խաըտրպցևք– դքբ". 1ւ՚*՚ը.^էէ*Կ .^"գքԿ • աչակերսքել 
այեք և սէեթս/կել թսԱգպմ^ Գ՚՚^ոեԻ^ զե^սէֆ1ք այլ 
ղորդիս իաՎէեանց և զդկտերս^ պաաոէփրէի% է^սքէսլ 
դսէսոէիւսրակպցե^ . ^ա%ցոկցս/կ4քլ ՚1քրրէք աո^ նոքգք 
մօս$4. իսէլ ,արքնք "ԲՔ պայոճառս/եօք նէսրՏ՚եցու.*՛ 
ցան էին զինքեանս ուրացողս^ սուա վարգապե՛^ 
աացևտ ^.–^^ց . ու֊աել առա^^ , իւր/քանց ,չաէ^յին 
Բ՜ոյր,, ե շր^էին , էքղորմելի.. սովա§քա^ք^։֊–դեաւ ի 
րաց և փախչել չիշի՚էինք ե. 1լա^ առ%ոսպ^ գմաք» 
&աեոլ.ցանէր նոցա և. . զկորու.սա* . Հւ. . սթաեա՚փն 
գրել գաոա ի ^ զոկուե . զիրֆ^ , ապզւքքպէքբէ^ւթեանն . 
փութանային։ 

V– ;՛ ^*քլ՛*՛ իմացեալ սէզաբասլեքՓն . Հ«7՛»^՛ ^ք//՛*՛ 
գանայ, թէ կարի ք^չսքկին , ԷԲՔ՛ ՝ "^"լ՚՚՚^քմրու֊*՛ 
թեսէմԱք և ի 1լարի ^եոգալոյկ, ւքեձ^աւքե,^,գոր^էին 
ֆլսղսք^ խորհուրդ . ի. մէ9, առէ^ս^լգաւուրս բազուէ1ս ^ 
և յ՚ողովեալ զպապոգպվա%^ եւղիսկոսլոս ,և զա1լա*՛ 
նաւյէր երիցուևս և ցաւագ սէանու։.ֆոեարէքն Հաաց , 
և զաքքեէդու/էսն աո^անձին՚Ա ^^ — ^և գևռ. ևս–, յ ա՛յն մ 



128 ԳՐՈՒԱԳ /». 



Ժամու. ևամեաեաայէսյանԽլ վբսճոէե հկէեաեօ մսաոզ*^. 
պա%ին Հսէյոց Վասակայք գէսէելով ոչ մէայԱ 
լոկ վաս% որդլյէցե ևեթ գկաոույՏէ քսոն ի փըկու.^ 
թեաե գստրձէՏևք այլ զաոաւել փառասէո ասէոուաՏ՛^ 
ասէեսէո խոո^ոդոց %ոոա ճաեաչեալ զոոոճմոէհւս^ 
՚-^աս՚էո ռամ1քԱեսեաԱ աւԱու^^եա1ւ յայՈէեասլէս 
այրն եբա%ելհն Վար գանք թէ դ։Մի՚եչ1ւ ց^րր ^աե՛^ 
դուրժեմք թագուոանել ոճշմարւոութ-էւՏ/ե և կորմև՛^ 
չհմք* էւ այս ^ամրաւ ելեալ աարահ՚եէսլ ելեց պա^ 
մէտԱայԱ աեղիս* այլ յայանհ լույտով գեասռուք 
էրրե. ի ս§ոկէե9եաէէ 1ւ որգիս լույտոյ եոչեսցուքյ^ֆ 

Մհ ոՏՏէ յՈսաաեեայ սէանէնք որույք սէեոաձ 
Տէաեղաղանք սերԱե ժանգ^ "ՐԳէ "՚նօրէնուՔ՚եան ^ 
որ րադույք ե. անասլաշեէար ^^ր գորձ՜եալ էր ի 
կեաԱս իւրույՐ Ր՚էր յոմսԽո ռեւոր^եաաԱ Հայոս 
և. հրթեալ վաղվաղակի գուշակէր նմաԱսոյԱ էւ.*՛ 
րում Վասակայէ քքր՚՚յ Բ՚՚՚^Ւձ էրս՚ղգա^՛ եղեալ 
նենգաւյ,ր քսափն ա»^գ%ախարարք% Հայոցի կա^ 
լեալ ղեա ի գեօդե որ կ"^ֆ Արձ՜ակ՝ աարեալ 
կսէպէրցի% ի միւսույք ևս է դեօո յահույսնեալ 
րերդկոաքեսք ի %մհն ՐսէգրԼաեդ գսէւառի* Ղ՚՚Ր ^ 
ոչ յեսա րառույք աւյէւրց րսսէ արժաեհ գործ՚ոց 
իւրոց անօրէնութ-եանց քարկոհ՚եալ սաաակեցինէ 

Ել. սրսլա յայանապէս ժոզովեալ միարաեու՛^ 
թեամր էսմէաեայԱ աաեոէյաԽարճս Հսէյոց և. սե^ 
պու^ք^ եպիսկոպոսօքն և րսւզմու^եամր ամ1/ԱայԿ 



՚ԼԱԶյււՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 129 



քա^անայիւք և ժողովրդովք^ առ երսքսելի էտսլա^ 
րապեան Հայոց աէրն Մ ամիկոեէից Վարդանք և 
^անգեբձ %ովաէ– մաէ% թափ րսա գրոց ^ըամա^ 
նիԴտ բոլորեքեան առ իշխանն Աիւ%եաց Վասակդ, 
առ մարզպս^էն Հայոց* և յայանեալնմա միաբան 
ամենեցուե ղիաոր^ու^բէքԱք թէսլէա ^անայր յասլա՛^ 
ղել նա^ մի^ վասն սբդւոցն իւբոց^ "ՐՔ Ւ 7/""^^ 
էինք ե. գաբձեալ զի և կևանքն իւ.բ իսկ^ ի իէնամս 
չարին միաէին ^անասլաղ^ ոչ ի՚^^լ ասյնու.^եաԼ 
Թոյլ ասքյին սայթաքել խոբ^բռոց նոբա այսբ 
ւսԱգբ* ւքք|Հ թէաէէո ե. ոչ եամաւ.ք սակայե ի ^աբ*^ 
կէ յան^Կ առեալ միաբանէբ ընդ նոսա։ րեբել 
ռաբձեա՚լ ^բամայէին նախարարքն Հայոց սուրբ 
եպիսկոաոսացն և երիցաԱցԽ^ պ1Լւյե»ոարան ու.խ՛^ 
սաթս սբբոյ* 1ւ եբդու.եալ սէ մեն այն բառմու֊թիւն 
զօբացն առասէաց ե անառաաաց^ ^անռեբճ իշԽա^ 
նաՀն Սիւ^էեաց Վասստեսէւ. ե ամենտսյն սէանու֊սէե»՛ 
բսէմբքե ե սեա^օք^ ^սէսաէստէթկ ոեբդուա&Գ և 
որոց մաաասեաւ. չե ես էր 1քԱքեէՈլ ոԱէ-եաաւտբանն^ 
ւ/նքէին*. ե ^ամբտսբճեստլ առ ^սա§սբաե ռձեռս ք^գ 
երեքաս^ բարբառելով ասէին այսսլէս ամենաՐ* 
բագմռւթիւկն^ Ա՛յր ե եին միաբաե իձտդստլիցք* 

€&քեզք սուրբ Հայրյ արարիչ երկնի ե երկրիք 
ե Դ՚՚րդէգ Ք" միաձ՜ին զաէր մեր օիսուս 
՚րրի^տՈՔէԱֆ ե զսուրբ Հոգիդ կենդանաբաբ^ ոանո^ 
րիշ ՝ե գսանքաե .Երրորդոա֊թեսձ§դ միութիւն^ իտոս*՛ 

ՂԱՏԱՐ ՓԱՐՊեՏհ 9 



130 ԳՐՈԻԱԳ Բ, 



սավաեիմք սքրարիչ երէքևի և ^Ր^Րէք Աէեսսէկառ 
1ւ անտեսիռ* որ մի այեդ ես ԱսսէույսՏ-ք և. Տէք 
^յԼ "Ք է^9 է քէ^* "Ր ^ րս^" մէսոոյսսէոութեաե 
յաղագս փրեուՔես/ե սէիեղերաց^ ի վախճաե 
աւուբցս մի ի սրբոյ Երրորգուք^&նէդ Տնար ի սուրբ 
եուսէ% Մաբիսէմայք և. զամե%այե եարիս բս§րճեալ 
քոյի% մարաէովդք Դ՚^Ր է սուրբ և յսէսաուա^Ւա՛^ 
Տ–ի% Լուսէ% առեր^ աաբեստլ բեեռեցեր ի խաչիՆ 
փայէոի* յորում ^եղեալ զսուբբ աբի§^§դ քո^ ազա՛^ 
սէեցեբ զաշխաբ^ս ի Տ՜աո–այութ1քեէ մեղաց անի՛»–՛ 
^՜ից* մեռար ք թաղեռար և յարեարք ե վերառեալ 
յերկյքես^ եսէուր ստւեաիս խոստմաե^ սէս/եել առ 
քեռ զստմ1քեեսեան ֆ որ խոսաովստ^ի^ առ Ք^դտ 
ԱսսէուաՏ– ճշմարիսէք թագալոր թագաւորառ ե աէր 
սւերա%ռ։ Եւ մեք վեայեմք ե խոսաովանիմք Դքեզ 
Սասսէուաօ՜ ասաուՄոռ և ՚ոէր աերս/եՈ) Ասսէուած՝ 
քաւիչ մեղաց մերոց* ուրացեալքս^ ե ռո9ացեալքս ^ 
յանցուցեալքս^ ե յոոորմութիւնգ ասլստւի^եալքԱք 
գլորեալքս^ ե եաեգսեալքս։ կեեալ զմեզ ոբսլէս 
զորռիՆ ուրացող^ որ Տ՜ախեալ աո սէ եղեց աք ղ^աե՛*՛ 
ռերձ սուրբ մկրսէութեամնք Գ"Ր ԴԳ^Ց"՚Տ^Ր մեզ 
աւազա%1ան լուացմամբ^ անառակ աեօրկխութեամբ 
թաւալեցաք ի աղմի ուրացութեանց իբրե ղգա^ 
ՍԱսեսե Խողացէ 

0։Եւ արդ դարձեալ առ ճշմարիա Հայրդ երկ^ 
%աւոր աղաղակեմք ասելովդ. Մեղաք յերկինս Լ 



^^ %Ա ԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 131 

§սռէս9յի քո* շնոր^եա մեզ բարեխօսուՔ՚եամբ լու*–՛ 
յէսօ-որիչ ստռսէքելոցե և վսէսսէսէեովք սուրբ %ա^ա*՛ 
.էոաևի% ^րՒդ՚^րԷ ^ոռի% ՚սմաեոքս Լ գոոքՒաԼռի^ 
պթոոութ՚իւե մեոառ մեոոց* և. զգեռո մեզ զա*՛ 
յւա91ւ% սլսօոմուճաէքե ե մաքրեա զոսէս մեր ի խո՛*՛ 
^էցե չէսրեաոք որով Տ-անոէոեալ թ^ամւ֊ոյն ևաղա*՛ 
ցոյց զմեզ։ Եւ. ագո մեզ Աօդէես պա^սլաեու-թեան^ 
ԱլյքԱէստրանի% սրրոյ* և դեր զմասէս/նքքնք զդՏ՜աքՒ 
խաչի քՈք է մաւոե% ՚՚՚9"յ ^եռի՚ե մերոյ^ որով 
փէքեալբ զրո լոր ս/եգամս մեր^ սարսեալ րւսեսար*՛ 
եոաձ փախիցէ ի մէն9* Եւ որսլէս ^եզեր դու զա*՛ 
րիւձէդ քո սուրբ ի վերայ մեզսէւորաց ^ ի փրկու% 
թիէյե յաեցաւորառ^ սլարդեեա և մեզ Չեղուլ զստ*՛ 
րիւնս մեր ի վերայ էէոսսավաեութեաես այսորին 
/ւ իւրաքտսետիւբ թողութեան մեզսէց։ Եւ որ ոք 
դեռառեալ յուէստէ երդմսաեռս սէյսոռհե ցուցռր 
ուխաազա՚եց և ի մէաբա%ութե՚եէս մերմէ որո*՛ 
շեսցի^ ելցէ %ա արսէաքս րեդ սուդայի^ որ մեր*՛ 
ժեալ րեեեցսսւ հ գեդէ սուրբ առաքելոցե^ ե 
աո֊աեց ամե%այԱ թոզհւթեաԱ կացեալ ի ձաքսու 
կոզմաէէն^ լուիցէ ի քէն զա^ադէ% բարբսօւԱ^ Դ"Ր 
Յսսես յաւուրե ^աաուցման^ թէ ^ԵրԹայք յի%է%ք 
աեհձ՚եալքֆ է ^ուրն յստւիսէենիցք որ սլա արաս*՛ 
սէեալ է սաաաեայի և արբս/եեկաց %որա)1>է 

Եւ ասացեալ զամե%այե էւոստովս/եութ՚իւն 
զօբ^նութեա՚ւ/ե և զա*սէձ–էցն միաբա%ութեամբ 



1Տ2 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



էսմ1/Աայե բ.էսզմռւ^եամս ի ձստյե մեէՒ ստրաեց Ա 
կաՆսէՂէց^ ^եչեէսց ե-րեիբե ս§մՄԱահ§ ի բսւրբւաուոյ 
զօոԱսռ% բէսզմուԹեաեէ Աւ֊ դրեալ զստյս ԱէմէտԱասԽ 
ռաԱս ^սաւատռյ ույսէոհ*նք և. 1քԱքեալ Նա1ս մէսսոաս՛^ 
նեէսւ. իշխաեիՆ Սէէ^էեաց Վ^ասսսէկաէ Լ սէպէս մա՛^ 
ԱՈստՂւե՚օք ամ1/Ասէյե աաեուսէոեոսացե ՀքԱտյոց ե. ասսգ 
սեսրացԽք և. եդեալ ի սուրբ. Աւեսէւսրանհ երդ*– 
մա%%^ եսէուն ցսլաէոա-ակաԱ եպիսկոպոսա^ և 0"*^ 
լադ քա^սէ%այո ւթհւմն որ էհ% անդէ Եւ եաասէ*՛ 
րեսւլ դայս ամէքԱասյն քսյսաէս^ դիմեռէէե մեՏ՜ասւ 
ց%ձ–ութեամր ե. ^ոդևոր երդովբ ի աուե Տեսօճք 
և^երկրաագեալ միոյ% մհասհաոյ ճշմարէոի*Ա Աս*՛ 
սէՔէւՏ՜ոյ^ լի ահձկով ե. յԽրկար ե. աԽձսհէձրոաՏ՜ 
քՒուերդրութ՚եսէմր եաստարեցքք% սազօԹսՆէ 

Եւ . արձակեալք յսւոօ<թիցՂէ^ ռս§միհ զօրսացե 
րադմութէԱ^մԽ դիմեցին ի աոուե մոխրս/եոցիՆ ^ 
չաոսլով քճէսէւ էսւսէդաց% դրս^սս^ի^ ե ասոյոսշ 
զ1լրս§եարամԽ^ վօքրեցին ի Կուրսն գերաե4էն^ որ՛^ 
սլէս ի դիր ես եդրօրք րսա ասելոյ սուսէ վարդէս*^ 
սլեսէասաԱ Պարսից^ Դ"Ր րմրոՏսեալ 9րոցե թ^աա*^ 
մարար ե ոչ եորասյրարսքր^ Տ-ԱէխեցիՆ* Ոգսյց դմռ*^ 
դուցե րսէզմութիւհէ սլացել էսռ օրԱ ^րսէմ§սյեցք^ 
ղդուշութ4քամր֊* ե ի վադիւն րէքդ Տ՚ադեչ արեէէձ 
Ա՛րս ի նոցաեէ Ք՚ուոյ սպաեիՆ սրաս/ ի գիւդԱք. 
որ էէոչի Աս§րե^ս»ւաԱէ 

Լ9** Եւ եա՚սէստրեսդ զս*/» սէմ1ճասաքե դորհ՚ա 



^ աաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 1ՏՅ 

ըսսէ սէսելոցս կսէոգսէւ գագստոեռի% ■ անգէ% զսւ*՛ 
է-Ոկւս սէօթոյԱէ Ել֊ ապա փոէ-թէսռան ի 9 անել յԱյ– 
ըարաա գսալյսէւ* քանզի լույսն ք թէ Մի^րեեըսե^ 
Արեաց ^սէղս§րաաես9 եկեւսլ ի Փայտաեարաե քա^ 
Դ*սք^ գոսևդ կէսզմէ և րեգ Աղուաես ստրձակէ ի 
Հայս^ զոր և 1ԼղույսԱից էԱօասքք%ք որ ոսխսէակիցք 
էրե ՀքԱէյոռ^ սսէէսլ փուՔ-ացուռստՆէհՆ հասաեել աո. 
րնքեա%ս և աՆդէն յԱոոէ^աես ք» դՒ^Ւ կ՛՛՛րկ՛՛՛նել 
սոռա սլասէերագմաւէ 

Ել. "՚ՐԴ եկեալք յԱյրաբատո գաւաո^ և. ղայս 
դստմրաւ. լու.եալ ի կոոմաԱցե ԱաՈույսնհռ^ սահաէր 
զերա%ելէ • սաասրասլեաե Հայոց Վարգա% զաէրՆ 
Մ ամքէկո՚եէհց իշխաԱն Սիւ^նեաց Վասակի գԱալ սլա՛»՛ 
սաաԿել %ոցա դեդաա֊* և. դի%քն է1նացու.ցա%էբ ան՛^ 
գէե ատՅէսէճառանօքք ասելովդ թ՜է (1։Ես աոսաէն 
ասատրասսէիմ* գուցէք ասէրք "՚յէ Ւ^է^ էմացեալ 
^էսրաԽորԿուրաճէ ՄհկրներսէրԿ՝ գործիցէ րէէդ մեզ» է 
Այլ ք^քն Վասակ զխարէու֊թեաԽ ճասեասլար^ 
կազմեասլ %եւ.թ–էր ի սրաի իւ.րույմք ոմեելով կս§^ 
մակհցս և "՚յէ ս՚՚՚ս՚ու-՚՚՚ք^աեէքեգ արս ԽորԿրդոց% 
իւրոց^ յազաաոացԱ Հայ#ք04 Րսկ երս/սելի սսլարա՛^ 
ոլեան Հայոց^ աէրն Մամիկոեէհց Վար գանք աս էր 
ցեշխաեն Սիւէտեաց Վասակդ թէ գ։Որպէս ած^աք 
զմսէաւ.^ սլարսէ է մեզ նասխ զորս աուսքեմքն առ 
կայսրի ասրձակեի ե ասրս զոր էնտ Կրամայեսցես 
յՏնձ՝^ աոՏնեմ անքսափանՖ* Եւ– նորա յազագս ճե՛^ 



134 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



պոԱ դէ՚-Ր Ա՚ռա9է եդեսէլ զխոո^ոսրգն կաաարե*^ 
լոյ^ յաեճէ եւ-ր. աուեոյր դէսսացեսէլսԱ յեոաեելէ 
սա§սբսէաեսւէ% հ Վար գան այ Լա սէ արել։ 

Եւ. յաղփսղստեէ %ստէքաեանհ ս§րսէրեալ քսռ 
կայսր 1ւ առ աս1քԱէսյե ւսսԱսգաեհ գրաէտն ԾոէՅտսէց՝ 
1ւ էսռ Ա՛յլ էշԽաես և նողէքաեաեալսք սէո. րդեշի/ս 
ՍաղՏՏսեսւց և առ 1էշԽան% ւհեգեղ աա*եք ի Ծոփս 1ւ– 
ի ՀքԱէշսէես/ես 1ւ յԵևեղեսէց 1ւ քքք/ք հշքսահսէց հ՛֊^ 
րսէքս/եչիւր սւեղեաց^ և. առ մե^Ւ սասէրսքսլեսէե 
ՍՏԱաէոքայ։ Եւ. զայս էսմև%այ% թղթես/ե 1քԱքէր 
Ղէստևէ էսքկ իշ1սսէ^Ա ՍիւԱեսէց ՎսւսսէԼ իւ-րաէ մս§*^ 
Ս1ս/սեսէւ^ք և. սէսլսէ սէմ1/նսէյն աս§Աու.աես§րոԱ Տաս–՛ 
յոցէ Եւ աստարասսէեստլ ճաՂաա պարզի՛ն 8ա%սէց 
կազմէիՂ§ զիշխամե սէամս 1ԼմասէուՏկես§ց Վա^ս/հք 
որսլէս զսյյր սսէսէցէ 1ւ ի§ ո ր ՛է րռսէ ևս/եք 1ւ զսուրր 
սեսլու^ե զՀքմայեավ^ զեղրայրե երանելի զօրսէ*՛ 
վստրի% Հքստյոց Վարգստնստյ ի Մ սէմիեոեէից սէո^՛^ 
մէ%ք ե զերաեելի% Մե^րու.ժս/ե զեղրայր սրրոյԱ 
Աղանայ^ ի տո^մէն ԱրՏ-րուեեաե։ Ցհրոց ձեռև 
աու.եստլ փտամսւԼա*եի% իշխա%ի% Սիւձեստց ՚Վ^սէսս»*՛ 
1լայ ե ամե%այ% %սէխարսէրս§ց աշխստր^են Հստյոց^ 
յու.ղարկէի% առ կայսր և առ այլ ամե*եայՂւ յառսա՛^ 
9ագրեար/ս սէւ.ագա%ի% Հստյոց։ 

ԼՕ** Ել. սսլարապեան Հայոց աէրն Մամէկո^ 
՚եէից երանելյէն Վար գանք առեալ րեգ իւ.ր ի աա^ 
նուաերացն Հայոց^ "ՐՔ ջերմեռանդն սիրով ճե՛^ 



՚աաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 135 



աէի% մսէոաիրոսոէ-թես/ս ժէսմու^է ասէաա^եի ոոք 
էին այսոքիկ* Խոր էն ԽորխոռոՀնի , 1էրշաւ.իր Կէսմ^ 
սաոստկաեֆ Լ թաթուլ րհմսէքսեան ^ 1ւ ԱրսէաԼ 
Պսէլանէք 1ւ ւ*էւյոե Վա^նու^եաց ^ և Հմայեան 
րիմաքսեաե ք և այլ սէանույոեստրք և սեսլու-^ք^ ե 
ռադումք է զօրսսցե Տէսյոց^ "ՐՔ ենքնայօժար 
փութ՛ով փափագէէն լէ՚^^լ վրէ^է՚^գհր ուխսէհ 
սուրբ եևեղեռւոյ^ և աոալ զանձինս ի մա^ է վե*՛ 
րայ սուրբ Լ ճշմարէսէ ^աւաաոյն ՚Րրիսսւոսիփ և. 
այլ գու^տգք ի ոօրացն Մարդսլեսէսւեաե սէյրուձիոյ^ 
փ"յթ՝Ք հ գորՏ՜ աասէերսէոմին էսռաքինութեան* 
զորս և չարաիոր^ուրգ էշիաեէն ՍիւՅտեաց Վա^ 
սակայ Տ՚անուցեալ ոչ ^աւանս իւրոյ Տար մսասա*՛ 
Մութեասե^ Լագմեալս աոստքէր րնգ նսա* ե. ռո^ 
բոց գիսէէբ զ^ոլովուքքկ ի վասէթաբ կողա/եք 1ւ ոչ 
ուղղակի ի Խորհուրդ ուիէաասլա^ութեանն^ է 
աանուսէեբացն Հայոց Լ ի սեսլ^ացնք "ՐՔ ԷՒ^ 
երեելագոյնքք ե յս§յլ ռամիկ բա ղմութենէն^ ղայես 
արգելեալ ստռ ի՚֊ր պա^էր։ 

Ել ՚էրաժարեալ երանելի ղօրավարն Հայոց 
աէբն Մ ամիկոնէից Վարդանա հանդերձ րնկերակ^ 
ցօքե իւրովք ե այլ ղօրուե ս»րս§մբք որ էին րեդ 
նմա^ յիշխանէն Սիւնեաց Վասակայ ե յ*սյլ Տեա*՛ 
ցելոցե րնգ նմա աւագաեւոյն^ ողջախորհուրդ 
մաօք էթային ի գոր^Ւ պատերաղմի* Եւ մաեալ 
ի տուե Տեաոնք որ է սուրբ եկեղեցիդ երկիր 



136 ԴՐՈՒԱԳ Բ։ 



օլագանևլ աեահւԱ Ասաու^Տ-ոյ ամե%ակաւի ^ առեալ 
զսուըբ Աաւ-եաաբամե ՝՝ ե զեշան կէ/նսասէոէ։ խաչի%^ 
ող2ուսէրք գնելով էսԱյագ ի վեր այ բբառ սաՏամս 
ե ճակաաու.։ Տա^՚ոքե աւ1Տէէէի% ^եոմեռս/եդԱ սիրով 
ե որք չ^դ նմայն էէ*ե ամենեքես/ե* ե ողքամր 
գՆայիՂէ աէքե%եքես/ե յորդորմամր . սիրոյ։ Եւ. տե 
ես ^եոացեալր) աեսաեէր ծթեսէԱս ոչ րասզոէմս 
յԱյրարատոյ երանելի սսլարասլետ% Հայոռ Վար– 
գա%^ ե իշխա՚մն Սիւնեառ Վսէսսէե վաովադակի 
գա^ղսէ դեսսլաԽս ԱԱ§ւնէր ս§ռ Մի^ր%երսե^ ^ազսէ^ 
րապեան Արեաս ե գի՚֊ր ՚ն1/նգաւ.որ խորհուրդն 
՚նամակաւ. )Ւ.ա՚նո*–ռսէնէր%մա։ կհ/նսլէս արար Նստ*՛ 
մա և ե առ սիխորական Սերուիէտ ե առ Աէյլ 
սօ-սքգսք սորս արսքրեսէլ էր Մի**ր՚ներսեդի ի վերայ 
Տայոռ^ — ե զՎե^շասլու.^ ^աւաաարիմ վերսէեա–*՛ 
սու ասրսւրք որ էր ի ժամա^է ս1/նեկասլա% $սր–^ 
քա^էիք յ^*" *"ք^**1լհհ. ""՚/՛" ^ ռպոապեա եղե 
Արեաս ք — յորոէ-ւէ գրեալ եսոյս %ոսա %ե%գաւյէր 
իշխա%% Սիւնեաո Վա^սակ դէ^Ր Խարէու–թեա%ն 
կամս* գ։րուքք ասէք ա՚ն^ոգ լերուք յեեելոռգ լ^դ 
Վսւրգս/նայ ի վերայ ձերք ե մի՛ ի*եչ զար^ու.րիք* 
վասն սի շատք ^"ձ^ է^^ Գ"Ր" ^" ասաէ% սլա^ե՛^ 
սի առ իս* և սայլս րասումս րեգ այսր րեգ ս»յնր 
սրուեսի* ե դա ձ՚*ձ^ սաեաւ-ուք էե ոչ րասմԾքյ^է 
Ալ. զայն ոչ յիշէր անօրէՆնք թէ սիր աք իշիւսէ՛–՛ 
՚նաս ի ձեռս Ասսէոա-ծ՜ոյ ե%* քա%սի որով եարՏ՚էր 



^ ՚աՏլԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 137 

չարսւխոբ^ուբդն շնոր^ ^^> էսուեեա %ոցա^ ւսէւս»» 
ւ,ել 1ւս զօոութիւԱ% Ասսէու.ծ–ոյ ի րսքոեա-ԹիԱՅտ 
սոէոմսաութ-եաԱ փոհէէոք 1ւ ստյեու. գոգռէր ալեռսաս 
ի վեըայ %ոոա* որ 1ւ ի ժսէմուե եաաէսրեալ կու,՛*՛ 
Աէեթէսւ ի զլույս Ղ§ոոա ցոէ-ցսակուՔ՜եսամբէ 

ԼԵ* Ել. ՚էսէսեւսլ յԱդսէ-անս երաԱեէւ.ոյ զօրս»՝*՛– 
վարքէե Հէսյոռ Վաոգանսւյ էոեԱԱէւե Մ ամիեոեէից^ 
ազգ եոև զօրէսգլխէսցե Պաոսէց ^էԼՔ ^^յ"^* "քՁ 
լուեստլ փութ§սցան աեցաեել րնդ գեան մեհ՚ք ք ք 
կուր գեաոե եոչևՆ^ ե. ր^գ առա 9 եկքւն %ոցս» մֆքև՛^ 
Ալ ի գեօոե որ նոչի աաղխաոք յ^րերէ^ Ադույս՛^ 
Էց* ^՚՜ ս*1^ս^**՚է "ՐԲ–"յ ոսԼէսրասլեաոէՆ Հայոց 
Վարգա%այ ռասնթիւ. րազւքութիւՖ աէԱդի՚ե Պարսհցք 
ե. յիՂւքեա%ս ^այեցեաի թէ 4՚*Տ^ սասկաւփ ^^՝ 
սեսաւ. իաօսել է^դ զօրն Հքայոց ե յիշեցու.ցա%ել 
զրաե սուրբ Հոգւոյնք Գ՚՚Բ մայրս ՚ մաբգքսբէիՆ 
Սամուէլի ցեձ-ութեէսմբ քա9ալեբեալ է ^րիսսէոս^ 
երգելով ասէբ^ թէ գլՄե սլաբծ՚եսցե ^զօր% ե զօ՛^ 
րութ-եան իւրում^ ե մե ասէբծ-եսցե մեծ-՚ե ի մե՛^ 
ձ^ութեան իւբույք* այլ որ պարծելոցն էցէ^ յԱս՛–՛ 
սւուաՏ– աարձ–եսցհւ>է *Րանզէ "^ , /^^> է է *Աու.ազս 
ե ե բազումս յազթութէմե ե աաբաոէՏեք ստյլ 
յԱսսէուՏ-ոյ ակնարեա–թեաե% ^բամաեեւ^* Եւ. զայս 
ասացեալ եբանելւոյ զօբասլեաիՆ Հայ#70 սէեաո%% 
ՄամէեոՂւէէց Վարգանայք ^այեցեալ ե ի կամս 
րեեերսէեցէսց իւրոց ե ամէտԱայԱ գեգի% որ ֆեգ 



138 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



նոսէԱք թէ ոբսլէս շևրմեոօսեդե սիրով զօրացեալք 
էհ՛ս ե. քսէ9ալեոեալք^ խրախաչից մաօք փսէռսւ–^ 
լյարէր գՓրեհ^ էԱէքենեցուե զսէէր օէսու-Ա որիս*^ 
սէոս։ 

Եւ– ^ասեւսլք հ ժս§մ սս§ո§ոք/ս^ ՚էայեցեալ աոե*՛ 
սաեէ//ն րսէո օրէ%ի կստրգմա%%կսէսէելոյ դգուՖդսն 
Պարսից։ կարգէր և զիւ֊ր գունդն երանելի ղօ*՛ 
րայարն Հայոց Վյսրդաեֆ րսսէ րստւաեանին այ*՛ 
րու-ձիոյԱ իւրոյք րԱգգէմ նոցա* յերիս առա9ս 
րաժանեալ աայր ի ձեռս իւրաքաեչիւր զօրա*՛ 
գւի՚ի* որում ս՚9ոյ եոո§քանն եացուցանէր զօրա*՛ 
գլուխ ռիշիտանն Արշստրունեաց գԱրշաւիր ՚քամ՛^ 
սարականնք որ էր և փեսայ զօրավարին Հայոց 
սրբոյն Վարգանստյ աեաոնն Մ ամիևոեէից ք ունե*՛ 
լով գդուսար նորա ի 1քևութեսքս* և նիզակակից 
էոայր նմա գՄուշ զստւագ սեսլու^^ յազգէն րի*՛ 
մաքսենից* Լ զա^եստկ կոդէքե էոայր ի ձեոն /սո– 
րենայ աորիէոոուեւոյք և զօրավի^^ 1^Դ ^՚^՛" կա՛^ 
ցուցանէր գՀմայեակ րիմաքսեանն* և ինքն սուրբ 
գօրավարն Հայոց Վստրգստն սլասէրասաէր զ1քեքն 
մի9ոյ աեուոյե յ արձակման է Եւ այսսլէս յ^րի*՛ 
նեալ զճստկասէն և յԱսաոուժոյ իէնստմսն ասլաւր*՛ 
նեալք^ յասրձակեցան ի վերայ թ^ամեացնէ 

Յորս նախագոյն յաո.ա9եալ ի սւեոի մստրսէին^ 
կամսարականն Արշաւիր Լ Մուշ սեպուհն րի*՛ 
մաքսենից^ "ՐՔ յանգիաուԹենէ սէեոեացն գի^ 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 139 



սլեցաե թաԱձրախոր սւսսսէէկ մօրէց* կսէմսէսրա*՛՛ 
կսէմե Արչաւիր և Մուշ ի յստռէսւելապէս դիմեց՛^ 
մաե1քս եըիվէսրսէցԱ^ աեևեալռ է ս§իղՏե ^աեգերձ 
^ըէփ՚՚Ր^Ք^ հ՚րէէ*^* սքեդ կաէոարեալ աս ակ էր 
երաեելի սեպու^ե րիմէսքս1/եից Մուշ ի ՆհԽորստ*՛ 
կանստյ։ Րսկ կստէքսսէՈէսկանՆ Արշ§սւ./էր հ9եստլ յէ^րէ^ 
վարէ%^ ի ^եաիոսէս սսլաեսէեէր զՎու–ր1քԱք գեղ*՛ 
րս*յր Լփ%էսց Թսէգստւ.որի% ք և Ւ՚՜Ր Ւ Բ"՚& ^ք ^՚"/ 
դեր ի վարն ի սասսէիկ Խոր սէզմոյնք ոէ֊ր և ՚քոյկ ՚^է 
ռերՏ-եսքլ յոսքս/նէն թաղեէսլ Տեէսյր անդէ% ի մօ^ 
րէն* 1ւ հ*եքն կամսարակամե միւսմոյկ^ տոմէսթա՛–՛ 
թսօ-ք *էանդեբճ ասե%էսյե ռ//Աունք ^ասեեսւլ զերի*՛ 
վարե ի սէսմսէք^ ստեվե^եր քա9էսբստր նմաԱ Թրո–^*՛ 
նոյ յերիվսէո՚Ա ^ևձ-աեէր^ Լ զար^ուրեցու֊ցեալ դԹե. 
իւըոյ կողման թշնամեացն^ փախսաական աուեէոէ 
Ել. ^այևցեսէլ սէեսաեէր զերաեևլի սաարէսաեսէե 
Հստյոց զսւէր% Մամիկո%էից Վասրգա%^ ^աԱդերձ 
մսկեոակցօքն իւրովբ և ւսմ1/եէսյե Հէսյոց գեդաւնք 
զի էսրսէրեսէլ փսքիսէոակաես 1ւ %ոցա^ էսձ՜էի% էսռա*^ 
9ե քօ֊րեաեց զբստզմութ-իւե զօրացԱ Պս»րսհց* էո^ 
րոց զկէսե սրովք իւրեաԱց ղիւսթաւ.աա յ^րկՒր 
կորժ–ստ%է1էն 1ւ զկէս% գեսւավէժս ստրարեալ ^եղձէս*՛ 
մղձուկս աուԱէին* և զայլսԱ ի նոցանէ դաշաացն 
և ա՚նաառախիա մայըեաց՚Խ ցը»ւ.ևալս վաանէի՚ն, 

Րսկ ոէքաՆք յաւագորերոյ Պարսհցե ելեսքլք 
ի %աւյ§^ յայԱկոյս գեսէոյե մեօ-է փա/սսսէեստյք լի*՛ 



140 ԳՐՈՒԱԳ Բ, 



%ել ճեաէին։ Որ և պԿտսմսստր§սկան% Աբշսօփր դէգ^ 
իտամե Առշարոսեեէսռ սսէ/էսլռվ փ*էւԹս^ցու.ռաԽէր 
երանելի զօրէսվարԱ Հայոս Վարգան^ զ^է փախո՛^ 
ակից %աւյսց՚Ա ՚Խեաաձիգ լի՚սել, է ՚^ասաաաակ^ւ֊ 
թեւն ե յակվրէա դեա§ֆդա–Թեէ^է*էս§ւէ/ե վսէոէս^եէսլ։ 
Րսե Կէսմսարաեասնն Արշստւերք էէրսլէս ե մեռաո 
ևէսմստևսէսէասր էր րաեե սրրոյ զօր*սէ/արե% ^ փսդ^ 
փսղէսեե ^աւէսեեսէլ առ ե %մէ§քեէ ^րւսմաԽե%^ դփ^է 
^աւսւվէսրԱսռԱ ե փ§սի*սսէէեռե ՚եեսէաձեգ չե՚^էր* 
Եւ. քսոռեալ ^ստւավարսե ե դ^Լ" րաղումս ե՝ 
ՂօսւյսԱ^ կարկմկրս աոնէր* "Ր"^ է^Դ Աէ՚սպալել 
ղհրսււյարէսռԱ եորՄաեէե% %ստւքն* ե րազա֊էքք ե 
ՆաւավարստցՆ ե ե գլխսււորւսցե Պէսրսեց գեէոսա–^ 
սոյզ եոեալ 1լորՆչէե%։ Եւ. այսսլէս ^էէր^եալ %ո՚^ 
ցա ռյստղթույթեւն վերեն օգեոսթեան%^ գաոնայ^ 
ե րաեէսես հւ.րեաԱցք գո՚^աեէսլով ե օրււ%ելով զԱս*՛ 
սէոսէսՏ՛։ 

Եւ. դադարեստլբ »ս՚Ադէն ե սէեոէ֊ո9% Դ^Ր^ 
զէսյե^ ե վաղեէձէ Տուեասւբ աեռաեէե% է^Դ գեսէն 
մեձ՜ք աԱուաԱեաիէ կաւր գեաո^ ե ^սէսաեէէէն ե աստ*՛ 
^աե ռրմոյԱք որ է րնգ »քէ9 էշէսաեութեամս Ա^ 
ղուլան եռ ե Հոեէսց* ե գսէեէսլ աեդ զպսէ^ստպաես 
աա^աեեն ե այլ զօրստկանս աարսեես րԱԱզումսք 
յորոռ սուր ի վերայ եգեալ կոաորէին* ե զպս§*՛ 
^սէ1ի» յանՏՏս առնէի% թս§դս§է–որստտյնե մէու.մ 
Աղուանեք որոսմ աԱոմս էր Վստ^աեք ե ւքևոիւ սւր^ 



^^^^ ՛ ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^^^ 141 

ձակէ^ն գեսաաե ի Հքէնս և. ւսռ աքՀ սէմրաևաէաս 
Աքեղեացեք զորս ^ստւաՆեռուսցէ էքիէսբանել %ոց§ս 
գԽդէսւ* "Ր՚՚ց ևամէսւ. և. յօժս*ոու.թ–ես§մբ զօգե՜ե^ 
յանՏճէ սէռեսէէ ^աստսօոէի՚ե երգմսւմբ։ 

1հԶ,* Եւ֊ մի%չդեռ ս»է*» »սմե%§սյԽ եստասքրէր 
ստյսաէս յԱս9ողու.Թեստւքրե ԱաԱԱէոսՄոյ րսսք ևստմսւց 
%ոց§ս^ յանկւսրՏ-ստնե դեսպան դստսս/նէո ասռ երս§^ 
նելի զօրսէվսւրե Հսքյոց Վարդս/ս և առ ամէաԽայն 
գուեէձէ որ րեդ Ղտմա էհ^* Գ՚՚յ^ սէրսէմու.թեա% Ա 
^ամրստւ. չարաչար տայր %ոցա^ աս՚ելովք թէ 
Օ^Սսէե՚աց ա%օրէն% Վասս§ե ուխսւիՆ Ասսաւծ-ոյ 
և ՚ն1/եդևալ դրժեաց 1Լւ.եսք»սրահի՚% էրդէքա%% ^ ե. 
ի յես^ս կաց և ալ ապստսէմրեաց ի միարսճէա֊թե– 
Նէ ճչէքսքրսէութես/եՆ* %ոյնաէս և. է/եացեալքն աե^ 
դէ*ե առ %մա Ա9ւ.սէգսւ%ի% Հսւյոց յեաս կացեալ 
րեգ %մս§ ապսսէս»մրեց1քե ք ե. դարձուցեալ ղերեսս 
իւրեաեց ի ճաեաաարՕ^ սէրռարութ-եան^ մոլո*՛ 
րեցաե զ1քք*հ սս9%ոաԱայի* ռեսսլաե արձսէնեցի% ի 
Պարս՛ս և. %ասա1լօք ու.Խսֆադրեցհ% ^^Դ ^^""՚^ ե 
պթերգե աԽ ամրոցացե Հայոց ի Բ–՚**ց կալակդ և 
զիւ.րես^ց% րերգակս»լս արարեալ դգու.շէսցու.ցէ*Ա* 
Ես զորդհս սէո^մին Մս*միևոնէից 1ւ Կսէմսարա՛^ 
կսձ§սէց ե. դաիլսց սէաԱո–ւ.սաերացԱ ժողովեալ յ/"–՛^ 
րաքս/ևչիւր դսէյեեասց^ յս§մու.րս Բ^ՐԳէց հշԽս*^ 
%ոււԹեանն սիւեեաց եսէ սճ§ցու–ցսքեեի Լ կւսւմսՒ^ 
յեք*ք՚ց յղէսՀել զամոսրսե զգուշու-թեսէմր* հ. ասլա 



ս 



142 ԳՐՈԻԱԳ Բ, 



%ե՚նգստւյւրե Վէսսէսե """յ սէաեել զսքղւսյսն էսռ 
ԹագսէւորՆ Պւսրսհցէ Եւ "Րք հէոսէորեցաե Դ^է 
սսօոաեէսյի րեդ ույսւոստնե%գի% Վասսէնսւյ^ են այ*՛ 
սոքիե* իշխամե Ոս§գրսէԱէՈէհէեէսց^ ^Ւր՚՚&9 իշհւամկ 
աորԽոռունեաց^ յ*ադիշոյք իշ1սա1/ե Աասյք^ու.՛^ 
՚սևէսց^ Մա%էճք իշխաէ§ե Վա^Լունեաց^ ^իւ.ս1ք էյ*՛ 
խստմն Պալոսեեաց^ Վէսրստզշստաա֊^ն^ իշխամե Աթե՛^ 
ղէքեհց^ Արսէէն՝^ հշխաե՚Ա Ու֊ոե՜այ^.. Ներսէ^ք ե 
Ա՛յլք յոսսէս/եևաց ե սեէտլու^ք ոմաեք յեւոաքաե^ 

Ել. լուեալ զայս ստէքենայՆ գորՏ՛ աղէսէից^ 
զոր էր գոոՄեէսլ %ե%գսօ֊որ եշիաեն Սեւեեէսց 
Վասաե ե այլ %ախսէրարսէց% որ Ր^^Դ նմա^ երա^ 
%ելւ.ոյ սաէսրէսաեսէեն Հստյոց սւեաոն Ս ասեեոսէեց 
Վէսրգաեւսյք դաեդերձ %§ս/սար§սրօքն ե զօրուԽ որ 
րեգ ՚սմայե էհ%^ չտրտմել ոչ կար էին* ե զան*՛ 
ձի%ս% . ե զգերեալ տղսյյսե է սլա^սլսէեու.թէէհ* 
Ասմ1քեահքնար ա^ոյե յասՏՏև արարեալ %ուրրէրնք 
ասելով այսաէս4^ գ։Ա^ա առեալ ^եՏ՚աեոց է ձեէմս 
Փրեե^ ամենեցաձ *Րրեստոս^ սրբել զ1լս՚լ է՚֊ր ե 
րնէորել ոցորե՚նա^ատնյ ժողովել յէ՚րփ՚էց Ւ շս՚ե*՛ 
մարաես%ք ե զյարդե մատ%ել ա%շէ9 րոցոյե եէ*՛ 
զու՚ց աեԽնայ։ Եւ֊ եոիցուք աք եք սրբեալք ցորե՛^ 
նադասէք ե ցաեևուք-եասր սսլասեսցուք աւուր 
նս§^ատակա–թեաԱ մերոյ^ յորույմ թէ արժանի 
եղեալ դիսլեսցոկք մասին սրրոցն^ վախճան մեր 



^^ %ԱԶյԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^^^ ^ 

բ՚սրէ զմեզ ասւսկէք և զսէղայս աաԳպս/եեսէլ սեու՛^ 
ռահէ և ի սէեղիս էւրաքաետիւ֊ր 1ւ յէշխաեութիւհէ 
ա&եալ ^ասուցս/եէք և զարբսքեեակսե սաաանայի 
բա պուճ զղ9մամբք ամւստեցոսցեալ %շսււ.ստկէ ասա 
և ի ^աեգերձելույՏտյծ։ 

Եւ ասսսցեսսլ զս՚յս երս/եելւ.ոյկ^ չուեցին մէսէ՛^ 
րա% ամենեքեան յաշխար^էն Աղուանից յ^Ը^Ը^ 
Հստյոց ի գաւաուե Այր/սրաէոոյ* և աեդ զաւյէւ.րս 
դսօւեաշուեչ օդոյ ձմեոստյնւոյն րսա սովորույթ 
թեաե իէ-ոեաեռ դագաըեաւօ^ փութստյի% առ Հււ#«– 
սարաե անձնով զաւու.ոս գարեաԱայի^ ամսոյԱ 
տեսանևլ և յօո իւոեստՆց նա^աաակուքքեէսն սլսա*՛ 
եքքե Սասանել։ ոանզէ ոչ 1ւս Է^Տ այլ բեաւ. աձ՜էը 
զմաաւ. ոք ոյաոթ՜ուք-իւՖ 1ւ կամ ,ռաաոաուՏ1եք 
յսյլ ցաեկացեալոք ոոսլէս ծ՜արաւ-էք^ րաժակքքե 
փոկութեա՚ե^ իւրեանց կաաարմանն սլաաա^ել և 
բնգա^էել Տնայի%է 

Րսկ %1քնգաւ.ոո իշխաէտե Սիւ^էեաց Վասակ 
ոՏ եոբէք գադաոէո գրել *եամակաԱի աո. իշխանս 
և շւ/եականս Լ քա^անայս աշխարհիս Հ^այոց* ցու.*՛ 
ցաեէո իՏե բեոեալս է գոանէ ուհ/աս սուտս 1ւ 
վկայութ-իէհէս էհ»գոմևս»էԱս ^ 0՝է ^^ՐՔ^յէՑ ***ԸՔ**՚4 
զքոիստո%էութեւն ^ոո^եաց աշխաո^էֆ և. ռֆլաս 
կոսէոոաօ-հ մոգու.ցե չհ/նգոէ* և. զսէսլս տամբու.^ 
թենէն ասէք թէ վ։րեաւ. և յիչեւէ է"1լ "ի միայն 
թէ ի բաց գաոնայք ի խոաաուէ և ի բանից Վար*՛ 



144 ԳՐՈհԱԳ Բ. 



գրէ ա–խաա%ենգն Վակավ^ թէ ՀՏ։ես լինի մ միշ^ 
%ոոդ ասէսմ սէմէ/հսէքսիք ն. աեֆլսէս սլա^եմ զաշ^ 
խէսր^ս ՀքԱ՚յոց^* Ել֊ էոուեալ ի ճեռս սուսէ քսէ^ա– 
նայից զգրեալսե^ նենգաւյէոին Վսւսանէսյք "Ր"Տ 
ս/նուասնքԱ են չքանան այիցն ^յ"* ^անգաե մի 
ոատք Ս՚ա^ւսե ճայեող^ ե միւ֊ս ոՏե Պեարոս Եոեա^ 
Թի* Ել. էին Սա^աեէէ ե Պետրուքե ի գսէւառ^ե^ 
Սիւեեառ* յորոա ձեռս Աօայր գսւդտ յերանելի 
սսլարասլեէոէն Վաոդսէնայ նենգստւու^ Վասաե 
ռգոեէսլսն շր9եցու.ցանել ք^դ աշխւսո^ս Հէսյոռ^. 
զոր լուեստլ թուվսւռելոցե ի ^աւստսւս ե սքԱյուսիցնք 
^աա-էսէոացեէսլ բանից նենգաւոոին^ ե որն չէին։ Իսկ 
պինդքն ե մարաիրոսու.թեաի սւենչոդքն իբրե 
լսէին ղսւյս սւմէ/նայն րանս ռԱորիս^ ես ստռսււել 
պնդեսւլք զօրանայէքե ^ ե աւ֊ու֊ր սօ֊եսէսէրեր փրր–^ 
ևուՔ-եսէն իւրեստնռ սասէսէին յուսոմէ 

Լէգ Եւ. եսէսէարեսքլ զսէւ.ու.րս ձմեո^ւստյէ^ ցՐՐ^ 
սէսէշոէ^ւչ օգոռն ե ^ասեսաւ ի սէքյքե մեհ՛ զասսակեն 
րովսէնգսէե ուիէսէԱքսլւս^քնք ե սէմենսքյն սէշքսսքր^ի 
եզե ինդուԹիէ^ք ^րեշաասեսւռ ե մսէրգէլաե* քանզի 
խ^սոն^էւրդք իասաղազու-թեաե եղեն րնդ միմես/նս 
սէւ.եսէզււ.որ ^արուՔ՚եամր եէ^արստրին* զ"Ր ս*^*՛ 
նեսէլ ու֊րսէիէուք-եստմր քաուարճանյսյինէ 

Ել. յեա սստեաւ. ինչ ռէւյէւ.րց ս/եցելոց լոսաեք 
եթ-է պ€ա եճսֆս րստզում ի Հեր ե ի ^թսրեյսնդ 



՚աաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ ԱՏ 

գքսէ֊առֆ Ել. երաեելի սսլաըապե$ոկ Հստյոց աոԷոԿ 
Մ ամհեոկէէռ Վարգաե առդ աուԱէո ույսսքԱէսլա*՛ 
^էսցեֆ "ՐՔ յա զագս աօնի ստւու.րցՆ ևըթեսէէբ էհն 
ի §ք/ու^ս հւյէես/եց եաէասոել ռսէՕս% զսէսւևհ ս$ռ 
է^սէաեիկ իւոեա՚եցք եթէ <յ։յ*ուձդ րազոււք ^էսսեալ 
գայ^ բերելով աստույսձ-սէսիըացե պսակս եո1ի§ա*– 
սորս* "՚Րգ ՚^Ր "Ք ց^^կյ**յ աէւԱա-լ սաճսէասէոե*՛ 

տէքք զի մի վքի"ւ^"ցՒ "Ք ^ դղէ՚"*՚^՚"յցէ* ^^ ^թէ 

ոք խոո^ե այլազգ է՚եչ^ք որպէս և այլքեք "ՐՔ /սո–՛ 
տորեցան գփ՚է սաաա%այէ^ գագարեալ *էանգիցէ^ 
ուր ե Թուեսցե ^աճոյ ումեք։ ՚Րանզի ոչ ոք 
սլսաեէ րնգ ը^կերաց իւ.րոց^ թէ ոչ աա%9ի* այլ 
հւ.րաքանչհւր ոք անՏ^Է՚ե ելրուս գաեձէ զ^ողե*՛ 
ղէ%սս ե զյաւ.հսէե*եսք1լաես*Այ^։ 

Եւ֊ զայս լուեալ ճշմարսէասէրստցկ և զս/ն^ 
մա^ա-թիւԱ սիրոզացե^ գզրգեցանք ելևելս աոձե*՛ 
լով զմէմեամբքք որպէս ^օսւքք որ ի ձայԱ ազե 
փութայցե՚Ա զ1ք^է ^ովույսց%։ Թուի են^ք ոչ ս*յԱ*՛ 
պէս րեթսյցեալ երագունս Արրա^ամայ ի աստնել 
զորԹ% ^րեշս1Ա՚1լացեք "ՐՔ Խոսաացան սոսալ %մա 
զորգէ^ որպէս ճեպեալ ր%թա%այեն զօրքն Հա*՛ 
յոց զւեա երասելւոյե Վ^արդաևստյ սպարապեսէհ% 
Հայոց ք երթալ յլքեթրիսԱ ՝Րրիսաոսէ և ուտել զ^աց 
^րեշսէաեաց ։ 

Եւ այսպէս եզեալք րսա %մա%ութեա*ե սուրբ 
սէո֊աքելոց% ամէքեեքեաԱ մի սիրա և մի ^ոգի^ 

ԴՍ18ԱՐ ՓԱՐՊեՏհ 10 



146 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



ասռաքէր երւսԱելհ սպստոէսսլեսքն Հայոց Վէսրգւսնք 
մհսսթաեութեսէմթ աւ.ագ»ս%ւ.ոյն որ Բ^գ ^մսսյԱ 
էքքեք սեաու՚է սհ յստզգէն Աէքաաու^եեացք ոոոււք 
անուն էր Առանձսէր^ հրրև երեք ^արեւր ^եօ՚ե՛*՛ 
լոյ^ երթալ լրաեսել ղրազմա-թեէ^ զօրառն Պար՛^ 
սէցք ե սէստլ գրդէռսֆ եթէ հքնԱսր էցէք առ ե փու*՛ 
թասլէսֆ ՚սսէ) ք"/ Ր^Ր^է ^^դ զաս ակս արքայ՛^ 
ու.թեա*ն) Դ"Ր է ^եէւն Նոցա ասւրգեէ մեզ Փրեի^ 
ք^րիստոսք յաւ.իաե%ից րարու11–եանցն աուիչ։ Եւ. 
երթեալ ւԼռանձար ե դունգն որ րնգ %մա^ այն՛^ 
պէս շհոր^եցաւ %մա յԱսաուՏ-ոյ^ որաէս զի աե*՛ 
սե% զրա%ա1ի Պարսէռ* ե զ^զօր վեր9աաա^ թևով 
միով ա%կեալ զրա զումս ^ա%էի*ն է^Գ սուր^ և 
զայլս փախսաականս արարեալ արկանէի% ի զօրն 
Պարսից* ե իՆքեանք գարձեալ ոզ9անզամք *էա*՛ 
սան էիս ուրաիէութեամր ի դուրգն տ՚"յ"ց ե սլա սա*՛ 
մէի% %ոցա զԱսսէուծ-ոյ զօրութիւ^էն ^ Դ"Ր յ*"9"՛^ 
ղեաց նոցա Փրկի^։ 

Եւ լուեալ երանելւոյ սսլարասլեաքքն ՚Վար^ 
դանայ ^անգերձ միահամուռ զօրօքն^ գոգանայի՛ն 
և օր ^հ էին զա մեն աԳ զօրն Ասաուած՛։ Պաամէին և 
վասն զօրազլխացնք թէ Մուշկանն սիւսալաւուրա 
և րողվճն են* տային գիաել և զայն ևս սթա^ 
փութեամր Սասանել ի մի^ոյ կողման աշխարհիս։ 
Տ^որ լուեալ երանելւոյ սաարասլեաին Հայոց և 
որ րնգ նմայն էին^ ևս աուաւել ճեսլէին երթստլ 



՚ԼԱԶյԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 147 



րնդդէմ %ոցա* %ասխ^ վասսԱ վաղվաղակհ ասօոա*՛ 
^ելոյ %ոռւս ժւտտմու. էքստրսէհրոսուԹեան* քանզհ 
անձս/եձրոյթ ստզօթէի% ^աԽսէսլազ ի սէուէ Լ ի 
գք՚շերիք Ժ^Խ աըժւսեի այնպիսի մասին երկնա՛^ 
լորի* և ^Ր^Ր^ՐԳ՝ սէսէինք թերևս սէնգէն ի սէեղ*՛ 
^ո9ն ի Հեր և ի Աարևանգ գաւառին վճարին ելք 
գորՏ՚ոյն սլսքսւերստզմինք ե ոչ ոք էինէր արգել զօ^ 
րուե Պարսից Սասանել յաշխսէրհքե Հքայոց սսլաեու^ 
թ՜եամր ե գերելով յարձակել ե ֆլասեր Եւ֊ սո*՛ 
ցա թէաէսէ ե աՏ՜եալ գայսսլիսի ինչ զմաաւ. կա՛»՛ 
մէին փութալ սակայե ես առաւել սսէիսլով եեեալ 
^ասանէին գոէ^դե Պարսից ի գասսոՏե Արաագ^ 
^ուօզ ի դեօդԱ որ կոչի Ալյսրայրք ի շր9ստփաե 
աեզի Տղմու֊ա դաչաինք զոր յ^արեաց յաոագս 
^Ր^Ւ՚^է Գ^Ը"՚ց^ Հ՚սյ՚՚ց* ամուր ապասաաեի ան*՛ 
ձանց ^ամարէին սլաաշաճք ե ի մի9ի նորա 
աՏ՜եալ Դ^կիշ րանաեէինէ 

ԼԸ* Րսե ի յա լուր ուրրաթու. մեծ՜ի աօնին 
աենգէեոսաէին դիմեալ ^ասանէին մերձ ի նոյն 
քոեղիս սօրքն Հքայոց^ գաեալ աեպատրասաագոյե 
գզօրսն Պարսից* "Ր"Ձ թէ եամեցեալ էին^ 
կարող էին մասհաւյէրասլէս Ձեասել երամա՛–՛ 
կարձակ Մուլացելոցն* րայց Թ"յէ Աէուեալ գա^ 
գարեցին յայեմ ալյուր* քան զի ոչ էր եդեալ ի 
մսւի նա^ասւսէկութ-եստն փափաքողաց^ այԱու^ե^ 
էոև յազթեր վասն աեսանելոյ հանապազօր զ^ո*՛ 



148 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



գեևոոույտԱԱօԱ զսւպա1լանու11ե ^ ^"յԼ ^եշ՛^ ^ ^աեէս*–^ 
պաղ է 1լէս1 կոչման և էոենչտսլի մէսրսւիոոսու.՛»^ 
թեէսմե փու.թա%այի% ^ասաԱել։ 

Եւ– ժողովեալք այնու^ետԼ մօէո առ ռօրսե 
Պարսից բա՚եակէիՂւք ^ի^է եդեալ սա^մամս /ւ^*– 
թացից սէա–ըե9եա%% կատարէր* Եւ֊ ^էսսեալբ ի 
ժամ երեկոյի% և զկաԱոև աէսշսէէսման ժամու. 
ազօթիցն րսս՛ սովորութեանն լցհալ ղուարճա՛^ 
նէսյիՆ չափւսէ–որ ուրէսիէու.թեամբ կերակրովբեէ 
Ել. կաաարեալ զսւմե^այն^ ստուԱուի՚ն ^րասմաԱ ի 
սուրբ քսէ^աՆայիցե^ արթոմե իտՆդրուած-ովք կա*՛ 
սէարել դգիշ^ր^ յաղօթս։ Եւ ռցայգե ամենայն 
գասք քա^աեայիցԱ ^ մերթ սաղմոսարանին գոբ^ 
Դ*"յի՚–ք9 մերթ վսւրդաաեաաեան րսյնիւք^ քսէ9ա*՛ 
լերէին զրազմութիւն զօրստցն^ 4"՚յՐ ՚^Ւ Ք՚^9յ^՛^ 
նար ե անսսլառ բարեացն լինել ժառանգաւորէ 
Րսկ սուրբ երէցն Ցովսէփք որ և զկաթողիկոսու*– 
թեամե Հայոց ունէր դաթոռք Ջրամոտն տայր երա՛^ 
նելւոյ աոն Ասսէուձ՚ոյ ՚Լեոնդի իտրաաել զժոզո՛^ 
վուբդն ե քստ9ալերել։ Եւ սուրբ երէցն կեոնգ 
զամենայն Դգիշ^Ր^ անձանձրոյթ առաքելակաԱ 
վարդասլեսէութեամբ զօրացուցեալ ուսուցանէր 
զամենեսեաե յորդստբուոխ իմստսաութեամբք առա^ 
կ*սց մեէխութեամբքք ^ոգէշնոր^ վարդապեաու^ 
թեամբ* "րոյ բսԽքե նման քաղցր ութեան մեղու 
րդի՚էի^ ի բերանոյ ստրդսէրոյնք որ էր լսողացն. 



՚ԼԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 149 



օնՏ՚ութհւև* և ախորժա թէսո փօս ք^աեու-ոսքսկո 
վերի% ազդեցութեէսմբ լուսսէճէսճահչ պայքՒառու.՛*՛ 
թ–իւն% ի Ղէմա %երքհ% մաըդոյե և սէեսէսկութիէձէ 
^րեշսէսէևաեմա՚ե երեսստռե կերպասրաեի։ Զ՚՚Ր ^ 
յառէս9ագոյն ժասսքԱւսեէ ֆ եալով է քուե էէրբոյ%ք 
էսյրե Ասսէուծ՜ոյ Մաշաոց վէսրդէսսլեան Նորի%^ 
^աԱդերձ և էսյլ աշասևերսէօք իւրովքք երաեելեստւԽ 
կորեսէմռ Լ Արձանստւք սէեսաԱէի% ւսրթ%ու.թեստմբ 
ճառագէսյթեալ շ"^ր9 զեովաւ. լոյս սասսէիե* "ՐՔ 
անդէՆ և. անդ Ծաեեան երաեելհ ասրքե սուրբ 
Հոգւով ովաիճաՆ սրբոյե^ թէ նա^աաանութեամբ 
կատարի* Դ"Ր ^Է՚ղԷ"^ ^ նմա ոչ յայսքսեցէ% 
զսքաետելագորքՒութ-ևաե ոաեսա-թ-իւ^/եք սակայե 
ի բէսզում Դ՚Ւ*^^ աասէմեալ ^ռչակեցաւ. բան 
երևմաԱս ասյսորիեէ Որ յույէուցաեեքս իւ.րույէ րա^ 
զում րԱսես ^՚ոգևորս^ յէշեռուցաեէր ստէքե1էեռուե 
զվարս և. զժուժևալուքւ՜էւե առաս^Նոռե^ 1ւ սաքս 
ռաեսլաէոուՏե ռ^ամրերուքքիւե սրբոյն ^րէդորիֆ 
ապա օայլոռն ամէ/եեռուե* ^Որոց գէաացեաի 
ասէք զվաո և զաեագա% կէքեցաղոյս զվախճաե 
րնարեցին րմրոեել զյաւիաենից 1լեա%ս%է Ոմանք 
քոա%9աեօք ի մա^ուամրք ոմանք սլաս^օք և գետ*՛ 
նաաասրաձ՜ աննոէ^օքք "՚յէՔ աոքԱստսիրութեամրք 
Լ օտարասիրութեամրք յաեգէտս ընդունել զհրեշ*՛ 
տանս արժաեհ եղեն* և նէսք աշխար^աշհնու՛*՛ 
թ-եսէմրք ե արդար դատոզութ՜եամր երևեալ 



150 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



րնէոիր գէոան ԱսսէուՏ-ոյ։ յ*ստ%դի ոչ բոլոր եօու%ց՜ 
Դէ"Ժ ՚^՛"/"՛՛/՛/""""–^^՛՛՛^ վհճա1/եք ^լ րսսէ ժա*^ 
մս/եակի ոոպէս և բաշխ է վերին էոեսչուքւ-իւե* Եւ. 
աարս11/ն առոդռե ստրդար վաճէսռանանու.Թեաէքբ 
ղեել ըեդ անռաւ.որէս զաեաեցկք Ր^Դ ասլաեա*^ 
%առու.իս ռ անանց բարութիւնսն։ Րսն աստ^եալքգ 
այժմ մեէՒհ և աստ աո լական բաժակիկ փութաս՛^ 
պոսյ^ ւէ^^Լ արժանի Սասանել ի մասն ժ առան՛*՛ . 
գութե՚ան սրբոսն ի է՛՛յ՛** Դ՚՚Ր"3 ռսլաաա-ակա*՛ 
նուՔ՜իւեն սաղմոսերգուե Գ"^է ասելով* ^Պս/*՛ 
աուական է առա9ի Տեառե մա^ սրբոռ իւ.րոռձէ 
Ա^ստ ե ճգեասէրն յ*րիգորիոս վաոգասլեան ձեր 
կոՏէ զձեզ յեր1^ային քաղաքն Երուսաղէմ^ ^"՚^ 
մենաաենչ ե յանու֊շա^ոսէ րեթրիսն Գ^րիսաոսիք 
ու֊սաի մերժեալ են ռսօ-ք ե սէրամութիւնք և *1ե^ 
ձ՚ուքքիւեքՖ* 

ք^ազույք ե այլ բանիւք ^ոգեդինօք ե ^ոո՛^ 
^օք վաբգապեաութեամբք քա^ալերէր դիւրաքան*՛ 
տիւ-ր ոք ի մե^Ւամեձ՜ աւ.ագանւոյԱ Հ՚ոյոց սուրբե 
Դ^եոնդք հանդերձ երանելեաւե Օովսէփաւ* որ 
թէսլէա ե զձեոնագրուքքիւե երիցութեան ունէր՝ 
սակայն յաթոռ կաթոոիկոսուքքեանն էր վիճակեալ 
արժանաւորասլէսէ Որոց խրաաեալ և զօրացոԽ^ 
ցեալ ^ոդեոր բանիւք զամենայն գիշերն^ էէ^էր 
ամենայն մարգ ի կամաւոր լսողացն վառեաի 
որսլէս աներկիւղ ամրութեամբք սոսրբ Հոգւոյն 



ՂԱԶյԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ւտւ 



զքէեու.։ Որք զօրի%էսդրեէսլ ժամս գէշերոյԱ կար^ 
Մէ/է% երեայեսէգոյե քան զս*յլ գհշ1^Ր՚՚՚Տ^ք ^ աե*՛ 
սաեել զսօւաւ֊օսէ փրեուքէեանՆ բաոձայի%ք որսլէս 
զի ^ասեստչք արբցեՂ§ զթաժստն §սրքէսյու.թեահ% 
երկնից։ 

Որոց ասէոու֊սէձ-էս^ոո^ բանից ե. մստոէոիրո*՛ 
սայոոդոո վարդստաեսէույթեան ^րեշա ստես/նման 
սէեստէւն Ցովսէփսէյ և կևյքնդի մսէագիւրութ-եստմր 
լույոսլ եոանելլյաքն Վյաըդանէսյ աեսօւն Մստմիևո*՛ 
%էից^ էոայր սլասէսէսխա՚նիք թէ վ։Սու.րր քէս^ա*՛ 
նայից եևեղեցւոյ աաաիւ. ձեո%ադրու.թեա% ոՏ է 
ի էքէսրդեէսնէք էսյլ ի սա-ոբ Հոդլյէյն յսէ9ոբդեալ 
^որ^է* նոյ%աէս 1ւ բա%ք սոցա զամենստյն սօւոդք 
իտոր^ուբդս լսոոԱսցն ի յեոկի%ս դսէյեց ուզցան է* 
ոբաէս ե այժմ իս1ք զսէմ1անայն դիշ^Ր" ան^ան*՛ 
գիսսէ ձասյնիւ. յորգորէիՆ զամենեսեան յևր1քս§ս՛^ 
լյէո րնթբիսնք յիշեցու.ցա%ելով մեզ զՏարՏարանսն 
սջբոյն ւ*բիզոջի^ յոըոց բազու.մք որ ասսէ կամքլք 
ոչ միայն .աշակեոաքք այլ ազգախաոնութեէսմբ 
եմք ^ազորգեստլք։ Փոսթասցու֊ք ժամանել ի ^ստո*՛ 
սանիսն յ*ոիսսէոսի ե ի ^րաւ-իոաեսն^ ի գունդ 
սոէ-ոբ աոաքելոցն ք ե յրնթրաաուն ՚րոիսւոոսք որ 
բացեալ զգուոՖ աբքստյու.Թեանն^ սպաս է լլնգու.*՛ 
նել զսէմենեսեան ե ուրախ աոնել* "Ր"յ ուրա*՛ 
խութ՜իէՅտն մշան9ենաւոր է և անանց և անվախ*՛ 
ճանէ Փութասցուք առանց յասլազելոյ^ և մի ոք 



152 ԴՐՈՒԱԳ Բ. 



Դէման օուգայիք որ յառաքելակաե դասու.է% քաե^ 
էոեցաւ^նման %մա գառի* որաէս 1ւ յայսմ գէդե*՛ 
րի աեսէք^ որք մեղկեալ զ1^ի սաւոանայի րե*՛ 
թացան։ Այլ ես բաժակւինք որում վաղն 9 ուռն 
ռանկառեաի էի^ փէսփասքանօք չ^դուն/ւմք Լ րսա 
գրեցելուեն գոչեմ* Հ^րաժակ^ փրկութեան էքս^ 
եալայռ և ռաևուն օեաոն 1լարդառիռյւ>։ 

Ել. զս՚յ" ամենայն այսսլէս խօսեռեալ սրրոյ 
ռօրավարին^ է ժամ ^աւուԱ ասելոյ հրաման սէա*– 
յին սուրրն Ցովսէփ և կեոնդք հանդերձ ամե*– 
նայն քա^անայեւքնք ռաստշսէօն եանոնեն եաաա–՛ 
րեի որոմ նաարաեեստլ վառեալ ռենու. Հոգւոյն 
յուռարՌէին յաստուաձ-ասէուեկ վայելչութ՜եան 
դրախան։ Եւ֊ ^աղորդեալ զօր առն Հայոռ ի սլսէ^ 
աուաևան քսոր^րդոյն մարքքեոյ ե արեէսն՝ ի գորքՒ 
առստ9հեայ եր1լեաւ–Որ երառն փուՔ՚այհնէ 

ԼԹ* Վասն զի մերձեալ էր այնու^եաե ժամ 
ելիռ արեգականք ե գունգն Պարսից ճակաաել ի 
պասէերազՏն սլատրասսէէին ե վառէինք ե սու.րբն 
Վարդան սէէրն Մ ամիկոնէից րաժանեալ զիւ֊ր 
գունդս յերիս առա^ս^ ^Է2,"9հ դնգին կարգէր 
գլխաւոր զաէրն Արձ^րունեաց^ ե զմարդսլեան 
Մի^րչասլու^^ հանդերձ իշիանաւն Արշէսրունեսէս 
Արշաւրաւ ե երանելի արամբն Արսէակաւ^ իչ–՛ 
խանաւն Մոկաց^ և այլ աւագ նախարարօքե* և. 
կոզմանն աիէյ կարգէր աւագ զերանելին 



՚ԼԱԶ,ԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 153 



Մախաղ յ^որէնք հանդերձ երա%ելեաւ% թ՚աթլաւք 
աեաոն Վանահգայք և սուրբ արամբն Սեքսեքկիւ. 
4^ա9րե՚րաձոյ և այլ աւ.ագ *եախարաըօքե4 և ք^դ 
ա^Խկէն կոզմանէ պաարէսսաէր զինք% իւըով 
գեգիֆլ 1ւ հշխաեաէհէ • Առս»ւ֊եզենից Փափագաւ. 1ւ 
այլ էշիա% Ղօսխարսէոօքն Հայոց ^ քանզի յ՛"/^ 
կոզմանէ առաւելաակս երևէր դ՚՚՚^1՚շ գեդէ^ Սիւ.*՛ 
%ի զօրուն և այլ զօ^րաւ.որ արաԱռ նշա%ք գբօ*՛ 
շհցնէ Եւ. զՀամազասաեա% դՒ՚֊Ր ^ԴԲ՚՚՚յր^ Ք՛ո*՛ 
ՂՊՍ վեր^ասլա^ք և օլաաուփրէո %մա^ մի դ՚՚ք 
բոձագքսաեի այլ յոբդոբել միայե բա%իւք^ յ՛"*՛ 
ղագս իւրեանռ փրկութեա՚ն* 

Եւ. այսսլէս բաժա%եալյերիս առաքս՝ զզօբսե 
Հայոց սբբոյԱ ՎաոդաԱայ^ և օրԾեեաէբ ի բեբա^ 
^ոյ սու.բբքա^ա%այից%ք օբ^եաբանելով զԱսաուա&^ 
յաբձակէին ի վեր այ միմեանց եբկոքին վողմանքնք 
Հայոց և Պարսից։ Եւ. ելևելս արարևալ այնու.^ե*՛ 
սէ1Ր յառա^էին ՚**րք ցանկացողք մաբաիրոսու*՛ 
թեաե սլսակինք և զգօբսն Պարսից ի փախուսա 
գարձու.ցա%էի% զա ռա 9 ինն է Ւսե այլ բազմու.թիւն 
զօրացն Հայոց, որք առ ^արկի և ոչ կամաւ., 
մանաւ-անղ զի և զայլս յերկու֊անալոյ և դարձու.*՛ 
ցաեևլոյ յեաս, "րք ^Բ^Ւյ բարութևանց ցան*– 
կացեալբ էին^ անգէն ի փախու.սա դարձեալ կորրն*՛ 
չհ1ք^ զյէսւ֊իաենից կորուսսւնէ Եւ. աեսեալ զօրացն 
Պարսից դգուԽգԽ Հայոց լքեալս և սլարաասեալս 



164 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



առ ի հոսարել զւսզգե էւ.րեաեռֆ հւսյեռեալ և. յս^յԱ^ 
1ւՍք զի փաԽու-ցեւսլ էրրթ–Աէյհ% զօրքն Հսէյոօ^ ի 
մէ9 առեւսլ շ՚"֊ր9 զեոքօք սլասէեալ Տ՚ովանէսյԱէէ*^ 
ուր Լ ցաեեալի իքԱդրոյե դհաեսալք^ կասէաոէի% 
սէ^ոքհկ։ Ծահաով ասյեու-^եսէև զ^եսէ փէսխսսէէիռԱ 
Հքայոց անռանէ1քն օօրքե Պարսեց* որոց ^սէսեսաչ՜ 
ղոմաես կոսէորէէ%ֆ և Դ՚"յ1 քքաես արգելեւսլ է 
սէեղի հ^չ սւմրոց սէրգհլույքե* "ր՚՚ց ոմէսեք ^ա*^ 
սաեէսլ ալԱհռւսկափակ գհշերոյե սլաքէԱէպաեսէցև և. 
ռրստզումս է %ոցաեէ կոաորեւսլ գե»սց1քե ող9ան^ 
գամք։ Եւ. այգոյե է փս§քսսսէէից% Հ՚^յ՚՚ց ձերրւս*՛ 
1րսլ արարեալ սէՏ–ի% է րաեա1խ ե կոսէորեցէՆ 
սրովք և զայլս րյսզումս սւրկեէսլ գփզօք սսլաեէս՛^ 
%էի%* և Տեացորդք փախսաէիցԱ յայլ և այլ աե՛^ 
դես Հսյյսէսս9ստ% սէշիար^իս ցրու.եցան։ 

^"՚յՑ "Ր է՛ ՚ք՜՛^*^՛՛^ երաեելէ և. եր1ի§ս§լյոր 
կո^մամս եղէքե . ստրժս/եսքւորք ք^դ սրրոյե ԿԼսւր^ 
ղա՛ն այ և *եա^ատակեցաԱ^ են այսոքիկ* յագգէ% 
ԽորխոռուԱեաց^ երանելին հորէն* յաղգէն Պա*– 
լուեեաց՝ երանելի սեպուդն Արսէստվ* յստռգէն 
^րնդռւնեսքց^ երսէնելին Տաճսէսէ* յսյդգէն րիմսաքսե՛^ 
նից^ երանելին Հմայեավ* յազգէն ւ^ա2յրերունեաց^ 
երանելին Ներսէ^* յաԱգէն ւ*նունեսէց^ երս§նելին 
*Վա^ան* յազգէն ԸնէՒայնւ.ոյ^ երանելին V Արսէն ♦ 
յստզգէն Սրուսէնձսէայ^ երանելին ՝ ւ*ս»րեգինէ Եւ֊ 
որաէս շաա խուզիւ. և րազում քննութեամր ^ար^ 



՚ԼԱՁ.ԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 155 



ոեէսլ և. ուսսէք օնսէ^էսսէԱէԼելոօն թիւսք "ՐՔ է 
սաևղէ.ո^ սլատերազմին սլսավևցան ըէ՚գ աւագնա՛֊ 
խարարսն՝ ևրկևրիւ.ո ևօթաեասուե և 4^8 "՚յՐ* 2 ՚՜^ ( 
Ել. զորս յէսմրոցէսցե Է9ու.ցեէսլ սաաեի% սրով և. Հ յ՝ 
կամ փդօք եոխեցի%^ եօթ^ ^արիւր և յէսուԱ ս՚յո* / ՚ 2. Հ 
"քՔ Լէք^է^ ւ/%ս#Հսքք/քք<.#ւ. ^էսզսէո երհսաՅէ և 4.^3 
^"յԲ* Գ"Ր՚՚& հւ.բսէքահչիԱ.ո ս§եուն վարձաս^ասէոյցե 
՚րրիսաոս գրևալ սլա^է ի ղսլրութես/ե կենաց է 
Րսկ է զօըսէցե Պւսրսհցեք "ՐՔ "՚նկաԱ ի սլսէսէե*՛ 
րառմի% յէսւուրն յասյնմիկք զոր սէոոսգիւ. ^ամէս– 
ըեալ սլստսէ մեցին մեզ^ էոեզեկւսցեսէլք ի զօրա՛^ 
գլխէսցն Պարսեց) երեք ^ստզստրք ^ենգ ^ս/րեւ.ր 
քաուստսուն ե Տորս «"7/՛* 

յօ* Ալ. յեսէ վճստրելոյ ասյսսլէս գորքՒոյ սլա*՛ 
աոերսքզմեն) ե մարդասերին ԱսսէՈւՏ-ոյ զի՚^Ր սի*՛ 
ոելիսն ստռ ինքն ^"^^/՚՛/^ էրովսքրսէս§կ սօւԱկր 
Մուշկան Աիւսսարսւուրսա ստռ Թսքգսէւյէրն Արեստց 
Ծազկերաք և զելս գորՏ՚ոյ պաաերազմին գիաել 
աոասյր) գրեստլ զյստզԹութ-եստնն ս*ւ.եսէիս ե յանու.սէ*՛ 
նէ զ՚էսէմար աեկելոցն յերկոցունց կոդմստնցն սլա*^ 
սէերսէզմին։ Աոր լուեալ արքային Ցազկերսէի 
զկոաորուՏե լաւ. արանց ի ւ^գէն Պարսից ե զմա^ 
սէուե Վ^սէրդաեայ^ յս§^սքլյէր սուգ րնկզմեալ խռո– 
՚էէրֆ յէշ,^Լ"4, զքա^ութիճէ աոնն և զլաւու-թիւՏսն^ 
զոր արարեալ րեգ թրամիս բազում անգամ ի 
վերայ աշխարհին Արեաց ^ց"յց* Պաաասխանի 



156 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



ասռեել ^րւսմստյէր ^րովսէրսէստկին ք ե գԱուշնսճէ 
հիլյասէլաէ-ոա^ոէո ^աՆգեթձ գեգաւև ի գույւե կոտէըէ 
Ել. զԱսէրորմհզդ ոՏե անուԱք յսէշխար^է% Հքէսյոռք 
մսէոզաա% ^ոսէմէսյէր թողուի որուճ յաԱճ» սսէւ^՛ 
^էր ^րովարտսւԼոմ ռմԱսրդհ1քև Հսէյոռ չըեգռսսէու.*^ 
ռաեեի ս՚յչ սէրոՎ %ուստճեի 1ւ ռասէշ§ոօ՚ե քրիսէոո»՛ 
Ղւէոէ-թեւսմե ^ամարձավասլէս ունել ամենեցոա^ե։ 
Եւ֊ էոէսէալ Մու.շկաեայ ղ^րովաոէՈէսփտ թ-Աքգստւո՛– 
րհ^ Յազևեոսւի ք և. լուեսէէ զռաեսե հ դոովսէոսւսէ*՛ 
նէ^ ևացու.ցաեէր է Տ՚^յ" մաըզսլաե օԱէորոըմէւքղ 
ւԼոշսէկանք և դՒր" ւսմե%աքե ոստ գրեցելոռԱ ե 
^րոյարւասեփյ Թագասւ.որհ%^ %մա յանճե աէւեէռէ 
ՐԱԱոնէսյր ՄուշևաեՂւ ^անդեոձ ւսւագաեւոֆէ և. Ա՛Ս 
ս»մ1քԱսւյն գԱդիւ^է յ երկիրն Պարսից։ Եւ ւՕէսւցեստլ 
ԱաԱէրորմիզդ մսւրզաաե սւշիէսէրդիս ՀքԱւյոց՝ րսէզույէ 
թուոԹս իէԱէոադու-թես/ն սօւեէր ի սէեղիս էոեղիս 
ՀքՍքյոց աշխս§ր^ի%ք թէ ^։Եկայք շիՆեցսէրուք աեեր^ 
եիւզութեսւմրք և մի ինչ ռս§ր^ուրիք»* /"/"՚ ԳՐէր ^ 
Ա^քէր աւ֊եսէստւյէր րաեԱք ^որ^ել ամենեցուն գկ՚՚՚րգ 
քրիսս1ոեէու.թ–եան ք որսլէս և. Լս§միցի րսսէ իւրսա՛^ 
քս/սչիւր կամաց է Որք ի ^ամրաւե^ խնգուԹեսւմբ 
ի Պարսից և. ի Սիւնեսէց ժողովեցաԱ սէմէքևեքեաօԽէ 
յ^Ա^ Սա և ի վերայ ժողովևլոցն ս»ռ եր/աէ՛^ 
նելին Հմսէյեակ յամուրսն Տայոց^ գունդ Լազմէբ 
այրւ^աիր րազմու-թևամր ի Պարսից և. ի Սիա^§եսքպ^ 
և. յերկա-ս րաժաեեալ զգունգե՝ ^."՚ՐԳէր նոռսէ 



^ %ԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^ 157 

ռԾրագլուփՅԱ գԱբսէէն ^էսթեղեաե 1ւ դՎարէսռշ^ա*՛ 
պու.^ Պսէլուեհ։ ոաեզէ թԱսզմութէւն փէսխսսէէիցե 
- Հասյոց^ %§ս/սստրսէրք և. սեսլուԳքք ոսսէսսնրնք և. 
ռյսմէեք^ դէմեալ է յէ՚րն/՚ր^ Տայոց^ ժողովէին 
էսռ Հմստյեաե եղբէսյր սրթոյ զօոսւվէսըհ% Վսէո*– 
դահԱսյք որ էր յւսմեալ յսէշ1սէսր^ի% ՕուՏևառք Է՚1^Գ^ 
րել զօրս հ թստգաւ.որէ% ք րսսէ յառս$9ագոքե գրե*՛ 
լ**ց% հ եսէիգհէ /1րք ^րք^^՚՚՚ւՔ յաեդիմաե եղէ% 
թէսգաւ.որհ% թ^էոգոսի* "/"՚յ լուեէսլ ղասւսէճսօւ 
%ոցստ երթհռն^ սիրով 1"էր է *եոցասեէք և յաԱՅՏս 
սէէՆեոյր օգեել %ոռԱԱ գեդէւ* և. մէ՚եՏդեռ պասք՛ 
ոասսէէր դհր" իքոսամամն^ ^ասևալ վախճան սրր*՛ 
բ՚՚/ե^ վճարէր ի եենցսէոոյս։ Եւ. թագաւորէ փո*՛ 
եաանսէև Նորա Մար1լհաեոԱք "Հ"՛/ ^ սէեղեեառեալ 
%որա պաէաս իքեդրոյե իրառե Հքայոց^ ^արռաեէր 
դաւյսգս դրամԱֆ Թէ որաէսհ թա֊հ ձեզ աաաաս^ 
քսաեէ »սէՆԱել արանռդ եեելոց յաշե§ար*էէ% ՀքԱտյոց 
§սռ ձեզ* Պւսսէաս1սաեի աուեալ ՍՖաաոլեայք որ 
ի ժամոԱսԱ ասսլարաաեա էր Ս^եաեոքաէք և Փղո^ 
րԾհսփ - ուրուՏե աուե^ ասորե ազգասք որ էր ալյսգ 
դրամե թագաւորի^ ք և ասեն* ^Մեզ ոչ թուի Հա«՛ 
ճոյ սէրՀամսէր^ել զուիէա ե զ^ասսէաաութիձք գ՚՚Ր 
ի բտսզու.էք ժամաևակաց գրեալ ե 1խք^եա§ է առս**՛ 
9ֆն թագաԼորացԱֆ ե գրգռել աաաերստզմաւ. իրս 
մի իէազաղացեալԱք ե ի բսէց ^աեել զստշխստր^ մի 
ի ձաաայոկթենէ թագավորին իւրեանց$ Այլ և 



158 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



դելս, անյայսէ էր՚^ցդ պաոսէ է էսծ-ել զմսէսօ֊ք Գ՚՚Ր 
ոչ ոք կաոէ դիսէեի թէ ^ոպէսք գիւրեաւ. և կամ 
սասէոիե սլոսէոոմամբ. աաաևրազմդ եղեալ վճա*՛ 
ոեսռիյօ։ Եւ. դս՚յս ՚*՚յ*"՚1հ" ասառեալ կասեցու.*՛ 
ոե^ զմէսէս թստգաւոոք/ն ք և ֆաասեցաւ. ափյկալու*՛ 
թիւ^տ Հայոցդ որույք ուշ եգեալ Յեայ1քԱք Լ ոչ 
աստէոա^եցաւէ Եւ. մքքեչդեո. յասլաոեալ էր դՐ"յՏ 
սլասէասխս/եէ-ոյն այսսչէս՝ ^ասեալ գոոձ– սլստսւե՛–՛ 
ոազմին տ**՚յ"ց ե. Պարսից եաաարէր։ 

Եւ֊ աաեու.Աոեարքե Հայոց 1ւ %ահ§արարքք "ՐՔ 
երթեա^ էհ՛ե յաշխաը^ն Օունաց^ ԷԲՐ^ Աէեսի՚եք 
թէ ոչ հ^չ օգւոեցա*ե յաոագս որոյ աշխաաե եոե%^ 
դարձա՛ն և. փութ-այքքե գոեեայ է յոսսոէ փրկու.– 

թե%1խ է4բէ"1^Ի "՚յԼ Գէ արժա%ի լք՚ցք՚է՛ Ը^Գ ք^– 
էլերս իւրեակց ոմսլել զմարսէիրոսուՔ-եաԱ բստ՛^ 
ժափտ։ Ել. ոչ ժսէմա*եեալ է գորՏ– ժամու, սլասաե*՛ 
րառմին^ աո. վայր մի աո. լերամբն որ կոչի 
ՊարԽարֆ մերձ աո. սստ^մա%սէեցութիւձ% Խազ*՛ 
սէեացք սէմրագոյն աեղի մի գաեալ դադարե*՛ 
ցի^ֆ թէ որսլէս աոա^կայ իրացն մարթասցե% 
սլասէրասաել։ Օորոց վեր այ աեղեաե աոյս9՛^ 
Ղէորդօք եեեալ զցայգե^ ե է^Գ ^^գել առսաւօսէուՅէ 
սլաարասաքե զիՂւուք անկանէին ի վերայ ՚ս/եց 
%որին րնկերաց Հմայեկայ Մ ամիկմսէի ք ի գիլյր§ 
որ անույս^ի Որ^^ազք ի գաւյսոթե Տայոցփ քստ%*՛ 
ղի ի ժամոէձ ի^եալ էին ի յամրոցացե լերինԴէ 



՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 159 



Պստոխսէոայ* արք փաիսսէէիռն ճեպով յիկէսքքան^ 
^հ*–ր երիվարս ^ասսաԱէե%է Ոմաեք մեր կան ղաս մք 
և ոմաեք զ1քնեաէԲ ^ար1լաԱէհ՚ե ի ղօրաօԱ Պար–^ 
սէց* ե գարձուռեալ /^դ երոմնփտ^ ա%գէն փախս*՛ 
աաեանս աոԼԱէէ%* յ"Ր"Տ դր՚՚՚Գ"՛–՛^" ս/եգէն ե շե^ 
^ամե9ե% ե զայլս ի մէք այգեսսէաեւյէ/ս յե՚րեհր 
եորՏ՜աՆէե՚Նէ անդ զեաս9արելու–Թեէսն ասէս1քև ըն՝*՛ 
դուեէրք գ՚՚ր երաեելի սեաու^ Հքմայեսէկ փափսք՛ 
գաեօք և րազու-մ ռսէնեութ-եսէմր իաեդրէր^ ժամա*՛ 
%ել զփ՚է սուրբ եզբօրն իւրոյք ե վաովաոակե 
լսելի լքքեէր* զի ^այեցեալ Ասաուծ-ոյ ի փափագ 
աէւե% կասէարէր զ՚^այռույսօ^սն ե սլսակէր ռսու.րրե$ 
Րսկ զօրն ու.իէաաաա*էաըքնք "ՐՔ ""՚– ^ՐԲ**/^ 
Հմայեկի ժոզովեալ Է1քնք, իրրե աեսսՅնէի% զիրսն^ 
ի սույլ մեհ՛ մաեալ ի վ՚սյր կորՏ^անէի% ք չու^էե*՛ 
§ով ամե՚նեի% յ՚՚յ*՛ միէիթարութեան* այլ անձամր 
աեՏԼրն այր իւ֊րաքաեչիւր զվճիո. վաա մա*էու. ե 
չարա Տար կորսաեստնՆ կասէարեալ սէեսանէր* զար^ 
^ուրեալք անգէն ի վեր ի էեաոն դաոնային ի 
ՊսէրԽարք ^այթայթանս իՏե աո է՚՚՚րի ^ սուդ 
աասէճստոանաո մեծ՜ի ե ստհստւոր հասելոյ արամու.–^ 
թեան ^աշույէին։ Եւ լուեալ Աարորմզգին մարզ*՛ 
աանի% Հայոց զայՆչափ լաւ. արա%ց զձ՜աիտս ի 
^գէ% Պարսից ե Սիւնեացք թէսլէա ե. սասաիկ 
սարսէմույթեամր իւոովէրֆ այլ յորժամ լսէր զվաիէ*՛ 
ճան ^րաժարելոցն սրրոյն Վար դան այ և Հմայեմ՛ 



160 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



կէ^ մԽէթաըեսքէՀուրաԽաեայր մեձ-ապէկ^ ճսԽա՛*^ 

տելով ռրսէրձուՏ^ սսլառսաքււռ քս՚9 զօրստվ$$ւոս$ցնէ 

1^Բ* էՕոր^ուըդ ի մէ^ առեաի թէ որսչէւա 

^աոեսռի% որսալ ղարսն փէսխսէոսւեա%ս առա%ց 

Արեաց կուուոյ^ և րմբոձել ոաաո. կամաց և հ ^ւսր–՛ 

եքտ/սէոոէ-Թեաե կԱսցոէ-ցաեել զաշԽսքր^ս Հքայոց^ ե֊ 

յո՚յ» մէսէս ^ասաաահալ կայէ%ք Ք՜է բայց մէած* 

սու֊ա եոդմամո ն. էքԱոէոհ Խոսամամո ^ալյակՄ*՛ 

ցու–ցա%ել ղմէաս ոըեոոյԱ կարստսցենք սէռաեց 

կո֊ուոյ։ Առաքէո առ նոսա մաոզսլաէ/ե Ասէրոռ՛– 

մէզ»^ է բասէ% արքայէՂէ Ցազկեոէոէ^ և երգեոյբ 

%ոցա դաւյէվք թէ ոչ գոք սաա%աեեմք հ ձէ%9ք. 

և ոչ զսէէոոէ-թէւեգ (ւ զսլասէիւ. ^աեե-մք յոէ֊մեքէէ 

Եւ. այսսլէս Նենգով %ոէ–աճեալ ղմարդէփւ կալաւ. 

զամ1քեեսեաեք ե էՈէսյր Խէսղացաւցա%ել ե դո/ւոն 

Աոեացն^ զիշխԱԱ%% մեհ^ Սէոձ՜րունեաց զՆերշաաու^ք 

ե ոեչխանն տա՚մե Ամաաո^^տեաց ^ Լ զիշ1սամս 

աամս *ՎաՆա*եդեայ ք ե դիշիանն աանն Աոշաբույ»՛ 

%եաց ղԱբշաւ֊իրք ե գիչխանն էոանն Սձձեացեաց 

զՇ§քաւ.ոնք ե ղիշխա%ն աամե Ամաաոունեէսց գՎա՛^ 

^ամեք ե զիշխա*ե% ւհեթուեեաց ք ե ռեշխաեԴէ Ապո– 

ցաց ե զիշ/սան՚ե Առաւյքզենեց զՓ^ափաք^ ե գՒշ*՜ 

խանն Տաշրայ զՎրէնք ն զիշիա%*ե Աոձ^րոէձեսէց 

գԱսլբսամք ե զայլս է ասաԱուաեբացԱ ե յաւյսէգ 

ոեպդստցնք Խաոացուցս/եէեն ե դոլյէւե թագաւյՈ^ 

րէ% Ցազկեըաէէ Գամեցեալ չու. աուեել էձալ 



ղԱՋԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 161 



է գույւե՚ն և. է%քե նեՆգէսւոր էշխամե Աիւնեսէռ Վստ՚>՛ 
սսէկք Բ՚"յց ^ս՚Խ """յ/՛ Խսէղացուռաեել յսառա^ա*՛ 
գոյե քան ռի%ք%է 

Րսե ի սոպէթ քսէ^սէ%սքյից% Հայոց ք զորս կա*^ 
լեալ էր %սէխէսգոյն ե. եդեսէլ է սէեղիս էոեզիս 
յամա֊րս րերգէցԱ Սէահէևսէց^ զսուրր երէցե Ծով*՛ 
սէփֆ որ զկաթողիկոսութեա՚է/ե ունէր դաթ՚ոռ ի 
ժսէէքուեք 1ւ պսէէր ^կե.ոեդք ե. դռասԳս/հէսյսԱ Արա՛^ 
էՒայ^ զսէէր Աէսմուէլ և օէոէր Արրա^ամ* Ր^դ որս 
կալեալ աաեէի% և ռսա֊րր եպիսկոաոսե Ըոշտու.՛^ 
%եաց զսէէր Սա^սէվ^ և զգրաե երէց% իշխաեին 
Սարձ-րու^էեէսց Ներշաա^ոյ^ զսէէր Մուշէք և զսուրր 
երկցԱ դԱրշ1^ ^ զսուրր սարկստւստգե զ՚Րա9ա9։ 
Րս§յց զսքէւրր եահսեոաոսՆ Րսէսսնոյ զսէէր՝ Բ*ա–^ 
Թհ1լ էր յաոա^ագոյե սէուեստլ սէստնել զօրսէգլիացն 
Պարսքէց է աու-ժասաանք րսա քսելոյ էշ1սաԱէ*Ա 
Սէւնևացք և անդ խիսսէ կասլանօք աա^էր։ Տայր 
իսէզացուցանել և զսէզայսն) զոր կալեալ էր եէ֊ր 
է սւո^մէ՚ն Մ ամիկոնէից Ա կամսսՅրականաց և է 
յա էլ աոդմէ եւշԽանացն Հս/յոց* կարօ-եցեստլ աո՛^ 
՚նել ւքեծ-աաէս սաստս Թստգսօ–որ//ն Օազկերսէհ և 
ստմե%սէյն ստշխստր^ին Արեացք Լ աոնու֊լ զսլաաէւ. 
թսէզտսւյէրուՔ՜եան ե զսրսրդևս։ Որ էւս աոաւերս՛^ 
սլէս եղԼ *նմա յ\Լսսէու.հ–ոյ սէճոԼՏե ձազանաց յա՛^ 
ւ-ուր Թ^ամանաց հւրոցֆ < յորժամ *նշստւ.ակեալ 
իէսէյսէաոյսկեաո մնէս Յազկերա^ ս»մ1/նասյն ս§ւ.ս$*՛ 

ԴԱ9ԱՐ ՓԱՐՊեՏհ 11 



162 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



) 



գանւդվ գրստ%նք ըսէո աևհր1ւոյթ սադրևլոյ նոռա 
է ^^/""–՚"՛՛ աղդեօու.թ–ե%է% արդստոսէդաաուքե Աս*՛ 
տուօ՚ոյ։ 
^ ՝^ / Արդ իօսզացուցեալ զամ1քեեսես/ե էքևռսէս §սռս§*՛ 

9/ք հ^Ր յ^Ր^ԷՐ^ Պէսրսհց %ե%գսէւ.որն Վէսսէսե^ «/^^ 
րեյբ>տասս/սերորդու.մ ամի Յազկ^եոէոի ԱսրքԱսյքաե 
Պսւբսհցք և. էէնքե չու. սքոաոեստլ ԿԱսսաիև ևադմու.՛^ 
թեէսմռ և. ու.ժգ/ւն ա/սքէւքք մերձ հ ^էսսաԱեԽ առ 
թագաւորև Պարսից^ և զկարձ-եցեալ զխաբէստկէս% 
ղհ՚-ր զմհամաութիւմե ^ա%ու.ցեսյլ թւսգաւյէռիՆ 
և սօ֊ստգանւ֊ոյկ Արեասց^ և. սօւեու.լ վարձս ոսսա 
մոէեևաԱ խոր^ելոյԱ իւրոյ զթստգսօ-որա֊թիւ^Ն իսկ 
Հայոց է գ։Ասլա թէ յայեմա%է վրիսլեսէլ քքեՏք ստսէ^ 
գսւաեիմ^ ^սէմսէքս սսւէհէ սւմհքԱսէքս^ զպ^ասէիւ. և. 
զգստ^Սք սէռաէւց սէսե*եսքյե երեբստյու.Թեան և. էեր՛^ 
կու.ա*Աս»լոյ գտանեմ^ և իմ ե%յ^։ Եւ֊ ռաոէր Աս»՛ 
սէուստՏ՛ ոչ ^արցեաի որ ասէ մարգարէիէձէ^ 0*է 
վ^Թագաւյէրեցինք և ոչ ի^և.^ և դա չինս կո֊եցիՆք 
և. ոչ իմով ևամսօ-Ֆէ Որում ի ժամ սլասէա^ելոյ 
% եՆդա լորին ք րսա ի լրում կարՄեաց^ այսպիսի 
մեձ՚ամեձ^ սլատուոյք յառա9եալ արդարաիէեդիր 
րսէմս Ասսէուհ^ոյ^ և ռդիմասկս *եե%դաւոր խոր^րբ^ 
դոց ՛Սորա.՛ մերկացեսէլ ցրուեալ վեր ի վսէյր ԱէԱ**՛ 
սլալեաց ղամէքԱայհ դաոՏս մաաձ՜ութիւես աուեք 
որպէս զվայրաթոյև խոր^ուրէ^ Ավիսէովփելայ^ 

Եւ. ս*բգ եվեալ սա դմի^ոցաւ. ճանապքսրճքձա^ 



^^^^ ձ ՚Լ ԱԶցՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 163 

յէէ-Ո զսուոբ քս$^աեոսյսն Ասւոու֊օ՚ոյ սէաեէ/է% եա*՛ 
սլեալԱք նսսէու.ցեալս ի վերստյ 9որւոօք և բւսզմու.՛^ 
ք-իւեք չու.ելոռն ք որ էքէե^ ք^Դ աեօրի%հ% Վւսսա՛–՛ 
Աայ^ ^սւսքւհ %ա*էստսէաեստռ% Գ*րիսսէոսհ։ Եւ. %ոռսւ 
^արցեէսի եթէ ^"յՐ է բազմու.թհւնս էսյսյ^^ լու.աե 
ի մէսրգկաեէք թէ ^սիւնեաց աոեսաւմն Էֆ* և *նո^ 
ք^աս էսսէքն* (էԱււսդհն մօա առ սէքզ գէսյՅ>է Լռէալք 
ի ^աոսակելոյ սուրբքն^ ճանԱսսլէսր^էէն ուշադրէի%* 
1ւ սուրրե սովսէփ ^աոցս/եէր ռէսյր% Սասաուծ՚ոյ 
Ղ^1ւոնգք Թ՜է գ։յ*իսւեմ Թէ ^ասեւսլ գս՚յ է մեզ Վէս*՛ 
յյաև^ լրբհ աեամօթութեամբ սրսէհւ. գալ առ մեզ 
յ"դ9"յ^* ^ Ք"յ զմաաւ. աօ՚եսյլ որսլէս աարա է 
աոՏսել մեզ ^րամայեա^ և ւսյԱաէս առեեմք մեք։ւ>։ 
Եւ֊ սրբոյն կևո%ռի աաաասխա%է սէուեալ ասէ* 
վ։էէզէսրդս§աեաութհւհւ Փբետհ^ե մե իքեռրեր ուսսւ*՛ 
Ղէել է մարդոյ* <տ։Ցոբ քազաք կամ ի գեօզ մտա*՛ 
Պաիցէք^ տէզ^ոյԱ ասւսցէք* և ուր գտռի որ դե ոզ*՛ 
շուեէ^ ^աեգէցէ ոզ^ոյքմս ձեր ի վերայ նորա^ 
ւսպա թէ ոչ հցէ արժաեե^ առ ձեզ դարձցի ոէի 
9ոյմեՖ։ Եւ. *սքե /^^^ կաաարեալ %ոցա զ^ար–^ 
օու.աձ՜մե առ մհմեաես^ եկեալ ^ասաեէր առ ՚եո^ 
սս§ *ս1/Ապյաւորե Վասակ Սեւեեաց աէր* և աեղե–՛ 
կացեալ ի նոցա%է՝ վաղվաղակի ի9անէր յերիվա^ 
բ^ե և ող9ուեէր ղսուրրսն* "Ր"Տ "է է^է, ^"՚^ 
եքսրծ՚եցուցեէսլք թ^ամոա^թիւԽ 1^Գ ^մա^ մ՚՚յ^ 
ԷԽ^դայից սիրով աե՚սսԽէթե զԿոէ^է Ե՚ւԼ մԽ%Ատւ–անգ՛ 



164 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



Կ^՛– 



սու֊րռե կևոԱդֆ ՚՚/"՚7 աԱսէՈէՈույէ և զու.§սրԹերես 
մէշսէ տեսասե էէՐ^ և. աքսորժաե բաեիլ. լբ9մսէու.՛^ 
թեամբ քսօսէր երկարս րեգ Վէսսէսեայ ՍիլԱեսէօ– 
իշխանի%։ Որ հրրե. լսէր զքսւզցրսւրաեուՔ-էմմե և֊ 
ռքևոր^ալից րաԿս երաԱելւյոքս^ խերսցեորեսէլ ի 
գ/ււէն^ եարծ-եստց^ թէ սոքա ոչ գիաեՆ ես/լ դք"^ 
արստրեալ է սոսէս զչստրիս* յսէոստգս որոյ 1ւ ստռւս^ 
ւ.երսգոյե մխհթ՚էսրեալ է րաեից էԱէՆե Ասառւծ՚ոյ– 
կևոԽգի^ ե՚ր/^՚սյր Ր^գ ՚եոսա երկարագոյԱսէ 

Ել֊ յեսէ կաասէրմաԱ խօսիցե^ եսէմեցեալ եո^ 
չել զնոսա Սէսեեաց սէէրե^ զորս և յաւուրն յսէյհ*^ 
ւքէե աղաչեաց զսուրրսՍ ճաշել րեգ *եմա յօթև*– 
աեէքեէ Եւ– յառսյ9եալ սակաւ. մի նենգաւ.որի% 
Վաաաէլայ ի ՚եոցա՚սէ՝ ձայ՚Ա զ1խի եղևալ սըբոյ՚և 
կևոեդհ^ կ/՚Տէր զեա սլս§սէու–ոյԱ էսԱուամր մեօ՚աս^ 
ձայե* <տ։Սիւնեառ աէր^ ՍիսԱեաո աէրյ^է Եւ– Նորսւ 
յօժարասլէս սլաաասխաեի արարեալ* <ք։Տեարք^ 
զէ^չ ասէքյտ>։ Եւ. սրբոյն ասստցեար (տ։Ասէմ1/ԱսէյԱ 
րեչ մեր ասսէցեալ րեգ քեզ զաեսէոյսե ե զառա*՛ 
ւել օգաավարսՆ մոռացաք ^արցաեեի թէ ուր 
երթասյ>է Ել. նենգաւ.որի%. Վասաեայ լուեալ զ^սյս 
և է մեձ՜ արամութիւե ր%կղմեալ ստսէր զար*՛ 
մացմամր* (էԱո. սէէրԱ իմ երթամ^ գա անել ի %մա–՛ 
%է II"՛" արժանի մե& վասաակոցե զ^աէոու.ցուա§ 
մեօ՚Ֆ* Ել. սրրոյե Լսոնգի աասէասիքանի աոէ֊եալ 
անէ* <1։Կարձ–եցու.ցանէ դիեզ գե.գֆ որ աասէրեալ 






՚լԱԶյԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 165 



Քէէսդրեաց ԴՔ^^Դ նենգել սուրբ Աւեա արանին ուխ*՛ 
էոիք թ-է արդ մէայե թէսգաւյէրոէ-թեամբ աշխասր՛^ 
Հին տայոց եէսրեն Սարիք էոսէլ քեզ րսա ասրժաեի 
վասէոսէեոց քոս ռ^ԱէԱէՈւ.ցույՏե* այլ և ոՏ մի ինչ 
է որ վսէրեն աալ քեզ փոխարկս* րո»1Ա Թէ ար՛»^ 
գստրս դու. եենդսէնութեսօքր զդլուխդ ի վեր այ 
ույքոոդ ի Հսքյս սէանիս^ ապա Ր^գ ի" աեաոն 
ԱսսէոսՄոյ չէ խօսեսեստլՖէ Աւ– զայս լուեալ նեն–^ 
դաւոր իշխանին Վասաեայ^ վ^աաեալ խզեսաւ. 
սէմենայն սնոաի յոյսն ի^բ^ ե անդէն Տ՜անեաւ. զրե*՛ 
1լոԼօս անձին իւրոյ^ որ մերձ Ր^Դ մերձ ՛է ասա՛*՛ 
նելոս էր ի վեր այ նորա։ ՚Րանզի ոչ վրիոլէր բան 
սրբոյնք մինչե կատարէր ամենայն։ 

Խ9** Ել. ո^ՐԴ ^ասեալ ի դուոնն նենգաւոր 
իշխանն ՍիւնեստՈք և սէեսեստլ նախ զաւէսգանի 
դրանն արքունիի մաանէր ե առա9ի թադասորին 
Օազեերաի* րնդոէ^էէքւե զնա թսէդսօ–ու^ ե ամե^՛ 
նայն մեծ՜ԱէմեՏ՜քն արքունի առ վայր մի մե&սէ*՛ 
րանօք և շքեղութեամբ։ Զի թէսլէա ե դիտէին 
զՏնաս նորա ե զերդույքեք ե զուխան զոր ուխ*՛ 
աեալ էր նենդու.թեամբ ք^դ որբոյն Վար դան այ 
և րնդ ամենայն իշխանս աշխարհին Հայոռ^ յ"՛՛^ 
զստդս զնոսա եորուսանելոյ ե զինքն ^աւաաարիմ 
ցուցանելոյ՝՛ սակայն ոչ ինչ զդառուռեալ աային 
դիսէել նմա* այլ լո.ու.թեամբ որսլէս զանգէաս 
աասէուէին զնա^ որսլէս զս՚յր ^աւասքարիմ ե զբա*– 



166 ԳՐ1)ՒԱԳ Բ. 



բեգորՏ-ք յքինչև աձ՜եալ ^ասուցա%էի*ն ի գույաՅք 
զսուոբ քսէ՚էաեսէյսև ԱսսէուէՒոյ և. զաւյսգս 4է աստ.*– 
%ոստեըս§ցՆ կասյոց^ ի սեսլ^ացՆ^ որ ապստա.մթ1ս 
էէ^ֆ Ր^Գ %ոսի% և ի տո^մէքս ՄամեԼօնէից և 
կամսքսրաեանաց և յասյլ ւսզգաց ռսէոայ ւք§սնեուևս% 
ապսսէԱԱսբւսց՚Ա ) զորս ^ստետսէգոյե սէսէոեստլ ՂւեՆ*՛ 
գաւ.որի% կսացուցանէր սյուա9ի ^ազստոաաեսէի% 
Մ է^րսերսե^ի և այլ աւ.ագանլյէյ դոաՂէե։ 

Եւ. ա%օրէն ^ազարսէսլես/ն Սաոեաց ^րսւմսյյէր 
%սյԽ զքսէ^աեստյսե սէօ՜ել զսօւսէ^եաւ* և. ^քսրցսա*– 
%էր զսոպէբ եբէցն Արաձ^այ զՍամուէի և տ/եո*՛ 
բի*ե զ^ոգւոյ ոբգինյ զսուրբ սաբկաւագն ղԱբբաղւ^ 
^ամք որ"յ զկբայ^ անցուցեալ էբ զԱբաաշաքոու* 
<1։Աբքէլէսհ ^ամաբձակութեամբ և ոյբ ^բսէմաեստւ. 
է՚շԽէցէք գոբծ՜ել զ*"յդպք՚"է մա^ասլաբաոլ.թեա% 
գէքբձ՜ք և. ոչ աձ՜էք զմասւս զստ^ թագստէ֊ոբէսց և. 

Դ^Ր^՚՜Դ հշ1"*"^՚"Տ^ ^ ստյեսլէսի մեհ^ հ.Ր՚"^Ւ Ւշ^ 
խեցէք ^գել ղձեռս ձեր* զի թէ մաբդոյ եղեքսլ 
էր այԱսլիսի յա%դգեու–թիւհՐ ^ամայ% արժաՂէի 
մա^ու էր գորՏ-նք ^"Դ ք^է յսէսաուաձ^սն»է Եւ֊ 
լու֊եալ զ՚^քյս "Րք–"Փ* ^Ը^՚^3"^9^ աեաոՏս Ասյմուէ^ 
լի և Աբբա^ամայ՝ եաուԱ սլաաասիտստ%ի էքիսէբստ՛*՛ 
*նու.թեամբք էր ինչ որ սաուպ.աիօսոսթեամբք և. 
էր որ եսլերանօքք ցու.ցանելով զիւ.րեա%ց աներ*՛ 
եի՚֊զ ^ամարձակու^թիւՏմե և լսողացե զաԱզգէսյա*^ 
բար ^արցմամբե ձ-իձ^ազելով։ Ասեն* <ւ։Եր1^չել 



՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 167 



դք^Ր^հ՚֊դ զս՚բժան՚ն 1ւ զէսրդէսր ի 0՝սէգսէւորա–>ց– և. 
հշխսէեաօ^ *^ոքս օր^քհ մեր ^րամւսյՄե.*.. ^էսյռ 
դԱսէՈուՄոյ երևհւ֊փէ փոէսաե սսկել ^Ր^՚գ, ^Ր^Ւ^դՒ 
մսէրղոյ^ ոչ. ւսաւԱու.մք յ անձն է ՚՛"^ յաղսւգս , եոա՛»– 
հհդ որ ստսէք ռմեօք թէ . սաէենէք՝ մեք, ռերաեն 
ոչ գան Չարկանելով և ոչ չարաչար խոչաաՆգա%ս 
ա&ելով ՚նմա^ Տնաս-եոէսք էք^ծ*՝ "՚/Լ ^**^յեռեալ հ 
ժամս^տսե ամրոխի% ե ի սսլասա֊ւ-որառ Վաաթա*՛ 
րոէ-թեւնսք "լրք առ ՚՚^/՚^> Չաժահեալ պկրկիւո 
ասէոույաքՒոռն էւ.րեանռ^ Թոո1/ն^^ ղնքո ՚՝ որաէ^ս՝ , զո*՛ 
չհ^չ ասրՉաէքար^անօքք ե իՆքեանք գնաոե%Հ ե մեր 
սէեսեալ մէաքն զկրսէ1խք առանց մէսրգոյ մոեա՛^ 
րեէսի ե այնաէս կառեալհ րԱսդու.մ.աւ^ու.րս սէռս/ես 
ոկէուք իէնամ քոանելոյ^ առաք , ռմհխերն Չեղա^ 
ե րասռ* վսէսն գի .դէսյն ե %որհ% սա§սբ^աէ^որաԾն 
սաեսսէնկաք Չանաաառօր ^ Խ՚^է"՛/ .3"՛*^^ զմոԽքւրե 
և Չեոլով յերկհրէ Րայռ որաէս չարաիօսաց% մե*՛ 
րոռ եմացու.ռեսէլ է ձեզ ռմէն9ք թէ առեար զկրսքեէէ 
ի 9ո՚^ր յարեցեն՝ յայգմ րնասւ. է^կ ^է արժաՆ 
սէրդ§սրադաէՈո§–Թեանդ ոասնու.լ մեզ ե առ մա– 
Չէսաարաս ու^§եի ՚"// գովուԹեան ե սլաւռուփ 
առնել արժա՛նի։ Զի ք^է արռարե Ր"՛" ձեր րա*՛ 
՚^ԷցԴ^ Գ"Ր 1"*–եալ է յոէւսուռչառն ձերոդ^ խօնիքք 
ե ճշմարիտ է վկայութիւմն ս՚/եք | & 1 դի յ՚ԴԲ՚^յՐ 
է ^ոկ1 կրակի՝ մեր ոչ միայն զի անցԻւցեալ չէ 
հ ֆէ ստսեալ զկրափէ^ այլ ե մեձ՜արեալ է զնստ ե 



168 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



բսէոի ստրաոեալ։ Արդ^ /^է ստրժաեի մա^ու. 1ա§^ 
այ%ոքիվ են արժանիք որ թոզին և ար^ասմար^ 
Հեցին զկյրսսփ§ ե գնացինք և ոչ մեք^ որ ս/ոաք 
Լ յ^ԴՐ^յր նորին աոոէ-աքք զի պաՀեսեէ սիրերս*՛ 
սլէս և բազում շքեզութ-եամրք և ի ժամու, աա^ 
ցէ ի րացՖ։ 

IV Գ^ Ըսսէ սմին օրին ստեի սլասէու^ասեսէլ 
Հարցանէին և զս՚յլ սու.րր քա^անայսն ԱաԱԱէուԾոյք 
զսուրրե Ցովսէփք զարդարե զեաթոզիկոսն Հայոց^ 
ե զսուրբ եսլիսեոսլոսն Ըռրշաունեաց զսէէր Սա՛»՛ 
դաեք ե զսյմենասա֊րբ երէցն զսէէր կեոնգք ե զ^ԱԱ 
սուրր քահանայեն ք "րք էին ք^Դ նոսա ի Հարց*՛ 
մանն* զսու.րրն Մ ուշ է Ազրաեացիք որ էր գրան 
երէց իշիէանին ԱրՏ՜րունեաց սերշասլՀոյ ^ ե զսուրրե 
զԱրշէն երէցն ք որ էր ի գաւառէն ՐագրԼանդստյք 
ի գեզ9էն որ 1լոչի Եզեգեակք ե զսուրբ սարկա՛^ 
լագն ե*Րա9ա9ք որ էր և նստ ի գաւտս^էն Ռշստու^ 
նեաց^ աշստկերա սրրոյ եսլիսկոսլոսին ՍաՀակայք 
թէ 1Տ։Ո*րսքիւսի աներկիւզ Համարձավութեամր^ 
անձամր ի վերայ թշուառպցեալ անձանց ձերոց 
զայզչափ բազում մսէՀասլարս1ութիա^/ն գիզեալ 
կուաեցէք* աւերեցէք զաարուշանսն* սսլանեցէք 
զայնսչիսի ճոխ կրականիք որ յասաուաձ՚ոց շնոր*՛ 
Հեալ Արեաց աշխարհիս ի սլա ^ սլան ութիւԽ վաա 
և ֆլասակար իրաց^ որ ի թղնամեաց ուսսաեք գի*– 
մեալ յարձակէին ի վերայ մեր ե ամենայե 1լոզ՛^ 



%ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 169 



մաԱռ^ ասյե կոէսկաեւյէքե աեֆլաս սլա^եալ էր զմեղ 
ե. աստ^էին$ Սսլանէք զմոգեաէքե* եորուսէք ձերով 
կախէսրդութեամր զայեպիսէ քա9 "՚յր ղՎարդաե^ 
ղի յօգէասեսէրութիա^տ էր Արեէսց էոեէսււն* և ռմե*՛ 
■քՒէսմեձ՛ գորՏ՜ոց նորա յիշէաԼՏե առ Արեէսց աշխէսր*– 
Հի%ք Դ"Ը րառույք զօրէսգլւէւյսք և Ա՛յլ յ^րՒք յէ*՛ 
չե՚եք ւ^Գ "Ր" ^որսւ 1լռէ^ եղեալ էր^ ստյչ ե. զոր 
էէ֊ր Ւ՚՚ե ասսսէուէսՏ-ստնման սէեսօւե իւրովբ էսչօք 
աոեսեէսլ էր ի ՄարյհռոէՈ^ ալեորաս քւս^ասրւոու.^ 
^էւմե^ սսէևաւ. մարդիկ 1քե յԱրեէսռ՛ աշխարհիս ք 
որ ևարե% ասել րսա արժաեի գովութ–եա% յայրն 
և ե *եորա արարաօ՜* ե գա֊ք ձերով աԱսլեաաե ե 
ւխասաեար ուսմամր թշու.առէսռու.ռեալ եորուսէք 
ղայեսլիսե այր* Եւ֊ յայԱաիսե աշիպր^ի ^եզան 
յքտ՚նթ՜եւ. ար ելեք րաոույք Արեառ ե աեսէրեաոէ 
Ել. արդ ոչ կարէք արդեօք ձեղէն ձերոյի% աե*՛ 
ձաեռդ գսէաեել Ծեարս մա^ու. ե ՚Ւ^՚"րէլ ի բ"*՛^ 
րերար լույւոյկք Ղ՚՚Ր. աեէսրժաեոա-թեամր ՚ ե ոչ 
հրաւյսռե սէեսաեէք այսօրդ Ք^՚ե թէ ՝ ոասաեկ– ե 
րսա արժանի ձեոոց գորՏ՜ոռդ պաաա^եալ րազու.մ 
աաե^անառ վաաամս/Հ լէՒ՚ԷՔ^* 

Ել. լուեալ պայս ամ1/նայե խօսս սսլաո^նա*՛ 
լիցօ ե ռրա%ս սլաաու^ասալիռս զչար*սթոյն Հ«քք«– 
զսէրաաեսէի% 1Լրեառ Մ ի^րեերսե^ի ք ե զամ1քեայե 
դրստե աւ.ադաԱւ.ոյ%^ յաուաք ևառեալ այրե Աս^ 
տոոա֊էՒոյ կեոնդ եսւ աաաստսխանքի ե ասէ* գ։Սոքա 



170 գրռԻԱԳ բ. 



աւէենեքեաևք ոո կսճէս է հարցմանս էկՈ-քսԳֆ՛ իշ^ 
Խա%–ու.թ–էքտ/կգ Հե՜բոյք ՚ՐԿգ .ոոս . գուք գբաես. եր՛–՛ 
կէսրէաչ խօսիքք ը^ա օրի%քսց աէեըոց և ըսէո սաս*՛ 
սէու^ահ-ԱԱէԾոււբ . ^ոսէմաեէ կարգա»թդրու^թէոսե եկե*՛ 
դէ^ցկոյ^. ոըոշու.թհյւ^ ՈԱ^էհֆ ր՚՚՚ո քէս^սԽսէյոԼթ՚եէսե 
պասթոէ–էէյյ>$ Եւ֊ .քՒաԿոէ^ռաեելով զ*քփ մի 4է ՚սոթռց^ 
ցու֊ցա%էը ^ոցա զիւրաքս/եչիւ.բ ոք, թէ ո ոք է, 
ն. և$սմ ղք՛^^ է Աք%ոէ^§ ա֊րօւք . Նոցաս^ 1ւ թէ ո՚ր^ 
պԱսէ ասսէէճաԽփսՎ– բսս1 քոիսաոԱէակպ^ ^՚՚ԳԳՒ 
պ9սպայքս*լ էք *րաեզի թէպէ՚ա ե. ըսս> ^ստմբաւյոյ 
յուեալ էր %ոցստ ^ գանքւլյսես , ՅՀրրոցն ե. գգորձ՜ 
^իլյրաքա%չի ւբ. ու-րո/կք^ Դ"Ը գոըֆ^եալ էբ բ*՚շ^ 
իար^ի% \ Հքսյէ9ց\ սակայե և աԱէիաԿօթ է^էԱ սԽույախք 
սբբոցեք Ա ոս.աո քբհսսւ9/եէու.թեաե օՏ՜մսճքն սաԽ*՛ 
^եդհէս1լ էհ՛ե իւ^քսքսսեչիկբ աասէոուոյ։ Եւ. զպէթոաե 
ՑէէվսէփէԱձ ասէբ* Հ^սսէ զոբ Աէեկանէք^ք թէաէէհ 
և մսԽկպգք^յկ, քեսե դք՚Ա\ տ1տ–սս§%էք սէիովք^ ^"քԼ 
«սսէփոուք^վ. կպբգեէսչ է /յաբժա%քսւ–ոբսքպէսք 1ւ . գրէւյխ 
է էաղմէրկ։այ% Հայ^րցքա^ա%այու.թհ՚ա%ց11է։,Եւ. դսոպւբն 
Օստյակ ԱէքԼյցեալ, աէէէբ*. ^Աա գկէթբգ օձ^մա% ըսաո 
ճշւքէսբիէո Լ աբդաբն. քբիսսէոսա§ոու.բ ձեոՏԱսոէբոէ..՛^ 
թեա% մէ^բդյ օրինաց^ զկասք§սբեսէքե .ուսհ* հսկ 
սայլքս Լ\ ես մէասպէս ե§էք բսսւ կսքբգք՛ քաս էստ՛ն սէյու.՛*՛ 
թեսէէձէէ Րսկ թէ և ոք նուադ էաղոբգեւսվ ս$յաոէ 
ժամոյլԱք . մա%»ԱկաԽդ դփ պելով, ես խ՚նգբոյ . կէսքաոս՛^ 
բեչսճթեան ե գսացէ տբժանեք ե մեՏ՛ ■ ես է սաաԽ՛*– 



1ւ ոչ է իմ բանս^ "՚յԼ "ք ^/""Րէ^ւ^ է ^^Ր ^ փ^ր*՛ 
գաաետ^ %ա ասպցփ Թէ <^Ոո ասևաոոժեյով է§աաէ^ 
սսէւյէոէ ստէքե%եօուՏ1է^ մեէՒ Լոչեքացի յսւրքայու.՛– 
թ՚եամե Ասաու.ծ–ոյ»։ քէթք Ա զպաէոասքսաեես ձե*՛ 
բոց րեգ մեզ այդչափ . ռյւսնհց և սսլպէւկալեաց 
^ոամոթյեցէք սօւեել մեգ, հ^^* Ք՚՚՚^՚Ժ "է ՒԲԲ^ 1 
զաեգէսէս էւոոֆ՚եցաք. աեխոբ^ոկթգ զայնպիսի մէքՏ՝ 
և ա^էսսոր գործ՜ ^ և զզ9էսցեստլ եմք^ 1ֆ 1Լ*ոմ սւյժմ ) 
կարձ՚իցիմք յոմաԱց^ եըկիւզիւ. և ոչ՛ ուրֆսխույ^ 
Օ-եասմռ Աա*Լ առ.ա9հ ա^ակորուԹես/եգ գքքրոյ*, ոէս 
ի վեըայ գոոձ^ելեացե ուրախ^ եմք և ցՆ^-ւսմք* 
§սյլ, մեք ասօոպ^եաէ եմք պզգհ ,ազգե վչտացք ՝1ւ 
մքս^ու. ես փափաքե,Լոմ սպսքսեմք ^ դե աոժակե 
ւիցու^։ 

ՀՐսև յաղագկ աէորու.չաես»ց% աւերելոյ որ 
ասէքդք ե կամ երաեե%. սաաԱա%ելոյ^ ոէքտէ ի մեր 
ւ*րհ^ ^է ^Ասսէուա^-քք որ զերեինս ե ք1^ր^էիր ոչ 
տսրարին՝ կորիցեն է ներքոյ երկյբի^է Վասն ղի | 
երակ ի բազում նիւ.թոց քի^ի* ^ է գի յ"Ր"& | 
%իւթոց ^լի՚եի^ ի նոցունց ե շի^աեի^ ե է յորմէ / 
լի^ի^ ի ^ոցուՅքէց աճեալ բորբոքի է Արդ^ ձ^ա%ի ՚ 
^ուր ւ^բԱոէթոի և ի քարէք և ի 9րոյք ե ի փայաէ* 
աս է ^ ոկե սպիաաե) որ, ի նմաեէ ՝ւի%ի ^ուր* 
ւէքեի ի կէսկաբծ-աթոյ ^ուր^ , յորժամ լծւդգէմ ա,^ 
րեգէսկա% ոք շողացուցեալ դիտքէ* է^՛– Տ^*եեաքն 



172 ԳՐՈՒԱԳ Բ^ 



յեոկաթոյ Բուրեք թէ ևուսէեսցես է վերայ Ղւորսէ 
երկաթե 1ր^Ր^^հ* ե. եզեւսչն ի քս՚րէք ^Թէ ^ա^*՛ 
կեսռես փ՛ա քէսրսէմբք^ ս/եցահէ* ՚ևոյեպէս ոբ ի 
9րոյն 1ւ յայլ *սիւՔ՜ոյ* Է"1լ ելեալն ի փայսքէ ^ուո^ 
հ փայաէ վառեալ զօոաես»յ* *՚*ՐԴ "^ հոկէնք "՚յԼ 
փս§յտն սէոժաեհ է անոէ֊աեել ասսէուաօ-ք որ 1ւ 
^անի 1ւ եե%ստդորձ՝է։ Արդ ՚՛^ սէոդեօք ք՚ցէ յե՛^ 
աին մոլորութիւձն ^յ^քք զթքԱամէսԱ միմես/եց^ 
եղռաոս սւնու.աեել և զմստրդկաե ^էսսսէուէսօ-ս^ §սս^ 
աա֊ստՏ–։ Ար զէւ-ր Դ^ՂԲ"՚յՐ ^ դէնոզ որսլէս բ՜ըշ*՛ 
նամիս Տ՜ախէք զիարդ նա զթ^ամանիչս իւր և 
կամ գերկրսլագուեսն գիտէ պաաուել և կամ 
թքխամաևել* և ղարձեալ յորմէ ձնանին^ էքևոյԱ 
ու.սէ1/ս և անխնստյ։ Ոչ սլւսկասէ յամենստյն նիւթ՜ս 
^ուրգ աաւս ուրեՏՏէ ամենէսյն նիւՔ՚ք ^րկրի <՚՚<՛*՛ 
տույսձ-ք* ասլա թէ այդպէս դիաէք^ 1^ղ^ր կու.^ 
րացեստլ մտօք Գ^է" մասե էսնուանէք ասէոա-աօ՜ք^ 
և զկէսն յաղսէեզի գորքՒ Տ՜ստխեալ թ^ամաեէք* 
որսլէս յաոիւսոց և ի քսգանց զկէսս ապարանս 
շինէք^ և. զկէսս աուես գաշաանաց 1ւ ադա եզո ւ.^ 
յթեան շինէք* և. յարՄաթոյ զկէսս ոմաէլիս կ$սզ–՛ 
^Էք9 ^ Գ^է"" անօթս ս§զտեզութեաե կազմէքէ 
Հրոմ^ ասսաՈւ-ահ՜ոցԱ զար^աոյէ և զոչԽարս խորո*՛ 
յէք 1ւ հփէքք Ա 9ր՚"ք զգաշաանս ե. զթարախս և. 
զաղրս լա֊անսէյք^ ե. զկէսն ստռանձինն ն. կամ 
խաոնեալ րեգ գի^ի^ Ա*^՚^էք> ^ "Հ Դ"՚1՚^"՚՜Րէ՚Ք ^ 



^^^^^^ ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^ ^75 

սոսեստյք։ Եւ. պհ ես սր ոսաո սհո9է ՚^§սոեաւ.ոթհ՛»» 
ցհ՚քք ասել և կամ թուել ռանզգւսյութ՚իւեդ ձեր*, 
զոր ստր/ւ՜ուե ե քս*9 ՚Խսէ^ասէսւ1լԱ Վարգան ե *Աո*՛ 
ցոէ^էց %մաեհքեք "ՐՔ "Հ ևարացեսէլք սէյսպեսե 
քսսէրէութեաե քՒսէՈ-ստյել րողոքէի% ձեզ ^ս/եասլա– 
զօրք Թէ սույո ե% սլսէշսէսէմաձքգ ձեր ե աեմսէստց 
վսքրգսէաեսէութ՚եւեքք ե ^Լսէհք* զէ րէւեութեւնք^ 
զերէսւուես ոչ սւաե ճաեաչեի որս^էս ՝ ե սէյժմէ 
Ցազագս որոյ ոչ ^սէէտգա֊րժեսէլք^ ետահա զԱսեձէՂւս 
իւ.րեաեց ե մսէ^ ե պսակեցաե ^ "Ր՚՚& ^ ՚^եք քա*՛ 
քոտլերեչք էաք ե ստրդստրե ճշմարեսէ վարդստսլեսէք 
%ոցսէՖ է 

Ալ. սէսստցեստլ զայս սամհքԱաքև սրրոյ սօւն Աս–^ 
սէուձ՚ոյ Ղյւոեղի^ որսլէս րեգ մի րերաե գովեցեՆ 
սու.րր քսւ^աես»յքե մեձ-սւձայե րստրրասռով ե ուրսէի 
եզեն յոյժէ Եւ. լուեալ զմեձ-Աէրստրրսէու գովութ-եւԱ 
սրրոցնք ե զրերկրու.Տե երեսաց %ոցա սէեսեստլ 
սէ%օրէն Մե^ր%երսե^ե ե Ա՛յլ աւագաեւ-ո^ Արեստցք 
որ %սսէէ/էն առա9ի %որա^ ի ցասու.Տե րարկու.՛^ 
թեաե եզեսէի ասէ ցԱոսսա* ^՚՚չ ^րամայե% մեզ 
օր^քե մեր ցասնսւյ ու.մեքլ^ ^է*^է ճ^ է*^1. է՚՚՚-եալ 
է թերաեոյ %որսէ* ՚ ս՚րգ^ զուարթսսցեալս եՏե> սէե՛^ 
սաք զձեզ 1^գ Խօսս աշեւար^ակորուսեգ այզո՛^ 
րՒ^ք Ղ՚^Ր՚՚յ Ք"՚ք. Ոէեղեկացեսէլ լու.եալ է ^եր զստ*՛ 
մէ/նայՆ գորՏ՜ս Լ զկախարգսէսստր վարդսէսլեսսէւ*՛ 
թիմս գորաք որով կորոյս զպիսէաեի այրե զքա9ն 



174 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



Վաբդս/ե և զընկերս նորին* լլսա ՚^ր^յ արժանի 
պւսէորասսքեալ աա^ին ղմստ չ§սրէսչար ^աաոոէ֊ռ*՛ 
մունք Ա մա^քէ Րայց դուփ գէսէել սէոկք մե՚գ՝ք 
թէ և. ձեր նոահ րաեք ենք ռոր՛ մէս^ասլստրւոգ՝ այգ 
հշխեաց աներեեւ.ղ ՂԱտմէսրՅԼաեութ-եէսմր յս/եոյճւել 
ե խօսել ստռա9ե մերՖ։ 

Ել. ո ուրթն Ցովսէփ և սոէ-րրն Սա^աե եսւուն՝ 
աաէոասխանի ե ասեն* օ։ Զ^ամենսէքն րանսդ և ռպա»՛ 
սաասԽանհսդ^ զոր րսԽ ՝ արժսէնե եէ^րոյ սրրհւ.՛^ 
Թեանգ արարք Ասաու^ծ՚ոյ օգնաեանութ-եամրն 
քաչաչերեար և խօսեցաւ. ,Խղ ձեղ աէրգ Դ,էա%գ՝ 
ե յերեար ժամանաեառ րազու.մ Ասնգամ զմաոաԼ. 
ստօ՜եալ ^ասարակառ սեր ամէքեեռուՏԱք Դ՚՚Ր այ՚^օր 
գա րսսւ հ՚֊ր ասսէՈսա&ա^որդ գեաութ-եանգ գե*՛ 
ոեռեաաէս յօրենեալ եարգեառ առա9ե ձեր^ իոր^ 
^եստ՚լ էր մեր ե խօսեալ* որք ե դո/ն մեսէս ամե^ 
՜նեքեասն և ի դո/ն եամս ամ1/նեքեան եամաեհցք* 
եմքֆ ե խնդրեմք դե արժանի լհց՚՚^-ք Փ^՚"ՐՒւ Ւ^ 
դմհնէ Րսկ դու. աիէաիւ. դաոնութեան աու ռայ^՝ 
րացմանդ թ-^իաամաէձեռեր ռգսա։ Երանք/ այնոռհեք 
որ ՝ մաոառ՝ աՏօք սրսօոետտք իցեն՛ ե սսրդարս^Տա§յ^ 
ետսոք* այլ մասրԱեսական ախսաիւ֊ մեՏ՜ամեձ՚ք՛ ռէՐ^ 
րոնեսւլ էոկէսրանսքնք. է դի և երսերք* ե գէ»ւ^> 
դոք ՝ այգսլիէ^ի աաԽաոիւ. մի դ§ոյրսւգԱես§լ ■ ^^ւխէսմա*^՝ 
նէքք դի . դոկբ էք. սարժսձփ < եպերսձաց > րադ մ տաց^ Յ ՛^՛ 

ծէ գայրսպնեալի վիրայ ՛գզրոցն. ա^ՓքՓ՛ 



՚աար ՓԱ/ՊԵՑԻ 175 



քէշիւաէ^ յստոէսգս 1է^ստէքէէէ%ասնք որպէս թէ հ 
թագէսւ.ոըն ևողՏե գսէբձուցիՆ սուրբւքն դքոքանսւՐ 
^րսէմէսն՝ եսէ գւս^ճէսսն ^արեանել խսաստաէս շղթսէ^ 
յե՚՚֊ք զբերաեսն երաեելեսէռե^ էքհՆչև ԷՏ^՚՚՚Լ թ^^ 
ոաեք %ոսւս սՅոեստմբ^ ղոաԷո արտաքս։ Եւ֊ ստյսսլէս 
վճսէոեասլ սւոձասեհաց ռւսսէեան՚ն*. հ"Ա սու֊րբքն 
ըսսէ օըի%սէկի սու.րբ աէւաքելոց՚ե գԱսսց1քե ի/եգու.*՛ 
I թհսէմբ յերեսսաց աէոե՚եէ՚Աք դի սՅոժաեի եզե% վասն 

աեուաւ/ե յ*րհսսէոսհ աեարգաեէսց և. գանից 1ւ 
ասէԱէասիէաԱսէԱէու-ՈւԹեաեէ 

7օԵ* Եսև զայլս ի ևապելոցք "ԲՔլ էի*^ ի Աէա*՛ 
՜ՆուսէեըացԱ և յւսւէսգ սեա^էսց%ք "ՐՔ էի*^ Ի ^մի% 
ասէեքնի^ ^րամստյէր Մի^րԱերսե^ դա^ճստցն^ աա*՛ 
^ել դնոսա և. խիսսէ կապաեօք սլա^եի մի%չև. 
1§նքեի% թսէդւսւյէընֆ ասէք էսռա9ի իւ֊ր ^ստրցցէ և. 
չուից է զոր ի^^ ի»օսի%* Եւ. մսէեալ ի վազիւձ 
ա%օրէն% Մի^ր՚եերսե^ աուսէ^ թագա§–որի% 8ազ^ 
Լերսէի^ էոստլ %մէս գիսէել զսէմէքեայն ^ստրցուէսծ՜սհ՛ 
իւ֊ր և. ղաէսէոստսխաեիս քէս^աեայիցն Հստյոցէ Եւ. 
տէրամաեալ թագաւորն^ ^րամայեաց ի վազիւԱ 
տսսէեան մեօ՜ ւի^ել առէս9ի ի՚֊րտ ^ սւմէքեէսքս քյր^ 
Սարի ե. ա՛նարի ք և զոր ի^չ ե. ունէր ոք զսլաաիւ. 
թ-ասգաւորին^ կազմ աոյս^ի իկա եկեսցե%ք և զկա^ 
աետսլսն զամենեսեաե սէէՒել աէւս§9եաւ$ Ր՚*»յց 
զսէղասյսն և. զմա%եդւձէձ» ի աո^մէն Մ՚ս^միկքԽէից 
/(. կֆամֆ§արակսձֆ§ա^ ե. "ԲՔ՝ /"՚/ք ՚^"^մէֆ^ ^րամ* 



176 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



յէր ա%օրինին Մի^բեեբսե^ֆ տալ ի թաց^ ու.մ և 
ևամեսցէ է ՚ 

Ել. լուեալ զայս Ասմ1/եէսյե զէ*եույէըքե^ որ ոք 
ունէո զպասէիւ. թագաւորի%^ փ"Դ ս՚եգր ^ասա*՛ 
%էե% յաահամե։ Ւսկ ուխաս/եե՚եգ ֆշիանն Սիւ–*՛ 
՚սեաց Վասաեք արևեալ զհւոեաւ. զամէքԱայԿ պաս*՛ 
էոէլյտք զոր ահէէը ի թագաւորէն^ Գ՚՚՚յՐ ՚ք""*՚^էր 
ի Խոոաեսն արքու^էի մեՏ՜աւ շքեղութեսէմբ* քաե^՛ 
զի բառ ի սլասէուոյ թադաւոբսէցե ոբ %ուաոէբ 
%մսՐ այլ ոչ է^չ ՛է սլաաույւյ արքուեի սլիաոյ 
էբ^ զոր ոչ ոՀնէր* և եստրձ՜էր այՆու.^եսւե. աուեու–լ 
զթագաւոբա-թէէ^մն մեձ՜ աշխար^էքե Հայոց։ Եւ֊ 
զս*յե ոչ գիաէր թշոԱ^առացեաքս^ 1՚ք^է Տէր ^ե՛^ 
ռացեալ էր ի նման է ք 1ւ այս% "Ժդ^ Է՚^ՂԳԷը փ*ս՛*^ 
և. բաԱ սրբոյ աոն Ասսաւ^Ծոյ կ1ւոսգհ ի %սէէն 
ժամու, ևաաարէր է վեր այ թ՝շուառա1լս/եի*Աէ Եւ. 
ւցեալ Արեօք և. աեարեօք ասե*եայե ԽորաԱ%^ 
հրաման էոայր թագաւ-ոբե զապսէոամրսե Հայոց 
եաաանօք աօ՜ել առսյ9եաւ։ 

Ել. ած՜եալ եացու.ցա%էի% ւքսոսա առա^է թսս՛^ 
գաւռրինէ Եւ֊ ^ւսրցեալ թագաւորին՝ ասէ ցԱոսա* 
€սրպհսհ ^ամարձակուք-եամր և կամ զք^չ զմաաւ. 
աՏ՜եալ և կամ որ սլաարա^օք ն. կամ դք^չ "յժ 
օգեակաԿուք-եյսե էոեսեալ գհմեցէք յայեպհսէ 
ստ^աւյէր գոբհ-ֆ յորու.մ աեսաեէէք զկորու.սաո. աե–^ . 
ձաեց ձև բոց և զյաշԽաբ^հ% ք ոբսլէո . եոէւ էսկ և 



^^ %ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 177 

«ոեսէքՖէ Ալ֊ լուեստլ զ***յս ս§մե%այԿ նաիս/ր$ս*՛ 
բացն Հայոցի լոսւ ևղե՚կ առ վայր մի և ոչ ինչ 
եաոէձ պասէէԱսԽանիէ Եւ. եըկյրորգեալ ռբա%/ա% 
թագաւյւրի% Ր"՛" "՚ռա^ին ^ւսբցմամև^ իաեդրէո 
ե %ոցաեէ սսէէպով սլասէաս/սստնհէ Եւ.%ոցա սւոսեալ 
պաաէԱսԽս^հ^ ասէ^* Գ^Լք՚եոո^եսցէ մեզ բար եռա–*՛ 
րով-թքօ^գ ձեր զայր միք զոր մեք ի մէն^ Տ"՛՜^ 
ցահեմ^ք էոել ի ՚ևմաեէ զամէքԱայԿ ի բԱէ զմե՛^ 
բոց ի բաց զաճոաՏՏէք զխոր^եի և զաո^էեի* վասհ 
զի ոչ է սլա բա ամե%եցուՖ մեզ ակկարգ ամբո^ 
ի»իւ– իաօսել առա9ի քոյծ։ 

Եւ. թագաւ.որ1քկ և ամէքհայկ աւյսգակլյէյԱ 
յօժաբուՔ՜եամբ յանճԱ առեալ ^բամսէյեացւ Եւ– 
%ոցստ յս§ռա9 մաաու֊ցեալ զկամսարաևաե% Աբ^ 
շաւիր^ ասացին 1"Խ ի նմանէ բովանգաեասլէս 
զամ1քեայ1ե* և Կամսսէբստեանն Արշաւիրք զօբստ՛^ 
ցեաչ ի սուրբ Հոգւոյնք յառաք մաաու֊ցեաի ան^ 
երեի ւ.զա բար սկսաւ. խօսել աոյս9ի թագավորին 
ճւ սւմենայն աւագանւ.ոյն ե ասէ* 

Գ։Ի սկզրան իո1լ դիբ"*ցդ Ղ"՚յԴ"ցէ^ զպաա՛^ 
ճառս* յորժսէմ ի ձեր Թստգստւոբացզ ի մի աս ԾհեաԼ 
յայանեցաւ– մեզ բս^նք և զի բացդ բոսռե ^աբէքք 
ոբույք մեզ ծ՛առայել ^բամայէիք^ ե օրէնս իՏՏէ 
^աբկաւյորէիք ոսԱել մեզ^ զ^ր "^ մեք ե ոչ նաիա՛^ 
նիք նախնեաց մերոց գիաէին և կամ ^Ւառայեալ 
էր* ե բազույէ սհ»դամ բոզոքեցաք^ թէ անհնար 

ՂԱՏԱՐ ՓԱՐՊեՏհ 12 



178 ԳՐՈՒԱԳ Բ, 



է մեզ յանՏևԱ սօւեուլ և ձ-առսւյել օրի՚ե§սցք "/"՚^ 
*եաէ/եէքե մեր ոչ Տ–առայեցե%ք որ ե մսէաց մե–^ 
րոռ օ՜աեր թուփ և արհամարհանք 4^ և այսպիսի 
ի մէ%9 բողոքելոյ^ ձերոյքէե ի^ե փր՚՚յէ աեսուա 
^րասլարաեգ։ Եւ. էբրե ոչ կամեցաք /"^/^ րսսէ 
րո^աւոր կամացդ ձերոց^ և ^արկաւորուԹեամր 
յաեճն եսէու֊ք աոեուլ ռաաշաօ%%* Դ"Ր ԴրԹ^՚մրք 
առ երկիւզի մեօ՜արեցաք սու֊սէք կամեցեալ գո*՛ 
ղա%ալ ՚1"՚յր մի իէարէութեամր դ^րկի՚-դ ^^Րք ե 
սրաիւք դարշ^ւի ^ամարեցաք զգորՏն ե ասաէաքք 
եդեալ ի մաի ոերքՒաՂւել ^՚եարիւք և երթալ §9սղ*՛ 
խար^ն մեր և թողուլ զաշխար^ մեր և գեալ 
ւխաւ. և որգւովք^ և • երթալ կ՚՚Ր^^ել յօաար եր–^ 
կիր* Զ"Ր ՚եախ քաԱ ռամ1քԱեսեաԱ րսա ամե*նե*՛ 
ցոսե խոր^րդոցն երևելի՛ն րսա աշխարհի՛ն իշխա՛^ 
%ացք Տ՜ա ռայն ձեր Վաք ր գան արար^ Դ"Ր գի՚՚՚ե% 
և վկայեն րանից իմոց ^րք աարսիկք յաւագ 
տո^մաց^ որ այժմ ոդ9 են ե աստ են առ ձեգէ 
Սառե ալ լոկ զի^֊ր կին և զրնաանիս իւ֊ր^ գէմ եռեստլ 
գնաց փախսաեայ ի ձերոյ երկիւղէ յ^՚^րկիր^ 
Օոսնսյցէ 

գ։Եւ. գգացեալ զայս աեառնգ Սիւնեաց Վա*՛ 
սակսյյ^ փութով գ^եա գեսսլանս արար գաւագ 
աանույոեարսն ե սեսլու^սն և զսուրբ քա^անստյսն ^ 
ե գսոսրր գիրս ^րէ^"՚9 մերոց ենքեալ Ւ՚֊Ր^վք 
մաաանւյէվք որ՛ով ե երգուան իս1լ եա աանել սւռ 



^ ՚ԼԱԶ,ԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^^ 17» 

՚%էս* ւ^դ որս յղեստց և ղԷ"^ ^^ ԳԸ^"՚9 է ^""^՚"՛*՛ 
հքքե առ %ա այսաէսք թէ Գ։ՏԱք ես փսէքսուցեստի 
ն կամ զ1^չ է եբկիւյչգ քոք յոբմէ դոսդ հրկրե՛^ 
Տհ*՛) ե. հ*ետ ոչ յայանեռեո* "՚ՐԴ մի՛ փախչիր ե. 
մի երկչիր յույքե-քէ* սի Թէ յԱրեաս աեաուեէխ 
հ. ի %որի% ուժոյ զսէո^ուրեալ ես^ մի երկնչիր* 
դարձիր^ 1ւ %ամակ սէէւեեմք առ կայսրդ և սա%՛^ 
ձի՚ես մեր %մա ի օ՜առայու֊Թիւե աամք* ե %ա 
հաւ-աԱոայ^ թէ զայսաիսի մեԾ աշիտար*^ %մսք մեր 
կամաւ ի օ-առայուԹիւե սէամք^ իէեդուք-եամր ե 
կամաւ. յաե^ե առեա֊) և զօր Աէսւյ մեզ* և *նոքա 
ե մեք միարա%եալք^ միշա աշի/աա ուեիմք զաէրն 
Արեառ ե զԱրիս։ Ասլա թէ կստյսր այլազգագոյես 
ի^չ ի՚"Ր^ի ե չճանաչէ զի՚֊ր օգա-տսն՝^ և ես մինչ 
%րո^ց մարզսլամե էի և գուռե Ազուստնիռ յիմում 
ձեռին էր^ բազում զօրագլուիքք Հոնսյց րնգ իս 
րարեկամացան ուխսէիւ. ե երդմամբ^ և այսօր 
՛նովին երդմամբ երթեեկեն առ իս* և մարկոս 
ամենայն աշիէաբ^իս Հքայոց առ իս էքն^ ե գոբ*՛ 
■ձ՜ակալք ամենայե յ իմում ձեռին ե%ք ե այլ ես 
բազում կարասիք զ"Ր ի պարսիկ գոբքՒսէկալացն 
^աեի^ որ ասա ի Հսյյս էինք ե յիմում գանձի 
կայ* յոբմէ թէ զմի մասն ՀքՈնաց աամ »ոանել 
անս§ի այԱչափ սասաիկ ^անեմ Հոնսք որ չափ զի 
Հոէ^ Պարսից չբաւիցէ նոցա յաւարիյ>։ 

գ։Եւ գրեալ զայս ամէքնայե եբդմամր ՚կԼասա*՛ 



180 գրոհԱԳ բ. 



կայ Աիւնեաց աեաէւե^ դաբձէէյց բ"^/^ զՎարգա%^ 
ոթ էր մօաեալ յօաար իշխահաց իշխանա-թիէ^^ 
քքքք ^չ են քԱազանգեալ ձերում իշխա՚նէէւթեանդ^ 
Ել. նամակն զոր գրեաց աո. Վար դան Սիւ^հեաց– 
աէրդ^ ող^ է) ե 1(^1 էք աստ աո. մեզ։ Տեսան ել 
^րօտմայեցէք։ Եւ֊ յազագս որգւոցն եւ.րոց այսսլէս՜ 
ասէրք թէ Հոր ի Հայս Պարսիկ է^ զամենեսեան 
կասլանօք յամուր րերգս գեեմ^ մինչե ^արկաւ. 
արքայե ղէմ Որղէսն ի Բ^Տ արձսէկհցէ։տ>է Ծորս 
կալալ, ստրս սակաւյյ ի Պարսկստց^ աո Աս՚յր մի 
կաոլեաց* և յորմամ ինքն նենգաւ-որութ-եամբ 
զմերոյ կորսաեան խոր^ուրգ ի միտ արկեալ տա՛^ 
րաս ի գլուխն ասլա վԱոսստ ի բաց արՅւսւկեսէց^ 
Նամականի արարեալ աո ևայսր և աո այլ ստւա*^ 
գանի որս/են և աո սսլարաաետն Լհեսէիոքայ* ե 
ոՎստ^ս/ն Աէմատոէհէի և զայլս ի նաիւարարացԱ 
յիէ.րաքանչիւ–ր տո^մէ ի Հոոոմս արձակեաց* ե 
զՎարդան ե զմեզ գԱգաւ. յԱղուանս ի կռիւ. գու՛»– 
մարեաց* և ինքն յանզգայս մեզ նենգեալ յայս 
չար մղեաց* և զայնսլիսի պիտանի զձեր հ՛ա ռայ 
սսլանք և այետափ րազմութեաե Պարսից և Հա–^ 
յոց կոտորածի և աշխարհին կորսաեան եղև 
աատճաոէ էքւ. արղ^ ինքն զարոարեալ աւագիկ՛ 
որսլէս րարեգործ՜ նստի ի մի^ ձերում ան^ո*– 
գութեամրէ է^այց դուք զնամականին զամենայնւ 
զոր գրեալ ե է^քեալ է աո կայսր և աո ամե*^ 



^ ^^ ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^ 181 

՚%աքս էք§շիաո^% Հոռոմոց և կամ առ ^յէ** ք^ադույքւՀ 
ա ես անել ^բամայեցէք զայԱ* և որսլէս ձեզ Արեաթ 
կամ է^ հրաման աուհալ կաաաբեցէք ի վեբա^ 
մեր։ Զի ո*֊ր գրեալք և կնքեալք ի մի^> ենփ 
սբսլէս ձեր աըռարոսթիւկգ քմեգքէք աւյքէՈքդ բա*՛ 
նից և շաաքսօսռւ-թեան պէաք ա%գ ոչ ենյծ*. 

Ել. լքէքյ^ալ զայս ամենայն, կքտէբգակ ի . Կամ^ 
յսաբփսկանէն Արշապւայ արք*սյէն Պարսեց ե^ւքտմե^ 
նստյն աւագէսնւոյն դրաննք սէեսեաչ և մԱամպկա*՛ 
նինք զոր գրեալե էր Վասակայ Սիւեեաց աեադն^ 
ե է վերայ ^ասեալ մեձ՜ապէս ^եացեալ թագա՛ք 
լորն Ցազկերա և ամենայն իշիանք գրանն զար*՛ 
մացակէ 

7^,^» ՕէսյԱժամ յառա9 կոչեցեալ թագալյՒ^ 

րֆն զիշյսանն Սիւնեաց Վասակի սկոաւ սասաեկ 

Հւ առաւելապէս զայրացեալ սրւոիֆ^ խգքքքաԼ 1^դ 

՜նմա և ստսեի (^է արդարե լոէ.եալ մեր՚զայդ ամե^ 

՛նայն նենգաւ֊որ իրս քո և զարարույաձ^ս* Բ*^յ9 

արդ աղէ ասա* զ^նչ խորհելով և, կամ Որպիսի 

ինչ զմաաւ– ած^եալ զայգպիէՀի իրս ֆլանից իշիւեք 

ցեր ձեոնարկել հ գորձ՚եի քանզի գոյԼ. . էիր իչք 

խան և գլոկիա. աշԽար^ին Հայոց* նաԽ. քա9ալե^ 

րել րանիւ. զմարդի/^ք զոր ի նամակացն գրելոց 

ի ք1^ֆ^ զոր արյկ^եալ մեր կարդալ սաոյպյււ֊թեք^էմրւ 

էոեզեկացաք* .երդաՏէեցու.ցեալ դվասասէկքքէկոր ե 

^այնսլիքքի սլիաանի &առայն^ մեր ԳՔ^9^ Վար^ 



182 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



դաե և. զէ^ևեոսէկիցս %ոոա^ /սւսբե՚սեր %սւմսէ1քա*՛ 
%իւ. առ ևայսո Ա առ Նորհ% սաստբապեէոՆ* ^ՐԴ*՛ 
Տեեցռւոեալ նենգով զաքեսլհսէ ք*"9 ^ պհւասնի 
զվսէԱէոաևսօ-ոոսԱ մեր զՎասրդաե և Դ^^յԼ րեկերս* 
ե դէսրձեալ գումստրեալ փէստ զօրու. յԱոուանս^ 
ի վեոայ Պարսկաց գույքաոսէակին ^էսմԱսրձակա^ 
ցուցեր երթաի նենգութեամր մաաեեալ զաշ՛– 
եէաբ^ն Արեաց եորուսեր և եոէոորաձ՜ե այնչաէե 
էմոց ծ՜առայից Արեաց և անարեաց եղեր աաա՛–՛ 
՚ճառէ ՏԼԷ զայեաեսի Տ՜առայ մի զմեր) որսլէս 
զՎարգաեք և կայսր ե կամ Հոնաց արքայ րռեու.^ 
թեամր յիՆԷՆ ^ասել կամէեն^ ստմենստյն Արեաց 
ուժովս կռուէեք և չտայի հանգչել մինչե ստյսրէն 
յիս ^աեէի* ե ս՚բղ դու ըեգ քո ձեռե զայեսլիսի 
օգաակար հ-առայե սաաԱեր^ և զմեհ՜ և ռաիսէա*– 
%ի աշիէար*է մի կորուսեր ^ ե դու իշԽեցեր լրրա՛^ 
օսք/ք առ մեոք իրՐ^ աեդէտս քո նենգաւոր գոր՛^ 
^ոյդֆ Գ՚"է ե զմեզ սէեսս/ներ Րայց պայս գիսէեմէք. 
ղի յսէյսմ *էեաէ Սիւեեաց Աէէր տես* ե ղչարիսն 
ամենայնք ղ^Բ Խոր^եցսյր ե կաաարեցեր^ կու՛^ 
սէեսցի ամենսէյն ի վերայ ^^Ր Գ1է՚"յ Ք"* ^՚– 
ղ^արկեր զիմոյ աշխարհին Հայոց և կամ ղՊարս–՛ 
կացն դ՚՚Բ սսլաեերնֆ և ղկարասին այնչսէփ ղոր 
(^ա՚սեը՝ կամայեցաք խ՛նդրել ի աա՚եէ քույքմէ և 
յորգւոց քոց^ մինչե վճարեսցի էսմ1/եայ%յ>է 

Րսկ ողորմելի ուիատաղրու-ժն Վասակ թ՜է^ 



՚ԼԱԶյւՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 183 



սլէսէ և կամէո խօսել է*ետ^ և տալ սլէսսէստսԽանի^ 
Տդեէր ոք բԱէսւ ուԱ1Ոէ բանից և կամ աէաոոժէը* 
վասե զի ուիէԱէանե%գոէ–թիւե% սրրոյ Աւետաըա*՛ 
%իՆ և բամե աեիձ-ից երաԱելւոյե սօւե Ասաուձ-ոյ 
՚Լևէէեգի ևկեսէլ ^ասեալ ի վերայ նորսէ՝ պսօոեալ 
փակեալ սլաչաըեցի% փէա։ Որ թէսլէա և կայր 
ի^Տ վաստակս աէւմե առ Պարսիկս^ և ^անայր 
ցուցանել ի ժամուն^ և "՚յ^ "ճ Ւ^^. ^Ր ^Գ"՛–՛"^ 
Ա՛յլ սյռսէւ-ել ևս ի գստսէստիտստսութ՚իւև եղեստլ պնա^ 
սէի^ նմսւ։ Ել. կսէտարէր առ %ս» բաԱ սաղմոսեր–^ 
դի՚^՚ք Թէ ^Ր դասէասսէաևէ իւոմէ ^ԷձԷ դասէա^ 
սլարտեաի Լ աոօթք %որա ի մեղս դսւըձցի՚ԱՖէ 
ՀքէամաԱ աայր թագաւորե Ցազկերտ անդէն զա՛»–՛ 
ռստ9եստւ. կողոպտել ի %մս/կէ թ^ամա%օք զամե*՛ 
%այն սլսէսէիւե զոր ուձէո* 1ւ ձաղկես§լ փաա սլայ*՛ 
կասԱ մեոկս»ցոա–ց1քս զեա* մերկացուցեսէլ ի ՚եմանէ 
զզսէոռսէրանս սլասէուոյ սէէրու.Թես/ւ§ն^ ^անէիս 
խստյսէսէռսէկաեօք արսէսէքս քա% զ^րս^սլաբակն ստր*՛ 
քուԱի։ Ել. ի %մի% ստւուր զթշնամին ՚նորա ք զսե*՛ 
սլուհքե սիւեի^ զա^բսէցոէքե զՎ^ստբսազմստղաԱ^ "՚Տ/՛ 
ի վերայ ստշխստբ^ին ՍիւԱեաց կսէցու.ցսէեէի% ^ "Ր"յ 
որքաՆ . ժստմանսւկս կստլեստլ զիշխս/եութիւե% Սիւ.՛^ 
%եաց^ բազում աբաբեալ ա%իբաւյէւթ–իւնս և բա*» 
զու-մ սէուՅտս մոխբանոցս շի*սեալյաշի§աբ^իՂւ Սիւ.՛^ 
%եացք ի գայթակզութիւ^տ տանն իւբոյ^ բազմա*՛ 
ժամանակեայ տան^եալ ի դի*~է Ր""^ յառա^ա** 



184 ԳՐՈՒԱԳ Բ, 



գրելոցն^ ղաոձ մսւ^ույամռ. սէսւոսէեեցսէւ. ՏարաՏէԱէէէ 
Եւ. %ենգաւ.որն Վասակ կացեալ ի դբանն 
ամս քւ^չ 1լ"՚ըէ վչաագիՂէ Լ *եեղու.թեամբ. բազմօաէ^ 
մաշէր զէսւուրս էւ-ր ^էսռտսչելէէվ և յոգւոց ^անե–^ 
լով զամենայն օր և զժամ* մինչև թ^ամաեա^ 
կե-րսլ ձէսղաեօք սփռեւսլ զթսէթս ձեռւսց եւրոց^ 
ի%քն1ւն զհւ.րոյէ% &եՏ՜էր ռդէմսնք էս սելով* ^Ս^սէ 
լ^եալ զւսյս ձսէոսԱ) սէսէոք զ"Ր ե-Աէ թեր ել քեզ 
Իւխաա%ե%գու.թհւ^յ սրրոյ Աւեսէստրաեեն և արհւՏհ 
նսէ^ատսէկութեաե սրրոյե Վյսրդանսէյ Մսէմեկոեէե 
Ա ս§§լոցԱ ցասեսէլե ^աղորգելոց% Ր^Դ նմտսք "Ր՚՚Տ 
ժսէռանգեսէլ զյաւիտենեց կեաե՚սե^ րնկսէլաե ղսէ– 
նուն րստրե յե՜րկրհ I՛– աեսւեց սէռգսաց յսէսգս էւ-ր^ 
եաս%ց։ Րսկ դուք ասէք մեղստւոր ս/ս^ւն էմք կեաս 
իդճեւ. ե ցաւովբ մաոաց ՝ զսակէսւյսթէւ. զաւ.ու.րս 
կեՆցաոոյս ք ե սլասէրասաեալ սլալիս մշա%9ե%ա՛^ 
լոր ե ա%ա%ց գե^ե%ենյւ>։ Եւ. օայսաիսե՛ րաես 
^սէոաչանաց %որա ե րսլոյ մե%չե յօր մա^ու֊ան 
եւրոյ^ քսօսէե% րեդ մեգ ռայս ստրդարասլաս1ու1& 
սաասաւյէրք %որի% էշխաեի% Վստսակստյ։՛ Որոյ ե 
ՎաԽճամե հ^ր ստնգէն յ^րկէր*^ Պարսից մճս^րէրք 
րսս1 րս/եե սրրոյ աոՏ§ ՍաԱսաէ֊Մոյ կե§քեդէէ 

քօէ* Րսկ զսուրր քա^ա%այս% Ա,սսւու.<ձ՜ոյք 
զաէր Ցովսէփ կաթողիկոս^ և դաէր Սա^ակ Ռրշ*՛ 
էոուսեաց եսլէսկոպոսք և ռերաեելե ՝երէցԱ զաէր 
Դյւոնդք Ա դաէր Մուշէք զդրան երէց% Ներշասլ^ոյ 



՚ԼԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 1Տ6 



Արձ^քէէԱ%հաց էոեաւձէֆ էտ. զաէը Աէսմոէ.էլ երէքքե 
Ա^յ^^-Աքյք էւ զսաէո էԼթրսէ^ամ սաոկասսգֆ 1ւ զսէէր 
Աբշէն երէց Եղեդեկէֆ և Դ"՚էր ք^ա^ա^ սարկա^ 
լյսգֆ^^զսոսաս ուՔ՝ քսա^անսւյս* 1ւ պքրէս§ոոսսէՔէէթ 
Լասլեւսլ %ոսխէսրարսԿ Հտսյոցք "/"՚^ անու.էս%ք ե% 
էսյսոքին* ի ա՚էէ^մէն Աեճէեստռ երկու. եղթէսբք^ 
ՐտսռԼէն Լ Րէսնոէ-Ոք ի սւո^էքէն Արձ՜րուձեսէց օեբ*՛ 
շսէպու.^ 1ւ Նաւյաէա և Ն%գ1քե 1ւ Պէսրգյւ ե. Օաճսասք^ 
է ւոո^մէ% Մսւմէկոևէեց Հսէմտսզաաաաես/% ե Համաէ–՛ 
զասսա 1ւ ԱրսէԱէւստալդ և Մու.շեզթ ի ԱէՈ^էքէ% Կսէէք– 
սասրաևաեսւց ԱաՈշւսա-իր և. թ*սէթ– և. Վսէոձէսյ ք ի աո*ա^՛ 
էքէն Ատքսէէէէոճտեաց Վէս^ստն ե։ Առստնձտսր 1ւ Ա§ւեակք 
ի քոո^մէն ւհԱաՀեեսէց ւՆէէոմք ի սաո^մէն րիէքսէք*՛ 
սեՆից ԹաթոէՎ և Աաաոյք երկու ևս այլովք քոո^*՛ 
ժասկռովյթֆ ի 4ՈՈ^մէ% 1էԽձես§ցեստց սմստսճտ ե 
Աոյ§էւ.ս/նք ի սէո^մէն աո.ա9են Առաււեղէքնից Փա՛^ 
փակ ե Վէսրադգեն ե Ւ*$էոէք ի սէո^մէն ԱրՏ՚րու.*՛ 
%եաց Աարսատքք ի սէո^մ^ե ՄսծէդակոՀնետսց Սա*՛ 
^ակ և Փարսմա*Աք ի աո^մէն Տաշրացեաց Վր^ք 
ի աո^մէն Ռոփսենեց Րէսրեկ ե Ցո^ան*–^ և. աաոսա 
երետէոէ^ Ա մի այր ի %աԽարյսրացե Հայոցի ^^րա–՛ 
մաԱ աայր թ-ադէսւորն Ցաղկերա հէէսսէ՝ ^կապա*– 
՚նօք պստրել ՝սձէդ1խ է Վրկոձխ մքքեչե յամա 4^3^՛ 
աոաոաեերորդ թագաւորոէ^թետփճձ իւրոյ։ , 

քԱԸ* Եւ. յա»Դ վեշաէսո աներորդի թյագաւ.ո*– 
րայ1՚եսճէ% ի*֊ր"յ Յայքկերա չսա– արարեստլ ամե–՛ 



186 ԳՐՈՒԱԳ Բ, 



%աքս ռազմու-թեսւմբւ հւրով Խաղստյր է աասէե-րազւք 
է ՚1^Ր"՚յ *Րու.Դս/ես§ց* ^ոէսմէսյէր և զկասլեսւլսն 
Հայոց ք զիէս^աեէսյսե և. զեսէքսսէրսէոսԱֆ ւսաղէսցու*՛ 
ց$սԱել ըհդ իէ֊ր ի Վրկահէ։ Եւ. ելեալ յԱպար աշ^ 
Լէէսր^ք ե եկեալ ի շա^ասէէէս/է/ե որ ա%ու.ա%եալ 
հոտհ սէւ.շապու^^ ^ոամէսյէո սլացել անդ ռեա–՛ 
աեալսն Հայոցդ դռա^անայսե 1ւ զեախարաոսեք 
և գոեակ շա՚*ասս1անհ% սէւշսէաու.^* Ւայց զեոա–՛ 
՚եելի զերկու. քա^անայսԱ ^ ռսէէր Սաէէուէլ և. զ1Լր*՛ 
ոա^ամք ^րամայ՚էր Ր^Գ Է^Ր Խւսղացու-ցաեեի 
զոր չարաչար վշաով և րույւե եաէտքասօք ռ գա*՛ 
%իւ. էոայր %եոել ^աեապազօր ^ ստ^ և երկէւյլ ար*՛ 
եաեել ի վերայ քրէսսէո%էհց% ^ "ՐՔ Ր^Դ ^՚^՛" 1՛^ 
եարաւանին էէ՚ե* Եւ֊ ^ասեալ ի սալմանս թշնա՛^ 
մեացն^ և ոչ սակաւ. մի մասամրք կատարէի% 
Խ^դք՚ՐՔ Թագաւ–որի% ք ա 1/ ամեՂ§այԱէւ %կա^տ ևղեալ 
դաո^տայր ամօթալից^ կորու.սևալ ի զօրաց իկէոց 
արս րեաիրս և ականաւ-որս^ նոյնպէս Լ յայլ ռա<^ 
մէ1լ այրուձիոյ։ ՚Րանզի ոչ ղէմ յանգիման ճսք*– 
կատեալ թ^ամեացն սլաաերազմէին 1^Դ զօրսե^ 
Պէսրսից) ւսյլ յեոակարծ-ուՏե անկեալք ի վեր§սյ 
միոյ միոյ թեի^ ^անէին ք^դ սուր գրազումս , և 
թնքեա%ք գարձեալ անֆլասք աեերևոյթք լինէինէ 
Եւ. այսաէս ի րազում ստւուրս արարեալ^ վաա*՛ 
%էի% սասսէիկ ^արոէ-ստձ՜ովք գզօրսե Պարսէցէ 

Ել. թագաւորին Տազկերաի աեսեալ զայեպի՛*՛ 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 187 



սի թեթ՚ևա-թիւե Տ՜աեակէՔէնառ իւրոռք յանքնէսրի% 
աորսէմութէւնս ըեվղէքեստլ մ§սշէր* մաէսյոյզ եղեալ 
խնգրէր գէէոեի թէ վէսսե "Ր՚՚յ պաէոճւսռսէնաց 
եդև գիպեսէէ Ղւմէս էսյեպիսհ ձ-ս/նո թեԹեութիւձ* 
Եւ֊ եսէռեէսլ է սէստրաեուսհ^ ՅԼգէր զսէԱԱէոճսօւսն մեոԹ 
յս/եմիէսբաեութիւձէ գեգի% հւրոյ և մերթ քւ ւ/քք*՛ 
գու.ց% &ու.լու.թիւնք թէ գ։Ու֊ըեՏն ոչ կարացի^ն 
ընՏ-Ատյիկք և ստըժս/եէսւորասլէս զո^էկք ^աճել 
զմիէոս ասէոա.սէ)Ւոցե* "Ր՚*Ց Տ՚"Ա"՚–ցեալ ոՏ կա՛»– 
մեցէսԱ օդեել մեզ^ այլ թողեալ ի ձեռս/եէ^ զօ*՛ 
րացսէւ. կողէՏէ թ^ամւոյեք և մևք վաս/եեալք դար*՛ 
ձէսք լէ էսմօթովյծ։ Եւ. մոգու.ցԱ իմացեստլ զսւրրտ՛^ 
մութիւն թսքէւաւորի%ք խորհուրդ է մէ9 առեաի 
խրաէոու. անօբէ՚ե ^ստռստրաաեսէ1/ե Մէ^րներսե^հ՝^ 
սկսաՂէ խօսել Ր^՚դ թագէսւոր1քև և ասե%* ՀէՍարեաց 
քա^ք մի յա&եսցի% միաք քո յ^՚յլ Խորհուրդս 
վասն վատ սլաաա^մաեց ^ որ դիպեցաւ մեզ ի 
թ^էսմեացԱ* այլի ցասմաևէ ասաու.աձ–ոց% ք որ կա՛ 
րի խիստ զայրացեալ ե% մեզ յա զագս աստուած՚ա*՛ 
սսլաե քսւ^աեայիցՂւ Հայոցդ որ Վազ արժա%ի 
էի՚ե մա^ոէ-ք և ձեր ս/եփոյթ արարեալ կան 
կե%գա%ի մինչև ցայսօր է Զի եթէ լոկ մարգաս^ 
սլանք իսկ էինք և գուք այգքս/ն յերկարեալ սլա– 
^էիք առանց մա^ու սակայն կարի ^Ւանր էր և 
արժան մեզագրու-թեան գորձ՜ն* ք^"Դ ք^է յաս*՛ 
տու.ա&–ս իշԽեցի*ե ^գել զձեռս^ սսլանաներ և նո*՛ 



188 ^^ ԳԲՈհԱԳ Բ.^ ^.^^^.^^ 

քա վե$ս% և ղաւրև աեսանեն* . յէը՛^^ սլաաժեալք 
մեք յասաույս^Ւոցն գաս/կիմք . սձէ/կայ» $ . 

Եւ. լու.եքէ4լ զայկ թագաւոքքե ի մոգու^ք Ա 
կաըձ՚կցեալ ստոյգ զսոստ . պատճաէւս %ոց»»ք և է 
մե)Ւ. արսէմուՔ^իւձ գրգռեալ ընգ կաաեէսլ քա^ա*՛ 
%այսԱ) քէստշու-ելով թէ արդարև վասն նոցա եղև 
այտթչափ վոսէոր/սծ– ոօրէսցե էւ^րոց^՛ . վադվէսզաևե 
^րամաԱ ասւյր^ ՚եաէէ փէոսաք որ ր^՚դ հ(սր քյա^ա–՛ 
^այքկ էքքեք գսՔէւ^րր երէցե Ասւմո^յէլ. և զսոլրր 
սարվաւյսգե Արրա^ամք յաներևոյթ աեզի քք^է 
աաՂւևի . չստա . է կ§սրէսւ.ա%է% ^եոփք և աԿգ գլԽա*՛ 
սէեի յէսղագս չգսէանելոյ ուրուք ի . քրիսսէյ/կէէց 
և սլասէուելոյ զոսևերս %ոցա։ ք^***յց յառսյք՝ քան 
դսսլաեակեիւ զկոսա ^րսամաԱ աայր . Դ"^9 ^ե<ոձ 
կտրել զսրրէէյն Սամու.էլի և գ^ելի ձեռին աեաոձ 
Արրա^Քէտ^մու^ նոյեսլէս ^րամայեաց՝ և զսրրոյե 
Արրյյւէ^էսմու. ևարել զա 9 ՀեոՏւտն և. էձեէ^հ ձեռհ% 
տոեադն սսսմուէլիյ գ։Փքէիտանակք ՚*"՚էք զէէշքսե՛^ 
ռքւ՚ե ձգել զձեռս ելրեաեց ի պասէՔէէօսեան ^■նրքսկն 
և սսլաԿաեելՖ ) և ապա սրով եէռրել ռգլուփօք. %ւ9^ 
ցաէ՛ Ել. այսսլէս վկայեցան սոպէրքկ ^էս§քսեսծՏե 
^րոսէէց^ ՚ որ. օր ՝ եօքքն էր ատքսոյ%ք > հ գալյէ/ոփն 
որ անու-անետքտլ եոչհ Վարռգէս* 

յս/9*^ Ցեա այքտորիկ՚դեսսլանս ^րամայէր առ*՛ 
%ել թԱէգաւորՆ Ցազկերսէ վազվաղաևի և յ՚՚յ^ 
փութով յաոստգս երաեելւոյ եսլեսեոաուքե% Րա*– 



^^^^^^ ՚ԼԱՏլԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 18» 

ս1քԱոյ Թաթկայք որ կ՚սյր ի կապէէէես յԱաորես^^ 
օ§աեիք քւ թառում ժաոոԼո սքաեքեալ չաոօէքքուկ 
աս/եք էէքնՀ^ք* և ^րամայէո սսլանանել անգէն և 
աԱքէեէԻ էսոնել ռէքաոէքի% ոոբոյեք յաոագս ^գսոս<^ 
%ելոյ ու.րուք ի քրէստոեէից^ ի սլատիւ. աանելոյ 
զոսեեոս ՛Սորա $ Եւ. ^աոեալ դեսսլաեի՚ե ա%դ^ կա– 
աարեալ մոգու.ցԱ զ^րամաՂէե և լցեալ իէեգու-թեամր*^ 
Ր^յց յառա^ քաե զվախճան սրրոյն^ քերեցին 
%ախ աան^անօք զաւուրս րազոսմս զմարմի*մս 
սրրոյե յոս1լերացեք և ապա րյ՚ա հրամանի թա՛^ 
գա լորին ^աաեալ սուսերաւ զգլուխն և սսլանին։ 
ծ՝* Նոյնպէս աայր հրաման և վասն այլ քա*՛ 
^աեայիցն սրրոց^ զորս թողին կաաեալս ի %իւ^ 
շապուհ ի դղեկինէ Տայր հրաման Վե^գենշաա^ոյ 
ամրարապեաի աոՏեուլ ըեգ իւ-ր երկուս ևս այլ 
օւյէեավանս յաւագանւոյե ^ զՋնիվան ՚մայաեան 
արքունիք և զՄովան անգերձապեա^ ի ձեռանէ 
էքովպեաան մովսլեաիք երթալ փութով յառա9 
քան զինվեք ե ^անել զսուրր քա^անայսն ի րաե՛^ 
աէնք ուր էին կապեալք նոքա և նախարարքն 
Հայոցք և աանել զեոսա ք»եռի ի քադաքէն յան*՛ 
կոխ ե յսքեապաա աեոի^ Ա անգ չարաոուկ աան^ 
^ան^քք որպէս և կամեսցիք րարձցէ ռեոսա ի 
կենացս։ Րայց յոյժ սլասաուիրանաւ զգուշացու*՛ 
ցանէր թագաւորն Վե^դենշասլ^ոյ^ ոչ տալ ումեք 
գիտեի ւ^չ դաուԱուլ և զէէեալ զեոսա ի քաղաքէն^ 



190 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 

Լ ոչ զճս/ես§պար^ն Րեդ որ էոաեէցէքկք և ոչ զսւե*՛ 
զի մւս^ա֊ս/ե% ուր սպա%§ս%քււռեՆ ռեոսաէ <1^յ*անռի 
չուևալ է^ "՚՚՚էք մեր սսէուգութեսօքրյ թէ §սւյ»ւիք 
ասէք ղասն այսր ^"՚րՒ եէեդաե է մա^^ "ՐՔ Ւ 
մոլար աոա%գե ե% քրիստո%էիռ* զի այդաէս աս1/եք 
Թէ ոսևերք այեոցիևք "ՐՔ յ՚^ղ՚^գս ՍաԱտուՄոյԱ 
իւրեաեռ մեռաեի^^ և որ ո^^ "՚"էտ յէ"֊Ր"՚–մ Աէաէւե 
ունիռի ի^չ աեաիք թէ 1ւ փոքր Ւ՚րՒ՚"Ր Ւ^^ ուեի^ 
Լւ վասէ ի՚եչ և իէորամաԱկ ի ՛Սա և ի %որա սէուես 
և. ի սիրելիս ոչ մերձեՆայէ Այլ ե. զայս ևսք ասէք 
ասեսք թէ ի րաես ասէեՆի աքոզութիւնս աաԱ և 
իմաստս ե քա9ու.թիւ%ս դսէանել և սլա^պաեու–*՛ 
թիւե։ Եւ. մինչև ի մա^ 9անան ա՚եձամր և կա՛»՛ 
րասւով գոեէ ասւստՏՏտ մի կամ եղու^փտ մի գաա*՛ 
%ել յայնսլիսեացեք և ի աուԱս իւրեստնց աս/եեր 
Այլ ե զածւ ևս ի ^աւ-ասաարիմ մարդկս/նէք "ՐՔ 
ի մոլար ազաեդիՂւ %ոցա ե% եղեաի ասլա զմեր 
լուսստւոր և զարգար օրէ%ս ու^տի%ք աեզեկացեալ 
եմք^ թէ կա՛նայք Նոռաք ուսաերք և դսաերքք և 
զզարղս ոսկւոյ և արծ՜աթոյ և մարգստրսէոյ սէա*՛ 
րեալ ուրուք %ոռաք թէ կս՛րի փ"ՔՐ Ւ^^ յ ոսկե՛*՛ 
ոքյ/0 աքնր մեռելոց աայր %ոցա^ զաքն մեդարզոյ 
և սլասէույսկան *էամարի%է Եւ. զի^^չ ևս Ա՛յլ աւ-ե*՛ 
լի ասեմ* և զ^արց և զմարց զստրգս^ զոր յա%ա% 
%ոցա արարեալ է մեՏ-ստւ. սէշիտասւութեամրք ճի^ 
սէակս և կամ զաակս ի՛նչ մարգարաոյ կարի մե՛^ 



^^^^ ՛ՀԱ ԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 191 

հ^ափւոյ^ կա%այք քրիսաոեէիցդ չհամարին է*^^ 
^ս/նել յաԱձաԱց և աալ և գեել փխրանս քքեչ յոս*՛ 
կերաց սէյնպիսեացԱ։ Սայլ Դ"՚–Ք ու.շիմ լերուք^ և 
յէսյսմ Վ"՚յրհ ^դԷցՒ սսլա%ու.1քե %ոռստք ուր յստյե՛^ 
սլրկեւսց եէսրօ-եաց և պսէսէուոյ^ սաէս%եաւքն և 
որք սսլստսեն ոսկերաս՚ե^ վոէսլեալ ւհց1ք^^* 

Ել. զայս ,ամ1/նայե բաԱս լուեէսլ ի թագա՛*՛ 
սոըէն ամբարապեաին Վե1^ղենչասլ1^ոյ յԱսլաը աշ– 
իօսր՚^հ^ք և սսէեալ ի դղեկ շստՂստսաաԱի սիւ-ՊԱէսլ^ոյ^ 
քսօսէր բահս սուտսք 1ւ սէւսյո ւսւէահս %1/Ագու.՛^ 
թեամթք թէ ^Արք"^յհց "՚ՐՔ՚^յ ^րամաՂէ ետ իՆձ^ 
դ^ս^յ եոիցունսդ որ ստսսէ ի ևաաաես 1/ն^ արձա–՛ 
դռլ յաշյսարոքե էւ.րեաԱցք և վասս ^"յւ ազս^Աէաե*՛ 
ւ-ոքս \րր ի Հայոց ե%^ պայմաԱ արաոք թէ ես 
յորժամ գաս արձստեեէք է ևասլաԱացյ> է Աւ– լուեալ 
ղստյս բազմութես/ւ/ս որ էե^ ե շա^աստաե1քե^ 
եարծ՜էթն գոլ արգար ռխօսեցեալսե ի Վե^գեն*՛ 
շասրոյէ Ւայց սուրբ քա^ս/նայքե իբրև լուան^ 
իսևոյե գէս1ացհ% ստդգեցա-թեասսբ սուրբ ՀքՈգւոյԱ 
զ^ասեալ բարի ժամ յուսոյ նա^ստտաեութեաե 
իւրեանց* սևսաե Խօսել րեդ ՚ԱաԽարարսն Հայոցդ 
լշեգ որս եապեաքև էի^) ^ ստսե%* Հթ*էաէա և 
ևամէր արգեօք ՝Վեդգե%շասլու^ թաքուցաեել 
զճդմարտութեաե բամե՝^ ոչ կա բաց* քանզի երկո^ 
քեաԱ մեր Ա՛յգ իրք "՚յդ՚դէ" կատարելոց են^ որ*՛ 
սլէս ե լուաՂւե իսկ ի նման է ստմենեքեան* զի և 



192 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



դուք ՒրԲ^ ողորմու-թեամբե 1*ըիսաոսէ արձակև*՛ 
լոց էք ի կապակացդք և մեք զօբութեամբ սուրբ 
Հոգլյէյն կասէաբեալ զսէազաոէ-վ զաւուբս կ1/Ացա*՛ 
զքյս աանդխսէանոցիս^ գեէսլոց եմք ի բեէվ աշ^ 
Խւսր^քէէ մեր 1ւ յրեաահիսք ուբ դասք ւսռաքելոցն՛ 
ե% և օթևաեք սբբոցեք է բաեսէկ սէսԽուսէեսօճ^ 
և աբաբչին ամենեցու^է *Րբիսաոսիք ոբ ասացԱ* 
^Ուբ եսե եմ^ անգ և սլաշաօհեայն իմ եղիցիյծէ 

ԺԱ* Ել. սոցա ղեռ ևս խօսելով զայս այս– 
պէս^ մի ոՏէ ի ղա^ճաց%ք ոբ սիբելապէս չ^գու.*՛ 
%ելութ՚իւԽս աձէէբ բեգ կասլեալ %ախաբաբս Հա*՛ 
յոցք լուեալ ճշգբաապէս յեբահելի աա֊ժնէ% 
եկեալ յայտ%էբ %ոցա զսսոէյգ խոբ^ուբփ§ք և աայբ 
գիսէել զաբդսէրեք թէ ոբաէս սաւեալ է ^բամաև 
թէսգսէ լոբի՛ս յաղագս սաս/եմաե քա^աԱայիցնէ 
ՏԼոբ սսաւգեալ %սւի§աբաբաց%^ ք՚յՒ^ դաո^ասլէս* 
իբբե. ոչ եթէ ոչ կամելով է^ա^ստսէակութ՜իւե 
սրբոցեք ոբում և ի%քես/էւք իսկ փափաքէի^ ւէ^^Լ 
աբժահիք այլ վասե Տնալոյ ի %ոցաեէ "ՐԲՔ ^ 
անմխիթաբք ։ 

Րսկ սբբոցն 1ւ յաէւԱէքե իսկ ճշգբսէեալ զի»–՛^ 
բես^ց ^սէսաասէապէս աւետիսե^ զօբացեալք 
դուաբճանային ցՆՏ՜ութեամբ^ ե Աոուեալ փառս 
Ասաուձ՚ոյ^ իսկոյ% եբեկոյի% պաշաամա%% պաա*՛ 
բասաէի%* քանզի 1ւ ս/եագանագոյ% իսկ էբ ՚սյ՛^ 
%ու^եսքԼ բսաո այլ աւյււբց աաշաաման% ժամ։ Օո 



^ ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^^^^ 193 

քանդի և երեք սոքրս/րազա§զեէոքքե ի շաՀասսէ/մխն– 
"ճ է^^.^^^ փ՚՚Դ՜ք Վա^ որոյ կալ՝զդի՝շեւքե էտ/եգէն 
^ս§րեաւ1որեռսէւ.՝ ք§ ՚շոէ^ասսէս/կ/ւէք(" Սւ.՝ սբթոցե՛ կա՛–^ 
տաթեսֆլ զկ^աւնոն^ 1տգեվոյէ% պսքշաամանն^ Վսէյե*՛ 
լէէ՚ե սռւղ էնտ ևդոբ^՚հ-ոճկքեֆլհըսլէս^ազմա՛^ 
խոոսէիՌս աԱհւյշսէ^ո«էուՔ՚ևա$էմբ* և ՛անուշակ՝ է^թ՛^ 
րեացե. ոկէէսխա֊ԹԽսձն ՚ յեըեարեա՚է զուիաԽու.– 
քյ^է՚֊ն ճաշակման% մխէթԽբու.թեան ^որԳիւ.^ ղօ^ 
րութ՚էոսւքբ ԱսսէՔքւՏ՚ոյ սոէ֊րբ՝ Հոգւոյ%^ ՝ե յէսհու.^ 
ռե՛ալ յէքեթրեսէօե^՝ էիա^ռաւ֊հրելով և - օր9նելքէվ օԱս*՛ 
սէույս^՝ . նէսսէէսրէին՝ պադօթսն։ ՝՛ Հրաման սոսյքքն 
սուբբ քա^աեայաաեպքե ԱսսէուՏ-ոյ կապելհռն 
նախարաբաօ^ աղօթիճ ՝և սէքեութեաե սլարսէսլե*՛ 
լոյ ոստ կ^՚բգհ հւ–րաքաե^է1ր ուրոԼք ՂԴէշՒՐ^ 
ղայԱ^ ասելով ցամէքեեոեաե այսսլէս* <Տ^Զհ եթէ 
զոք ի ՝ ^Էն9 այսօր յուոարեէեք ի Հայսք ոչ Խպա*՛ 
քէն էսռ եւրաքանչեւր սերելեա թու.ղթս ոոքոՆ^ 
նառոյեո ե սլասէգամո ու.րաԽալհռս յդէեք Խրն՛–՛ . 
դութ՜եսօքբ* նաև յադագս ՝ ճանասլար^որգելոյ ե 
^Էն9 • ուրուք է՚նդրէիք յԱէօոա֊Տ՜ոՐ ող9աէմր ^ա–՛ 
սան ել առ եւրաքանչեւր լ^աանէս և զեդեալ 
ձեզ՚նմա զբանն կաաարերԵւ. արդ սէւասիկ յույ^ 
ղարկեմք մեք ե ձէն9 առ Ասաուած–*՝ խնդրեռէք 
ամենեքեան է Փրնչէն ՚Րրիսաոսէ և ե ՝■ ՛սուրբ 
նորսէ Հոգւոյն^ Ժ^^Լ աներեիւո քա9աչերութեամբ 
ամենեռուե մեզ արժանի երենաթռիչ ցանեալի 
ՂԱՏԱՐ ՓԱՐՊեՏԻ 13 



է94 ԳքԲՔիԱԳ ^. 



ւղէպւ^յ%յ պս/ւՓլ ձեզ ՚պիյ% հ, զյ՚^^՚Արպքա^ 
գո^դ^ աքւպքելդց և մաըգպըէէց հ տմե%պ^ 

ձեքթքի գոբդվ^ւից գութ բկազր§^մռզոըաէ քէգաըչէ% 
11քխտոզի^ ւինՒլ Հեղ ^ֆ*էթ**^է։ ^ Փբ^ՒՒ ^ '*V^ 
ձակիս^է ղձեզ յկքեելի կաֆզա%աըգ յոբա՚մ ԷթԳ^ 
և պմքսչեցոքւցէս%է էքԱախասԽձպքղԱ ձե՚բ ե դ/քչք**^*" 
միս։ Տացէ Հեզ աեսանել զաշիար^ Հայոց և 
ղոԱսւանէս ձեոք ե աեդ սւմփոէէեալ զոո1լերս էւքքքէ՛^ 
քսէնչհւ.ր ոսռոկք զձեր^ առ. ոսևեըս ն^էոո ձեբլոա 
ժոզովեսցէտ ե յա%երեոյթ կապաԽաց սասթսքԱայի 
արձակեւսլ զոգէս ձեր^ սլադեսցէ ակՏԱաս յգթ 
սւեստէւե Ցեսուսի ւ^ոիսէոոսէյ>է 

Եք– աւեէսլ զայեսլէսի ^ըսէմաԿ ե աէոպէթ փ9Ա*՛ 
^աեէսյհցԱ ւ^ըէսաոսի ս§մե\սէ$քկ ՂէէսԽսէոաոէսմե^ 
եսէուՅտ սլասէէսսխահհ և ասեն* գ։Աւ.մ սէոգեօք. 
յազԹհցէ քուե յսւրքստյութեա%%ք ա^ո ոՀ գոյ աբք*՛ 
Ղտ-ուԹեւԿ և ոչ ծ՜անրութ-իւն աաղաեուՔ՚եաԱ* և 
կամ ո արգեօք աւԽաառեստլ սէոտմեսցի յաեաԱց 
էւսէրու-թեամնք ուսսէի մերժեալ ե% ցստւ^ և սէորսւ՛–՛ 
մութ՚իւնք և ^եՏ՜ուՔ՚եւՅւէք։ Եւ.՝ մեզ օրս այս եա*՛ 
րասլեա և առեթ է ակոսոե սյյեմիկք ոպէ վստ*^ 
դասլեաութիւեք սու.բր քահանայից Ա$օէթու.ծ՝ոյ 
քարոզեալ լսելի ւէ^էբ ի ^է^ մեըույմէ Եւ. աոոսք՛ 
մութիւն ընդւ՜բ իոկ բեաւ. ձնաեիցի ի սիրսաս 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 195 

^ւբ^քլք, որք քսր՚ժահքէ եղաք ց*՚՚1^\ զ^քնէէզս ւմէր 
և ^քէգեոր վաըդապեաս ի կէնգս/էՈէ1–թէէեն ՚մե*՛ 
ըաայմ ի աքւսր–1ձի էբրե. ղ^րհշէոավս աեէէէմհեի և է 
վաւխճահի ք^թր^ ղզոսաըթոէՏսս* ք^՚՚՚յց "ր աբէոէօ՛^ 
տ9§§ւ.եմքա փղձկալով հր§գէօ ^րէլ^^ օօքե^եցքոէձ 
՜*ոքփսսփափ դԵրա֊»ադէմ աեսեալ կամ ղՀապաբ ք 
դոը յարէէյցե ի մեռելոց ֆ թէ ընգ^ր իօկ անմա^ 
ե աձախէո սաեղձո^աձ-ւէ յԱրարչքքնք գերեսղ է 
խւսթէութե^եէ թէխամւոյե^ դարձեալ ի ^ոէՐ ա1ք«– 
կէ»ւ. րեգ սաիասէիւ. և մա^ու.ամբՖ9 

Եւ. այսպեսի բահս աւհ՚աալեցս լուեասլ հ Նա*՛ 
իարարացն սուրբ քա^աՆայիցն Ասաա-ձ՚ոյ^ մե– 
Տ՛ալ, ուբսէխութեէսմբ սկսան սէմե՚նեքեան տաբա*՛ 
ձ՚ել ղձեռս ի յևբկիՆսք գոգանալ զԱսաուՏ-ոյ և 
էսսեի դ։^ո^աԿէսմք զքէ^տ ԱսսէուաՏ՜ք ոբ հ շնոբ^է 
քաբոդու֊թեահ սուբբ էսոաքելոցն բառումս ք/եաբ 
առաքեալսք և ի շնոր^է ճգհազգեցիկ մարաոիրո– 
սառե աեթիւս ^^աբ %ա^աաակս* ոբսլէս աոա՛^ 
քեայն ե Խոսաովաեողե տէրե ^բէգոբեոսք աբա*՛ 
բո§քև ուզիղ գոբծ՜ոց ի ուսուցեի յսաակ և ա%*՛ 
դեոգ ղաբդապեսէութ՚եան ք Նսէետս/նճեցուցեալ զա*՛ 
մենեսեաէէ հ բարի %աԽա%ձս^ ձ^աւ վաբդաաեաս 
ե. սԽԹիլ %ա^աաոակս ֆ յ"է"4 մհանձուԱԱք անչափ 
դասս ևուսաեացք ռէսմէտԱաքե աեճէ բնաւ աաճար 
բԱակութեա% սուրբ ծրրորգութեանգ յօրինեաց։ 
^ո^անամք դքէն^ ^ԸհէՆ "Ր է ^^՚"^ "ԲԲ"/^ 



196 Գք^ԻԱ^^՛ Բ^ւ՝ 



րանաւոոս սէոարերք և զէսշԽկե՚ոԽս՝ է ժոզովիգե*՛ 
\ %է% ՚առաւել քաե ղսարգւսպեսէս յօիքքեեռեր գհ*՛ 
սէունս։ Ա^ա 1ւ մեք այժմ ռօոառեէսլբ քէս9ալե՛^ 
րեռսէք և բւաեից ^որ^ալեց ՛հոգևոր օ՜սնդոցս սեր^ 
^արք յոըդէ-ոցք վարդաաեսէք յստշսէզերսէաց ք քա–՛ 
^անասյք ի ժողովիդոց։ Եւ. արդ^ յուղաոեիմք է 
սոցանէ ուվէսա/սութեասթք "Ր^Տ արեեէսլ զմեզ 
յուղին առ քեզ առստքենք և ի%քեաեք Տեէսլով է 
մէսր11նի^ րեգ քեզ ե% ե առ քեզ^ և քև զօրա%անէ 
Պա^եա զսոսԱս սօքե%ազօր ւս^ովգ քո^ սլէսրսսլեա 
զեոսա ամրութեամե. սուրբ Հոգւոյգ ՚ քՈք մքսի*՛ 
թարեա զսռսա ուրստ/սութեամր բաևի քո* զխա–^ 
զաղոք-Թեւե քո էոու-ո սոցա և աճեցո է սոսւս 
զ^որ^սնՖ է 

Ել. այս ա էս օր^եեալք զերաեելէ ևասլեալսե 
և ^զօր ամե%՝ստեալի% ՚յս/եձ^եեաէ^ ասե՛նք Գ։սա սլա–^ 
^եսցէ զձեզ ոզ9սք և Հոգւոֆլ իւբով սրբով մէաե՛^ 
թարեսցէ զձեզ ^ս/եասլազ։ Աւ. դուք մե՛ արամէքք 
Ասյլ ու–րախութեամբ ուր ախ լերուք յ*"ք^ "Ր 
ասացեք թէ Գ։Ոտ ^"դէց զձեզ որբս* գասմք ասէ 
առ ձեզ^>* որ եկեալ իսվ է ե է ի մի^ ձերում*–, 
որ արձաեէ զձեզ է վասլանացգ յորում էքգ^ ե 
սլա^եսցէ զձեզ յուսով օգեականութեա% իլրոյ 
և աայ ասել ձեզ ^ամսէրձակաձայԱ պարհ^աԱօքֆ 
թէ <տ։Վյսս*Ա քո մեռաԱեմք զօր^աեասլսէզ* ^ամստ*՛ 



՚ԼԱԶյւր փյւՐՊիՑԻ ւ97 



բեցաք որաէս էլոչիար ի սսլանգՖ։ Եւ. ամենա՛^ 
տոէրն իոբսւէսզէ դսա.աւսնւսյ ի %եբքոյ քէէորռ փ&՜«– 
բոց^ եէ Սելիս և աայ&առս ցու֊ցռէ զձեզի էքէ9^\ 
քսզգէս ամրաոշաիք և. գաըձույ^ռէ զ^^եզ /'.•յ^/'Հ[/'/' 
ձեր։ Պսւ^եսցէ, գսէրւԽս ^եր^ , ՚սեույէցէ զտոէսյս 
ձեր^ ժասռաեգեցուսցէ զաւյսկի ձերում գվհճան 
*»1սրց հւրեպեց* %մսէ փւբռք և այժ^մ և քէսմէթԱսաքս 
յաւ.էաես/ես* ամէնՅք։ 

Եւ. ևասէէսրեալ սրրոյԱ կեո%գե զրանս^ վար՛^ 
դասլետութեան և մխէթարու.թեա%ս . այսորիէլ 
ըս^ո ^րամէսեէ՚ե սրրո/ե Ցովսէփայ և սրրոյե Սա*–՛ 
դէոկայք որոց ե %ոցսէ օրհնես^չ գերաԱելէ %էսհւէս՛^ 
րասրսե ե զս*յլ ժողովեէսլսե է^Գ *եոսւս^ յաեձ^ե–՛ 
ցէ^՛ զամենեսեան սրրոյ Երրորդու.թես/ննք Լկա*՛ 
աարեցին զաղօթսէ Եւ. եղե ամէքնայԱ ա%ճէ երա*՛ 
^^1Ւ ^.՚*"ղԽ"9^ %ԱէԽսէրստրւսցն որաէս զա*եՏփ%ս 
*սյեոցիևք սրք ժողովեալ էհ*ե է մերՂւաաա^յքկ և. 
բնսէեէեն ը^Դ սուրբ աո.աքեալս%յ , ւցեալբ սուրբ 
ՀքՈգւոյն շնոբդեւք քա9ալեբեալք ե աաաւյէ%եալք 
ի յոյս% եբկնաւորէ 

ծ^Ո* Եւ. մԱէէչդեռ. ուբախացեալ ցնՏ-Աէյբ ամե^ 
՛Նայն խո^ստբան լսոոացնք որաէս բագէքւսխորահես 
աեուշա^ոա ճաշակօք՝^ ^ոգեշնոբ^ վարդասլեաոկ^ 
թ՚եամբ առաքելաեմս/ե վարդաաեաացե^ գայի% 
ք%ասէմեէէ% յանկաբհ՚աեհ բազմութ՜/ււեք դա^ճացե 
՝^ասմբարասլեսէ^իտ X 9ա^քււք բազմօք սասակաաէս 



198 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



լ^ք^^բ՚վք* քա%ղ1ք ըյստ անանքք,, և անփոփրի ձաք.^ 
%պքւձպ4լքթլթեսծէ յաւ^սաւ^աձ՚այթև ^քամաԱս^սէռւաԽ^ 

սաքէւք ե Քէէսւամբքտ կռակօքևիւ$էքւոդԱ,ովքֆ խաքՒ՛ 
սՓլ, ե, կար ել և ի Բ՚"Ա ^"^ել զեըկսաթսե է Աք *– 
ռաց և յոտից և է պարանոց է սրրոց%* ե. զ»ր ս^ 
կ$սրասքքէքն կքորել ֆէարտ€էցգ^և^ ույլէսմրք քարգեալ 
զթևհէւսերկ^սթոյէՒք էքսևլ»վ է վԽրայ սաք^^, րհ^ 
կէաչ ^ակց^տե է թաց է ^ա%դի սաույսրփ էքքե և 
ծ՚անպէՅէք Ջ**^ գր^"^–(ՒԷ^ ամե%սէքս երկպթո^ք 
որքվք Դ*"յէ մէԱ^ա»զարսֆսԽ կստպէ^ք Գ՚Գ է %*9քիա 
իսկ աեոէհա աէ9է.եէսչ էռ աո%ել մոգսւ.ցնք որէդէքԹ՛ 
յսձէոմև արսձց վասասփւրքփաաոից և աշքա*սր^էսկօրա*յ^ , 
սֆսցւե սօ9աույս$^սէսպ0քեսացք Ա մանաւանգ գչդք^՚^յ՛* 
սթբոյ կաթ§9դէկւ(էսի% Շսվսկփայ^ Գ^Ր ^՚՛ /տօււսՍ^չ 
քքՓ՛ գսասսէկաէ-թէաձա այլոց շդքք՜՚՚՚յֆքք^ սքոույ» րփ $թ» - 
գ^յ^ս ասէքճա վԱորայԱ և աե^եգեդս$ 

Եւ. սէեսեալ սուրր քւս^ա%այքւցԱ Ասսփռա^Տ^ոյ՛ 
զեկքքալւ^ք ի գա^ճս^ց^ ^գ Վե^գֆ^»շապ^ոյ^ և. զրազ*՛ 
մ^գթիսԱ գարքձքս^ գխոպցեէսլ տրամեաչք իատ9^ 
վէ^ առ ^սսքտ^արակ^^ վէտան զի ցքս%կանայք1ե երէի 
՚նաճրաւիրակ կպ^^ամկ %ոյե գարդու-ք գդր յատ»գ§ք 
աԽո*.յսէճա քԼս՚աա^^ոյ առժսէէէի եքք1քն՝ կրելոյ գսէ^Խ^– 
չափ 4էատէանակս՛ կատէս^ւ. և ցՏ1է^ո^Ք։Խա՚էքբ ի է քոԹր պ ք – • 



դյւաԻ փ&ՐՊԵՑԻ 199 



ժԽկէէս^ֆ Ո1>1քւովք և պԽՕէւոՎ.ակօյԽ ա^ամ^ հ 
^Խրգէ^^ւէէ^քՓքվի յ^պէրԽ աէէոքւժելով է/փւքէՀքթ^ ՚ահ^ 
ԽԽ^ զձեոա ն. զէքքքիս և գպարս/եէՓ^Հ էրքէս թ՚է եփ 
^ թւ^աէքեա^ և ^մ ի րռնաւ.որ իշիանԽ^ կէե^ 

ս^ր սա. վտան1քի և նովիմբ եփայը կ^ և չ^օԽԱլ 
քւ ՚^Աէց^ ա^ւաաանային փղձկալով, և չոէՖէին ժոյժ 
և առ վայր մի* և արդ ինքեա՚ևք պինք4րա%Ա ՚ն՚Խ*՛ 
պ1/Խք և չ^ամարքքծ ծ՛անր և ոչ զգան՛, այլ Լ զոր 
^յբքե աեէ»ան6ն յայնսլիսի նիւթհյ^ նախանձին^ 
թէ քքեդ^ք ոչ ն. աի ևս ի մեր)ու.մ զաքէգհւԽ չէ* 

բ՚"յ^ Ւրր^ ՚^՚՚յւ^ծ ^յ^ ^" /^^ ե՚րևիմ քոքե զոք 

Աէւեղի* ձ թէ 1լՓէստէր ոք զաէքէքեայԱ Ֆիւթս Օէէի 
՚խարԴա սլաան՚ւ-ականհւթեան ի վեքէայ ա^նս^ս*՛ 
^ոյն, Փ^չև հեղձամղձուկ հզեեղ իեզդէր^ չԽաո 
չաոէք^է Բւճյց և ոչ այնօլիսիքն էէրևէքքե պաճէքլ.^ 
1ճեայփ անցաւոր զարգուքնք այնէզէս գեզԽ^իկֆ 
& շք1^դք ե. ամհնայն աեսոզէԽ^ ՚§զճէաոա.ակ1ծ/ե^՛, 
ւ/էքաւչէս ՚Խրհէին հայրանման ռիդիք ն՝աքէատա՝1ք^թե 



200 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



՚սէսւկաեմաԽքք Դ՚՚Ր ՚ ու5սէէ% սլսէոձ՚անօք 1ւ քս%դու.*՛ 
^թ՚ե.աէ§մբւ է սոկոթ ,ձեո^ . իսռեսքեց ,ե. ե պքսրաս^ոցիէ 
^Ցոբս մսէաոյլցեալ.. .գոէբրքւ^քէէ ե^ ի բագույէ ժսէմս 
^շակաքէցեւսլ .իւկրւոռցօք ./ւ այէ՚ազգի ՔսգգիյՏնքսրիւք^ 
և ոչ վէէք բացի՛ն կաբել , քլսաւգւաբոկթի^ բևեէւացն* 
յետոյ^. ապա եգ/թալ է վեբայ սքսլից^ ՝^ ույւաւկւք 
•2աբգևսէ^լ ^ագիտ^ դեբձ-ոէՀցէքալ ^անէթն զեբկո/թսե 
ի մաբքՏէքէյ Աբբոցկ^ .^չաբաչաբ . կոաոբելով և վք՛*՛ 
բաւոբելով ռմէԱբէէքձս Նոցւս* ■ ոբք,դսէ^ս§գե%, ցաւս 
վչաացԱ, առ, ՚*"^^^^ ՝ ^աքքաբեալ* ՝*"յէ ^^ ձգաոեասլ 
յեբկաբֆբ, .գոբծ՚%..>մին.չԼ յեբբոբգ ժամ էս/յոկբեք 
Հա%գեբւձ ընգ %է՚էօբէ՝ կապելովք նախաբաբօքե Հա^ 
յոց՝ , աղօթ՚հք^ Ա. փ^սէՆստւո բեղով .՚<ղցս§լյպցէսհուցԱ 
.արքբիք$սէոս ^բ^էէՆէտ^ . ւ– - 

.« ծ*Ղ**՝.ԾայԱժս$մ .^բաքէաե աասյբ՝ . Վե^գ1^շ*ս*՛ 
պու^^ ե դբք բԱդֆմսւ օգևէսեակքկ էեն\ ՚Կ՚՚չեչ ե 
^ՒաքՒքղլյլ փ . դէշեբէ^ էլքսկաեաւյէբ , աբս շա.^էսսաա*՛ 
նքքկֆ նոյնաէս. ե զեբեելիս ոմաես ե մոգոէ-ցԱ–^ ե 
պսֆաոկեբէէքե %ոց՝սւ ^բամա%աւ^ ^. աբքոաՏտէ*^ ՚^^ԷՔէ 
յսսէք դեեա%ս ե. մաե ՚ ռհկէսէքա%չհւբ. աեձիՏկ .ե 
էոա%ք ե յէշ^ցէքդ^րկհ՚-դ ^ս»գս9ւյէբսէցք ոբք %մտԿ 
ակաու-աէ^ռց . իչխեն։. էէպակս/եել / և , կեցու^աեեէֆ 
պաաույալ ե\ան^բգեչք,՝ ե մէ զոք . յօբէս յայսՀա^ 
%է քքինչե ցբովանգակել . . ամենայն . կաբաւյակէն 
աբքոէձէ Ա ՛է ք1վէվպն Լայքաներ զ^այ այբ^ դկէ§աէ 
հ էցէֆ կամ ի մպնկաւ-ոյ կասլելոց նաիաբաբացն 



ԴյԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 201 



Հասյոճ^ որ ՝ե շա^ստսսւաեէս ե%ֆ և կամ ի մաե–^ 
կաձԱԱ կապիլոցյա՚^Հեքէիցւթնցս, - զոքս^ ՝մհքայս\օը է՝ 
թաց, ասէնէմք^ ե^ կամ< րևաւ.՝^\^այ՝^ ղ^ք^ որ յտև^ 
կզ§ր)Ւ^ թւէ ճւ .այլույտսք • քաւսաեք^ ՝ ՝ եկե-տլ ՚ էցէ Հ աւսր 
րեակե՚լ, ՚^դդօկ Հա^րէքֆաքքէՀ քԽ%՛՝^ ՚ղգոճոձ - շքսէքՏէս^ 
տս^իս*. Խ գէոանիցիք^ ադ.աԱը^ - էզմե*եայև.՝թ՝1էղու.*՛ 
թեա% .ազգսՀէւ .^րեալք և ^ դաուն . –՚մա^ու. մհռա^ 
^ՒտէՔ է^-թագաւ^որ^խք Լ,Հմեր՝ անձ^նֆ՛ ՚ Աէե,պարա 
ԺաԷ՛^ ՚ յ՚^/^՚գհ՚է չ՚^րե։ացք որ ի վերայ. ձէթւէ Հաքէ^^ 
^էցք^*– ՚՚»յէ.զգո^ւ^յացվեքէու>ք 1ժրկիւ1զիւ՝^Լ հոգալով 
^ասու֊ցա՚ևևլ ք^՚՚՚ըէ յ^ո^^ա1լարլյթիայե՛ է, վեքայ՝՝ 
ա%ձա%ց^ւ և մեր^Հև ձեք ^տս^րակԽ^^էՀ՚^ակղի յ^ո^ 
հրամանի թագաԼոր^% . ՚եր^^էթէ^^՝ ՚թ.է՝ մի) ՝գոէ֊^է 
ոք .ի.,մաեևախց\*եահպ§րտրէսռե– եաաէքլթտք^ փեդա^ 
այլակ/քվ^պեալյ^^Օոոաղգսփցէ ՝ Հ դպ/ե \հ ճա%^էզ/սր^ 
ւքեացքւ^ նռցա։՝ Զ^ր ւՓրկի)^^^էահոո քճտգ ^ռսք6^ 
իՎ առաքեպչ էր) ^ցո^ցքթկ հ ևվյպյս^էչ աշխարհ՛ 
Գ^. ՝ պյսեձաձէ ^ե^ձ՚իք ե\ %ոքԽ$՛^ ՝> ՝Նմսֆ\ Հքէէից%ք 
Պհզասէէֆսհ ՚ ա^րոՀե՛ ^րէսմ*ոյէհ% ^^^–սրս^եյՀ՛ >^գՓերեդ^՝ 
մսքմև^ պոր յ^է^$ւԽ ԱաֆէաուԼաձ^է^ Հրեւասֆկօք՝^ք.ացեալ 
յայքոնէր^գքքեքն « ^աւ.ացֆա^ելոց ՚ յա%ուձ ՚վոըա* \էթր 
և. ■ ասացե ^էւՀ նաաարեալ ՝ երևեցէէսցաեէ > ՝ ստէաույռ 
զասացեալս է»֊ր ^անապպգ^ թէ • Հսր. ^աւյսաայ 

յՒ"^ \ք ^||փ)#, զոր • հս ՚ գորձ^եմ՝ ՚ե^ ^ոք գ՚^րք^ոցէտ 
և պռ^ւյ^լ 1ա ՚գորՏ՚եսցէ^։^։ •.՝ ՚՚ւ ՚ ^ 



«ա գբոահ բ* 



ի է զհք Վէսէլք և ապսոփհեաւփ ք յ/Հիքե հ^կԿէաւհքէ^ 
4 պէփ ^*նգ էի% ի շաՀաժԽէ0^/1ւտ^ք սԽկթաէ^ ^աւճՒ 

թԽէքէքԱՖ։ ՆաՓ՚պէս և էաՆ.ըբ ք^ծ^)^Խյֆն Ճւ»ւ1հ^^ 

իաւբ/^յք ն զ&բէ»ցոււէ^է զձեզ աաա^ սպգա^^օ ^ե^ 
թսԽոսսքվս/եէօ^* և աբձսէկեալ զմԽրմթնե ձեր բ^^ 

ձէրզ բս^ւձրքքե Տննգե^ ձհքոի և ի գ^ր^ ^էճ/^1ի 
ձ&րէէց ^սէեդույս^է, զքքքճկևըս ձ4քր) և յանեք^ե9էյթ 
կապա%ացն սաասւՕհսյի արձակ^եօ^լ դոգքւԽ ^1էեքր^ 
ա^^կ ւքձեզ ի գաւաոճէք է^ւ֊ը զմէէգ յուդագ^է՚ցէքք 
ե րեէսկեցույտցէ . զմեզ Օէշք Գէ11ւ1հդ4էրձ յԱէէյէօոՈր^ 
յէպքկսհք ու.ր ՚0լփէ^աոժ կ էք^Գ ւԽ^մէ քԽօ^էւէ.ժոյ գօր» » 



4խ^ աեսեաչ աԽպ^քեաՓ՛ պք^յ^՚՚Փ՚Փ ՝Պ^ ^ ՛^ ՛" ^ 

իւ/թէո^Տէղւ ձ^սպ^բելով^ ^աքաևէք/ե էթասա չֆ^կ է«^^ 
գէսա կոէէմս^Խի թագաւ.ա§բթէք ՛և տԽսէին գաորօ^ 

^ւքք պա արաաա էէևալ է %ա էք ա ^ ո՚ձէին աբգհօք րա^ 
զո՝ւյմ քքաա0էաւ❁» Լ"՛^/ այՓնք^րաձոք այլ այդպէս Տքր^ 
ձ ^աէ^ևչ ն. Ոկաաիանաչ աչ լթնէիե կարող»^ Եա. դա>ք% 
»չ գիաէքքԽ ամրարիշաէգխ , ^՚ք^ նոցա այն էր 
ց%Տ՚Ի»^քխ% հ *Խոյե լ՚^կք ռւյրաիութեսՏէք և քք^ 
այն դոէ,արճ ա%այ ի1և անյաադ ի^Խգէաա^եամթք ^բք»^ 
ժ ա քթ ե աքթԽ և ԹւաթԽալքն^ ծւ ոդքոէ^էէոպք զ՚էք^ 
մևէ^ա սէ^ւաա քՒա^անայի՚մէւ ե նաԽք ա քաղէ ացքն Հ/ս*^ 
յ^^ յաոպաքա1ւէաւք ^՚Աքթ,, էչոչյ^քևաչք ի գ^ա^ 

^ոք վաք^^^թֆ ճեպով և այլ ման^աՖքէ է »պա*՛ 
ա^ւաբաըե եքոճւէդիա^ք ռրք ԽկԽալ էին է^՚Դ 
1||քք«ւււ# ի նքն աէկամ յօժաոէաէ^1ք§է❁մբ յէԽշխ§»րՀ^Խ 
Հայոսք արրանեկհլ նոասէ Լ սաաաաաօէքյդ ի ^ա^ 
պփ էճ ա եք որք 4 վիճասկի րարւ/էյ մաաէինն լինել 
արժանիք առէնչայքքն։ Խ– մանաւանգ աէւաւ.ել 
Խ»ր^ երէքքք ՚Գ էը ի գաւ.աէւէն Այրաբաաու.յլ ի 
գեգ^ն ոըոլյմ անոէձ էր էէր^վիք ե երանելին 
Արքոսէամ երէցք որ էր ի գաւ֊առէն Տայոը^ ի 
էքեդքէն սրաաւյէ անոէն էր Զենաեոէ Զ՛՛Ի աոարեսղ 



204 ԳՐՈՒԱԳ Բ. 

Վե^գէրեշստսլ^ոյ 1ւ ոռք ք^Գ ^*էս՚հ» էքք^ք ե. ^արցեստլ 
թէ էգոՀք յո կքսդմիք»^ ՝ե լէհւյոսլ ի %ոցաե1^ք թէ 
Վ։ուր ՝՛՝ ՚ պ^§հգևոր՛ էհ1ոսրսգ ՚ մեր ^ և զղսէոդէսպհոոս 
սէսէնհք^ ռե՚դ գոսհս պաէորստսա հմք ՝՝ երթ-աի հ 
կեաես կէեմ ի մտս^յծ՛։ Եւ. սրւուքաեալՎե՚^գռնշէսսի 
Հքք/ քէոսՒմաե սէստյր թոնսւռար ուՕրլ փէոսա և 
սլէս^ել ա%գէն ի ՝ շստ^աս§Ոէսնհ%* պասէա-էր սէ§սյ)ո 
րսա ՝ստէւ1ա՝9յէ%^րաէքանհ% ՝ զգուշաեէսլ %ոց»ս ՝ թա՝*՛ 
զույք սլա^էեէէքեուՔ՜եսէմբ ւք/էնչն. ՝ սժամանէսկ . մսօս*՛ 
*ևելոյ ՚ ւսմէաեաքև զօրսէ՚մս ւսրքռաձր յոսէոաէքեփ Վ։Ա 
ապա, ասե՛ն, էյի Ասցէ ^ա,ւայ ՚ո^ կապկաց՚եա^ 
խարարասցև ՝ Տ՚*՚յ"ց ելանել ՝ հ շա^սասսւանէս ի 
պէսէս սէիբ.աեեկեւ.թեա1քեք ուր • ե Ասռաքեմցես 
աեարքե իԼրեանց^ւ։ Զեր Էբք1՚– ահսեալ երանե*^ 
լեաց քա^էսԽայիցն Խորքքնայ և Արրա^ամու. զրոնա^ 
11111/9 ՚գա^ճ§եե% ստրգելոպն ^ ալեոսէս ՚ անգէն ի շա*՛ 
^էսսէք^ստնին^ ՝՝մեքՒապէս խռովեէսլճ սէրաւքէրհք ՚էէս^ 
շու.ելհվ աեարժան զասձէ%ս այհաես1է երէհէաւյոր 
ասս^կիք զ՝է1՝ր ե. աոձլոց՝^ ե% սուրե. վարդսէպեսէք 
Ղւոցասք՛ հրդիք նստ^էԱէոանին Գրեգորէէ՝ 

ծ^* Ջհւ^ր աքեու^էքան. ամրարասլես/ե Վե^^. 
դե%չաաու^ Հա%գ1էրձ քսէ^անէսյհւքն ի կէսշսէսրոյք 
ի վեցերորդ յ՜ամու. էսւյուրնֆ Ր^Դ ճաեասլարԾե 
որ ելանէ՛ ի Վրկան%է Աւ լուեալ զայս աոն ՚քիոյ 
վաճահ.՚ակասի , որ էր ազգաւ. աու.ժէզք որոյ րստ 
օրքքեի վաճառ.էսկանա–թեա% շաաո անգամ ճաեա^ 



՚ԼԱԶյԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 205 



պաո^որգեալ . էր ի Հայսք որ և զլեզքէկ ^այերէ% 
խօսիս Ք՚"9^ պեզեկարար գիաէր* 1ւ ,էր ՝ի%ք%՝ 
այր ՛ի մս/եկուք-ենէ իւրմէ կեցեալ ՝ պռաքինի 
վարոկթք էքղեալ որդի քրիսսէոսասէր Լ ^աւաաա*– 
ցեալ ձնոոէսցք ՛որ ե. զհրանելի քէս^անայմս Աս*՛ 
էոուծ՜ոյ և փօսիէէսրարսե՛ Հ^էսյոց որ ի եաաս/եսԱ 
էի*ն^ յք^յժ. րեսէստ%ութ–եամր գիզէէր* աո. որս և 
րստզում ձ՛ախս յր^^ից . ^ սսլասաւյէրութիւե արա*– 
րեալ յէրք մինչ ի Վրվանին էինք ուչաղրելովզա՛^ 
մէակաքս օր և ափ* ոէ^տելով մասէէե նշխսփրսԹց "ՐՐ*՛ 
րոռկ ի ևասէարույՏն . նոռա քինել արժաեիէ Սորա 
լուեալ զ^րաւքան թագսււ.որին^ ճեպով ե. անյսւ– 
սլա Ոք ոչինչ զգացուռեալ առաքեք ^ թողոյրև զգրասսէ 
իւ՚ր ե. զկարասի ի մաեկա^ս ի՚^ր I*. յքքևկերսք և. 
իէ֊ր աոեալ ի գրասաուռ իւրոռ գրասաս աովուես 
և ու.ժեոսք և նմանեալ սւոե եարաւանի^ դեայր 
րեդ ճանապարհ որ երթայր յԱսլար աշխարԾեք և 
ուոեեռեալ ճանասլար^որգէր 1^ղ ամրարասլետին 
րեդ Վե^գենշասլ^ոյք ռուռանելով նմա^ ղճաեաս՛^ 
աար^աքմս և յօթևանս ու֊ր . ^անգչէին^ րազում 
արթնոԱ-թեամր չուսէութիւնս* և ^աճոյ եղեալ 
Վե^գենշաա^ոյ ամենայն գորՏ– ^սլասէաեու-թ՚եան 
աուժկյին^. սիրէր փ՛*" յոյժ ե խնամարկելով ող*՛ 
^ունէր* մասն զի Ասաու-աձ՛ էր^ որ յա^ողէր զիրն։ 
Եւ. եղեալ ^ամարձակասլէս յւ^գունելութեան 
մեծ՛ի իշխանին Խուժիկն^ ^արցանէր աո ի սթա*՛ 



209 ԳՐՕԻԱԳ Բ. 



փեքրււ, ամր աքքո պեան գԽոյլյյ^իկհ յաղ՚Թգս գեէքքխ 
%որա և ձ%ոդացն<ք թէ ոքաքխիքհ է/ձ 4 ոԽաէփ^ 
եւ, էքո՚^յփ^ պաաճաաադ^ւհլով ի»ա$էը ^գ Նէ^ա^ 
այլարտտ^1ֆու.թիաՖս ք սու.սք. սլաէէէճսթաւս և դխպոաա 
քսա աոախ^րկելոյ իրա^թեգպւձ^^վ փՔրդի եղեաէ 
ե՛մ եսք ստսէք քճէոդաա օո1&աաօէրէսց՚ք "ԲՔ է ^ս*Խ^ 
%եաց, իւրեանց ^/""^ ե. տսրեգակաէք ^սէկսաէոար*» 
մսէպէս ևղեէսլ ե% Տ՚աոյսյքք "Ր՚^Տ գՒ** է ^^^^ք^" 
յսԽ&եալ կ ի մսԽկութե%է էմմ^, և %»ցա պաէ^ 
սլ§ֆ^էֆուք4ոսմբԱ կացեալ եմ ի մի 9 ի մք^տև ցա»յ՛^– 
ս»ր և կամք ճանաչելով յայսքնապէս յանձքէն իէԽ/ևմ 
զէսսաուած՜ոցե օգեստեանութ՝եւձյ>է Աէշելով եոա^ 
%ելւոյ աու.ժեե% զպասէճէսււսագոոսթեւձէմե վաոդա՛^ 
պես$1§Ա ^եթաևո$*աց Պօդոսհք որ եոռեա§ ^ասսա^ 
աոֆլ փաոէսեցհ լենէոք և դաոձեալ այլուր ^ոյէ*՛ 
մայեցի *^ որ ոչ էր յայսցանէ ի ժասմուև և ոչմի^ 
այլ ^ստւասէովք^ Աւեէոարահին քարոզ էր ե վար^ 
գապեսէք և քաղաքսէւ ի Կիւլիեեցլյաց գտսւաո.^^» 
էրք աարսոեացիք մաԱաւյսեդ թէ սու^րր և ^ոգե*՛ 
զէն վերիՂ§ զօրացե էր դասակից* Բ՚՚՚յՏ դմիաս 
լսողացն առ վայր մի սայթաքեցուցաեէր ս^յսր 
ս/նդրք սի զճշմարսառւթիւե աճեցո սցեալ ^ասսփա՛^ 
սէեսցէէ Այ սա էս ե երաԱելի Խուժի են սլասէոողա^ 
կան րա՚սիւք զմիասե Վե^դենշասլ&ոյ խնդսաոԱ.՛^ 
ցանէր ի ժամոմԱք որպէս զի զի^ր յ^քթ՚ացիցԱ աեն^ 
չաես աաբեալ ի գլուխն կաասարեսցէ րսէո կամի$ 



%ԱԱԱՐ ՓԱ/ՊծՑՒ 9»7 



աւբ^ւէ և ի գք՚շե/փ մգ*ո է^աձէր աո. իսր թա՚դասսՏ 

^Ոէ֊րգ թ^գքսէ–ղրի% և գպէէոս գռրէՒոյհ^ ^որ եքէ^ 
թթէյքկէ վաքէն գի ըկա ^էաւա^$սգոյ% սաաթէլո^^ 
պ^էւ^ոսսծ՜ էր պո սձաեքէ՚էք գիբէձ. ըստ իկթ՚^քք* 
կ^է(է^նք ի քակադւ^ և յամօթ գասսւ֊ ա%գքՓ^ 
%ա^ք և յգզոլյօ և է փաաւս եկեզէրցւյւյ ի^Հւսյ 
քրթքցէ Եւ կաաարէր րսծ(ե սռւքր Հոգւոյե որ 
""՛էր 9 /^է ^ծոր^եցան, և ոչ է%ևք Ա դաշի%ս կռե*– 
ցֆ*եյ 1ւ ոչ իմով րսձիւ^յ>4^ և սաղմոսերգԱ աս է* 
€.քԾէ^ր.^եցւաե խոր^ոյւրգ^ Գ"Ր ՚^է կ*"Ր՚"Տքք^ ^սսյաԱդքս՛*՛ 
աելՖէ 

Ապա պաաճասւէր երանելի Ոու.ժի^ սլէաս. 
ինչ զիկ՛ աեսաեել այլուրֆ և իտնգրէր ադաչեքոմ՛ 
հրաժեշա ի Վե^գենշստա^ոյ^. որով §ամ.1ւասԽ օգ*– 
աակար իրաց և կպրհւեաց ^եռացա^եաք^ գմիաս 
ամրյաքրակապեաին^ առաւյքլ ^այւ^աաարմագոյե ցք"֊՛^ 
ցպնէցր նւքադինքնք գիյսյէքլովյադդեցութենէ սոէ^րր 
Հ/ոգւ^ոյնք եթէ ոչ աայ ^ոյլ Ասաուաձ արձակել 
պ^ա նմաէ Րսկ Վե^գենշապու.^ և րնա/^ է՝՛^ "է 



208 ԳՐՈԻԱԳ Բ, 



աո^ոյը յէսեձն^ ՚ լսել բքէտ%ի^ ՝Խու.ժկքճէ/ ՚"յ1 ասէէբ 

I ցն^ գաղտթք հթէ տ9։Գա^ ^որ^ օբքէնօք ՝՚՝՝սեե՚աւ ես ՝՝և 

^ I I կեաս ՝ ի Հփտռ§Ի կբսէ^կացք ոչ՝ ՚՚կսէէէ առ \ էս ՝՝ չօժա^ 

\ հՀ^ \ըա–թ–ես$մը Ա ա1էսա%ես –զևոի^յլյսսա ՝ Ասե1%ռ^՝կիա^ 

\վասսլսէե՝ ^ մա^ապաըտա^ֆ և ՝ եւրախանաօՖ Հ\ Եւ 

եըստեելւոյ ՝առւ.յ՜նի% ՚լոէւեէսլեստյէէպհեհ ճահս յա մ՛^ 

բսէրաաե–սւէէ%^ մեձ՚էսւ. ՚ ՝ ՝երև՝րաս§գո՝ւ–Թեսւմթ ՝ ՝ ՝ ՚խոր^ 

ոէձէէո սէըոյե Վե–^գե%շ՝աա^ոյ* ՚«*»7ք հ ՝ սրահ էւ.ոոէ.էէ 

փւսո,ս ^ սէսէլաէ ^օրոնէո– զաս1քԱաուժգբն և ՚զյսւբգա*՛ 

ըի^ ամ1քեսէյսհ •զԱսա֊ոԼէսՏ–ք–՝՚՝որ աւթյՒյո% խօսել 

էսմրօսրակաաեաիՆ < Հւ քսզաչել ռգուչաե ՝ նշյԽսէռառ% 

սոբռցե^ երԹասլ ,՛ ւ^դ ^ասսս է սեեղե– %էս*է§սաաեէսց% 

Աասաա-ծ-ոյ* աք^ սր լէք^ելոռ էր Քրհչ ՚ե. խայսօս– 

ռսյկիչ թ–ագաւ–որի% ^րէսմաեի^ \Լ ռու.ռակ և րս§շ^ 

Խհչ մեօ-հ եւ եոփէաւոր գօղեձքէւ. սրիոցհ։ 

Րսե երաէէելԼոյ Խուժ1լքւ%՝ • ^սէմրարշւեսալ ՚էսռ 
աէր Ասաու.§ս& զաղօթս սրտի իւրոյ^ իէեդրէր ի 
րարձրելոյե ^որ^ել %մստ՝ու^շ՝ և րսյեութէւն սրսէէք 
որով արժակհ լէցհ * ԳՐ^1 ՂԱէէ1սեսսէեսէւ. փ \աաքս– 
աաևս մաառ իւրոոք որսլէս յարձաեագրէք զա՛^ 
մէքԱսէքս ^արռմուհէս րոեսէւորառԱ և զսլաաասԽա՛^ 
ՂւէԱէն Ա ռաոօթսնյ Դ"Ր հւ–րս՚քաետիւ.ր ոք հ Արր^ 
րոսԱ հ ժամ կաաարմաէքե մասէուոս/կէհ Ասէոու։*՛ 
Ծոյ* որսլէս զի սլաամել ճշէքարաասլէս ևարասռէ 
է ^"՚ՐԳՒ ""^ է յՒշ."^՝^ աւէ1/եայԱ ^ստւաաառելոռ 
լսսղս՚ց յ՚^ԴԳ" յաւիաենից։ Եւ– րնկալեալ ի յս՛*՛ 



5 4՝ 



^^ %ԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^^ »09 

իէորժստլուբ հ էռու.չէն զգէւսա մաղթաեօք իէեդըոյե 
հւրոյ^ սլսէէոմել աեգստգւսր ց^^՚՚՚լհց սրսէհւ. §սմե^ 
%էս/ս ույղղափառ ժողովրգոց յսօքենէսյե սէեդհսֆ ի 
զարմացած և է փսօւս անոսս/մս ^^րէսաոսիէ 

ծ*Ե* 1^*ք1լ Վե^գենշասլ^ոյ է ՚սվզռս/ե% ոչ ^ա*– 
մսէոէո աոժաեե պասէոմել 1սուժեհն դսոպւբ քսք 
ք%ս/եայիցեք զոը է^չ գորքՒելոց էր ք^գ նոսա^ այլ ՚ ՚ ՚^)՝ 3 
ասէրք թէ Վ։Է Վվէկան տա%էմք և անէոե աըձա*՛ 
կեմքՖ։ Եւ. երթային այկ օր ի գեօղ մէ^ որոսմ 
ա%ուձ էր Ռևանք ^եռի ի սիսչապքէոյ որաէս 
^րասսէխօք վեցիւք և թ՛է աւ.ելի ևսք Ր^՛" ^՚^Փ՚՚յ 
^ստէքստրուօ Պւսրսևացնֆ և գագարէին էս%դ մի%չև. 
օառստւօէոաձ պա^ն։ Եւ. յառասւ.օսէեա% աա^ուԱ 
յարուցեստլ փութով դստղսաք "^^^ ղգացուցեալ 
ույքեք ի գեո9էնք այլ և ոչ ամե%եցուձց զորս, 
րեգ թսքեաեսք Ր"*յց մէայե երասելի աուժևաւե 
և անօրէՆ գա^ճօքնք որովք սաաեաեելոց էհն 
զսուրրսե րսս* ^րամէսեէ թագսէւորէն^ էճէայ1քս ի 
գեղքէն լռելեայե* Եւ. սւռհալ զսու֊րրսև դստ^ճացՆ^ 
գեացքքև ռրովաեգաե Ձեացեալ մասԽ ի գիշերոյե 
րնգ աեեոխ աՂւասլատ՚ե ք ^եոէ է գեո9է% որաէս 
սլսէրսիկ ^րասախաւ. միով և թէ աւելագոյե* և 
լ^դ հ՛ագել սուասօաուհէ ^ասա%էին ի սւեոի մի 
քւսրույոք յսէոյսաարստձոր սօ.ագու.տք ի աեզի^ յոր 
ոչ ^ասս/եէր արօտաեան և ոչ, րեաւ, աեցաեէր 

Դէար փսՐՊհՈէ 14 



210 ԳՐՈԻԱԳ Բ, 



ըհղ 1եա ույլևոը^ վասն ոչ գաոաեելոյ երբէք ի 

իվ. արկե՝ալ աթոռս եըեցուՏէ^ իշխսձաքն^ 
^սաէքքԵ ամբասրապեահ Վեճդենշսաադու^ և ԶԿփէաե 
մ»սյսլեսւ% արքուեէ և ՄովաԽ ա%գերձապեսէԱ։ 
է՛սն եբէսհհ^լւոյ Խոէ-ժվին ^»է§մքւարձեալ ասռ Արա*՛ 
ոէ^ ա մ1/ե այեէ զ ո ւյ^ է 

Եւ֊ կացու-ռեսալ զսուոր %Աէ^աաէ»Ռս% յասաեՆի^ 
աս է ռեոսա Վ^ե^գե%շապու.^* <տ։Ւս*զու.էք Ա աե^ա՛^ 
մար Տար էս գորձ՜Խալ է Օ^րք ե. րստզում Արեօէոհ 
եոաորստծ-ի պարաաւոր էք* օէ թէ լոկ մհաքս 
երկոսց և կամ երից աեձա%ց մա^ու– աասէճսառ 
էհք^ սակսէյ% մեծ՛ էր^ և չէք՚ք ս§րժս/եէ կելսյ$ 
թող թէ այհսլիսւյէյ աշխարհի մեհ՚իք որպէս Հայքն 
էրեք և. աԽտափ րազում ստրեանց որ ասԽդ Բերդան* 
և. ամէքեսէյսէ սաիէմ դու֊ք էք աարսէսէւ-որք^ և. ձեր 
աոեելով ե խրաաու. գորձ՚եցաւ. ս»մ1/եայԱ գորՏ՜% 
այհէ Եւ. է վերայ այդչափ ձերոյ յանցաեաց ե 
մ$ս^ասլարաութեսք%^ ՚*՚ՐՔ^**յհց "Փւք՛",/ ""՚– ձեզ 
կարի րա՚րերարութիա^է արար^ զի մեզ ^րամս^ 
եա ե ասէ» ^Թէ ^աւա՚նի% արեգական ե կրակի 
երկիր սլագանեի ե զմեր օրէխս յասսճ» աոնուե 
պաշաել %ոցա զմա^ս^պարսէութիէձձ թոզումդ և 
զազաաորեարէէհ զոր կսքսլեալ է^ արձասկեմ ի Հայսք 
ե զիկքսաքանչիւր ռո^րու^ զսքա%էՈ–աէրութ^իւ1Խ աս*մ 
և զգա^ ե զսլաաիւ.»։ Արգ՝^ Դ"՚–Ք յէշեց^ք ե՛ զձեր 



՚ԼԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 211 



ասՆձձ%սգ գաքսքասւ. ա^ել և եայԱչափ կասլելոց զո*՛ 
՛գես "թք Ւ թս*է**՚՚1՛^ է^> ^ 191^1 դ^ս^՚քսքէ^ սէր*՛ 
քայից –բքայի կամաս և ախ,,ըժելով յա%Տս աոէք, 
և ռբպէս եղէք պաաճաււք րագոսմ արէանց՝ լե^ 
բու–ք Աէէժէք ասէէոճս^ռք բազմէսռ եե%գասու.Թեա%է 
Աասէս թէ ոՏ էսէւեուք յա%^ՏԽ^ և. սէաևաէ–ի% ի %մի՚և 
սօզչութ-ես/ե յամառեսէլ եեփսյք^ դուք մեռաեէքք 
ւև ախոսսէ ^ոէսմսաակ սպաեաեեի ե. ամե^այե 
սէոևէձւ^Ա որ յառսւ^ ^եղահ և. որ այժմ ^եղլոռ 
.էքԱ^ ի ձեր յոգւոո քսհգրեն յասէոոէ-աձ՜ոոյ^։ Եւ. 
ռայս ամ1Խէո^ րաես /սօսեռսէւ. ՎեԳդե%շասլու.ւ1՝ 
^ահդերձ րէէեերօք% իւրովք 1^Գ սուրրս%։ 

Հրէսմսա% աայքքն երաեելսոյե Սա^ակայ եաես*՛ 
նոպոսե%^ թէսրգքքսձել սրբո/ե 8ով§§եփայ և սրրոքս 
կևոհդհ և "՚/ք՚՚քք րեեերսէեաաօն* քաԽզհ սոսրր 
եաեսկոէգած1է մեսէյն գեսէէր աարսեերէ%ք և տքէյլ 
ոք ե սրրոցհ ոչ գեսաէր։ Արոյ անգրէ% սլասէսէս՛*՛ 
խաԽէ սւրարեէսլ որրոյ եպեսեոսլոսքքե Ս սէ^էսկայ^ 
.ւսա§յէ ռյ*1^դէսաու.^ և ոէԱԱսԱ որ%սսէէե% ք^գ%մա* 
^Մթ աայք /ք^^ւ ասէք ասել ցդոսա րաԱս^ որ ոչ 
1/ե արժաԽէ սոց§ս լսոոոսթեա%* վաս% ՛զի էէօսքք 
որ եհձ ասէելե թսէփՆ ե արժաԱե Տ՝էսռոէ–ք զք^ ես 
.էոոեմ մԱոսաս^ Գ՚՚Բ գէ"*^՛^ Ք^է ՒԲՐ^ Հ"^^՝ ^ դձեգ 
ե դյդեքֆա^է ի միասին աԴէգոս%ե%է Աբարյ^ք դՒ^է 
ե կամիքէք ե մ/ք յե^րկարեալ խօսֆք Ը^Դ ՚^եզ րաես 
.սհոաոհս ե սլասսոթամս քքԽդոէ%ս§քեբ յ> է 



212 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



Ել. սոսէսաեալ րէքեշւսսրոյ և էսյլոցե էսսե% 
ռսուոքքե* <1^րու֊ ք^աոեաւյէոութեսէմթ էսսա ցդոսաս^ 
Թող գիէոսէսցուք և զգոցա Խօսս և զկամսՖէ Եւ 
սոբոյ եպիսեոաոսԱհ եարճառօսէէւ. պբաեա/ե և. 

՚ զպսէագէսմս թ§սգաւ–որհ% ասստցեսէլ ցսուրբ. ընկ^ե՛^ 
ոսէկիցսե է՚֊րք ե. սբռոցԱ լու.ես§լ մեքՒսսձայե ծ՜ստ*՛ 
զու ս/եգոսնեցի% զռանի ւքն* Գ"Ր ^ հմացեսէլ 
էԱ%օրէ% հշ1սանաց%^ ստռէսւելասլէս զայուսցաեէ Սա*՛ 
եայե ասէէուսսխանի տու.եալ սոբոյ եաթ–ոզիեոսի% 
Ցովսեփայ^ ասէ) թէ ^^Եղև ^աըցու.9նղ այդ աաե*՛ 
%աւ. ի դրան աո.ա9ի ^ազաոապ1ոոքքե Արեաց 
Մի^բներսե^ի ք և լուեալ ի մէն^ զբանս մեր և 
զկամսք զոր և. թագաւորիՆ գիտել եա։ Նոյն են 
մեր ամենեցու% կամք և րանքք և ոչ փոփոխեմք 
զբաես մեր^ որսլէս երրեՏՏէ խօլացեալք իրրԼ 
զանխոր^ուրդս^ և այժմ զղ9ո*ց1՚^ո§լ ապաշաւյեմք 
իրրե զֆլասաևարսէ Այս ևեթ խորհուրդ ե ի՚նդիր 
օր քան զօր աճէ ի սիրտս մեր^ թէ ք^Դ^Ր "5 
այսօր քան զերե1քև և զեռսէնգե ցուցանի գորձ՜ 

յանձինս մեր լսէւութեան և արարուաձ՝ բարւոյ^ 
— ի ^ասատս յորում եմք^ խորհել ի սոյե և ևեալ 
սովաւ. ե ի միասին վաԽճանել։ Այլ յա զագս եր՛–՛ 
երսլագութեան ւսրեգաեաեղ որ ասէք^ թէ Հրսք– 
մս/ե ետ թագաէ.որնք գոր թէ յսքեՏւԱ աոեալ ^ա*՛ 
ւանիք^ ասէ) ևեայք դուք և ազատորեաբն որ 
ի կաաանս ենյ /ւ եթէ յամառեալ ^կոտմիք աո.՛^ 



ղԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊծՑԻ 213 



՚%ու.լ յստնձճէ^ Լ գո՚-ք մեռաեիք Լ փւոսստ ^ոէսմա՛^ 
յեմք սսլանանեի^-^մեզ մի՛ լէցք՛ Ոկաանէսլ դ^ըշ՛^ 
էքաբսէույթհւԱ և. Տ՚սէռւսյել սու֊սա սԽսւյսէեելոց աԱ՛*^ 
քոույսձ՚ոռք որ ոչ ե% աս$ոու,էսՏ՜ք* և մերով ու.*– 
րստցու.թեամր ոսմեք է ^սււ.ասէս§ցեսէլ կապելոոե 
մի լիցի արձաևույՏե և ի յէսւիսւե%ից անլոյՏ՜ նւս^ 
պահսե աեեաևեի դոր և, %ոքստ այժմ առաւ.ել ևս 
քան զմեզ իքհգր1ք% յԱսէոուձ-ոյք զմեր վասե Աս՛^ 
աուձ՜ոյ ղվախճամեք քաե թէ դե ե ալն մեր ու.րէս^ 
ցույթեամրէ Այլ թէ Ծեար էր ձեզ այժմ գիաել 
մասրգքսրէոլյթեամրք թ՜է որպէս Լվամեյ աասէգսս^ 
միգ այգորիեք դ՚՚ր Բ^րէք ^՚^ մեզ ^րամաեաւ. 
թագսէլյարթն ֆ թո լիք մեզ ակմիէոք ճւ կորուսեալքֆ 
ե դուք Լ որ զձեէքև յղեէսց^ ողորմելի զանձի%ս 
ձեր ե զթսէգաւորթս քան զամէ/եայև թշույսռա՛^ 
ցելոց ի մարգկանէ ^աշույէիքէ ք^՚՚՚յց ք /՚ Ւ՚^է 
կամիք^ արարէք վազք և կամ երր կամիքՅէ* 

Ալ. ասացեալ զս*յս որրոյ եաթոզիեոսին Ցով՛^ 
սեփայ^ սրամաեալ զայրստցաւ. Վե^գենշաաու.^ ե 
որք ը^գ նմա ^աւաաարիմքն էինք և հրաման եա 
սրրոյն Սա^ակայ ասել ցնա* 9։Տէի թէսլէա ե թուին 
մեզ Տ՜անր թշնամանքՈֆ որով թշնամանեալ ասա՚<^ 
ցեր զմեզ անմիաս ե կորոլյէեալս ք սսէկայԱ առ 
^ամսարձս§կասլէսէ» յաԽդէ^ութեամա^ք զոր իշիե^ 
ցեր յասսէուաձ՜անման թագաւորն ասել րտսնս 
ասնարժանս^ իրրե ք>^^ձ թո՛փն ի մեզ կոզՏՏէ 



214 ԳՐՌԻԱԳ Բ. 



դու. գէսքևա^ ղի քեդէն ղկորքէւաէէո անՅփնգ Խ^^՚գ*–՛ 
րեցքեբ Լ առերք և կ/ոսլ քեդ ասյսսէ-^ետոե սձփճ^ար 
է* սակա^ սլայէա է մևդ և. դիւրասքանչքէէ^ս Ղ"՛/^ 
լոք գիտոել զկա^մս և ալընէոբալա^ֆւծ^ փսսն զի 
օրէ՚եք մեբ այսպէս ստսե%յււ>^ 

ծ^Ք^* Եւ– ^րամայևտսց սբբւոյԱ 11 ա^ակայ տսսհք 
»եոս»Աք թէ Գ։Մի ա%սս§յք ասմիէո թաեից դոբստւ 
1ւ ռանձինս ձեբ յայգաիսի Խօլ իաբս^սս/^է ի բաա 
քչ^Դ^յք ^ մաբդկաբսէբ դկեանս բնաբե՚ոկք Ք*"^ 
ղմա^է Ե^ դ*ս ոբ ի*ե^Ա այժմ իշխեառ խօսել 
զէսյդսլիսի բաԽս մտս^սաաաբաոայթեան^ վսէէէն դի 
մեՏ-Աէմեդ է և չէ աբժա%ի էԼելոյ՛ իսբ իսկ վաա 
գոբձ՚քն չաան գմա կեալ։ Իսկ դուք թէպէա 1ւ 
էք աակաւ.ին ի^չ ^ասսակարք^ հ դկասմս թադսա–^ 
լոբին ևեթ աուԱէք ն աբհգակսճ/ե էէբկյիբ պպսաւա՚ա^ 
նէք^ ^բամտոյեաց ղվԱասն թոդույ ձեդ և դձեդ 
պասէուով և. ոդ9աՆդսաէք ի տոուձո ձհբ սաբձասկելւէէ 

Հբաաքայէին ես Վե^դե%չապո–ւ^ Լ. էսյլ ^քսւյո–՛ 
աարիմքե ոբ բեդ նմասյ% էի^ա^ սբբոյն Սա^էսկայք. 
ասել յցեբսԽելի այբն Աոաու^ձ^ոյ ՚ԼԼոնդ^ թ՛է գ։Մեբ– 
լու.եսւլ է վասն քՈք քէէ օբի%Աքց քբիսէոո%էիաք իբբև 
դքեդ ոք սէհղևակ չէ^ ն. ի քո իբասաոոա^է ասեվի 
հս կոբեաւ. աշխքոբ^ե Հայոց* ^ԲԴ ^մԴ՚ԳՒ՚Փ ^^^ 
և Խէասաոաձ մսոաա պաբա է ճսճօոչել Դ՚՚՚Բփ.՚՚*ւիտ՝ 
արքայի դբաբեբաբաւթիէ^էնք դի դայնչաաի դֆաաԽ 



՚ԼԱԶւԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 215 



թապքէէ^ ձեզ և ձեզ ճշմարիա էսսաու^ա& ձ^քքձէՓւՆ– 
.ռսձէէ Ա^դ ռըպէս եզեբ խբաաա^էոա^ք և քա*զու*քք 
մեէւսձւ ի քո աաձելոյ^ լեր ս$յժմ խթքսայսքոո^ւ կե^ 
նացք ե ^^Ղ 4^՛"^ ^ դոքա ե այլ րփէպ»ւյք սԽ^ 
^ք՚ք^ ոքևձԱԽք* ասա ռգոոաս^ դե պտսգց1^ սաթեզա^ 
ևաէմե ւ՚^թեհբ ե եեաաեՆ* ե դու^ սւ/Խաեսէ պաաեէյս 
դաա%ես ի թտսգակէաթէնք որովք ա%ու.ահի էք^^^ 
ե քուօէ տսշեէքսր^ե% ե է9սմէաես»էե ադդսՖ է Եէւ սոպաբ 
՚եքդիսվոպոսն Սա^ակ երվայ%ամաոա^եաԱբ ե 
^ասգրելով *թաարդմաեէթ աաւ Վայր մֆ սբրոօԱ զա*՛ 
մէաԱէսեէ ասՏԱս ամբարԱէԱապեաէն ե էքհոբոաձտ էսԽւՕէ–՛ 
քք^^ գորձ՜աեսաօեք ոբաէս դե եաեուսռէ աԿօբֆլ^ 
^էացե ՚ պա.ս»ա^սխաԽեօք ւգբոռե դիւբտսքսձչելբ 
անձի% զեբաեելեքւէփցԱ դեէսմկ ե՝ դփսէփագ և ^ան^ 
՚շսարժ ^ասսփոաս§սւ.թեւԽ %ոօա ե ^քու.ասաե։ 

Եւ. ոբբոյ ա*ձ ԱոսաույՏ՚-ոյ այւ/ձդե սեսեէսլ 
՚խէօոել սառս^քձքքւձէ ք^դ ոբբա^յն Աա^ս»կայ^ "^"է^ 
թէ ՀտՄեզ դոըա պաէոասիաձնէ այԽքամԽ պաքաո կ 
ս^ււեել որչափ աբար աաաէսսԽոճէե ^բհէ^ Պե*՛ 
դաէոոսի յասէե%քձէ ք^**^յց1 դէ ձ^աեոէ^սսոա^ ա%եր*՛ 
1լէ՚֊–դ դցաեեութ-եաես մերոյ դի/եդէրԽ^ սաա ցդք*՛ 
սաս* Հւ^Գուք ասացէք »Աէ.էսդէ1լ դոբ /՚%չ լոէւեալ է 
ձեբ աիսսն իմք թէ օրինաթն մեբոց աեդեավ եմ^ 
ե բադէէութեոձէ ժոդ§§վբգսց եդեալ եմ ՚ուսթլյքֆչ^ 
ցփս֊ցաԱէ ձեղ աիսց իմոց մեբձաւ.ոբութիմս թ 
կաոքաաբու.ա§$ Եւ. աբգ^ դնարոզութփւՅէ լաւ. գիաույ՛ 



216 ԳՐՈԻԱԳ Բ, 



թե^Ա իմոյ^ որույք դուք է"^ ՚0.՚"յ^Ք^ Գէ "՚֊՛՛^^ 
հմ յԱէէԱէուձ-ոյ Լ ոչ ի մաբգոյք այսօբ յազսագաՏ 
՜երնհ՚֊դհ ^է՚՚^Խսե՚՚՚ցու. Լ աաշեէսլ մստոդոյ էքոռա^ 
ոեալ էիոիանակից^մ և կորեչ^մ^^քաւ. փցէ^՛^ ^ 
լուե՚էԽլ յաեդիմանիաէմ բէսնիթձք թէ ^Ոբ ուոու.*– 
ցեո սթառույքո^ զսԽճէ քո ոչ ուսուցեոյ^^ Եւ. 
վասե պաաոափ և փաոաց զոր խոսաանայքգ սէալ 
մ՛եզ մի ւՒցէ աէձւոազ դպաաիւ. ի էողե՚ղէէւ Լ ի 
մսէ^ձաևսէոու մսէոգոյ^ք Դ"Ր 9^9 ^ ույոէճ §ոպա*՛ 
էս/նէ Լ գ»ղ ակաԿ ^աէոանէ և սաաեի* որ դգե*՛ 
ռեսդ եմք դփէսռս ե. դսլաաիւօէ յեր/լԽատ-որ Լ յաէւ^ 
մա^ ա9ոյն Բարձրելոյք զոր ոչ ^՚ք^ք^Ք ^ ՚՛^ ^Ր^ 
եհր ե. կամ որ ի %ոսստ սլասէու^ս§եաևութէահ$ք էքԱ^ 
արժել ոչ ՝ հարենք Մի էնչ սլակաս է ի մեր յե*՛ 

րաեելհ փառաւ.որոլյ1–ե%էս ք րաժսաե մա*աո»յգք 

որու.մ էրրե զպասքեալ ձ-արաւփո փութամք ըմ՛- 
պեր Արրուցէ՜ք վաղվոէղակի ք և թ՚՚*ղ ու.րաի§ս*՛ 
ոեալք ղեր^՚աԱեմք յ^Ր^Ր**՚ւէց ՚սԽսաարսէկաց կեն*՛ 
ռազոյս* ե մի՛– ես այլյերկարեալձգաէք զանմիաո 
ե զ^ասակար բանս բանդագոսչեալ թէսգաայո** 
բին՝ ձերոյՖէ 

Եւ֊ սբբոյ աոՏե Աստուծ՜ոյ %ևոեդէ կաաա*՛ 
րեալ զէ^ր պասէասխանեսն^ աղաչեցեն զսու^բ 
եպիսկոպոսն զՍա^ակ երանելի երէցն Մուղէ ե 
երանելի երէցն Աբշէն և երանելի սաբկաւյսփէ 
ւք^աքաք^ ասել ցանօրէն իշխանն ե նոցա բանի*^^ 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 217 



թէ ^Զ՚՚ր ք/^չ ասացին օաւրբ վարգասլեաքն մեք 
և հոգևոր ^արքս աէր Ցովսէփ և աէր %ևոնգ^ 
գոյհ էքե մեր կամք ն. քմեդիրք» եաաասբեէք1;ք փ՚՚դ^ 
վսէզակի յոր եկեալդ էքք և մի յ§սպազէք* 1ւ 
խնգրեմք յԱսաա֊Տ՚ոյ աարգեել մե՛զ Լ էսբժանի 
սօճել զմէքզ յաւիւոէքեոսնաե աաաոույոքե 1ւ եո1էնիս 
արք§սյոսթեաէ/եյ^ $ 

Եւ. լուեալ ղայս Վե^գէք%շասաու.^ և անօրէէէ 
գորհ՚սւկցամե և. ՝ ի սբամէոուՔ՚իա^է րէսոկոէ-թ՚էոմԽ 
գբգռեալք^ կամեց ա% և այլ պաէոբոդակաե բա%ո 
և իէօսս բնդոաձայԿհս իէօսել ^գ սոսբբ %ա^աՀ 
սէակւճէք կսւբՏ՚եցեալք թեբես կաբսէսցեն ճեղքել 
զքք ի գ^դէ անքակ միաբաեէէւթեանն» ոբու.մ 
աեՀձաբ էբ լինեի սկսան ստիպել և այլ զսուբբ 
եաիսկոաոսն Սսք^ակք սի թս$բսմաեեսցէ նոցա ե 
"՚յւ Ղ"ք ւ՚^է կ^՚քիցքք^ խօսել՝ քքեդ սուբբսն։ &ււ 
սբբոյ եպիսկոպոսին Սա^ս$կայ պասէասիէս/եի 
տուհ՚ալ ասէ ցՎե^գենշապու.^ ե ցայլ գոբձ^ակիցս 
նոցաք թէ հԵա ոբ մինչև ցայժմս կամակաաաք 
հ՚աԽու-ցայ ձեդ և զասացեախ ի 44^^ ք^՚Բբգմփս1խեՀ 
ցի սբբոցս^ ՒբՐ^ "^. ^/^է ձեզ և կամ պակղո*՛ 
աեալ բանից թագաւ.ոբք/ե ձեբոյ կէսմեցայ աբբա*՛ 
նեկեի քանսի դ/՚նչ աբդեօք ^աբկ ի վեբայ կայ 
մաբդոյք ոբոյ մի աք իւբ առ իԼբ են և ղգայ խե^ 
լաց իւբոցք Ղ՚՚՚յ՚Բէէ^է Դ^^Ր ղբս^դագոէ-շանաց 
բանս^ իւբ իքկ լ՚՚Խք ք^"Դ ^է ^ յական^ս այս՛» 



218 ԳԲՈՒԱԳ Բ. 



աոՏկել* ը՚^քւ ^յ^*ք^^ Միէսյն^ զի էսդփսւեվ և» ^#ւք«՛ 

ՔքյլէքՔՈյքււ . ք ար0^սւ֊թ1ոսէձէ մերոյ ա%շապէ ժո ւ^է մմևյ^ է 

խանէսցեք ոՏ ես առ է յերնստբսն . . ^աքԱգուքժեվ 
կաքաքցհալ է^ըլբոՓ՚ք "քպֆ" ^՚գ^ ւսոնելով թա՛^ 
գա^.որի% ^գ այՏհչաւՓՔ^՚^այ/անելսյ ^ա^ յ^բքէւ.*– 
^եալ ի՚Աք^թՏս Վե^դենշսէբլռւ.^ աքւաքֆ գոբձ^ակ^ա^ 
ֆսբո^^ ^արկանկք սույսեքէաւ֊ զռկԱԱքք^ոյեպիսկո^ 
պոսին 11ա^ակայֆ և ^ոէյալ ի գ^աին մեբձ1քթտււ,՛^ 
ցանէր գվէբսն* և սրբոյ . եպիսկոպոս^^ ի սա^^*^ 
*ոէկ. ^արմա%է% դբգոք.եալ ոչ .ղլ§9բեսղ անկաԱէք 

աէքսլէս ի ր/քոէտձռյ ստ»քե%քսյ% պաթասն սկսաս սսքեվ 
աբ^պէս* €է*ո^անսօ(ք գքէ^եք, յ^րիսսաոԿւ որ քսս՛^ 
ղ^յւմ անգամ կե%գանէս^ար գաօւԱդ աձքմա^ակքսն 
ղէ/Ամէսմքւ աքասքակաբարեալ քսկձ^ախոա^թեասմբ. թտտփշ*՛ 
խե^աբ ի ձեոտաց մէ^յէոը* իսկ արգ և դմեղ իյակ 
մաքդսւսիրքէքպէս սգարեալ ղենա^աւ^ ըսկաչ զաս*– 
մէ^եսեա%ս աբժսԽասւ^բւսպէֆէ դպաաարագեսՎքքս^ 
ի ՚Կոա սքեոսշիա^է Եւ. ասսաեսՎ սթաոյ եաԽ§կո*՛ 
սքէէքին այսպէէքք թէպէ*** ևյոըգեքփ^լ ^ո^էի% վաքսկք 
աբէքսքս% ի վիբէ "թր՚՚յն^ սակայն կայր ղգրացեալ 



%ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ Տէ» 



ու.ժով ^ոբ^օք ^զօքփնք որսլէս դի բեաւ. չքւց^ 
վք»բէսւ.ոաեսւ–ր 

ծ(– սէսլա ճրսՅքքէսյէհն ղսոա^րբ կաՕ՚ոդԱքաէե 
դԾաՎսէփ պյ1ասսէեք պէէ§վփ և. մեթկաաու^ևալ գաս^^ 
ճսք^Ն զսոէյրաԽ^ սէսաց եափսքէ* ^րմ§րձ ա^աև ՚Խ^ ի 
^ոդ և ի հանգիստ քՈ) ղի Տէր րարի՚արէէԱր քլեդյ>Հ 
Ա էսյսպէս թԽ/լալաւ. սբով զվւսԽճէւքե կաաէաւրե^ 
լուքեաԿԽ»։ 

Ոէէձ յ^ւսզագս սրթո^ Ղյևոեգի ^ասմա՚հ Խա9էա% 
դա^Հացե սԽօրէն իշիանքն^ մեր1լացոսցա%էել 
դսու.րքձ և. ք՚՚՚բշ/^լ ա^ժգի՚ն ըեգ քաբաժԼա կէւպ^ 
ճուա սէեզիս լան9աեոաքսէ%ց%է Եւ. ստյեպէէէ քէօբ^^ 
չեցի% յեբկար ժամս^ մի%չև դամենայե մսայֆքես 
սբբսյնք 1ւ զլման^ացն և ղթիկա%ցԿ§ք քանցեաչ քե^ 
բեքքթտ ի մոբթոյնք մի%չև ոէէկհբացե մևբկսէ%աղ 
ի մ*էքթոյ%^ վասե զի զեբէէ^ևլի այքն ԱսաէէւՏ-ոյ 
գԼ1ւո՚եդ առաւ-ելագոյն ասէին սէմէ^աի» Պ^աբսիկքլ 
իգաէոաաոու. 1ւ պասէճառ ւքք^ել ՝ամե%այե իբաց% 
Վաբդանայ և գ»/րծ՚ոցն^ ոբ ի ժաէքա%ս§կին յայեմ 
գորէ՚եցան յաշիաբ^իս Հայոց։ ծւ. մինչգեո. էէսք% 
ի գա^ճացն ^արչւէին զեբսճքելքքե %ևո%դ^ .այլք% 
կ^արեցիՆ սբով զգԼՈւիէ սբբոյ եբիցուն Մուչէի 4 
զոբբոյ եբիցուԽ էԼբշենոքյ Ա զսբբոյ սաբկաւ.ագին 
1*ա9աք.այ* ոբոց ի ժամ վս§ի§ճա%ին կաէսէստրտքէսՂ/էէ 
ասացեար ^Տէբ ՑիսույԱք ըեկէհլ զոզիո մեբՖ* 

Եւ. ապա աշիատեայ դա^իճքԽ ոբ քաբշէի% 



220 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



ղսու^յէթե \ևո%է^ ած՛ի՛ն ի %ոյն սւեղիս սուղ քքետ 
ոգւ.ովք ուր և էսյլ սու.ոբքն կաէոէսոեցաեք և աեգ 
^էսսէԱէէ .զգլա֊Խ սրթոյն սուսեոաւ* որ ի ժամ 
էւ,րոյ ևաէոարմամս զու.արթագ1քն ձայ%իԼ աոաց*^ 
€յ*ո^ա%ամ ռքէնք ՚րրիաոոսք որ րաոույք գՕ՚ա–.՛*՛՛ 
թ-հէոմր քո օգեեալ սլաք^եոեր դե" է մաեևուքէե–^ 
%է էմմէ Լ ^աոուցեր ի ժամս յայսք արժանի 
սար արեր մասիՆ սրրոռ քոռ* է ձեոս քո^ ^Ր^յՒֆք 
յաեձե ա§ւեեմ զ^ոգի իմյ^։ Եւ սուրր եպիսկոպոսն 
Սստ^աե եէսյր ես սս§եաւ. ոգւով* զորոյ յեա վաիէ^ 
ձսԽեէոքե ամէէԱեռոմև կար ե սին սգլա–ի$ե սույսե՛^ 
րաւ.* ՚*Բ՚*է մաաուռեալ նույսո ձայնիւ. աղօթս ե 
ասասեալ դամէնն^ աւանգեաց զոգին։ 

Ել. այսպէս ի վեշաասաներորգում քսմի թա^ 
գաԼորութեան Ցադկերաիք որ օր . քսան ե ե^թն 
էր ամսո՚յն ^րոաից^ պսակեցան սուրրքն վեցե^ 
քեանփ սուրբ կաթողիկոսն Ցովսէփ ի Վայոց ձո^ 
րոյֆ սու.րր եպիսկոպոսս Աա^ակ յՌրշաո$ձեացք 
սուրր երէցն Արշէն ի Բագրեանգայք սուբր այրն 
Ասաու-ծոյ %եոնդ երէց ի ՎանԽնգէեյ, սոԼրր եիէցն 
Մույչէ յքյ^զրակոյթ սուրր սարկաւյսգն *Բա^ա^ 
յՌրշաուեեաց ք յԱպար աշիէար^իք մերձ ի գեգփւ 
մոգուց որ անուանեաչ կոչի /րեան$ Եւ որպէս 
սաուգիւ ե ^երմ ինդրով կամսարակաեին. Ար^ 
շակաայ ^արցեալ ցերանելի Խուժիկն^ ե լույոսլ 
ի նմանէ պաամեաց մեղ ղխօսս իւրաքանչիւր 



%ԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ւ 221 



Եւ. գեացեսէլ ի բաց ի աեղայէ9էն Վե^գ1քն*՛ 
շասլ^ոյ 1ւ Ա՛յլ հշեաաեացե որ րհգՂւմա Է1ւնք թեսէ^ 
րեալ արս ինն թույէվ^ թողին ի աեղէ^ոքն կսառտէ 
ռինոէ֊* րնգ որո նախ առա9ին Ր""՛ Ասսէոսծ՚ոյ 
ստռգեռոէւթ՚եանն ռերսէնելի աու^ժիփտ րեսարէր 
Վե^դենչսքաու^ և. թոոոյր աղաչելովդ որաէս 
դէլ՚՚՚րի սեպ^ակաեագոքե և. պիաոյ իւրույք Հււսք«> 
էքէսնինէ ք1ր՚՚ց հրաման աույքալ ասէին ցսլա^ա^ 
աանսնք Օ՜է ^Մինչե. ցաւու֊րս աասն և. կամ Աս 
աւյքլի ասէ^եցէք զգու,շու^եամր զդիաեոմհսդք որ*՛ 
սլէս զի գիշաաեալք ի թռ^ոց^ յ^կեսցի այսր 
անդր ոսկրոսէինք ի գլուխ լ/քրանց և. կամ ի խո*՛ 
րաձոր աեղիս քարա՚ևձաւ.աց, մի՚եչև եվեալ ա՛նց֊ 
ցէ է բաց ւլարասա՚Ա՚Խ արքոէ.նի, գոսցէ, ասէ, 
ևկեւսլ ոք ի քրիսաոնէիցնք իրաղգահ՝ յոէյմեքէ. 
եոեալ գսէանիցէ զոսկերս դհցսէ և. առեալ սփուիցէ 
յամէ^աքե քրիսաոեեսէյս ^ Ա մեք գսէսէնիմք մա*^ 
^ապարսքք առ.սէ9ի Ք՚ագսօ^որինՖէ 

Եւ՛ Տեացեալ անդ աաք»ապյսնացն րսսէ ^րա*՛ 
մաԱկէԱ րէքԱշաա^Ոէ 1ւ Մովան անդերձաաեաի էւ 
Ջնիկսէնսայ մայաեսէի^ և կսւցեալք զայն ալ.ու.րս^^ 
խորքէէր ի միաս իւր երանելի Խուժիկն^ եթէ 
դԻ^^պԻ^Ի • ^եարիւք ցուցանիցէ ԱսաույսՏ– ճանա*՛. 
պասր^ աոննք որով արժաեի լիտՒ դոոանալոյ. 
զնշխար^ս սրրոցն յայլոց աա^էսաանացնէ Եւ֊ մքքե^ 



։22է ԳՐՈՒԱԳ Բ. 



գեքլ երասելքէ սայքԽ յ^օյեպիսէ խո^ակահութեան 

բԽկպէեէսյ գհդ^Ր՚՚1^ է՚^^Բ դ§սթժ»ւյքն մեձ՜ ի սահ՜էի 
«.«^9^« րոմքփւ^էք սասսսէհեք և. ձասյԱք ասդասգքքԱք 
ա§ս%է^պոց ^նչէե%* եու֊օաեասլք բազմա-թիա^ւք սէմ^ 
պէա զերևհոն հ^աձ^կէիՆ* ձսէյնք ոոոսաաքաեց և փսէյ^ 
լսււ§էԱքԼուեք պլեռ1^ս դողստցու.ցանէի%է Եւ. սէաՏէ 
լոէ-սոյ ըսսէ օրենակհ քՒիսէձ՚աեէ ^Հ^՛"/ յ^Ր^Ւտ^ 
շք"֊ր9 սլսէրու.բԽսւլ Փէա^ասաոսէկառ դմսէբմքքեո Տ՜բսէ*–՛ 
փէսեէբէ Ել. եռբՏ-Աէհեսքլ յ^Բ^Ւբ պա^ւսպաե^է^ 
կիսամեէւք լի%էինք չգիաէրլով այբ ԳԲ^^^Բ բ^""֊ 
աբգեօք թէ ոլ.բ էցէ* "ԲՔ ^ գլոբեւսլք յ^բհՒբ^ 
ոչ նսէբէե% Խ"1 ^ԱէԱէուսսէուն* քանզի դողու֊ՏՏէ 
մեՏ^ի շաբժմա%% է ՚/^Բ ոս§ոու.ցեսէլ աքևոսսա մսևե՛*՛ 
^Ղք/՛ յ^քհք^* ^ սէյսպէս ևքեէալ ոէոիւք 1ւ եաբ^ 
կեալ իօսիւք՝ լԱնէեՆ էսոբսէտսկեստլք սէմ1քեեքեասե $ 
Իսկ զերահելի Խու֊ժիւքև ա^ ^գօբթն սլա^էբ ահ** 
^սգս* ոկէԱէԽսֆլից մէոօք փէսռւսւոբէբ գԱսսէՈւյոՏ՚ք 
իմէսցեալ այնու-Աքսաէւֆ թ՛է "՚ԲԳ ^ԱէԱէՈէսսէ եաաէս*՛ 
բի% բադմաժայա§ձ^§Թ1քեայ յաէհէեայհ էրռմաց իւբոց 
ք՚՚^գիբք^* ծճ. կքսաաբձսդ միապէս եբկ^ապիւ. զգէ^ 
շեբԽ ող^սյև Լ դօփա^է բովաեդակ և դ^բհբ՚՚բդ ^՚* 
գՒւ^Ր^ ւ^՚ն^4 ի ժամ աբեգակասւձ ձ^ագմսձէ 1ւ 
ապսէ լէւկքԽ ձա^ք սճպեգո^ հձչմս/եցք և որւէսէ*՛ 
մատձք ամպոց^ա փաբէա ա հսղ ցաձ^էէւ^էնք և ւէապա^ 
բէբ ^բկիբ^ է՛ չ^՚Գ^կպ^ ^ ցայամաս%ք փայրո^ 



՚ԼաԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 9»3 



օէո^կմաԱցԵ ամփովէէթն յևրևել^՚յ* հ լէ*^էք ^յ" 

փսէխչելոյ ի ԱէԽղււո^է^* այլ է յ^յ^ բևկմամսէ 
սրաից% երկիւպէ՛^ ոչ վաբէթա կանէյ^&լ ի յերէլբէՆ. 
լոկ^ Գայէի% ևեթ ք^դ մէմե§էձ§ց դէմ^ և խօոԽլ 
Ւ^է. "^ կաքէիՆ։ 

Րայց ղի%% ժամու. աւոք-րԿւ եբբոբդի յսաոոս^ 
ցէքէսլ երոԽէքլի 19ու.ժքէէիք որպէս թէ կամաւ. եաղս 
ի կադս^ նայելով զ^ք» Է*–Բ^ փ^Ւ1^Ր է "^Դ*֊^*^ 
9է^ք զէ փւոսա դօրառուսցէ ի կահէւեէէլ և. գ1քեէ 
էւ-բ ^եռսԹցու-ցանել ի վայբսէցնէ Որոց աեսեալ 
զևրանելի ւԱովյժէէխք զի ^րք^՚՚՚յԲ Խեկթեկ^է §բ^՛^ 
թացի^ ուշարէրբէրսքլք առ վաանգի Գ^ք՛ ^ոբա 
սրւս%§սյւթե ի էոեղւո/եք չհշհ^եց/էալք քքքօսւ. գառ՛^ 
%ալ և ^աք&լ ի ա4ւրղիս% էսռ 1քրկյի€.դի* և սքևդհ-ալք 
զ^եա ՎԽ^դե%յասլ^ոյ և գոր^ակց^ցՆ ՛Սորա փու.^ 
թայի՛ն։ ք^՚**յց երաեելի ա»ւ.ժիէւխ ը^գ ^յք ճանա*՛ 
պար^ որոշէր ի %սցա%էն։ Եւ. ^էէսհալ սոս^ա՚աա՛^ 
%աց% աո. իշխաԱէքկ յաւ.ուվէ% 4.^9^Ը"ԲԴէ՛^ աասա^ 
մկթե զամ1քԽա§^ անցս է»դէաիցեք որ անցք/ծ ընդ 
նոսա զաիւ% մի և դգիշերս երյէա։ս՝^ զոքոց գգոյԽ 
ևբեսացն աեաւեալ Գենշապ՚^դյ և ընկևբէսցն. նո^ 
բայ և զանցս ա^%սքգին ի բացն է^ բսա միո^ւէ 
րաայէաէ դաբ^ու^բկի/նյ 1ւ ապշես»լք ի բաղո4ձմ ժամս 



224 ԳՐՈհԱԳ Բ, 



^իանայիՂէէ յսոր^քէւ.րգ ի մէ^ առեսՎ ոչ է*եչ կա*՛ 
րէքքե իմանալ ^ԱաըԱֆ Բ՚՚՚յՏ գպա^սէաաԽսԱ ևեթ 
լռեցուցանել 9անայի%ք չյայանել ոլյ1եք ամենե*՛ 
ւ-քքհ Լ ոչ թեաւ. յհշել առ ույ/եք զմա^ քա^անա^ 
յէցն և կամ զայևպիսի %շաեաց երեմուես։ Ր*^յց 
է%քեա*եք մհաքկ էւոճոճելով աուա%ձքքքէ§ն գարմառ–՛ 
մամբ որա էս յակզգայոէ^իէձ* բ^կզմէ/ւնք ասելով 
՚հենշապույէ և Ջնիկա% ցմիմեանս^ եթէ աՈչ են 
երք քրհսսէոնէիռ թեթև ԷՏե և դույքԱաքլեքսյ*^ այլ 
^ասաաա մեհ՜ է զօրութիւԱ օոինաց նոցս§ և Հք|ք«* 
ւաաոց* և մեք յակգիաութեան ֆլասեալ կոոըն^ 
չիմք և չզգամք1>։ 

Րսկ երանելի աու֊ժիւխ գիաացեաի թէ ցա*» 
ք^ոյց Ասսէույսծ՛ սամենսսյն կասկաձ՜ յամՄԱէսյԱ 
կողմաԿցյ • այլ և ղսլաաասիէաեիսե իշխանացն 
լու^աԼք Գ"Ր Ի^է աա^ասլանացն աոսէոին^ և թէ 
ոչ ոք էսոնէ փոյթ ոսկեոացե սրռոց^ առեալ ընդ 
ի§^ր սէասն ևս այլ լ^կեոք ռորոց կ՛՛՛րի Ք՚՚՚Տ Գէ^ 
աէր զ^ասաաս քբիսաոնէոլթեանն՝. ստոնուին ըեգ 
ինքեանո . և գրասաԱք և րաո իւ.ոաքանչիւ.բ սէն*՛ 
ձին սբռոցկ սասլատս չոբեքկոսսիսք և գԱացթե. 
լռելեայն ի գիշերի յիբսեէ Եւ. մեբձեալք ի վ՚՚՚յր*^^ 
՚իրի՚գէի՚ե ի աեույ§յե^ ուբ մաբմինք սբբոցն կա*՛ 
յինտ քանզի ոյժ։,,աղ^ամղ9ին էբ գիշերն* և աշ*–. 
խաաեալք առ վո՚յբ մի^ սաբամէինֆ ակաբժաես 
կաբձեցեալ գանձինս գի^ւաի եբկնաէ^բ գանձքէա^քէ 



Դ,ԱԶՈՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 225 



Եւ֊ մինչգեռ %ոքա խաէ^վեալբ յած՚էին ք^գ Աէե՛–՛ 
ղիսն^ Լ սէ^ա յաեեաբձ՚սէևի է Նմանութ-քօ^տ լու.՛^ 
սաւոր աբհ՚ույւյ սլացեալ ^ասա%էր յ^Ը^էց ^ 
է^եոսլ նսաէր ի վերայ մարաէոյ ՚՚ՐՐ"յ "՚ռԱ 2էւ/* 
ոոուօ՜ոյ կեոնգի* և. լոսսէսւյէոեալ աեզ/ւքն ւսռա՛^ 
լել ես քաե ե սէոսէ՝ երեէ1քե յստյան$սաէս մար^ 
մենք իւրաքանչեւրոռ սրբոցեէ Եւ֊ %ոցա ուրա*՛ 
է""1էՏ "Ը՚՚^է՚-ք զույսրճացեալք երկիր պագանէեն 
սէեսօւն Ասսէուծ՚ոյ* ե ձեէւն ե գործ՝ արեեալ ժո*՛ 
ղովեցքէԱ զեւրսէքաեչելբ ոք յսէեաեէ ե մե մի 
սասլսէէՈք որաէս Նշմարեալ երեիւ֊ր իրրե գրով 
երանելի Խուժեի%* յ"Ր"Տ րուրեալ ^ոա աևոյշ 
Ի մաըՏ&ոց Աք^ոցԱ՝ լցեալ զույ«ըթացոսցա՚եէր 
օԱսմւքսեցուԱ ռգսէյութիէ^ա խելքսցՆ։ 

Ել. րստրձեսէլ վստղվսէոէսեի գրստսաուց՝ փոիէէի% 
յայլ տեղի յէտ/եստաստէոինք Հեռի ի աեղԼոքն իրրե 
երիւք սլստրսիե ^րսէսախօք* ե դստղյսրեալ աւու.րս 

եօթԴէք մսէսե քա9 Տ^**^^է՚քյ իր՚^Տ ^Ր^յ՚^ՂՒ^^ ւսսլա 
մաքրեցին զոսեերս սրրոցե յաԿուշա^ոա մս§րմ^ 
՚Աոցե* դ՚՚ր ^ աստաեալ արժանաւորսէսլէս ես1աւ.օք 
Թազէին աւսաու.ով անգէն յաեէսպաէոին գգուշու.–՛ 
թեստմր* ե զոսևերսե առեւսլ բեր էին ի շւս^սէս՛»՛ 
սէան% ե սււոկէս բազումս ունէին աո. ինքեանս 
ի ծ-աՄուեէ Ասլա լոելեայն սեսանէին աալ ե ոմանց 
յառաքինի քրիսաոԱէից "բք ի եարաւանին էին* 
որք րեգունէին^ ^աչուելով գիւսէ փրկութեաԱ 

ԴԱՏԱՐ <էԱՐՊե8Ի 15 



226 ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



ոգլյոց և մէ$էր1&ոց։ Եւ֊ սաիսլով յիւբաքանչիւ.ր 
աշխէսր^ տային ^ասու.ցւսեել վադվադակի^ յօգոսա 
եո1քԱաւ.որ կ1/նգԱս%ու–թեԱսե ընտա%եէսց միաեգա՛^ 
մաքս և. գասւ.էսռէ%* Րայց զառամի՛ս աաու.ղ աս՛^ 
էոուաՏ-աշնոր^ էքեձ-ի գանձուն^ բերե՚ալ նախ երա՛^ 
նհ՜լւ֊ոյ 1Աուժևք§ն մաԱՈուցանէո կաաելոց նւս/սա*՛ 
ր արացն Հայոց* "Րք ԷԲԸ^ արժանի եոեալք չ^՛^ 
դունէին զայնաիսի փրկութեան իւրեանց ռգիւան՝ 
աեդէն և. անդ ճանսյչէինք թէ սյյցելութ-եսօքբ Ա՛յց 
ստոն,է նոցա ԱսէոուաՄ) 1ւ "րր ե. . է էսրձսէեին ի 
եաաանւսցնք րարեԽօսութեամբ ոսկերէսց սրբոցնք 
րսա բանի սրբոյ աոն Ասաու։Տ–ոյ կևոնդիք Դ"Ր ի 
խրաաեքե իւրում հ գիշք՚բին աւետաւ.որեաց զդի՛^ 
աելոց նոցստ ի ^որդէն Ասսէուծ՜ոյք աեսանել զւսշ*՛ 
իար^ իւբեստնց* որք եաաարելոցն էին Ասսէսցեալբ 
սրբոյն ի ժամու, իւրու-մ։ 

Սևսեալ էսյնու-^եաև. մի րսա միո9է սլաամել 
Լաաելոց նաիաբարացն Հ,այոց երանելի այրն 
Աստու-Տ-ոյ §Օու.ժիէքն) դ"բ անուանել յայսմ^եաէ 
էԱուժիե^ Տ՜անբանամք և պան ոմն սքանչելւոյն ոչ 
ոք Հոգացեալ աաամեաց մեոք "^յԼ ամենագէան 
դրեալ սլա^է յօր մեհ՝ այցելութեա1/ն ե աարգևէ 
առաաաաէս զվարձս վասէՈԱսեոց նորա Ր^Դ 
^աճոյս անուան իւ֊բոյէ Աս էր ե ոչ Ր^էբ դԽնամս 
՝ մեԾԱտմեՄԱ ե ռօգնութիւն Առօրին զոր սւրաբեստլ 
էր նմա* ե թէ որա էս ի Վարգդէս յայտնեալ 



ՂԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 227 



ւ^թհտօոոսհ օԽոր^ուրգ թ§սգաւ.ոռե% ձ–քէէ%ոյօ %էքքսք 
ն. %ոյե ուոեեօեալ սէռւս9Նորգեէսռ %մէս ■ յէէւյէռմէ 
^Մեձ՜ասրոյք ասէոֆ ՝1ւ ^էսւյսսէսարէմ սէռա9հ ր1/ն՛^ 
շապ^ոյ ^ա*քթարէոկ§սաեսէի եբԱեցոյց գհ^$ ^^^^ 
ղի քսղւսչհլով գէս ե. րոՏսի տանելով ս/եօրի%հն ՛է 
ձեուն ^զօռին ԱսւոուՏ՜ոյ է սէեղէ սէ1քկՏալէ %սէ^էս*՛ 
*ոէսեութեա% սոթոցնք ոոու.մ կամս»ս քԽարասոր է 
ւսմէ^սայԱ^ ոբ եդէ արժանի սէեսաեել գամ1տԱսէքԱֆ 
դոր ոչ նասբձ-էի սէեսաեեի Ա 1^^է *^է Ր"՛" ՚^Ւ՚՚քէք 
որույք ոչ աբժաԽի լ^է՚լոյ ^ասԱԱրէի գաեՏևե իմ* 
պ^արցոՆՅե բոԱաույորառԿ և ղսլատասիէաեիսե "իոյ 
միոէ սբբոոնք զաղօթս և զկաաարոա֊ատ , զիւբսէ*՛ 
^տս%չիւր ա%3փ% • աեսի եաբգաւ ե լուայ* ահա 
աբդ Ա մեծի մառին ք ձեբոյ անձանձբոյթ խնդըե*՛ 
1"4^ ղՒ" ան՚սբմանտտ աբժասնի արաբ ^որ^ սուրբ 
Երրորգութես§է/ն^ մի%չե եր1լնաւոր դանձու. ^բշ^ 
հէարաոԽ սրրոցե գա այ չի^ել ձեզ բերող* Փա՛*՛ 
Խոյց ամօԹով զաա^ապանսե աագեասլեալԱֆ զար*՛ 
^ուրեցոյռ դս/ե^աւ.ստա զվերակառուացե զսիրաԱ) 
ռբուեսէո ռսանմիա ԹագասւորիՆ ռխոր^ա-բդս և 
րարձրացոյռ զաՂտուԱ եեեոեուոյ իւրոյ սրրոյՖ։ 
Աայսպիսի բանս աաբձ՜անառ ե ի%դո1ւթեան սլատ՛^ 
մէր անձաեձբոյԹ երա՛նելի վաձստռաեանս ամե*՛ 
՚*եայե *էաւաէոառելոոն ի ք*րիսաոս* որ էր եբրեօե 
ՎաճառաԽքքե երևբաւոր գանձու%^ ե եղև յան*՛ 
կարհ– վաճառյսէկան բասրի գոբձ՚ովք սլաաոսակսքե 



228 ԳՐՕՒԱԳ Բ. 



քսաոաց։ ՝ 

Նոյն խօսք և մխքքթարոէւթիւե էր յաւ.էա և§ս^ 
պելոց նաքսէսրարսէօն Տ**՚յոց յ^Ր* ^ հ ՚քոէյսէս 
հւ.ոեէսԱռ^ ի %ստել ի էոաե Լ յասուեեի ի սէօես ե. 
յէսմսէս գլուխս* զոր Լ պասէմեալ անյ§սգ ցեձ^ու.՛^ 
թեամբ^ զու.Աէրճսէցուռաեէի% %որոգելով զամէքեէսյԱ 
՝ մեղեեալ մէսէս լսոո§սց% ե ^ասէոէսսէէ1/ս ի Հսք«> 
ւաաս սէրգարու-թեաԱէ Եւ. մասԱ$սւ.աԿդ աէրն ՍԼր*՛ 
չարոմեեաց կամսարականն Աբշքսւիրք որ յամե*՛ 
%էսյն ժամու, ի սէուէ 1ւ ի գհշ^րհ^ վսւրդապեաույ^ 
թիլն սրրոցԱֆ և. մաԱաւ.աԱդ խօսք Լ ^ոգեոր 
խրաա սրրոյե %ևո%դիֆ և պաաասխանէք իւրա^– 
քանչիէ-ր ուրուք ըսա ^արցմսճէԽ սպանոոացկ ք և. 
աղօթք միոյ միոյ ի ժամ կաաարմասմս եոեալքլ^ 
այե էր %որա ^ոգւոյե եերստեուր Լ որոճոսՏե 
քո§ղցրք զոր Աէսէր և. րեդ գոսրողայս սստոմոսի՚ն 
միսէրսէեեսւլ սլստսէմէր աեձաեձրոյթ ^անստպսէղէ 
Զոր և մեր յոլովագոյե, լոէ.եալ ի հրաշալի ՚9ամ*^ 
սսէրսւեահէՆ^ գրեցաք յօժարասլէս հոգալով* զոր 
թէսլէա րսա ակարամաոսթեաԱ մերոյ ոչ եղհաք 
րասակէս% յէշ^ւ զրովաեդա1քս ի 1րորզէք ոտյլ ե ոչ 
րեսէւ. գսէեալ աՆյու.շք^ յասլասզեալ մոոացաք ի%չ 
քՒու.լաես»լով։ 

ծ*Ը* Եւ– մաեալ թագաւ.որին Ցազկերտի րսաո 
վսւրդևլոյ ժամա%աևի՚ե յոսաամս ի Վրնան ե մհա՛^ 



%ԱԶ^ ՓդՐՊԵՑէլ 229 

^էսմույՆ սէմեՂէայե ս»»^ԱէգաԱէսոյե և. ռօբսէցե որ ք^դ 
1սմսք էքքե^ ^ւսմս§րձաևուՔ՚էա5է ս§յնու.^ե»ոև աայէ՚ե 
Ր^՚՚՚^ՒէՔ շա^էսսէոաեւքե քբք է Նհսշապոէ.^ էք*^» 
յասք ^րտսէքանի% ^ենշապ^ոյք *ե$սխաբարացն Հա^ 
յ"9 "ՐՔ է ԴԴ^հէ^ է ^""ք՛^՛՛^ է^^ արձակել 
զէէանեուձս իկաեաեց և. կամ Գ*"յէ "Ք "Ր Ը^Դ 
՜նոէէա. լենէԱն^ ի պէէոս արրաեեկուՔ^եաե ուր ե 
կամիցի%9 ^որ էրրև լույսն երանելի երիցա^տքն 
Խորէն Լ քԼրրա^ամ^. վաովաղակե^ փուքսով է Վրկստ% 
Հասանէի%ք ե, ստհկեալք Հրաաարակստւ. ստռաքհ 
աէքրարաաեսէե% րե%շաա^ոյ^ րէքոոք րասրձեալ 
յոսէինք եթէ €՚հու. յորժամ զ^ոգևոր աեարսե մեր 
ն զվարգաաեսւս ե սհւ.շապ^ոյ առեր գկացերֆ 
լ^գ որս ե մեք կազմեցաք ու.զեկեց լքքեեի ե դու. 
րււեարար ^րամայեցեր խիսա սլա^սլաեոԱ-թեամր 
ստրգելու.լ դմեռ անգէն մինչև ցայժմ* ՚՚՚բդ ^ք^է 
սէստրեալ ուրեք յ^րկիր օաար ե յաեդարձ անցու.*՛ 
ցէք ղնոսա^ աոՏսելով րարերարուՔ՚իւՏև սլաամե՛^ 
ցէք մեոք երթ ալ և մեգ լքցնել աեդարձ րնդ նո–՛ 
սա* ՚**յէ 4^՛"/ անդէն ե վաիէճանիլ պասէրասա 
եմքք սէեսաևելով եեթ էլեոսւսք ցանկամք արմա՛^ 
%ի լիներ և եթէ սսլանէք ղնոսա^ կամեցարուք 
ե ի վերայ մեր աալ վևոքս ^րամաեֆ Ղ՚*Ր ք"*՛ 
սէույսկաե և մե^Ւարգոյ ^ամարէաք ղմաքե այն*» 
պիսի քան ղամէքնաքն ռփառս և ռմեօ-ութիւ^ւս 
ասշիէար^իսյ^ է 



ՃՅՕ ԳՐՈԻԱԳ Բ. 



Ել. Վե^գենշաաու.^ լուեալ ■ զսէյԿսլիսէ բանս– 
ի նոօաՆէնք և Ր^Դ ^՚""՚"Ր^*՚*ե"^Թր^ ս/սերկիւ.–^ 
դահ՜ա-թեաե աոանցն զարմացհ՚էսլ 1քե^Ա և. ամե^ 
Ղքսէքն բէսզմութրւե ^բւսսլարսյկ1էն^ ■ պասքասխօյէփ 
Խուեսէլ ասաս օերա%ելիսն ^ թէ Հէ ՏԼճաԱԱԱսլէսր^ 
վէսրդասլեաառՆ ձերոռ ոչ ոք ռհւ,ցա%է* Բ՛"^ 
վասսն ձեր ^սւոռս/եեմք ռաոքայից արքայ* %ա 

ՒշՒ՚է Գ"Ր Ւ^է ^/՚""^"՛^ "^"՚յ Ւ՝՚1^ր՚"յ ձեր»* Եւ֊ 

(քաեալ ի ն՛երքո րե՚եչա՚սլու.^^ սլաամէր թագսէԼ-Ո*–՛ 
րհ՚ե՛ Ցառեերաի ռամե%այԱ՛ բանս և ռիէեդրրս երա*՛ 
*կելի երեռաԱմԱէ Եւ֊ Թա գա ւ.ո ր ե*Ա ^րամաե^ աոԼեալ 
ասէ* (^Թէ ի ՚եոցա վեր այ Տնաս /՚^^ "Ք յ^՚յ*" 
I չաոնէք քւ դաաախազ ոք չէ ռ^եսէ^ ^Ր^էր պ^գ*^ 
ժե% արեգական և սւաաուել զկրա1քս յանձքե առ*՛ 
եեն՚ք և րեկալեալ գսլսէբգես մեձ-ամե^-ս ի մէն^՝՛ 
՜արձակեսռին յաշ/սաբ^ե եւ–րեանռ* ստսլա թէ չ^ա՛^ 
Լանեսռին՛ յանձն– առեոկ ճմեր ^րաման^ պաւոու.–^ 
^աս կրեսռեն խեղա-թեամրք ե երթեալ յԱսորես*՛ 
աաԱ մշակու-թեւԱ արասռեն րնգ արքունի մչակսնք 
ե ի ^աբկե կայռ են մինչև ռ վախճան իւ֊րեանռյւ>է 
Եւ. եկեալ ր1/եշա սլո ւ^ ասառ ռերանելի երէցն 
աորէն ե ռերանելի երէռն Աբբա^ամ գ^րաման 
թագաւորինէ Եւ. լուեալ գայս ասէէոուական քա»՛ 
^ս/եայիռն^ եաուԱ սլասքասխանի որսլէս րնգ մի 
բերան և ասեն* <էՄեք ոՀ միայն խեդանառ եեքք 
աասէրասա եմք վասն անուանն *րրիսս9ոսիք այ^ 



աաո ՓԱՐՊԵ8Ի 231 



և. քերանէսռ և. մսէ^ու֊է Այլ փսսե ստոեգստևաե եր՛–՛ 
կռասէգա-թես/Ադ որ ասէք^ մեք (^Գ ձեր մոլո՛»՛ 
րոլյ/՚եաեդ ասպշուք–իա1ե սէրսէմեստլք խռովիմքֆ և 
խնգրեմք յԱսսէուձ-ոյ ԳԳ՚՚՚Լ ձեզ ի թւքրուԹե՚էՀէ 
ս/եգեսէուՔեաԱդ ստյդորեեք , ^^Դ • /^է "եզ %մանել 
ձեզ* և մի ւհցհ^ թոզեստլ զասրսյրի^^ սէլէաոԱ^էհ՜ոռ 
երևեր աագս/նելյօ։ ՝ Հ 

Ես լուեստլ զայսահսե սչէստսյս1սաեես աԿեր*՛ 
Ահւ֊ղ եշԽաեաց^ է րերաԱոէ երաԱելե երեռաԱռկ^ 
ևասէարեցե՚ե զ^րամայեալսե ի թագաւ.որէ%։ Եւ. 
եսէրեալ զերեոցուեց զսէ1լաեշ^ս%^ եաուե տանել 
յ1Լսորեսէոան ք հ գստւսէէւե որ էտ/եուաեեալ Լո^ե 
Աափու֊ի 1լալ անդ նոցա ի ^արեե և աոեել մշսէ*՛ 
1լոսթ՜եսԱ արքոսեե։ Աւ. լուեալ զայս ^ւսսստէոառե*–՛ 
լոցե աշԽպր^եՆ որք յԱսորեսսէանեՆ. էե%ք զերԹս 
երասելեառկ աԱդր^ 1^Դ ՚"՛*–՛՛՛^ ^ւՒ^ նոցա խրե*՛ 
գութեամր և աաաոււեցին զեոսա որաէս զնշխստրս 
%ա^սէսէաեելհցն սրրոց* "Րք ե արժանե եսե էհ*ե 
այեաէսէ մեօ-Ասրաեաց* ՛Սա և զևարասհ եւ.ր$սքան– 
չհ՚֊ր ուրոկք զէն^ ե ունէր^ րերեալ դսէե*ե առ 
ոսէս երաեելեացԱք աո%ու.լ և մասէաեարարել ե 
պէսէս հոգևոր մասին ի փրևու.թիսե ասձսքևց 
իւ.րեաԱց և լ^աաեեաց։ Եւ երանելի երիցանցե 
մակալեալ յլ^^այից Հաւյսաացելոցն րսա , արժա*՛ 
%ի մասն քքե^ ն՚ոցեն ի"1լ Աէային տանել յւԼսլար 



2Տ2 ԳՐՈՒԱԳ Բ, 

ստշիէար^ ևսէպելոռ %սէիէ1սբս§րօէսն Հ՚՚՚յոօ* "ՐՔ 
քսեդա-թեամբ և. բասգոլյք յօժէսոոէւթ՚եսէէքր էպէսէ^ 
քանչիւր ոք աղաչէր զերա%ելիսն^ առնել աըժա՛^ . 
Ղւէ սէյնաիսէ հոգևոր ճաեէսպաբ^ի։ էր զի եբաեե*՛ 
լի երէցն Աբրա^ամք առեալ զաոկէս ^աբասայի՚ն 
կոզմանցն Ասորեսաանե՚ացն ք տարեալ մաւասկա*՛ 
բարէր կասլելոց %ա^աաակացե Հ"*յ"ցք ըսսէ իւ.բա^ 
քահչիւր աիսէոյից* ե. ստբարեստլ ղայս ւսյսսլէս 
բէսզում աեդսէմ ևաբգէսւ քրիսսէոՆէից ստշիէւսբ^ինք 
ե էսսլսէ իս1լ ինքն երանելի եբէօն Աբբսէ^աէք բսէ՛»– 
զուս ամսք սրնտե. յարձաեու.Տն ևապելոց նաիէա^ 
բաբացե Հայոց աշիաբ^ինֆ անվե^եբ լինէբ նոցա 
թոշաևաաաբ ի ^աւաաւսցելոց աշխսէբ^ին էոույա*՛ 
ղացէ Եւ. եեցեստլ ամս եբանելւոյ երիցուն Աոբե^ 
նայ անղ^ յԱսորեսաանի վախճանիւր։ 

Րսկ եբանելի եբէցն Արրա^ամք եբաշիէաւո*՛ 
րութեամբ ^աւ.ստաացելոց աշխաբ^քէնֆ "բք զսէոանս 
իւբեանց և զարարս փոխանակ Ը^գ ^արկի նորա 
գրեցին յարքունիս ցվսէիտճան նոբսէֆ ե կասէսէ*՛ 
րեցին զկարգեալսն անվեհեր յաղագս նորա^ ար*՛ 
ձակեալ զերանելի այրն^ եեն ի Հայս։ Որոյ աեսն 
իսկ ի^ր առանց ամենայն երկբայութ՚եան զկեբ*՛ 
սլարանս հրեշտակի ցուցեալ Տ՜անուցանէր ամե- 
նայն աեսոզաց զայրն 9 Եւ. ձեոնսէգրեալ յասսէի՛– 
ճան եսլիսկոպոսուՔ՚եաե աշիէար^ին րփէՈԱ^էեաց^ 



ղՍԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 233 



ք.9սղոլյմ ույլղութեանց աշխարհին մաբգեան էհ^էր 
ույւուցի^ֆ և վախճաեէը ի %մէ% ^"՚ՐԳէ է /""/՚*՛ 
ւ-ոք Տ^երոէ^եանէ Աքէույէ ասրժանքւ եղէցոՆք 1ւ մեք 
է ՚^րք""՛"**՛ Ցէսույւ է *^էը ՚քեբֆ և %մա փաոք 
յսօփաեաեսփ ամէէէէ 



ծ*Թ* Արգ գաոձեստլք աեգրէն յառա9իՆ 
դրուագե^ գրեսցուք ի էլա ը գի է Րսկ^յէսմին եօթ%և.*>՛ 
ւոսւսեեոոոդի Ցազկերսէէ արքայի իշԽսէՆ% ՎրաԾ 
ւԼշուշէսյ աոաչէր զաւ.ագս դըամն արքունիք րա՛^ 
զու-մ Լ անհամար ևարսւսի Տ՜ւսխ&ալիւրաքանչիւր 
ումեքք 1ւ մանաւէսնգ ստէւստւել ա%օրէ% ^աղստրա^ 
աեէոէքե Մի^րներսե^ի*^ դորսեծ՜էսւ֊ 9էսսիւ. ս սաս*– 
ԱէիԼ աշխստաու-թեսէմր ^աւ.ա%եցու^եալ սէայր 
սէսել ռթադաւորՂէ Օազեերաք դի ^որ^եսցէ %մսւ 
զորդիս երա*եելւոյ Նստ^ստսէսւկին Հմստյեևայք ի 
սէո^մէն Մստմիկոեէիցք Գ՚՚ր ս՚ռեալ էր %ե%գսօ–որ 
իշխանին ՍիւԱեաց Վասաեստյ ի դսէյեկաց^ որաէս 
զորդիս մա^աաարաացք և աարեստլ էր ի դույւՏէք. 
զի մեռցին* "ՐՔ էի^ •/"քք^ "՚Դ՚"յք^ ^՚– մարգա– 
սիրիս Ասսէա-ՄՈէք րարեիէօսու-Թեաէքր սրրոյ 
արեաե հւարց %ոցաֆ ^աւանեցուցեալ զէքիսէս թ՚աս*^ 
գաւորին^ սլարգԼեստց Աշուշայիք որաէս նարի 
աուե սիրելւոյ և վասսէասևաէ-որի^ զան^աւ.ասէս§լի 
ամ1քեեցոէ^§ զմեծ– %որա խ%գիր%։ 



^ ՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 23Տ 

՛Ել. ւԼշու^շայհ սէեսեստլ ք՚յ^ ^ ւ^եկէսլեալ ի 
թագաւյէք^ զմե&*Ա պարգև՝ յարու^եէսչ ի խորա^ 
՚եի% էսռսէքհ սօքէ%եցաձ •աԱնեւսչ յ^րկհր՛ ^^լ՚^փէր 
այ ԱՈ և. անդոք և աաս§ ՚^ստրե$սնէս դԳԲ՚^է* է գե^ 
սէիէ/ն* էսյսաէա եյաաարէր գերեռաւսքւութիւՏմն։, Եւ 
Օէեսեսէլ ռայս Թէսգաւորհ՚ն ե. ամեՆեռոԱ% ՝ որ է 
իէորաեի՚ե էհ%ք՝ և զարմառեալք մե^էապէսք .. թէ 
զ^^չ արար այր^ք ^ստրցանէր Փ**^ թ՝ագԱէւյ*րԿ ք 
թէ գ։Վրաց րգեշխք գ1^^ է "՚յգ ^"ր է*^ գորՏ՚ք 
Դ՚՚Բ 9՚՚*՜&^Ր Գ՛"–՝ ՚^ևդ այսօր»։ Եւ֊ սլսՅԱէասԽանէ 
ա՚ոէ֊եսէլ Աշոււշայի՝ ասասք թէ ^Րսէրերար արքայք 
Դ"*–ք հ^ ՚եոր սլարգԱ շնոր^եռէքք Դ^Ր "՚յւ հ^ 
քխկերաց ծառայի ի ձէն^ չէր գտեալ* և ի%ձ 
արժան է նոր երկրսլագու.թեամր երկիր սլագսէ^ 
նևլ ձեդք զոր ^եր յս՚յլ Տ՜աոէսյէ գայՆսլիսի եր^ 
կրպագութիւե Խրրէք չէր աեսևալ».^ հԵլհ .լոսեալ 
զայսսլիսի րսէես թագաւորի% յԱշուշայէ էւ ամե*՛ 
նայև րաոմոսթևաե աւ^ադաԱւ.ոյն՝ ձ՚^ձ^ Գ՚՝4Ւտէք^ 
զայրն և. մեքՒապէս ղարմառանէ 

Կ* Եւ. կեռեալ սադկերաի թագստւ^որին Պար^ 
սից Գ^^՚՚՚փ ժստմս/նստկի կենաց ի սրոց՝ վէսխճանէր 
ի Փաոտսսում* Եւ. թագաւորեցին նորա երկու, որ^ 
դիքնք Հակառակելով րեգ միքքեանս* ե դիմեսդռ 
ի վեր այ միմեանց սլաաերազմաւ^ յաղթա^արեալ 
սպան կրսեր% ռաւյսգն ե ինքն թադաւ.որեասցֆ 
որու.մ անոԱհճէ էր Պերոո։ Եւ ի նժին ամի թա^ 



236 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



գէսւ-ոըուՔ՜եամն իէ^րոյ առաքեսէռ ռՏրզսւտյք1տասսլ 
ղհ՚^բ գստյեսէեորդհնք Գ^Ր ^՚*՚բՒ մ՚՚յ^ "ՒԲ^Բ սւաս*՛ 
ւելստպէսք ե ^րամաե եսա արձակել ալեախէսրարա»ե 
Հէսյոց ի կաաաեաց և կարգել %ոցստ ռօճէկ ք 
Հիե* ^Կէսյցե^ք ասէք էս%գէն այրուձէով և կէս^ 
սէստրեսցեՆ ղգորՏ՛^ որ քքե^ ե դէ՚Տ^ %ոցսէ Աշտասէ 
^"՚յր^ սրզսէսէվ^ստսսլստյյ^է Եւ. եկեստլ Օրզաս9»1րշ^ 
%ասէփ»^ եսէ %ոցա սէւեսէիս ասելովդ եթէ ^Արքէս՝*՛ 
յից էսրք§սյ պմա^ԱսաարտուՔ-էէձքե եթոզ ձեզք 
ն է կաաաԱսէցդ ^րէսմէսյեսէց էսրձակեի ե կստր–^ 
գեաց ձեզ ռոճիկ ի Հրեք ե կանանց ձերոց յաշ^ 
իարՀի իւ.րեա%ց* ե ձեզ հրաման եա կալ ի գորձ^ 
արքունիք ե լսել ամենայն բանի ե կաաարել 
զէ*ր ^՚սյՐ իմ Աշսէասէ ^րամայէ ձեզՅ^։ Եւ. լուեալ 
նաիտարարացն Հայոց զայս ամենայն րստնս Ծը*՛ 
զասէվքկասաայ^^ եաուն փառս Ասքոուձ՜ոյք դոգոզին 
իւրեանց ե բարերարի* յորմէ ե կաաարելապէս 
ե էքտյլ բարւ.ոյք բսէրեխօսոսթեամբ նշխարաց սբր՛^ 
բոցկֆ սաասէին երկայսմսէու֊թեամբէ 

Ել ի աեսանել զեսէիտարաբսն Հայոց Ցրզաա*՛ 
վխասսլայ և առ սակաս ՚սակաԼ ՚րեդելեուվ րեգ 
նոսա^ քԱոր^եցաւ. որսլէս յասաուաձստյինն աԱնար^ 
կութենէնք խնամարկեալ սիրեաց զկամսարականն 
Արշաւիր րսսէ սիրոյն Ցոֆլաթաեայ զրաւիթ* 
յաղագս ե այլոց նաիէաբաբացն Հայոց ^ոգստյր 
բսէրեիւօսոլյթեամբ ^անապազէ Տարեալ այնու^ե^ 



ԴյՕՋԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 237 



սքև դնախարարսե Հէսյոց ի Տբ^ք ^ կաըգեալ 
էլյասէքաետհսր ու.մեք ռոճիկս\ գու»քարէի% փ§ոսէս 
է ձեոն Աչւոստէոպյք ուխտել մևոսս» է գործ՜ պասէե՛^ 
բա ղմի։ Զորս մեծարեալ յարգեաց Աւէաույսծ՜ 
սէռսէ9հ զօթսէգլիէէ գեդիՆ^ յէս^ոոելով նոռսէ քսէ^ 
^ութ՚իւն եռԼելստաէսք տսյլ և ւսռստ9ի սօէե%այ% 
քաղստքէսցեսէց% Հր1ւէսյ և գւսւ.տսռհ%^ ^ո թխե՛լով 
ս»9ոյ ՐԱսրէԼրելոքս թէսռում և ւսգգէ սէգգի բժչեու.՛^ 
թէւՏԱս էսԽաաժեէոսւց ի %շ/սէսրաց սրբոցնք Գ"Բ 
ուձէի% քա^անէսյքն որ առ *եոսա էքքե՝ գադա առ 
իՂւքեաես* վաս% "Ր՚՚յ ^ռչակեալ աեու.աեեռաե ի 
զօրտսգլխ^^ և յամ1քեայ% գասսէոփն^ Ք՚"9ք ^ Ղ՚"Ր*՛ 
մա*եալիք։ Եւ. իշխամս Հր Լայ Հրև^շնոմշաաու^ 
՚^իրէբ դկապեէսրք/ս Հայոց յոյժ^ և ղքա^ութիէ^տ 
%ոցա էլ ք/՛"՛– բարս ե. զմարթտու.թիւմն բա գուճ 
աԽգամ գրով ծ՚ա%ու.ցաեէր մեհ՜ամեձ՚ացե ի գուոԽ 
ո րւրոց սէբելեստցե ոբք ի ^րասլարաևի% էքքե։ 

^111* Եւ. վասե ղի բստղումք իշԻ՚էի^ խու.ղել 
ղերաեելի կաաելոցե ղսէևարաԱալ քքետ մարէՏքովք 
փէոքս և ^արցաԱել յա%գգեէի%* "Ր՚*Տ մոուացեալ 
յիէ-րեաԱց սւկաէէե ղգերաէ/նք րսա բանի ^բկ^ի^^ 
ա%ճնադաճ ԱւՍասլարծուՔ՚եամբ մասոոսցեալ յս*1^ 
լոց ակա%– ղշի՚֊ղ եր1լոէե%։ Եւ իմ լու.եալ ղայս^ 
դողացեալ ղար^ա.րիմ. քա՚եզէ ՚^այեցեալ ի կա֊ 
մասոր *Առցա յա^գսագս յսէւիսաե%ից յուոոյն ղա՚եա*՛ 
ղան $ոսէԱ9աեացն մստսա^Աք և. աեսեալ ղմեծ %ո*՛ 



^3» ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



ցա զաևոդութ1էւձ ^ամբերքււթեէսննք — ար^պմար^ 
Հեղով զմեքՒութիմս ք առ ֊ոչինչ համարե՛լով դեշ*՛ 
խա%ոէ.թիւն ք^ հեռանալով յրնչի^ք աալով աներեիւղ 
զէմսձքքես է մա^ք և ըսւդմս»ժս»մաԱաեեաէ ^ամաե^ 
թել կապան աոք աաոեալ ռաԱդհց ե թ-քևասմսաեասո^ 

յսԽճՅ սէոԱոպ դասՆաըգու.թ՜հէհէ քաե դփաոսք աոան՛–՛ 
էէէ է Ք՚*՚ՂՑ"յ9 ^^չիլ Ի ձ^արաւոյ, աաել զընչից 
յղփոտ-թէւԿս ք ախորժել դաոքաէոու.Թեա% վիճաէքև^ 
աեարդել զփափևու.թ^էէ^* ք սէոեռեալ ռեասէասմռե*՛ 
ոուՕ-էէ^ք — և Դ"*յք թասդու,մ մասոէ^էս եաոեաց 
ղաե^Սէմէսոս և. սասաիեսք Գ"Ր յէ՚^Ր^՚՚՚^Տ մարմքքես 
.մաողիփէ "՚/^ ^Ր^&Ւ^ ահւոոժելով^ էՒշՒ՛^՛^ բեստւ. 
և ոչ յէշել դակաոացեսքլ մասն էնտ յայեպեսեառ 
անձենս ^ որպէս զեբանելի մաըգաոէեցև և զսուոթ 
.աո.աքելոռե բազում ինչ ա ես անելով ուոոութիճէս՝^ 
չեմք աբժանի և ոչ նկաաել զմի ինչ մասն մաբդ^ 
կայիքե ի նոսաք ՚^ՐՔ ԼՏ^՚""ԼՔ" ^*^Ք Բէ՚՜Բ չ**՚Ր^<^Ք9 

՚ զ^բ անգստմ և ոչ յիչե-մք եբբէք զմեբն Լ կամ 
զմասսւ. ստ&եալ դղ9սէԱամբէ Մին միայն է աբգաբ 

՝ և սոք-բբք ոբ ստսառնք թէ ՀՍս միսէքս յ՚"Դ^^9ի 
.աշիաաբ^իյ^ ։ 

Րսկ ոմանք ի կասլելոռ նախտսբսէբառն ւաքկ*՛ 
ռանէք .ոբու.մ ՝աեանսէսէես ի"կ եոաք^ աբգստբե 
յեբկբի եբկնաւոբք էին ե ի մաբ^ի ^բեշաակք 
եբեէինէ քքր՚*ց կարգեալ անձամբ անձանռ գաբոոք 
ն. ուսեալ զկսաակաբանս եկեղեցւոյ՝ ^ոգևոբ կրօ*՛ 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^9 

՚նիւք՝ զ»սն ա սլա ա ական առաքինէԽէց դվարս ապա^ 
ւոքւեալ յանձի%ս իւ֊րեանց^ անվե^հր կա ա արկին 
կարդեալ կահոնս գուբղայից Լ կարդացմոմԱս 
յ^թերցուաձ-ոց* ղցայգ Լ զցերեվ յոլհվէին ի%էայ% 
անդադար ք ի գումարաակի որսլէս ի աա%* եր*՛ 
րեՏև յայանի և էքրբեՏէ ք ՚" ժամանակին ի <^օ#« 
Տ-ոէ-կ դնոյն աճեցու-ցանել ոչ յապաղէին* վառեալք 
դինու.^ է^դ էքիսէս իէ-րեաեց սլա շա էին* յարձսՒ»՛ 
կեալք ի վերայ թ^ամեաց^ յադօթս կային ի 
սիր աս իւրեաԱց* և յամենայե կոուոյք օգնակէս՛^ 
նութ՚եամր ^դօրինք ողշաեգա^մք յ"՚դ/^՚՚ԴՔ ^ անուա՛^ 
նիք դաոնային։ Եւ. "րք յա դադս Տ՜երութեան և 
կամ Տ-անրամսէութ՚եանք ր""^ մարա»ոյ րնու.թեանք 
ու-սաեել ոչ դօրէին^ ^ամայԱ յ^րկ^՚՚Ր ադօթ–իւ,ք 
հ անվասսաակ յոան կալով աո.աւ.ել ևս կամաւոր 
յօժարութեամր անքուն և ան^անգիստք լինէին* 
Լ էր աեսանել զամենեսեան որդիս լուսոյ և 
մանկուես արքայու.0–եան* 

Նոյնսլէս և կանայք ք որսց նա^ասէակհ՚ալ մար՛*՛ 
տոիրոսացան արքն^ Լ "՚յՐ*Ց կանաեց^ "Ր"Տ ^Ւ^ 
ի կստսլանս ստրքն ի Հրե.^ րստդում սլարկեշաասէր 
ասո.աքինու.թեամր մի ղմիով ելևելս աոնէինք ղ^ր 
ամենայն մեռան ելով ամենայն ախաից* Ր"^" 
բանի մարգարէին կենգանի մարաիրոսք էին* 
սէո. որս յ^^դԹի բաե^ ասել որոչողուԹեստմր ղսսւս*՛ 
*քիկ վարուցն նոցա ճգԱա-թիւնս ) "Իք աեցու–ցին 



240 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



I 



զասզոսմ էսբսօքթքք և. զթեակաե սանսէոույքհւձ 
մարՏեոյ կանանց դօրացու^եալ ա§ւաւել քան զա*^ 
րանց՛ քաչայաղթողք եղեն։ Կանայք փափովք, 
գսէոերք նախարարացն Լ կանայք աւագացք փո*՛ 
խսէնակ նսէդ^ոյ կոոեսւկ ուաէԱնք ե փոե§աեսւկ 
պարզ գինէ֊ոյ ^ոէ-ը չափով ըմպէին* փոխանւսկ 
կերասէսետսյ ոսկէ^ույւ զգեսաուցն Խոշոր բրդեայս 
ռգենու֊ենք ե փոխանակ բաղմադէմի աԱկոփէոռԱ 
փրհսայէւք է վեբայ երկրե գեաեաաարաձ-ք լի*՛ 
%էէն* ե "ՐՔ յ՚սո-Աէքս՚գք՚յն յամրանէսյին ե քուն^ 
նմաեեալք վերեոռե աեքոմեք եռեն։ Ջօհ՜աե եւոովք 
չյարէքաոեոեն սանէոոոմ զ^եր գլէ՚՚՚յ քււրեանռփ ե 
որոլյք անէնաո է յ^՚դԹել կանանոք չէսաեէօսու.*՛ 
թեաԿ և սսաէսլ լ^գ քօդով այսր անգր ^այեցո–^ 
ոուՔ՚եան զ§սչս յա&ելոյ^ ««« ի սաէաք ե ցա^Ւույ^ 
ցհն զչեզոսս եւ.րեանց յաւելորդ խօսից։ 

Ծորոց խնդրո ւաՏ՜ս ե ի վասաէսկս ի էքեասԱն 
ար անց ե կանանց էսէքենոզորՏն Ասէոուաժ ^§սյե^ 
ցեալ՝ յիշեաց զնա^աաակովքիւձ սբբոյ՚ե Վաբգա^ 
նայ ե ոսօքենայն էքեարանելոցն րնդ նսաք ե զրա*՛ 
րեխօսու.0–եւե վկայելոց քա^անայիցե ԱսսէՈԼ.էՒոյֆ 
^որ^եալ օվէսրգեեաց գաոեալ կապելոցն յ՚*՚7^ 
խէսր^քէ Հայոց։ Որք եկեալ ի աոա^տս եւրէսքէսն–^ 
՝ էէ՚՜Բ յ""^Ւ 4^9^Ր"ԲԴէ Թ՚՚՚գ՚՚՚՚֊՚՚ր՚՚՚֊/^եէսնն Պերո^ 
դիք ե կեցեալք եա.րաք§սնչեւ.ր ոք րսէո սսէ^էէտտէ– 
նելոյ ե Տեստոեէ^ վախճանեէսլք թաոեցստն հ դէրս 



աար փսւՐՊԵՑԻ 24ւ 



^արց իւքեսւեց խազ§սղու.թեամր ըսէո Սասաու.ձ^ոյ 
^աճոյիցեֆ օը^եեալք ամե^ևեքեսքե է բերաեէ9յ 
սուրբ կաթողէկէէսէ% յ^էւասւյէ 

ԿԲ* յ^աԽզէ յեա կաէոս§ոմաե սոբոյ եաթողէ^ 
կոսին Ցովսեփայ յա^ոըդեաց դկաթողիկո»§ու.թիաձ% 
յաշխաըԳս Հայոց տէր Ծելիաէ, որ էր յազգէՆ 
ՄասԱազկերաեցեաց՚ն* և զ^եսէ %որա *ոէր Մով*՛ 
սէսք որ էր և %ստ ի %ոյե առգէ$ Ալ. ապա րսսա 
ԱսսՀՈւձ^ոյ աեսչութեա%ն յա^որգեաց զկաթողէ՛^ 
վոսութիէձւ աշխարհիս Հայոց աէր ւ*իլյոք որ էր 
ի գաւ.ստո.է% Տայոց^ ի գեդ9էն Արա^եռայք "^յր 
լէ գէտուՔ՚եամր նայովս Լ աո֊աւելեալ յուձհւձք 
յորդասաց րաևէւ. ե. աո.աէոարու.ո1ս վարդասլեաոէյ^ 
թեամր* զոր ոչ ևրրէք արգևլոյր անգիաութեա%Ն 
սէեարութ-իսեք այլ ռձ՚ած՜ոէ-ես ասացեալ Հոգւոյ%^ 
^ոյն սուրր Հոգւոյե ^որ^ յայա արարեալ 
%ովաւ^ լույտասորաաէս ուսոսցանէր րովաեդաև 
ժոոովրգոց* որոյ րստնք հլր %մա% յորդառասէ ահձ^ 
րևի զամե%այԱ լսողի ^Ւաղվեցոսցեալ պաղարերէր 
ռոգիս։ 

Եւ. ոՏնացեալ դեռևո է սէոայութեաե ^ասա^ 
կի ղորդիս *նս§^աաավելոց% (^Դ սրրոյե Վարգա*^ 
^այք "րք ի ^"յն աո^մէ Մամիկոնէիցն էին և 
կամ որք ի աո^մէ կամսարաևաԱացե և, կամ յայլ 
աղղաց^ կանայք ՚Նսէ^ասէակելոցԱ ար անց Լ կա^ 
սլելոց ի գրաննք թէսլէա և ի %եղոսթեա% էի՚ն^ 

Ղ(աՐ ՓԱՐՊհէհ 16 



1 



242 ԳՐՈՒԱԳԳչ ^^ 

սակայն ուսու.ռեալ և * րազու^մ • ^ոգոդութեամր 
ուսհւցԱէնել աու,եալ՝ և խ՚րաաեալ ոչ էրըե. զաե՛^ 
փոյթս և զա%պիաա%> ՚*կան՚այս^. այլ էքքՐ^ 
գքա9այբս^ գաոօս9իկայ զօգսՓարեր չքեղաբաբ 
^րքս ^անգս՛ մա%կանցն ^ոգացեալ լէ§ու.ի% ։ Եւ. մաեա՛^ 
ւանդ եհն. նա^աաաեքֆ Հմայեկայ Մամէկէքնէի, 
եղբօր սրբոյԱ ՎարգաԱքսյք որ եղն. կքքե անու.ա*սէ 
և. առա լելե ալ ամեն այն լաւ. և մաասոբ մասամբք 
յամենայկ կանայս ի Հայասաան աշխար^իէէ* որ 
սնսյռ և խրաաեաց զորդիսն իսր յաշիար^ին 
Վրստցք ի աան 11շու.չայի Վրառ ԲԴ^շէ՚էք զորս 
բգեշքսն Վրսէց Աշուշայ քսնդրեաց պարգևս ի ^՚"/՛*՛ 
քայէն Պարսեց Ցազկերտէ^ րսսէ սէռաքագրելոցն 
կ^՚՚րգհ) ե աՏ՚եալ եա ցմայբկ իւրեանց^ որում 
անոէհւ էր Զէ^ւիկ* վասն ղի ղքոյրն Ջրւ֊կստյ ուՖէր 
ե ւխու՚թ՚եան . բգեշիքս Վրաց Աաշուչայ^ • ոբոէ֊մ 
սէնուե էր , ՍՏԱուշվո-ամ։ . ՛Եւ. սնու֊ցեալ անդ մահ*՛ 
կոէ%Փ՛ ՝ ե Ոէյսեալ յաոքո^ադէմք էին յամենայԱէ 
և . ^ռՏակսասորք* ՚որք ՚^է^^ գեքւես ի ւոիս ՚մստն*՛ 
կոէ-թեան էին^ ամենայն աեսանող մաաց եբեէին 
աԳռղսւկք ե զա-րմանալիք* ոբում անո»հ§ էր Ասռա9^ 
նոյե Վաթանք և երկրորդին Վասակդ և երրորդին 
Արաաշէս*՛ .ք՝ս*յց էր նոցա մի ւս ևս ՛եղբայր կրսերք 
անուե . Վարդք՛ որ էի ^ացեստլ աղայ ի դայեակս 
իւ.ր.ի Տայե։ 

ԵՂ** էկսոսա ՚սէեսանելովք ՝որք ե ժաման$սկին 



՚ԼԱԶււՐ ՓԱՐՊծՑԻ 243 



յ§ւ.ոսէքսւԱտհւ.ը է՝ ւոու%ս՝ որաէս գքսդտոասգոդի ^ա*՛ 
բանօքէբրև. զաե՚աէսէաես գսէանէհՆ^ է Պւսրսեաց 
դսէաեուաոէրութ-էւԱյԱ գեեէսլ ոսրացոԼթեսէմռ րսսւ 
աԱսէըժաեո§–թեա1/կ ^ և ոչ սւիրացեւսլք ասաոու^Տ^՛^ 
սլւսշս1ութ–եամբ հթրե. զէսրժանաւորսք "՚ՐՔ ՚**^՛^ 
միէոք 1ւ ֆլէսսէսկարքք աեաէսէաեք և ոչ պիաանհքք 
փսէոք և ոչ Ք՚"9ք* յ"Ր"& ուքանք է լեոնաքսոյռ 
սսւ.ազակաց ի մէ9 աեռեալ ոէ-րացութ՚եամբ վեբ–^ 
էոէւքեք և. ոմաեք ԼասէաեուԹեասսթ ասսէուաՄս 
աւԱէոեք 1ւ ռէսսսւու.աՄս 1ւ զաեսէսէ վստճառստեանսՆ 
ի մէասի% Թ^աէքաեէիՆ^ աեմէսրգք է սաոյգ 
մաոդկանէք Լ անաոժէսԱք Լ ս/եձ-Աէեօթք յառգէ 
էոո^մեաց։ Եւ. էր ստյեու.^եէոև էոեսս/նել յաշխար^՛ 
^իս Հայոց ռլաւութիւն ^եո֊ացեաի զէմասաոհւ.*՛ 
թ՜իւե կոոուսեար ռքա9ութ–իւ^տ ^եոացեալ և 
մեոեէսի դքոիստոՆէութիւն թէսքու֊ցեստի և որ 
երրեՅե քա9ս/եու^տ զօրքԱ Հայոց է մէ9 այլ զգրացե 
ամե%այ*սի երևէին^ և զօրագլու.խք ա%ուա%իք Լ 
յ՚*^դԹ"ԴՔ^ ասլա Տ՜ա որ էհ% ամե%եցուե և կաաա*՛ 
կանք*՛ մինչև ինքն իսկ թագաւ.որն Պերոզ յա յա՛՛ 
նասաէս նախատելով երրեւքե առա^ի ամենայն 
աաենին ասէր^ թէ ^Այր անպիտան և գուհտդ 
յեաոինք որ գամ մի յիմ իշխանու-թիւ^ն է^ Ասոր*՛ 
ւ.ոց է* ր՚սյց քան ոԱսորի^ Հ"՛/^ է "՚յՐ յևաին և 
անաիտանյք։ Եւ էր լուրն այն արժանի լալոյ և՝ 
ոորալոյ^ 



244 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



Եւ այեպիսէ ս/եպիտաե իշխաեք ժամսաեա^ 
եին իքւրև՝ աեսա*եէէ% օր ըսա օր է զաճուՏՏւ յա^ 
ռսէքադհմուՔ-եէսԱ յորգիս ազգի %աս^սէէոսակելւէց՛ 
Մ սէմէկոեէից ֆ զ*^ր "^ է Աէուչու-թեՆԷ մասրդոյ 
վստա^ևսէլ ուեէի% յաեձի՚եսք ւսյլ օգեութ՚ե-սօքր 
վերի՛ն իէեամակալա-թես/նֆ ի րարեիէՕսու.Թե%է 
սու֊րր ստրե-ս/ն %Ասխ%եառե իւրեաեցք զոր ի վևրայ 
սուրր եեեղեցւոյս Հայոց ^եզին յօժարու-թևասմրք 
եսքյի՚ե աԱերևիւղապէս ի մէ9 անու.ա%եալ իշխէս*^ 
ՂէացԱ Հայոցդ որսլէս ի մէք^ թ^ամեաց։ Թէպէսք 
և ար^ամար^եսէլբ էիՂւ առ Ղօսխս/եձա–^ սէոհայե 
լաւադոյեք էի՚ե և երևէի% յամէ%–այ%իք 1ւ սէկա^ 
%աւ.որք ի խորհրդի ք մէոաւ֊որք և իմէԱԱէոՆագիւյոք^ 
ի %եսէէսձգու.Թեա%ն գեզեցևաձիգք և գիառցու.–՛ 
ռոդքք յ"Ր^^ թեթևէսչստրժք 1ւ %սէիասսլա%ք ք յ^՚ը՝^ 
և ո ցունց ձեռաց ստ^ոզաեքֆ ե յսէմենայն կոզմս/ես 
ույլղաեիք և ^"ր^"՚ւիցք* Դ՚՚Ր՚՚Տ ձանձրասցու^ցէս^ 
նէին ր§սզմաձ՜առ§սյքն զանձ՜առսւյիցն զգուրսնք 
խ% գրելով ^անասլազ զմիս այլ ե այլ որսոց^ ե 
1լա*ք *"յ1 պաւոուստեան ե սեԾագրն գիւ.սւից Խրեգ՛^ 
րովք րսէո իւրաքաՆչիւր աշիար^ացէ Օոքօք 
շքեզսքնայի՚ն է^ԹրՒք աս1քնայն աանոՆ.աերանց 
Հայոց •%ոքօք զարգարէի% յամե%այն սէունս օաարք 
և րնտանիք* սմանեցու.ցեալ ի%քեա%ց ի յառա^ 
քանալ փոԼթայի% և գորգիս երաներ-ոյ կամսա^ 
րսյկանի% Արշաւրայ սէեառն% Արշստրունեացք "Բք՛ 



^^^^^ ՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐ ՊԵՑԻ ^ 24Տ 

յլ ազգախառե իւրեանց էին էՒ%ոմԱղք գստեր 
տքսւրաիրոսին Վար գան այ* խրատ ել և ^րա^անգել 
քքէ9Աէ քօ֊րեանց իւքսէսաութեաե 1ւ արուեսսւէ 9ա*– 
՚նսէյրԱէ 

Ել. զայսսլիսի ինչ րարւոյ մասուԱս առնել 
առատ և ^ոգալ առա սել ևս կամաւ.որ յօժսէրու.^ 
թ՜եամր յորդորագոյե էր ստւսյգ որդին սրրոյն 
տմսսյեկայ^ որու-մ անուն էր Վա^ան։ ՚Րանգի էր 
*սյր մտացիք առող9աիէոր^ու.րգ և րարեսէր* յոր 
դորհ՛ և ձեէւե արկաեէր գործ՛ել Տէր յաքոոէր 
ի ձեռս նոր աք և զօրս/եայր* նա ե գորձ^ակաէբ 
Պէսրսիկք որ գային ի գրանէք թէաէսէ ոչ կսէմաւք 
յ«/// րսէո Ասսէու֊Տ-ոյ սագրելոյ սիրէին փ»ա ե 
աաաոսէին։ II րք ե առա 9 ի Օ՜տսգաւ-որին Պարսից 
գովէին ռլաւուիւ-իւն առնն ե անմոռաց– յիշէի^* 
յքինչԼ ինքն ի"1լ թագաւորն Պերոզ գլԽ"՚1ին 
ձ՚անեաւ. գնա և ստռ րսւս ունէրք և յստնգիման ստմե–՛ 
նեցուձ գովէր և արժանի աաաուոյ դաչուէր։ 
հայց արժանի րսսէ նորա իմասաիցն և քա9ու.*՛ 
քյ՜եստնն թէսլէա և աձ՚էր գմաաւ. սլատուել զնա^ 
"՚յւ յէ7.^Լ"4. դ^՚*՚րց^ ե զնաիանեացն նորսէ դիր" 
և դգործսք ե որսլէս ^անասլառ րնգգիմոսթեամր 
ե սլասէերադմաւ աշխատ կալեալ էր տլնոսա^ 
յապաղեալ եասէրք ե լու֊եալ թագուցանէր զար՛" 
ժսէն սլասէիւ տալ նոցա* մանաւանգ իրրե ^ապս*՛ 
աոէսլ լսէր փէախանձորգացն զրանսէսրեու.0իւնք 



246 ԳՐՕհԱԳԳ^ 



որք առ վէքէաեգհ ժամանակի սէա%ույո1քսւրփ. Հա՛^ 
յոց անուանեպլ էէնք ք ր» ^"՚Սէ առաւ։ևլապէս 
երեեօու^օանէր աճուՏե . Տէսռսէ9աղիմա–թեայս Մա*՛ 
մի կոն էին Վէս^անայ* կասկւսձ՜էո երկիւզիէ. էսռ– ի 
յառ§ս9իկայսն^՛ զանւսրժան գաւոօէսօեչոցն ՝ բեկս§^ 
նել գսիրաս։– 

. Իսկ էէսւ ոք ՚^՚յՐ յանկարձ– և կամ ասըժ՚աեսւ*՛ 
ւ.ոո թէաէէո> և էր ի ժամաԱակին^ ոոսլէս լաւ. 
"՚յՐ ՚ ք^՚*՚բի^ Սիւեի և կամ սքանչելին Աոքեակն 
Ամաաունի և կամ այլ ոք նման նոցինք ի Գոգէ*՛ 
սպանութենէ մոլեկան թստգաւ-ոըին և ի կասէա^ 
ոու-թենէ ամրաոշսէեալ ժամանակին իշիաաեառԱ) 
որաէս նստաասսէակք ի սլացմանէ գիշակեո ար*՛ 
ձ՜ա-եառ^ ի ձ-երսլս վիմառ և կէսմ ի մացառու֊ա 
՛աո եղիս մայոեասց ոօոեալք թաքտէին* կարևոր Հսք* 
մարէին դամրերուԹեամր ի քրիսսէոնէու.թեան 
կարգի վսւե§ճս/սեի քան թէ փաոաի/Ադիր յաԾ*՛ 
մամր սլատա^ել ու^րառուք-եան և կորնչել։ Լաւ. 
^ամարէին րսա րանի Պ*րոյն զնախաաինս վասն 
՚՚Րրիսսէոսիք քան առ ժաման ստկ մի ԹաԹաւել լր^ղ 
սնոսէի փառս աշիար^իսք ե յաւիաենիռ սէան9ա*՛ 
նացն լինել ժառանգ* ՚^Րք իբՐ^ զՐարելոնի ^նո*՛ 
ցին բոց աեսանէին րաոձրացեալ գասմրարշտու.՛^ 
թեանն կիզույՏէք ե ոչ ոք էր որ չի9ուցաեէրէ 
Ժոդովեալք նսաէին առ սա֊րբ քա^անայասլետին 
Հայոց յ*իէ–Աէայք որ ոչ երրէք լռէր յարաասու֊ելոյ 



ԴյԱԶԱԲ ՓԱՐՊԵՑԻ »47 



զմէէխոէէէսհրա^՚ն ■ ՚ղմոլորութ՜էսեսք^ որ. հէէժդրէր 
լռելեւսյե աս§ճաքէ»$/Խս ՚ ՚^սքյթ՚էսյԹաեէսս ՚՚աաԱգերօ. 
%ոքօք*՝երրեՏՏէ՛ փախչել յօաաըհւթփւ^ք և երթևՏն 
ի հ*^դհր ՚ւՒ^Խ ^գեյճեանու֊թ՜եան Ա ասլսսօսմբեր 
Աէւստքէքւն գաղսէ .և սլ§ոսէգս§մա՝ւ.որս ՚ միաեգսէմ ե. 
երևհցս ՛ԱՈ– թ՚էսզաւօէոն ՕոյւՖաց .Լեէ/ե* "/"՚յ 1^է՝^ 
սլէա և յանճէ ՚էսռեալ կամէը օգեել յևրկարէը 
ժաՏե և խէսփանէին խոր^եալբե։ 

ԿՂ^՛^ Աեսսէնէո էսյեուԳեսէև. սուրբ ևաԹոոէ*՛ 
կոս% Հ-էսյոռ կ^էւէո առ ի .չժուժալ սրէո՚ե%՝ յայա*՛ 
%ասլէս ոիւութեամբ՝ գրգռել րեգ ահօրէն ուրա–՛ 
ցելոռեք ե. "երել և. պսօոուել ղևհղքէե աառաաեալ 
^աւ.աաացելոցնէ Եւ. մա%աւստՆդ առ վաա՚թարս 
ուձէը և աըԿամաըԿկը ղՄախափ, Գագիչոյ, ոը 
ռօրագլու.ե/ե և. քա9ալեր/է^ էր ամե%այԱ ամրա՛^ 
րրշաԽլոռԿ դասում ՚՚Ր"յ է^*"Ր՚"9^"՚1 *ոանել 
աս րքէէս մարկան առ սրբոյ եաթողիկոսի% Հստյոռ ւ^իւ.*՛ 
ԱէԱէյ զօդեալ րր^ր րաես թ՚^էսմու.թ՚եա% ամրաս^ 
աոսԽ լքք^էր փէմաեէ առ թագաւորե Պարսից 
Պերոոք ասելովք եթէ ա^մսէրդիկք որ զկամաց քոց 
ղ^րաման եամ/քե կաաարել և ԴՔ^ օրէնս խոր^ի% 
յաե^ե առեուլ և. **հրէքլ կ"չէ ՚^ռ ք/նքՆք և է որ 
ք՚եչ Աէալովք ե է զորս ք՚՚՚դցր թ"՚^Ւ՚–֊Ք աաարէք 
Լ յիրացե է րս՚ց գարձու.ցսէ%է։ ՎասԱ զի րազույքք 
եկեալ ե՛ս առ իս և յս/եՏւԱ առեալ ուեհլ զօրէ՚ես 
քո* և. *նորստ ևոչեալ առ ի%քե^ սլասէրանօք ի ր***ց 



248 ԴՐՈԻԱԳ Գ, 



աու֊եալ է թողուլ զիբսե և ար^ա մարզե՛լ* այլ ն 
զմեզք ոը ղքեզ սիրեմք և ար եզական և կյըասկի 
եոկիը սլագաեեմք և կամաց Ք^Տ ^՚առայեմք^ 
ասէեայ և թ^ամէսեէ% Եւ էքեքե րեդ կայսեր իօսե 
Լ աաաուակաե ոեՏ՜այեւք ^սլւսաակէ %մա ե 
մեձ^ամեքՒացե որ է դրաե %որա էքԽՖէ Եւ. այլ րա*՛ 
զույք րաեեւք րսա օրհ*սի թ^ամւոյ քսօսէր րսա 
կամի։ 

Ել. լուեալ զայսաեսի րանս ամրասաանու՛ 
թ՜եա% թագաւորի% Պարսեց Պերոզե ե ՄւէէԽազէն 
Պ*ադհշոյէ^ զայրացեալ սրամաութեամր ^րամս/ն 
սէայր^ սրրոյ կաթ–ոոեկոսե% Հայոց ե դուուե 
Սասանել ե աեգ աաաաս1սա%ե Ասո^եել րաեեց դասաա*՛ 
իէադե%։ Րսկ երաևելհ կաթողհկոէտն Հ՚՚՚յ՚՚ց է*հւաո 
կամաւ ե յօժարութեամր ի գռւոձ երթայր ե 
յաեգեմստե էք՚^էր աւագաց դրանՆէ //հ71»0 առա 9 ի 
շքեղացուցեալ ոսուրր *սյր^ զօրութեաե վերեոյԱ^ 
աոեսահէր ամէքևայե մոէրգ զերեսս *եորա երրե 
՝^ "^ դերեսս ^րեչաակե*. յորմէ ե ^եթաԱոսք մեձ՜աւ 
դգհւչութեասմր խորշեալ սլաակառէին ի նմանէ։ 
Այլ քրես»ոոնեսքյք% ե եաեսկոսլոս% օեղրո%ե և 
Խուժասաա%ի և Հրևեայք և ամենայն կոզմանցն 
սէյեոցեկ երեցուհք և սարկաւագուեք երկուցեալ 
գոդային ի սրրոյե որսլէս ի մարգարէէ աեաէձա 
Ասսէուձ՜ոյ։ 

Ել լուեալ թագա լորին Պ երողի Դ^բթ՚"է 



դյաւր ՓԱՐՊԵ8Ի 249 



յսքքըոի^ ^փլյոս§յ^ յզէբ «"է– ՚եա մի ըսա միո9է զէս^ 
մէքհասյԽ ըսԽս տմբասաաԽ§1ւՔ՜ևսճէե Մաիաղուք 
ղսըզաավ^ասպե Գ՚՚րդէ Աշաասքասյ ի Մէ^ըաԽ 
աաեէ։ Եւ ՚^րթ՚՚յ 1լաթողէկէ9սէւե ^իւաայ պաաաս^ 
յսանի սւրասբեւսլ թաեէց թսէգստւորհՆ^ էսսէո*^ հՈտ 
են ամենայն ասացեալքդ Մախադու. ղինէն առ 
՚ճե*^ սուա* §սյլ են որ ասր գար ենք և 1/ե որ ոչ 
են սսաոյգ արդար։ ՚րաԽզէ ՚՚հրԽ զքրեսաոնէու.^ 
ւ^է՛^ ե որ ոք քրիսաոնեայ է^ Ղ"՚յԴ "^ այսօր 
քձարեալ սէա^եմ յանձին իմու.մֆ այլ ի մանվու*՛ 
թեն է իմմէփ և զամենայե մարդ որ վրիսլեալ է 
ի Ճշմարաու.թեն1խ^ աաեմ* և կամիմք թէ ամե*՛ 
նայեք որ ի ճչմարաութենէն ^"լ"ըէւ էլամկր և 
գնալ ռճանաաար^ որ ոչ է ոսղիղֆ ե դ"յր ^նար 
րոնութ՚եամր և կամ աղաչելովդ այլ թէ և 
կարաս ւով կա րէէ ^աւյսնեցու.ցանել շանայէ անվե՛^ 
^եր մաօք և ոչ աայի կորնչել այնպիսւոյն դան*՛ 
դէւա կորուսանէ Այլ որ ասենդ^ ՚ թէ երթեեկք 
՚նորա ի Հոոոմս՝ ոչ րսա դորա կարՏ՜եսէո Լ խօ– 

"էՓ՛ "՚յԴ՚դէ՛՛ ^^ ԷՍՔ^^ քանզի սու֊ա է*, այլ վասն 
դի դդարութիւե դիսէութեանս մերոյ ե ռիմասս» 
րանաւոր ոսսմաԱռ յաշխար^ին Հոոոմոռ ույտեալ 
եմք և են իմ ստնդ Տ-սանօթք բազում և ուօտույք՛^ 
նսէկիցք* #1/7/ /ւ զկեր պարան հանդերձիցս 9"/՛ 
ոաձիմքս մեք^ անսէի դեեմքք վասն զի և ոչ յոայլ 
յսշիաար^ի դա անի սա ուրեք^ Բ"՚յՏ ՚^Գ ^արկա^ 



250 ԳԲքՒԻԱ՚հ^Գ. 



ւորիմք ">ստ%աի\ գ^եք զայս ըսաո ժամսձէէսկին պի*՛ 
էո՝ոյիօէ 1Լյլ՛ ՝ զԾեէսղւէ^Ոքուձթիէհ§ ձ^էԱէւայա^թհսծ»^ 
օրէնք ես1լ մեռ՛ սլսէԽւուի՚ոէքե, ^ւս՚ւոէէէյցսքեել , \ւոե– 

–ր§ս%Ոք զգէպողմե՛ և՝ դէՕէէժանաւ-Ոբսա՛* 

Ել. էոսէրեսքա դ՚*9յս ՚ ՝4**մ^ԱԱքքե ՚ րսձաս ՚. պաւոգս»*՛ 
մաււորի% առ թագասոր1^.է՝սկյւքյԽ ձ^աեեաւ։ քհսգա*՛ 
ւորնք ՝թէ սաոյգ և էքօոսցէրւսբ ե% քսօսք սրջւոյեք 
և. սէոյսէ Ա •պռ քի%՝աւ.ոբո՚աճթեէսէձէ ի»օսի՝ Մ-ԱէղԽէսդ 
է^աքս/եէնք ղ՚՚ը /^^^ և ՚ ասէէ՛ Վաէ9% զի և Աասաա^քսէՒ 
ոսէո ^եէճոյհյց– սրրոյ աէւէքԱ– սոս էի լսել թագս» ւյէուքե 
ղխօսս %ռրա՚* բսյյց՛ ղի ՚մէ >թէթ1ֆսւցու.ցեաչ զկարգ 

^օոի%սւց\§ իւ.բոց՛ եբևեցռւ^ցէ քբիսաոնէից^ լ»ւես»լ \ 

թոզոյբ, դիօսս ՄաղԽսէզքքհ և ՝ ^^ստբցէսեէբ ՚ ք^^ 1 

քՒսէԱոմեսէ Ոսէէց յդէբ ^ ս՛ու էթբաևելի կաթ՜սղիկոսԱ 
ւ^իւսէք թէ ^Մի%չ/ւ ցայժմ քո ռիշխս^ա-թիէ^գ 
՝սէռս/եց ի§ք –^բսօքս/նի եստլեստլ է^ ճ ՀՒս»ռսէյ մաբ*՛ 
դի1լ ենք ոբոց քեղ ղսքյգսչիսի ՚ մեՏ՜ գոբծ՜ սւոււեսէլ 
էք և ոչ ի^^ յի^է^ ունիս Ասսաա^ոէ-թիաձ»։ րայց 
ս»յժմ եթէ դի՛^ կամս աոնես^ Լ ղիքք– օբէնս ու5եիս 
Լ՝ ստբեգաևսքԽ եբեիբ սլա գան ես^ ղգոբօ՜գ զստյգ 
քեղ և քում աղգիև. ոբու.մ՝ գոլ. կամիս^ սրսաբշբասւ. 
սէսօք ւքի%չե յաւիեէեաեԱք ե ղքեղ սլասէու֊ու/ աքս–՛ 
սլէս աբձակեմ ի Հայս^ զի Հայոյ սւբոէ^ք ի մեբ 

՝ գբացս սլաաիւ ՝ և շքեզէէսթիա^ անոլիսի ֆիտէ 
գսէեար ոբսլէս գու. գսէս/եես։ Ապա թէ յամառեսէք 
չ^աւյս%իս եասէաբել զեաթէս իմ^ զեսլիսևոպոսու.*^ 



ւԱԶԱք^^ ՓԱԲՊԵՑԻ 251 



թքււ%գ ի բաց ՚ աոնհւյք ի քէ^ ե֊ է Գ"Ր^**ՏԴ է 
բաց Ոստնեմ ք ե դ^էւ. անս^բգանօք և թեթևու֊թեամբ 
երթաս • ի աուՏս քո և յաչխարքեւ>։՝ 

՝ Ել. երանելի էսյէաե– Աւօոուտձ՚ոյ կաթողիկհԿէն 
Հայոց Ղ^իւա լցեալ զօրոէ֊թեամբ • սու.րբ Հոգւ^ոյն^ 
ասաց ցսլաէոգամսէթերե ասըքա^էհ* Հկամէի ՚թէ 
այդաիսէ բանից սլաաասխանիս ես ինձէն ՚ աուԱէի 
առաքի թսէգաււոբիՆ* քս/կզի ոչ է ^նաբ քեոք՛ և 
ոչ իշխես ^ամաբձակապէս սլաամել ՚թագաւ^ոբին 
լիով՛ զամենայն լու-եալսե ի բեբանոյ իմմէՖէ Եւ. 
սլաազսէմաւ-ոբին աասոսսխս/եի աուեալ ասէ 
ցսու.բմս* դ։Համաբձակո^թիէքԱ աուեալ էք ս՚ոէք 
թագստւորաց^ ասել զաբդար լոէ^բե ի մէք երեուց 
կողմաեց*. զոր և ՚ լսե% աասէգամաՆՈբքք ■ ե չիշԽեն 
եքքէ չասեքեՖէ Ել. ճուրբ աէբէ* Ասսէու,ձ–ոյ եսէ 
սլասաասխանի ե ասէ* ՀէԱսա ցթագաւ.որԽք թ՜է յու*՛ 
դագս գոբԾոյսք զ"Բ Ա9սես* թէ ցայժմ քո ի ձ-ա– 
ռայից ե ոչ յինէն կալեալ գորձ՜ակալութիՀե^ թէ 
գոլ կամ թէ ոք ի հ՜առասյիցԱ քոց որ եաուԱ՝^ ե 
առնուք յք^էն^ ուրախ եմ և կամիմ* վասն զի 
յսէշի§ար^աաոա%9 ^ոգոյ ե կարեաց աաբեասլ ասն*՛ 
ձի% սլարասլեմ հ աղօթից։ Ւսկ յազագս եսլիս– 
կոսլոսական ձեռեագրութեանս որ ասես^ թէ ի 
բաց սէռեու.մ ի քէ^ զայս երփւաւ.որ ձեռեագ– 
րութեան սլաաիլ առեուլ յի^է% ոչ թագաւորք 
"է յ/՚2Ւ""^"՚Ց "Ք^ "*յԼ ^՚"^9 "է ՒշՒ՚էք քանզի 



252 ԳՐՈԻԱԳ Գ, 



և կար է Էս1լ ոչ* և ոչ բեաւ երկն չիմ ի մսէ^քկա՚Հ 
մսացու, մարգոյ՝ ո^ալ զպաաիւ.ս զայս ինձ և կամ 
*սունու.լ յինէն։ Ր՚ոյց վասն օրինսէցգ քոց որ ինՀ 
ոմեել ^րէսմստյեսք յէսղագս "Րոյ Ա աէսսէիւս և. 
աղարգես իէոսաանստս սէէսլ ինձ^ ոչ ուրուք է յեր^ 
կրաւորացս սլաաիւ. մե^Ւ և իշիանութիա^տ ^զօր 
տսռաւել քան գքոյգ որ ունիս* Բ՚^՚յՏ Վասն աԱ^՛ 
աղիէոաԱ և. գոէըշ^էի ^րՒ""՚ՅԳ Ք՚՚& Դ"Ը ուեիսգ^ 
դու. ինքնին գլիէովին որ թագաւ.որդ եսք 1ւ ամե՚^ 
%եքեաև որ ռայդ օրէնս ուձիք^ մեռեալ ^ամա՚>՛ 
րեալ էք յաչո իմ^ և ոչ կենդանիք* և գպաաիւս 
քո և. ռփառս աԱարդ§սնո համարի մ 1ւ մ$ա»սկաւյոյ 
Հ^աղր և կասէականսյւ>։ 

Այլ լուեալ զայսսլիսի րաէտս սլաագամաւյէրԱն 
ի սրրոյ կաթողիկոսէն Հայոց յ^իւսէայ^ ասէ ցե– 
րանելին* գւԹէ արդարև, ի վերայ դորին րստնից 
ս^դեալ կաս^ էսաա արդար ասէիրք Թէ չիշԽե.ս 
տոանել զասացեալս իմ աո, թագաւորն^ և իրաւ. 
աս էիր* զի ոչ ուրուք երրէք այդպիսի րստնս 
սաամրակու-Թեամր յոեալ է աո. ս»յր Թագաւ.որ* 
րոտյց աէքԱք թէ ^եար է փոխել զիտօսսդք ուշիմ 
չերյ>է Եւ սրրոյն աասէասիտանի արարեալ ասէր* 
վ։օեսաԱեսք զի դու էքԱդդիմաես*ս աաաուիրստնին 
ԱսւոուՏ՚ոյք և չերԱնչիս* վասն զի դուք ասէք$ 
թէ որ ոք զ^րաման թագա լորին լուձ^աեէ^ զՍաԱ*՛ 
յոուաձ՜ անարդէ* ե դու ասացեր^ թէ թադաւորաց 



%ԱՁլյ1Ր ՓԱՐՊԵ8Ի 253 

^ու.ցանել բան մի ի բանից ստռաքողին և կա§է 
առս§ւ.ելույ% Ս^բգ^ ^րԹ ս՚ԱէԱ Ղ"Ր լո*–՚*՚ր յինէ%* 
քաեղի ինձ ոչ է քնստբ Խորհել էսյլ ինչ 1ւ ևաէէ 
ասելյ>% 

Եւ. երթեասլ աստսէգսօքաւորն ւսէւէս9ի թսէգաս՛^ 
է-ոբին^ աէէէ ցթէսգսքլորն* <էՈտ իշխեմ ևս զիէօ*՛ 
ոեցևսէլս աէւե յա»§նդգեաբ§սր ^Ր^Ր"ՐգԽ առաքի 
ձևբք Բ՚"յց ^Թէ ի ^է^9 ^րամաե աււեու.մՖ9 Եւ– 
Գբսօքէսյեալ թագսէւ.որի% ասել ^աէքստրձստեսէաէս– 
զսէմւ/նէսյե լու.ես§լսե ստռանց եբեիւղիք և. ի աասէ^ 
մել այնայէեաև մի բսա միոքէ ղամ1քնայե բանս 
ա§ւն Ասսէուօ-ոյ յ^իւսէստյք և լու.ևալ թագա±.որին 
ղս§մ1քեսէյե աեեբկիլյլսէպէս իքօսեցեստլսն ^իւյոստյ^ 
ի զսէյրացու֊Տե սբսէմսէուԹեստն գբգռեսէի կամե՛^ 
ցաւ. սէսէլ ^բամստն իէսսէութ՚եսէմբ* և յաեկարքՒսէկի 
գսէգսքրեցու.ցեսէլ ղինքն^ առ. փ՚՚յր ՚^ի լռեսէց* 
և ապա սկսաւ. խօսել և ասէ* €Զէ քնար* եթէ 
ոչ^ կա ԱՈ արին կամք Խնռբոյ նորա^ Դ"Ր ^"՚/^ 
կամի* էլ ոչ սէամ համբուրել քրիսսքո%էից զկա՛^ 
օլանս նորա^ և ոչ ^րկիր սլա գան ել ոսկերաց 
նորսէֆ որսլէս սովորու.թիւ^քեէ Լուեալ է իմ ռաաչ»* 
ասէմանց նոցստք թէ չառնե% զայն աաաիւ կեն^ 
գանեացք զոր այդպիսի մեռելոյ աքւեե%։ ք^այց 
ասմէ ցնաք թէ այդմ պաաուոյ չաամ քեզ պա^ 
սէա^եի զոր դու. ցասու.ցաեելով զի"^ գաանել 



յտ^ք4 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



կամիս . յինէն։ . հաց ոպէ և կամէսք Բ՚*՚յ։ց՛ է Գ"Ր՛^– 
^ոյ կպթէէղէկոէՀոսթեաեդ . ^եռի եսք և չէ քո ^> է 

Եւ֊ լրւեալ զայս սրբոյ վաթոդիկոսէ% Հայոց 
Պ*հւ.Ա1աՐ մասաւքբ §քիով ու,րսէխսէցաւ.ք և էքիէ֊սով 
ևս մասամբ արամեցաւ մինչև ի մստ^* քանզի 
լուեաի թէ է գորձ^ոյԱ ի բաց եղև^ Ո1ձրախացաւ.ք 
հանգչելով ի , զբօսաԱաց . աշԽսէՈ^էս* և, լուեստր 
թէ ոչ կասլանաց ել հրաման ի թագաւյէրէՆ մասն 
նորա և ոչ մա^ու.ք որում ցսէնէլս/եայր ի բազում 
ժամս/եանաց^ սւենչստյր ւե^ևլ արժս^է^ խռովեալ 
արամէր ս/սմխէթար վասԱ չսլատա^ելոյ ցանկալի 
և մեծ՜ խնգբոյնք որում փափագեահւ էր ^ա*՛ 
սաներ 

կացեսւլ այնու^եաև է գբան րոա իւրսւմ 
կամելոյ սուրբ կաթողիկոսն Հայոց յ*իւսէք բա՛*՛ 
զում ^ամարձակութեամբ սլաաուեար ոչ միայն 
ի քա^անայիցն և ի քրիստոեէիցնք այլ և առա՛^ 
ւել ի հեթանոսացեք որ իւրաքանչիւր ՚ ախսէից 
գսէանէին զրժշկութիւե յ^՚ղօթից. սիբոյն* ե Ա՛յլք 
ի քրիսաոնէիցն կողմանցն այնոցիԼ ցանկանային 
ի սոէ֊րբ "՚9^յ աո^ ԱսսէուՄոյ գտոանել ձեոՏեադ*՛ 
րութիւեէ Յորոց զոմանս՛ ՚ձեոնադրէր յեպիսկո՛*՛ 
սլոկութիւԱ ֆ . և Դ^"յԼ" բազումս յսյսսէիճան 
երիցութե^սե կարգէր։, Եւ այսսլէս սլաաուեալ 
յամենեցուեց^ուբաիտալիցշքեղութեամր ^բաժաբէր . 
գեպլ յաշԽար^ե Հայոց* օբ^նեալ զամենեէՀեան 



աար փա^ԵՑԻ շտտ 



յսէեձն աոնէբ Ասսաոէ֊հ^ոյք բոապէ անկեալ էձ»աւր. 
յաշխարքՏե տ Հայո^է . Եւ կեցհալ աէւա^լապէս 
սլաաույովք քա% զագա^նն ի Հայս^ ^անգչէր ճոր– 
վայն ^ևըութեամջ.^ և եդեալ ի գիբ*՛ ^"*ԲՅ ՚ Ւ՚^՚*9՝ 
իազազոէւթեամբ փ..գեօզն, որ վռչի Ոդմսու. գեյօզք 
ի դաւառին Վանանդ/սյ։ Եթոզ օր^եութեամբ զա– 
ճենայն ժողո՚վուգգե սթտ^բբ եկեղեցեացս։ Հայոց։ 
կքյ* Եվեալ է դրս$%կ և Մաղխադե Գադիշոյք 
և ժողովեալք առ %ա .գասք ուըացողացն* որ^ 
թէսլէա և ո՚ւ.բախանային .գառժայմանակեայ թաղ– 
էՒալից ու.բախ§էւթիւ% քկենցադոյս^ սակայն ՒթՐ^ 
տոեսանէին զՄամիկոնեանն Վա^ան սձյէէպէս եբև– 
ելի յսէճմոտՁկս բս*բւյոյ . ^ասմասկեէսլ %ե՜բկեստշք. 
խամբէի% ւև ձ՜նկեա^ թաբչամէի%։ անգբէին ի 
վեբայ Նոբա ^ԽաբսՀ սլատճառանաց՚ք "Ր՚"1 Փ"" ^ 
ղեզբէսբս >%ոբա կոբու^սաեեչ կէսբասցեն։. Տային 
գիէոել մե^՚ամեձ՜աց.. դբ՚աննք այլ , էբ ենչ ոբ և 
թագաա^սբինք. թէ ոչ է . քէնաբ սմա առանց, ապըս– 
աամրութեան կ^լ է Հ^քյսէ Ցիշեցոլ.ցանէին Արեաց 
և էքևաէէԱեաՓ* նոբա զմիոյ ^էք^յ* թէ ով է նո– 
ցանէ ոչ խռովեցոյց զԱբեաց աշԽաբ^ և ոչ աբաբ 
մեեամԼձ; ■ ֆաասս. .և. մէս^ունս* ■ . աբգ^ ^ՐԲ ^ է> 
ասենք 1ւ. սա աքԱոյԱ խռովոէ-թեմնս յտսբոՀ-ցանելոց 
է բ վեբայ ճեբէ. II բոց ..լու֊ե ալ՛ ռայս ամենայն 
բանս քսոա֊թեան է սաէսքև բանսաբկոէ֊աց կաս– 
կաօ՜էեն ե ^սյմբսօ-ոյն ք և նայելով յառն յա9ոոսյ– 



256 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



Տեսեսէլ էսյեու^եէոև Վստ^սճայ զսէյնչափ ոս՛^ 
րուցմոէ^էս %աԽաՕԼաւորացն ի վերայ %որէԱք Թէ– 
ոչ երբէք կասե§սլ լռ1քԱ ի ^աո %սէխքսհձսէլիտ՛ 
խօսէսե^ տեաոէսցեասլ սէաեել ^աԽսէսլսւպօոեսէյ թան^ 
է»ս»րկու.թեա1էԱք եոթեսէէ է գույմև^ սւկսէոանւսյր 
է ^էսսստա%* 1ւ եևէոսլ ՝ հ Հւսաք սաեայն Լւ սէյեպէս 
է/եույ զռերաես չարախօսւսցն ոչ կարէբէ ԶՒ "Ր 
ոք բաե ուոիզ ի ^ոապէսոակի սէո.ա9հ եշխաեէ 
չգհ*"էր Խօսել զեստ ասէեայո* և. որ ոք յ՚՚Ր" ե"»^ 
ի թէւոախ ն1ոո ^գէ^՚՚էր ^Գ^է փ*9Ո ազօէոսէէսւյռ՛^ 
րէր* Հ^Նսաի՚ք ասէի%ք 1ւ սօքե%եռուե ուեչս աոՏևէձէ 
Ել. որ ոք աեմէոու-թեամր զգորՏ՚ս արքոՀեի չմսէր՛–՛ 
Թէր գործ՜ել ի %ա րերէր զպասէճաէւե* €ՆէԱք– 
ասէինք յառա^է յամէքեայև ի գործ՜Աք հ չասւյ 
քքեչ ուէքեք գործ՛ել կամ օգաոելՖէ Վսւսն զի էր 
Նորա գորքՒակէռ^ որում աեուՏև էր Վրիւք աեստ*՛ 
%ա% րսա ապռհ ե անփորձ հրի ^ որդի առն ւԼսորւյոյ ֆ 
\ րւսյց շաէոիէօսուքքեամր էւ րնդվայրարասևույ»^ 

Օ՜եամր $սռէսւելեալ %մաեէր առ գի 1Լսորւ.ռռ* "1"՛/ 
չմարթառեալ գորձ՚ել զգ՚՚ր^ ԱէրքուՖի^ երթեաչ լի*՛ 
%էր ամրասաան ռՎստ^անռքյ առաքի թ–ագաւյէրի%– 
Պերոռիք ասելովֆ թէ վ։րնձ ի գործ՛ ոսկէ^սէաի% 
չեէո ի՛նչ մօաո երթաչ* ե. իւր ժոոովեսէլ դամե՝^ 
%աքև ոսկի պշիէար^ի%՝ խոր^ի երթեալ առ կայսր 



ղԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 257 



և կամ յսէշխար^Ն Հոնացք և աա.եսւչղոսկի%^ կամի 
/"^ԴրԽ գուեդ և ւսպսԱոասմբւել։ 

Եւ. լու.եալ ռայս ամեսստյս թան ամբասսէա*՛ 
Նու.թեա% ռինքենէ ի մւս սա ախորժի՛ն Վա^աեայք 
առեալ փութանէսկէ զբաղմու֊թհւե ոսկւոյե^ Հսւ*՛ 
սաեէո է դու.էՆե։ Եւ. լուեաւ ԹէսգԱսւ.ոոէՂւ Պեռոզէ 
զճեսլով հրթա^ Վա^անէսյ՝ զսւրմաօեԱսլ սւսէոք 
քքէ գ։սևդ Վա*^ս/ե§սյ այգսչէս էոէսգ շէսսա րեգդէմ 
է բա՛նից՛ս Վրուայ, մա՚Նասա%ղ թէ բերեալ ես 
Է^Տ է»ք Եւ. եղեալ յս/նդիմաե թ ա գստ ւ^ո ր ի%^ աե*՛ 
ղեկաեայր ի նման է թագա լորն ՊերոՕք թէ 
էսոգարե. րերեւսլ ք՚նչ է* և. լու.եւսլ է Վէս՚էանայ 
ղքաեիօնու–թ1ււն ռազմու֊թեան ոսկւ.ոյն. Դ"Ր թե՛*՛ 
րեալ էր^ 1ւ ուրախաեասյր յոյժ։ Ապա Ա յտատնդի*՛ 
ման Վա^անէսյ աայր ասել Վրու.այ ռբանսնք դ^Ր 
ասէը էքևմասկ յառա^ագոյն։ Եւ֊ լոա-եալ Վա^անսւյ 
դսւմենստյե սէԱԱէօեստլսԱ .Վրու–սւյ եսէ սլասէստսիանհ 
ս§ռսւ9հ թսէգստւորհն և. սասէ* օ։ւ*էս§եմ և. ես գսէ*՛ 
նհմստսսաւ֊թեւ^յ անձեն եմոի Ր^՛*^ &՚"^&*"^Խ՚՚յ 
գես ձեգ Վրու–սյյ* բսքյօ սստեստյն ■ այնքան կ"յր 
տեմք թէ գԱբեառ ոյժ և աեսանել անգամ . չգե՛^ 
սէեմ» որոյ ու.ժոյ գբստգու֊մ սւգգս սւսլսաԱսմբսէօ 
Հստրեստլ է սսւսաեե երեեւգեւք ե ^եագաեգեռա-ռեալ 
ւ^դ ձեռսէմբ եւրեանօ ուխտեն։ ք՚"կ ես^ որ 
ստսլսսքամրելս կամեմ րսսէ գորստ սւսելոյգ^ գոյն 
էսկ հնքն գիէոէք գե մե հ^առա* չգա անի իմ ^ որ 

ԴԱՏԱՐ (էԱՐՊեՏԻ 17 



258 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 

ի՛նձ հւո^ևեոա֊թիէ^ աէւեէք և ոչ եոԼուց Լամ էքրէց 
սլաաանեաց իչխեմ աիրաբաոք որ ինձ երկիւզիւ. 
սսլասս ուեի՚ն^^ դեդի իմ ոյժ ս^յդ է* ՚*՚"յ& ^Ր՚է 
նեղ ինչ էր ինձ ի ձէն9ք և ուրեք յօէոար երեիր 
գնալ ե ^"Ր^չել եամէիք զայդչափ ոսկի այսր զի 
րերէիք որ մինչե ցմա^ իմք Թէե կարի շաա կէի^ 
իմում անձինսք *"յ1 ^ էոասանց ես րնդ իսք թոշակ 
շաա էր ե րստ լական *^ ե զ՚*ւյլ "ք ոսաիկան ձեր 
յիմ վերայ չէր կացուցեալ, որ թէ ինձ ի ^արկէ 
ասւյր բերել այսի Դ^^յԴ^^՚փ րս*գմուԹիւն ոսկւոյ։ 
Րայռ թէ վասաակել գիաեմ ձեռ^ դուք կսէրոո 
էք որ զի" թէ կս^միք կես ուռ անեի վաղվաղակի 
ե առ ժամայն մեԾսւռուցանեի որսլէս ե կամիքյ>։ 

Ալ լուեալ զստյս թագաւորին Պերոզի ե Ա՛յլ 
աւագանւոյն զայնաիսի իմասսաւթեան զաօսս 
ի Վսւ^անսյյ^ ամենեքեան ի րսյւա ռուսին զիյօսսն 
Վա^անայ քան զխօսսն Վոուայ։ Եւ ելանէր Վստ– 
^ան արդարսյռեալ յաաենէնք ե որդի Ասորւոյն 
Վրի՛– ելանէր ամաչեռեէսլ ե սյրդամար^եալ* Եւ 
^րաժարեալ Վստ^անայ ի դրանէ^ մեծսէրանօք ե 
բազում շքեղութեամբ եկեալ ՚^ասստնէր յաշաար*1ս 
Հայոց։ 

Եւ քանզի ոչ էր խազազութիւն մաաց նորսէ 
զամւ/նայն օր վասն վաա անուան ուրացութեաննք 
զոր նման նա^աաակեալ դարցն իւրոց աասէճստ*՛ 
ռանօք ե ոչ ճշմարաութ եամր կրէր յինքեանք 



աաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 259 

.Լա առաւել ր զախ պայծառութեամբ ի դրանէ^ 
սէարակուսէր յս/նՏն էւ֊ր) թէ մի՛ գուցէ սլատըեալ 
է փառս աշիսյր^իս^ յամեալ մոռսէնէսյցէ զերկիւ.ղ 
^աԱդերձելոյ աշխար^ի%ք և 1խասէցի։ Եւ այսսլէս 
^անկ մաշելով ի միտս /"–/՚՝ ծաեուռանէր ստռ 
շերմ սիրողաց դէւրե ^ոգստի և ^եէսրս ^այցէո 
և անդագար /մեգրէր ի Փրեչէն ՚Րոիսաոսէ^ ՛խոր–՛ 
^ել %մա ժամ ռաոո^ ասելով րեդ մեաս ե՚-Րտ ք^է 
^Մէչա ըեդ Ք^դք ^էր ԱաԱաոսաքՒ,^ ամե%այն Է^Տ 
հնարաւ-որ էք և սէնստրս/Աայ քեռ և ոչ Ւ^^* Դ"՚֊3 
սէէոք աաաււէ՚ն եմ լեր* խոր^եւե եՂւձ ժամաեաե 
դստոձե /սոսս1ովաԽու.թես/Խք ե ու.սո ե%ձ աունել 
ղեամս քՈք ռե դու. ես Ասաուսյծ հմյւ>է 

՚/»^* Եւ֊ մի%չդեռ Վա^ան յսէյսսլեսե յու.օմուԱս 
մաաց եայո ա.արակու–սեալ լե*եէր յանեաոծ-սւեի 
իռովոէ-թեւն յու֊զմասց յաշ1սաո^ե% ՜ՎրսէՈփ Վ^սէխ–՛ 
Օ՜ս/նգ սսլստեսէնէր ռբդեշե/ն զս/նօրէ%Ն Վասգէ% 
յա մի քս աներ որդի ^ի%գերորդի Պ երողի արքայի է 
ՏԼոր լուեալ տսւյոռ աշիսար^իս մարգեանք յ՚*Ր"Ց 
բառումք ^սքե ամ յԱղոէ-աես էքքեք յասլսսէամր 
ամրաևաԱացԱ կռուիդ "Ր"9 րովաԱդԱսկիՂւ ռօ–՛ 
րագլուիտ էր 1Լս§րմի^ր Հազարաէ-ուԽսէ^ ե Հայոո 
ւսշիւար^իս Աարվխասա սոգմաեդեաե էր մարզսլստս* 
իսկ քրիսսէեեսէյ մսէրդիէքս ՀքԱտյոց^ որ այս ամ աԱդ 
ի կռութի՛ն էի^ ^արեալք մաշէին սէռաւ.ել ես յ^սր*՛ 
^ամսյր^անառ ե ի \ւաիէա%ձու.է ի յեսէիՆ իշխա՚եացե 



260 ԳՐՈՒԱԳ Գ, 

Հայոօք "րք ա-ոառու֊թեամբե գոււոզացեալ ամ–՛ 
բար^աւաճէին ի ժսօքա%ակ//եք քաե թէ ի բէւնու*^ 
թենէ աարսէկ ռօրագլխացն գոը^Ւոց։ ՛՛րք է 
ժամաՂէակիՆ Էբր1^ լուաԱ ռաասսէամբութիւնն 
Վրաօ սւրքԱսյի%^ ռնՄէսյոե ուոահօսլիօ սրաէւ-է 
Վւսսե զի գայր առ %ոսա ^Ասմբաւ.ք թէ %Ր՚^^ 
աբքայ ասէք թէ Հ(Ես միում ումեք զկռիւ. Տաամ^ 
աեսանեի Ա՛յլ ւսյեչափ ^աեեմ ՀոեԱք որում ոչ 
կարիռե^ Չարկանել ի դիմի ռօրքն Պարսիռյօէ 
Զօրառեալք յայԱսլիսի ^ամբաւոռ քրիսսէոսասէրք%՝ 
1ւ անձսւնռ ա1քս ունէին օգսէի 1ւ բարի այցելու*՛ 
թիւե գւասնել ի Րարձրելոյնփ բայռ եբփտչէրԱք 
թէ մի գուռէ աոեալ զգունդԱ Հայոռ զօրԱսդլիօսռե 
Պարսից^ Ր^Դ ^"յ^ ի գուռն գումէսրիռեՂւ։ 

Այլ որիսաոս յայնսլիսի կարԾեառե ռերԾու*^ 
ռեալ սԱոսա^ գայի՛ն ի Հայս* և եկեալք ի գաւառե 
Օիրակայք ի գաշան^ ուր բաեակէր մարգպաեՆ 
Հէսյոց Աաարվ՚^ասա Յոզմաեգեանք ե առ %միս 
^ագարասլեէոն տ^՚յոց Վեդվեունամ* ասա խոր՚էուրգ 
ի մէ9 առեալ արանց ոմանց նախարարացն Հայոցդ 
որք զարամելԱ ե գաարակուսելԱ ի բստզում ժա*^ 
ման ա կաց գի ա էին գՍ ամի կոն էին Վա^անայ յս՛^ 
ղագս մոգութեանն անուան^ և ասէինք թէ ^կարի 
սլաաե^ էր ե մեգ ե նմա ժամս այս փրկութեան*֊ 
նմա^ ապրել ի խդճէ մսւացն իւրոց^ և մեգ՛ 
գերՄստնել ի ^աեասլագորդեայ կասեստԾանէսցս ե 



ԴյԼԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 261 



յաոաժամ ^արս/ետսցսք "Ր"ց ծ-առայեմքս ի ^արկէ 
դեղձսօքո ձուկս %ստ/սաեձա–։ Եւ– ւսրքայդ կԼրառ 
Վախթէսեգ այրացի է* ո գի աո է ք և. բառումոոոոաւ 
ԱսաուսէԾ դայեսցի ի վտանգս մհո և օգնեսցէ 
սեգք և. ^ս/նգերձ Վր^Ք Թերևս եսյրոդ ւի%էսյք 
ստռ սստեստւ. մի ստշքսսէա ԱԱէՆեել գՊէսրսիևսյ^։ Եւ֊ 
իտոր^եսէէ այսաէս սստԼաւ ոսաեց ի Տ**^յ ^ս^իւս՛*՛ 
րստրացՂւ^ ("ելի լի^էր Խորհուրդն և. յ^^յէԱ ոմաԱս* 
և ոոսլէս յԱսսէՈէ-Ծոյ սէռստ^նորգու-ԹևՂւէ^ միստրստ՛^ 
Ղւէի% եսօքստւ. և. յօժաոուԹեսէմբ սյէքե%եքես/ե ոռք 
լսէիՂւ գիաո^եսյլսՂւ։ 

Օսւյս^էքքե սէյնու^ևսէև. ^սէմաոձստևեսէլք ի գի*՛ 
շերի միու-մ ղրս/նս մսէԱէՄՈսԹեամե իէ-ոեսքսց 
Ա սէսիկոնէիՂւ Վ^սէ^անսյյ*^ "/"՚յ ՒԲՐ^ լու.եալ սւսէր 
ցամենեսեան* գ։ւ*իաե% ոմաՂտքք թէսլէտ և ոչ 
ամենեքեան որք էք ի խորհրդիս յայսք թէ որ– 
սլէս փոաեգեալ աադնասլիմ յսւմե*եայն ժամու, 
յաղագս սու.ս1 աեուանԱք գոր աաևլու-թեամր կրեմ 
յստնձին իմում 4^ գի մերձեալ յերեկոյե^ կասկաձ^եմ 
ռառաւօԱՈԱք ե ^ասեալ յԱսռաւօան^ երէքսչիմ ցե՛^ 
րեկ^ոյնք նայելով ի փոսթաՂտակի և ւաեւաէսէ կեՂւ՛^ 
ցագոյս վաիէճաեք որ երագա^աս է ե յս/նեարԾա՛^ 
գի) թէ գուցէ այսպիսի ա%ուամր գԱալ յաշիտար^ 
^էս* ասլա կամէի ե րեարելսէգոյն էր ինձ^ թէ 
րեստւ. ե Ծնեալ իսկ ^էր դի" մօր իմոյ յ՚սյս աչ–՛ 
իւար^ս* և գաաեել ^նարս գերձ–ա%ել ի*եձ ի խղճէս 



262 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



որ նեղէն գՒ"^ աղաչեմ դԱստուաՏ՛ աեդագարէ 
Րսյյց մ/էաբան ել քսոր^րգոյդ դ"Ր Դ"՚–^Դ /""Ր^Ւքք 
և ասել ձեռք թէ լաւ. է իմասագ ե սւրւսրէք^ ոչ 
եաոեմ Ասսել և չեշ/սեէք* վասն զէ ոԱրեաց ոյէԲն 
Լ սաամրաեուՔ՜հէճքե քա9 դէաեմք ե զՏոռոմոռ 
զթու–լու.թեւէ/ն ե զխաբէու.թեւմն* ե զձեր Տ՜աՆու.՛^ 
ռեալ է փորձել, իմք թէ որաէս Չարանալ մերոռ 
՚ու.խա եռե՛ն երդմամրք ե սաեռէն։ Եւ. վասՆ Վրառ 
արքայե ե Հո%առգ զորս ասէք^ ^ՒՐՔ ս՚ռս/սձե*ն 
թեԹե հ՛ետ աշ/սար^ ե% ե այրուձիով սաեաւ.աւորք* 
րայռ վէԱսԱ Հ^ոՂօսռ ո գիաստցք ^աւաԱե՚Ն Գ՚^է Թէ 
ոչք "Րք չեՆՆ է "հ9հ ե չերեեՂւ։ Րայռ քան դա*՛ 
մե՚նայն^ ես առաւ.ել յս/նձս/Աց երեերու-ք^ վասն 
զի մարդիկ սուաք էք ե ս/նվսաստ^ք։ Ւայց եթէ 
զիս ^՚սրցէքք ե զրաէքն իմ աո^ւէք ե ^աւ.անիք^ 
թողէք ի բառ զբաներդք ե զԱսաուաձ՜ աղաչե՛^ 
ցէք միայն գաանել հնարս իրս՚^Դ) որում դիւրրն 
է աոՏսել զոր ի^Տ ե կամի* ա#ք յրնդունայն ե 
յանսլիաս/ն խորհուրդս ձեր դի" ^ի՛ աշխաա 
առնէքյ^։ 

Ել. լուեալ զայս ամե՛նայն բանս ՚նաիւարա^ 
րառՆ Հայոռ ի Մ սյ մի կո% են էն Վա^անայ^ եաուե 
սլատասխանի միաբանութեամբ ե ասենք թէ 
Օ^էէամենայն զոր ասացերգ^ լի ասառերք որաէս 
վայել է քում իմասաութեանդ* ճշմարիա ասա՛" 
ցեր ե արդար* Բ"՚յՅ Դյ"^"^ մեր ոՏ ի Հոռոմս 



\ 



էԱաւՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 263 



եդեւսլ է և ոչ է Հոսսք բայց Ղւսյ1ս յողորւքութիւ^Ն 
ԱսԱոուքՒոյք բստոեիօսութեաէքբ սրբոյն որէգորի ք 
1ւ է մսւ^ %§ս1սսեէսռե^ . որ ՚եա^աէոաԼու֊թեւսմբ 
իւրես/եռ ^աճոյ եղես ^Ր^^Ր^ ՚Րբեսսասեք և ւսսլա 
հ ւքա^ աեձաՂւռ մերոց* քանզի լալ ^աւքարեէքք 
մի ժամ մեռէսսեի քաՂւ թէ զամենայե օր զեեե*՛ 
ոեռւյէյ ե գքրիսւոո%էու.թեաե ղարդստմար^ս/Աս 
ԱոեսաՂւել ե զքակտու.Աքնւ>* 

Եւ– լուեալ զաեուն մա^աւս/ս Ա ամիեո%էիՆ 
Վա^աեայ ե ք***9ի եորօր %որա Վասաեայ^ քսյ*– 
9սէլերեալք ղօրառաե ^ ե ԷՏ^^"ԷՔ սուրբ Լոգւոյե 
չեորԳիւ յորդորեռս/Ա։ Ս եսաւ. իէօսել ՄամիեոեեաՂւն 
Վա^ան ե ասէ* <1^րոկք գիսէէքք զի Վարգ իմ 
եղբայր ի դրանՂւ է* ե գիաեմք թէ լուեսյլւէւ 
ղիէորդուրդս մեր Պարսեաո^ 1լաաե% ղնա ե վշէոսյ*՛ 
ռա-Ոս/եեՆ* բսյյռ ի մա^ յօժար եմ քան թէ այսաէս 
կեէսլ ուրառութեամբ* ե յայղ բան ^աւԱսԱիմ Հեզ^ 
որ ոք կարէք առնել։ Եւ. ամեՂւադիաի՚էւ ^այեռեալ 
ի դարձս իմք ե ծանուսեար թէ արդարև յամե*– 
Ղէայն սրա է է իմ դարձիս կամք՝ արասռէ յիս 
%շան բարի ե դարձուսցէ առ իս զանձեալի եդ^ 
բայրՆ իմ ղՎսւրդ սղ9ք ե աացէ սւեսաեել ղնա 
ա^առ ի մոռ ե ուրաիւանաի ե ասլա ևաէոարեսռէ 
ի վերայ իմ զ^աճոյսն ի՚-Րք "Ր Ւ^^ ^"'^ՒՑէ յ"^1" 



%, 



1րա)։> 



։ 



Եւ. ղայս ասսէցեալ^ յառնեՂւ ամե*նեքեան 



264 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



էք/ւսէբս/եութեսօքբք քոիսս1ոնե§սյքն և ոէ-ոաօեէսլքնք 
1ւ յաոօթս կա ռեալ խնդրեՆ ռԱւ.եսէստրա%ն սուրբ է 
Ել. մէսաու֊ցեսէլ յաւՆա9 սրբոյ քւս^աԱէսյէՆ ^ ոբոսմ 
աեուն էր Աթէկք որ էր րեգ *նոսա ի բս/նաեքէն^ ^"յՐ 
բանի բո մս բա%իւ. և Խոր^րգաաա^ սրաիւք յերևելի 
գեոշ^էՆ որ Լո^ե ՒՃՆիք և բերեալ սուրբ Աւետա*՛ 
բս/ն^ ոո9ունէէՂւ ամեՆեքևան ք և. եգեստլ քէւրաքս/ս– 
չհ^ր ու.րուք ղձևո-ս է վերայի ասէինք թէ «ք///» 
ոք /սոսէոովասեսռի ռ^աւաաս զայսք Դ"Ր ^Ր^Ւէ^ 
ամեՂւեռուե և. աէր օհսուս *Րրիսէոոս վաբդստաե*՛ 
սէեալ գրեառ է սէքաս^ և 1՚րդհ ՚^"^ՐԴ"յ Խոսաովա*՛ 
Ղէեալ էոաբռի դԱԱս աո.ս§9ր Տ^Ր Ւ՚^Ր"յք ժառանգե*՛ 
ռուռս/եել %մա Դ^րփ^էբ բարութէւնսն։ Եւ. որ 
ոք /սոաոբեալ ուրսէսռէ է ^սքւաաոյս յայսմս/եէ 
1ւ Ղւե%գեալ սա եսռէ ԱւեաարաՂւիս երգմաԱ^ 1ւ 
ւ՚րդհ ՚^^"ՐԳ"յ ուրառեալ ^ս/եէ զեա է իաւ.ար% 
սէրաաքրնք ուր լաւ ա Տառս է և. սրճել ատասասռնյ>ք 
Եւ֊ այսսլէս երդուեալք ի գք՚շ^րհ^ ^ ^ասաաաեալք 
ի ^աւ.աան յ*րիսաոսի ե ^րաժարեալք է մէմես/Աց 
յիւրստքաեչքււ.ր էեսնս դեառիՂւ դս/եգչել։ 

նէ* Մհ ուքն ա%դէ% ե անդ ի Ղւահէաբաբամն 
Հայոոք որում անուն էր Վարառ՚՚՚շասլու^) ի աո^*՛ 
մէ՚ն Ամաաունեաոք ելեալ ի խոբ^րգենէ միաբա՛^ 
Դէութեաննք որսլէս մերժեցաւ Օուգա ի գնդէ% 
սուրբ աոաքելոռն^ գնառ ի նմին գէշ^ըէ ^ սլաա– 
մեառ մարզսլս/նիՂտ և աւլոռն ամե%եռուն ռհյոր^ուրդ 



՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 265 

յքիւսբաեու֊թես/ս%^ և. ռերդուՏն Աւես1էսրանհ%ք և. 
ղխօսս ամենայն նախաբաըացն Հայոց* Զոր իբրև 
լսէբ մէսրգաա1մս Աէորյշեասսլե 1ւ ա//ք աէսոսհե 
մէսրդի1քս և 9"1լք ուրառողառն Հայոցի սրսէստռե– 
էլեստլք զսէր*էու.րէԱն Ա աԱքունք լի*նէէ% վՏեառոսդ 
մէսսհ գիշեր ոյն յերկիւ.ղէ։ Հսյսեստլք ի ժամ ստռա– 
ւօէոոմս^ չու.է1/ե է՛ ԱոեղւոյԱ Լ երԹեալ բանաեէւ/ն 
մօտ ի սլաոիսա բերգինք ոբ ա%ու.էսսեալ ^"^հ 
Սանէ* 1ւ էսռ աղէսէհ՝ աբէէէսւստւոու-ք քսստբէ ութ՛ ես/էտն 
և. մէսբդաամն Լ§տէսեէսծանօք Լասյհ% գէոէւքե դԱսյն 
աեդէ՚նք Ման ուռ անելով էսյլոցՂտ սսաւյւեւք թէ և 
յստղեւն անդէՆ լեՆքէն։ Եւ– է%մե% դՒշ^^րէ ^եօ՚եէսչք 
յքէւրաքանչիւր յեբէվարս մարպաամն ե ^առէսրա*՛ 
սլեան Ա ոբք ը^Գ ՚նոսա մեաբս/նք էհ՚ն^ փա/սբս*՛ 
սէէսկանք լէ%էէ%։ Տէոր ռգացեալ %էսխաբաբառն 
Հայոռ^ ^եաամուա լե%էի՚ն զփ*է փախսաէիռ%* ե 
վէսսն զէ էոեոեաե առէս9%որդօք փաքսչէրն մարզ^ 
պա%Ն և ^ազաբաաեան ք ոչ Ր^Դ ուղղորդ աեղիս 
ճաեստաար^առն ք ա#Հ ք^Գ "՚յւ ^*– ՚"// ^ոեղես^ Դ^Ր*՜ 
ՀՒեալք անեանէիՆ ի բերդն Արաաշասւու* "Ր"Տ 
ոչ եարէե% Սասանել %սյ/սստրարքՆ Հայոց։ Ւայց 
ղգրասաո սէմէէնսէքն Պարսևացն կասեէսլ րսբո^տէհՆ 
ե ճանաաս^ր^ե%ք և ղԱ աետաղն ւ*էսդեշոյ ձերբա^ 
եալ արաբհՆք աձ^էեն րնդ ինքեանս* և ^ասեալք 
ե ՛հոլին՝ երթեալ աաշարէեն ղբերդն Արտաշա– 
էոոււ ՐսԱ մստրղաան% և ^աղարաաետն դաղա ր 



266 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



գհշք՚րՒ ելեսէլ ի բերդան փաետսսէեստյ գնայրԱ է 
1լողմաԱս ԱսէոասէէոաԼաեէէ Եւ– սեաու.*է սի ու.ր–՛ 
հ^էսցեք որոէ-Ա սէեոԱ^ էր Վօտրստղեերսե՚է ^ "ՐԴէ 
կողթեևայ իշխս/նէ% Ու.րծայք որ էր յ երդման՛ս 
րեդ նստխարարսն Հայոօք Նե%գեւսլ ուխսէին սրրոյ^ 
երթեալ աւերէր ռշա^ստսսւա%% ՐոՏԱէսվէժէֆ 1ւ 
ւսռեէսլ գսէմհքԱաքև կէսրասէ Պա^ս$սսաանէ%՝^ դիմեէսլ 
Ասմրս/Աայր է րերգն որ անոսասեալ 1/"^/՛ Սագրայ 
րերդֆ որ էր րերդ սօքուր քէշ/սստնութ–եա%% հլ.րեէ$§նցէ 

ՐսԼ ոմաԱք է ^այ նէսէսարարսւռն ամրարրշ–՛ 
սէելոռե խրստա սասևալ մարզսլանին Հայոց 
Աարվշեասաայ^ աս էինք թէ (Տ։Թագաւ.որ% Վրսաց 
ասյսաաէքրեալ է և. ՀոՆ կամի դաեելք րայց ՚էասեալ 
չև ևս է* և դարձեալ Հայ ոռ առ կայսր զգԱգէ 
յղեալ էք և դեռ չև ևս երևի ի մի^ի* և ինքեանք^ 
չև ևս րա9 կառմեալ ենք որսլէս արժան է* և 
դու. թէ այժմ փու.թով Սասանես ի վեր այ նոցա^ 
դիլերով և թեթևով վճարես դդործ մի կարի մեձ՜ք 
և լալ. անուն յասճէ առեալ աաաիւ֊ս և շաա 
սլարդևս գսքանեմք յ^*՚ՐՔ՚^յից "՚ՐՔ՚՚՚յէ ^ դու. և 
մեք։ Ասլա թէ ձ՚ոկացեալ ^եդդաս^ երէ^չիմքք 
մի գուցէ ռօրացեալ անձամր և կամ ուսսէեք 
օդնականա-թիւն դաանելով՝ ոչ դիաեմք^ թէ որ*՛ 
սլէս սլասէսւ^եալ իրացն աշիւասէիցիմք և զդ9սւ*՛ 
նսյյցեմքյ>։ 

Եւ. ^աճոյ թուեցաւ^ րանն մարդաանին և 



%ՈաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 267 



՚ ամէքնեռու^ւ որ րեգ %էքայե էրե* և վստղվաղստնի 
յԱարաատակա՚եէ գոսեդ աէւեար և ի կոսլրեաց 
մստրզաա%ԷՂւք և զգուեդն Կաաշաց որ զայե աեոօք% 
էհ^ գայր ՚էասաեէր յաշքսար^ե Հայոց ք ի գեսէեզե-րն 
Երասխայ* կամեցս/ե աեցաեել ի գեօղԱ որ Լոտհ 
ԱաԽճէսւ.ս/ս ք ի սահսասէսեցա֊թես/1մե Սէւեեացէ 

նԸ* Ադդ եոև առ աէրԱ րագրաաուեեաց 
Սա^աեք գ"ր ^***յք ^ զօրամարԱ Հայոց ՎադաԱ 
ի ժամանակ էքս յայԱմ մարղաաե Լարգէհ% Հայոց* 
ասսլեան Սա^ա1լ զմարռաանու-թիւենք 1ւ Վա^աՆ^ 
ռէոէրութրւե% Մ ասհևոԱէհց և. զսաարաաեէոու.^՛ 
թէւհքն Հայոց* "ՐՔ սաԽ հասէոաաաաէս ի վեր%ոյ% 
^րամւսնէ և ասլա ի Հայոց րեեալան ռգորՏ՜աեա*– 
լոէ-թիէձտն* առ որս և ^^Ք ^"^Ր"Ւց գնդին լս1՚ւե 
եղեն։ Ել. աեսեալ դեռ ևս անեաղմսէդոյն դաաա*՛ 
րասսէու-թեւհւ դօրուն եւրեանց /սոր^էե% առ ՚1*^յր 
մի յա մուր աեղիս դաւ.առի*ն Օայոց չուեր Եւ 
դարձեալ զամե*նԱսյաղԹ օգնութ–իւ13ն Ասաուծ՜ոյ 
յէ1^Լ"*է աս էինք թէ ՀՀ Ոչ է յաղթութիւն ի րա^ 
զումս ե ի սաեաւս) ^"յէ է ՚1"Րի^ եշռողութեան 
ձեռինն ք ե մանաւս/նդ մեր դործ՚Աք որ ամենևիմր 
ի նորա ա9ոդութիւնն ^այի։ Արդ^ սլարա է այլ 
ոչ րեչ իէոր^ել րնաւք րայց սաիսլոՎ րնդդէմ 
նոցա դնսՅի ե դգօրուԹիւն յաղթութեա1/ն ի 
Փրեչէն րոլորեցունց Ղայցելյ>։ էԱոր՚էէին և դայս 
ես ԱսաուՄոյ մսէարեութեամր^ ւՖալ մարզաս/նին 



^68 ^ ԳՐՈՒԱԳ Գ. 

Սա^ակայ և սսլաոասլեէոէՂւ Հայոօ Վւս^անայ 
Մ ամիկյքեե%ի և ոմէսեց յայլ ^աիւարարւսօն աԱգէ% 
յոսս1անհ\ւք ի քա9ալերու.Թհւե 1ւ է բսյրհ յ"յ" 
եըթելոց% յառա^ք ի զար^ուրու.§քե և ի բեկու.ատ 
քյրսէոռ ԼոդսաԱ աեօրրեառե ։ Եւ֊ ՚^ՐՔ պսւարսէս^ 
աեստէբ էսյնու-^եսէև ի աաէոերազք& կԱսզմեցաԱ^ 
ՍուԱի% Րսքբգէ%ք Դ"Ր աեու.անեռի% ի ժամուն 
իչ1սաե սէէրու^թեան Սէւնեւսցք և ամենէսլսաւ. ք*ս9 
սեաու^ն Մամիկոկէէց ՎասԱսԼ^ եղբայր սասէրստ–^ 
աեաէՂւ Վսք^անայք Լ յ՝աբ9ոյ^ Մաղխազ^ և եր*՛ 
եոքեան որդէքԱ երանելւոյ Կաւքսէսբա1լանհ% 
Արշաւրայ^ սեբսե^ սէէր օիրակայ և տրա^ւստ 
%որի% եղբայր ք ե երկու արք ե ^նունեաց աո^էքէնք 
Աէոոմ Էշ1սաե% ^նուևեէսց ե ^ԴԲ"^յՐ ^"րէ՚ե Առաս– 
սէոմ) և գունդ րեդ %ոսա^ որ էհն թուով րեդ 
բնաւ ^որեք ^արրւր այր։ 

Եւ սԱոեալ Ղւոռա յեկեղեցին՝ ^Ր^Ւր ՚դ՚^գ*^*՛ 
Նէքւ% էոեաոն Ասաուօ՜ոյ ե արարչեՆ ամե%այնէ 
և ղօրացուռչիք և քսնդրէին ի նմաեէ առաքել 
օդնակա%ս րեդ նոսսյ ղճգեութէւն սուրբ %սս^ա*՛ 
ւոակիՂէ ՚^րէգ՚^րէ ^ ղամռԱայԱ սրբոռ և զարդիս 
Ղւսէ^աաակելոռ քրեսսէոսասերասն Հ^այոՕք և ղզօ՛^ 
րութիւն սուրբ /սաչքւն։ Եւ֊ ^Բ^^Ւ^ ՚Րրեսսէոսե 
գԹսէռեալ աքսէրդասերասլէս ե ^այեցեալ յարժա^ 
Ղւաւոր ի/նդրուաՏ-Ա Ղւոռա^ առաքէր Բ^դ ՚եոսա 
օգնականս ղոր քսՆդրեցքւն ր սմանէք ե յուղարկէր 



՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 269 



քսադադոէ-թեաԱքբ։ Երեհր աէսգս/նէ/է% *նսէ1սսյրսյրք% 
և ամե%այ% արք զօրուն "Րք Ր^Գ ^"^այն էքէն՝^ 
ճւ ^րեշաաեաեոօՆ սրրոյ եաթոդիկոսին Յո^սքեայ^ 
ոոոյ % սլա ր,^ կե §ս լ յու.դաո1լեստօ զնոսստ Էէ-Ր սսայգ 
ե. արդար ոգւոյն օր^եութեամր ի գործ սլաաե՛^ 
ոստղմրԱէ 

Ել. ապա ^րաժարէիՂւ յասաեսէէն Ս ա^ակայ՝ 
էքարզսլանէ% և. ի ռօրավարէ% Հքէսյոռ Վ^Աս^աեւսյ 
Մամիեոնենէ և յայլ րնկերակցաց իւրեանցք որ 
ասԽգէ% յոսաասի^ն առ %ոսա Տեսյլոռ էրե* և. դնա^ 
դհ^ սաիսլով ի/եդալէռ յօժարու-Թեամրէ Եռեալ հ 
մտի^ ասէինք թէ 0։Ո վ դեաէք կարեմք Սասանել 
ի ^ուձքնք ուր դունդքն Պարսից անցանել կամէն* 
Լ գարձեալք յաներեոյթ աեուո9 ու.րեք սսլասեմք* 
ե. յորժամ գիաեմք^ եթէ եէս գեգին անց ե ալ է 
ր1ւդ գեան^ անկան էմք ի վեր այ անցելոցնք և 
թերևս ֆլասել ինչ կարեմք* նոյնսլէս ե Տեացե՛^ 
լոցն ե նոցանէ դարձեալ գիւրով կարեմք լրնել 
գամս»գէւԱոՖ* 

Ել. եկեալք ե գեւդե որ անուանէ Վարազդ 
կերաք լուան եթէ գուՖդքն Պարսից անցին րեգ 
գեան ամենեքեանք ե են թուով եօթն ^ազար։ 
Եւ Ջ^9 սեսլու^ն Մամիկոնէից Վասակդ քանզի 
սքռա9աաադ էր այն օր գնայր յսւուա^ ի գեօղև 
որ անուանի կռուակք* թ^Ր^" էԻ^ԻյԷ /՚^Ճ ^"՚"/՛/ 
ասէք 9անամ աո^ւուլ զգնդին Պարսից զ^անգամանսք^ 



270 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



թէ 1Բն ինչ եթէ ոչ։ Ել. եըթեալ ի Կռուակս յօթ՝ 
յաԱեարծանի յառաւօտուԱ ձ-ագել ^ասեալ ի ^ոյե 
գեօղ և. սաոզսլաԽս աարսհե ԱսէովշԱսէսա^ Լ"էր 
ղՄամինոնենէՆ Վասավայ^ թէ ս/Ագ է։ Եւ քա9 
սեսլ^էՂւ Մամէվոնէէց Վասէսկայ գիէոէսցեալ 
ռԱսէրվ^սսսսչսէյ և զԱոցաե^յ որ անդ էհ*ե^ հքեարս 
փրևու.թեաԱ քա9ու–թեամբ էսոո^եցաւ.^ որով 
ոգունգե էւ֊ր աարեռոէ-ցս/եել եարասռէ ի ժամում։ 
Հրաման տայր երնուց երեուց ռոյգք 1ւ կամ երից 
1ւ կամ ևս յ՚^է"վհՏ) Ր^Դ "՚յլ ե "^յԼ ՚^՚^յ^^յ^" սաե՛^ 
որս և. է^դ փողոցս ելան ել ի չիՂ§^նք և զա սա է 
մեմեանց փոսԹալ Սասանել ի դեօղն Վարազկերսէք 
ու.ր Նսյ/սսէրստրք ե այրու.ձի Հայոց էքքն^ ե սւայր 
գհսէել %ոցաէ Եւ հնքն քա 9 սեպուհն Մամէկո*նէից 
Վասակ սլաարոսսէկաՆ բանեւք րանգագու.չացու.*՛ 
ցանէր աաագստմաւ.որօք ոԱէորվշնսէսսլ ասելովդ 
թէ գ։Ես աաագամ ույԱէմ առ քեզ զՀայոցք զորս 
լու-եալ քո և "ՐՔ Ր^Դ Ք^Դ ^^ ^ասսքատ ^աճոյ 
դամստրեք և օգուսէ զայնսլէսէ Ր^՚-Ր ե Արեաց 
սէեաոն ե Հայոց աշ1սար^եսյւ>։ Եւ Ատրյշնստսաայ 
լուեսքի թէաէա // զաղա ե մեսէս ուրաԽանայրք 
կարծ^եցեար թէ ^ասաատ ի %ուաճուՏՏւ զան^ 
այլ սակայն առ ՛նա լսսաազոյնս յդեսւլ ասէր 
թէ ^^ԱշԽար^ մի ապսսէսէմր առ իս ԴՐ^^ սլաա^ 
գամ յղե%յ>է 

Եւ քս^քի սեսրի% Մս*միկո%էից Վասսւկասյ 



9 



՚ԼԱ^ԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 271 

գիսէացեէսլ ռիւրոյ այրուձիոյե դերՏ-եալք ւսնֆլասք^ 
1ւ թէ չեք Ւ^^ կասկաՏ՜ ւսյնու^եսէ/ւ^ սլատէսս/սսէնի 
ստրաոեալ եևելոմս յԱսէրվ^ւսսաայ^ ասաօք Թէ 
ՀՏ։Մեո ցայժմ ոՏ վաա ի%չ գործեալ է և սէոքուեի 
հրաց ֆլսւս արարեէսի բայց դու. ինձ ^րամէսյեա 
ասել զաատգաՏե ) և ձեր լուեէսլ ապա ^ւսյեցստ*՛ 
րուք յարժաե%ք և էՒաեերոէ֊ք զոը /՚^ձ պաբա է 
աոնելյտ>է Եւ– արձաեեալ զաէսագամսօ-որսեյ ե է%քԱ 
^եՏ^եւսլ յերէվարե^ ասաց ցս՚յլ Պսէրսենսն որ եայե% 
անդ^ թէ գ։Եա ծ՜ա որ աո^ելոժ Ր^Դ ձեզ խօսեցայ 
ռրաեսն սւռ աաագաւքաւ.որսե* ՚*՚յ1 դՒ" ուրուք 
առ ձեզ աաագստէք չէ յղեար րայց ես սւեսաեեչ 
զձեզ եկի^ թէ որսչիսի ինչ էք. այլ դուք էք 
մարդիկ վսւաք և անաիաանք ե եկեալ էք ի 
վաաի Խնդիր ^ և աաաա^էք ^"՚/՛^ ^ հ"Ր^1.ՒՔ^* 
Ասացեալ այսսլէս քս*9ի ս*ոն՝ գնաց ինքն ի ր^սց 
ան՚էոդութեսյմր ե յաներկիւզս։ Եւ. եկեալ քսէ^ն 
ի դունդե Հս^յոց^ սլաամեաց նոցա^ թէ դոմեդ 
բազու.մ էք րայց յ՚^Ի*4ք ի նոսա անաիաանք են 
ե քերթաքազ իշավարեան։ 

Ել. լոսեալ զսյյսաիսի րանս ի ք**^9 Մամի՛" 
կոնեսէն սեսլու-^էն միարանութեամր ՚սրք զօրում 
ՀքՍՅյոց՝ իտոր^ու.րդ ի մէ9 առեալ սւսացք թէ սլսյրսւ 
է. զի ի դաշսէէն ի լեուեակող1քե փոխեի խորհելով 
միասրան զայս* <^Աի ^թէ ^արեալբք ասէք ի դիմի) 
օգԱակէսԱութեամրԱ Ասց1հւ&ոյ՝զօրեմք՝ այն ա9ոզ 



272 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 

հս1լ է ե. բարի* և եթէ այլազգ քքետ դէ^է^ սլա^՛^ 
աա*նու.թիւԱ է մեր ամրութէւն լեուեակոոմաՂ/ե 
և օգուա մեզյ>է Ծւ֊ եևեէսլ չուեալք բաԱաևեցան՝ 
ի գեօէ^ Աէսսեէսօք որում անուն էր ԱԼոոիէ 

ՆԹ* Ել. լուեաի թէ առ վադիւ. գունէւն Պստր^ 
սէց Գ*"յ է ՚յ^Ր"՚յ *նոռա ի պաաերազմ^ եաԼԽեցհ՚ն 
րստ սովորութեան ասուրցն ի սչաշաօն դէշերոյն* 
և. Լաաարեալ զադօթս առստւօաուն^ ևազմէէքն և 
Ղւոքա որ անդ էքէն^ րնգդէմ ՚նոռա ի աւսաերազմէ 
ծւ֊ րաժանեալ դ^"րե՜ք ^արիւրսն ի ֆորս առա9ս^ 
մէքհ՚ն ՚յ^^յրՒ՛^ ^՚՚՚ՐգէՒ^ ոօրագլուքսս է ժամոահէ 
ղէշհօսմն սէւնեառ Րստրգէ% 1ւ դքոէ9 սեաուԾն 
Մամիկոնէից Վասակդ ե ա^եակ կողման*ն ռյ^ար՛^ 
9ոյ^ Մաղխազ^ և. կոոմանն ՚՚՚9՚՚յ զյ*նուն/ւսն 
երկոսի%ք ռիշ1սան% ^նունեառ Աաոմ ե օնորռւն 
՚ զեորայրՂւ զԱաՈասաոմ* ե. (^Դ ^Է9 ^Ր^"9՚"–^9 
մասանցն զքահ^ 1ւ զրնսէիր% օիչխան% սհրակար 
պՆերսեհքն Կամսարական և. փէորուհէ եղրայրե 
զՏրա^աան աասէրասէոական յօրե%էի%ք Զհ "Ր 
կողատ ակստրասցէ^ էսսե%ք %ոռա ^ասեստլ փուՕ-ոյ 
պօրացուցեալ օգնեսցե՚նք և յ ամենայն կո ոմանց 
"յ^ Լէ^էՑէ՛^* Ք՚"^դՒ էսմե\տեքեա*ն վսէոա^ էք՚ն ե 
յարսն^ որսլէս ի լալս և յարդարս և յուխսէէս–՛ 
սլա^ս։ 

Ալ այսաէս յօրէէնեալ դֆ"ր1^Ք ^արհւ֊ր ասսեք. 
և աուեսէէ փաոս Աստու&ոյ^ աոսէոստկէԱն մէսէռսԽ՛ 



՚ԼԱԶյւՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 873 



վսէսե փառաց §սԱույս§Խ քո* ւ/%\ ^եոբէք ասստէքօեՆ 
ի ^եթսէ%ոսսք թէ ոպէ է Ասսէուսէձ՛ . *կոցէսՖէ Եւ. 
ելեալ եստյքւ% ճաեասէոեւսլք ի վեոայ րաոձրաաւԱ/ն*՛ 
դտսևի լաեշակողմաԱց% յայաեաւոբին։ ^ոոոց 
այԿքաԽ. ւլսա1լատտւյո–0–իւ%% ՀքԱտյոց սէեսեալ զօրտսցԱ 
Պարսից^ ոչ իՆչ այլ կար&եցին, բայց եթէ վա^ 
մաս խելասցեք^ր^^՚՚Լ է Ւ^դՒր մա^ու եՆ եեեա-լք։ 
Ել. քւ՚՚9 հ ^եոասսւաեէ այորԱաեո ի գօոասցհ Պար– 
սէց յաոձէսկեալք ի վերայ զօրացե Հայոցի բա՛^ 
ռումք յեսէսէքքե վսօոաձիոցե Պէսրսէցք Լ քա9աձիք% 
յաո.ա9եալ ^ա*§աա»եէէ% ի սէեոի աաէոերազմիՂէէ 
Ծորս և. ի^ ժամոսԱ Մաղքսազե ք*"՚ր9՚՚յ19 առեալ 
դիւ-ոև. դ^4սրիւրս%ք նենգեալ ուխաէ Աէ–եաարան/ւ%^ 
հ դա^քճէ Պարսեց աեեանէր* 1ւ ՏեԱսյի% 9՚՚Խէ ր^ս* 
^րամսքհքան Ասաոււծ^ոյ երեք ^արեւրն Հայոց^ Ր"՛^ 
ըեսւրութեան երեք՝ ^էսրեսրոց% Ր^Գ ւ*էդէոֆէէ$ 
Որք դեմեսէլք ե վեր ԱՔ յ զօրացե Պարսից ք օգԱա*՛ 
կաԱու.թ՝եամր ՈԱ9րձրելոյե յառա^եալ պրեահր 
ընաիր արս պատերազմին անգէն և անդ ի աեզ^ 
ւ.էէ^ դիաթսսւ.ալ յ երկ իր կորձանէին* և դայլ 
բազմոսթիւԱ ւձ»դին Պս/րսից ձորոց և աասպար 
Աէէեղեսամս ցրոսեալ վաա%էի%։ 1էեղ ի կողմս/են 
քսփ^% Վասակայ սեպեին Ծամիկմնէից և Սիւն– 
ւ-ոյե ք^արգենայ անեեալ սաաակէր Ատրվ^ասսր» 
մասրզաամս Լ այլ էսրք ս*ւ.9Ազ ե %ախարս*րք յու.՛՛ 

ՂԱՅԱՐ ՓԱՐՊեՏԻ 18 



2՚74 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



բացողստց% Հ^^յ^ց ե քքք|/ բսէզոււս Պաոսհևք* %ոքս^ 
աէս և ի ևողմա1էԱ Ասոոմասյ և. Առէսսաաքէսյ 
ռաղոսմք մեռստ%էեՆ ի Ք՚"9 "^Ր՚^՚^ց* II Ր ^ զէոէոե 
Սհւեեէսռ զրդե^ոն աւս^ելոյ միւ.աէու.մ ես ՏսէՐ 
ժամում զեոԾեէսլ սյարեցուցս/հէո Թ՚^սւմքէե ստո–^ 
դարու-թեա՚ն մազաաու.ր ի ձեռասցե ԱսէՈէքւսյ և 
յԼռասէոոմայ։ Րայռ %սէխ զյառա^եասլ այր ի է^գէն 
Պէսրսհց^ Հրա^աա որդե երաեելլյէյ կէսմսաոէսևէս՛^ 
՚եքէն Արշւսւ-ոսւյ ^արեալ Ղէէզսէկաւ. սսօոստեէր$ 

Ել. մքւնչդեռ %ոքա այս աէս քսք9ալերեալք 
ա9ով ^ռօրե% գոոձ-ամքսեալք էքքե^ աուեսէլ յ*ս§ր*– 
^ուլսսյե Մախստսու օգուեգե Կստսէշսէց ^ս/եգերձ 
Լ այլ աասսէստմբօք ՚ Հայ որերով և այեու. ևս 
գեդաւ որ րնդ է՚֊ր^ էէ՚^ք ^ Յ^՚յԼ ^"Ղ^ վարթեալ 
րստ ա%երևոյթ ձորոցԱ խորու.թեաե) ^ասեսէլ էլայր 
զփ՚հ ուխաասլա^ զօրացն Հայոց ի կողմանէ* 
նարՏ-եօեալ անմտադիւ.ր զԱոսա յայեմ սլարա^ 
աու-թենէ կոաորելոյ զթշեա՚միսն Ասաուծոյ^ 
կամէր ի թիկանց վուսէ անկան ել ի վեր այ ղօ*՛ 
րառելոռն ի ՚ՐրեսաոԱք և աա%ել ռյաղթու-թեԱ^էն 
խարէութեամր և անուԱ մեձ^ ժառանգել։ Իսկ 
ու.րու.Տե յանկարձ^ակի զձայե խողխողման դՀ՚՚՚յ 
սաանանելոյ ի կաչտացն լոէ֊եալ բողոք արկանէր 
առ արսն կամսար ականս* "Ր՚՚՚Տ ցասու^ցեալ ստռեն^ 
կամկին սսլանանել զևա^ թէ գունդ մեր էք և 
գա֊ խարէու-թեամր զմեձ՝ էրս կորոսսանեսէ Ես 



՚ԼԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 275 



աաստ ^էսսաաաեալ Նեոսեդհ ի լոսէեսեքս եղթօըե 
իւրոյ ՀքՈքսհատայ^ եթէ գուՖյճ՝ թ^էսմեէսօ է^ 
գիմեալ յւսբձսէ1լէի% ի վեոէսյ անչստփ րտսզմու.–՛ 
թ՜եաե եոԼոքին եզրստրքն սէոնաւ էսրսէմրք։ 1էեդ 
^սէսեէսլ ^աւրանմսէԱ կստմսարստեսէն% սեոսև^^ ԴԴ^*՛ 
բւսգլու./ս% կասէշսէց^ Դ"*յՐ ^զօր և. զմսէոտոիկյ 
Հստոեէսլ Նիզակաւ. աեգէՆ ի էոեուո^ սատսւևէոք 
և զ*սյլ ամե*եսէյԱ գոսԱգԽ աւբևեէսլ առէս9ի^ բսէզում 
էսբաԱռ դէսէկոէ^տսք առաԱ֊ել քաե Դ՚"յԼ ^եռեսէլս 
ասէ§ոևբազմէ%^ կոբՏ-աե յեբեիբ վսէբէիՆ։ Ալ. չե^էբ 
օբ% այն օբ նշանաւոբ ուբախոՎ^1ոսն ^աւ.աէոա՛–՛ 
ռելոցս է ՚Րբիսաոս) և օբ սւմօթոյ և ևոբաԱաց 
սէմե%սէյե ուրացելռռե ի ^բիսսէոսէ^ և ճշմէսբսօս՛^ 
պէս եէքտաաբեալ ^ասսէէսաէբ բաաքս մաբգէսբէի% ոբ 
ստսէք Թէ Հ 11 բոռ ԱսսէուսէՄ օդն է ՚ մ է ռ*էսքռւսբս 
^էսլսէՏ-էք և եբկու-ս զբիւբս շԱսբժէյ^։ 

Եւ. էոեսեէսլ այեպեսէ փսւռստէ^ոբաաէս վճա*– 
բու.Տն գոբՄոյ Թ^սէմւ֊ոյն աբդէսրու–քքե§ս% սսէսէա^ 
%ստյհք և ի 1լոբ էնոբՏ-ս/նեսէի խոբ^եէԱի թէ կասբի 
աԽոքնաբ1քԱ սէմՄսսէքս հ*^^ ք^ԴԴէ*^ Ւ^"Ց 4""^՛"^՛՛ 
դոբձ՜եռա%ք և "՚ՐԴ մ^՚յԼ է^է. 1.^*1^ ձեռնհաս և 
%կուե գսէայ^ Գ"^է ^"– փ"յՐ ՚^է ^՚*բս^մեցու.ռէսնեմ 
ղսիբաս քստիսցեք "բք դեռ ևս ոչ. դիաեն դաեռս 
Յսդէաիռս քւմոց և ղկոբհ^ահմաեէ Եւ֊ դաեսդ իւբ 
*սբս ■ ևբկուս աբբստնեկեալսյ դմի% ի սքո^մէ% 
^^եթու^եսէռ^ որու-մ աեուՖ էբ Վաոդոշ^ 1ւ դմքււս% 



276 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



ե »ոո^մէ% Աէա§*էասււու^»եսէԱք որում աաքԱոաՏա էր Վ^սէ–– 
սակ* ե.,.էկեւա ա՚րքձ երկոքեաե է փսդիա^ա ճեպով 
րեդ էէսէգևլ առսէա.օւո»է%^ Գ՚՚յ^ էսդսաղէոևի ի՚ելի 
աոձէքաԽ յակսէԽ^ս ^ա^րս^պեսաթե սրրոյ Աո^աէձու. 
և երկոէքուձց աւագ իշխսձէաց% Հայոցդ մսձրաքսլտս^ 
%ին Քա^ակայ և Վա^աեոայ ՄամիկոԽէիէ գ։Խառ^՛ 
%եցաԽք. ասե՛նք սասսէկասսքէս կսղմ$ս%քե երկոքեաե 
ի . պասէերսազմք — "Հ"*^ րնստւ. ե աեսեալ չէր ալգորՏ– 
ալասաերազմինք — Լ զօրացաւ. կոդա§ Պէսրոիցք ե ի 
§ղարսւութիւ% մասաԽեռաւ գուՆգԱ Հայոոք ե փքս^ 
խու.սսւ դարձս/ն* ե աեկեալ զ1>րաւ.որքծէ ի սուր 
թ^^Այսմեաց%^ մեռսքլ. քա9% Մս»միկո%եա% Վասսէկ 
և լաւ֊ Աիւ^փն Ոաբգէ% և երկոքեէէճէ արքն ա%ուա*՛ 
՚^էք> ս^էր^ օիրակայ եերսե^, "Ւք^ւէ ^դթ*"Ր^ 
իւրոՎ ^–աեգերձ Հրաւ^սյսէս^ւ։ Եւ֊ աաքե Դ^ու%եք 
Ասւոմ ե Առա–սւոո*ք Լ աա սփէԱ/Աաճք դՀքրք% Հայոց 
ի ա/նԳակոզ՚էքսձս էԱլոասէլ ս»ապ»ոտ»էո աեկեալ 
դիայ^Խփսցսձւ* Լ մեք միայԿէ ՏՏ§^սէցաք ի գու-ժկո^ցձէ 
Աորայ^ և եւ^սպք ոլաաոմել ձեդյ^։ 

Ալ չև ևս սփաե՚ալ աարսէ՝^ա%էր քսսէթա*.ա 
աւյս ^ Բուհ Աք զհ մե չէսսքստգոյ% ութաֆ*.ս❁սաե 
սւգքկյԼլավ դքքս՚ղսէքֆ. Գաք գ1ճ§^ Գ՚՚՚յՐ ^ասաձւէթ՛ 
փ ադփ սղակի կէեշաաԹկ սս^եսոսւոր խ ասէ^մէ՚Խ դհէսէւ*^ 
%եէացք. արում, ւսեու^ էր. Աոաա^սաոմ* ձաւձ թ ա ր* –՛ 
ձեոդ գոգելով սւաէր* ^Տա^դթ՚եաց գօրաւթիա% սուրբ 
իւաչթէ», և մփշա յ,ադթէյծ։ ^"՚յք* «^^^ ^ դսքէ՛»^^ 



՚աաէ^ ՓԱՐՊԵՑԻ Տ77 



տելրսն Աս§էէփւէւաոյք Դ՚^Ր աէբասհ սբա^օհ բաբե^օ՛՛*՛ 
.ՍէԳ€.թեամբ սէռ Է^Ր սէբելիսեք հ. զ\արաՏաբ 
բեկու.1քե ՛և զափքօթեք զոր գսաեալ ժաոյաւԽգեցիԴք 
փազս/հդ ու.րքսցողացեէ Եէ– րք^եսալ դս՚յ** ձայն 
սււեէոեստց ^էսյոէսսլեէոին Հայոց Օո^աենու. ձ սո^սւգ 
իշէէս/եաց՚նք մաբռսլս/նին Սա^աեէսյ Լ ապսէբապե^ 
Աէէս ՀքԱէյոց Վ^ահաեսւյ^ և. ՝սէմէքԽս»քւ»%աԽաբւսբացԱ 
Հայոց և ռամկացԱ^ դիմեալք մհաբաԽոՀ.թեամբ 
է ւոուփն Ասէոուծ՜ոյք "Ր՚՚յ ^գօր է ռօրու.թիւ^ Ւ^Ր^ 
գո^անէսյի% ք ^Ր^Ւր պէ*՚գաեէի% մհոէքկոյ ՚ճշմար՛– 
յոե% Ասւոուծ՚ոյ Լ աեո%գդիմսէեայ ^բամաեի 
հասմսէց հւրոցէ Եւ. երս^ելէ եսէԹոդ/էեոսԽ Հսսյոց 
Աո^սաե սէսէյր սաղմոսել է սէսդւքոսէՆ քսաԱեոորդէ 
ի%նձոոբգէ* ^Լուաւ. ի%ձ ս*էր ե. ոոոոմեցաւ.^ և 
սա էր եո1ւ ի%ձ օգեաԼաե* րարձոյց զսու֊գ էս 
յա-րստ/սութիւե* դեր^Ւ յինէն զքուբձք՛ ե. ինձ զգե՛^ 
ցոյց ռա–րա1սութքււքն։ /1րսլէս սաղմոս ՝ս*սասցե% 
քեղ փառք իմ, և այլ մի ևս զղիէցայց, աէր 
ԱսսէուաՏ՜ իմ, յաւիաևս/ն խոսսէովս/ե ^ոէց քևղ7>։ 
Եւ. եասէարեալ ղսլաշսաօՆ՚ե^ ղաաիկ ուրախու.թեան 
*սուեէի%* ՛նախ Թողալով ղաղքասէացԽ յասղո^սՏքե 
նկասէէի՚նֆ և ասլա ինքես/եք ուր§սիէաԽս*յի՚ե 
յցեձ^ալից ուրաիէութևստմրէ 

Եևեալ ^ասանէի% և ղօրքե ի աաաևբաղմէնք 
աաամելով ղեորոդ Ասաուձ^ոյ ղօրու–թեան% յադ՛*՛ 
թութիւԱք ^որ^եալ նոցա ղմեձ՛ յաղթոսթեսւմե 



278 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



անունդ և. գԹդհէսմեսէօԱ էոէսլ ղ/սորսէէսեէքան ՛և. ղստ^ 
էքօթ՜ոյ զվէճստ1քկ* 1ւ փէսռաւ.որելռվ զ՚Րրիսսէոս^ 
^ամբուբէին զմեմեանս ող^ունիւ. ու.ոախու–թեաե^ 
1ւ աե^ոդ Խէսզսքզութեան է ^աեգէսէո ձմեոս/եւ.ոյԱ 
մս1անէի%* ^ոգէսյի% էսռ գարուն% զպասւըասէոու.*՛ 
թիւն աասէեոէսզմի%։ 

Հ* Ել. դեսպան ստիսլով ստռ թւսգւսէ-որն 
Վրստօ Վւսխթս/նգ սէէւեէի՚նք աալ սոցէս ՀոՆ /ք ՚" 
բս/եի խոսէոմաեցԱ իւրոց։ Եւ ՚եա ժամավաճառ 
բա%իւք եբկայեէբ զստսացեւսլսն Ւ^Ր* ^ ապա 
ու.սսէեք ժոդովէր Հքք)ք«# երեք ^արիԱ֊բ Լ առաքէր 
ի Հէսյս* ե չե ես անցեսյլ սյմէս մի է ձմեբսէ*՛ 
%էւոյն^ փ"յք^ պասէճառսէդրութեսէմբ անդրէ% առ 
ինքն ^"^^էր* ^՚– ^՚^յր աշքսաբ^իս Հայոց զօրու.– 
թ-իւն օգեու–թես/ս^ ՚ՐբիսսէոԱք յոր սւպս^ւինեստլե 
էին ե յուսային* այլ ի մարդկանէ ոչ ոք էբ որ 
օգեէր նոցա։ 

Առաքէր ռօրայսյրն Հայոց Ա ամիէլոնեանն 
Վա^ան յերեելի ե յավանաւոր ազգԱ Արձ-րուԱեացք 
ե յառգս գաւառին Ս^նձեացեաց ե Մոեացք ե առ 
աղատոբեարն Ռրչաու%եաց^ աայր դիաեի եթէ 
որպէս յառա^նու^տ օգնեստց Աստուաձ^ յուսա^ 
ցելոց իւրոցք ե ասէր^ թէ (^Աճշմարիա ե զա բռար 
օբինացս մերոց զ^աւաա ե զքարոզու–թիւն իւրա*՛ 
քանչիւ֊բ ոք ի ձէն9 քա^ գի"^էք) ^ "^ էք կաբօս* 
յումեքէ ու.սաեեի Ա՛յլ ե զսէոչոբաՏե իբբե ռ^նոռ 



՚աաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 279 



մոլորու-թեաե էքոգուցն տեսէքք թէ որաէս վա*՛ 
ռեւսլ Ասյրեաց զաէքե%եցուն ոգիս բքսց է սաեւսւ֊ուց։ 
Աարգ էսւագեե ե^ւսս ժամ աոդս»ր մշսէկի% *րրիս–^ 
էոոսեք "/"՚յ ասռեէսլ զ^եօ-անոցե "Րբե^լ Դ^^"է Ւ՚-Րք 
և. զցորեամե մսէքոեէսլ յ^րփ^հը շՄւեմ§սրաես ժո՛^ 
ոովէք 1ւ գյսէրդե ւս%շէ9 յասիսոե%ից ^րոյն մաանէ 
յսսյրա֊աէէ Եւ֊ **՚րդ որ ոք ևասհ ԷՐ^^Է ցորեսադստսէ^ 
րէէՏ-այեսցէ ռքւ%ք*ե Ասսէոէ-Մոյք և ևեցցէ* և. որ ոք 
յևսէս ըեերեեալ յարդեսցէ^ յաւիէոենից ե. ս/եանց 

դե^ենի՚ե եղեալ ր"–ցկհք ՚՚*յր^՚*9Ւ ^ ^Ւ շՒքտՒ* 

Ել. ես ոչ դոք բոնստբէսոելոյ քսյրշեմ յօգուսւ 
իւ.րաքա%չիւո ա՚եձիՆք այլ յորգորելով յիշեցա–^ 
ցանեմ աէքե%եցուԱ դփրևու-թէւն և զեորուսսէք 
որ դհոլի յստյցելու.թ1աաե աւ.ուր%է յ*աեզի որ ոք 
խոսէոովաեի զճշմարաութիւքմն^ փր^Ւ է գե^ե%էնք 
1ւ որ ոք սայթաքեալ մոլորի յուոոորդ ճաեասլար*՛ 
^էն^ զստեգիւ.ս1 եորուսան կոր%չի։ Ս՚ՐԴ^ "Ր "Ք 
^ոգացեալ ի/եգրէ ռգիւսէ անձի՛ն և. տե%չի անմա^ 
ևէքնացն լի^ել ժաո^անգորդ եԼայք իտնդրել զԱրէ^ 
եկեոեցւոյ թ^ասմանաց^ որոմ թ^ամա%եցաւ. ի 
բառում ժամստնաեաց և ամաց յար^ամար^ոդ 
ուրացոոացնէ Եւ. որ ոք խորեիք ռմ§սրսնոյ եր1լիւղ 
և. օ՜առասյել ցանևայք մոլորոսթեամն բարբան9^ 
մսէԱցն^ բնակեցէք ի խաւարիք չեոեալք արժա^ 
՛նիք ^այել յարգարու֊Թեա% արէքգա1լն ՚Րրիսսաս* 



280 գր(1ԻԱԳ գ։ 



"*ԺԼ է՛*^^ ^ոգողասլէս բոզոքոյս ^սօոուսոէ՛ վաաձս 
քսբգար վարձա^աաոյցն *^ոիսսւոս»է 

Եւ լուձեալ զայս սլասագսամ չորեցոՀկց գա՛^ 
ւասռէսց Նախարէսրացնք նէսքն փստփաքեսէլք ^քոյ 
կողմս/նն^ գրո^ սէու.եալ է^թաԽքսյին ի ^ռա ոտԽա՛^ 
րսացԱ ժէսմանեի և ^"յԼՔ (^Դ դասԱէևս այծ՜եէսց 
ձէսէէսէվողմեսւե ^ազորգեսէլք^ գեասաԱե ստՆդԱօրձու.՛^ 
թեէսմբ ի խաւառն ստրէոաքթե։ //^ՏI^ յ1էեձս»ւ.ացեսէց 
%ստ1սաբարսէցՆ սեաու.^ք որոսմ ս§՚եուե էբ Ծո^ս/եք 
և. միւ^ս և.ս Երո§–աեդաւեէ) Նեբսե^ աԽուեք մեաս՛^ 
բանեէսլ է Խ^դհր բս՚բհ ցաեևու.թեաԽք ք^Դ "Ր" 
ե. ^սօ-ս/եեէսլ 1ւ ՚սյլ ՚*՚ՐՔ ճշմաբւոու.ԹեաԿ ^"՚-հրք՚^Ք^ 
գեասքի% խաոՏսել ի գուձդն զօբավքսբեն Հէսյոց 
Վէս^ստ%այ Մամիկոնենի։ Եւ~ մե%չգեո. ժողովես$լ 
գնսէյ1քս ի ճաեսէսլսւրդէք էքեբձեալք ի քէսղասքէսգեօարէ 
ոբ 1(ոչհ Առեսւոք է ժստմաԱսէևհ ոս§ռ»սսեոբդէսց% 
աա^ոցք ի մեՏ-ի շաբէսթու. ռասէեին^ յաԽկէսրձ՜ակէ 
յաԱզգԱՍՍ$ոէց եևեէսլ ^սէսստնէհՆ է վերւսյ սոցսէ 
իշխանն ւէեձևացեաց ՍԼուկ սէնոսե ե իշխանն 
Մոեստց Ցո^աե անու^ք բազում ստյրուձիովք է^Դ 
առսօ֊օսէուն ձ-սյգեր Եւ֊ սոցէս զգս§ցեալ ղէսքն 
ոինեալք և նէսքն թէսչէա անսլաարասաք էինք 
քսյչ օգեու-թեամբե իաբձբելոյԽ քա 9ալէրեսքլք^ 
Տարվան էին ի դի՚^ի աներկիւղասլէս* և նախ 
Սեբսե^ Երու-անդուձւի յաբձստկէր ի վեբայ իշխսէ^ 
նին Մոկաց Ցո^անայ) և ^արեալ նիդակաւ^ 



ՂԱաԲ ՓԱՐՊԵ8Ի 281 

օգեելով %մս» և .ՍՏեձԼէսռէ-առ ՜՛ սեսլ^էքս Յո^սէ%ւսՅ՝ 
յ^Ր^^Բ կ^որՏ^անէինէ Քր՚՚յ ասառեալ էր երթեՏև 
^սլաբաաբաբ պարձեէսվ զԱՏսձև§»§^ »»ևպ^0է Աո՛^ 
դսէԽստյ^ թէ <տ։սմ»ս^^որսլէս ևովուք Բ՚՚ԱՏ ք^է անուր 
նեթ սլեսէե արկաևեի՝ ատյլ %ա ումսլէսէոյ է յս*յլ 
իրԱք յօգուտ կամ ի ֆլասՅ^է Եէ֊ ՝լուեսղ ալա^ 
աասիա*եի յէսզգէսվցէ% Օո^անստէք յիշԽաե^՝ ՍՏւ$–^ 
ձ1ւստռեսէո Աէւկոյ^ թէ գ։ԱաԿռւ.ւ^ ես րերեմք րայօ^ 
^՚Օհ^^էր Գ"՛՜ է "1"*ր^^^Փ՛^^ "Ր յադսէգս ստմրա^ր՛^ 
սա§սւա%ւ»ւթեաե րա%իօե ք ^՚տւրեալ կովէքւԽ եղքերլձ 
Տարսէչս§ր^ է^կեառ յ^րկՒր յ^րհփ*՚Ր^^ ^ կոհտեառ* 
Ել. գ**քն աեսեէսլ զօրսաս% ր§սզմոսթեա%%՝^ ի փսՒ" 
քսույտա գէսէ^սայի%* զորռց զ^եա եղեալ ղոմ՚աԱս 
•էպաեսԽԷ^Ա Լ զա§սէցեէսլսե փախսաոակաԱս սէրա՛^ 
րեսալ ցրուէի% ասա 1ւ աԿդր։ Եւ. ա%գէ% յայահէսպէս 
ճանս^չեստլ ե. փսօւսյւ.որեստլ զԱսսաւօ՚ոյ օօրու.^ 
Օէա^ֆն^ որ աԽկսէսմ սստկսէւու֊քե պս§յԽՏափ րսէղ*՛ 
մութիւն զօրաց% որուեաց^ 4^Ր է *Ե"յՐ էգաամեէսլ 
^%չէր լուր աեկար^^ելի գռրքՒոյս այսորիկ յամե%ս»^ 
սքշխսէր^իս Հսէյոց ա^ ^զօրին Ասսէուձ՚ոյէ 

Եկեսէէ այեու^եա1ւ սեպուհն (ճէձեացւոցՆ 
Օո^ա% և Ներսև^ Երուա%գունի և արքե որ րեգ 
՜նոսա^ յ՚՚ր՚՚ց ^եո^է արար Ասսէուած^ փւշաԱսԽ և. 
ղգՌրութիւԱս՚ն ^ և աեսեսէլ զԱոսա սրրոյ կստթռ՛*՛ 
ղիկոսին Ցով^աննու աձն ուրախութեան և 
պփսաւսրսէդս ր%գուեելիս մասէուցաՆէի% աևաէւԱ 



^2 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



(ԼսսէուՏ-ոյք որ շնոր^եաօն զյսէղթու.թիւեՆ էւ 
թարձրստցոյռ զսլարծ^աես եկեոեցւոյ ^է"յ "ՐԲ"յք 
և ողքուեեսէլ զեոսա ուրստխաԱէսյի՚ն ի ՚Րրիսսէոսէ 
^Ո–^ ՀԱ՛ ծ.. ա%^ռ..ցեալ զասոսըս դաոնաշոէ.՚նչ 
ձմերայեւ֊ոյ ցոէոոյե^ *էսյսանէքէն գւսր%ա%այի% 
ժամս/նակի օդոյե բարեիաօւնու–թեսէ%փ լսէին^ թէ 
զօր րազուէք հէստոացեստլ գ*"յ է Պարսեց* եեեսյլ 
^էսսեասլ ե% ի սալմանս Հքերստյ ե. Տ^աբէսւսէ%դ գա՛^ 
ւառի բառում ղօբա գլուխք ^ "ՐՔ էէ^ այսոքիկ* 
Սուբէն աստ^լաւք և Աէոր%երսե^յ, փուշսէէս լաեէ տէՏճ 
-> — –ք սաղարթ և Վ^իՂւ՚^ի^՚աոռեաեք և Ասէրվ^ասս^-ի՚^Տա– 
սլեաԱք և 1*դհ^ո% սիւեեստց Աէէր* ե. ի սոսա 
թէսլէա և րսա գա^ոյ էր ոք ի Հ^Ր՝ ^11 ^Ր**՚մա՛»՛ 
%աւոու ե աւագ զօրուԱ^ փու–շսէհաաԱասե սա դար էր։ 
Փու-թ-ացաւ. և. զօրավար՚ն Հսքյոց Վ^ԱԱ՚^աե 
Մամիկո՚սեաԱք աուեալ րեդ է^ր ե. դսուրբ ^ստյրա^ 
սլեան Հայոց զաէր Ծո*»աեք յուսէսլոյ յաոօԹս 
սյոէ/նք թէ ամեէւայԱ է^^ րսա %որա եամհ^լոյ 
կաաարէ յԱսսէուՄոյփ 1ւ գու.մսւրեալ զռօբս^ Հայոցի 
ճեսլէր Չարկանել նոցա ի դէմհ ս/նդէ% ոայՆ 
աեղեօք* <3^/^եր1ւս ոՏ^ ասէր^ լէտՒ ա^ցա^ել բաղ*՛ 
մութեա%ն Պարսից ի մի9ոց կոո^ աշխարհիս 
Հսէյոցյտ>* Եւ. առևալ Ր^Դ Ւ^Ր զեաԽաբարսե 1ւ 
գազաաս և զս՚յլ ամե%այն ռէսմհ1հ§^ "ՐՔ կամա՛^ 
լոր ի/եդութեամբ երԹայիՆ ի գոբօ՛ աասէերազսհ%ք. 
և. չուեալք է րուեայ զօրքՍ ՀքԱ/յոց^ րսսէ աւուրս 



^ ղԱՏԼԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 28Տ 

օթև$սեաց% երթե$սլ ^աքէաեէԱն ի գս§ւ^աւձ§ յԱր՛^ 
տս$դյ և. մօէոեալք ի գուձգե Պսէոսհց^ ռաեսէեէէէե. 
ի գհ՚֊ղ ՚քէք որում ՝ա%ուե էր Ներսէճէսասօո։ 

Եւ. սուրր ևաթողիեոսն Ծո^աե ^րաաքաե տսայր 
ամե%այկ գԱդի% Հայոցի ^երմեոանդն խնգրով 
աարէսսլ/քլ ադօթից դգհշ^Ր^ "Դ9"յ^ ^ է՚^ԴՐ^Լ Ւ 
մարդասէր Փրեչէ^ րարձր §սոեել ռսէնուե հ»–ր 
մեքՒ ի մէ9 րազմոսթեէսն ժողովելոց% ^եթա%ո^ 
սաց^ տալ բաժին սլարՏ-աեաց ձ^աոայից իւրոցք 
1ւ ռմասն ամօթոյ^ ու–րացողացն գսէսոէ-է Եւ աքս՛^ 
պէս զօրաէ/ար/էն Հ՚՚՚յ՚՚ց Վ^ա^աեայ Մ ամէեոեէքեէ ^ 
սքաՆչելե սքսսլեսէաւՖ Սստ^աեաւ մարզսլաեաւ. և. 
ամև\§այե զօրօքե Հայոցք յորդոր սրաէւ֊ քսեդրե^ 
լով յԱստուք^ոյ օգԱոէ-թիւ^^ Լստսէարէին զսա^մա*՛ 
*սեալ ժամս գիշեր ոյԱ* և ^ասևալբ ի /"ւ՛/ 
աոաւօաուե^ սուրր եաթոոիկոս% Հայոց Ծո^ան 
օրւ/նէր զամէրեեսեան ք քա9ալերեցու.ցանելովասէր* 
^Ծուսացեսէլքն յԱսաուաձ՜ ոչ երրէք ամաչեցին* 
Լ րեսէիր ա%օթ սուրր Հոգւոյե Պօղոս գոչէ ^աք՛^ 
մարձաևաձայն րարրառով և ասէ* <ւ։3ոյս երրէք 
ոչ էսմաչեցուցանէք յորոց սիր աս սէրե ԱսսէուՏ՚ոյ 
սփոեալ էյ>։ Աօրացարուք ի Աէէր ե ի զօրութիւե 
րառկի ՚նորաք ե կարոդ ւի^իք զամենայե %եաս 
մուխս չարին շի^ուցաներ դերևելիս և դան երե*՛ 
ւոյթսէ Եւ մի ոք ի րագմութիւն դօրու անօրի^ 
նացն ^այեցեալ դար^ուրիցի ինչ* վասն ղի 



284 ԳՐՌՒԱԳ Գ. 



1ք՚^Խ՚**1 Ը^Գ ^^զ յՏաԱտ^՚ւյսձ^ թէսդմէսգոյկս դձԽզ 
ռուաս/եէ %է§սսՏք և շւսբժեալ էթրե. ռխոփւ. է սսէս՛^ > 
ք/ք/քճ ^ոզմսյյ սրու֊եսէլ րեդ եռեսս գտսչսէէսագ ե. 

գձեղ ս§9 ^աօրհ% Լ զՀ^րսէսուսցէ դձէդք ստռաԳ^ 
նորգեսսէ Լ յստդթոո աոստսօէ* ^մստ փստուք Լ 
է1բդէ–ոյ հւրոււէ ե, ս-ուոբ ՀքԱգւ-ոյն բռմ1քԱ»ս1ս §*ս*՛ 

Եյւ սէսացևսէլ ամէքեեաէսԿ ղսէմէ%%^ պաաբաս՛^ 
էոեցաԱ ի սլատևրազՏե* և. զքւ%եաչ գուՏևգքն 
Հայոց լծւգդէմ թ^ամեացԱ^ ք/՚^էր ^ եբանեչին 
Սո^աԱ յսՅոօթս։ Սկսաեէր §սիէոա֊.^եաո1ւ զօըավսէըև 
Հստյոց Վա^4ս% Մստմէկոեես/ե– յօրինել րսա սլսէԱք՛ 
շստճի ղեւրաքաեչիւր կողաէ ճէսևասաաՏե։ ՚^՚^էք"Ձ 
կոդՏեն բազում այբուձհոֆլ սոայբ ի ձեոն լասի 
աոն Սա^ստկայ մաբզաաԱթկ Ասսսլեաէ^ ՛և է վոդ– 
մաե ա9ոյ թևի% կաբգէբ զՐաշղ Վէս^Լուձի 1ւ 
զԲաբգէնն Սիաձտի և զԱաո^տ յ*եու.էփ և զՓասլա1խ 
Պալանի ք իւբաքա%չիւբ ստյրու.ձիով և այլ ևս յա՛^ 
ւելա^ած՜ոմ* ե. յա^եեէ կողմաեէ ^ա%գեբձ ուխ– 
տասէբ Կամսաբականօքն և իւբ "էբևլէ եզբաբբքնք 
Վա^ա%աւ.ք սեբսե^իւ. Լ Հ/ւ«ք«^ս#քքքԱ«ւ֊« և լ^Դ Աէքմէ 
իւ.բաքանչիւբ ւսյբաւձիով դեդացե^ ^^Գ^էր զ^^՚ք^* 
Պաաբաստէբ և գայլ աբս ասագս ընաիբս այբու.*՛ 
ձիով ^ա%դեբձ և Վբենաւ Վա%անգացւ.ով* առ 
ոբս և առաքէբ դՊասլ 1Լբաավաձտեաց^ Դ"՚յԸ ""*՛ 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 285 



կողմ»էք%ց ՚աւագսք թէ ՀԶ^շսձ» ^աքօրադոյե §էէբսԽ«ք 
զոր էէսռսէԳագոքև սէեղեսէվ եաէք պասրսէԿառ ■ Դսարս*՛ 
էլաց ե. պԿաէոշաց և զէխդի% Աիւ^էէր*»էց^ աեսս/եեմ 
զի գէպ է մեզ դէմեալ գա%* "՚ՐԴ՝ դուք մեղմով 
երթ՜էսյքք ե ոէ-շսէդբեէսլ ^ս»յեցտսոձ§^ք ի մեղ* Թող 
մեզ %էս1ս ւքքեհ յէօրձէաեեի կ. եթ՚է ^պը^եէ^ յ^իիս** 
սէոսե մեք զմեր եոռէքե*ե շէսրժե^ոլ փաԽքէ^ռանեմք^ 
սէպսէ ՝ո§յլ կէքղմաԽքե մեր ե ձեր ւսռասԴե ոչ 
կարե% կալՖէ 

Եա~ Պսքպսքյ սքԱքրես/լ ղսք§էէէոգսէ1Տք ասս§ր§»§պե^ 
էոի% Հա»յոռ Վա^ս^էոյ ՄսամքէեաԽէի սոա. իւ^րաքան*– 
ւէ՚՜Ր ս՚՚-՚՚՚գ^ կոզմաեց^քֆ թէսլէաո ե կսէմէթս րափսէ 
^րամաԱե զօր»Թվարէ^ ս§§ւեեի այլ ոաոեպով ^աքաես/լ 
զ99էձդն Դէս^րսեա յէլ.ր§սք»սԽ^է.ր թե եողմ»ա%ցԽ՝ ոչ 
աայի% սր»րա»պել, ա^լ դդրդեաւ զէԼոդ^ "՚իյք ՚»^ք 
^սդփ» Վէաէ^եուԽի էր^ փէսքսուաս&էեն ։ Եւ֊ ՚ոէր 
Մ9ա^<§»քվ ասսլեսէ յարձակեսալ նփզակքսւ. ի վեբայ 
փէփ^շաիպսծաաց սէաղէ»րի^ 4ւՒՊ.^9Ւ^ Ւ մխքեոաեա 
ա^իդաակէձ երվոքեաձյ ե մօաեալ սքէւ միմեաԽ» 
երք§վէ»րասցն^ րու.աև ^>էսրե»ալ զմիմեսձց ^երաաց ե 
կուարկ քքս է Եւ. ոքեսե^աղ զ^րավարք^ Հայոց Վաա^էսն այ 
Մամկո%ե%ի, թէ աղմկեցաձ Դ^Ք^ ^1^9 ^ 
ակարացա»ձէ ւ»§աա^ի թշնսԹմձաաք ^ո^իէ սարէարեադ էոռ 
Վք^ ՎաՏԽանդաոցի^ ^Ցաուա^եա, "^^ք ի վկ^այ 
թ^ամեքաէցն և ձես% ի գպ^ աքբաո սրսէոերաէղմերքք 



286 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



Եւ. նորա զար^ու.րեալ ասացք եթէ ՕւՈչ եմ կա*՛ 
Ր"Դ* մէ" քանչ ասլասաա% յա յսմ . ժամու. դու. մի 
լի՛նիր»։ ծւ֊ դօր ավարին Հայոց Վատանա յ Մամի– 
կոնէի դօրացեալ սրաիւ֊ք և նշանաւ խաչին 
էխքեասլ զինքն՝ հանդերձ կամսարականօքն եր*՛ 
կոքումրք յարձակէին ի վերայ ^ասելոց սոցա 
թշԱամեացԱ* ^ ^^ /՚^ձ րեաւ, ա^ոՀ֊եալ կալ աոա^^ 
այլ չարժեալ սասակասլէս զկոզՏե իւրեանց^ ի 
փախու.սա գարձո լցան էին* և աոեալ զ^1^ Դ^/^^ 
ար կան էին զմիւս ևս թևոֆլ Ղ^է1.՚*Ցէ կ^ղ՛^**՛^^* 
և արկեալ աոա9ի զկոոմանցն երկոցուձց զգուձգսն^ 
անթիւ. րազմութիւն աբանց քա^աց ի փոքր լան*՛ 
^ակողմանն գիաթաւալ յերկիր կորքՒաեէին և 
սասաիկ արեանց ^անէին ճապաղիս է Րայց միայն 
Վյքեն աոոեան երկուք ես այլ զօրաւոր նիզտս–՛ 
կակց,օք դօրու գարձեալ րԱգգէմ իտիզաիւէր* ուր 
անդէն աու նմին ք՚՚*9 գօրավարն Հայոց Վա՚էան 
Մամիկոնեան սաաակէր ^զօրեոաաէսփ ե ղԱար՛–՛ 
մխասսի» Տասլեան աէրն Օիրակայ Ներսե^ն Կամ– 
սարական^ և այլքե ամենեքեան իւրաքանչիւր 
դրազու.մ արս քստ9ս ոնկեցեալ յ երկիր կորՄանէին* 
Եւ. հսյյեցեալ յայն^ գուԱդԱ Րարշղի ե Ա՛յլ փաԽս– 
աէիցն Հայոցդ ե տեսեար թէ րեկաւ. ոյժ ռօրու. 
գեդին Պարսից^ ե երթան փախսաական աոա9ի 
ւ^գին զօր ավարին Հայոց Վա^ս՚նէսյ "գի աոեալ 
ռօրանային * ե դսւրՅւեալք անդրէն. ե զփ՚ի ^Աէ– 



՚ԼԱաՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 287 



սսՆՏացե եղեալք ռբէսզու^ս սաս/եաեէի% ^ 1ւ 
զբսւ զումս արեեալ էսռէս9ի^ ^էսրսձ-ԱսեաԱս աոՏևէհ%։ 
Ել. լէ^էր առաւհլագոյԱ թ՜է^ կոաոբելոցն ի գեգէն 
Պարսհօք քաԱ թէ զեոձ՜ելոցն փէսՆսսաէիցն* փս*քե 
զի շստէտէ Լա չ/՚է՚էր ^ամար մեռելոցն ի տեղհէտ 
՜սոեղես յեոսյլ.որստց% ք քաև թէ կլաոոոելոցե հ 
դեգէ% Պարսեց ստնդէՂւ է սէեզւո9^ սլսքս$երազմե։ 

Ել. դարձեստլ գուեդև Հայոց բ***րէ աԱոսամռ 
հ բազու֊մ փաո֊օքֆ լաս աւաոաւ. և սասսաեե ըՆ^ 
չիէ-ք առ սլասէուակս/և կաթոզիկոսն Հայոց Ցո^ան 
ի բա%ափտք փառաւոբելով ե օրհնելով զպու֊ե^ 
այնաեսի յազթութեստն զ՚Րրեսաոս* "Ր"յ Ր^Գ 
ստռսէ9 ելեալ յաղթող դեդե*Ա^ ց%Մս*լեց սրսէեւ. 
օր^նէբ զեոսսէ օր^եոսթեամբ բազմաւ-ք և զոսար–^ 
ճացեալ ոզսով զօբութեան սուրբն ^ Լ ասէր ցա՛^ 
մե՚նեսեա%* ^Ուրա1ս եմ յոյժ^ ե բստ%եւ. վճարել 
զքսնդուԹեւնս սրսէե ոչ կա բեմ։ Րայց ես առաւել 
զուարճացեալ բերկրեմ^ աեսստնելով զԱսաուած– 
^աշսէ րնդ ձեզ* քանզի յազթութիւձս ի/նգացու– 
ցա%է զիոք քք#|ք ես առաւ-ել Բ^րկրի^^ զ՚որիսաոս 
սէեսս/եելով գորՏ՜ակից Յւեզ^ որ եսւ ձեզ յազթեի 
ե ՚ ամատեցոյց զ^ակառակորդս սէրգարութեանէ 
Ալ. ԱսսէուաՄ որ զօրացոյցն զձեզ այժմ^ %ա 
զօրացուսցէ զձեզ դս/նաաազ^ ե եզեալ է^դ ձեզ՝ 
մի՛ թոզցէ զձեզ մինչե ի սպառ։տ>9 

ՀՈ* Եւ֊ մի%չգեռ զօրացեալք ցնծալից սրաիւք 



288 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



դարձեսէէ դայքԽ ի. գո-րՏ՚ոյ աստէոեբօէռմ/ւ%յ Դ"Ր 
վճսէրեաչ ե^ան ի գլու.խ ս§ռդ1քցութ–իւ^ վհոԽոքս 
ոսէո ևամէսց ^ւսյրասլեսէի% սոբոյե Ցո^ս/ե%ւ§ւ. ե. 
ամէ^աքս զօքէստռե Հայոցի երևրորդ ու-Ոէսհա֊թեւ^է 
էքեօ՛ ել լուր աԱեաոՀՒէսեքէ աւեսէեյսց ասւրւս^-եալ 
քէսրոռէր ք^դ ամե՚ԱայԱ բաԽսէէխ Հայոց։ Եւ֊ եէքե 
Վարդ ող^ք զե՜րծեայ է եւսպանաց% զօրու-թեամրե 
Աէքէոու-քՒոյ^ եղբայր՛ ղօրավէսբքձ Հէսյոց Վա^աեայ 
Մ ամէէկոեէի* և լցեալ էսյսաիսի էսւեաաւ.որ ^սօք– 
բսէւով է^դ^աեուր աշ/սէսր^ս Հայոցի գրո^ տուեալ 
փոքյւ՜այբ ասմէքեսւյԱ ոք է մեփ^ այցելոլքքէւէ/Նք զոր 
էսրասր Աստոէ-Աէծ– աշխարհիս Հայքէց* յոբոց բազումք 
աո. էսնգի%ք ԷԲՐ^ աեսԱ^էի՚ե զո/ե^սււասէալի էոե*՛ 
ոի^^ յերկուացեալք կերսլարան և ոչ ճշմարաու՛^ 
թիւԱ զէրսե ձարՏ-էքէն։ ք՝այց յՒշէ^լոէք զԱսաուէ՚ոյ 
զօբութեամս զանքճէդդէմաեայ սքահչելիէ§^ փառս 
քքիայն և երԼբաագու-թ-իէձ մասոուցանէ1քկ սսմե՛ 
%ահւնարի1Աք ^րոյ կամելութեասե և ^րաքքանի 
ստմհքհէսյե դժոէ1էսր1/նք և ա%^ս§րքէնքն դՒ՚-Րք՚^Ք 
Խ% ձ. Ծեասբաւաբք* յՒշ^1՚՚4 զցօդօէդաբձույք/էէ^է 
^ոցքւ% ի ք*սէրելո%իք ՝ ե. զսաո^տսէշէն ասէրիոպ՚ե 
էրգքքոլաասեան ^ասրէքիբ ^՚ովուեք զդաաճէէօ^ ք^Գ 
կրուե1խ Ցոբդա%անուք էլ դա%կմուեէքե ^րՒք"4Ւ 
սլարսպացն^ աղաղակաւէ Այո ամէքեայԽ յիշքքոա^եք 
^աւաաացեէսլ խոր^րդոց դբուասաէս միքսյն գո^ 
վութ՚եաԽ քԽդաա%հլքէ էսզօթ՜իէ֊ք էքա–էոուցստն1քլ 



՛ՀԱՋԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 289 



յօժաոեցու.ցաևէ1քկ սօքենա^դօրք/նփ որ սէււասւ.ելսէ^ 
գոէԱս քաե առ սու,րբ ւսռսաքեսւքս Պեէոբոս ոէոասր 
ռզօրութէսԱսԿ* վԽսն զի փւա անձսէմբ միսքքե 
^աԱեալ ^րեշսէսէկի%^ արձսէկեաց զերքՒէսեեի էԱ**՛ 
ճոԼՏե քսքրոքքույք^եսէն կեՂաէց* է՚*\ Գ"*յՐ^ Մամի՛^ 
կոնես/ն զՎւսրգ ոՏ միէսյԱ լոկ ասձամռ.) ա#ք նւ 
ձ–սէռայհււ,քք դոԱսմբ և նսազմաձ-ով^ յասմու.ր սաեղեաց 
դստ^էսսէոաեհՆք ի բսւրձբաբեբձ պսէբսպառե 1ւ 
յստ/էաէսոէսփսէե բազէքութ՚ե%է ասէ^ասլաԱսսցե^ #ք1ք–^ 
կալեսէլ ^/սւ/ւ զաբձ-ուէ է թԱս է»֊ր ե. է^գ բօւզույէ 
ստնցու.ցեսքլ օԹև.աես^ Աէօ՜եսէլ ՚էասուցաեէր իաաղսս^ 

ղուք՜եամբ ի յ^րկհր" ^"՚յ՚՚տ* 

Օայնժսէէ/ ձ-աեու֊ցեալ յէշէէ՛^ ուխէոսւկիցքք 
*»րք ստսաու֊սէհ^ասէրք^ զեոդույՏև Մա մեկոն ԷԱհ 
Վա^աՆայք — զքլեգհւսելու^իւե Ասսէու.քՒոյ դարձիՆ 
%ոբէս ե. վկէսյոսթեաե և ^աւասէոցք — Դ"Ր ասաց 
յաէօէւր սոԱսբա^ոսթեաԱ առա9հ սոբոյ Աւյքաա*՛ 
րէէքեւքե* €ԹԷ աըղարԼք ասէ^ )Ւաեու.ցեալ Ասէոու.*՛ 
հ^ոյ ռբազմայ՚ամաԱ$սկեայ ղթաիաս/ևձ ե. զփզձկու^ 
որաէ էմոյֆ զ"Ր ^առաչէի յոգւոց հանելով ի 
մոլհբու֊թեէսննք ե. ք/կկարսս ռսլտուո շրթաեց 
խոսսէովաեւ^ւ.թես/ս իմոյֆ և ^աճոյ եզ1ւ ամէէեադիէոքքս 
հտոբ^ուբդս իմ 1ւ ուիօո^ ապա բսա իէ^րում զօրեղ 
էոէիութեսքւ/Խ տսրաբեալ յիս %չԱտն բարի^ սէտսցէ 
ի%ձ մերձ ք^գ մերձ աեսանել ինձ գեզրայրն իմ 
դՎարդ ե ուրէսխաեալ»։ Եւ էր այեու^^եէոե է"^է 

Դ1աՐ ՓԱՐՊեՏհ 19 



290 ԳՐՈԻԱԳ 9.. 



յամէքեէսյկ եկեղեցիս Հս§յէսսէոա%եայց էսշքսար^եսք ^ 
ի վկայարանս սրբոռ^ ի սէօես և է ժողովմոէձ§ս 
.սիէսթաեոԱ-Թես/Աք ի բերանոյ քսէ^աեսէյեռ և մեսէ*» 
րստԱ էսմէէԱսէյե ժողովոդոռ^ յաըաԱց Ա ի կաԱաեց 
առ ^ստսարսէկք թէ ^ՏԱք՚եՏ բարի^ կսէմ զ^՚ետ վա*– 
յելուչ^ ստյլ բեսէկել եդբարց է միս$սի%Ֆէ Եւ. առ 
սսէսսէկսէսլէս բեկույ& Թ^ԱսմեսւցԱ և բստրձրանէսլ 
սրբոյ եկեղեցւոյ^ ս§սէէՂտ սաղմոսելով*^ ^Նոքա 
խսէփաեեցաե և աեկա%ք մեք՛ յսէրեւսք և ուղեդք 
եդստքյտ>* ե ^^ ամենայն եդ9հ^րք մեղս§ւ.որաց փրշ^ 
րեցաեք ե բստրձր եղԼ ^դ9Ւ՚՜Ր արդսէՈոյԱՖէ Եւ. 
շեոր^սէկսէլուԹեսօքբ գոյու-թեւն ե էքէ9 ստռեստլ 
սէսէին* ^Այւ ^^Ք. յ՜ողովուրղք և իէսէշն աբօաի 
քՈք իտոսսավան եղեցուք ս/ռ Ք^Գ յստւ.եաեան* 
սւզգէ յսւօգ աստսէմեսցուք դօբունա-թ՜եւնս քո1>։ 

Հ9>4^ Րսկ յես1 ստւու.րց էնտ բաղմէսց աԱցե§ոց^ 
ս^եսեալ իմստսաաինդիր մարդոց ե հանճարեղ 
ա՚սձա՚Աց զսլսակու^ա. քա^ սեսլԳ՚ն Մամէվո՚նէէց 
դսրբոյն Վսէսսյկայ^ զեդրօր զօրստվսէրէն Հայոց 
Վսյ^անայ^ ս/եդէն ե անդ ձ-ասեան* թէ մասն ղի 
մերձ ուրեքքե էր կաաստրու֊Տե սրրոյԱ^ որ Ա /"Ը^Դ*՛ 
րեաց յԱսսէուձ-ոյ սուրրե Վասստկ^ սէեսանել 
ի մստրՏեի ղեկս անձկսէլի եղրօրն իւրոյ Վարգսքյ՝ք 
ե ստաստ Դ^Ր Րդձի իէնդրոյ իւրոյ րմրռնել ցնծ՜ա^ 
լոմ։ Եւ. ստմենստ^ղօրն Ասսէուստօ– եղև փութող 
կսւսէարիչ իէնգրոյ սրրոյն իւրոյ^ ոՏ էք^^ յ^Ր^^"*՛ 



^ ՂԱԶյԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 291 

բեալ յէօաստդեաօօ զնամս ասէւէ/եք ՚*^յ1 մաղմաղսէևհ 
1ւ ճեպով ոե1լստլեալ դի/եգիբնք և ա^՚եալ զեղբէսյրԱ 
ղՎարգ ն օոէ-ռեսւլ Նմա ե. էսմե՚եեցոէ^Ր եթող 
յոզքամբ սւռ Տեացեէսչ կէ^դսքեի ձ՚աէւայսԱ Ւ՚-Րք 
1ւ ղսուրր վկէոյե հւ֊Ր սՎասակ փոխե՚ալ սօւ ի՚եքԱ^ 
աղսէսղեէսլ բնասնեցոյց էԱսոքսէէՈԼ-թ՚եաե էսորաեսԱք 
ըեդ ^րեշսէակս յերկԱհսէ 

յ*ւսյէքե դասսասէի% սէյնու-ոեաէւ ի ՍԱսոէլէոէոն* 
ն. եաէէեռհալք առ Վասյո մի ^աեդտել հ 9եոմե1էն 
որ կոտհ Վարչակ1է^ Դ**՚յՐ ^ասէսնէր դհսաս/ն ի 
թ–ագաւ.ոո^ն Վրառ Վախթս/եգայ ք թէ <ւ։^ունդ 
սասաէԼ ե^աս յ^Ր^Ւր" տ/"՚՚^> ^ /"^ էոեսեսւր 
թէ ոչ եմ կէսրոդ կալ առաքիչ է՚՚^յ" տու֊եալ ի 
լերինս Հայոոք մօա ի .սա^մս/եաեցու.թեան% Վոառ^ 
Տեսւմ ձեդՖէ Եւ– %ամաե ուեէո գոեալ ե Վախ՛^ 
Թանգայ քսարէոււթեամբք թէ <քտ՚>^ Դ^դՒ ^Ր^"մաԱ 
եէոու. գար և չե ես ^ասէ%* Բ^յց ^Ւ^^. Դ"՚–Ք 
Գ՚"յՔ ^ս^սաեէքե^ ե այԱու-^եւոև դուք ե մեք ե 
Տո%ք զեոսա եոոուսանեմք։ րայռ թուի ի^^ք թէ 
յորժամ Հոն ^ասանէ^ մեղ ռնսէւ ե աշիօսէոեչ իքետ 
ոչ ^ասանէ* Նոքա իսկ վճարեն դգորձն* ղի ա%՚^ 
չստփ բառմու.թեա% հրաման ետ ու. գաքՖ։ 

Եւ– զօրասվարիՆ Հայոռ Վա^անայ Մամիկոնէի 
ե ամե՛նայն աւագ սյանուէոերառն ե սեսրացս 
ՀստյոՈք վստսն զի երգուՏե էր Աւեաարանէսւ– ե 
խաչիւ ք^Դ թագաւ֊որիՆ ՚Լր^Ց ՜Վ^աԽթանդւսյ^ 



292 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



§ս$ոու.ռեէսլ վաղվաղսէկէ և աեյսէսլաղ ամե^այԽ 
դվ>ո^Ա Հայոռ առ էսրքօտյե Վրառ ^սէսսէեէ/ւ%ք և 
թսէնսէեեէսլք առ փսյր մէ է գաւ–ԱՅռի% կաեգստրսէԱ 
ռառէսրէի%։ Աւ.ր աստսառողակս/ս բա%/ււ.ք խւսբէու.՛^ 
թեա% թաոթափեցա^ցանէր թագստւոբե Վոէսց 
Վսէխթանգ զմիաս դօրավարթ. Հայոց Վա^ա՚եայ 
Մամիեոեէհ Լ Դ^յւ ա^ս^գ սաաեոսաերսէոՂէ Հայոռ*՛ 
մեռթ ասելովք թէ գ։Մ հ^րաԽէսյ ռձեր եեդ լու֊եէսլ՛ 
հօէէս եէո ի սսէ^մանադ Վուսօք եւ յԱղուանս փա*՛ 
խեաւ առ երևի լոհ *^ և դարձեւսլ թէ 1տ։^եոկույք 
աւյէսրս^ և գուեգք տոեաց ^ասաեե%»* և. աեռեալ 
եոկոԼ. ա.ւ–ու,ոք ժամադիր խարէութեաՆն^ աաա՜ 
յերրորգ և ի ^յ^ՐՐ՚^ՐԳ ^Ր ^գէր գպասէճառադոու.՛»– 
թիւՏմնք և յե՜ա այԱորիե յայլ ի յեռ և. յեօթն օր է 
րարձեալ լրաեսս աայր արձաեհլ արս ի գեգէՆ 
Վրաց և Հայոռ* "բք ի9եալ ի աեղիս /՚^> դաշ– 
աացն՝ տստյր երևեռու.ռանել լոյսս կրակառ րադ– 
մառ և. կոճեղս &ստռռռ ռի%եալս այրանմէռնսք րսա՛ 
խարէութեաԱ Մ ակեդոե§սռւ.ոյ Աոէկսստնդրի։ րար՛^ 
ձեալ ասէր* <քք1չ դայ դա^դԱ ՀոԿառ առ մեռ ի 
լերի%սսք ***յ1 Ա9սհ%ք Թէ սէսսա ի դաշաիս ած ցոյց 
մեզ դՀայԱք և ամե%այե րաևիռ քոռ ^ասասէամք^ 
դքր քո իէօսեալ է ր^դ մեռ և երդուեստր ե այ*՛ 
%ու.Գեաե զոր ի՚եչ և ^րսւմայես առնել մեռ^ զա՛– 
մե%այԱ կաաարեմք* ապա թէ ո^ չ^աւ.աաամքք 
թէ Հայք ք^դ ք^դ միարաԱ են* բայռ թէ արդարև. 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 293 



ղսքյս սէեսաէէեմք^ սէյեու.^եսէև. դՊս»րսեևս ի մհգ 
թոդէք, և ձեզ փոյթ մի լիցի։ Արդ՝ թէ դ$աւ–ք ի 
դաչաե ֆք՚9*"^էքք ե. Հոե գուԽդք%ք վսասե հ%ձ 
չ^աւօսէոալոյք ի վեր ի յաշԽսէր^է% չչս»րժի% ուրեք ք 
ն Մէ^րա% դասէւեայ ե Դ^ԷՐ" ւսւերէ՝^ ե%ձ ձեր 
եկք զի^չ օգուա է»։ 

Եւ. Հայոց գուձգեք վւսսե զի ու.իէւոագիր էր 
րեդ թագաւորի% Վրաց^ զոր ի^չ գամ մի ասէր 
ստոյգ կամ սուսէ՝ 9աԱայի% վսէսԱ ԱաւեաարաեիՂէ 
^Սհ-ե՚՜Դէ դ^մ1/Ասէյհ եաաարել։ ՏԼի թէպէս» և աօթ 
էր Ժս»մաեա1ի ք ^արկաւ^որեռան ի քակել ի դաշաե 
՚ճարմա%այեու–։ Եւ. յիշքսահաց՚ն Հայոց ոմսէ%ք ոչ 
յս՚քող ^ամարէին զէքս գնդի՛ն Հայոց ի Վիրս* 
զոր /ք՜է"ւէ"ք ե րազում անգամ ասացի՛ն՝ չԳաւ.ա*՛ 
աոացեալ րանի ասոզացն՝ լռեցի՛ն ։ 

Եւ. հ9յ՚^լ գունդն Հայոց ի Վիրո ե րանա^ 
կեալք յառաքէսգրեալ աեգիսնք ե չև ես անցեալ 
սօւուրք երեք կամ չորք՝ Գ՚ոյր ^ս՚ոանէր Մի^րսէ% 
ե րանակէր դէմ յանդիման րանսսկքքն Հայոց ^ 
ք/օւ/ք ի րԱսնաէ^ յայնկոյս գեաոյն^ Դ"Ր ՚"՚–Ր գեսէն 
քս%ուս/նեն* ե րանաԱն Հայոց Տուեալ յոտյլ ւոեղի 
^եռագոյն ի րանակք^ Պարսից^ ե աոձէիհ զելրեանց 
Հէթեանին սէեզինէ Եւ. րազմաց ի գնդէ% Հայոց 
ի դիշ^ր1ք^ յ*"ք^^Ւհք մոուացեալ զերկիւդ ուխսէին 
ւԼսսէուձ՚ոյք ե զա^սօ-որ երդում Աւ.եսէարանի% 
ւսէւ ոան ^արեալ^ սլասէգամագնացութեամր գազա 



294 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



խօսեռաԱ րեգ իւ.րաքսյ%չիպէ ոք սիրելիս զօրսէցկ 
Պստրսիսք քՏ՜է Գ։Մեք ի բէւԽու^եՆԷ զօրավս§րիս 
Հս՚յոս Վա^սէնայ Ա ոՏ սրսէի կստմաւ֊ անԼեստլ եմք 

յիրս յ"՚յ"9 ^րք ^ու,ով* բ^յց ^Ի"^ք մեր և խոր^ 

Հուրդք առ ձեղ ե%* և գիսէեմքք եթէ ի ձերմէ 
օ–սօւայուքքե%է ^եմք ելստՆելոսք ^*՚յէ Հ""" ս/սձս/Առ 
սերոց որսստցեստլ աճեռու֊ցաք ցս/յժմ դֆլասս ի 
մեզ։ Բայց արդ եթէ չյիշիցէք զայս րանս մեր 
երրէք^ և աոԱիցէք մեզ թոզա֊թիւ^^ դուք իշխե–^ 
ցէք* ^յւ մեք վազիւԱք յորժամ ի 1րՆա–ոյե սէե*՛ 
ղի՚ե գամք զմեր ս/սձի%ս ե զրա զումս և ս*յր^ 
րեգ մեզ փաիտուռանեմք ի գնգէսՖ։ Եւ֊ րեեստլեաչ 
երդմամր ուխսէի ՊարսևառԱ^ ^ասաասէեցի% 
զրաեսն ։ 

Ել ՚^ասեսէէ ի վազիւԱ ի սէեղի աստսէերստզ*– 
մի%^ իաօսէր և յս՚/ւ* ժսէմու. արքայԱ Վրաս րեգ 
զօրավտսրին Հայոս Վատանա յ և րեգ այլ աւ.ստգ 
սաաԱու֊աեարս /ւ ր^դ սեպուհս Հայոց ե ասէ^ 
^Լաւ. եդե մեզ վռուելս այսօր Ր^Դ զօրս Պար*՛ 
"Էց* Ք՚^"դԻ մեք իսե րաւ.աեա% եմք սոցա^ ե 
չսարես 1լս*լ առա9ի* Բ՚^յց /^է ստյսօր ես ^եզգստ^ 
ցեալ էր մեր^ գալոց էին Հոնք և զանուձ յս՚զ*՛ 
թութեան% ե զօգուսէ աւաոիս %ոքա աասելոց 
էի%Ֆէ Ել. մինչե ցս»յե ժամ ևս յերկարեալխարէր 
սլաաիր րանիւ^։ 

<,ք^* Ապա սրամաեալ րեգ սուս^ և աեսլիսէաԱ 



ԴյԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 295 

խօսս արքւսյին Վբտսց զօրասվսէոԱ Հէսյոց Վէս^ան 
Մ էսմէեոԱեաԱ ^ ՄաԱու-ցեալ 1ւ գԱ՜ո ւ.լա–թ ի ւհէ գեդի% 
Հայոց ք ՛Է՛՛Ր ս՚եսանէր լքեւսլս և մեղվեալս և ոչ 
քքետ բեաւ. %մաես այլոց ժամաեակաց փու^թոյԱ 
էլ յօժարուԹեանք սաԼայԱ զգուԽգե դօրացն ևադ*՛ 
մէր Մ ամէնէքեեէսէէե դ^ադաե րսա օրհ%ե ճանաաու^է 
աաաոասաութ-եէսե^^ և աուեալ զկողք/ե "՚9"յ է 
ձեռս Րսէոչդի Վա^ևուքեւ-ոյ և Սասաո՚եի յ^արե՜ոինիյ 
և. դևոդ§8քե ա^եաե §ոայր Վա1սԹստ%գստյ ստրքայ/ւ% 
Վրացք Լ գ՚քք՚9՚*յ 1լոդՏն% կաղմէր ռինքն երե*՛ 
քումբբ արամբքն որդւ.ովբ երասելւ^ոյե Աաոշաւըայ^ 
և եոանելեաւ. սէերսէմբե յ^ոէհէեաց* և. ռերս/եելի% 
սէսպեան Սա^աե և գՍիւՆի% Րարգէն Ը^Դ ՚^Է9 
հ՚-ր ե. Ւաոշչհ ևացոէ.ցաԱէո։ 

Եւ. ^է^չ չէւ գիմեալք ի կռհւ^է^ այլ կայի% 
ճակասէեալք երկոքեան կողմա՚ևքԱ դէմ ընդդէէք 
միմեաեցք Պարսհց և. Հ,այոցք և. որ զԱա^աաա*՛ 
կու.թեաե ասաէքե րեգունելոց էի% յաւուրԱ^ եցոյց 
վեոի% ռօրու-Թհւքսն հայեցող աչօք մաացԱ* և. 
յաոա9 քան զկաաաոու.Ձ1/ս^ յայաԱասլէս ահէ^ա^ 
ԾՈէ-կ զա^ագնափո1սու.թիւն եոեսացե է մա^կէս*՛ 
՛հացու, բնական սէեսՏա.թե%էս է լուսափայլոսԹէմն 
վերիՆ ղօբութե-ս/նցն կե՜բսլաբանի ) և մանաւ.ա%դ 
դքա9ութիԱ^ւն աււնՆ ոՎասակայ Մամիկո՚նէի^ 
զեոբօբ զօրավարի՚ն Հայոց Վա^անսւյ* "Ր՚՚յ փ^"*՛ 
ռստւոբեալ երեսք՛ն լուսով փաասցն ԱաԱէոուէՒոյ^ 



ՏՔՃ ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



քքԱկչԼ բսէզույէք ^էքսկեռսէկցամե որք Ղքէգակակիցք 
սռռոքե էէ՚ե^ ^էսյէրլ յերԽսաէԿ փէսյլա1քևսէռս§յսէ^ րսա 
փառսէւոբելոյ երեսւաէս% աքեծ՜հ մս§ոգաթէէ% քքով՛^ 
սէսիք ոչ ^անդարաէին։ Զ՚՚ր ^ /"֊ր է"^ եզրօրն 
մեձ՜ի ռօրավւսրիՂւ Հստյոց Վաս^աԽասյ օէևսեալ և^ 
մեՏ-ստաէս դԱսր^ոպււեալ էս%գէ% էւ անդ գէաոացք 
թէ սա յինէն և ի ղաղրալի կե%ցաղոյս ստյսօբ 
առաւ. և փոխեցստւ. ձ**՛/^ բաԱաաքե դույաբթ^ոցհ^ 
ոոոյ բանակի ղօրառ% Աքեսիլ ե. կեբսլաբաԱ »սյս էէ 
Եւ. յաբձաևեստլք ի վեբւսյ միմեսհւց Հայք ե. 
Պաբսիկք, թէպէա և զօրավաբն Հայոց Վա^ա% 
եբհւ֊ք ԿամսարակաԱ եոբարբք ^աբեասլ է դէմէ 
հէ֊բոյ թ^ամւ֊ոյն կոոմա՚մԱք գէՐ ^ ս՚ս՚բ արաբեալ 
դաբձու.ցանէի% ի փախուսաք մինչև աաբեալ ան*՛ 
ցուցանէին դբագումս ի զօբացե Պաբսից յայնկոյս 
Կուբն գետոյնք և ռբազու-մս ի ղդբացԱ Պաբսից 
յերեելի աբանց սօբուն կոաոբէին քաքաբաբէ 
ԱԽդ ք^9ի սեպեին Մ ամիկոնէից Վասսէկասյ Հս/*՛ 
բեալ նիզակաւ. ուժեոէսաէս Դ"*յը "^ ^զօբ ի 
դեդէն Պաբսից յ^՚րկիր կոբձ՚անէբ* ոբ և բեկանէբ 
%իզա1քս իւբ յանկաբձ՜ակի* և քա^ն Մ ամիկո%ե%ի 
Վասակայ ելեալ ի ի՚նդիբ այլում նիզակի Լ 
գտեալ գաո%այբ անդբէն փութանակի ոէ-րախա՛՛ 
ւի՚յէ Եւ. աասւա^եալնմա կամսաբակաեինսեբսեԳի 
աեաոե Հքիբակայ^ "Ր"յ ^ նորա բեկեալ նիզա1^^ 
ի խնդիբ կբ այլում նիզակի* և քա^ի Մամիկհ^ 



^^ Դյ1Զ.ԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 297 

%ենին Վասէսեայ ձայն ի վեոէսյ եդեստլ սօէէր* 
^ւ^Փու^ւձք Ներսե^ք գսէսէԱել Նիօէսկք և գ»ֆքրձ/էթ 
են էսրւսգ* քանղհ ոչ եորէք կարեմք գսէանե՚լ 
4Ւամ սքանչելի այսպիսի վսէճաուոսք ոէ.ր մս§^ 
պանմսէ^ու.թիւԱ և սէքլժասմահսէկեայս ռյսօ-իսւենստ*՛ 
եանն ե ասլսէկաեսէցոէ֊ս զաեսւաաեանելի կեանսն՛^ 
վսէովսէղեաք քաեռի չեմք կալոց աեմա^ք* գոսսկ 
վոիսլեասլ յաեուանի և ի փաո.աւ.որեալ կստս/աբմսէ*– 
^էս^ անանուն ե անաիաան էքադու.ասբ ելանիցեսք 
ի կենցաղոյս»։ Եւ֊ զայս Ր՚-ր ի "ՐԲ՚՚յ աոնէն 
Վասակայ Մ ամիկոեենէ^ ^աւասաի եբգմամր 
յսասէմէո մեզ ռադում անգամ ինքն սաէրն օիրստ*՛ 
կայ Նեոսե^ կամսարականնէ 

Եւ. մինչդեռ, դօոավարն Հայոց Մսէմիկոնե$ս՚մե 
Վ^ստ^ան այսաէս մրցէր հանդերձ երանելի եդբասրրն 
Վասակաւ ե երկոքումբք ոբդւովքն Կամսաբակա^ 
նին Աբշստւբայ՝ յանկաբՏ՚ակի փախուցեալք առ 
^ասաբակ սբանային դունդքն ամե%այն Հայոց՝ 
ե Վբաց^ ոբոց բադումք ի նենդաւոբացն ադա*՛ 
դս§կէին առ. միմեանս ան^ս/նգիսսա ք թէ դ։Փաի»եաե 
Հայքք անճտստաուրք լեբուքՖէ Եւ֊ վասն դի ոչ 
բսա փոէ֊Թոյ ե յոբդոբ ի/նդբոյ ^ոբհէր ի ժամուն 
վիճակ մաբաիբոսութեան ի վեբին դուգսէկշռոդ 
յա 9«ւ # ամենստգիսէինք բսա Տ-աձ՚ուկ ե անքնին իւբոյ 
եանխաաեսութեանն^ Ք՚»9ի դօբստվաբին Հայոց 
Վա^անստյ Մամիկոնէի և այլոց բնդ նմա ուխաա^ 



298 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



աւս^ ր*Խկերս§ց%ք որ ստխորժելով սէենչէին բաժակի 
էքարէոհրոսուԹեա1/եք 1ւ չգաոան էսրժաեէք^ դաո՛– 
ձուցեէսլ աքևոս^եաև ղերասստկանս եըէվս§ոաց%^ 
գԱսէէէքԱ և. *նոք§ս զ^եա փախսսէէհցն Հայոց։ Եւ^ 
զօրստվստրին Հայոց Վա^աեայ Մամիվո%էէ եկեալ 
աաէոա^էո Րաբ.գե%այ Սիւնւոյք աեեելոյ ի զօ*՛ 
ոէսցն Պարսից կաոէվէր* զ"ր ^եՏ-ուցեալ ի վերսւյ 
իւրոյ %ժոէ.դի Լ ^աեեալ ի աաաերազմ^ե աարե*՛ 
ցուցանէր։ Րայց որք րԱաոու^եանՆ ցաեկացողք 
եղեն և արժանիք Ր^Դ "ՐԲ"յ ասաեոոի% Աա^ակայ 
և. րեգ սրբոյ քա9ի% Վասաեայ Մամիկո%ե%իք Լ 
կասէարեցան յս§ւուրԱ^ և աԱու.անքԱ ե% ստյսոքիկ**»։ 

Րսկ զօրքն սւմհտհայԱ Հւսյոց^ Ր^Գ "Ր" "՚ 
անաիաա% ռօրքն Վրաց^ հանդերձ թագաւ֊որաւհէ 
իւրեանց ՎախթաՆգաւ֊ք վաանեաչք ցրուէին* 
զորոց դփ՚ի ^եսէամու.ւո եղեալ գուեդքն Պարսից՝ 
գրադու.մս կոսարէիՆք ե. րառա^§քք յ՚^յէ ^ ՚"յԼ 
Աք եղիս զերծ՚եալ աարէի%։ 

Ւսէյց դՀրսւ^աաե կամսս§րստկս/նք սասսէկապէս 
վաղս առեալ երիվարին իւրոյ՝ րնկենոյրք ե ^ստ՛^ 
սեալ Պարսկսւցե ք մինտդեռ էր ՚^եսէիոաս՝ կալեալ 
ած–էի% սւռ Մի^րաե* Դ"Ր սէեսեալ Մի^րատ/եայ՝ 
մեծ-աաէս ուրաի/ացաւ.։ Պասէու.^ասէր ղեսէ րաեիլք 
իէսսէութեա%ք և կսէսլեալ աայր աաԳել ղգոսշու.^ 
թեամր* ե ու֊ր ^րԹ՚՚^յՐ յս՚շԽս^ր^իս Հայոց՝ Ր^Գ 
ի^ր շրքեցուցաԱէր։ Ընդ որս կալան ե սեպու.^ 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 299 

մի Սիէհէիք որքաէ-մ աեոսԱ էր Ցառգք և Դ^Ր* 
ոմւսԱս է Վըս՚ց աշհւար^էնէ 

Հ/7* Րս1լ դօըավարե Հայոցք Վա^ան Մամիվո՛^ 
%եէսն երթստյր առ փսյր մ է յստմըագոյԱ աեղիսն 
Օէսյոց^ ուր և ^է^լք^րք փստխսսէէիռն Հայոօ առ 
նա ժողովէին և Ա՛յլք յէսյւագ նախարարացՆ Հա*՛ 
յո^* այլ Կամսարանանքն երևոքեան Ր^գ նմտռ 
Էս1լ էէն միշաք և անքակ ի նմանէ և միարան։՛ 
ՏՀորոց պ^եէո եևեալ Մհ^րան գեդասԱ իւ.րով և 
9անայր կամ սսլստնաեել աաաերառմաւ) 1ւ կէսմ 
ուԱել ^նարհւքք և կամ ^ատ-անեցուցանել և. 
նուաճել է 

Ել. էր բանակ սասակութեան ղօրուե Արեա^ց 
է գեօղԱ որ անուսւնե Րու֊ֆ հ սա^մանսէկռու.թեան 
Պարսից և. Հոռոմոց* և ռօր ավարն Հայոց Մա*՛ 
միկոնեանն Վա^աԱ մերձ ի նստ ԷԲՐ^ երկուք 
^րասախօքք ի գեօո մի որ կ"ֆի Մ1էնառինճք 
արամրք որսլէս թէ ^էսրիւրովք և. թ՚երես սակա*՛ 
սուք և կամ յոլովիւք։ Եւ. Մի^րաԱ այնչափ 4«^– 
ռարօքԱ առ նա րանակեալ էր մօսէք 1ւ աեղին 
ուր զօրավարն Հէսյոց Վասման Մամիկոնեան էր՝ 
յիշխսէնու֊թեանն Պարսից թագա լորին էր* Եւ 
այնչափ սաստկասլէս զեղեալ էր Ասաուծոյ դմեձ՜ 
շնոր^ ռօրութեան իւրոյ ի վերայ - Ք^ք^ի աոն 
Վա^անայ Մ ամիկոնէի ք դի ի մէ9 այնչափ րագ– 
մութեան գեդի և ի զօրաւոր քա9որերոյ՝ դոդա^ 



300 ԳՐՈՒԱԳ Գ, 



ցեսւլ սսէոսեսէլ Խսյր Մէդոաե գեդ§սւ%ք փստեեէսլ 
ըեգ երկիւդսւգհն ա^իւ. վեըԱոյեք և. ^էշԽէր Դէ^^Լ 
է ՚Լ^Ր՚՚՚յ ^ սսլաեւ$§նել զորս եամէոք Լ ^ասլաՏ՚ել 
և կոբուսս/եել զՏեէԱոեէսլ փէսխսսէեստյսԱ* ստյլ բահեւ. 
ոդոքաԽւսց պէսսւգաւքաւորէր րեգ %մս§ ^աԱստպաղօր 
ի խաղսէղույքիւնք ասելովք թէ ՀՏ։Մհ կքՐ*^^Ւր> ^ 
յ*"ՐՔ"*յէց ^րք**՚յէ է Տ՜առայու֊թենէ մի՛ ելաներք 
և դաշիէար^ս Հստյոց մի աար ի վսէանույՌ* ի 
^ԽսէօաԱգութիւՏէ են թագաւորԱն ^ և ես մհ9%որգ 
լե%եմ* քաեռե վասե եււոոյ բարերարու.թեաԽ սէրէ 
զէսք ե բաեից հմոս լսէ* ե ես աղսէՏեմ զթստգս»՛^ 
ւ-որնք ե ^աշսէեցու֊սս/եեմ Ը^Դ Ք^Ղ> ^ է^է. ^Բ 
ստրժստԱ է սէս$լ քես^ 9ւսեսամ ղե սէս»յ1ծէ 

Ալ. սպսէրասլես9ե% Հստյոց Վսւ^ս/եստյ Մամէ՛^ 
կտէԱէե սլասէասխաեե Աէրարեալ ս§սէր ցՄէՂբան^ 
եթէ ճԱրեաց աէր որ լ1քեէ^ արդար աՏլօք պիսէի 
՛Սայել յամե*եայ% մարդ էրրե դթստգաւ–որֆ ե ար^ 
դստրասլէս աեսանել Ա արդարասլէս է^^ի Ր.՛"" 
սւրժաեե Թագաւորեէ է՝ Ա՛յց ՚"//՛ թագս»ւ–որֆ որ 
ուղիղ աչօք ^^***յի ի Տ^աոայս ե ուղիղ լսողու.*՛ 
թեամր չլսէ ու֊րա֊ք ղրանսյ այլ ^ասմակ րսա 
իշխանս ւթեան վարի, և ոչ րսա արժանի իրաւանց 
քննութեանք այլ աոաւել ես որ կլարի դժնդա*՛ 
կա գոյն է ե աշխարհի կորսաեան աասէճաՈք ե 
հանապազ զստյն աուԱէք ե կամի աեսանել **՚յւրյ 
աչօք և լսել այլոյ ական^օք^ ձանր է ձ^աոայու^ 



՚ԼԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 301 



թէմմե այե և գէէէէւԱք և վսքսքեէ^ ոբոսմ ոչ ոք– 
կլար է կալ աո֊աքյիէ Վասե զի »՚՚էրք որ յի՚֊ր է 
ձ^ս§ռայից ԴՐ^՛^ ^ դվէսաթար ^գէ"*է րէոորէրի և՝ 
րսսէ էսրժսէեի իւ.րս§քա%չիւր ումեք մաօէսէկարարել 
զսքլէաոյսե ոՏ կամի այեաիոի՚Ա սու. ձ՜առայի 
էոէր դժուարաւ. կար է լիՆեր Արգ^ Հայոց սէշխար^ս 
որպիսի մեՏ՛ և աիսէոյի աշխ աս ր^ է* և. արդ ոոյց 
^ձ այր մի յայոպիսի աշխարհի ք որ թկ առա^ 
սելաւ. Թագս§ւ.որուաեամր արժէս%աւ–որապէս դա^ 
ոեալ է ի աա^ուսէէրոա^իւԽ* այլ որեար աւ^ազսքկ 
և ս/հսլիաաեք էքսցկաաակք և. վաաոտո^միկքք որ 
գա% պայԱսլիսի մեծ՜ թ–ագաւորու.թիւձ իքարե%ք և 
ըեդ կրքսկի փառս գնե% և. ա՝էր ութ՜ի ւԱ* 1ւ ի ձ^ք 
ոոա կոոՏե ելեալ սակսէւ. մի^ միզե% ի կրակն ք • 
ե. յահթ-եղ զսէոր իւրեաեռ արկս/ե1քեք և. զյա՚ճա*^ 
ոօսկամե և զվաճաէՆն ի միասի% թ^ամանե%9 Եւ. 
այլ լաւ^ւ-թի^քե և. քա^ութիա^է և միաք և գիաու.^ 
Թիէ^Տք որով աշիէարէ շհ^է ^ ^է1.Ւ Ժ^Ւ^ այն՛ 
չԽ^՚դթի ^ ա-ր^ամսէր^եալ է* այլ սէնպիսէան և 
վաասաո^մսէկ մարդկա% աաարողուՔ՚իւձ՚ն ի մէ9 
էսնոեալ յ՚՚՚րդիք եւ դուք ՚<"<– ճանաչողս ուեիք 
զձէպ^ Լա-եասլ է քո^ որ Մի^րաեդ եսֆ և ասմ1քԱս»յԱ– 
Պ-արսիս դրաես գայս յԱրեառ սէեաոնէն ի Պերոռէ 
էսո.ա9ի սէմե^հ՚ոունո յսօոենիք թէ ^1^յբ 4աա և 
գուձդ անպիսէսճէ Ասորի է* քւս#/0 քան ոԱսորի 
էսյր^ Հայ *^"՚ՐԳ շաա վասւթար է. և աԱսլիաան;;^ է 



302 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



Ել. ոչ աոգե՜օք լաւ. էր մստ^ Ք՛**^ 1՛^/^ ք՚՜Ր 
յասյեպիսի\թսւդ§սԼոոէէ Եւ. սէոգ հմ երԼու.ս եռ/ււ.ս 
աոարեէսլ է րեդ Արէ մւսոդևաեք և երոոոդե այս 
է որ րեդ քեռ արարստք* ե. րեդ որս զերեուս 
կռիսսն ստրստրսյք^ Ր^Դ ս^/^ւդհսհ երևելի և քս՚9 
մսէրգեաե եռոււեցա-ք^ Դ"Ր հ*^Ք^ Արեառ սէէրն և 
ամե%այԱ Արք՚ք ճա%աչէինք թէ որսլիսի որեար 
էհ^է Ել֊ օտար մարդոյ մեզ չէր Հ^գեեաի Տ"^է 
և ԱՏ մ Հոռոմի և եամ ք1ւ/# ազգի ուսսէեք մարդոյ* 

ր՚"յՑ ^ի"՚յ^ ՚"յ" Հ"^յ"Տք դ"ը դ"՚֊ք գի՚"էք> սոցա 

վճարեալ է զայեսլիսի մեԾ գորՄյ Գ"Ր Դ"՛^ ամե՛^ 
ՂւայԱ Աըիք. 1"՚֊–՚*՚յք ե սէեսէք* ե ոչ րազում այ– 
րու-ձիոյ^ Ա՛յլ ^^*՚րի՚֊Ր ս՚րսէմր ե եամ ես Նուազիւ. 
.զ^ազստր ե՛ զերեու.ս հազարս այր ՚փստիտոէ-ոեալ է 
սոքօք։ Ել. յայսմ եոուի մի՛ զայս ղմաաւ. աձ՚եալ 
սլարձ-իքք թէ աւելի ի՚եչ քա9ու.թեսէմր յաղթեռէք 
մեզ* Ա՛յլ ի մեր երեաառս§եու.Թե%է ե՝ի %ե*եգելոյ 
եղև մեզ էհլաս։ Զի Թէ էր "V՛՛ ^"՚յ ԳԱ՚^դք յ՚՚Ր"յ 
վերայ տս^ և երեիւզ էր^ որսլէս Արեէսռ աեաոն 
յիւ֊ր ք^առայի վերսւյք ե յիմու.մ ձեռիՆ այէւպէս 
էի^ք որաէս րեդ իմ %սյի§սեառն ձեռամրք ե 4«#– 
մարձաեասլէս իշԽէի զվաաացեալսն ի կռոէ-ի 
տստմր ե եե%օք ^Աքրցս/եել ե դլԽս՚1 սլաաիժ առ– 
^եի ե քա9աոելոմն ՚ եարէի րս§րի էսոեել ե սլասէիւ. 
աալ ռուցաԱէի Արեառ աեաոե .ե ձեզ ամենեցունք 
թէ որ կարի դու^դ յԱրիս անու.ս/եի էր ե լաւ* 



ՂԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ՏՕՑ 

Բ-ս՚յռ ^Թէ րսւ-էսգոյեք ևս և. ք^՚քք ^^ր^է/՛^՝^ "՚յ/ 

ե իօքԱէսր^ սսէեաւ. մի և. նուսէզ չէոստյհ երէւելէ 
Րէսյռ *սրգ՝ Ղ"Ր ^^Ր է Հ""" "՚ք^մէ Լ յաեպիսէան 
հ մստոդկս/եէ ստշԽաո^իս Հքէսյոռ իշխս/ե Լստոգեալ 
էք^ գոքսւ րսէո հւ.րեաեա յետեու-Օ՚եաե ևորու.ս1էԱ 
յէսշիւասո^էս Հայոց ղքս§9ուՔ^իւն և ղս§նուԱ բարէ 
և ռլասու-թիւե։ Զե Գ^դէ > "Բ"յ զօրագլույսն վսօո 
։է^ է^գին քէսւ. լհ^ե-լ տէ ^ստոք և աշխար^ի^ "Ր^յ 
ոշիաևյ/ե յեսէհ% ե%^ սէշքսսէր^ք/ն ասքևմ աԱդեսւո 
է յաուա9էսդէմ և աԱա֊աեէ • լիՆել։ 

(Տ^Րսն յաղագս եմ գու֊ք ստմե%եքեա% գիսաէք^ 
դՒ է ^"՚րց^ է^"Ց ^" ՚"Դ՚"յ "1՚§սաի* ոչ ովաս– 
աակս նոցստ որ առ Աոեաց աշ/սարքե լեալ է^ գՒ^ 
յոեմք և. ոչ յս/նռմստ% Նոոէս ՛է աո որդ էքեչ էհ։ Րայռ 
մքւ%չ ես յս/նձւ/ես դգառե^ ե ձեզ Արեառ ԱէեաուէտԱ 
ս§ոբա%եեու.թեան աոժանե եոէ^ է մաի եդէ աո.աքե 
Ասսէուծ՚ոյ և մաոդկաե^ աոդս$ո մսէօք աեաոև ե 
ձեդ օ-ստռայու-Թեւե էսուեել և ստոդար վասաաես 
վս»սւո.աեելէ Ել. որ չափ ես ղլաւե դոգայե ե ե 
լալ. վասւոսէես% յաւ^ելուե Ա վասէ ա%արժաԱ 
հշխա%քդ Հայոռ դի%չաէա րաԱսստրկու.թիւ%ս աո^ 
^էեն^ և դու^ ա%քնե% մէոօք է"էէք ^ Ր^Դ Ւ՛* 
^^"՚յէՒք "^դհղ* ս^օ՜ե ռմէոա/֊ք ՚րէ ՂՐ^^ արգեօք 
^յԼ ՚^*^Ր Դ"յՐ> ՚՛/""/ ^^ եարող ւՒ^ԷՒ դԱրեաց 
ՍէետսոՏս և սսյւագառե ռմեասս ուդդել Ր^Դ Ւ"* 
■ե0է գսէյւ^էե հ՛եչ ոչ աստրդևս^ գոսեա լոկ աչօք 



304 ԳՐՈՒԱԳ Գ.– ^ 

ապիդ ^ստյէին ^Գ է" 9 ^ շաէսւ էր ի%ձէ Ծւ. էբր 
ի վստսաստեսՆք Դ"Ր փ»»ս*էաԱԷԷ րսսէ իմոսմ պֆէոելոյք 
ԹերէէւՕ՚իւ^ք 1/^^ "^ սէեէէաեէէք և. էսռաւելս քք^^ 
յէսւելոկ և վասէոաեել ՏգսաաԱէէ ^եսէոսք և ղթշԱստ*՛ 
մեսէօե բերս/ես ի բսէ%ս*սրեա–թենէ իէնռւ.լ ոչ 
կաս էհ ք և աոեսօւե Լ ձեր ասԼաԿ^ք ի թ*օգ էք^ է 
բաել զսսէուՔ-իւԱ և չխորհել վստսե իմ ույլզւսկիք 
^ ՒրՐ^ "Ճ Ւ^է Դ*"է սլսօոճսէէւաես է^աԱր սարէոմու.^ 
թեէսԱն որ կրէբ յա%ձին իմում ի սսլառք և. 
փախչել յաշխստր^էս չկ"*բէի^ իէոր^ուրգ ><՚՛/՛ ի 
մսէի արեիք և աեձամր ռաեճէ սաաեի* Լ երան/ք 
եթէ լոկ զմարմինս էր սաանեսէր այլ ես ս^ոգիս 
ե գմարմի%ս ի միասիՆ կորույէի։ ՚Րս/եսի ու.րստ– 
ռայ սճշմարսէա–թիւն% զ՚^ր գի՚՚՚էիք ք^է սս՚ոյգ 
ԱսսւուաՏ՛ է արսէրիչ ե սա էր ամե%այեիք ե երկիր 
սլսէգի սսէու-թ-եաե և մոլորութեաե* Դ՚^Ր "՚յսօր 
աուա9ի ձեր ե աո.ստ9ի էսմէքԱայԱ աշիաար^իս իփոս^ 
աովաՆիմք թէ սսէութիւԱ է և աղա եղի իէարէու.^՛ 
թիւե։ Ել֊ յեա կորձ՜ա%մաս*էւԱ յորում կորձ-աեեոասյ^ 
մա չէի յերկիւղէ ղամենայն օր, թէ գու.ցէ մե^ 
ռանի^իմ սովին մեղօք ե ^՚^Ր^^^Էցէ՛^ ղյաւիսէենա՛^ 
կան կորուսանփ կս§լեալ ի րաին դոգի իմ^ ի րս»ց 
մերժելի ղերկիսղ թս§գտսւ.որացք րեկեռեօտլ յանճէէ 
կ՚^ի՚եցի ղուրացութեանն է՚ՒԴ^ ^ լույսաւսրեցայէ 
Այսու.^եաև ուրախ եմ ե սլաարասա էալա^Ւանացք 
աղքաաութեան ք ՚1շ"*ի ե մա^ու.աԱ* ղի որում է 



^ ղՍԶԱՐ ՓԱՐՊԷՑԻ ^ ՅՕՏ 

դէպքք՚ք ք^թքւսասնէուքքեամր^ ռւյւախ եմ և անա^՛։ 

^^այքք դաւ, զոբ խօսէաւ Լ աըդաըև վառես 

սէէւեեի և ^ա^յաԽէ թագոսԼորԱ նուաճել զմեզ ե 

%սէի քաՏհ դամւ^ա^ գֆոեսաքքսկու^էւե ^ոը^է 

սայխա է ք^ ի ս Հայոցք և զաղաոեգէ վաճառդ ^ատա%է 

յաշխաբէէս մերմէք զոր անպիաան ե վաա մար՛^ 

գէ1լ մևե% է ձփէք ետսքրէութեամթք և լ^եալեստլ 

ձաղր աուեեՂւ ե զձեզ և զմոխի^* և զմարդ ճա*՛ 

*1»աչէք ղլաա^է և զաԿպիաաԿ ֆ ե գործ՛ է՚^դըէք 

յ^է^աքանչիպէ ոսմեքէ$ ե դչ կէոաակաբանութիւՖ* 

և ե գործ՛ ^էքտյեք՝ էոալ րսէո վաաոաեոց գ^էսաոու.– 

ռուԱէք ե ոչ ե լևաէրակոսթեան խարէութեԱԽ* 

ե 1լարէք գրել և ւ^քեի թէ ի մերմէ րոնութենէ 

եզև ձեր յաԱռու^ա»գք ե ոչ ի ձեր սաա^ակելոյ և 

յատնգէձէութ-ե՚նէ ք Լ Օ՜ոոուք* և զսէո^մէևն առ տո^*՛ 

մեկս ուխտեք ե զվատաո^մակսն առ ա^սա^մակս * 

և թէ սէյգսլէս նու^աճէք զմեզ մեր րեէկ տեարք 

էք և ^արցե մերոց Լ նախնեա^ք Լ մեք ծ՜առա^ 

յու.թեէ% առեեմք և ^աաաակ լինիմք$ Ապա եթէ 

%ռյԽսլէս գյեսքենսն առ լաւսԽ ա%եք ե զլաւ.սե 

յեսֆս աանեքք ե ստղաեղի մեզաց վաճառէք զէշ^ 

խահութեւե աշխարհիս ^ ե ոչ րսա երՓւ֊աՆց 

^այել յարժաևաւոր»քԽ ե ե աեսքաևէսԱ ս§ս§յք^ մեք 

որ ապսաամրեցաքե^ ոչ եթէ զիաէաքֆ եթէ մեք 

Արեաց առա^ի թեչ կարեմք կ***ի գէ ^ զմեր 

սէառապս^ացս ոյժ գիաեմք և գԱրեաց այեպէատի 

ՂԱՏՍւՐ ՓԱՐՊեՏԻ 20 



306 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



մեե՜ և. անհամար գնդի և ուժոյ ռսստսսէեու.Օ–րւ^* 
բս*յռ միայն զմեռանեքս եդստք էսէււս9իք 1ւ %մի% 
ասւէոոէսսւււ եմք* և. ասռաւ֊ել ևս ուրտսԽ եմք^ զի 
ռանու.անի 1ւ զրսւ– մւս^ մեէւանիմքլ քբիսսէէաէու.^ 
Թեէսմբք Ջ*"^ Թէ ուբսքռուԹեստէքբ գնել ռանռաւոբ 
փաուԱք և. ռյէսւիսէենիռ եորուսան ժւսռանգեր>է 

Հ^* Ել. մինչգեռ Միաբան և զօբավասրՆ Հ**՛՝^ 
յոց Վ^աս^ան Մսէմիևոնես/ն գէսյսսլիսի բանս է^դ 
միմեանս խօսէին՝ յանեաբձսէեի գեսսլան ^ասա*՛ 
*նէբ ի գբանէ և սաիսլով գՄի^րս/ն ի դու.ո^^ կո–^ 
չէի^ք Ել. Ղէոբա չուեալ սէմ1/նասքն բադմութեսէմբն 
գնայր ճեպով ի գուէւնք առեալ բ^դ /"՜Ր զ1ք^ա՛^ 
աեա^ Հրա^աա և գեբա%ելի% Ցսէզգ ե զայլ կա^ 
աեալսն։ ^ոբոց ռ^ետ եբթայբ սւբսէէքութեսւմբ ե 
բւսռում փոսթով "իբ1՚ւի ^ԴԲ"*յՐ ՚եոբունք սէէրն 
Օ իբսէեսէյ Նեբսե*էք ս§րամբք րնԱՊրելոգռ^ "Ր"9 
սէեսեսէլ զս/ն^նսւբի% ս/նսսլսօՆ ողբու.աքն հեբսե^ի) 
սիբով խանգաղաաեաի դբաբիս նոցա յէշ^1"՚1՝ 
երթային Բ^Դ նմա։ Ոբոյ յօբէ ունելոյ զՀբսէ^սւան 
Պսյբսեսւռն^ ոՏ էր եղբօբ նորստ հերսերի սւեասո% 
Օիրակայ գադաբեալ ի լալոյք և ոչ էբ ^անգու.՛^ 
ցեստլ ի վերայ ս/նեողնոյք ե ոչ ճաշաեեալ ^^*՚ց 
աուասց արսէսէսուառ* "^յԼ ^ Դ"Ր ճաշակէրն^ առ 
չյ^բի գառնացեալ լին էր բերան նոբա։ Եւ եբ*՛ 
թ՚^յբ զ^եա գնգին Պարսեացք ած՛ելով զմաաւ^ 
թէ ո գիաէք լրաեսեալ ուրեք ի գաաագոյն թեի 



%11աՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 307 



գնգի%^ անեեալ ի վեոայ կէսոասսէ փ»ւս զերձ՜ու.^ 
ռասեեի և կէսմ թէ ոՀ^ գոսեէսյ ես գիսլեալ մա^ու.^ 
^անգ1ոսյց յանւք/սքւթ՚էսո աորսէմու.թե%էս։ Եւ. եոթեալ 
բսէզում ս/եգամ օթս զ^եսքք 1ւ ոչ Է^Տ եաոառեալ 
գսէաեել Ոէսրսք և. մերձեէսլբ որսլէս թէ օթեէս– 
^աւ. միով ի սուրբ սէեդհ սէան %ա^աս1սւկՒքն րոի^ 
գորէ է գեօղԱ որ ա%ուաեեալ կոչի Րագաւսէնք Լ 
սէեսեսքլ կամսարակաԱքքն սերսե^ի զսւեոիՆ %ա^սւ^ 
Ս1ակի% յ*րիգորիք 1ւ յիշ/^/"՛/ զսքրտմակռու-թիւն 
սրրոռ րեդ վշաառհալսք և զ^սէմարձակութ-իւԱ 
յյրռոյ աոհ ^րիգ"րի ՚""֊ Ասսէուաօ՛^ ձստյե սսէս*՛ 
Աէիկ րարրաոոյ հանդերձ սյրսւսյսուօք արձակեաչ 
ս§ո սէւրԱ Ասսէուօ-ոյ^ էսոա ոա կե ա ց Ասսելով* ^Տէր 
՚*ՐէԴ"Րք "Ր զսս՚սսէիկ մէգ ամրարշտու.թեա*ն% 
.սեղստռ մերոս մերժեալ փարատ եռեր յաշիար^էս 
Հայոոք փարասէեա եւ դիմ սաստիկ մէգս սէրրսէ– 
.մութեաես ի սրսէէսք և. ^որ^եա ի%ձ ռա%ձկալի 
ղեորայր՚ե իմ տեսա%ել սյռող9 աո, իս* քս/եռի 
^Աստրաէ-որ է ԱէԱտու-Ծոյ Ասմե%այն) Ա զքս Ւ՚՚^դէՐ 
^ա9 աիւորժելով կսւմի լսեչ և. կատարէյւ)։ Եւ. այս–՛ 
սլէս մեՏ՜աձայե բսէրրաոով և. ողրսւլով աոաոսյկեառ 
կամսարակաե% Ներսե^ Ասռ այրԱ ԱստուՄՈ ւ ՚*րի^ 
գորիոս* ոչ Թէ բերանով բարրստոէր) "^11 սրաիւ՚ե 
ազաղսէկէր։ Եւ– Նորա լուեալ վաղվաղակի ասառ 
ցյ^րիստոս* և փրկչի*^ ԱսսէՈէ-Մոյ ա%դ Ա անդ 
^աեեալ ղկասլեսյ^ Հրա^սւտ ի շր9սէփսէկ ղդու.–՛ 



308 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



թեատէը աո, **ֆբեչ^ եէքբայբե իւր և յյտտշխար^^ 

Տայն ժամ ահսեալ ղ4մկերկիւ.ղապյ^ս և, գ^սէ^ 
9ւսթար ելս ՚քաէքսարաեաեքւն Հրա^էսաայ^ զօբէս*՛ 
գէԽԷ^ Ա%րեսւԱ Մհ.^բաԱայ Ա այլ այւագա^օ֊ո/ծ– ռթ 
քխդ %մա էին^ կաաման սգային. ^սձ-ել գերան ելի 
սեաու.^ն Սիւեեաց գՑազգ է %մ1§ե ա–ւ.ուր պսւււա՝^ 
9^ետէտւ. իւ.ոեսէեց։ Ես սևսս/ե սքսսսէԱւ. Խօսել ըեգ 
%մէս և սլասաա-նսյքեի Վ^Ոչ է^ ասենք ^քսր եեփպ 
մւսբռոյք ռբ բազում ֆլաոս և չաբես աո հ*–բ 
իսկ, նմանի մաբդիվ գոբձ^եալ իցէք /^"Դ ^է ""^ 
սէէբն Աբեացք ոբ ասսէուաօ՚անման է և իշիտա՛*՛ 
նա^թիւե ուԱի ի վեբայ ստմենստյն մաբգոյ սաա՛^ 
նան ել ե եեցու.ցստնել։ ԱբԴ զՖատսաԼաբն Տբս^^ս*ս^ 
և գաբժանին բազում մաղուցք ք Հ՛ բսս* նոբա 
չաբ գոբ ծ՜ոցն սլաշա՚բեալ մեհ՝ փաոացն "՚բք՚՚՚յից 
էսբքայի^ եա ի ձեոս մեբ^ Գ"Ր ե. մեք թ՜էսլէա ճւ 
իէնայել եքսմեցստք ե ստսլբեցոէ^ցակեի սաեայն ի*֊–բ 
մա^ասլաբաա֊ր^եան գոբԾոցն ոբսացեալ զսէյբն^ 
չեաուն լինել նմս* աբժա%ի թ՜ողութես^ ֆ ս§յք 
վտսզ և կամ անագան կոբուսանեն զնա* ք^անղի 
ի մեՏ՜ ե ի ^ռօ^բ իշխանէ ոք փս§խու,ցեալ ^ս§հիւ. 
կարէ դանձն թ$սքոյւ.ցանեի /ք՚ոդ /^է փաիտուցեքս^ 
յասաոէւաձ՜ոցն ոսբ կաբէ Թս^ք^^ե-լ ե ապբեր ԱբԴ^ 
և դու. ըեկեբ նորին չս^բ գոբձ՚ովք մա^ասլա՚բաո^^ 
թեամբ^ ոչ ի^իք կարես գաանել ^նս»բս փբկու,»՛ 



^ ՚ԼԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^ 309 

ԹեէսԽ ս^ՀԷԽդ և ապրեի բայց ք^է աէզսօ-^քԽալ 
ի երա1լ պստգաէւԱոես երեիր Աէրեգաեա% ք ՚Հւ %ոցա 
բւսբեքսօսու^թես^մր գսէաէ/իցես թողույթիւձ ի թա– 
գաւ.էսէէ%ֆ և ^կեցցես։ Եւ. մեք խնայելով ՛ի քեղ^ 
աամք ղայսսլիսի խրա՛տ քեզ* վասե զի կամիմք 
զեեաես քո ե ո՛տ մեո֊ամելՖէ Ր ոոքս միաս յօժա՛–՛ 
րեցուցեալ գրգռէր բազում անդամ պաագամա՛^ 
ւոր^ք ե ՚ք^զք^ք1քտ էր ^Բբէք ^ յորժամ ինքն 
աո. աւագսն Պարսից էինէր ի բանակի ք անօրէն 
իշխանն յյիէՏեի Գդի^ոնք ի վեր այ երանելի Սիւն*՛ 
ւոյն սեպեին Ծազդայք ՒՐԲ^ զՏարեամ ե փէա^ 
խանձոսէ եզրարցյ ե ոչ զի ուրացեալ •աարեսցի^ 
այլ զի ուրացութեսէմբ մեռցի վաա անուն։ 

Ել. լուեալ զայս ամէԽայԱ բանս երանելւոձ 
•Յազդայ ի Միդբաեէսյ ե յո»յլ սէմէ^այԱ աւ.ազակ<*՛ 
է-ոյե Պարսից) ՚Տ՜անուցեալ զեամս ե զխոր^ոպէգս 
զանօրէն զեզբարց նոյն իւրոյ ւ»դի^ոնի՝ պաաոաս՛^ 
խ$սհի սէու.եալ ասացք թէ <տ։Աժամանավսէւ^որ 
զմարէՖոյ եեաԱսս թէ վսէւճաոէր ոքք ե ^ասանէր 
ինձ գ^ել ե վեաի յազագս ցաւոց մարա»ոյ ե 
սիրոյ կէԽցազոյս^ տայի արդեօք զամհքեայե քքեչ 
րսսէ աղքաաոսթեան իմոյ գիւաի ե դեէի* բ^*՚յՏ 
զյաւիաենից աաաու^ասն ե զանշէ9 գեհենին 
սսլաէւԱԱսլիսն դեել րեդ կարասւոյ^ ձ**ձ^ անմսքու.–^ 
թիւն է* մանաա֊անգ զի անյայտ է երեուՏՏէ 
վաձասոուն* քանզի ոչ ոք գիաէ զկեա^ Ւ՚՜Ր^ 



310 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



զ^եռի% և. ղմօէոեսէիէ ի դուրս* գուցէ գեեսաք 
խնդէսյցէք Լ ի վստղիւԱ վախճանեալ յուղստրԼիցքք 
ի խաւ.էսրԱ սւրսէաքի%։ Այլ օստյսպիսի աօէոեղի 
1ւ կորսասէևաԱ վւսճսւէԼք թէ ուըւսցեալ էր էմք 
.ըեգէր Ասյժմ գեէէ դգս* փսսԱ ^^է"յ^ "՚յԼ Ղ"՚Ղ 
հսե աւՆկու֊հ դահդերձ փստռօք 1ւ մեօ՜ասսեօ– 
սլասաւ֊ովք* ստյլ պայս րնարեցի յորում եմսք և 
զսոյե դստէքսւրեւսլ րսւ. 1ւ սլստ Ա1 ա֊սյ ևա*Ա^ ստսէ^ ուրստրք 
եմ 1ւ քսՆգստմ վսւ/սճս/եել քրէսսէոեէու-Թեսէմբք 
քան թէ զ^ազսյր հազարս ստմստց կեալ ուրստցա–*՛ 
թեամր^ ի յաւիսէե%ից ա%վախճա% պասէու.^ասէ% 
էհ^ել ժսառս/եգէսւ.որ)1> ։ 

Ել. լու֊եսյլ ռստյսահսքւ ռանս աեօրէ% դ$սսաստ*՛ 
է-որստցե է սրբոյե քքստղգսէյ^ սրոԱ եսէոել ռգլուԽ 
երանելւոյն դրսւմսէյեցհՆ ^ մերձ է սւեղէ սուրբ 
մասէրասԱ առսյքելահման %ա^աաաեքւ՚ն սրրոյԱ 
՚*Րհդ՚՚Րէք է գեօդն որ ^"^/՚ ՐագաւաԱք ի %էս*՛ 
^ա%գի% ՐագբԼանդայ ք ի լաԱ9ակողմահ լերինՆ 
որ ա ԱՈ լասի հսլասէ* մօա է սուրբ սաեղէ մասէրաե*Ա 
որսլէս երկու ք՚*՚րր^կեցօքէ Եւ կաաարեստչ սրբոյ 
սիւեի սեպեի՛ն Օառդայ ռրնթացս %ստ^սւսէԱէկութաԱ 
իւրոյ յամսեամե ^ոռիք որ օր վեշաասան էր 
ամսոյԱք և ամփոփեալ %չխստրք նորա եդան աԱ»՛ 
դէս ր սուրբ մաԱորսէէ/ս ոբէգոբէ։ 

<^է* Ել զօրավարն Հայոց Վստ^ան Մամիկո^ 
%եա% չուեալ գայր ^ասաեէր յԱյբստբաա գստւառ^ 



աաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 311 



և. Լսէսէէսրեալ զույսստ աս9ս$ս9րագ$սց ի Վստդարշստ–^ 
ասասէ քստդստքհ% ք ^աԱդեոձ Ր^Գ Ւ՚-Ր ՚^^հ՚՚^ոասլսէ՚է 
%սա1սար§սրօքն և. ս*յլ դ^րօքե Հգստյաց^ հ սէաէէե 
ԱսսէուՏ՜ոյ և ի վկայարա%ս Նէս^սէտաեեստլ եու.սա՛–՛ 
ՍէսցԱֆ ղու.էէԱ9Ա սլսէսէէսրագէսօ 1ւ զսովոռաեա% 
%ուէրս է^ձ՜սէյէցե Ասաոսծ՜ոյ* և. %սախ ^ոգառեալ 
ղսէդքէսսէսէօ դսէոսաԱս^ սա աստ մե&աւ. ցեհ՚ու-թեսէմռ 
ու.րս§խանսէյէ% և. ինքեսք%քք փսօւսէսորելով զԱս՛^ 
Ս1ու.սէձ՚* Ել. Տոսեսէէք ա՚Ասէի եբթեալք ^ս/եգչէին 
ի թԱսէեէսԱ ոսէոսէնի% տ*"յ"ց հ ՐոսԱիք ^է^^ 
զ սէւուրս ցրսէսյշուեչ ձմերայնւոյ% . սսօւեամաեես»օԱ 
ա%ցու.ռ ստԿ էհ% * 

Ել֊ մյ/ետդեռ կամէէւե ^աեգտել սօւ սստկաւ. մի 
և ոդէ աոնու^լ յաշխաաութենէն՝ գային յանկաբ՛^ 
ձ-սէկի ի կողմսէԱց Վրսէռ ^թք դէ ^"*ԴԳ^9Ւհք ^ 
խելսէշուր^քք խօսևլով ջւս/նս սուտս և ա և սիլս 
խարէութեան ք զոր ոչ էր աեսեար ի եոր&անու,աէ 
1ւ յերկսլսէռավու֊թիէ^ա ռօրաց %որի%^ առ ռօրավա*՛ 
րին Հայոց Վա^անսյյ յոսաաՆի%* ՚ Լ ասէիՆ ց*"՛^ 
մենեսեանք թէ <^քքդ^ են և կենդանի սքանչելի 
ասսլեան Սա^ավ Լ քա^ սեսլու^ն Մ ա միկոնե ան 
Վասակ* և գմեզ յ դեցին աո. ձեդ^ թէ վ։Ւ փախչեքս 
ձեր ի կոյէւ-ոյն Վրաց^ էէեացաք մեք ի կռուաաեդԱք 
խոցեալք կարէվէրք* և րսա Ասաուձ՚ոյ ադդեցու.– 
թեաննք ի սասակու-թենէ և ի կարևոր վիրացնք 
դոր ուեէաք ի մարՏնի մերում^ մերթ ի սող և 



312 ԳՐՈհԱԳ Գ. 



մէէըթ անձնքարշսւթեաէքբ ^աաաք առ յ՚հմեք§ճէԱք 
և ^ոլովեալք ա%1րսք ի խէսա թաւույքէ քԽւփս 
դյԽկաց* և եսէռեալ ի Վերայ մեր րսսէ ԱաէՈսւ.Տ–ոյ 
ցուցակութեանն աոն միոյ քա^աԽֆսյի ճոգձորի 
ի Տեղէսց% էսէօսաասէէք և է %էքթն ժ^սմու. թէսբձեասլ 
է մէն9 զմի մի րսէո սէ%ձի%^ աարւսւ Հեռի ի 
սէեղեացն ոըսլէս պարսվաւ. միով Հրէսասիաչափօէա.* 
չԼ ևս գիսէելովք թէ հ ոք իռեմք և նամ յորմ^ 
գաւառէք սքյլ րսսէ առաքիՆութեէսե իպէոյ^ ՒԲՐ^ 
զարս յստղագս Ասսէուծ՚ոյ վիրաւորեստլս^ ասլրե*՛ 
ռոէ-ռաեել զմեղ . կամեռեաի և նամ դիսլեալս 
վախճա%ի՝ ամփոփել զոսկերս մեր յօգուոա Հոգւոյ 
իւրոյ սէենչւսցեսյի և սասլա որաէս յանկասկած՛ 
աոեոի Հեռսէցոսցեալ զմեզ ի սւեու.ո9էն ստռե^ ե 
ւի^էր ա%Հոդացեար Երթեալ այկու.Հեսէե ի ման*՛ 
կու^էսՆ ի՚֊ր^ րերէր մեզ կերսէկու֊ր քքետ դուալԱաքեայ 
ե 9ոէ–րք աձ՚եալ ր^*դ ի՚֊ր ե մա%ու.կ մի միլյէ, ես 
ո*յի և մաաոէ-ցեալ մեզ աղատէր ճաշակեր ե մեր 
րնկստլեալ րստ*կարի զկերակուր^ ի ձեռաեէ սրրոյն 
9ամրելով^ զօրստցաք սստկստւ մի է սւ– *եորա դիսէա*՛ 
ցեաի թէ սակաւ. մի րերեալ ոզի րասցաք զաՏս^ 
սկսաւ. Նա այեու^եսէև Հարցէս%ել զմեզ^ թէ ոսստո^ 
էք ե կսւմ յորմ^ գաւստռէ* քա%զի ճեզ ձեր ե 
կերաարահ ազաաս կստրօ՚եց ուզցան է զձեզ։ Եւ. 
մեր զստռսյքի%ու.թիւն զստռէ/ե աեսեասլ զսաոյգ 
իսկ իՆ^ պսէտմեսյլ ասացաք %մստ զմէՆ9 յաԱոա^անէ^ 



աԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ՅԱ 



1ւ %որտէ§ լոէ^էալ Խա փառս Ասէոսէս^էէյ* ե. թ*ոդԽսգ 
առ մհզ զմաա/եույ^ք փէս§յք ի մէն^ քւ վռճքկու%սե 
խ֊ր* Եւ. ի միայէում ևս դէշ^րք^ աձ/քալ գրատթաք 
էքքօ-ս 1ւս էսյլ մսԽևամքւ Հանէին գմեզ ի գոս§սաԿէ^ 
ե. օժաԱդս§կելով մհզ Խրեքեաաքկ ս/ս^էւէհ յսէՆասսլէԱսճէ ^ 
սւր ի%քեանք ^ավԽալ է/էե* ե. թադսւցեաչ զմԼդ 
աԱդ ս§ռ էէ-ր աս*֊ու.ոս թազոււքս^ քւժշկհէսլ ողքսէսաք 
սօրու-թ՚եսէաքրէէ Ասսէու.ձ–ոյ։ ծճ. որաէս սսվսրութիաձէ 
Հ– ^սէեառսէեորգ դէւ.է%^ ^տես§լ յս»Լան9ս ստէասՆս 
ւսսսէսւ-ածաա&ստց մարդսց՝ որ^ալ դմեդ սվսես»լ 
ձ% ահձօ/էէձրոյթ՜ Լ եսէմին սսլանաս%եի 1ւ աԽձաեօ 
փառս դսէաե1քլ քէ Պսքրսկսքց ե, սլասքիլյք։ Եք֊ սուոր 
վաԱսէեաԱս րեդ թսէզու.մ անասլսէսէ սէեղիս ե. ր^՚գ 
բսէսուէք խորսէձորս քս§րանձւսա.սէց շրքԱցա.ցահէ 
զմեղ ի ^Ւսւե-սսև* ր՚^յց Աէե՚եք **՚յգր ՚սռ ձեզ ^Ր^ֆփ՛*^ 
գռւ^ցէք Աէէ^էք քէւեեսդ ու.րու.ք զ^եսէս^ գս^աԽիցէ 
ղմեզ եւ սպանաեքէցէ* Րսքյց ՚սրդ^ փսւ.թքսցս§րուք սէո*՛ 
ձսէեել սէյսէի գուՆդ սստսսէիվ ե. զօրագլուփէ ^սէւ.ստ– 
աոստոեմք ե տս/եել զմեզ ստռ ^■եգ^ որսլէս սի ^ստ^ 
սեալք առ ձեզ^ ւ1՚9՚"՜Ք է միասի՛ն վբէժիէ%դիրք 
Հսաւ.սէս§ոց% ճշմարսէութեսէն։տ>։ 

Եւ. լու֊եալ զսէյսաիսի սսէաա%սէյս§կաե խօսս 
սէոանց անտքաստց՝ իսկոյԱ ^ասսսսէասցեստլ ս§սէի%ք 
Թէ հԱրդ փութալ ևեթ աիսէի*^ զի յորժամ %սք*ս 
ռղիսմր ի Հայս գանք ե Պարսիկք զայն լսենք թէ 
տսրդ»սբ1ւ նոքսէ սղ9 են^ իէորսէստեին ամենսէյն ցօ*՛ 



314 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



րութէւնք նոօստ^ 1ւ լքանԱե։ Այլ մանաւաեդ յ"ր^ 
ժամ յս§ևսքկ9ս կաԱաԽց ևս ե^աս բ.աԱ աըաԱցԱ 

իւ.րեաեռք և. լուան թէ ող9 եՆ^ քաեռէ և. օքսօսս 

անգամ ի գհշ^՚ըէ զստուե և. զ1քեո9 /սօսէի՚ն %շսէ՛^ 

%աւ. դիւասզգեռիե սէոքԱ և ^ստւաա§սլի աո^էէի%ֆ 

չտսոնէի% այեու-^եսէև Գ"՚–է ԱաԱասւքԱ ի սէուէ 1ւ ի 
Գհշ^Բէ^ Հքսա սէսյԹաք և ա%^ասսէասէ ռԱոէ^ԹեաԱ 
ևաեաեցք ^է ԳՐԳ՚՚-ԷՒ՚ն Դ^էր^լէ" էէ֊րեանց և զառ՛՛՛ 
գա նան Աք գգստյեաԼս Ղւոռա և. զԾսառէսյս փուքքսէլ 
ճեպել Սասանել վտովաղակէ ե աՏ՜ել զեոսաս։ 

Եէ֊ ռայս ամեՆայն բաես գեսսէգգեցեե էսրաեմս 
եեելոց է Վրւսցք և գեամս և զ^էտօ-անութիւն բստզում 
էսոա%ց*ե ի ^այ մսէոգեաԱէք ես սւքւստւել զս§Ադլու.– 
Օ-հւն եաեսէԱց և զճեսլս ե զանժուժեստլուԹեւեք 
որ %մս/ս բոցոյ աոչորէիՆ ի իաոր^ու-ոդս %ոցաԱք 
ե ոչ ոք զօրէր ցաձ–ու.ցաեեի լուեալ ամենեմասսէե 
ե դգայու/ս մաաց Մամեեոնեա*մե Վստ^անայ զօ*՛ 
րավարրն Հքայոց^ աս էր* Դ^Այգ րստնք ե իէոր^ոսրդք^ 
արանց վասէստ/սոր^րգստց ե% ե որք չարաչստր ե% 
իմասսէիւքէ 7^ստ%գի գէաացեալ զեես աարսեե գոս*– 
մարսէակի գարնանի յ^Ր^Ւր" ^^*՚յ"9^ քսոր^եալ 
իմացան դս՚յի թէ քայքայել եարեմք ե սլառաևաել 
զժողովու.ա§ զօրաց Հսքյոց որ յոսաանին էինք ե 
այսր ե անդր ցրոսել* ապա թէ կարի սակաւ. գոմԱգ 
կս՚յ ի Պարսից^ թէպէա և ձերբակալ արստբեստլ . 
կոր ուսանեն զեոսա։ Այլ թէ լիէգգէմ ոմանց բանքս 



՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 315 



իմ ոչ թուիքե^ ես աշ1սէսր^ակ§թրու.սսէ էսրանցն ող9 
ոչ էոայի գԱալ յաշխէսր^էս Հայոց։ Վ^ստսե զի զե*՛ 
ոԱսեելի զեղբօըկ իմոյ օնա^սօոստԼութիւե յէսւուո 
ևսօոաոման իւ.ոոյք 1ւ յառստ9 քան ոպսստ1չեչն %որա 
սէեսի ղասակն* և Նախ քաե զվասի§ճա§քե^ սուցաւ. 
ի%ձ գոքմս և. կեոաաոաԱ բաեակի աքեր ե. ռօոու.ք 
յոր բանակ %ախադսելոց և վերա՚եալոց էր* քանզի 
վասղագոյԱ քաե զյ$սրձաեե^ *^^Ը ^ ^ասանեքե առ 
միմեանս^ լու.սաւ.որեցաե երետէք նորա լոէւսովք 
զորոյ զե ման ութի ւե լուսոյն ոչ կա բեմ ասել* և 
զարմէսցեալ ք^դ նորա սէեսիլև^ եամեցայ միւս*՛ 
սւնգստմ դաֆել րնգ նսւ ^ և էես առ»սա.ել ճառագայ*՛ 
թաբձակ լուսոյ երեստսցն զօւբ^ուրեաք՝ ոչ Աս 
կա բացի ^այեչ։ Որ թուի թէ Լ այլոց երևեցաւ 
նոյն աեսիլ սքանչելութեան գուեոյ նորածի ժա՛^ 
մուԱ* ե ես անդէն և ս/կդ գիս»ասցիք թէ նա առաւ 
յինէն և յ՚*՚յ1 զ^Ր" խաոնեցաւ^ "Ր"յ Դ^Ր"*& "^ք՛ 
կերա արան է ե լուսաւորութիւնւ Աւ ես ասեմ^ 
թէ աքԱա մի իէնդբէք ե Վասե ասաեսէի մի՛ ադիաաաիք ։ 
Ասլա թէ որսլէս զ՚^րդի" մարգարէիցն կամիք 
թարթափել յրեդուեստյնս ք "ՐՔ Դ^դէ"՛/^ Ւ^Դրէի^ 
ասլշեալք^ որոց բոզոքէր Եզիշսյյ^ չստշխաաեի ե 
չլ"էին՝ դաոնստյք ամօթովնոյնսլէս ե գուքք որսլէս 
և նոքստ . գաբձսէն ամօթալից ե ուեստյնքէ Ւայց զի 
մի երևեցայց ումեք բաբենաիտանձ^ առա9ի ձեր 
են ս^րք զօրուդ Հայոց ե նստիէարստբքգ* ե որ ոք 



Տ16 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



կամի երթալ^ չարգկո^մ. ,ր՚«յՏ յիշ՛"*^ * գՒ 
էոաս^փքք թէ էա^րքքսն կոբոէյոաո յէսեփգոէ^էո 1՚՚ր1^է9գ 
յւսյդոցիհ^ ^ասակէ էսշխսսր^իս Հս§յոցՅ* 

Ցայ%ժս$մ ^ասւսԽևցոա^Խալ անխարք»ոէ^րդ Լ 
թե1թ1ւամիաո մէսբդդցք և. մասէոսւանդ կքօնանց %է4ս^ 
ՀաէասԼէքլոցն, և. Նոցուեց ոէէէոսէ%եսէո Լ գսքյէեացտ 
ռսեաէէւ.^ ՄէԱէքքքԽէնէքւց աՄու.շեղ բսէռում §սյոոԽ։^ 

և յս$սրեբայ^ յՒԲ" աեօգուէոս և. ի ճստնաասէբ^ս 
՚դոբ ոչ գիէոէի%է Որոց էոսէոեասլ էքկո»§սէ ի սէս^մաԱէէ 
Վոքսց^ յ§սՏ–եցոա^ցստԱէի% Դ^^Ւ սԱէԱէպԱսէյէք քք՚՚յ 
և հ%քեէս%ք սէոբաԱԽևէւսէլք է**1ք է/^* ^ թսւղույմ 
աաւոբողաեաե նարևաաելով աատճէԱէւս^ ստոէէ% 
ցԿոսաս* գ։ՓէսԽու.ցհս»Աք է սսլս^ողացԱ^ ի Թէսբբս*՛ 
*ոոց էքէեք փոփոխհլով յ^^Ա ե. այլ Խորստձորս քա– 
րա%ձաւ0սց և է Տ՜էսռտսխիսէ Լասէստրս բսարձբ լերսէնցՖէ 
Եւ. Աքյսսլէս ի բստզում ասւ.ուրս խելացեէ9րեցու.ցեաւ 
յաԾեցու.ցաեէէ% ռսեպու՚աե Մ աէմիևոծէէց պՄռւ֊շեզ 
ե զգա1եդ1ւ որ ^դ ^մա^ մէ1Խտ1ւ ցվախճանել ցրսէԱէ՛^ 
շու^չ ^ողմոց ձմեբաեւ.ոքհ սաոՏեամա%եաց։ 

ՀԸ* Ես եեեալ ժամաԽէսկ օ՜աոկոցաց գաբ^ 
՚%ա%սոյն օգոյե ^չմէո%ցք ասւեաոաւոր ^երմուՔ՜եսէ%ց 
մեբկոցե չքասսորսւց^ եկեալ ^ասասէբ յաեկստբհ^էսկի 
յ^րկՒր^ Հ՚"յ"ց Աառմի^ր Հստոաբսէսոէ֊խսւ ^ սաս^ 
*ոիկ ն թազույէ այրը^աիր դ^բօք* դէմԽէսլ անցա*՛ 
^քէր սաէսլով ք^գ կաւքու.ր9 գեաոքե Երաոիայք 1ւ 



ՂԱՏաԲ ՓԱԻՈքՑԻ 317 



ա^ պէ։ ^սծպի զգէա/ՈՀ^էքԱաւ էր %էքս❁ ^«աՀ աI^«- 
դԱկրէ^եաք^բ ոյլխաա%յք%գաց% յսղխսգԱ^ա Հայաք^ 
գերթկ կիսք՚յ էյխգքճէ Հաբփց ի ՎիքԱք /է թէ սպա^ 
րտպաքեսծէ Հայոց Վա^ա% Մամիկս%եա% լոկ թէս^ով 
%ախաբԽբօք և սակաւ. այրու֊ձիով է յոսաահիդ* 
<տ։Ցորոց վեըքսյ ^էա»Խսղ քո այո^ափ /ձսփր րո»զ^ 
մու^թեէսմրք թէպէա ե. Խգէրսալ %ոցա ոանձքձս> է 
մաճք ^^.՚՚՚ւփքք^՛* աո%ել ձերբակալս քպգչափ բ*»^զ^ 
մո^թեայքխ այրու,ձիոյ^ այլ երեփւ^ակի և չորէք՛^ 
1ք1Թակի ոլաէոձալ պայարե-ալ դ^ոոէո^ ^ս/ևես ^դ 
սույքա զամէ/նԱսես^՛^ ե. կսժաարեալ աաԱիս ի գլօւ.խ 
գԽա գորՏ՝ոյս աշևո$սէու.թես/ե^ և գու. սլաաու.եսղ 
ւիաոյսէ.ոբիս ի քւՒագքսւ,ոբէ% ք և. մեք ^անդչքւմւթ 
յեբերագ^ աշիաս»ու–թ4էնէս յայամստնէ»։ Եւ. լուեալ 
զտսյսպիսի բանս Հազաբաւ,ուփ§աոյ և այլ աւա*՛ 
գսֆ^ ոբ րեգ ՚սմայԱ էքքե^ առաւել. ևս ոպասէխաս՛^– 
նային^ և ճեպով ի վադիւն գիմէբ է վեբայ 
զօբավաբի% Հայոց Վաճանայ Մ սփմիկ§^էի և 
զգբքսցԱ ռբ ^դԱմայն էի%–է յրօամուԱա Եւ. ^ասեալք 
մօսէ ի քաոաքե րուի՚ն^ յօբենէբ Հառաբաւ.ուխսէ 
զճակաան ըսա օրթսի գոբէրոյ պաոաերաղէ^/ն ^ և 
կաբգեալ զռազՏե ի մի^ոցէ մայբա-յքյեք ոբում 
ւԱոսրոՎակեբաԽ ասեն^ սձցու^աեէբ է վեբայ 
դոէՔէՈԱԱկեբաօքծէք մփնչև ի լեէճստկոդՏՏէն զոբ 
Ջբվէմն կոչեն։ 



318 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 

Ել. Աէեսեալ ոաարասլեէոիքե Հայոց Վստ^ստնսյյ 
զայսՏափ րստզմու.թիւն զօբացե Պաբւէից) և այլ 
Ղ§ախէսրսէրացԽ ՛Հայոց որ ^Դ *եմէէէ էե^ք և. այլ 
ռամիկդ այրուձիոյե Հայոց ^ թէսլէա և ղանըեդդի– 
յքակէսյ չսէփէսւ.որու.թիւե իւ^րեաեց դհաէէքեք աե*՛ 
սաեելով ձ^ովացեալ գԱդաւԱ Պարսից զամե%սէյե 
դաշաե առ^ասարսէև^ սյզ սէսեայն և ոՏ կարի 
ռար^ուրեալք փէսի§չել փու.թ՚այի%* "՚յէ ր՛"" րա^ 
լականի զօրուձ իւրեանց րաժաեեալ ի մի մի 
և յերկուս %ս§խարէսրս՝ յսէրձէսկէին ի վերայ։ Եւ 
ստռեէսլ քա9ասր§ոաթէսր մաաքս ի գԿդ^Խ Պէսրսից^ 
րաղու.մ արս րեսէիրս դիսէթաւալ յ^քրկիր կորք^ստ*՛ 
%էի%ք ե. իւ-րես/ևց գս/րձուցեալ զերասաԱակս 
երիվստրացն^ գնացի՛ն ի րաց քա9արար։ Վստսն ղի 
ե. քստ9արստր փսէխուսսէ աուն ^զօրի^ սասսաիկ ա^ 
^1՚^Ւ*՜ղՒ Գ՚"֊շ**՚կէ ***ռ միէ-սածգսէմ ՚ գործ՜ Թշնսէ*՛ 
մեացն գնգի* որ եղեալ ստո, յստսլա երԱեցսէւ. 
բագմսէց) և ճաչակեալ ա^ռքքն ղ^ամ և դստրմացան* 
մա%ասանդ առաւել էր քան ղայլսՆ* Դ"Ր ^ գՒ՛^ 
տաց քա^ագոյն սնասլարձ՝ իշխսէն% Սիւնեաց 
յ*գի^ո՚ն։ 

> Ւստյց անգ^ն ի աեուո^Ն որք րնարեցի% կա՛^ 
մսօ-որ յօժարուԹեամբ դմստ^ անձանց և նա^ստ*՛ 
Աոակեցան^ երկուք ս՚րք ի նախարարացն Հստյոց 
կռոսեալբ լաւստրստրք և ղքա^ութիւն գործ՚ոյ 
ցու.ցեալ երանելին ՚՚ՐԴի ի ՚ք՚ո^մէն ՚հիմաքսենից ^ 



%ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 319 



և երանելին ^ա9ա^ ի տո^մ^ Ս ա^առունեաց ^ 
եդեալ ռանձինս ե վեըայ ուետաին սբբոյ^ պսակե՛–՛ 
ռան։ ատդ չարաչար խոցատաին և փախ չին դօրքԽ 
Պարսից։ Եւ. զսու֊րբ ^այրւսսլեան Հքէսյոռ Աք էր 
Ցո^աե րնեեցեստլ ի ձիոյն^ թ՛ո ղին կեսէսմէս^։ 
Վասն զի այնպէս ճեպով ^ասուցին սագրիչքն 
անօրէնութեանն զՀսէզարսէւ֊ուխտ ի վերայ Հա#/>^> 
ռի և ոչ էսւուրբ միով յէսու»ս9 ժամանեցին խոյս 
սւալ ի քստոսէքէն ե անձին ^ոգար և ոչ ինքե 
կաթողիկոսս Ցո^անէ Այլ ամենաղօր դթութիւձտ 
^Ր^.ձՒ՛^ ՚ք^րի"^""ի ողորմեալ խնայեաց յուխաա՛^ 
սէր ^օան ի՚֊րք և սյձ՜եալ "դ9 Գ^"^յՐ^ ՝ ԱՈ՚֊րր^ 
եցոյց խաղաղութեամբ ժողովրդեան իւ.րու.մ և 
ո ւրախ աց ոյց ։ 

Եւ. ի նմին աււուրք յետ վճարելոյ գորձ՚ոյ 
աասէերաղմին ք գս՚յր ^ասանէր սեսլու.^ն Մամի"՛ 
եոնէից Մու֊շեղ հանդերձ այրուձիոֆլ որ էին 
ըեգ նմա* ե իրրե ոչ ինչ ժամանեալ յս/երաէ-կ 
գորօ՚ոյ սլասէերադմին աիաոյից^ դարձեստլ րեդ 
ստյւ փախսաէիցն գԱայէէե ի բաց է 

տԹ* Ել, այսաէս ցրուեալ այսր և ս/եգր ղօրքն 
Հայոց իւրաքանչիւր սփռէին։ Եւ. գնայր ղօրա՛^ 
վարն Հայոց Վա^ան Մամիկոնեան ինքե և նա^ 
խարարքԱ Հայոց որՋ Ր^Դ նմա էին) հանդերձ 
իւրաքանչիւր ու.րոսք դայեկօք և 9էիրելի Տ՜աո-այիւ֊քք 
ու՛շ եգեստլ երթալ դադարել առ վս^յր մի յամուր 



Տ20 ԳԲՈԻԱԳ Գ. 



աևպիա »§ա^մաԽացԿ ԽաադտեաԱք ոգի աոՏէուվ և 
Նէձգչել առ վ*"յր »1՚իք I*– Տ^՚աչ յույսով և սպասել 
փրկութեաԱ Տեաէւևէ Տէ^ք^ց Գ^^փ ^եաամսաեսգ 
ճևսլով ան^անգիսսէն Հքսարսրաւյ/ւիքո^ ^Րք^՚՚^յԲ Դէ՛^ 
մեալ ամՄսայԱ գօոօքե ^ա%գերձփ և գբադսւաք 
ս§եսիս ս§մրոսսաԽ Հ՚՚՚յ՚՚ց Բ^Գ երթ՚ս»ան սէռեսւլ 
^սէոևանէոք քանէր սէւեոէր և անցանէբ* Լ դրա*՛ 
զումս կոէոոոեսէլ ^աէէէբ ար ե անց ճս§սրսպէս* 
հ^գրէր ^Աարսք փք՚՚՚Ր*4. մեէ՚սէէքեէ՚Աք Խ"^ սէոձել 
ձերքասկալս գք՛"^ Մամիկսնեանն Վա^աԱ և կսէաէ 
սսլաԱաեել աասէեսառմսաւ֊ք ե ստասէ հանգչեր 

Սւ. եսթես»լ յՈքսօքս^ սանսէեէր մօաո ի գեօփէք 
ոոոււ^մ ստնուե էս միու.ա§ ՚^Ւ՚՚դՒ^ ^ էք1քւսու1Տք 
ՎստրդստշէՆ* և բս/եսէեեստլ աեդ զօըե զսէյԱ^ Ր^Ր 
ի վս§ռիւԱք թէ ՄստմհկոԽեամե– Վյս^աԽ մօսէ է է 
%ս§ է Վսժրս^յբվստրոյն ի Հոռոմ աաԱք է գաւառէձ 
որ կոչի Օադստգոմ։ Եւ եէսբձ՚եսԼ՚էսլ անգ ւք^Խ 
ղիմասսէախոբ^ուբռ Մամիեո%եաԱե յաե^ոգսֆ որ*՛ 
սլէս ի Հոռոմ տուն ա%կեալ պնդեալ յանկաս՛^ 
կաձ՚ս զց"՚յգ ի աեզին^ աեղեակ առա9նորգգթ 
^ասաեէբ բնգ առաւ.օաո է% ձ^ագեր Եւ. գսէեալ անգ 
րաղմութիւն այլ մաբգկան, Ը^Գ "Բ" գիպեցսձւ 
և կանայք երկուց ԿամսարակաԽսթցն^ աևաաձճւ 
օիրակայ սեբսև^ի և Հբա^աաայ^ յոբռս վերայ 
անկեալ յանգգասաս զօրացն Պարսից^ զրագույէս 
ի ռամիկ մարգկանէն Հայոց սսլանանէին* և. 



ղԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 321 



դկաեէսյս երեոէւռ Կսէմսէսրէսկաեէսօե եղրարռք 
դՆերսե^ի և զՀլաա^աաայք ըմթոնեալ աանէին ի 
ռս/ԽէսՓ$ Պսէրսեցէ 

Ոէսյռ զօր§սվսւրի% Հ՚^՚յոց Վէս^ստնայ Մամի՛^ 
Լէքև1քեի և այլ ոսմեք ի ՚Ասէխարւսրստցն "ԸՔ Ր^Դ 
%մսէյԱ էքքեք ոՏ սլսէսէԱէ^եալ դստուե»սյր ոչ ես ք*ս9 
դիւրստսրտոութեասւքրք յադստգս ո.չ կաԱՈէսրելոյ 
խ%դոոյն^ ոոու.մ ^սասաԱեհա ցաեկայրք 1ւ վրիաեռաւ։ 
Սսաւ֊գեէսլ վստսՆ կա%ւսեց% կսէմսասրստկաեացք թէ 
արդարև %ոցա վանայքն են՛ զռ֊արճացեալ ոպ,ա֊ 
1սս§ես§յր ք^գ էքքաէս Է՚-Ր* հէոր^ելաԼ էսյսաէսք թ՛է 
արդ ^ոքօք ^էսսէոասք Լէսրես որսստլ և, ոմբուեեմ 
զՎ^§ս^աե* քաԱպի %ոքստ եՆ %որսէ սիոսէ և ^ստւաս*՛ 
սաաաէս մէաեՏւԽէսաէս միութիւն*^ 1ւ թէ քսքկաեալ 
՚Աոքա ի նման է լինին գս§մ մի^ և նա միայն 
Տէեայ առանց այն արանց^ կամ նուաճեալ ^նա՛^ 
զանգի մեօք որպէս և կսէմիմք^ և. կս»մ փսէիէու.^ 
ցեսէլ յօսքստր ե՜րկիր՝ կորնչի միայն առանձինն* 
Րսքյց ղկս/եայս նոցա^ երկուց կամսարականացնք 
^րամայէր րսա օրինացն քրիսաոնէիցն ք որաէս 
լուեալ էր ^ասաաաաաէսք սլացել սրրութեամր 
և ամենայն զգուշութեամր* Եհ. ի՚^ճ^ չուեալ 
յՈքաղայ՝ ի^անէր ի գա՚ւաոն ք*ասեան և րանա– 
կէր մօա ի գեօղն որ անուանի րուք ի դաշաին 
ադրերակէսնց X զոր Արձաթազրերմն կոչեն է Եւ֊ 
կստցեալ անդ օր մի՝ դեսպան ի դրանէ ^ասանէր 

՚ԱԱԱՐ ՓԱՐՊեՏհ 21 



322 Ո՚ՐՈԻԱԳ Գ. 



ստռ *եէս ^ոովարսէէսևաւ.^ յոոու.մ դոեսալէթ թս§գս$՛^ 
ւ.որԱն Դեոոզի^ սատլ գիսաել %ոոս§ դէկ^ ք§»մ1քաոյԱ 
Սաոեէսօ ուժով ի վեոէսյ ՀեփթսէոԱն. գգիէքեօու.Տե* 
և նէքա ^ոէսմստյէր եոթստլ ի ՎիոԱք և .օթս$գ9սւոր% 
Վիս՚ց դՎսէԽ/ւ՚աէէգ էլսէմ ոսեել Լ կ$սմ սսլս/հ$սեել 
և կամ ի թքէց փաԽուռաէէելյսքշխէսր^էնք և ղՕ»ս– 
աու.^ն ի Մհ^րաե §ոո^մ1^ . անդէն յսէՂ/սստո^իէք 
Հքսյոո ՚թոոուլ գեգսէւ. մէսրզաան։ 

Ձ* Եւ. տ***գ՚*՚ր՚*"^՚*՚փ՚***՚*յ րեեո*լեէսք զ^ոա1ար*՛ 
Ահափտք և. լՈՎ-եստլ զ^րամաե թագաւորԱե^ Թողոյր 
ասսէէՆ օՀյթստպույքե պէսրսհկ էսյոու-Յւհովք այորնահո 
գԱգաւ֊ք ղսէէր% Սհււեե՚աց դհդի^ոն առ %մա ամե*՛ 
%այ% գստւ.առի% Սհւեեաց գԱդասւ.^ Լ քքեքե փու.^ 
^ով գԱայր ի Վէրսէ Եւ երթեալ աեդ^ ժոզովէր 
ստռ քքեքն զույսւոէտ/եե%գստց ռասսք ՚^Ր՚՚Տ ^ե^գեասլ 
թ ադէսւ.ոոի% Վյախթանռայ և երդման Աւեէոարա.՛^ 
%ի% սաեալ առ Հազէսրաւու.խւո գ$սյի%* ժողովէԱհ 
առ %ա և. այԱք էւս որք Ր^Գ "՚ՐՔ՚՚՚յՒք *"ՐՔ"՚յՒ 
միաբանութ՚եստմբ էհ^է Եւ. %ա ումե^ թ՜ագաւո*՛ 
րույքեւ^է խոստանայր ք և. ումեԱե գա^ և աաաոիւ. 
1ւ սլաոգե. բազու.մ) և այլոց բազմաց զպէաոո 
իւրաքանչիւբ) և. միաբաԱեցու,ցեասլ, դշսէէոս յ»սշ^ 
խաբ^է% Վոաց՝ գոէ^տդ կսէոմէր։ Եւ. դ*»»Խ աետ§եասլ 
թագաւոբի^Ա Վախթանգայ ք թէ իւ^ոցԱ ստոեալ 
թողք/ն դեա և գնէոցքձ առ Հաղաբաւ.ուիսէք Լ 
^"՚յՔ Դ^՛*– ^" ինքեանք ասեձեռե^էոս 1քե և վսաաե՛^ 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ՅՏ» 

աէեայք^ է՚ոյս աոէ^եալ յաշիաբ^էն Վը^ց^ ^ 4^7*՛ 
մէէԽտ» Եգեր ստշխար^հ% ^ստսաեէր առ փ**յր Հէ։ 

Րէ$կ Նապ^ոյ աարեսզ ղվաեայս Կէէէմսաբստ*՛ 
կսէեացե յս§մու.ր քւերէ^ Րաա$է/կոյք զոր ք^ողաեր§ձէ 
.կոչ1ք%՝ անդ թողոյր* և յաե^ե ս$րարևալ Ցոգաէո^՛ 
Վշնսաաայ թերդէսվ$սլի դկահստյս Գամսաբ9սևսէԿ$սս^ 
աասէափրէր %մա բէսռու.մ զգուշուՔ՚եամբ պստրել 
/քք|քքք օբքքնսէցե քրէս»ոոկէից էքեոսսէք Արբա-թեամբ* 
Հրահդի հաԽասյքկ հսԱ կէսմսստբստկաեէսռե զեէէյն 
տսսէհ% բստպում §սԱգս$մ ^էսմարձաեաաէս բողոքով* 
գ։ԹԷ զս/բսե մեր արդարե կամիք %ա^աճել պայդ 
և. եթ սէուք Ր*^1 ^"ց՚՚՚ք Թէ մեք խադաղա-թեամբ 
եմք^ աաա դոր է՚եՏ ^րամայէք %ոցա^ լոե% ե Լա*՛ 
^ո»սրե%է ՚Րաեդե ամե՚Աէսքե Լ,աէոռ գհաելով ասեմք 
ռայսք ե վկափյէքն որ ասսէ աու ձեզ ^այ մ$սրդիկ 
.ե%^ դի քաե դմեդ դայլ կէ^ %ոքա ոչ գիաեն* 
ապա թէ այլ Է՚^Տ լսեն վասն մեր՝ ի %էսե§աէոա՛»՛ 
՚)ոէէ#օ /""Կ ե՛ յաոմօթոսք յ^՚^Ղ է մեղաց ե է դսէր^ 
շութե%է՝. րաա մերոռ օբէքեէսցեք առստւ.ել էձէե% 
դսէեձէքկս հ մա^ք կոր%չի%։ծ։ ՚Րանզե ե ե%քն էսե 
Լթաաու.^ ոչ մքէայև ի ՍՐ^յ եեթ դիէոէր դնոցա 
քդ%դութ–եւ% յադադս քրեսէՔէո՚եէուՔ^եանք այլ քքնքԱ 
հ»»1լ ոբաէէ» է^^ ձեոնասո/ձէ որդւ.ոյ՝ աեդեստկ էր 
՚%ոս$ս ամե%աճէ էԲ՚՚՚Տ^ ^ քրիսէոոնէութեստ% սլրԽ՛»՛ 
դայ/եանք ե յ^՚՚յՐ՛ ս»մե*Աայե ի ^բստ^ա^դս ե ՛ի 
յմիսէԱ4 Որ վա*էն տէէռաւել .. սու.բբ աա^ելոյ դկա^ 



324 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



^սէյսն^ թսէռոււմ անգսէմ յաեՏ^ե աէւեէո րեոդ՝աեա<^ 
լք^ք ե. էլԱոքե ^ամբսէւ. և սլսէաու.էո սաէոլ ՚ աոէսյո 
լսել կսքմսարակս^աց%* առ որս յղէր ^աեասլստգք 

թէ ^Մհ՛ եորեչիքք և ս^րքայհց "՚ՐՔ^յէ է ^ա՚ո-ա՛՛^ 

յութենէ մի ելանէք* "՚յԼ ^^՚^յՔ ^ու.աճեռարու.քք 
և դկաԱսէա ձեր առ ձեզ առէք^ ե իմհվ մի9%որ՛^ 
դութեամր զ^ասդ թողոդ տամ աըքայից ար. 
՚քս՚յհ* Դ՚՚Ր է^^, աբժա%% է^ ՛Ֆորվել էոամ ձեզք ե 
դբոիսԱիոեէու-թիւհւռ զոր "Ւրէքգ* որսլէս ցայժմ 
եալեալ էք դ§սսսէէսէոու.1ւ/՚եսէմր՝ ես սւռսւէ–ել յայսմ 
^եսէէ կալարու.քք ե մե երէխչ^իք^^ ե ես վաս%՛ զի 
սիրեմ զձեզ իրրե զորզիս^ զսէւսէկսէրսէր ի^րս^ս^ 
^Ա1ամ ձեզք որով եեալ եսէրէք ե ի մի 9 ի լի՚^ել*՛ 
Ասլա թէ խորհել եսէմիքք ե կարէք ք՚^ֆ լաւ. սսլսՒս 
ցու.ռս/նել արքայից արքայիդ ե դնսէրէք զՎսէԴան– 
սսլսւնս/նել գաաեիցէք ի թ՜ագաւ-որէՆ սլարգես ե 
սլատիւ.Սք զոր "^ է գսէեալ ձեր ուրուք ի սաիա^ 
՚%եաց ի թագաւորաց* յորա-մ վայելես§լ ու.րաիէա^ 
*Եայք խէսղաղութեամրք Դ"՚–Ք ^ ձեր "Րգ1՚քե 
մի%չե յաւ.իտեաԱյ>։ 

Եւ֊ լուեալ զայսաիսի աասւգամս ՚երեոցուեց 
Կսւմսարսյ1լսէնաց% ի զօրազլիէէ^ Պստրսից Օասրոյք 
թէաէա այլ ե այլ սլասէսէսխսէԱիս առնէի% րսէ%ի՚ց%ք 
իասէրելով զՕաաու.^ ի րազում աւուրսք աաա 
գլուիէ ^ասաասէաաէս սլասէգամիՆ Նասրոյք եր–՛ 
եոքես/ե ան&սյրժ ^ասսէասէեալք ի ^աւաասք աոէր՚Ա 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ »2օ 



վՄևր գործ՛ 1ւ աչխաաոէ^թիւե , չէ վասԱ եոևրա^ 
լոր ւ՚եչ փ^յք՚^ւհց) ^ "^ վասե 1իո9 և որդսոյ^ որ 
ձեզ ծաեբ թուի Լ կարևոր • ՚ Բ՚^յՏ հ**^ր^ուրդ է 
ճաւասէոյս մերոյ մեհ՛ 1ւ սլսէԱ1ուակաԽ$ Մ եռք առ 
ա^աւոր այնպեսի խղր^րդդյն սիրուՐ սւմենայե 
ինչ կենցազոյս վայելչութիւձք փոքր թուփն և 
ոչքքեչք աշխարհ Ա եին և ստառոէ1ած՝ք ե մեծ՚ու.– 
թիւՏԱ։ Զի եթէ ոչ ^աւասաեաւ՛ աեսանէաք/ եթէ 
երեինք ե երեիր ե ամենսքյն որ ի նոսա էք չէ 
^ստտէեմաա այկմ աատոոսաեաեութեան^ որու֊մ մեք 
^ոհէկամք չէաք այնքան անդգայք^ . թէ ոչ կա^ 
րէաք խարել ռձեօք որա էս ե այլ ^ացեասւսէեետսնդ 
որ աո. ձեզ ենք ե աոեու֊լ եաաիճ մի մոխիր ե 
սէալ ցստզախին մի ^ մեր^ որպէս ն$ս զ^ն եամէի՝ 
սլռձ-եի ե մեք սեոաի փառօք ի ձէն9 առ փսյր 
մի ՚վայեէէաք և աս/յձ՜առք երեէաք^ ե ապա գյա՛–՛ 
ւիսէենիռ կորոււսան կորն չէաք չստրաչար։ Այլ 
մասն եսքնանռդ մերոռ աոամք ձեզ նչստն ինչք քւ 
ձեր փորձեալ քս՚9 քննեցէք* զի եթէ արգարե 
մեք յաղագս ^աւէսսէոյնք զ"Ր սիրեմք և ուՖիմք 
^աստաաապէսք ե վաւՀե ^/^Ր աենչալի յուսոյե 
ե փաոյացն երեմք զայս վիշտս ք և ^աճոյ է գործ՛ս 
մեր ճշմարտին Աստուծ՚ոյ ե րնդունելի^ զմեգ 
փրկէ ի նեզութենէսք ճւ . զեանայսգ մեր պա^է 
ամենայն սրրութեամր Ա """յ Ց^^Ղ* ապա թէ 



326 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



ոչ այդպէս Ժ^ք՛^ մերոէւմ թերա^աւ֊աք^ու^եսօքս 
մեղադրեսցու^ք 1ւ մԱ 1^^ ձերոէ^Աք բոն9$է.թհաեգ 
և սաստիյցյծ ։ 

Եւ֊ գքյս ո֊աես սէյսպէս յզեէսլ երեոցու^ե Կսօէ^ 

սսէրաեա% եղբաիցԱ առ ՀազսէՈէսւ^ուփէսէ՝ ի՚նքեանք 

ևս^ԱՅէ»յԱ4յտի.ֆ.է»/ե՝զ4ԱՈ.§ս91/մս^ • ս/ևձսէմբ և ռստյլս 

յորդորելովք փէ§յթք և սլաաբասաք էքքե արբանե^ 

կա-թեաե ռօրա՚վէսրի% Հայոց ՎէօՀահստյ Մս*էքիեո՛^ 

%ե%ի՝ զամեՂէայԿ գորձ՚ֆ Դ"Ր ^ ^րաէքայէր %ոցաէ 

• Զ11* Ե1– գ^եա գնացիցն Հազաբաւ.Ոէ–խ§ոէ^յ ի 

Վհր*՛՝ 9եայբ Օապու.^ յ՚էք՚՚՚դ՚՚ք ^ քսԽաէր կաէհսէ– 

բել զ^բամաէ/ն ՀէոզարաւԻւխ՚սէոյ) և ՜ որսայր 

գՄաէքհ1լէէ%ե$սնն Վա^ա%^ գաաԱել ռեա ի ռեզՏ՜ի 

և սպա^էմեել* և. ոչ ք^^ ւՒ^էբ ^եռե^աս* քանզի 

ամրուՔ՚իմ§է վեոԽոյե շ՚՚^րք դհովաւ. պա րոպե աք 

պա^էր փէաէ Րաա Մ ամէեո%ւեա*է^ Վա^ա% ղամե՛^ 

%այե օր ոչ սա այր դու֊լ աո*եու,լ ռօրօք իւրովք 

Պոտրսեաց ի ոակշյէն* այլ Գցքյգ սօքե%այ% նեաոա՛^ 

ձիգ՝ լինելով ի ներքս^ էր զոր ի%քե$ս%ց Հայոց 

խոցոսէեալ Ղւեաիւ. սպանաեէի%ք ե էր զոր ի%*՛ 

ռես/հք Պարսիեբե զիՆքեանս ի վերայ միմեէմեց 

եհէ-ձքակելով ^եզձաէքղձու^ես աոնէիՆ։ Եւ. երթ՚եալ 

զօրավստրն Հայոց Վա^ա՚ե Մս^միեոնեաԱն ^սւԱդերձ 

արամրքն որ րեդ %մա էքքե^ բաԱաեէր ՛ի գի^ղ թքի 

մերձ) որ էր րեգ իշխա՚Խո^է-թեամրե Մ ամիվէէեէից ք 

որում անուև էր Ծաղիվ* կամեցեալ անցանել ի 



%Ա*ՀԱյ* ՓԱՐՊԵՑԻ 3»7 

կողատ սա^մանակ^էէւ֊թեանն Հաչաե%էցք յադագս 
գէոա%ելոյ ի նոցանէ Օէ^ոԱ^իւե։ 

. Ադգ եղև Նասլ^ոյ ղօրավարին Պաբֆտէցք եթէ 
ա^աւ.ասքէն՛ Մ ամիկէքԱԽաե%^ Վա^աե բս/եակեալ է 
ի գհ^զ միք և արք են Ը^Դ նմա թու.ով յոյժ 
սսէեւսւք$ Ել. եաևխեսէլ վսէոփսգոձւ ընդ ստքւաւօան 
ղօրսագլուփ/ե Պս»րսհց Սապու֊^ք ստմենտսյԱ բսէդմու.*^ 
թեամրե որ րնգ նմա^ յանկաբ&ակի ի ^վեըայ 
ելանէբ է^ոէին Հայոց։ Եւ. գուքեգե Հայոց ք՚բբե. 
^աանտսպաոտսոգոյշււ ք վատտն ցտտտնգ տտտսհ^ոյլս յօբինելոյ 
տխոստտտ դօբավտտտրիՆ Հտսյոց Վտս^տոնստյ Մ ամէկւտԱենի ք 
չթնելով սլաաբաստոք^ էւեէսյէտե ի սէեու.ոյԱ Ատտեֆտտտտտտք* 
ւթակայն գոէ^տդք զօբա^ Պաբսից ոչ ինչ փոյթ 
ատւեէէտե տսյլոցնք դՓ*է գօբտտտվէտտբին Հայոց Վէտտ^տս– 
նստյ ս/Ացստնէին* քտսնդի ստսէին* 0^ԹԷ նտքոտ մէէտտյն 
գտոտսնետքք ^նէտտբտէ^ ամենէտտյն իբք մեբ վճտտտբետսլ 
են ե յէտտնգՏ>է Ել. աօբտտտվտսբն Հստյոց Վտս/էտսն Մտտտ*՛ 
միեւք/եետ*տե եբթայբ բնգ եոո^ աբեելեց ծ՚ովուե 
ՊտտտբԿոյք Ա գոտ%ոք դդբտտտւ.ոբտտտցԱ Պստբսեց զԱնե 
նորստ եբթստյթս ստնճասութեստմբ։ Եւ. Մուչեո ե 
յոո^էքէն Մ ստմինոնէեց և Նեբսե^ Կստէքսէսբտտտեստն 
տոէբն օեբտտտեայք ը^Դ եոդմամս ^եւսիտտսյ ձ՚ովունք 
4րՒ՚Ղ^*^1Ք ""՚՛ փ՚՚յք^ ժստմոէհտ ե ռօբէտտվստբ^ Հա՛» 
յոց Վյա^տտտեայ Մստմեեոնենէք սաևտտտւ. աբամբք 
եբթային խտւովեալք* ե մեբձեալք ի գէ^դ ^է 
Կարնոյք ոբում անուն էր Աբձ^աթեք և ^ասեալք 



328 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



ի հեղեղատ մքէ ոբ մերձ էր ի գէ՚-Դ ^^9 ^ կա»՛^ 
մեցեաքք յեզեր ^եղեղասէի% առ վայր ւքի ^ա%գ<^ 
տեի ուր 1ւ քքնձոդքն սւրս$որ$սյոց% յ^՚֊՚րք զՈէԽդօքե 
գործ–էի%։ Եւ. իրր1ւ գիսէսէցի% Պէսրէտհեքեք թէ ոչ 
եղեն %ոռստ ^ասու.՝ եամեցէսն մշաևամե աոեդեասցկ 
ֆլասեի թէ վ։կԱդ^ր ր^ասւ– քՒաաւայէց արքայից 
արքայի՛ սէայք շր91^Լ յ՚^շի"**Ր^ի Հերուճյ^է 

Եւ. էոեսեալ աուրսայք որ էր ի գաւառէՆ 
Արշամու^եացք ի գեդ9է% սիրմաց^ գայեաԼորդի 
աեսււՆե% օիրակայ կամսարակաՆինք ռո1Տէ ի Պար՛^ 
սից դօրէսց^ֆ դի ևասէքէր սաաեանել Դ՚՚՚յր *^ի 
կարեսւցի ի մշակացԱ* ե. մշ§ս1^ 2՚"–Ր9 Գ"՚1՚"1 
զթարդի՚ւ. միու1^ իտոսսափէր ի սաա%ողէՆ* ե. սաե՛^ 
սեասլ ■ դայե աուրսայ դայեաևորդխ^ոյկ կէսմսարա–^ 
կաէ§ի% սերսե^իք զստյրացեէսլ, . է^դ սեադի% 
Մ ամիկոնէից Մուշեղի և. Ր^Դ ՚էամսարւսկանի% 
սերսե^թ աս է ա%երևիւոէսաէս* €ԱՏ սէա§տ»քէ% 
մա^ այլ աշիոսր^աց աուե՚Աք թէ մեռաեի ի Պարս^ 
վէ՚ե^ ի մէն^ սլա^ան^է վրէժխնգիրն Ասաուաձ^յ^։ 
Եւ. յարձաեեալ Ղէիգսւեսււ. աու֊րսԱ ի վերայ 
Պարսեին՝ ս/եդէն ի Աքեուո9ն սաւոաեէրյ Լ դեր՛»՛ 
ծ՜ու.ցեսւլ աարեցու.ցանէր աակարնացին ի ասէս%ոզէ%է 
Ել. գրգռեալք րնդ րաեսԱ աոսրսայ սեսլու.^ Մա*՛ 
միկոնէից Մուշեղ և կամսարսէկաեն աէրն օի՛^ 
րակայ Աերսե^ֆ և Ր^Գ գորՄե ՚»այեցե»սլ րնգ 
Խուրսայք ղոր գորձ՜եաց քա^արար^ աեսեալ Ա 



^ Դ.ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 329 

զԱքք§սսմէ9ւյԱ9ա/հ գ^է *^՚՚ց***9 ք^է >,^^ ^՚^ք ^ ասզու.մք^ 
յարձակեօս/ն ի վերայ Պառքէևամե սսէկաւ. էսրամբք 
ոբ ք^դ ^ոկէս էէ^) ե. զօբացեալ օգկակասեու.՛^ 
թեամբե Աաոու֊ծ՜ոյ^ բադսւյք ւսոեաԱց ճստէսէսզիս 
ի աոեղսո^ ^ակէհ%ք Ա ղէսյլսե –փաԽսսէէՔէհաես 
սէբարես»լ^ գէսբձուռանէի% է^Գ եբոմկփէ ամօթով։ 
Ել. եղև Թէւ– մեուելոօ ի էոեզւո^ն եօթաեէֆէսուձէ 
և. եբկու,^ աբանց։ Սւ. լույքալ զսէյսպէսի յ$էէ9ողու.՛^ 
թեաԽ գոբձ– ղօբսէվէսբԱն ՀստյոցՎէս^էսեստյ Մսէ՚մհ^ 
կւքեէի^ եսէ փֆսռս Ասսէոյւձ՚ոյք ոբ և ստռաԽց Ղւոբէս 
կորացու.ցեալ խոբսէէսկէբ Ասէոոտ^ւսձ՜ ռռօբութ՚իւ^ 
թ՜շեսքմւոյն* Եւ. հ՚է*քե գեստյբ ի սա^մաԱս Հս՚յշ^ե^ 
^էց^ ք"" յ»սուս»քադբեսէլ խոբ^բգոյԱ . իւ.բոյք ե 
^ասեստլ բաեստկէբ է գաււսռին Աբշամուսեսէց ^ ի 
գիւՓ* "Բ ^"^յ՛ ^րէդ* կա մեց ե ալ ^ակգչել սօ^ու.բս 
եբեռւս 9 

ՁՌ* Ել. զօբավս*բ% ՍիլԱեստց յ*գի^ոֆ§ փու.՛^ 
թստցոսցաեէբ սէոիսլով զռօբստգլու.խն Պս»բսէց գԱդէն 
պՕ§սսլու.^Ա ասելովդ թէ դ։1ԼոՏմե Վյա^անայ Ասւմի^ 
վոեէից փոբձ քա^ու,թեան% և դու. առեբ և ամե^ 
ՆսէյԱ ա չխաբեն Աբեաց* և ես իբէսց և գոբՏ՜ոց 
աոն% էմաԱստլ հ*ետ ես ոչ կա բեմ* սի թեբևս 
գսւձգն ամե*եսէյ% ի Րուձի առ %մա միաբպեեստլ 
էբ՝ նա մեզ անդէն ղՒ*՜Ր քա^ուՔ^եւսմն գոբձ 
ցուցաեէբ* Բ**^յց "*ՐՔ^"յէտ *"ԲՔ*"յՒ ^*"Գ^ ^ Արեաց 
փստյռքԱ մեղ այԱսլէս յաքոոեցենք գի նոբա իրք 



ՅՑՕ ԳՐՈՒԱԳ Գ. 

այեպէս դիպե^աե ք որսլէէ§ աեսաքքնք և մեզ բարի 
վճսէոուՏե եդևէ Եւ. ՚՚*րդ^ "^^^էք> ***յդ^***փ սսւկա^– 
սէոամրք Գ^^է գ՚՚Ր^ գ^ք՚^է "*յր^ք ^ ՚^Ր Ք"*^ Գ^Բ 
%ու.սէդեռու.ժեէսլ ղգոսեդւէ մեր ճւ վասէնէ* ^^Գ՝ 
Թէ. ու.սս§եք ես այլուսէո եէսրէ գսէանել օգեսէեսւ0%^ 
էոեսքիքք • զի նա • ամօթհվ . զմեզ դս$րձէ94ւսոէ ե 
է»ւսեաւ–էԱւ.որԱ4 ա#ք ե զսէէւԱստչոյ ի"^ մեզ աեգէէտ 
օ/եվսէոա^ եմ շասէէ Ոստյց փու^ա ե մի աէսր 
աէւե ^աԱզիսաո էսո%ու.ի գու.ցէ թէ մեք ձ^ոպա** 
նէսմքք և %§ս էսոնիցէ զմեզ ս§շի»էԱէՈք ե ստմէստի*՛ 
ցեմքէ Եւ֊ եթէ յիս միայե թողու.ք փէս»^ սու.ցա*՛ 
%եմ ձեզ յասւ.ոէ–րս ^ինգ իմով իսԼ զնզսէւսք թէ 
որպիսի մասէեեալ վասէի եորու.սս/եեմ զեա ե որք 
րնգ նմայե ենՖէ 

Եւ. վասն զի ոչ էին գործ՚ք աուե% յ՚դի^ոնի 
մսքքու.ր ^ոզա-ոյ արժանիք այլ այսԿ աիզծ՛– որ էր 
ի նմա) գու.չէսեէր . նմին զանձնէ իսրմէ^ թէ– յես՛ 
^ինզ աւաւր չս*ր մա^ու.ամր սասէսէեելոց ես ի 
յասրաեցնք "ՐՔ են րեգ Մամիեոնենին ՎաՀսէնասյ*^ 
քանզի թափոէ-ր գսէեալ ամենեիմր գիէ^ին յսԼս*՛ 
սէոււծոյ իէնամոցն զսէյրն^ այեոէ^^եաե նմէսե Սա– 
ւ-ոսզայ ու֊ր կամէր սաԽնանէր զես/է Եւ. լուեաէ 
զայս ամէքԱայն րանս զօր ա գլխին Պարսից Ծապ*՛ 
^ոյ^ ոչ աայր դու֊լ անձինն ե ոչ զօրացն որ է^գ 
նմայն էթնք այլ փութով զՀեա աո%ն է՚ըք^յք 
սրսէմսէեէսլք ե ^ասեալ ի սւեզիս րանաեէր* կար^ 



ղԱաՐ ՓՕՐՊԵՑԻ 331 

ձ^էր ի Աէևղիէէն ոսրեք անյա^աթ գեաա$ւուք/ն 

թաքչեր 

հւ. արքավարին Հայոց Վաէանայ Մամիկէ/եէի 
և ի։Լբ ես ֊էիրոաՖ որ բեդ %մաք դ^Խեա զայհ գի<^ 
չեր ^անգսաիւ։ յագեալ ք%ովյ ե ^աւէէ^եցու֊ցեալ 
զարէէե ի գեղք– Եըիզայ* քանդի Խմե%այն աԱէ^Ա 
երկիւ.ղիլ. ե կամաէ֊ լսէր ^րամա%ի Նորստ, իքքե 
թագաւ.§քրի, ոբ կարգեալ իցէ յԱսահւքՒհյ ի վե–^ 
բայ երկրի* ե ^Փ* Ա»*աու.ա^ ըեգ %մա էր 
քսմէԽաիէ է գոբձ^ ոք֊ր ե ու.ղդէր զկամս /՚^/»» 
հւ. առեալ ք/կգ ի»֊բ զարս զօրուՏս է^Ր"յ ե ^յ/՛*՛ 
\հաքկաես% զԵրիզէթցիսն՝ Գ՚^յՐ ^ասաԽէր ի վերայք 
զակշին ի գի՚շերխ ե սպարափակ արարեալ Երի*– 
դացօքե դա եղի եռոսոյն իւ.րեաեցֆ ե ինքեանք 
րսա նմանոԼթեֆէ/ն աեդսքաարափ շ^ռաչ»քան^ %ե*՛ 
աաձիգ սասակու,թեամր դգահւդս Պարսկաց՚ե 
ա^արեկէին։ նւ– խաուԱեալ րնդ միմեաԱս դամրոխՆ 
դՀքրաց% որ ի՝ դստկշԱն էի՚հ^ այլ ես սէռսօ֊ել իքե– 
քեանք դի^քեաես Պարսիեք սօւսէթ^ուր Հսէրետսը 
եոսէորէիՆտ^ Լ լի^էր յ^այն լալոյ 4 ձս*յն գուժի ի 
րաէէԱէեէ սէԱփրի%ս§ցե։ ՚^՚՚յց ի Հայոց գնգէն յ*ա*՛՝ 
րս*դ ՚քիա/Խք սեաոյւ9ն Պ*արեդեաԱք եաժաւ.որու.*՛ 
թեամր կռոյսեալ ե մեՏ՝ արութիւԱ ցուցեալ՛ 
իէոցեցաւ֊* յ՚*Բ**յ ՚1իր**՚3 ե եաս$ոսէրելու.թեա*ե աս ակի 
յեա սսէկաւ. ինչ ստւու.րց արժանի եղե /^դուսել 
յԱսԽու.ծ–ոյէ 



332 ԳՐՈՒԱԳ Գ^ 

՜. ԶէԳ* Ել, ղ^քավքսրկ Հայդց Վա^ահ Մամիէլո^. 
%եստ% գէսրձեստլ ի եաոորաձ-է թշնէսմեսէօն^ եր^ 
թեալ ^կտնգչէր դՏՏէքսցեալ մ*ֆւս% իգիչեբոյԱ յք^դէ^ 
գեզ^ք զոր Օաեայ. ա%ոկտ0%ե%ք ի գոմս այերզեացԱ$ 
մինչև յառաւ^օաուն ծ՚էսգել* և ի ծագել լիա^ռյԱ^ 
երթ ե ալ րա%պկէր է գիւ.էխ Շաէոյ։ Եւ. մի՛նչ կա՛^ 
մեցեալ հանգչել առ փ^յր մի ոօոէսցն Հայոց 
Վա^անայ Մամիկոնէի ի քՒանրութենէ. տւիքերոյկ 
աշիէաաոէ^թեաեց^ գաչս ի Աեր առեալ աե սան էինք 
և ա^ա ^ասեալ ^այր ի վերտս յ նոցա գօրա գլուջին 
Պարսից Օասլու.^* գայրագկեալ Արաիւ. մռմռայր 
իրրե զգա գան է Վսէսն գի Աէ4ւաւյքլ^աԱ գամեքկաԽ 
ալյէսրց^ քսյն գիշերոյն ֆլասք չարսւթեան Խռա*՛ 
է^ել թոսէր նմա և եարնոր՛^ որ եգեն իսԱ ՚արգարե 
այԱսլէսք այլ ոչ ինչ նման աոա^իկայ մեձ՜ րեկ^ 
մաննք զոր աոժամայն էր տեսանելոց և ի սպառ 
րեկանելոց։ Եւ. տեսեալ գօրավտսրին Հայոց Վա*՛ 
^անայ Մ ամիկոնէի գյանեարՏ-ստ^աս գիմեցմաձս 
գօրստգլխին Պարսկ^աց Օապ^ոյ ամենայն րագմու.– 
թեամր զօրուձ ի վերայ նոցա^ թէսլէա և ան՛» 
սլաարասա տեսանէր գիւ֊ր գունգն ի ժամուն և 
գամ ի նուստզսք րսա սասսէեուԹեան Թ^ամեաց 
զօրուն^ սակսւյն գանգիաէր ե րեաւ ի՚*կ ՚՛^^* ՚^յ§ 
հրաման աա^եար փոսթանակի վագմէր որքան 
իս1լ էի^* ի ^ք^յ^ բարձր Գ՚՚^լէր առիւձ՜արար^ 
էսսելովք Օ-է օ։Մարգոյ ^այւստաստցելոյ միու֊մ յեր՛^ 



դյԱտլԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի յց^ 



հքքւ֊ց 4րէՊ.^Լ ^^^**՚Ր էք ^ դհպմ՚հ^ւեք երեոքեէսՆ 
մ4ք^էս§րգոյ հքե եւ : պա4ոա–ս§հէ»քԽ* այլ Աէսկաքկ մէքԺս 
յերկոսեսԽ առաւ.ել՛ ևս էէեծ^ ի վեր է և դաղձալի 
քս& օէքիւսն* և ոչ աԱյօժարք և ահխորՀուրգ 
դիպմա^էքք որում և սլօօաաՕէմք յերկոցուՏԱցփ 
և ,§էր ցաեվացայք կեալ ժու֊ժկաչքլ-թե՚ամր և «/է֊ 
քւս/եե՝լ յոէ-սովք այլ կեաքև ^և մեո֊ա%հ՛^ մամն է 
սլաբձ^անաց. և մէրուանել ի վերայ ուխաի սրրոյ^ 
վիճակ է մահաիրոսոււթես^է ՚Արգ^ յաղթ՝ու.թեան^ 
մասամրե րաղոէ-մ անգամ սլայքՒառացոյց դմեզ 
էԼսաուաձ-յ Լ գո^ եմք* 1՚"կ "Բ ՚աուաւել մեձ՜ն է 
և քսԽ զամ^ւԱաԽ ի վեր՝ Դ"՛/^ ես պարգևեալ 
շնոր^եսցէ մեզ ^^դօրն ե սլսակեսցէ։ ո՚այց և այժմ 
մի՛ ռանգիաեալ Աք զար^ուրեսցի թերա^աւ-աաու.– 
թեամր* վասե զի սուրր Հոգի% որ^ ասսացք թէ 
^Զքի" "՛էր ՍԼսաուաքՒ ^արկաԱէ և ի ձեռս իւրոց^ 
սիրելեացն ցու։ցս^է^ միՆ զ^ազարս ^ալա^է* և 
երե ուս զրի՚՚ր՛՛ չարԺկՖ^ ՚"ՐԴ ^ մեք ԱսաուՏ՚ոյք 
ե Աոաու.ա^Ւ ^այի ի՛ մեզ օգներ Եմք մեք թուով 
սաեասք բազում ^արիւր առաւեր թէ ես յ"լ՚՚վք 
ե եամ^ նուազք* ե եթէ իոսամունս ասացելոցն 
կասքարել ի մեզ կամի ^զօրն^ ապա նոցա յերեք 
^սէրիւր հազարս զօրուցն շաա մարգկան րազ^ 
մյ»ւթիէ%ք պիսէին* քաեղի ոչ գոյ ի նոսա^ Բ."^ 
կդգելոյ սէկաեք աւելի քս/ե զչ՚՚ր՛^ ^ազստր սէրաԱցւ 
ք^այց մեք Ասաուձ^ով սլարձ՚եսցուք զօրհանապազդ. 



334 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



և աեու^աե նորա խոստովան եպիէքուք յաւիաեանյ^։ 
Եւ. աոացհալ *գայս ամե՚եայ^ քւսԽկ դ^բավփս՛^ 
ոի% Հսէյոո Վա^անայ Մամիվո%ե%իք, բայ՚^սեեալ 
ոոքաե իսկ; էին արք ղօրուն ընդ նմա^ աայ 
իւրաքանչիւբ գօրագլխացնյ դ՛՛րեց կաքէՒէր եթէ 
ի դէպ է ե. սլաաչաճո։ Եւ. մինչ դեռ ևս ն$ս 
եասմէր յարձավմանն) և ղօրքն Պարսից ճակսա*՛ 
սէեալբ ևարգմամր գային սասաևասլէս ի փգս^սփե՛^ 
բաղէՐ ^այեցեալ աեսանէ^ ղի գո9ձէդկ ամէ/նա/Խ 
Հայոց ք գար^ուցեսէլ ռ երեսս յ^գլիէա^ երդմա^^ե 
Աւեաարանին և ի խրաաոԱ^ դօբավարին Հայոց 
Վա^անայ Մամիվոնէի՝ երթային փախսաեայք 
ամենեքեան։ ծւ. Տէէաց ինքն և յուփտաաս^ա^ացն 
Մուշեղ ի աո^մէն Մ ամիկոեէից և երեքեան Կամ^ 
սարէսեսէնքն ք "րգիք եոանելւ.ոյն Արշաւ֊րայյ ին^ 
քեանց երկուք կամ երեք գայեկօքք և այլ թու.ով 
արքք որք ի յսէղաաաց և որ ի»^ր ի"կ ի Մամի*՛ 
կռնէից աանէնք՚րնգ ^աւ որպէս թէ քառամեիւք 
կամ նու.աղիւք ես։ ք^ր՚՚ց ես աեսեալ ղփքսխու֊սփոն 
ամենայն գեդքւԱ Հայոց ֊ աու^ասարակ և ղս§ր^ո*.^ 
ոեալք^ սէսէո ոՏտ ցղդրավարն Հայոց ցՎա^ան 
Մամիկոնե՚աԽք թէ ^8ու.շք էոէրք յու֊շ»* այսԱև^ե 
թ՚է ^ար ինչ է ի ժամածս աեղի սէալ ե անձԱհ 
ղգու*շանալ։ Եւ. ղօրավարէքե . Հայոց Վա^էսնայ 
Մսամիկոնէի աեաոնսէգրեէսլ ղինքն^ րսգձր ձայնիւ. 
> ասէրք Թէ 0։Ցիս արդ ոք յոէ^չ մի ս§սէք* գի իէ^ձ *՛ 



^ ԴյՕԶււՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 335 

յու.սս$լ հ– սէսոգ • 1ւ եսատք. • ասէոծ՜ել - մստոդ^ամ^ Ք՛*"– 
11՛ ցէ) Բ՚^յՏ ^է**՚ք^ փ խա^ տեաուե մեըոյ Ցհ*՛ 

Ալ– քս$9աբ.Կ$ր ի »քէ9 ստմենստյն պօրացն Պաո^ 
սէց յէսբ^ս՚էւէր ^անգերձ լայլ ոյւֆէսէաաա^ $սոամբք1ւ 
սասևսօ-ու^ք որ ա$Օէյե% առ %մստ* Եւ. աաչեւսլ րեդ 
»ս^սէւ.ոո սէեեոևիսղ գսժի% զօրս»վ$սոէ% Հս§յոց 
Վա^անտսյ և. Տ^գ Ա՛յլ սս^ևաւ. այկքստ% արաեցե 
ոբ Ը^դ ^մաք զօրագլխիՆ Պարսից Շասլ^ոյ^ ճեսլով 
ցիշիանն Սիւձեաց առ Գգի^ոն յզէրտ »*՚"է* ՀճքքոՏև 
աոպէ յիս կողատ ք . վասն ղի իրս անպաաույ/ե իՏե 
և նորոգս ցու.ցաԽ* ղի թէ արդարև ղօրոսթիւՖ 
ի^է ա՚եերնոյթ այլ է^ որ օգնէ %ոցա և մեղ չերեին 
ղս՚յն ես ոչ գիաեմ* /ւսք/օ ե՚թէ ակմտու.թեամր 
ցա%եան անձնամա^ք լինել ապա ի մէ^ արարեալ 
ղատէե%եսեսաԱ ալեոսա այսօր ձերրաեալս առեեմքյ^* 
Եւ. իշխանն սիւնեաց Գգի^ոնն խնդալից եղեալ 
րնդ էլոչլե Օա^սլոյ^ նշկահելով փոսթաեակի ի տեղին 
արշաւէր։՛ Եւ. ղօրավքսրն Հայոց Վա^ան Մամի^ 
կոնեանք հանդերձ է^դ ի՚֊-Ր միասիրսք սստԼաւ. 
արամրքք օգնութեամր ***^ոյ ^ղօրին յարձակեալ 
Հերձանէր ղրովանդ9սկ աէՈԱ1ևդե , Պարսից ^ . որսչէս 
յորդա^ոսանք րաղմութիւնք ք^րոց» որ հեղեղատ են 
դերկիր ե անցսփնեն։ Եւ֊ ինքն ^ղօրպրար քա9 
ախաակցօքն նման , առիւ.ձ^ու րնդ մէ^ ոտմենեցուհւ 
,յս^յնկոյս ել^նէր* և սպանեալ իւ,ր և արանցն որ 



336 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



ըեգ %էքւճ թէսզու֊մ արէք ^ռօբս սլասէեոազմոդս է 
ռօոաօե Պստրսիռ^ ^էսրեւսլ 1սոցէի% %իզակաւ. ըեգ 
ասեութ կարէվէո և. ռ^սլաոաո իչխա^ն Ս/էսեէրասց 
զւ*դի^ոն ք և ռսէ^ւսւորալուր ամբա^թէւ^ն զի%ուԱք 
յոր աանծ՚էսցեէսլ յու.սասյր աեօրփ/ս^ ցելեսէլ ղ"ր 
ի յայր Թափ ըեդ լեաողե էխիզակաաէգԱ ^տսսու*՛ 
ցս/նէին։ Որոյ դսանաեոռոչ Տարւսլլու.կ ^եձ՜մսէմբ 
յէսւուրս սւսկստւս վճարեալ օոգի%^ սէսաոէսևէր աԱ՛^ 
խէքստովաԱ* որ աարՏ՜էրՆ ստմթարտս§ւս/եուՔ՜եստմր 
և. ստսէիք թէ ՝ աԱս րեդ Վա^անայ . և Ր^Դ "՚յլ Հ՛"*՛ 
յե^րգ ոչ ^ք^է ՚եետիւ. կռու,իմք այլ գդդըկ"՚1 **1***֊՛^ 
ղեէսլ դբոլորս ցնդեմք օն և աԱդբ ցէր ^ 9"՛^ 
աբկհց ձոբոցդ և դաչսէացգՖ* Եւ եդե. բան ^աաբ– 
էոու-թես/ե %ոբա բեկոլյքե %մէ%^ Դ"Ր մաաեեալ 
Ասաուծ՜ոյ ի ձեռս ւսբանց ռօբոմե Վա^անստյ Մա– 
միկոսէի մի ա%գամ և. եբկիցս ռիշխամե Սիւ%եէսց 
գհդէ^ոն ք և դաբձեալ ե-րկէսյԱամտեէսլ ի %էս Աս– 
Աոու֊^էոյ հբը^ զմաբդասէբ^ ՚սեբէբ խնէսյելովք զի 
թեբևս զղ9ացեալ գացէ ժամ գաբձի և. ս»սլ§սշ– 
խաբութեանք և. կեցցէ։ Եւ– իբՐ^"^ զգասսէացաւք 
քսյլ բնէսւ. ամենևիմբ սէո^ամաբ^եւսց զճշմաբսէու.– 
քւ^ի^ ե. եղեալ անսլաաասխանի յասաուած^այիՆ 
^աբցմանն^ բսկալաւ. զսաաակու-Տե ամօթոյ իւ֊բոյ 
զասաիս և զ^անդեբձելոցն։ Եւ. զօբքե Պաբոից 
ղկ^՚ի փախսաէիցԱ Հայոց անցեալ եբթայքքե^ յ՚՚Ը"Տ ^ 
աբս բադու.մս սսլա%ի% ի թուլացեալ մեոկացելոց% 9 



^^^^ ՚ԼԱաՐ ՓԱՐՊԵ8Ի ^ «Տ7 

Րայց դօրավարին Հայոց Վատանա յ Մաէքի՛^ 
վոե1քեի ^էսեդերձ իա^րաւվք գորձակցօքե զգռը^Ւ 
քքսքու^եաէձ ՚վճաբեաչ Ասաուծ՚ոյ դօրոկթէոսմքձ^ 
երթայը այեոէ֊^եաև յօ/ն^ոգսք որսլէս թևակէց 
զօբոէձք Պարսից* և գու%դք . ամենայն զօրէսցն 
Օաա^էէյ և ^այել ի նոսա լէավ ոչ իշիէքքեէ յ*ա%ղի 
այԱազէէէ արկեալ էր ԱսաուքՒոյ զա^ և զերկէւյւ 
զԹրավաբին Հայոց Վա^աԱայ Մամիկոնէի ի վե*՛ 
րայ զօոացԱ Պարսից^ զի կարձ՚էիքԱք թէ ի ^այե՛^ 
ցոէ^աձ^է լոկ աոն Մամիկո%ե%ի և յաըա1ս^ որ 
ը^դ %մայն էին^ չզերՏ՚անիցի՚ն առանց վաաևգիք 
ք^այց ուխաասսլաք% զօրացելոց սարաԱցԽ> "ՐՔ ք^Դ 
զօր ավարին Հայոց Վա^անայ յարձակեալք նա^^ա*՛ 
էոակեցան ի ժամոէՖ՝^ երանելին յոէնթ Աուաւ.ե՚>^ 
նեանք և երանելին Ներս Օովսեպեանք ե երա՛^ 
նելին Աագէն սեսլու.^ե Վանան՚զյսցիք ե երանելին 
՚Լերսլարգոս որ էր ազգաւ. յսյն։ 

ԶՂ՝* Րսկ Սիւնեաց զօրուն թափեստլ զփորոաի 
իշիէանին իւրանց յ^րկիր» վասԽ կս՛րի զազրապէս 
^ոսաելոյնք ե սլս§սէեալ եղեզէսմր^ առեալ դհա ցին 
ա զգա կանք իկ՛ ^՝ ^՝աոյսյք յաշխար^ Աիւնես»ց$ 
Ել. զսքյն աեսեալ ՍաՖեաց այրուձիոյն բովան՛»՛ 
գակիք քստէքակակոսէոբ խորասէկմամր ցբուեալք 
ե քայքայեալք^ է^Գ "՚յԼ ^ այէճանասլաբ^ս գնա*՛ 
ցին յիւ.րաքանչիւ.ր սաեզիսէ 

Ալ. Օապու.^ պարսիկ գնդին զօրագլուվսն 

դսար փսՐՊեՏհ 22 



»3« Դ՚ՒՕհԱԳ ԳՀ 



՚ք^ր1է ^էէաաէՏԽ^ր պքակաս^ՀՏե քքիւձփ <է^դի% Լ զա*՛ 
\/ պպբէ^ւ^թքէւձն^ տէրա մհոյքա^լ ղար^ոաձքէր^ 4ւ թ4; ^ք՚^^չ 

՚էւ ՚Աէ^րւ^սփր գեդօէւ. յքսդթեսդ գափԹ՚ւ. %9ս 4ւ §գ 

՝էէք ՛ասա ե% առ փսք Ա ^^ոէքաաթեռ»լ ասռ ^՝^է^^ Վյ՛»**՛ 
^անսֆյյ երեսէքլԱ ՝էքիաւձ սգսւմրք փ ^Ատայ ՝^քփքէ 
4ւ ^քգից ^է^գարաց յսփրձ»էէ4քերաչ իաըաակիա^ զ"՛^ 
մ^Խ$քՈէհ$ց ՚զսիլք$էէս ք Լ պաասքռ1րադ ^վեք Լ. ՛է Վ^ք 
պա^՝ի»^ափ զօրս0ց րաքրԽա^թփւյԱ^ զստ^սՓափ մձ^ձ^աէ՛–՛ 
ւէե՚Տ՛ աործ^Խսց 1խա^է»* ՚իա^ե այէՒմ ՚^պհ^հ փ^օա*»^ 
հՒաձթեէսմբ կէսրէատ՚ցու֊ք դայևպխփ ք§ս9ւէրԽրոյ 
՝ԻէյԱել ^ւքգէմ –սաէրսււա^ցեալքսէ ՚Ա^յլ ^ե. դայս զմա§$$^ 
ա^Ւեալ ելւ1իչիմք ՚էքի՛ գէէէ-Ա՚է ՚չաէո ՚բաղ^մաՏԽէպա 
՚իկքո>յ փմասէ»ուձթ՝եա^և^ ԱքՈէափեալ փ մերձակա յ 
"սԽ^մա^ակյէց էոեղեսաս *առ ^այ էքա^րգիկգ գէէ^աատ*՛ 
՚*ւէ% ՚ՏէԽձէէաայ Լ կամ Ծոփաց Լ ՀաշաԱևիցյ ՝Լ 
՚ասռեալ ի %ոցա*եէ օգԱէսկ4ւ&Աք որսլէս յիււրսց էԱէի 
պ.ականքսց^ ^կարիցեմք ՛և ^օտսպրու^ անձա%ցք որ 
ա§ացեաքքս ՚եմք^ գս^սճ^ել այեուճԽաև* ՝Ա^լ ^էկէեյւ^ 
փութասցուձք երթալ ասաաԱ^Խ Հայոց փ ՚՚աԽդէսք 
և ճեսլաւ. դեսպաՂւօք ղգպցու^ցւ^սք "՚ԲՔՊյԽք ՚**ր*՛ 
քՓյի։ Վաէծյ զի և նորա, ՚թէ •աս^9էա±աձ§9ց օգ^ 



^^ %ԱԶՈՐ ՓԱԲՊԵ8Ի 9Ք9 

^ոէքեքս^քծէ վճտբքֆալ է դի՚-բ ^^ք^՝ Ժամ ֆ 

Փպաս^ և կայք ֆ^բ խկ գՓ^դվ %ա իշիէ ՚^Ըպէքք 
հ է^^սյխյէ ^պւՏսհլ էԱւ»,ւ^ Հ^/"# 5ք.<»^,^.1»/^* /1// ես 

ա^^քքալ յֆ>յէե,ֆՐ ոչ զ^քհմ բկաւ. խ^ք^ել ինչ ե էլաւ/է 
իմ%ս%,էէ^լ* դի թէէդէսէ ե. ոչ ինչ աէ֊ագ եմ ժամա^՛ 
նակյ^յլք ոակայՏս կ. ոչ եքբէք ^Արեաց լո^^յ ի 
զօըագւիա^ք ե <կէք»մ ե§է ո՚յմմքէւ. ժւթմանակակո ե 
կտմ ք$ծթ^աչ գա^սնաիթ ի պաէոեքաղմոզաց^եթ^ 
4ոտոն արւ^.մք. ոք ի վերայ երից ^^ագ^քաց այր^;՛^ 
թոիր արք^ց ^արձակեաչ ե դէոյնսքիյսի գոք^եայ 
յզոքձ^ փատց ին^տ գեբեեէզլ ս§%ֆոոո»է 

ԶԵ* Եւ֊ զայս ամենայե գմս*աւ. աՏ^^եալ այո՛՛ 
/սլէս Հքապ^ոյ^ չոկէբ վասգիՀկ ի գա*^աոն րասե*՛ 
%ոյ^ ւե եկեալ ի գի՚֊Փ՚ք Գ^Ր Ալո՚֊արԽ ^ոչեն։ Ե/ս 

մինչդեգ տքորակոյւ.ոեալ ,էոաեք.էին խոբէով,րգք գԱա 
յերկիկդկ ^զՕքէ4^,վարի% Հայոց Վ^^անայ Մ,ամիկո– 
նենի^ եկեոտլ ^ա^աևէր յ^է^^յ^արծ^ակՓ գեոպսձ» ի 

Պ^պէքփցք աֆևլով գոյժ չարաչսւբ .և նամա^կէմէփ 
^^զու^մ ֆսֆոզ^ոյնք զդբ գբէր ^"֊ էքապու.^ ի 

Պարսից պսագորերոյ) ե յայլ փ՚֊քաքանչիէր ադ^ 
^պկաֆաց ,և սիրեքեացք որք յասթիւ. ոաո$ռիկ 

կոէոդրպծ։է .Հեփթս^զին զեր^^եալք էին։ էլ. ^կա^ 
.,լեւք^լ ,^թ,ա/քչ^ոյ է^ամակսձտթԽյ և ^ասեալ ի վեր այ 

ձքաքսր Լ կփորԱոր չտրեաց^ ե դայնպէ*փ ա^4§է4^որ 



340 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



զըւեքկու.ա§ զ§սշիէսո^է% Աբեւսց ձ–ա%ուցեալ ի գրե*^ 
լրց^ ի մեհ՛ աոամէ9Տ–թիւԱ ասլչութեաե քքեկղմեաք 
զար^ուրէր։ Եւ. կա ռեալ ժամաեստևս հնչանխօսս^ 
ւ՚բբեւ թալկացեալ ոչ ի*եչ բան կաբէբ ^աբցաեեշ 
ղայբԱ թղթաբեբք և ոչ անձին զգալ։ Եւ զգացեալ 
յեա բազում ժամուց^ ոբպէս յասլշութենէ և ի 
թմբութեանց ք և կոչեցեալ զայբն^ աոանձինն՛ 
^աբցանէբ^ թէ ոբպէս և կամ զէմքբղ սաաոսսլուռ 
հ^աս այնպիսի վախճան և կոբՏ^անուէՏէ Աբեաց 
աշխաբ^էքն* եւ կամ ճ կաբացեալ զեբծ՚անել եբեբ 
պ^ամբաւ կոաոբաՏ՚ին զայնչափ անթիւ բազմու^ 
թեան զօբացն բովանդակիդ և կամ թէ զիաբգ 
աբդեօք մեոաւ ասաուաձ^անմսէե սէէրն Պեբոոք ե. 
կամ ոբպիսի մա*էու։ 

Եւ դեսպանին պաաասխանի աբաբեալ ասէբ, 
թէ <1։*Րո ^աբցանելդ պաաշաճ և ի դէպ է) ոբպէս 
ամենայն մաբդ^ ոբ կամի լ"ել ի պաագամաւո*– 
բացն զիբս ^է^՚^յիտ*^ ^ զաեղեկութիւմն* Բ՚"յՄ 
ինձ կաբի քՒանբ է խօսել զվաա բսանս^ և տալ 

ԴԲՊՑ Ղ"՚Ի՚Ղէ"է է.՚"Բ "՚դէ՚^ից ի զեբքՒևլոց 
փախսաէիցն* և մանաւանդ ոբում ոք այնչափ 
ֆլասուց և բեկման չէ պա աճա ո^ Բ՚"յ9 է/նքէն 
աստուա^Ւանման աէբն Աբեաց Պեբոզ* ե իբրե 
"չի^չ աոն եաո֊այի զւեսաուաՏ՜ոց ասել վաա ինչ՝՛ 
մա^ է ե կոբուսա* ք^այց վասն զի ի ժամուս 
յասաուած-ոցն ցասմանէ վաա պաաա^էուՏե եզԼ 



ՂԱՁյԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 341 

.աոեաոՏմս Առեաց և. բե§սԼի աշխսէր^ի%ք էւ պասէո^ 
•ճսւո. ոչ ոք եղԱ՝ *ս§ի Բ՚"յՏ ւքեքկ սէէրն եւրոԼմ 
յսնձ/էԱն էւ Առես§ռ^ ասել զտեսե§սլսե և. էէլւյ1քալսՆ 
Հարկ էք Լ ^չվճարի առանց, ասելոյ։ %ափէ\ մֆՆէ^. 
գեո, այ դո էն 1"՛^ էր է Վրկ"՛^^ Պերոզ^ 1ւ զօրսէ^ 
ժոոով արարեսէլ յ§ս§քենայն ևոոմաեց^ կամէր 
յոասղալ ի վերայ Հեփթազին^ խորքէեալ առանձին 
մէայեք և ոչ զոք ^արցանէր ի մարղվանէ զար՛– 
ժանն և զանարժանն* քԲ–*"յՏ ք"*/" ^^ք^ գէ^՚^էր 
ամենէսյե գեգին մարդ^ եթէ րնդ Հեփթաղին 
կամի կռու-ել։ Լքեալ և սրաարեկեալ ամէ/Աաէս 
մարդ աեսանել լոկ սիրով չկ՚^րէր զայրե Հեփ՛^ 
ւ^աղ և կամ զանու^տն լոկ լսեի ք^՚՚Դ /^է կռ՚ոսով 
լ^դդէմ Հեփթադի երթալ և կամ յայանի ելանեի 
յիչԽ՚՚՚ւ զս՛^ ե. զսլաշարայՏեֆ 1"Ր անոին լ^Գ 
տէրն Արեառ Ա րեդ Պարսիկս* Եւ յայանի էսդա՛– 
դակէր սէմենայն րերան* ^ԵԹԷ մա^քսաստրսէ եմք^՝ 
1ւ արքս՚յիտ ս՚րքս՚յ դմեզ սսլանանել կամի^ ինքն 
իսկ ասսէէն սոսր ի վերայ ^ եդեսքլ ^րս§մայեսռէ 
սսլանանել) քան եթէ սրով Հեփթաղին աայ կո^ 
րուսանել ղԱրիսք որ գործ– մինչև ռյաւիաեանս 
զանՏճէ և դԱրեաց աշխարհ վաաաԱոմե առեէ»։ 
ՏԼսո/ն րաԿս և ամենայն աւագանի դրանն խօ՛^ 
.սէին առ միմեանս ^անաաաոք և ման ասանդ 
.սսլարասլեաե Արեառ առաւել Վահրամ* Դ"Ր ե 
Հստմարձակասլէս յստկան9ս Պերոռի րագում անդամ 



342 ԳԻքէհԱԳ Գ. 



Վաքին թ^ամէմես խ՚այԽափւակսհաէ^ իւ։իէ^^ք դհքՒ 

եգխ էմեձԽմբ և ամե՚սաի Ա/քե^^ ի ՀէՒփթա^քէԽէ 

Գիմեալ ի վեբՏսյ աթ^ափ ^ափքայթևէսժքւ ԱբԽժք^ 

և ձէ^քաձրեօք^ փէա^* ՝*ք4 էբք^ ^քմա^պաբա ի 

մա^; և ոչ ի^րե զսլաաԽբեէզմողԱ ի կււհւ֊Խլ էէք^^ 
թային։ ՏայքԽ ղրոյ^ ապբԽալքհ աԱԽի և զ^^^է 
1ստ, թէ յւՓրժամ մօսԽ ^ասաք ե/սգր^ աո.աքեա^ 
առ Պկոզ Հեփթափէք թէ «՚1^|ք՛ ւիէ^ք. իս ոււիա է 
երդմամբ, Գէ՚*4 ե. ւքեք^վք թէ չկուու-իմ (է%գ քեզ* 
և Խա^մաԳա կԽրգեցաք, Գ՚^1*^՚1Ք չիշիես^սւ^ 
թ^ամիւթեամի ա%^ահհլ աո. միժԱսքԱս։ արդ^ 
յիչեէե վուվեան և. դնեդութձ^^^ պաշաքէուԱէԴէք յ^ը^ 

մա%է րկոքմեաչ իմ աիձավե^ի դ^եվ^ և ոչ սպա%խ 
և ի քւս^^ դաիձիբ իփեդազուքեամիք և մի մեէէա^ 
%ի^* ապա թէ ^^չ լճէս բեմեիր է^^Տ^ գիէոԽ, դի 

^էաբոա^սաԽեմ գբեզ և Վամե^ա/կ զա%պիաահ իազ^ 
մԽւթիէ^եգք յոբ դու. յհ±.^ա^Խալ եեէ ՚/^ա%դի եէէ 
և էսբդաբոԼթիէա հէ-խէ^աելա^ոԼթէէեճէ ի միասթէ 
կ^ուիմէ^ հ դւՕւ էւ ԻւխաադանցութէԽ%% սաու.^^՛ 
թիէ^ քւ մքէասիհ էք. և աբդ^ գհւ ի%ձ դի^իգ 
կաբեո յատք^եւյե ։ ծէ. ի^ւեաչ Աբեաց դրէմհս1ն ^եփ^ 
թԽղի%^ ՕտԽէիէէ ցՊհբոդ, թէ տ«Նա աբդաբ է, 1ւ. 
մեֆ Խու.^ 1րւ1էւիմ^Ֆ\ Եա֊ 96շէք^^ ոաեաէքապէա 
կայբԽ4քե^1 1կե^^ ա^ագաԿեւպ%^ էվաաաեվԹա%ի 



ՀԱԶԱ^ ՓԱՐՊԵՑԻ 344 



աԶ^ք^ քադմհսթխՏԽ ^գինք. դո/ի դր^ք^ ոէև»աձէկք^ 
կիէԹախ ւ^դ ձԽդ կուասխէ 4 ՚կքքրփ^^ւաէ/էէԽէք 4 կի^^ 
աէէքա ղ^ագ աԽէեաքքգք ՚ոկփ դո^ էՒ^փ^^ (էէ^է ^՚^^ք՝ 
ար ֆ ^^աֆլ 4 քք/ք ի փքէսէ^ զոքւ ^քքսոթէ^ խտյւմֆ՚ֆ. 
եւ, առ, անդգպւյութեաԽ պք^փ՚Ա «փ խՏա%քպքհֆ* թէ 

վէաքԱյափց ի ^գոէ^աաա, ա%ձի% ֆ^՚՚յ՛ 4. սփմե%տ^ 
Աքեասթ էսշիքԱքէձթԱէ ծււ ^ատէեսէքքէ աո^ միյՔեաԱքփ, 4. 

իճ.բաիխ 4 աշխաքփ/աօ^է (քւ. զԽրձեէպք ի կյոքձաձէա 
աքաէէ^ արք սս»յկ^աւ.^ 4 կ^սեսալք խ ՎքկսաԿ^ պէպոո 

էթ^աթքք իկ ք 4; ղԱսաաԶյ^ աքս աւագէէ և ^թքՓէ ^^ք՛^ 
գի1^ «ք. ի Վք^աէփն էթՐ փախ,^ի% յ11ա,քեա. 
աաԽ^ Դ4աաքան աւարէպփն ի Վիր^ ^ռ Հաք^թա^ափփքյաք. 
4 գիս ՚*Գ"թ ՚*՛"^ ձեզ ^բձակեքքքֆէփ էխթքքէաւք. 
ժոդաքէէք. զձձդ առ մֆ^եա%ւսք և դասձեվ զՕագփք^ 

քէ գեսփպքէձյ^^ սլ ս ֆ Ա 9քա » խա՚եֆ քաա§^եալ ՚ա4էաց% թւկ^ 
€Իմ 4 գէէՅք^էդս դար այժմ դոփ^ ըԱգ խթ, ահսքէ/կեփփ^ 

թէաք պաաճաակա դերձանհքքէյ է գէ9ք4^.պէք յոքսաՀյէ 



344 ԳՒՈհԱԳ Գ. 



չհ>^ոյ0 ձ վաա%1պ1ադ աշիաաԽաց դմ4Ւզ ապսաամքձ 
Վաճաձք ոբոյ ֆսր իրք և արարո^ք^ ՚չ4ք%. ւաքոլէս 
զա^սր ժէսմա^^ոկքէ մաքդկաԽք գ՚^բ ՚^^ աոեաեալ 
և գէքոեմք, այլ իրբէւ զաաւասչթէ քաքա^, ղոբ ի 
վէսլատն սլաաոմէքկ և լսեմք*. 1^%ղի քք՜ւքքղ ք // ^"՚^ 
մանակաց փէորա և ղաբանցն ոբ Բ^Գ ^՚ք^" ե%> 
յէւ^Լ ԴԳ՚՚Ր^" ^ զաԽերկխ^ղ9էւ.թիԱ%՝ք Դ^ք է^ հ 
կամ այլ աւ.ագոբերոյ ռբ աեէէեալ էք այլ յ^աուաաք 
քս^ զաւ֊ուրս աաաէհ^ թուով եբեսոէ^է աբասմբ ոչ 
մէայ% ի վեբայ այսբ բազմութ-եաԿ ք ոբ այժմ 
ասա ե% 1ւ սէևսս/կեո) յաբձաեեալ եռուեցաա^ք 
այլ աւ֊ելի 1ւս էէէեդաս իչԽանՆ Սհւեեսէա յ*գհ^ոֆլ 
ե՚֊բ գա Լառին այորնաոիբ ձիով ասաո էբ* և. Վա^ան 
դէմ յա%գիմէս% այ՛ն եբեսոմե արամբ յաբձաևեսալ 
ի վերայց և. նման աբքՒուոյք յոբու^մ ժամու, ի 
եաքաւ.ո§^ս եբամ սլանայռէք իցէ դոբ սպսէնանիաէ 
Ա զս՚յլ ղամեն1րսեան լ^դ Տ՚եբաս Ա լ^դ ոոբս 
վիմաց աեղեաց ցբուիցէ^ բսա նմին օբինաոկի 
այսբ անդբ զայնչափ բազմոէ-թիւձ դօրացն աբ՛*^ 
եեալ վեբ ի վայբ ցբուեցին* սսլանին 1ւ զսկայա՛^ 
նման ղսէյրն ռՊ*դհ^ոննք և այլ բւսզու֊մս– կոաո՛* 
բեալ ի գԽգէն^ ւ^ային ինքեանք անֆասքֆ Է^Ր՛^ 
կոէւցեալք բեաւ. յումեքէէ Եւ֊ "՚բդ ոչ աեճաԱա՛»՛ 
չ^դ ե. աբ^ամասր^ՈԱՈ ^սլտսբաութ՚եան Պեբոգի **ա^ 
նեալ զայնաիսի ոբեաբ և պայսպիսի մեէՒ Ա 
զօգաակար զաշիաբ^ յԱրեաց ի )Ւառայու.թ1/նէ*ւ 



՚ԼԱԶ,ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 345 



դոր՝ թէ այժմ դԽյԽքգիսի դայր^ . որսլէս՝ ն. յաքւա՛^ 
^ագոյն ,գՎա^սծէ% ղփտէի և այժմ քաիէտգ§9յն ևս 
գէէոացքւք Ա ՓէորօյսԱ զըէքկեբսե . է^ր սՏռ նմա ե%ք՛՝ 
եւ մանաւյէքնգ զեբհտտ եղրարսն Ծր^. Կամոարէսկէթձյն 
օ9ո^մէ% ենք և էհաբ^ի նույսճել ե մեր աէմեեչ՛ 
որպէաէ մեՏ՜ մասն մխիթար ո^Ք^եան Հէթմարկի 4ա^ 
սծԼոյ ^ՒԽնր բեվմանն ի վերսթյ Աբեաց. աշխարհին »Փ 
6«. խծսեցեալ զայս Մի^րանեա%քն Օա^^սյ 
և. գեսսրսնթն ^գ մքքմեանս՝ հրաման սգային ^օ« 
րուեք և րսս§ 1իսրհ օր րսա օրէ չուոսն ճեպեաչք^ 
^ասանէքէն յսդխար^կ Պարսիցք ^"^յց զկանայս 
Կամսարսէկանացն թսզեալ Օասլ^ոյ քսնգէն իրսզ՛^ 
րերդի՝ յսձՀե ^ասնէր՝ րերգակաւթնք սաէսլ պա** 
աոափրելսվ^ րսէղա^ զզուղութեսէմր պստ^լ և 
առաւ.եղապէս սրրսւ-թեամր^ Բ.^՛" օրինի քրիսաո^ 
նէից ՛կարգի* Եյւ գօրավսւրֆն Հայոց. Վա^անստյ, 
Մ ամհկոնենի լոժքալ. դայս սքմենայն բանս ե 
զ^ամրաւ֊ս^ յԱսաու,^էոյ այցելսսթէԱ՚ե քԽկենոյր նւ 
դիրս ^ամրաւօէյն և զիկ^ զաշիարԳս Հայոց զպէաս 
և զ^սդոզու^թիմԱք որ գիաէն զիւ.րս0քանչիւ.ր ո^րուք 
դսլաաչաճ և գօգուաք և մաաակարարէ ոզորմու.^ 
թեամր՝ իսրով րսա ող^ախո^ութեան ինգրոզացն։ 
Եւ. եկեալ ^ասանէր այնու.^եաև ի Վաղարչապս^սա 
քաղաք ^նգերձ ողքաիսր^ո$.րդ և աննենգ ո/փւ–՛ 
աապա^. նախարարօքն Հայոց* կաաարէր գսովո– 
րակսյԽ ուխաս և զպատարագս ի սսւ֊րր եկեդեցա 



*#* ԳՐ/էԻԱԳ Գ^ 

%աքսն4էացն խրոց, քա/ք^^ էրբստ փ պ Խ Հ*"/»յ> 9աէէխ^ 

յաԱ^Տե խ–ր$ Փքալ վաղփապակի հքթալ ^աատ»»%եք 

առ %մա. Տեւօցո/պք 1հքվքաց> աւ.ագ9է^ւոյխք էէ^րոայէ^ 
պօքի և ա^ւպ կււայր, շսա գի՚^*^ից ապրկքէ^ ի 
էքայ^ա.%է Խ՝Իւր4է*կագ ի ժէք^՛ աէւեէԱի թէ ղ^ աբյ՚ո/եխ 
՚թազափւԹքաաւթհ^^ %մ0Խհցէ§է^ցքէճ§ել կաքկ էՈ9ց1ք%* ե 
խ^քՕէ11սլ գաբք ի բադւէՆ.մ աւ.0ւ.բ4§^ ^քաէ,ա$աաէի% 
մի4էգա%ու.թէամքւ . զիքէքե ի վԽրայ Վսպաքդ»»ւք պթ 
էր եզրայր թագաՀ.էփրք1Կ» Պհրոզքէք որպէէ է փ^րայւ 
ա4^ րարերարի և ^եղպ։ 1ի– ժէ»դքէվեալք աաքէքեե*» 
^ԽփէԽ փօռ Վաղար^ սկա§օ/իէր իէփ^ել Հադաբասէսփաէք 



%ԱՋԱ։Ր ՓէԼՐՊԵՑՒ Տ4^ 



իչ դիք Լ կ^աՔ ի1քէք4կ1^էք /թ՚դ ոււքհք աէճէկէ^ 

իւթ1հէէւմբ գէՓր&կ դք1նչ Ա կամկքէ ք^ը^Տ կք 
էէ/ծհւէւ^ր^ ղէ^ք %որԽ իէԽէ^Խիք/հ^ ոչ մֆա/ե նո/^ա 
էմճձթձՐ ա^ յԽդԿեԽէհԼքւ Խյիոս^քւս Ատքեաց բերին 
զկք^քՓէէյե^էսէ/հ ե. դթհկիլԱԿէ Խ, ՛օրգ՝ կսէմէսւ յԾժա*՛ 

^յր ք^^^ը ե. Խչխար4աշ(խք կս/Խփ$ել քև ե ^սա^ 
աԽաել գգաԳ թագԽէ.ո^է*ւթե*սն ափայ^Գս Աբեա^, 

^4ւԽկ քև չէ% գմէձսն ծեա^եալ Աքևաց աՓաքաԴսք 

և զ^յլ ե.Ժ Խշխտբ^, ^բ ^գ թադԱււեբքէւթեամբե 

այա^հլիկ հ/նազանդեալ էն* քքսդցրաբԺեԻԼթեամը 
և ^փբ^վ՛ էէէ&էՒչ ի ^Խւան զավգԱք որ ւ^դղէմ և 

ապսաամ^* ճե/եաչկ էքիււփ^եքէենչիկէ ոք յԱբեաց 
հ յսԽաւէեա^ յլսԽ էւիւԱւմ ԽրժԽ/հւէուորու-թքէան* 
դիակ քէնԽւՓկ ւլելիսէօտնին և ղ^պիտէտ/են՛* խորէ՚կ 

քծ§դ իէքասսէէէէ^էե^ սիրել ղ(/եկեիասէիս, ոօիկ և 
կհ^Լեէմսեք, ^Խխանձէէյիո և վրս/եսէէէրվուս * ^այել 
յամենէէէէեԽն^ ճւմեսյ^չել զրէԱրեգոքԽք 1էա§էէու.ցա^ 

%ել վստսսւսւեաւորաո զԱսրժաեի ^աէոա-ոհԼԱ/ե վաԱ՛^ 
աէձ1ի^ իւ^ա^էքնցյ^է քէաի ամենայհ և զսոցի%նման 
ի^ԽէէԽտ թԵքա1ք1^եաէ (էհգնէէա և եգեալ փլԽյութիձէԱր 

թԽկմ1էց§ո,ցա1Խ^քձ^ զնա ի ղաԽէ. թագաւ-որութեճ/ւքև 

Գաիից։ 



348 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



Հազարաւ.ու.խաոյ միաբ§է/Խու.թեաէքբ աւ.^գսէեւյայ% 
յերկրորգույՏէ աւյ$էւը թագատ,ոբութեան% Վաղար*՛ 
շու^ խօսէր աէւաշի թադաԼ.որէ% Վաղարշու. և ասէր^ 
ՀՊերոզ ՚*9րքւսյհց §սրքայ ձեր եզբսէյրք որպէս 1ւ 
դուք հ*՛^ գհ*"էքք դէ բոսէւե Լ աե^եաևամ և աև*՛ 
հալանք և բազոսմք յաբ^ամաբ^հա նորա կամա^ 
կորութենէն փախուցեալք են յԱբքք^ց թքսգաւո՛^ 
րհսթե%էֆ ոբք շասէ ե ոչ սաեաս մասէսմբ Տնասեցֆքև 
Արեաց էսշխաբ^էնէ Եւ, %աԽ սօէա9քէնք որաէս մե^՜ 
էսշիւսքր^ս ՀւսյոՕք ոբ և այսօբ ի ձեր ձ՚առսէյուՔ՜ւքեէ 
ի բս՚ց եացեալ երկ* և այ/քԱ որ գաշեօսր^ ի բո^Տ 
ոէհէհ ի ձէն9^ ե չճս/եաչելոյ զքյր ե զաէսէսէևու.՛^ 
թիսն նորստք Պերոզ 1լորու,սեալ ե^ան յԱը^՚՚՚Տ 
Տ՜աոայութենէ զս՚յր լաս և զստյեպեսէ աշքսար^* 
ե թէ որքան ինչ յայնմ աո%է,ֆաաքք Ա ^արոսէՏէ 
Արեաց աշխարհիս եոև^ գի աո են ստմենեքեան* ււա^օ 
թ՛ոսի թէ ե ձեր լոսեալ է զամենայն ե էոեզեսէե 
էք։ Րայց ասելի Սաաոս^՚^Մի^բանք Դ՚՚Ր Գ՚"–Ք 
կարգեց էք^ առ էքկորա քա9ոսթեան փորձ ե գիւբ$ո՛*՛ 
աոս* և թէ ^աբցանէք ե Է^^Լ կ""^իք^ Դ"/^ ի^Ք^ 
ասէ ձեգն։ 

Ել թագՓսհբին Վադարշոս ^աբցեալ դՄի^՛^ 
րան՚^Եասլոս^ գգոր&ո^ Հայոցդ թէ . 0։Զ^նչ կարա^ 
ցեր գորձել գորձ՛ յաշիաբ^ին Հայոց ք և Վա^էա^ 
նայ զինչ միտք են ե ոյժք և որպէս կարաց 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 349 



սէա^աե ամս զդէմ ոսեել ԱաոեէսռսՖէ ճԱաԱէՈուձ՜ոյ 
զօոոէ.թեէսմռե\է Եւ. Մհ^րահայ սլսէէուսսխստհի 
տուեալ ասաց^ թէ ՀսԼրանց Ք՚՚՚^ք դկռքօձ զոր 
Հազաըասոսխսէ մեօք հանդերձ //նգՎա^անայ արարք 
և թէ Վա^անայ իւր զօրքն բովանգակ անգ եղեալ 
էի%^ թ՜ո՚֊է թէ աանէր զյաղթութէԱ^մե* այլ թէ*^ 
պէսէ ե. յաղթէսէք էՈքք՝ Դ^յ՛՛ գէաեմք զի աեթիւ^ 
րազմու֊թեաէքե ի մէն^ կոաորաձ՛ ա§լկէի%է Այլ 
ձեր Թ՚քգ ^^յ^պ^է՛^ Ասրսէրի%ք զի էւեդի% Հայոց ծէս^ 
այրրեսէիր որեարե այլու֊ր գի ա եռան ի գորձ՜է 
Սաեայ՚ն սակաւ արամրք որպիսի ի^Տ ֆոսս արար^ 
գիտէ ինքն Հազար աւուխա և այլ սլար սի վ որեար 
որ անդ էին աւազքէ Րսեյորժամ Հազսէրաւուիւա 
ի Վիրս գեաց և գՒ" անգէն զօրագլու.իւ եթոզ 
գնգինք և յայնմ^եսէէ զինչ Վա^ան զմեզ աշխաա 
ևալաւ. քլ՚սրի սսէեաւ. արամրքք — Ղ"1^ երրեՏե թէ 
^արիւրօք ասեմ^ Տսաեմֆ ե վե$սյ1քե ինձ դեդիե 
մերոյ աւագորեար որ անդ էին ե այժմ ասա 
են ք՛^ կարի էՒաեր է ասել և ան^ասաաալի րանք^ 
թէ այնքան սակաւուք դէմ յանդիման վռուել 
աներկիւզութեամրք և զօր ամենայն ի Դ"՚^շի 
վեր այ գալ ե մեձ՜ամե^Ւ ֆլաս աուսեր Րայց զմիոյ 
աւ.ու.ր գորձն ես իսկ յիդ^^ ՚*Բ "՚նգ էի* սակայն 
նոր ^ամարիմ և ի վեր քան զմարգկան իրԱֆ թ"Դ 
թէ որ լսէ^ զիէսրգ կար է ^աւաաալ։ յ^անզի թուով 
երեսուն արամրք ի վերայ երից ^ազարաց աէւե 



Տ&Օ ԳՐՈԻԱԳ Գ^ 



4ւտ^սօր յի^%տ* թ^*փ թ.է յ^՚կՓ^քէ ԳՊԲ^^ 4%#«^ 

^էէ^յւպ իքքէք թ^յՏ ^է յպէժամ ժիբ մշտՏլք փաք^ 

,^^$ (ւ ,թագէ9կմ յ՚բա^ մօզէ ֆ Հգ/^ո յթէ^ մէմեյ^Տպ^թ 
յլու.աեէԱ$լ թօղու,^աՖք ն ք/Աք՚է^սձք ,յՀւքւ^է§վԱս9քխք 
^%ծոէւյէե$սՀբ սքԱ^ոգ յիւվդպփտն,չիւբ ք^^էձ^ դկք^յ*՛ 
.ցքե%* աոոյւգ ըստ այկմ օքինթֆկ^ ^արձա ^ ^դֆ ^ ֆ 

փ վափր դրովանդւ$էկ գ^ւձգկյ և շաֆո լ$§4^ որե^ 
։կո9ողրե^խ§։ եւ. գպ^կօ-դբ պյրն զԳդի^ոն ^\1Է»հ*՛ 

յիէ֊ր դԿղէ% պաաա^էբ ,պ^յկչափ ,$քղռ^^ այ1կ յէքպտյ^՛ 
աէհևէբ* Ա ղայկպիսէ 4^յը և յզայլ ակա%9քէյոր և 
քա^ աբս ի պ^պր9տիկ.մ$է^ըդկաԱէ ^սճ^էխ ,քխդ յղոկբ,* 

և փ%քեանք ոչ ,ք^.չ /""յ" .ք "՚-^ւ՚ք/ ՚,/՛ ր^0 է՚ւ՚՚՚րհ^ 

0է% դձիզքկս փկրհէտ/կցյ այլ Հօտ ի մեզ ,թհպկի^ 
երթային յաե^ոէէֆէ փ բ§ֆտղոսմ է^ամսէ ,իլ. ՝^ի ^$էեբ 
էէնդէն #»չ ռւ^րուք ։իՓ^9^*Պ. ^՚^յք^Լ ի%ոքտյս* .վքթբն 
ղի աստոսաքՒքք Ա ^չ Հ»^ը^իկ վարձ=ե^9ոլ պտէե։–՛ 
՚եեց ո ւձ ք՜ո ւ֊էին մեղ ք Վքբոկ որռյ թ էպէառ ե .՚ւ՚Դ՚՚-Ա*՛^ 
ձեր յաԿդգԿոկթիւՏս թրափն ,րսէկքս փմ^ էղս^կա*քկ 
յագագս կարձէեաց ժս$մու֊թ ք1ս4մաքձէթ(լիմ .^աթեի 



ղււաք ՓԱՐԳԵՑԻ տտւ 



^էՎքթէ ^քուք ֆս1լ քա^ֆ^ ղիաՎք^ ք**Տէ9 ՚^^ Վաքաձ 
^ւ ^լ է^բյԼէպքւն փթթ .ք^^ Խէա Տճէք և 4սյՔէպ/ իա^ր»»՛ 

յւ Ազէփւյտյկք ^^շ/>*4^^ •թեէսւ. թֆ^ել գանձ^նք* ^ 

ղակի։և.փութռվ .գկիխոը գՎ^ասպգաա, զայր Ապ 
և զմաաթի .և աչխսւ^բ^ս»^1^$ ^սպ^ռւմ ^այրւՓ^տիք 
ս^րամրք ի ՀսֆքԱ տար^ա/քկկքէԱէ ՚ք^աաո^իքէէր նմա 

ձէ^ւթեամր ՀսՅսպրասոսիէո Լ այլ էքր$սԱե ա ս ս էդ ս ք^փն*ք 
թէ ՀԵ1րթ ի Հպյ»ք և օբ ինչ գրիւ$ակաւ. և ՚է^ 
ամևնաաքե քքտտքք^րսւ^եքսմբ քև ՛Սիրով էրսս» ՛կամախն 
Վաքաանայ ՛և նդրուձ էրնկհրա1լթաէքն^ *Առւյ§$ճես9լ դո*՛ 
ր եպրն ՛և յԱրեաքք է < ծատքլայա*թի ւն աձ-9 ՚ք^ա^յց *զգռյղ 
լևր .նտէքխ. ժոզովեիառ ք՚եզ»զպյրո^ՀձքքԽճտրպաա9Ա*՛ 
կանի .է^ր՚մօա ի Հայս ,իթեն, և զայրուձին Հևր ՛և 



ՅՏ2 ԴՐ/1ՒԱԳ Գ. 



^էսոաա-աեգ գսււսառհ* մէ գու^է յզէոսլքո առ Վսէ^անք 
և%ա պսէսէճառաԱօքքէսղցր Խօսելով րեգ ք^՚՚դ Խսք՛*՛ 
բհցէ ԳՔ^Գ ^ Տհաս ՚հ^չ աուեիցէ։ Վասհ դե ս՚յրե 1քհքե 
քա^ է Լ բ֊ազմամիա է* քաեզի և ցայժմ §§չ այնքան 
զաքեպհսի գործ՚&ան վճարեւսց նա և. ոռք րնգ %մա 
էքաե^ լոկ քէսքուՔ-եամռ* ք|ք/ք գուքսէք ասէսւբասաես^ 
^ր* ք^^յց ^"^ ^է արդ Վարսքն չխորեի զայգպիսի 
էնչ* զի զայդ գոր^Ւք^ զոր ^ամարձակեցաւ. Վա^ան 
գորձ^ելև "րք ւ^գ նմայն էին^ յանճանաչոզոէ.թենէ 
Պերոզի զմարգկութիւեն) ըսա ^սլարքո և անճաակամ 
րսէրուցև էէ^րոց^ և տկարացեալ Վա^անայ ե. մարդ*՛ 
կստնն որ միաբանեցան րնգ նմստյ էոանել ար^ա*–՛ 
մար^աեացք գնելով զանձենս ե մսէ^^ գեմեցեն 
առնել զայսպհսի երս առ ^արկեֆ է Եւ. քսօսեալ զայս 
ամւ/նայե րանս աեառն Արեաց Վյաղարշու. և ամե*– 
նայե ասս§գաեա^ոյն րնգ Վշնսէսագաաայ ՆեԽորոյ^ 
ե ^րաժարեալ փ»ա ասրձակեցԱս ի Հայս։ 

ԶԹ* Եւ. եկեալ կէխոր յաշխարքն Հայոցի ոչ 
իշիեաց միջամխել ի Հ՚՚՚յոց աեղիսսք այլ գագա*՛ 
րեալ ե գաւառին որ կ"ֆէր Հեր^ ի գեօդն որում 
անուն էր Նուարսակք ՝առաքեաց նա սլաագամա^ 
սորս առ Մամեեոնեանն Վսէ^ան օՀքապու.^ Խոր^րր*՛ 
գեան գ՛դեր ե գՄե^ր-Վշնասսլ ճուարշացեք որովք 
աայր գիտել նմա դիրս գալոյն իւրոյ ի ՀայԱֆ ե 
թէ ^Հրովարաավ ոսնիմ առ ձեզ ի թագաւորէն 
Վաղարչու նուաճել զձեզ խաղաղութեամրֆ ե 



ՂյԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 359 



ղէէ»աէե%ասԲէ տսւագոբերոյ որ յԱըէս են^ սլաագամ 
աէՀհիմ առ ձեզ* ^ԸԴ ^րէք ^^՚^յք ^ լուարուք* 
1ւ ոբսլէս է ձեզ ^սէճոյ ե Խ"ր^հք^ չ^սէոեռէք որ 
րաբին յէ։աէ 

Սա– էոեսեալ Վա^անստյ Մ ամէկո^էի զսլաա*՛ 
դոէմաւյէրսե կի1սորոյք ե լուեւսլ զայս ամէքԱսէքև 
րակս պէսէոգսէմէ՚ե ի Նոցաեէն^ ժողովէր առ ի%քե 
ղամեՆասյԱ ^աւսէէոարիմ ու.խսէաաա^ստց% գունդդ 
արէսէԽարտսրս ե զազաէոս ե զամէէնայե այրևձիոյ* 
և ^րամսսյէր Մամէկոեեամս Վա^ան եեելոցն ի 
ՆեԽորոյ^ սէսել առա9ի ամե՚եեռուե զրա%ս Թ՛^՛^ 
գաւ.որքւ% Վազարշու ե զրաես ամ1/Աայ% Արեաց 
Ասււսգաեւ-ոյեէ Եւ֊ աուեալ է^ել Մւսմիկէ/սեՂւիՆ 
Վա^անայ ամենայե Հայորերոյն միահամուռ 
զպասոզաՏե ՆհԽորոյ՝ ասէր ցաասւգաէքստւորսն Պսւր*՛ 
սէց^ ուռ փսղէա^ առեել %ոռս§ աաաաս/սահհէ 

Եւ. ժողովեալ ի վազելն ամե%այե Հայորե– 
րոյԱ առ Ս ասէԼոԱեաԱԱ . Վ^ադաե^ և քսոր^եալ %էսքս 
րեդ միմեաես զվազե9ու.ռ զաէաս ե դէ՚^դէր 
իրացնք եկեալ և սլատգամաւորառն սիէէորոյ 
ւաաեա1ւ1^ սկսաւ. քսօսել Ս ամհեոսեասս ե Ասռեել 
աաէոասԽաեհ րանհռ% ՆհԽորոյ* <տ։Եւ. սեր ստարս–՛ 
սէամրութեաՆ իրացնի ե ՚ յայսսլիսէ կարևոր և 
մա^արեր գորՏ՝ տալ զանձհՆս^ րազում ե% րա%ք 
և կարևոր* և չէ ^եար գրով վճարել և կամ սլա ա– 
գամաւ.^ րայց եթէ յանգևման քսօսել ր^դ ^մա^ 
ՂԱՏՍւՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 23 



354. ԳԲՈԻԱԿ* Գ. ^ 

որ Սվքեաց աէըե էք և ըԿդ ձեգ^ գր գրքսնն աւյս՛^ 
գս/եի էք^ ^՚^յց; ^ւյի" /»««՚5^ ս^»եմ ձեզք որ թէ 
"^յքք ^քէց րանիցո պս^էոաբխահի աօւԱէ ի՚է՚ձք որ^ 

պէս ես կա մի մ 1ւ ամեՏէեքլեաԱ սոքա որ ասսֆէւ§ 
Էս1լ ե%ֆ և. նար է զայո երիս ինգիրս տալ– մեղ 
գրով Ա. էլկքով թագաէ^որինւ^ զամենայե զոր ինչ 
ասէքք զսլաաե^ ե զարժանն^ աոՏկեմք^ և րսձի 
ձերոյ. լսեւքք^ որպէս և նախնիքն մեր լուան* 
երանգի ոչ ի՛մ րսքկքԱք Դ^Ր Խօսիմս ես րեգ ձեզ 
այժմս^ այլ նոցա ամենեռունք ասազի և վրսասերոյք 
որ այժմ ձեր աէւա^ի են* ե ոչ եթէ այսօր ինչ 
խոր^եստլ ե նամ իմառեալ է մեր զրաես զայսք 
այլ յասոսր^ յ որ ում սւուստք զանձինս ի մաճ^ նախ 
զայս երիս լ^արութիէՏես խոր^եալ եգաք ույր 
սւ մեն այն աո^թո9ի* Եթէ յանձևե աոցե% Պարսիկդ 
Թոոսյցու.ցանել մեղ գս*յս երիս իր"^ ժ՚առասյես^ 
ռուք նոցա որսլէս գրեիե ե զ^ԱՅւ^ԱէԱոարիմ Մա*՛ 
ռայս* և եթէ ոչ ^աւանին յ$սսՅևն սէոնոավք ե 
խսաանան^ ելցուք րոա աշխարհ ե եորիցուք ե 
խնդութեամր մեռցուքֆ ^յլ Պարսնի աոն երեիր 
ոչ սլագռուք։ 

աՕկ է միխ յերիցե^ նախ ե առաքին խնգիրս 
այս կարևոր ե սլիաանի* եթէ զ^այրենի և զրԱիև 
օրէնս մեր ի մեզ թողրւք^ և զՀայ այր զոք մի^ 
մոգ ոչ առեէքք ե ոսմեք յաղագս մոգութեան 
գա^ և սլաաիւ. չսէայքք և զկրակարանւԽ յաշխսար*՛ 



^ ^ ՚աաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 355 

ոէս Հքայոց ի Բ"՚9 """^/^^^ ե. զեէլեղեռւոյ թ՚^ա– 
մսաս յսէդԱոեդէ ն. յահսլիսէս/ե մէսրդեաեէք որ 
ցայժմ չե^էրք յ^յ"^ ^եսէէ մեզ Տաայք աեսէսեեր 
և քրիսէաքեևայ մարդկան Լ քա^աԱւսյքւց զքլարգ և 
ղսլսւշաօնն քրիսաոԱէու.թեստն ^ամարձաեութեամբ 
և Ասներկյիւղ Աոայք սլաշաել ուր և եամի%* ապա 
րարի էք Լ առա9ի% ի/նդիր% մեր այդ է։ 

(Տ։Եւ. ^ըկր"ՐԴ ւմեգիրե այս է) 0Է զմարգ ոչ 
իշխաեարար ճաՂւաչէք^ այլ երաւարար գիաել 
ոլաԱ-ն ե ռվէս սէթ ա րՂէ ֆ լքԱարել զաեաանեՆ և զան*՛ 
*զիաան%ք իմանալ զաո^մի1Ո§ ե զա%ս1Ո^մե1լն ք 
ունել առ լաւսն ե սլա տ ո ւա ես/ն ս^ զոԱս^Ղւ և զօգ*՛ 
սէակարնք ար^ամար^ել ե առ "^Ւ՛^^ համարել 
զվաան ե զանպեսէասն* "էր^է զյս՚սԱ1Ա^1րսւ–որս% 
ե աաել զանվասաա1քե ք ունել ի մօա զիմասաոսնս 
ե խորհուրդս առնեի և զանմեան ոՏ մօաեցու^ 
սանեի ս^յլ ե ր ՚էրասլարաեէ ես ք^ալստՄել։ Եւ 
յորժէսմ այս ամէքնայն այսսլէս ւհ*^հ^ ամռնայն 
հրք Արեառ աշ1սար^ես սւ9ոո լհ^ե ե ս/նսետալ* 
սէսլա եթէ զրնդռէէՏէ սէրէքք որսլէս ե ռայժմք 
ե ոչ զռէաս%^ ե գորՄքն ւսյգսլէս ընռդէմ լրնե*նք 
որսլէս ե եոե%դ եսնք ե աեսէք։ 

է Արեառ ե աշխարհի թազաւոր^ կամեմք^ զի 
ի%քն աեսռէ հ՚–Ր"*1ք աչօք^ եե%քնլուեռէ էւրովռ 
աեա%9օքք ե հ՛եքն գեաասռէ ե ի՛նքն խօսեսցի , 



ՅՏ6 ԳՐՈՒԱԳ Գ, 



իւրով բերս/նով*և մի՛ ՚^՚յլ՚՚յ աչօք սէեսցէ և *"ՕՐյ 
սւնաեշօք լուփցէ և. "*յէք^4ք ^աեասա§սզ գհսէԱէսցէ 
զմաոդ րսւ. և ռաելաԼք և ^յլոյ բերաեով խօսեսցէ 
զաէէոսեէ Ց§սոէսգս որոյ ^ւհ^հ "՚֊ԴրԴ ^է**յեցու.սէՄն ք 
և. ոչ Աէոդէսր լսողու-ԹիւԱնփ ՚՚՚յԼյ՚՚յ՛"/ սո^Աէ 1սօսքն 
ճաԱԱստէ% և. ^Ոէսմանքե է^դուհտէսյեքք և քւԱաւ. ս#/# 
ո1քո. այլոյ լքքեէ ի մա սան ամե՚եւսյԱէ Եւ. յոըժսւմ 
Աէյս սէմեսւսյե ստյսսլէս չր^հ^ ևոոՄաԱեալ ամեսստյն 
վասսէա1լք^ Մստռէսյհլք% եորնչԱհք և ոՏ եստրէ ես՚է 
աշևօսր^ և. է %մա բեաեեալո աէտշստրժ 1ւ ^ասսւա*՛ 
աուեէ Ր^յց թագաւոր^ որ իւրովք առոո9 աչօքԱ 
^այի և ս/ննախս/նձ լսոոոսթևամբ լսէ և արդար 
բանիւ. խօսի րեգ Է՚-Ր է^առաա^ կե%դաեացեալ 
ձ^տռայք1է^ չյագէ^ վաստակովդ այլ յաւելեալ ի 
վաստակ՝ օր քան Դ^Ր աճեցուցաԱևլ ^անան 
դբարի%է Այսպէս աշխարհ շՒ^էք ^ աէր% շքեոա– 
ցեալ ա§սյօ՚առս/Աայ ^էսնաաազէ 

Վ։Արդ^ եթէ զայդ այգսչէս կարէք խոսաանար 
զխոսաացեալսԱ գրով և 1լԱքով ^ասաաաեալ տայք 
ցմեզ ասլա կոչեա^ և գամք վամաւ և լսեմք 
բանից ձեբոցք և հրամանի թէսգաւորին ^աւ.ա%իմք 
զոր ինչ ասէ։ Ասլա եթէ զայս երիս խնդիրս ոչ 
կարէք աալ մեոք և գիաէք թէ չէ ^նար՝՛ որսլէս 
եդեստլ մեզ մա^ առա9ի^ սլաարասա եմք մեռսւ*՛ 
նեի այլ ծառայութիւե աոՏսել Արեաց տեաոն 
չկար եմք։ Եւ այլ բանք^ որ ինչ ենք թէ ինձ 



՚ԼԱՁյւՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 367 



ւ1քեե Գ՚*՚լ քքեձէ% Ւ"^ Խօսիմ է^դ ՚եմսէք ասլա թէ 
ոչ լ1քեի դէպ Գ"՚1 ^ասցէ րամն և էրքնՖէ 

Ղ^* Ել. իօսեցեալ զայս էսմէ/եաքե թս/ես Մ աս՛՛ 
էքիԼոնեՆի% Վա^անայ լ^ղ Օսալ^ոյ խոր^րդեաԱ 
Դ՚ՂըԷ ^ ւ^Դ Մհ^բ-Վշնսէսաէսյ ճոէօյսոշստցւոյ^ 
յուդարեեաց օհոսափ առստքեւսց և Մամհևոսեամն 
Վսէ^ան րեգ սլէսագաւէէսւորսե սհխոոոյ և յհւ֊ր 
ու֊հէԱ1Աք1լռէսռ% զԾէԱդեու֊ր ԱոՄՈՈէ^ի Ա պՍէս^էսն 
կամսէսոասևամեք զերա1ւելւ.ոյ զԱրշասոէսյ Դ՚^ՐդՒ» 
1ւ զՎստսաւուոէո Կսէոքայքքեք և. զԱռաւս/ե Աղռեւր*՛ 
1րսցի և դՊստճոկ ի ՄէսրգսլեաաԼս/ե գեդէ^։ Եւ. 
գոէսժարեստլ ռւսւքե%եսես/ե զնոսա Մ սւ մհեոե էքն ի% 
Վա^§սեայ^ արձաԼէր /սաղաղութեսօքր առ կիխոոէ 

Ել. երթեալ %ոցա առ սիքսոր ի գաւ.առե . ի 
տե^Րք ե. աեսեալ սիխորոյ զտայերն^ որ չոքաՆ 
առ %ա ի Մամիեոե1/ե^ Վա^ա%այ^ ամէէեայօժար 
սրսէիւ. հ/նդուԹեաէքբ ուոսէ/սստցէսւ.։ Եւ. Դրամաս 
աուեալ քլեթրեացՂՐ ըԱկալաւ. զեոսա բազում գո՛֊ 
^ու.թեամբ և յոյժ սիբովք յէշ^լ"^ ^աԱասլաղ բսա 
ամէւԱաքԱ բաժակի 1Ք"՚9 Մամիեո%եան՚Խ Վա^ան* 
և կաաաբեալ զու֊բախալից բնթբիսե՝ գնայի% յէւ–*՛ 
բաքաեչէւբ վա%ս։ Եւ. բ^Դ առաւօա՚Ա ժոոովեցստն 
ամենայն ատեանն Պաբսկաց առա^^ի սիխոբոյ, 
ն ասաուաձ-ուբաց մաբդի1խ ոբ անդ էէն* եկեալ 
1ւ սլաագամաւոբքն ոբ է օհԽոբոյ առ Մամհկո– 
նեանն Վա^ան եբթեալ էէնֆ Սուպում և ^Է^Ը^ 



358 ԳԲՈՒԱԳ Գ. 



■՚՛ ՎշեասսքԱք և ^քսյ %ախաբաբքն և այլ արքն է 
Մամհեո%ե%է% Վա^անստյ որ ըեռ %ոսա էհ%* Եէ֊. 
աոէ֊եստլ զսլաէոգաէքե ՄամէկոԱեէսմկ Վ^ա1%ֆսեայ^ 
Օասլ^ոյ էւ Մհ^ո՚^Վ^ստսաայ էսռա^ի ւսէքեՆայն՛ 
,աաե%ի% յայանասչէս։ Աւ– լուեէսլ ^ԷԽ՚^Ր՚^յ դ*սս»^ 
ֆւբյե դբս/եսն և ռխօսս Մամիկոնենին Վա^ս/նայք 
Լ յսնգստլիռ եոեալ ւսսւսց առա9ի սէմե^եցոէ^ք Թէ՜ 
^1Լմ1անայե րս/եքգ Ա՛յգ ե. աէսագամգ գ"Ր յԴ^՚^՚Լ 
է Վսէ^էսեստյ՝՛ արդսէոև ասսսու.աձ–ոց սէոժաԱէ* քաեպ^ 
որպէս ասմեղ ե% մարգէ1քս ՚՚՚յեք զորս րոյԱր սքստ– 
բաւ. Պերողե և ՀքեփթաղէՆ կոէոորել եսէք Լ զա*^ 
էքենայն զարիւ^/ն գո՚յ^ ասսէու֊աձ՜քե ի Պե՝րոզի 
գլհ՚ոյկ խ%դրելոց են^ *նոյԱաէս անֆլաս է Վահանն 
յէսմե*եէսյե հւ֊ր հրք^9 Գ"Ր Ր՚որ^^ց՛՛"– ^ գորՄեէսց* 
գե ի րռնու-թեՂւէ չարութեաֆն Պ երողի գորՏ^եացք 

Լ ոչ հւ.րով եստէքաւ֊ք Ա*– ես մհ%չԼ ց"*յ՚՚^ր ^էէ 

էքքսհԹէսրեալ հ մեհ՝ րեԼմս/սէՆ որ ե^աս Արետսց 
աշխարհ քան • Բ՚՚՚յՏ ՚^յԴ Լ"՚՜Ր ուրախացուցեալ 
մխիթար և աց ղիս այսօր։ Ւ^այց սէացեն ասաուստօ՜քն 
Լ զօրն սէեսանեի որ Վա^ան յիմ ^եոս նուաճեալ՛ 
Արեսւց ի Ծաուայու-Թիէհտ ^եազս/եդիյ>։ 

Ել֊ իաօսեցեալ զայս այսաէս սիէաորոյ աոսւքի 
ամենայն աաենինք ե. լուեալ զ՚^յս ու.Խաասլա*1– 
նաԽարարսէցն Հայոց ե այլ ար անցք որ եեեաը 
էին ի Վա^անսյյ Մամիեոնենէ՝՛ աային փառս Աս–^ 
ս^ՈI^^■ոյք յորոյ ձեոս ե՛կ սիբաք իշխանացա և որ^ 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 359 



՚ Վք^աապ ճոսա/դացխ և ^էր ^՚^^ւէւկ ՚էե՚ռ Մ*ա՝էէքք*՛ 

• ոլասադաաոէէս՚ւոլաէյէքե) զոր ես սէոյօգ՝1է^ ՚աի. քէէզ* 4ւ 
՚գր1էվքի բ»վէէ/է0էք0քկ ՚փքոի րսԽէէ ք^ ,ի %ամեէ՚կէդք 
^ձ՝9է^ոոՀցահել քեդ^ թ՚է արգաո4ւ խօքէէեցս/ե ք^գ ք^ 
՚դամւքԽէպհք և ^ւաբ Ար^է արք§ 1է1լ առ, քէե ՎէքէԻէ^§– 
^քոյթ4րա։մր^ 4ւ ՚զա§քև%այ^ .իքեղիքքո ք՚Ոք զէ^ր ի ձէէքճ 
դ9ււցա յղեեեբ ՚է/քՓւ հ^՝ք 1է– ՚էսքլ ՝ք^չ զոք դ"^ ճեսէէ^^ 
էքէփօոևալ կ Աբեօտց աքրաոճէե և, ՚սքմե^^օյե ԱքՓսււց 

որ ր^դ քք՚Պ ^^> "Ր^է^ Ք^ կ""^Ք ^^՝ Աք1տՐէէ^ 
«»4է>^ ւ^Ք^Դ ք՚^^է ե. քսրձակ^ ի ՀէսքեՖ* 

ծւ ^ք1ոախարաբ*ձ որ եկեալ էին ի Մօծ^դ^ 
կոնեն^ւ^ Վա^ս/Խաթյ՝ »իր^վ ք/Կւկսզեալ Նիխէ^րայ . ն. 
ՈքԱ»ա^ւՆալ^ ՝արձէ^^քէր ք^Դ պատգսոէա՝ւ.՚որէէ իւ.ր 
առ Մ ամի1րււԽեաՏյԿէ հՀա^^մե^ էՌ՚ձ-աւ. սլաաէռի^լով 
յ–անձ%էր Նքք^ա^ վէօպվէօղակի հ ս/եյապաղ ա^^լ 
^Մամիկի%ե՚է1սնն Վա^ա^* 1ւ ^րաժարե՚ալ §^ասԽ 
Նիիոգոյ^ արձակկր սիրով։ ծւ աեսևօդ ^՚^/*՛ ^^^^ 
աու.աՏ^ուրաքք իաբերայի^^ որք ի էգԽբաԽ^.– 
թեաքԽ Պարսկաց/հ էին^ թէ »րսլէս յապսաամրացն 
էէկե՚աւ Հ^յֆ ի ^իի՚^քյ սչս՚սէԻւեալք Լ մէր^ոէիե^Խ՚ն 



360 ԳՐՈԻԱԳԳ. 



ի Պարսկացն, և ինքեանք ար^ամար^եալք Խ% 
իբըև զանպյէաանս^ գարձեաչք լի ամօթով յ1՚րկիր 
կորՏ^անէինէ Եհ. աեսեալ զաքև ու^խաապոա^ %ա^ 
խարարացն Հայոց և այլոցն որ ընգ նոսա էի%՝ 
ա1րէ արկեալ ցոււցանէին միմեանց զկորաես %ոցա* 
Իսկ մի ոՏե ի յու-խաասլա^ացն ասէ ցնոսա* ^Զի 
եթէ լոկ ի բանիցն խօսելոյ քքԱդ մեզ սիրով %ի^ 
Ւ"Ր"յ զ^^^ք "՚յԳպէս ամպ մթագի% և շափառոայլ 
անկաւ, և չերևիք ի գեանոյգ, իսկ յորժամ 
^որքէեսցէ, ՝ԲրիսաոԱք և աեսանիցէք փառաւո՛–՛ 
րեալ զՄամիկոնեա%% Վա^ան և զայլ ուխսաապա^սն 
"Ր ւ^դ ՚եմա . ե*ե փառօքեք զոր աալոց է ՚Րրիսաոս^ 
րորաակիցիք իսկ արդեօք և ^եղձանիցիք* այլ 
ի մեծ՛ի աւուր յանշէ9 գե^ե%ին զ^^^ արդեօք 
Գ"րֆ^իցէք ^էքքգ և թշուառականքգ։^։ 

Եէ֊ զայս ասացեալ աուԱ^ գեայի^ Ը^Դ *զ՚**ա^ 
գամաւորսն ՆիԽորոյ առ Մամիկոնեան% Վա^ան։ 
Եւ. ք»ասեալ սլասէգամասորացե Սիիաորոյ առ 
յյ ԽմիկոԱեսքմս Վյս^աԱ և մատուցեալ զԱամա1քս 
՝՚^իթորոյ, և յայԱմսէեէ գիաաց ի զրելոցնք թէ լուեալ 
Հձէեզեկացաս հիխոր ի պսէսէգամաւորացն զամե՝^ 
՝%ւայ% յղեալսն իւր առ նա^ և ոչ էր բան յամե՛^ 
%այ% խօսիցն ՄամիկոՂտե%ի*ե Վա^անայ՝ Դ՚*Ը /^է 
չէր թու-եալ Նիխորոյէ Ի պաագամաւորացն 
աեղեկացեալ ծանեաւ. և զայնք թէ որսլէս 
խնգութեամր և սիրով րնկալեալ զեախարարսՆ 



ՂԱՏԼԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 361 



մէք^աըեաց Նէքսոր* սլա ա մեցին և զչարաչար 
կոըաևս ուրացոզացն ք՚՚կոյք և թէ որսլէս ^եէրի 
էւ փութով դերթս քո իանդոէ փափաքելով* ^"/՚ ^ 
պէսագամալյքբացե Նիխորոյ սաիսլով ^աւ.անեցու.*՛ 
սանէին զնա երթասր 

Ղյ1* Եւ. չուեալ այնու^եսէե. զօոավար1քն Հաս^ 
յոռ Վստ^անայ Մ սւմիկ§քե1/եի սէմէքկասքե ոսխսէաա§ս^ 
նաիսէոստրօք ^անգեբձ հ այլ թազու-մ և կազմ 
գԱդ4Ա4–* որոց լուեալ ղուփէսէիւք՝ ղխնդիրն ի 
սիիոբոյ Մ ամիձոնեահ/ն Վա^աէէէտտյ՝՛ եամաւ. Լ ց%Տ՚ա՛–՛ 
լից սրա էլ. երթային ս§ռ նմա։ Եւ. եկեալ Մս/մի^ 
կոնեանՆ Վյա^աԱ ի գաւսէոն որ Կ՚^էԻ ԱրսէԱ^զք 
ի գեօղե որ աեուաեեն Եդինռ^ դսւդս»րէր ա%դ 
ինքն և ամէքԱայԱ գուԿդքե որ էին ընգ նմա* և 
աոաքէր առ հիխոր և զի՚֊ր եկն աայր գիաել 
նմա։ Եւ. աս էր ցՆիի՚*՚ր Մամիեոնեանն Վա^ան* 
(ք^Արդ^ եթէ՝՝ թուի քեզ դալ իմ Ա աեսանել զքե^ 
սէուր աձ՜ել առ իս արս աւագս Արիս հ յակա– 
նաւ.որ աո^մացք որ եկեալ կստցցեն աստ առ իմ 
որեասրք մինչև եկեստլ ես աեսից զքեզ^ և խօսե*՛ 
ցեալ իմ և քո րեդ միմեանս^ լոԼ.իցուք ի միմեանց^ 
զոր ինչ ի դէսքէէ թուի մեզ աոներ։ Եւ Նիխորոյ 
լուեալ զե1քս և զկամս խնգրոյն Մամիկոնենին 
Վաք»անայ՝ վազվազակի աայր աանել ցկամսարա*՛ 
կանն աէրն Հյթիրակայ Ներսե^ն զԲազէ զԱարսլայա*՛ 
Լան շա^ասլ և զՎե^՚^Վե^Աամ զՀայոց ^ազարա– 



962 ՚ք^ՐքւԻԱԳ Գ. 



ԱՏւպ. Ալս ա^ր պյլ 4ս»–>ագ Պաքաիէաէ Եա– Մաամիկո– 

թեամր* և ի միասին ու.րաիաա^ք4ոսքք ՝"՚յ^ ՝^Բ^ ւի 
վադիէձ ք^՚*Դ՚*4Ր դէււթհաեսձ պնոաոս առ իւ.ր 
՚ ^աա փ»§աաբիմ 4Ք»քա^ ^րաց ^ամքէձ ^էէաայք^ ^աՕէՈէ9–էյ1զ 
՝ ^41Քէա աբժ^Տէևաւ-քքբաս^ս էւ զգէ^ա^չաԽաղ^ ձ ինքձ 
չու^եւտէլ է(^դաւ և 4քՔ$պ<մո ւ֊թեայփ է^Խապչը քոռ Նի*՛ 
իէէէբ։ Մեքձյքսէվք ի գիք^ւ^ ^€յր %իխագ էր^ էբէս*՛ 
՚^՚՚՚յէր զօբուձ Տէ^ Ը^Գ ^^*" 4/^^ վա>9ւ4դ ըաաա 
օրի%ի աաէոոէսսքոՔէսՕէքաԽ աաէձեքա^ղքէի* "քք է^^Դ 
ւ^Խ ի Մայիկոնեն^ Վա^ատձՖայ ղ^րասմամե^ «ք «քս^–– 
^ա^՚աեաքք յաժէ/Կւա^ի կազմ ցաւ^աԿէ^ին ^մատ 
պանձի%տէէ ^"՚յԲ հրաման Մամիկոհէ՚սձն Վա^աաՆ 
քնչ^^էռցանէքլ զփոգւձ էգաաքքէրքԱգմա§կաս%ս* ե ի 
սաքէակքէէ^թ4ք%է փոքոցԽ ձա^%ից Օէչեալ երկ^բՆ 
թնգկէփ յորմանէ դաբԿէւյրհ^ալք արք դօբուԽ Նխ՛ 
՚ ի»որ4էյ^ կաբձ՚եցիէէ^ թէ իաբէա^եէսմր ի ֆ§աաևԼ 
§^ոաա եփէ Մ-ամիկոԿաէքաԿաԿէ Վաթանք և ոչ սիքոէվ 
ի նոՎյոճույՏե խաղաղու^եոձէ^ 

Եւ֊ Նիիէոո էոռաքեէոք ը^՚դ առաոք %ոբոծ աբա» 
ալյոգո^ աայր ասևլ ցՄոտմիկոԿ§եա1^ Վա^էսԽ^ ^ք^ 
օ։//չ ըսա կ՚՚՚րգի Արէէաց աո^էհո գոՎ, քա^քւ աքլ 
%որոգ իր^^ "՚յւ է^ ձւէւանաս^ յոթում յքոամ Օհաոէ^ 



՚ԼԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 363 



^ակքտճէԽ* քս^գհ հ ^օյւփ^ փօդով ՜յյ^հառ թս/քԱսԱլ 
սւզաքյք§§զեա% միայն ՚Արեաց իշք՚՚է մաքսնելք հ 
աձ1 "Ք Դ՚՚՚յԳ ^ամայէձակութիվ% ի Պքսք4տֆյլս ոչ 
ոք ի^է աէւեելա Ծւ Մամիկէ^ե%ին Վա^սձաայ 
պաատէֆխակհ աոէ^եալ ՚ Նքւքոորոյ^ ասյէր* ^նախ 
Քֆաջա ղիս Աըեա^ աեաուԱ (Ւաոյսյք ապա Հէ ատՆս/եց 
ի ք0՚ է^^ ու.ս՚ա%եվռյ^ բ^սւ.ի թէ ն ես ի"(լ դԻ*՛ 
աոեմ պԱբեաց աշԽստբ^ Դ^՚՚՚ԲԳ ^ գաբյ՜ամե* մի 
ԹույքԱցի քեզ ^սէշու֊եչ քԻ^ Խ"Րէ մռռաակոսւ* 
քանզի և ոչ րազէքէ֊մ ի%չ ամօք գկա^հալ եմ ի 

Եւ. զայս թա%ս այսսչէս ի ձեէւե պաադամա՛^ 
ք-ոըի Խօսեցեաչ Մամիկոնենին Վա^անայ Ը^Գ 
Նիի՚քքբ^՚յ^ ապա ^Աքե ի^Ա եեեքսլ . տեստէԽէբ ՚ք^*՛**՛ 
յաաե%ի մա մոլ.* վամն զի է^գ ձ՜ստգեք աոևուՏս 
ե1^ ԱամիկոԽեամև առ սիիտռբէ Օ՚ւ-Նիիէոոոյ աե^ 
սեալ զՄամի1լոկեամս Վա^ա% Լ զայլ%աի*աբաբոն 
զուիքաակիցտյն րնդ նմա՝ Տ՚՚^՚՚՚Ժ^ ու.րաիոք,թեամր 
րազա֊մ ^ամս ^կալեալ ի գիրքլ՛* ի^^ ոզքուԽէբ 
հ%աք տայը ե զող^ո^ Ղ^Ր^*՚*0 աե՚աոՏմս Վա^ 
դար չու. Լ զամենայն աէ.ադասեւ.ոիէ* մի բսա միո^է 
յա%ո*–անէ ող^ոսսէր ե զեկեալ նաիարաբսն 
ւՐամիվոնենին Վա^անայ՝ յ"յ^ ՚^իքվք նոյնպէս 
զամենայն արս գկզինք զաւադս և զկրսերսք Եւ. 
լոէ-եաք Աամիկոնենիէք Վա^անայ Դ՚՚դ9"յ^ Արեաց 
Սքեաո^/կ և զ^զ^ոքկ ամենեցուԱց դրքսնն աւյս*՛ 



364 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



գսւեւ.ոյն^ ^որ*է§սեալու.Թ1քս§ւքբ գոդանայր երերա§ս^ 
գելով և խՆգսէլ1ւց ուրախու-թ՚եւսմբ րեգու^էէոէ 
Ել. Հբսւմաե էոու.եստլ Նեքսորոյ^ դս§մ1^աքս ասրս 
զօոուն Վա^անայ Մամհեոներեի ի %երքս թողուլ^ 
%ոյեպէս և էսւյսգ Պարսհե որերոյ է %եոքս Աս՚լ 
յսէէոե%ի% ^ոամստյէոէ Եւ. եասւարեստլ ռէսմե%սւյն 
սէսստռեստլք սհքսորոյֆ և. լցէ՚՚սէլ ամ1քնստյԱ սօոեա1մե 
ստրասմբք որ րեգ Մ ամիկոե1^ի% Վա^ս/նայ էքքեֆ 
և Ա՛յլ Պաոսիև ոոեոաՐ սևսա%էո խօսել Սիխոր 
ըեդ Մամիկո*հե%ի*ե Վա^ահայ և աս էր* 

^Թէպէտ և աշխար^ակռուԹեաե րեու.թեամթ 
չես եեոեալ րեգ եսք ՚՚՚յլ րսսէ րազա֊մ սագասէք 
սէեսաեելոյ դքեդ է գրս/ն և Ր՚ելոյ յաշէէար^ի 
մարդեաԱէք ի Հսէյոյ և ի Պարսեէք ոչ յանճանէս՛^ 
չոո և յս/եսլիէոաԱ մարգևս/նէք այլ է լաւ. և է 
^այեռող և յէմաաոու^է որերոյք գ"Բ այժմ յայաո*՛ 
%ապէս փորձել, ի էքեա աոեալ գեաառաք ասե*՛ 
%եքեստ%* դհ գոբՏ՜ սլաստերազմի որսլէս քա^ու.՛^ 
թեամր ՂէոքԱակս ես առա սել եւո^ակաԱոսթեասմր 
ե եմասսէեւք վճարի* որսլէս և դու. զերեոսեամև 
ռայդ ե քու.մ անձե% ւՒ"վ եաուր սէ ես անել ամե*՛ 
*նայՂւ Արեառ աշԽար^ի ե ճա*Աաչել։ ՚Րսձէդի 
պքա9ու.թեւն ռուռեր սակաւ. արամրք* քաեզի 
ռա՚կկ կաս կոուելով սակաւ.ՈԿք րնո րազույքսք ե 
մեքՒամեձ՛ զ՚^յդ՚դՒ^Ւ ֆտասաեե առնելով ե աշխասա 
ունելովէ Եւ. ռիմասաա-թիւե յայտ արարերի գի*՛ 



ՂԱՏԼԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 365 



ւոելով զժէսմ կէւուոյԱ և զսէեղհ աալոյք և. աֆլստս 
դգուեդն ի մհ9հ ուձէելոյք և. միւ.սու.մ ևս ժսամու. 
գոր^Ւոյ սլատրասսէ լէ՚եևլ և ^^^րփ՚^^^Ր ՏԼԷ եթէ 
ոչ երկու այգ էրք է քե^զ ւՒ եղեալ էհն՝ դէարդ 
հքեաը Ժ^էր Ք^Գ "՚յդ^^փ ^^"Րէ "*^1ի*՚ւ. և. թուով 
աըամբք հ^Լ Ր^Գդէ^ այԱչափ սքեթիւ. բազմու.՛^ 
թես§ե սլասէերազմող որեոոյք Լ երբ.եՏե մեձ՚ասլէս 
յ՚՚՚դքք՜հ՚ի և եոբեՏե ռար^ուոեռուցանել և. աշխա՛^ 
սէել։ Ցաղագս որ"յ զմտաւ աՏ-եալ իմ ոքո այդ^ 
"1է"ե աոաոուաՏ՜ և զմաաւոոութիւն՝ ^՚^րէ Ք"՚9 
ճս/եաչեմ զստմեՆայԱ ալատասխաեիս^ Դ"Ր աոՏսելոց 
ես դու. մեզ Ասմե%այԱ բա%եք Դ"Ր լսես ի մէն9։ 
՚Վ^աատ ռե թէ զասլստամբուԹեՂւէդ քումմէ Հս/քւ– 
ցս/կեմքք թէ դէ^ԸԴ էշէ՚^ց^Ը /սորվեի թող թէ 
ե էսոյԱել աասէասիաԱե աու֊եալ ասեսք թէ տճա*՛ 
%սյչոդու.թեւնն Պեբոզհ և ի յետսա^աբու.թհսԱ 
բոԱագստսէեսէո զհս մեոս/եեի որ ռՄաոայու.թ/օ^/ե 
ե զվասսէստե որսլէս ռասսւուած՝ խնգրէրք և ղվաս*՛ 
սէակոյԱ ռ^ասէուռուՏն աոեել և ոՏ ք՚ԲԲ^ Դ^է 
յաեմեսէ մարդեաեէ խոբ^էբ ^աս1ու.ռասել։ 1Լե քու9ե 
սէոն քս/ե ռբազում ժամս **աբս/եօք եեռեալ շասւ 
լալ. է մի օր ձ^ս/եու-ոս/եել զլաւութիւԱ ա՛նձին ե 
մեռան ել։ Եւ. ոչ ոք յԱրեաց կարէ քեզ մեղադիր 
լինել՝ խորհել քեզ այդսլէս խորհուրդ ե աէւեեի 
ոչ որ այժմ Արեաց աէրն է, և ոչ աւադանի 
դրաննք որ դամ մի ի մի^ի են, և դու. դիաեսէ 



366 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



Վասն զի Պ՚երոզ "^րք^/Ւց ՚*^ՐՔ*"յ էբք^ իւբում 
անձքքեԴէ և որգ».էէց չմարթաց ^ոգ աւսԱել բարի 
ձ^առայի առ Նա լալ. ինչ զի^բդ ^լ^՚րէր ի՚^Բ^^լ 
և աէճել։ Զի Դ^յդ Գ՚՚Ր^ք ք ք դու. գոբձ՜եցեր^ 
Բ՚^յՏ Դէ չԿ՚"ՐէՐ "Ք ^ դԻ էէւԻԿ գոբձ^ել յայն^ 
ժամ* այլ ամե%սէյև հ՚առայ *"1Ի9 ս^եսահևլով 
զեորէս սաէսմբստկքքէ֊թեսճէե պաեչափու–թիձ^ ռա՚>^ 
մ1էնայն օբ խոբ^էր աէւեէրր և չկաբացհալ մեռա–^ 
նել կէսսէբ»։ 

<էՒ՝այց քո և. ստբաեց ոբ է^դ Ք^Պ եղեն 
ժիաաբաքեք առ "^ինչ ^ամաբեալ զմա^ անձին^ 
դիմեցին յիր՚՚Գ քա^աբաբ* և ոբ մեռան ի ձէն^ 
ի Պեբոզի յամբաբասէւանութենէն իէնռբեն աս*՛ 
սէուած՚ք զաբիւ^ն ռայնք և ոբք աաբելգ կաբացայք 
և ի մի^ի լինել անսլաբա էք և անֆլաս էք։ 
Վասն գի ոբ այժմ Աբեաս սէէբն է և ամենայն 
աւագաէէին^ զայդ ևեթ խօսին ^անասլառք և ան*՛ 
միէիթաբ ողբան և էոբսէմինք յՒշել"՚1 ղՊեբոզի 
ղաե^աւ^ան և ղամբսէբ^աւ.աճ ղբաբսնք Դ"Ր "^ 
ունէբ նման մաբգոյ^ այլ նման չ՚ոբ և վայբենի 
գաղանի։ Ոբ կոբոյս ղինքն և զամենայն Աբեառ 
աշխաբ^ի զոյժ ե զզօբութ-իւն^ և ղթագաւոբու.՛^ 
թիւ^է մի մեծ՜ և զազաա ի ծ-առայուԹիւն եսէ 
Հեփթաղին* յոբմէ ի գաոն ձ՜առայութենէք ՚^նչ 
կենդանի է Աբեառ աշիաբ^ն^ ղեբ^Ւանել ոՏ եաբէէ 
Ոայց դու. թէ ^աւանեալ նուաճիսք և բ^ի1լ ք" 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵ8Ւ 367 



ինչ վքէէ^թաքձ եդէւ ի ^^է ^ Ւ ^^է ^՚^՚Փ**^ 
և ի թ**^ թողո-լյէ^ դասձ*՛ ստէէՏֆեյտ՛ իմով միքեոր^ 
դոք^թէեյսաՐբ^ դու. ասաո^ն ի Հայս կսքԱք մքԽչև թա^ 
գաւորՆ փ»ք^ ե^ աէսյ Բ^Ր^Լ ""՚^ Ք^Դ՛* ^ ենեալ 
բսէբեաւ. առ ԱքէոԱ Առեասօ–^ զսֆաԱՏեէսյհ որ էնտ 
րստրհ 1էյ արժսճէ. էք և՛ քու^ ս/սձքճտդ ե ոբ994ւմ գւու. 
եամհս^ Ա9**Տ4. սէրոՎ 1ւ եամաւ. և. 1քա4ո*սրէ յւ> ։ 

Ղ/^* Եւ֊ քսօսեռեւսլ զայս ա§Աէ%ս»յե թաես Նհ*՛ 
էւորոյ^ յսէսէենքքն է^Գ Մ՝Աքմհկոե1քԱէ% Վա^աև»§§յ և. 
ւ^գ ույսէքւէ»Լիօ Ղւս§խսգս»րսն Հստյոց– որ րեգ նմա 
էքք%ք և. լուեալ Մամ՚եևոԽ1/եի% Վա^ա^այ^ աւսյր 
ա§տ»սէասքսաեի. րաԱիցՂւ ՆհԽորոյ և ասէր^ <տ։1Լս^ 
աոույ.ԾՈէ՛ ^աշԱՈուձՌհահէ յորժոսք է րեգ սէշԽարՀքէ^ 
յաոյս9աք»ս§յեսէց /ւ ևմէսսոո մաառ դհսրի% է 
ս/հաշխէԱԱո ճ$սնսէչեր Յորժւսմ զիշԽէէձ» թաարԽսէրո 
սէայ և լաւաձ-էսնօթս և էաշԽէսր4աշէ%ս՝ ա%դէն և 
անդ §§§րժաե է %ու.ադամսէ4Խ գիաել դրասրերա^ 
րութեաւճէ ԱստուՏ-ոյ ւռառելու.թէւնք Դ՚^Ր՝ սփո-ելոռ 
է յաշէէսէր^ և նորոդելոց^ որսլէս 1ւ այժմէւ ի%ձ 
երևի և ամեՆեցու^տէ Տէի դա էրե Արեառ իմ տև. ևս 
է աեսեսփլ* բայց ևամիմ սէեսանեի եթէ ս^այ ի%ձ 
ւԼսսէոսստձ– մի9նորդութեսէմր քո^ աեսաԱել ս»յե՛^ 
սլէս՝ որաէս և ամե%այ% քրիսսէոնեայ աեՏՏէ կամի 
և աԽռրժայէ Սաեայ% դքեդ աեսաևելով^ Դ"Ր ^"Ր՛ 
իէստդադարսէր և ստռիք/՛ րստրւոյ այ%պիսէ–ոյ աշիօսրհի 



368 ՚հՐՈԻԱԳ Գ. 



էքքքոյ սօւստքեէսլ էք որպիսի Հստյքնք եւ մեգ որ ստշ*՛ 
խարջին մարդիկ եմք^ ^^ըէ ^"^յ^Տ՚՚Ղ *՚՚քլ՚՚՚մր 
աեսս/եեի և ամենեցոէ^է զէէԱամսԽ և զրարիսԱֆ 
զոր աալոց է աշիէար^ին և. մարգևաե որ յաշԽէսր՛*՛ 
^իՆ են» քէսեզի սէեսս/եեմք դքեզ կամաւյէր րար՛^ 
ւ.ոյ և "ՒրՒէ^ աեձին համարելով զթ՚^՚րի գիւ-աե 
1ւ զստշխասր^ինէ Րսե վասե Պ երողի "՚ՐՔ՚՚՚յից 
սէրքստյի րսէրուց% և. սէեմւնէԱ^ստճուԹեաէ/ե Դ՚՚Ր 
ստսացերք սքԱք^սէրող մէոօք անելով զծ-առայսք 
չրԱսարել ղլաւե ի վասէթւսրէ%ք դքա^ ի վստոէէնք 
զեմասսէոսսե յաԱսէո^ե^ ոյ§սսէոստեաւ.որ% յակվսա՛^ 
ւասեէ%՝ շ^ատ իսէլ ե. րէսւաեան էիտի Ք" էոեաէւԱ 
րամև և լի ո՛ւ ասացաձ^։ Եւ. ես գո^աԱամ զԱս*՛ 
սէուՄոյ^ սի զէո աեաշիէաա ստաս՚էեոէք յաո^էելոյ 
ղրսսէ ^ Այրս ման քո սսլասէասԽսէնիս%9 ոայո իմ 
թէսլէա էր այդ ամե%այե արաունք սՊերոդէք որ՛^ 
սլէս դաեասլադ Խաբէի% դեա ե. սստմ1/ԱայԱ Արիս 
՚որք աեսլիաահք^ աաեսեալք §ամէքԱաքԱ սրրս»սէր 
մարդկա՚սէք փախսաակս/Աք յաշ1սար^է% Ր"՛" ադ^ 
ւոեղի գորՄոռ իւ.րես/եսք լեառնստ/սոյսքք աւյսդա^ 
կասլետքք արիւնապարաք^ Հասեաաաեքք րանոր^ 
սողքք խարերայք^ շազակրասէքք անյստրու.չք ^ 
վաաասէո^մաեք ք ճանաչելով զաեձի%ս թէ ոչինչ 
ենք և կալ ի՚֊իք չկոտրենք կասեալք յիրէք լՔ^"՚էՔ 
յորսոյ՝ գային անկան էին ի մոխիրն* ե ձեր սէուեստլ 
ղխնդիրն^ խնդստլով յուղստրկէիքք սլարգևելով դս§^ 



^^ ՂյԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ ^^ ^ ^ 38Ք 

և պաաոիէ– հ Գ"^յլ"ց գաոմևս և գվեանս և զմե*՛ 
ձու֊թիւնքւ* և ՚եո^էքտ սակաւ. մէ է^՚^յ*՛ եղեալ ի 

այլ գա*ոս ն %աիասքի%ս աւյքլոբգաղաոյ իւ֊րեանց 
զկր$ս1խ սօէՖէքւն։ Եւ. վաս% դի զայս գիաէ սփմե՛^ 
՚եայԱ ոք^ և յայսԽի էտ զէ ամե%այԱ էսրօւ^եսսթա*՛ 
ւորք ոբ դհ՚^Բ ա>բույ§սս^ էՏևքԱ ռֆաաէ և. օգսաեալ 
է յաքէէԱյքէաա^^ փւոյկ և էէքդսսԱ ֆւ.ըոց կամի 
ոսսօւցաԱեի ա^ կեցցեն* և այնպիսի խաթերայ 
մարգկան ^^անռւ֊ցեաի թէ ոչ իմասսէիւ. և քսէ^ու.՛^ 
թեամթ կեցեալ և մե^՜ս՚ցեաի այլ սա֊^ո վաճստ՛^ 
ռէսկանոէ-քքեանն մէէիէբով^ գեոյե փ^լ-թային և 
ոբդւ֊քէցն իէ^բեանց ուսոլց$սեել։ Վասն "Ր"յ 
բարձեալ էբ յաշխէ^ւբ^էն Հայքքց ե. նոբուսեալ 
վասաակքք միաք^ ք^^ու.թիւնք աո^մակու֊թիւձ և 
աբդս$բռկթիւ^է* և ի մէ^ անցեալ փեբևեբտին 
գէմքԱ այդր Ասմևնայկի* և. ձեբ Աբե§սց սէեսանե*՛ 
լով զայե ամենէս^ք և չ^անու.ցեաի թէ մեբ դայԱ 
^բակսնգ եգեալ ն էացաք և թէ չեն ուսեալ ինչ 
և չգիտեն^ չեն մեդադբելիք այլ ե յաաենի ես 
այսլակելոմ^ քսմենայե վաաաց և ի եռուոյ յեա*^ 
նելոց զԼայս աքՒէիք օբինսէկք ն$սխ Ասոբտ֊ոցք ապա 
լքելոց* ապա լոլյ^ելոցք ս/պքս անդստմս4լուծաց։ 
Ալ. բ^ց թէ ապա ե ոբ նռցքս իսկ նմս/հ մսւրդ 
էբք սբ ձեբ իաաբսղ ^ացկաաակաց շոկն էբ^ ե ոչ 

ՂԱՏւԱՐ ՓԱՐՊեՏհ 24 



370 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 

կոոացեալ մտան էր րեդ գետին* վասն նոռա 1ւ 
էէնգութիւԱ ևս թուէր այեսլիսէ լուոե։ Այլ "Ր 
մստոդ կո^ և ամօթ ^*"յՐ է սրսէէ) ե. զէսյնսլիսի 
բանս յԱրեստս սէեստքւեէՆ 1"էր "^ մհսէքս մէաԱ՛^ 
գսէմ և երվէցս ևեթ քէ դէսչ էր մեռս/սեի ս»Ո Թէ 
և ԱքԱէս% անգստս ևեսւյրք և ^անստսլս^զ տՈէոքս Ր*էր^ 
սւսէս% աԱդսէմ ստրժաեե էր սեռս/եելէ 

^Վասն որոյ և մեք էրրև զհէոր^ուրդս զս*յս 
հ մեսէ արկեալ հշհ՚^ց*"Ք խորհեի և դայդաիսի 
ձսէղաէէսէց բէս%Աք որ ե վերստյ սւշետստրդես եդեսէլ– 
էր Արեսյց սէեսօւ1/ե և Խ^յր հնմհ*ե ^սէսսէստսէեստլ* 
և թէսլէա սէձ՚աք զմտաւ երթսէլ րսա ստշխար^ 
ելանել և կորնչեի ճանաչելով զԱրեաց ոյժ և 
զրսյզմութհւն) — քանզե չէս^ք այեքաե էեմարքլ և 
եւելառնորքք թէ էքեք Արեստց աո.ա9եք թուով աա^ 
ասաեէսլ մարդեև) այԱչափ անթել. րազմու–թեան 
դօրաո) ոչ կարեմք և ալ րԱդդէմ և եորնչեմքք 

Ք՚ս9 աեոեկութեամր գեսէէաք* րայռ ապա զայս 

աօ՚աք ռ§քաաւք թէ գաոա րեաւ. յանռգասէոոէ֊ռ 
զար^ուրեալ դնամք^ աոաւ.ել ևս սաուգաաէս 
^ասաաաեալ ժաոանգեմք զանում վասէու.թեանն 
որ կայր ի վերայ մեր, թէ մարդիկդ որ այԱսլէս 
յեաին և անպիտան էին^ յիրաւի եորեան^ և ան<^ 
^եսէ եոեալ չերևին ուրեք* "՚ՌԴ նոռա լի^ել ի 
*^ի^իք "՚"էիք) ^ ^ւէ^^լ Դ^"/^ վճար է։ Ապա 
րնտրեցաք^ նաիւ ծ՚անա-ռանել զանձենսք և ապա 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 371 

կամ մեռան ել և կամ կորնչել։ ՝ Եւ. եթէ է***ք 
կաօեէսլ մեէսբասքք և ^.Է***Ք սլս՚ռստկէոեալք ե 
քայքայեէսլք^ ծ-անուցաեէաք եկելոցն ի վերէսյ 
մերք թէ արդտսրԼ որա էս դԱր/՛ ^յՐ ^՚^> ^ կէ»մ 
թէ որպէս զԱսորի։ Իայց դ^յ** նշան մե աամ 
^եգ^ և փորձեռէք* ղի ռորեարԱ զա քեֆ որ գստմ 
մե Պերոզհ յեւ.րոէ֊մ թստգէսւորութեանն մոգու.*՛ 
թեամր Աք էր է արարեաի և այժմ գա^ ուեին 
և սլստաեւք և յելրէսքանչեւ.ր գաւառե եշեօսն են^ 
ե ^էոյ "*էր են և ռենու. ե գեդե^ **րամթսն Ա1ո*–քք 
դե ժոոովեսցեն մհարան §սմ1/նս»յԱ եւրեանց 
այրուձիով* ե մեք այս սոՒ» "^ՐՔ ^"՚~"4* Դ՚՚Ր 
դուք գիէոէքք քքքւ/»0 ոչ Գ"յ "^ Ա1ուե և ոչ ծ՜ա*՛ 
ռայք ոչ գուԱդ և ոչ սւանուտէրութիւե* ե դու-Ջ 
որ Արիք էք^ զձեր օգեութիւԱ վ^յր մի ի բաց 
կալայք^ և զաշխար^ս Հայոց ի մեզ ե ի նոսա 
թողէք* և որ ոք կարասցէ ի միւսմէն Ոստնել՝ 
նմա սէա9իքք ե ձեզ ծաո.ս*յուԹիւ^ արսէսցէ։ 

((Եւ ՛արդ զի մի րազմարանուԹեամր զերա^ 
դալուր ձեր միաս ձանձրացուցից ^ այլ լո-ել զօ– 
գուսէն րազմաց ե չասել անունար է* քանզի 
յա զագս մեծ՜ի աշխարհի են րանքս իմ՝ գի լա ի 
ե կամ կորսաեանք ե ^արկ է լիով ասեր Զի 
մեքք որ զանձինս ի մա^ եզաք և յԱրեաց սէեաո^ 

սէն ի բ՚^ց հ"՚&՚*՚Ք՝ Դ*"յԴ ^րՒ" Ւ^^. ե ձեոն 
աաագամաւորացն գրեցի առքեզք և դու նոյնսլէս 



372 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



գրով ^րերորգեալ ի թէսգէ»ւորէ%* մևզ *^յգ 
է^դքւ^ԸՔ մ^ախ սլիսք^ք և ^որՕէցէք մեզ ԴՐ"Վ 
և ւխքով ի թագասորէՏէէ Զայլ ի%չ սլաքագԼ, դշքե^^ 
դուՕ՜իւեք որ ոք վասէասեեԼ մաբթ՚ասօէք 1ւ 
աեսաեհցէք^ ^այեսքեք էւ րսսէ իւրաքս/եչիկո ար*՛ 
ժաԱ§սւ.^րռւ–թԽաե հսէաու-ս^հ՚ք* Ա էքեր ^էիե ւոեսարք 
էքք 1ւ մե՚ք Օ՛ր մսիկ քՒ§սռէսյք Խմք* էքեեալայք»՛ 
զմեզ սոթովդ և ձ՜ստռսյյեռուց^ք էսնոսյելով* և. 
գյսէՆցուՏքկյ դոբ հ բքւԽուՔ՚ե%է յահցս§նել եէոու.ք^ 
թողու-թևւե §սբարեալ շնորՕ-ցէք մեդՖ։ 

Ղ,9^* Ել. ՚^էէ^՚^Ր՚՚յ լուե-էսլ զայսպիսէ եաւրգուՏՏք 
թէֆ^իօԱ ի Մամիկոնե%է% Վա^ս/Ն*սյ^ մեձ^ւսսլէս– 
իէԱդալհց է^ոէոիւ. ուբաս/սսւցեալ ասաց առասքի աաե–– 
նի%ք թէ օ։Զ՚ոբամու.թիւ.% մե& բեկմա% ԱբևաԱ 
աշխէսբ^իՆ ոբ ե^սՅԱք Ա ղթասնձբամաէՒ խաւ-աբկ՛ 
ոբ ե^աս էւ մ§ս&եասլ %աօոէբ ի Վեբէսյ սբէոիս հմոյ^՝ 
^ամստբձակապէս և աբդսքբ քսօսք Վա^անայ 1ւ. 
%ուաճէք*ս%է» աւեաիք փտսբսօոեալ զամե%այԽ^ մխի– 
թաբԽալ ու-բախացուցքքե զիսյտ>։ Հբամայէբ աբձա^ 
կել զաաեաէճէէ հԵլ. ոբ է^ի "՚՚^էք պ^է^Դք ^^ Ւ^^ 
և. Վէս^անայ այլ ե.ս բաեեց^ 1սք>սիմք օբ բսա օբէ^ 
և աւուբս քանի մի ոսբախանամք առ միմես/եսՖէ 
Ել. այԱ օր հբամայէբ %իխոբ Վա^ա%աՐ առ %մա 
ու.բախա%ալ ամենայն նախաբաբօքն ուխաակցօքն 
և բովանդակ է^դաւձէ ոբ բեդ նմա էին* Բ"՚յ&՛ 
զուխաանենգՅտն ի Հայոց և ղա֊բացողսն ^անիՂղ– 



՚ԼԱՏ՚ԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 373 



յսբսէաքոյ ք^թրեաակ էսմօթփոփհցս։ Ալ. ութսփքտէէ։^ 

հ ^թաժաոեալճ է ՆհԽորոյ^ գԽսէցի% ^աԱգտել ի 
վէսես հւրաքա%չ/էւ.ո։ 

Ել. ի վստզիւե ժողովեալ ս»մե%ս§յԱ րէսզմհւ.՛– 
ԹհսԱ մարդև$սե է ^ռսւաաոա1չն՝ դոէսմաԱ էոայր 
Նիիտորք մինչդեռ ինք% առանձինն էրք դՄաւմի*՛ 
կոնեանն Վստ^ստն ս$անել ի նեոքս ի սենեաե* Եւ֊ 
Խօսեցեալ ոսա ժամուհէ Փ՚դ նմսէ միսէյե րնգ 
տքիայն ռթագու-մ ժէսմս զսէէէոս վսէրհոո իր^՚Յ 
ստշխաո^իք րսս^ իշքսանստց ^ոգոդու.թեան^ գ»սյ^ 
երեոքեան ի միասին ի »ոոՀե ասաենին* Հրաման 
էոայր ՆիԽոր ամենայն եկելոցն ընդ Մամի/լոնե^ 
նին Վատանա էք նաիտար*$էոաց և ռսւմևաց^ մասԽել 
յէսաեակն առ նոսւսք ե աո անց Պսէրսին սււագէսց 
դս^լ Ա՛ռ. նոսէս յասէեանն։ Ւայց զսէոսնք որ գին՛^ 
քեանս ^աւաաոարիմս Պարսեացե եացէէւցս/նէինք 
^իաման առեալ նոէ^իրաեացԱ^ Լ ոՏ ի դու^րսն 
մօտել աայինք ասելով) թէ Հ^րործ՜ոյ ինչ գ»^ 
չէք իմասաուն բանիցդ և լսել իսկ չգիսքէք* ՚^քգ 
զսէեոի ասէենին յարժանաւ֊ռր առԱէ ոկդ^բ Խա՛^ 
^փսէնէք* զի Թող նսաի ս*նդ մարդ ա/հ^ որ դԽօԱս 
սէսագացն ե բանս իմեսսսւնոցն §"^1 գի՚՚^է ^ 
<^գաել1> ։ 

Ալ֊ էր այնու^եաե աեսանել յա յանի Ասսւուծոյ 
աբդարաքնին ^սՏսաւցուՏնք "էր^լէ ուխաաեա^ 



374 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



էոարացԱ իւ.ոոց տստլ ռպաոծ-ս/նս և ռ^ամսէո*՛ 
ձակու-թիւնֆ և խաբեբայ ուրացողաց% դասու. 
զգեռուցս/եել զամօթ և. զէսնարգւսես* և գս՚յր է 
յաէոեութիւե բան յ*րոյԱ ճշմարսքասլէս ^ թէ 
^Ասէոուած՜ 1"յ" էյծէ ՎասԱ "/"՚/ րսսէ ՆմքէԱ 
լոէ֊սաւորեալ Տ՜ստգէի% և երեսք սէսսէուած՜ւսսէբ 
սլէսշսէօնէիցն իւրոց ըսսէ %մաԱու.թեան լու.սոյնք 
զոր րեարես1էն ինքես/նք ճւ լուսստէ-որեցաե։ Րսե 
ի վերայ երեսաս մոխրաաաշաացն նոքե ևերսլէս*՛ 
րս/ս մոխրոքս է^եալ նսաէր ի վերայ ամբարրշ^ 
աաց%ք որով մերկացեալ դիմօք^ սլաարողակա՚ե 
ՀառկէԱէոսւկ^աց% երևեցան կլերսլարաԱքք ռու.ցակ 
սսէոյգ լի ամօթալից ձաղաեօք։ Եւ– էհ*ե գոյեք 
ամե%եցոէ^է արդասրևք րսա ասացաՏ՚ի եեեղեցա՛^ 
եաե 4 ո.եէոորին ք Ծ է ւ-րեալք ք Տ-% կեալբ ^ երիթաց եալք ք 
աասէեերի նմաԱեալք* զորս արդսէրե յ՚*՚ձ**^ 
յսէեզիմաԱ , աոա9է երբեՏե գերչացՆ խայսայսոա*՛ 
կեալ նշաւ֊ակեաց խաչելութիւնն ^րքւսաոսի։ Եւ. 
ևաաարեալ աո. Նոսա ելա%էր ի գլուքս բան 
սսէզմոսերգին* <ւ։Ոտ այսսլէս ե% ամբարիշսէք ե ոչ 
այԱսլէսյ^ք որսլէս էին թշուառացեալք և ոզորմելի 
մարդիւ^ »**յնք "Բ"ց աս1րու.շանն ^որ^ չունէրք 
ե յեկեղեցւ–ոյ սրբոյ անձամբ մերժեալ արսէաքս 
րեեեցան։ Ժողովեալ նսսէէին առ միմեաես 
ասլշեալբք քսէմակաբեկքֆ զարթուցեալք որսլէս 
յերազոյ ցնորից դիշերոյ։ Եւ Ը^Գ Աոոէուծ՚ոյ օօ«– 



դյԱԶյւր ՓԱՐԳԵՑԻ յ76 



Լ յանկաբՏ^ »սոձել ալեոսա այԱսլէս դժմիտս 1ւ 
ձաղտսգէմս առէս9ի սիրելեստցն իւրեանօ* ռաԱեսւյքէե 
բաղոսմ գեոց աոնու^ի թէ գոյր ^նարք զասլսաամ– 
բու.թ՜եան% անուն ք և. ոչ ոք էո§սյո %ոցաէ Վստսն 

ղԷ "Ր "Ք յ՚*՚/^՚Ղէ"է ***^^***^օ^հՓ* Ա^մկո եոոկք 
մսէաեել յ$սսէեամս^ հ թաղմութեան աս էր ցՆուի–^ 
րա1լսեք թէ գ։Օասլսաամրաց% էձգէ% եմ)ծք և 
վաղէ/աղաեհ թոսոսի% ի %եոքս* յաւ/Հ ոՏ ոք աայո 
մօաել ի դուրս ասէե%հ%^ և. ոչ §"1^1 զ/սօսս հշԽա*՛ 
Նաո% որ դէ^չ քսօսէ/ւն։ Օս*յեժստւք յայաեհ աե*՛ 
սասէր յսաաԼ ա1քս խոր^րդոյ ճշմարսոասէէրաոԽ 
պաայձ-աոարար յ$ս9ոոութեա% ճաիտրուՏե զսրրոյԱ 
յ*րքքգորիք ամհքեսւքկ ճդնառդեռիկ րեԼերովք% 
էւրովք^ ի վերստյ յերեարա^ամրեր ուխաստաստ^ացն 
րստ%ակիՆք որ ռամե%այԱ երեսս Պարսեե մստրդ*՛ 
կսձ§ե և զքսյաե^ աԱւ և իէնդութեամր ^այեռու*՛ 
ցաեէր ի Մամիեոեեամս Վա^ան* որում սէայր 
1*րէսսէոս եմասսէ 2^"Ր^՚՚՚էծ& սլասէրասաասրս/եֆ 
սէքոռաե ի գեւսէ խո^սէևաԱութեաԱ ^ ձայեարձա*՛ 
կութի էձէ աաաուեալ իւօսիւք* և կասէէսրեալ ելստեէր 
ի դլուխ րաԱ Փրկչի՚ե *Րրիսաոսիք դրեախ չԱւե*՛ 

աարս/մԽ* դ։Ոչ եթէ դո^֊ք իտէք "Ր /"^"ԻտՒք^ ""^էք 

այլ Հոդին Հօր ձերոյ^ որ ի*օսիցի ի ձեդյ^է 

Ալ երկրորդեալ յաաենին ռԱոքս րաԱս Մա–՛ 
միկոնենին Վա^անայ^ սկսաեէր միւսանդամ խօսել 



376 ԳՐՈհԱԳ Գ> 



ըէ՚դ ^ք՚^՚՚Ր՚՚յ ^ աս էր* ^Ցադագս իւբաքահ^իւբ 
ուրա^ Աէտգրոյ 1ւ օգսէիք որ այժէք ասսէ ե% ս»ռսէ9ի 
ձեր %էսխսէրէսրք և §տէզսէս§ք 1ւ ՚^յէք յոսէոաեիԼ 
մարղկաեէ և յսւյրուձքքոյ որերէէյ՝ ճէմեաչէէղ էք և. 
եարոոք և. գիսէէք ^սէէոու.ցահել ղսէրժամե* րյայ^ 
ես և որ ր*եդ էս ուխսւաօլա^ %ախարարքէ§ ենք 
զոր հ*նտ խ%գրեռաք հ քէն աաադասմաԼ-որօ^ ե 
ե գրելովքնք Դ^Ր ^ ^Ր^հ. ^ Ա՛յսօր դէմ յանգի–՛ 
ման խօսեցայ րեգ ք^զ> ^ դու. ^րսէմաեսէւ. Արեասց 
սէեաոե% և երամանալ. սւմե%$սյե աւագաԱւոյ 
դրս/սՆ գրովԼ ւ^քովխոսսաացսէր սէսէլ մեզ ք առանց 
որոյ աՆ^եար է կեալ մեզ ե ծ–առայու.թիւԱ աուեել 

ձեզ* ^աէ^աաոյ քրիսսէոնէութեստն ^ասսէսէսէու.՛– 

թեւՖք մոգու-թեան ե ասէրուչասաց յաշաար^էս 
Հայոց րարձուՏե^ զեկեղեցւոյ րս*" մեր կամաց 
զսլայքՒառութիւԱ և զսլաշաօնք — "՚յգ "Ր կարեոր 
է մեզ և Դարնալ որասլէս պիաոյի^ յ^քով թագաս*՛ 
սորին ^աստաաեա մեզ* ե էսյլ զ"Ր /՚^^ գրեստլ է 
ի նամակին^ գիտես զամենայն, ե ոչ ինչ է սլիաոյ 
րազմարանել աոա^ի քո։ է^^յց յա զագս գա^ու. 
ե աատուոյ ե շքեդութեէս՜ն ք նայելով յիւրաքաե՛–՛ 
չիէ֊ր ուրուք վասաակս՝ տա9իք ս/ե^ոգու,թեամբ 
և մի զրկիցէքյօ։ 

^քք)՜** Ել. զայս ամենայն խօսեաեալ Մամիկս՛^ 
նենին Վա^անայ՝ սիրով լսէր զամենայն Նիխոր, 
ե ախորժելով յա%ձն աէւնոյր* Ոնգրկր եիիէոր ի 



%ԱԶ.ԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 377 



ասէք փութով և արձավեա ի դույձէ* քանղի 
Տէաբե^ ՚^րդէ Պերոզիք ր%դդիմացեալ Արեաց արա*՛ 
րա^սէձ՜ի՝ գաՏսգ դեռ կադմէո հ եոոուսա ակձիՆ 
իսըոյ և ^աւ.աեելոսե քքեդ իւր*1ւ դու. փութա 
ասբձակեչ դՀս^յ ս*յրե.ձ/ւք որ նախ քաե դքո երթստչն 
ի դուոձէ^ և. սսլսէս մքւ քո մեծ՜ ձ՚աԽուոա%հ արոս*՛ 
րուսէծ-քդ առա 9 ի թադաւոոի% 1ւ ս/մե՚եայԱ Արետսց։ 
Վասն զի և ինձ հրաման եա թադաւորն^ վաղ^ 
վազաևի ւքաանել ի դուռե* վասե գի ՚ ասաուահ-ք 
դայս իքս յ*՚*9"Ղ ^ բարեոաոութեստմբ վճարեցինք 
զի ևս առաւել վազա գոյն երթամ անդր, ի դէպ 
է Լ սլստսէշաճ»։ Եւ. ութախացեալ ՆիԽոբոյ և. Մա– 
միկոնեանն Վա^աեայ, առ միմեանս ոչ բազում 
ինչ աւուբս՝ կազմէբ սաիսլով գոբ&ոյն *դի^ոյից։ 
•Հբաժաբեալք ի միմեանց^ չուէին խազազութեամբ^ 
Նիիէոբ էսռ թադօէւոբն ի դուռնք և զօբւսվստբն 
Հայոց Մամիկոնեանն Վա^ան ի Րուինէ 

Ել ^ասեալք յեզբ դեաոյն սասակասլէո բսս1 
յ^ամանակի իւբոյ պզաոբութեաննք և զկամուբ^ 
1Լբաաշասէու դաին աւեբեալ* և էր ինչ որ ի 
աեղեացն բեակչացնք և էր ինչ որ ի սասակու*՛ 
թեն^ 9 ուրցն դիմեցմանց* և աարակուսեալ 
զօրքն^ խնդբէին տեղիս անցի^ և ոչ գտանէին* 
հ. փորձելով ոմանց զբազում աեղիս^ րնկղմեալք 
ի կուրսն ք և ^ազիւ դաեալ անդրէն ելս ասլրէին։ 



378 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



իսկ ՝քստ9 ՝՛ զօո€ս՝վասո% Հւսյո^ Վսէ^§»էն Մ ւսմիկէէԱեաՆ 
մեոձեալ է սէեղի մի յեդր գեւոոյեք և Աքեէսաձաս*՛ 
գրեէսլ օինքհ %շսէ%աւ. խատէ՚Ա սբբոյ կե՚եսասսէուփ^ 
ի9ստնէր ի գեանք և որսլէս ք^դ յ"յ^ սա֊եդի օ–ա%*՛ 
ձ-աղ աեռանէր խաղստղոէ-թեէսմթ ՚բեդ 9ուրսեք որ 
և տեղին §սմե%այԱ գնգի% Ժ՚^էր ճա%§սպար^ 
աեցիռ ս/եդոդոէ^թեստմււ։ Եւ֊ էի"էր "՚յ" "2՛"" սեօ– 
յայսէեիք որ և առ. ոյժ կացա ձի արաԱց ւՒ^էր 
աեցաԱել դիւ.րաւ. րսսէ կամի և ամենայն այրԱ–՛ 
ձիոյն* ի ճշմարիսէ դիաօսցեալ դաւ.ասաոյե ք*ս9 
զօրավարին Հայոց Վէս^աեայ^ Ժ^էր նշան որսլէս 
Րսրայէլեան ժոդովրղոցն^ յանցանեի$ իւրեանց 
քք^քքլ Օորգանան ։ Եւ. ասլա մաեստլ յոսսէսէնն ի 
Ղ*ուինք ■ 1ւ ռ^որդակալա^թ՚եան զսլստսէարառն ւ/ա– 
սէուցեալ Ասաոււօ-ոյ արժանաւ.որաաէս ^ ե նաիւ 
ղադբաաացԱ ոոորմա<Ւու.թեամր րաո սովորու.թ՚եան 
եսէսէարեալ զաուրս^ ուբաիւանային և. ինքեանք 
լէսա ԱսաուքՒոյ ^աճոյիցն ինգալից սրսէիւ։ 

Եւ– կազմեալ Մամիկոնենին Վա^անայ պայ*՛ 
բեձին ՀքԱէյոց արձակէր ի դուոնք կարգեասլ 
ղդոէձօէԱ ի ձեոձ Վրենայ Վանանգացւոյ* ը^Դ "/"ք 
կազմեալ արձակէր եղիսր եղրօրորդի միք Դ՚՚Րդի^ 
նա^աաակին Վասակսէյ գ^րիգքր* "Ր՚*9 ^ասեալ 
ի գուոն ժամանք^ երթային պասէրասս9ու.թեան 
գորէՒոյ սլաաերազմինք և ^արեալք ի դի՛քի մի*՛ 
մեանց գու^Կդքե երկոքեանֆ ե մաանեալ ի պար*՛ 



՚ԼԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 379 

աութիւ^ գունդս Աարե^է^ փախսաակս/ս լինէի%ք 
և բւսռում վիրաւհրք սա%եե§սլյերևիր կոոձ-աԱէինէ 
սՏեւդ քաքառեէսլ ^ստյրսքնման սեսլու.*»ս Մսէմհեո^՛ 
%էէց յ՚րիդորք ցուռեալ մեձ՛ քա9ու.թիլքս^ յւսյանի 
լհնէր զօոավէսրի՚ե և զօրացԱ ամենեցուկ ^ և 
^ռՏէսևեալ %ոոա լէսւութես/ե ս/ե.ուն^ ^ասս/եէր ՚քէ%^ 
ի ԹագէսւորԱ Վէսդարշ։ Լաւ.ստռեստլ Լւ սեսլու.*էե 
Վաես/նդսքցի Վրէնք գոոՄ երԱեցուցեալ քէսքա*՛ 
նսայր։ Իսկ ^աոե^ե փէսքսուցեալ է լեաոնաեողԱե 
էոեզիս ամրանւսյր* ռոո ձերբակալ աըասրէ% և սէքՒքքկ 
հ դրէսպէսոէսԱն էսրքուեէ^ և. անդ սմաԱ անստսեոյ 
փոոոսէէ//ե յան/սնայէ 

^ԼԵ* Ել. յե՜սէ սակէսւ սէւուրց սահսլով ժողո*՛ 
վեէսլ Մամիկոեե*եի% Վա^աեէսյ գսքյրևձի% Հայոց ք 
նւ քքեքե և ամէէԱէսքս ա-խաակհց %ախաոաոքե 
րեդ ՚եսէս չուեալ դեայո աո. Թադաւ֊ոոե Վաոարշ* 
ե. դնացեալք ըսա սլաաե^է աւուրց օթևաԱաց 
ճանապար^ինւ^ ե-րթեալ ^ասասէը ի դա-ոե։ Եւ. 
լուեալ թագասոոէ% Լ ամէքկաքս Արեաց աւադաե^ 
ւ-ոյե դեոթ-սե ՚Վ^ա^աԱայ է դու^ոեք վստովաղակհ 1ւ 
ճեպով ժամ աոաոեալ յասնդիման լէ^էր թ՜ադստ*՛ 
ւորոն ե աէքեսայս Արեաց աւադասւոյս։ Եւ.աՄեալ 
զմէոաւ. զճաեասլար՚^որդութ՚եա1/ե աշքսաաու֊Թիւ^ 
թ՜ադաւորքքն Վստդարշու. գՄասրկոեռեք§ն Վա ՛էանայի 
էքիայն սսէէսլ սիրով ^արցեալ սոո9ոյն ուրախա– 
%այրք այլ ոչ հ*ետ ասելհ քան Ղ"՛/^ ^արցաեէր 



380 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



ղնա այԱ օր։ Եւ. է վազիւձ ժողհվեալ §սմ1քնայն 
աււագաէտէ դրամն արքքէւ^էի և այլ ամենայն բազ*՛ 
մութիւն Աբեացն^ և լէնէը էէոքան մե^Ւք լ^ևալ 
սէսսսէէկլ էալէերովէ 

Սկսանէր խօսել թագաւյ$ր% Վազարշ 1^գ 
Մամիկոնեն^ Վատանա յ* օ։Լու.աքք ասէք քք^4^ 
զամենայԱ իօսեցեալսե ընդ Նէխորոյք դոը էնչ^ 
սլաադԱսմսււ-որօք էէր Աքսառեար Լւ զոբ րնէ նա»՛ 
մակաւ֊ֆ և դոր էնտ դէմ յանդեմաԿ քո և նորս/ 
խօսեցեալ էր բնդ միմեանս^ պատմեսէց մեզ* ՚ և 
ոչ էր քո սաեալ ի րանեցն զոր խօսեռեաք էր^ 
և ոչ բան մի ։ Վասն զի Պերոզի իմ եզքԱիրն անձ*՛ 
նա^աճութիւ^ վամացն և ան^աւանութիւ^տ խոր–՛ 
^րդոյն և անլսողութիէքե Ոէ-մեք և ամրարաաւ.ա*՛ 
նութիւն եթէ զքեզ միայն էր կէքրԻւ^սեալ յԱրեաց՝ 
թեթև թեչ էր ֆլասե* ձ^առայ մի կորն չէի քֆ. Իրում 
թերևս փոխանակ դաանէր* Բ***ձ9 ^՚" է^Բ՚՚Վ ^սլար– 
աութեամբն այնչափ անթիւ բազմքէա^թիւ5տ չաւ. 
որերոյ կորոյսֆ ՚^րոց այՎօր փոխանակի էՒՔ* 
յետոյ ապա և զինքն կորոյս և զք^Իգի" է*՜Ր ^ 
զկանայս։ Արդ՝ ^թէ Դ"՛– եդեալ ես պատճառ քո 
կորսաեանզ և այԱչափ բԱսզմու.թեամԵ որ կոբեան 
րնդ քո ձեոն՝ դու. այսօր հարցման արժանի էիր^ 
և պաաու-^ասի և չարաչար մա^ու* Ր"՚յՏ ՒՐք^ 
այլ է պա աճառ ամենայն գորձ՜ոյդ այգմ և Լորէէ*՛ 
տեանք զ՝^ր դու. գոր^Ւեցեբ՝ ԴՔ^Դ Բ^Գ "՚յԼ՚^յ 



՚ԼԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 381 



էֆ և Օէքէ^կք մեք ^քէսմայէքկէ ՚՚Բաեզի այգ գոբՏ՚ք 
զսր գոէ֊դ կարացեր գորքՒել առ Պերոզի ար^ա՛»՛ 
մար^ոսէ հ կէսմ^բկհր բարաւ-ցն* րադումք Խոր^էի՚ե 
յ^րէս գործ՜եի րս*յց չեղեն ձեոՏէ^աս* զի ^^՚"՛*՛ 
ո§էտց1/ե զս/հձենս ի մա^ տալ ոսյդպլէկ անեբ^ 
/լհէ֊դ^ որակս գուքգ եաուք^ Ք՚^ԴՑՐ ^աէէարելով 
օե1/քեցաղոյս սէեսհլ* րայց Գ՚^՚֊Ք բե՛*"֊ առ "5^^ 5 
համարելով դայս /սշԽար^^ ք4ս9արար մեռսԽ որք 
ժեռաե%) ն ես առա$^ել քա9սւրար կեցայքք որ 
աօլրեթայքգ ե ի միք1ի էք։ Այլ երանթ թէ ե այլ 
որերոյ%1ք զորւ/ ի զոէ^րն Աոարաւ. կորոյս Պերոզի 
կարացես^լ էր աէճ§ել զ՚^յդպ^ի^է քա^ա4ւրաու.թիւնք 
զոր գուքգ արարէք^ և թերես այսօր կենդանի 
էին իրրԱ զձեզգ ե ի ՚քիք^ի ե առ էէեզՖ։ 

Ել. սլաաասխանի աուեսքլ Մստաքիեոնենին 
,Վսէ*էանայ թագաւորիՆ ՎաղստրգոԼք առա9ի «/ւ/*/&՜– 
նայն ր^զ§էւ(քկթես/է/հ^ ասէ* գ։ոՒօսել Ասռաքի Աս՛֊– 
սէուքՒոյ Ա սսւաքի ձեր թագաւ.ռրաա երկայԱ 
րքսնիւք^ չէ արժաե։ ւ*սճ§զի ես զամէքԱաքև զխօսս 
մեր ե զխնգիր ե գ^ամարձակութիւՅտ գորՏ^ոյնք 
գեել զանձինս ի մս^^ք ցոսցի ձեզ ե աւքենսայն 
դրս/էքե ասագանւոյ ի ձեռԱ ^իի*"Ր՚՚յ ԳԲ"՚է ^ 
ւ^քով* զեոյն րագոլմ աԱգամ ասել յերկարուՏե 
է ՚իէգսիս ե ձաեձրու֊թիւեէ Վասն զի գեամս ե 
զաԱ^ասաե րԱութիւճ$ք զ"Ր ասացէք գուք զեզ՛^ 



382 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



բօոէ% ձևրմէ օՊերոգէ^ չաա էր և աոՏս թստգւս<^ 
Հ./քՀք/ք աեսլատշաճէ Րայց ի Բ^յԼ "Ք ^ԸԴ^^Ջք յ"Ր 
ւ1քեէր է %մաեէ բէւեութիմե^ սէսւմռ էր արգեօք 
և կամ կ1/եօք Լ կամ սլաաու^էսսիւ. է^^ ֊ աւյլոԱ* 
էսկ զմեգ ^ոգւովք ^արկա%էիք* որում կարեաց 
Լ վսէա՚եգի ոչ մեր Նաի/եիքն՛ 1ւ ոչ մեք առա9ի 
չկար աց աք կ՚^Ր եւ. ^ակաաառ րոոոքեստլք և. րո*՛ 
ղոքեմքք եթէ սու.ս1 թուրն մեզ օրենքդ ^եր^ ե 
մար գոռ անմաաց րարրաԱշմուԱք ես* ե մե՛ րռնա՛^ 
դատէք զմեզ թ^ամա՚նել զոր կամ ալ ե խորհրդով 
սլաաուել ոչ կարեմք ե ոչ սիրեր զի Տ՜ազր թուիՆ 
մեզ և չ^աւստսէսէմք* ե իշիւաՆարար ե րսա րո%ու^ 
թեաԱ չլսեալ րոզոքոյն մերոյ՝ ե կսւմէիք կորու–՛ 
սան ել զմեզք և կոր ուս աք։ ՚Րա%զի օրէնք մեր 
զսրրութիւե ի/եգրեն^ ե զամե%այԱ աղաեղութիւԱյ 
որով դոգիք մարդու կորՆչի%՝ չաո^էուն յանՏևԱ և 
չկամի՛ն* և աերանց հրամայեն ձ՜առայել և ^հստ՛^ 
զա%դ լինեի որսլէս Ասսաուծոյ։ Եւ "՚րգ ՚եզէ ցու՛^ 
^էք ՚^յր Դ "Ր Ի Պերոզէ Ա՛րքայից արքայէ, որ 
զձեր օրէ%ս կաաարեալ է և սլասէուեալ ե՛նք թէ 
վաս՚ն սլիսէոյուԹեան ե կամ ի կռուի վասսէակ 
ե գորօ՜ ոուռաՆելոյ զաեալ է։ Վաս՚ն զի ձեր 
Արեառ զօրագլուխք բազում եզեալ ի աեղիս 
սէեզիս) ասասռեՆ զմիոյ ուրուք ի դոցանէ զերևելի 
զոր Մ ինչ) Դ"Ր նոոա արարեալ է և ձեր զօրա– 
Դ1ի՚*"ց տեսեաի ս վասս այնաիսի մասաակոյ 



%ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 383 



ԱոռսՅ ձեր ^սէսէուռու֊քքն էսրարեսւլ է։ Րսե 
զաղա եղի գոոձ՜ս *ևոցա և ղմա^ապարսէու.թիւ% 
յւսյանասլէս գէէոե% գ§սւ.առստէլիօք *եոօա և. այլ 
մաբդիկ աշիէսր^ին Հայ՚^Տ^ 1^է ոոպէսէ մարդիկ 
էքԱք լի էսս1/Աս»յե աղաեղութեամբք^ սուաքք աս՛՛ 
պիսէս/եքք սյղաեղագորՏ-քք գաղսէաշոսր9քք գոդքք 
լեաքւեէսխոյսքք գերեդմա*եակրկիսէք^ իտւսբերայք*֊ 
և ըեդ որս կրսեր շինէսկաեք մէսրդիկ ստշիտար^ին 
Հայոռ ^աց գարշէիՆ ուաել լ^դ %ոսաք նւ կքսմ 
րԱաւ. ի մօա իսկ երթ՚ալ առ ՚նոսստք դի մի "1ըղ՛^ 
^իցի^ Գ"՚–յԷ /"ք՛" ^րս*մաէ§ի օրինառ մերոց^ դայիւե 
ի ձէն9 իէէսբէութեամր զձեր օբէՆսգ ուԱէի՚եք և 
րսսք կսէմի սէդաեզեէսլ զկրսսԱն^ գձեղ առ աԱմիաս 
ոՀեէի՚եէ 

^Օաղւսգս "/"՚յ ^ամստրձակասլէս ձսւյսիւ. 
բարբառով առա 9 ի ձեր ասեմ այսօր* ի բաց բար–՛ 
ձէք դիէաբէու.թեա% դվաճսէռդ զայռ յաշիտաբ^էն 
Հստյոցք Դ"Ր ^"՚^իմք առ ստրգարսք և չաաաուէ 
ոք իբրե Ասաու-սէձ^։ Այլ յեաինն զառա9ինՆք 
վաաքն զլամԱք և անսլիաանն զահտա%ի%ք և որդի 
ստամբակ սդայրք և Ծառայ չաբադոբօ՛ ղաէր 
ի^բ^ յորժւսմ ի յեաս տս/եել քկամիյ կամ կո*՛ 
բուսս/եել զձեր սուա օրէնսդ ի ձեռԱ առեալ 
զամէ/հայԱ Տարիս զոր և կամի դոբօ՚ել դովաւ. 
վճստբէ։ րայց ազէք դուք ի մէ%9 որսլէս ի Մա*՛ 
ռստյից զձեր սէերաեց զաաաիւե ի/նդրեցէքք զդորԾ 



384 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



և ղվասէոավ Լ զ^պատս§կու.թիւ^ք զօզսւ.աՈք դքէգ*– 
դաըմաոէ^էւԽ ք և ասաուածսէրար աԽդբվազ մաօք 
ղիւ.րաքանչիւ.ր մար գոյ րասէ իւ.րս§քէսեչիւր վսէէ§*՛ 
ս»ս§կոյ ռսէթժահն ^էսաուռէք։ Մեր էսմե%եռոան 
այդ էւաեք ե՛ն և **՚յդ իճքգիբ* եթէ ^ոը^եէսլ 
^ւսսաաաէք զխնգիբդ զս՚յգ ^եզ^ և է ծ^աուայէււ.*՛ 
թւ^է ձեբմէ ղմեզ ի բաց ^Խ՚՚՚^ՒՔ ^աեել ոբպէս 
օրէՆքՒ% եքն թ§սգ§սւյաբաց^ ԳԲ"՚1 ^ ^Ք՚՚4 Դ*՚*յԳ 
մ՛եզ ^ասաէսսէուե աբէթբէք^ ե է մէնք աւբպէս ի 
ձառայ ռբեբոյ դոբէՒ խ%դբեցէք և քէքզաաէսկու.*՛ 
թիլն* և ձեբ մսէս§ռի Ա սամէէեաս^սէյեաց քսկ»^մբ 
^այեցսէբու֊ք յ*^յբ ե ի գոբՏ՝ %9քբուն ե ^աաուցէք 
ռւսբժա%%յտ^$ 

Ել. իէօսեցեէսլ ռստյս սասեՆայե բանս Մս»»է*՛ 
եոեե%հ% Վսք^սճէէսյ էսռսէ^ի թպգա*–ոբէաե Վասղաբշու 
և սէռա9/ւ աօքե%սէյԱ էսւսէգսձէ֊ոյ դբամԽ^ և բսաբձբ 
ձայ%եւ. գովեցե% ւսմէքԱեքեաԿ ե սա. լսօ֊ս եալսաք 
սաբմսէցեալ սէւքե%եքեսւ% Ը^Գ էմսէսսէութէսԱե 
Մսէմիկո%ե%ի*ն և բնգ շ^քքքքքՀ Յսքողոէ,թ–եա»»ն*ե բսԽէմե 
ոբ ելսքեէհն ի բեբս/Աոյ %ոբա։ *ՐաԽդի ոչ միայե 
Պաւասէառելոռնք ՚^յ1 ^ ա%^սյէււսսէ1էց1է եբեէբ թբդ^ 
1սոսա»% ասքբգեեալ յԱսսէՈէ֊ծ՚ոյ բաԽիռԱ ստ§լԱ Մա*– 
միկոեե%իք ոբ աքսոբժսյե քաղցբոԱ-թեամբ ր*ելի 
լհնէբ յսէեաե^ս սէսե%եցունէ 

է/բում սլասէասխասե սէո^եալ ԹագսէւոթեՆ 
Վաղաբշու^ ասէբ ցՄամիեո%եաեն Վա^աԱ ե Ը***"^ 



աԶՈՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 385 



ս1քեայե ***սյ սաբօսբսէրսս ու.իւասեհռս Մէսմհկո*՛ 
%1քեհն* Դ։Եւ. զամէքես§յԱ զոր է^^ իոր^եալ է ձեր 
և իմաօեսէի և խօսեցսէւ, էս§ՆԱ§քի մեր ձեր Վէս*՛ 
^ամս^ սէոա-եսէլ եղէցէ ձեզ մեր ԳՐ"4 ^ ^^Ք"՛/ 
զւսմեքեսէքե Ւ՚^դՒրգ ձեր այսօր մինչե ցյաւ.ե*՛ 
սէեաես։ Ել. զգորՏ՜ս ապսսէամրու.թեանդք զ"Ր Ւ 
րէւԱու.թ–ե%էն Պերոզէք և ոչ ի ձեր կամաց գոր*՛ 
ձ՜եցէք^ թողեէսլ ւհցէ ձեզ էսյսօրք ե մե ոք 

եւէ՚^"9է է ^^գ**՚^"ր՚*՚ց "ր զ*"յ" գս*^ ուեին^ ե 

կամ Արհ "*յր՝^ յէւ^Լ Ղ՚^յԴ հ.՛՛"^ աո.անձի%ն 
յէսրեանց խօսս ե կամ աո.ա9է աոե Հստյոյ յայսմ 
^եէոէ մյինչե յսււիսէեաԱ։ Րայց դոէ-ք ^աաաակու՛–՛ 
թրւեք զ"ր արժան է Ծաոայհց առ. աեաոս աուեել 
^սօոուցէք առ մեզ ւք""1 ^ կաէոարեցէքՅ>է Եւ. 
զս՚յս ասացեալ արձակեցիՆ զաաեաե%։ 

Ղյ^* Ր"կ է վս*զքււե խոր^եալ ստւագաեւ.ոյ 
դրա%% թէսգաւորին Վազարշոկք զ"ր գէ՚ոէէ՛^ Թէ 
ե %ա ի%քն կ»*՚րհ սերով ախորժէ /ւ կամի լսել 
ե ստռեեի էոալ ՄամիկոեեՆի՚Ա Վստ^ա՚նայ զտէրու.*՛ 
թրւ֊Ա Ս ամէկոսեսեց և զսաարաաեսքու.Թ/ււե% 
Հսէյոց* ե թագաւոր% կամաւ. ե սիրով յանձձ 
առեալ ծ–ա*Աու.ցա%էին Մամիկոնենին Վա^ա%այ 
զկամս թագաւորի% Վաղարշու.^ միարանութեամր 
դրա՛մս աւագա՚Աւոյէ Եւ֊ Մամիկոնենին Վա^անայ 
պաաասխանի արարեալ ասէր* <^^ Ընդդիմանալ կա^ 
մացն ձերոց ե հրամանին՝ չուԱիմ իչխանու.թիւնք 

ԴԱՏԱՐ <էԱՐՊե8Ի 25 



386 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



ե. ւիս կոդՏն կամք ձեր Ա քսրէսրիէ-աձ– կ*"րէ մեձ՜ 
է և ւսռսէւե՜լ։ Րայց կստմէի ստյսսլէս^ թէ ստսկէսւ 
մէ գորՏ– ռուցւսնէէ և սաէսս^ որով ձեզ րաո ս#/ւ«» 
ժահհ ^աճոյ եղեալ ^այէհք. ի վերայց և աա§ս 
որ հ՛եչ թուէր ձեզ ե կամէիք սօւնել աէՆնէէք* 
րայռ առ այս %ու^ագ^ կաս էի թէ սերէէք էաձյ^է 

Ել. թագա լորի՛ն և ասե՚եայԱ Արեաց աւա*՛ 
գս/նւոյե լռեցուռեալ զրստ%ս Ս Ասսհկոեե՚եթն կԼա*՛ 
^աԱաք՝ րազմեռուցաԱէ^քս փտա ի գա^ու. աէրու.– 
թես/մե Մաէքեկոնէիոք աու-եալ մԱա^ րսա օրենի 
ՂւաԽ՚նեառ իւրոոք ե զսսլարասլեսաու-թիւԱ Հքայոց 
աշիէար՚էի%է Ս%որհէիՆ ե այլոռ ու.Խս1ստաադ%աիէա՛^ 
րարառն Հքայոց ք ՚^ՐՔ ի սիս»րաեու,թեամս էէէե րեդ 
աեաո% Մսէւքիկո՚եենից ե սսլարասսլեաիՂւ Հայոց 
Վա^ա%այք իւրաքանչիւր ումեք ի ժամուն^ որ 
ի*եչ աէաք էիս աւստշաճ րսա ասձի% արժաՆա՛^ 
ւորութեաՆ։ Աւ լ^կալեալ զամե՚եեսի՚ն թագասորքաե 
Վսազարշու ե սէմե՚նայն աւազաԱւոյԱ լի սիրով ե 
կամաւ-որ սլաաու.ով ի հրաժեշա կացու.ցստ%էի՚ն 
երթալ իէազաղոէ-թեամր յաշիէարոքե Հս՚յսց* 

Եւ֊ եկեալ աէրԱ ՄամիկոնեՆից ե սաարաաեան 
Հայոց Վա^աՆ հրաժարել ի թւսգաւորէՆ Արեաց 
Վազարշու. ե յամռԱայԱ դրաէքս ա ւ.ա գան ւոյե^ 
^արցանէր թստգաւ.որն Վաղարշ փէա ե ասէր* 
Հ(Վստ՚էա% սաարասլեա Հս^յոցք գո^ ես զ§քէս9ք Ք՚"9 
կալաք ք թէ պիաի ե այլ ես ինչ* ասան։ Եւ զօ*՛ 



I 



ՂԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 387 



ոավէսրէ*Ա Հսքյոց սէեւսռն Մէսմիկո%ե%իցՎյս^անսւյ 
աասսէսւսէսքանի սէուեալ էսսէր ռթ՚ագսօ^որե Վա^ 
ղսէրշփ վ։ՏԼոո հ^չ ձեր բարերարութ՚էւեգ առ մեգ 
ասրար՝ բւսյց Ասս1ույէ§ձ–նք որ* ամե%եցաքս արարեի 
է և զամե՚եայե մէսրդոյ կամի դբ՚^րք՛ ե զօդու.աք 
Ղտմա մեայԱ ^Աար ե վւսյելոէ.չ էր առնել ռայդ ստո, 
մարւէք զոր ե գոա֊ք առ մեզ անարժան Տ՚էսռա– 
յէՑ՛* *^ր**էրէք* "՚յԼ ^"՚ՐԴ"յ ՚ք՚^^կ՚՚՚նացուե անւնար 
էր է յ*էսնսի ղֆլասն թոզէք^ գա^ և սլաաիւ. աուեստլ 
մեօ՚արեցէքք մեռելուԹեան յէսրոէ.ցրչ եզսէյքք 
դգլորեալ և ղեորուսեստլ աշքսսյր^ մի գսէեալ 
կանդեեցէք։ Րայց §քրով^եէոև ^արցէք և ^ամար՛^ 
ձէսեեցուցէք զարգարն ասել որսլէս եգէք աս*՛ 
ԱքուսւԾԱէրստր եենգսէնս§ցու.ցիչ մեռելո ւ.թ ես/ես իմոյ^ 
և յստրուցեւսլ ի ՚^ի9ի սւրսյրէք՝ եսէմէիք թէ 
գբովաեգստե սյնձնս յսյրու.ցեսքլ էր^ և ոչ գկէսս* 
վասն զի զկէսս մեռեալ աեսանեմ գեռ)1>։ Աւ֊ 
թ՚ագսէւորին Վագարշու. ^արցեալ աս էր* ^Աղէ) 
յայանապէս ^անո մեզ զսլէտս բա՛նիդ, զի գի~ 
աասցա–ք^>։ Եւ. սսլարասլեաին Հ,այոց աեաոն 
Վա^անայ Մ ամի կոն էից ասացեար Գ։Զի թէ էր և 
հնար էր շնորդել ճեգ զԱոանու֊աէրու.թիւՏ/ն Կամ*՛ 
ոարակս/եին՝ ստսլստ րովանգստկասլէս շեոր*էեալ ի 
ձէն^ աեսանէի գմեռելու–թիւն ամենայն անգա*՛ 
մոցս կենգանացեալ։ 

Ել. թագաւ-որին Վագարշու աաաասխանի 



388 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



էսրէսրեստլ սաւսրստաե§ոհ% Հ^էսյոց սէեէԱէՆԽ Մէսմէկո^ 
%ե%ից Վստ^ս/հէսյ^ էսսէր* . գ։8սւզագս ոչ ^"՚րէ 
տրս1մեցոլ.ց$սնելոյ զքեզ ի ժամուս ք և. դաոձեէսլ 
սասս զո սաԽ և. ստռա9րն դոէյդ սլաոգև. է/եդոեցեր 
է սէս9՝ ^դՒցՒ 4.՛""^ Ք" սէոսեալ գաէոու-թէսԱ 
կամսաոակաեի%։ Րսկյաղագս աէոու.թես/մե ԱրՏ՜*՛ 
ոուԱսոքս թող յսէյր մէ ք ղի դիաասց1/ս մա ողի 1^ 
\0Է\ որ ի սէո^մէն ենք սպաս ի՚^ֆ աոժանաէ֊ո՛^ 
ոասլէս ցուցանել առ մեղ ե վաստակս ինչ յօղուսէ 
Արեստց ստշի/արԳիս վասաաևեի ^այեսցուք ասլսք 
ե մեք յսէոժանն։ Ւայց ղու. այժմու, ի մ^Ա^ 
սլարգեիղ ղո^ Լ"Ր^ ^ 9ստսա ամենայս ուժով Աքի^ 
րսէսէո լինել յայսմ ^եսէէ ե աողարամիա ե աշ^ 
խաո^աշէն* ե ^րք^ բարեաւ. ի քո ընտանիս ե 
յաշխաո^ե* և ^ասելոյ եորէք ի մէն^ ^րսէմանի 
կաղմ կէոց ե սլսյտոաստՅ>։ 

Ղյէ* Ել. ^ոաժաոեալ թաղաւորին Վաղաոշու. 
զսպարապեան Հայոց զաէրն Մամիկոնէից ղՎա֊ 
^ս/ե ե ղամենայն նսւԽաոաոս Հ^այոց արձակէր 
խաղաղութեամր։ Եւ֊ եկեալ ղօբավաբն Հայոց 
տէոկ Մ՚ամիկոնենից Վա^ան յաշխար^ս Հայոցդ 
ամենայն ու.իյսւաաա^ նախարարօքն Հայոցդ որում 
րնգ առաք ելան էր սու.րր այրն Աստու-ձ^ոյ կա^ 
թողիկոսն Հայոց սողանք աատոսական նշանաւ. 
իւաչին և սու.րր նշ^իտ^րօք ճղԱաղզեաց նադստտա*՛ 
կին յ^րիղորիք որովք և յուղարկեացն իսկ ի դուռն 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 389 



դամե%եսեաեէ Եւ. սլսօոա^եսէլ սոբոյ% Օո^Աէէէեու. 
1լԱսթողիեոսէ% զօոէսփսրքքս Հայոօ սէեսօւե Մաաքէ^ 
զոսեսրց Վ^սէ^աԱսւյ էւ այլ ^էսքսէսըաոսէմս Հ,էսյոռ 
որ ըեգ նմսէ Լ ասմւ/Ասէքս զօբուԱ բազմու.թեասԱքե^ 
ոդ9ոմեէը զեոսստ օր^հութեան ^ամբոսոիէ–^ և ասէր 
ոսրախսէլից սրսէիւ* <էՕ%Տ–ւսսցէ աեաս իմ ի Տէոք 
դի զճդնեալ ոըդւ.ոց եկեղեցւոյ իւոոյ ^9եաց 
ղքիըտ՚եք որ վասե անոա-ամս ՚Րրհսէոոսի քոսէհե^ 
ցէսԱ* ^անգոյց զէսշխաէոութիւձ՚ն ք մսէքոեաց զաղա 
ռի*Աու.ցեք լա֊ստց ղոգէսն ^աւաաաոմացգ ուխէոսէ–^ 
էտլա^ու-թեստն 9ր"ֆ՚ք ^ ԴԳ^&"յ& ամե%եցուե ^աե՛^ 
դեոձ փրեուԹես/ե և աաԱոմոսճս/ե ուռաԽուԹեա% * 
և ոոսլէս փեսայից եդ պսսէնս^ ե. ոոսլէս ^արս*Ա 
արքայութեան իւրոյ զաըդարեաց զձեզ ռաոգուէ 
0%ոո^եսցք՜ բարեիէօսու-թեամռ սբբոց իւբոց^ գաբ*՛ 
դԱսրել գձեզ և. այեու. զաբդուք ոբով զաբգաբի% 
աուաքեէսլբե ե. մաբգաբէքՆ յաւուբն ՚Րբիսաոսի* 
զորոյ զաբդու. սլայծ^էսռու.թեաե աեսչու-թիւնք Դ"Ր 
ա1քս ոչ եսէեսք Լ ու^է1քև ոչ լուսօ-ք և ի սիբա 
մաբգոյ ոչ աեեաԱ^ք Ղ"1՛ "^"""/"՚""՛՛^՛՛՛^ Աաոուէսօ– 
սիբելեաց իւրոցՖ* 

Ել. ասացեալ ռայս ւսմէւԱայԱ սբբոյ եաթողի՛^ 
կոսի%ք և օբVնեալ ղամենեսեան^ նախ գայի% ի 
քստղէսքե Վաոստբշաաասէ ոբ այժմ աԱուտսեի սոր 
քաղաք։ Եւ րսա սովոր ու.թեա% ի լրում սսլարա*՛ 
սլեա՚ն Հայոց Վա^ան, ւ,ւ.խաակէց ՚Խախարարօք՚Ս 



390 ԳՐՈՒԱԳ Գ. ^ 

Հայոց որ Ոեդ ՚կմա ^ է//ե^ վայի՛ն անդ ասուրսք Լւ 
վաաարէէն զուխաս և զեուէրս ի սուրր եկեդեց– 
ւ.ոքն կաթոդիկէէք և ասլա յիւրաքանչիւ^ր աեղիս 
Նէս^աոէաեելոց կոէւսանաոք ե. ^ոգացեալ %աի 
գա էտս դաոմաեոյ ագբասէէսռԱ 1Ց^"*1Ք գսօոա^ 
ոէէ%։ Գային միաբան ամենայն նախարարքն 
Հայոռ 1ւ այլ թադմութիսհ^ զամ1քնայն օր մեօ՜ա*՛ 
աէս ռնձ՜ա^թեամրք սադմոսիւք և ճառիա֊ք հոգԼոր 
վարդասլեաաց եվեդեցւոյ սրրոյ* ուրախ լինէին 
ռա֊արճառեալք առ զօրավարին Հ^՚յոց աեաոնն 
Մ ամի կոն էից Վա^անայ և առ միմեանոէ Եւ. կա^ 
ցեալ անգ աւ.ու.րս՝ ապա չու-եալ զօրավարին Հ^ա– 
յոց աևառԱ Մ ամիկոնէից Վատանա յ^ Գ*"յՐ մաա– 
նէր ամենայե Հք^՚յ՚^ց րաղմոլյթեամրԱ ի րուն 
ոսաանն Հայոց ի րուփնք օրհնելով 1ւ փառաւ.ռ*– 
րելով ռսու.րր Երրորգութեանն դօրութիմևնէ 

ՂՔ* Ցայնժամ գայ յերկիրս Հայոց մարդսլանք 
որու.մ անուն էր ւհնդեկանք ^յր է՚^Լ**՚9էք 
մաառիրք իմասաադայեաՈ ք որ գիաէր ճսսնաչոդոէ֊–՛ 
թեամր որոշել ռիմասաունն յանմաէն Լ զլաւե 
ի վատԹարէն։ 11րոյ տեսեսէլ օր րսա ^րէ զօրէս– 
վարքէն Հայոց ռաեաո^տն Մամիկոնենից Վադանայ 
ղիմասաից ռառա 9սյսէեսուԹիւն ) զսէրռարախո^ու.՛^ 
թիւԱք զաշխար^ա^ոգութիւնք զքա^ութիւե սրսէիք 
զռիաոոուքքիւն ասյսէշստճ յամենայն իրԱ) ի րեաւի 
ոյառա9առիմութիւնք աեսանէր ե զայԱ^ լժէ յոր 



%ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 391 

գորձ՜ և յօժէսրեռուցանէր զինքնք թէսլէա. և. 1լ^րէ 
ի դժուարհ%սե^ Տէր յ"՚9՚՚դէր է ^^"–*՛ նորսէք Լ 
ստմէքեասքս դիւբսյլ. վճարի Լ աեստշխքսէոու.թեամբ* 
Ալ. ր^Դ ւսյսՏափ սէսաու.սէՄաէոու.ր իէքստսսւուն 
աքողու-թէւԱԱք որ րհակեալ էին ի դօրավարէ% 
Հայոց աեաո^տե Մամիկոեենից Վա^ստնայք ռամե^ 
նաքե օր րսէո օրէ սւեսԱսեելով Սէնգեեաէ/ն և զմաաէ. 
ադ՚ելով^ զարմա%տսյր է մէաս հ^Ր ե Տ^աՏ՜ու-ե և. 
ըսէո բա քէ ես էր մա առ էւրոռ ուրախա%այր։ 

Սէրէր զեոյԱ 1հնդեկա*մԱք 1ւ ի գուուԱ ամե%այ% 
աւստգանւ^ոյ% դրաէէե սաէպ և. հւրոռ սրրելեստռ 
զէմասաալից միամս ստո%% Տ՜ա%ոէ–ցա%էր ք աայր 
գիէոել եթստգա լորին Վաղստրշու. լէով ղամենայե* 
ճանաաար^որգեալ յաշխար^էս Հայոց և ինքե 
ԱԽդեկանն ի դու.ոնն^ զամենայն ստ9ոոու.թհւես 
զօրավարին Հայոց ռսէեառնն Մ ամիկոնէից Վա*՛ 
դանայ ք/սօսէր) ընգ թ՜ագաւ֊որէն Վաոարշուք 
առա9ր ամենայն գրանն աւագանւոյն ք յ^յ^ զար^ 
մանալովք ՚թէ ^Եւ֊ յամենայե այդահսե լաւ. եմստս– 
աու%Աք որ իմ առ ձեզ բառում անգամ գրեսէլ էր 
և այժմ ինձէն ասացին աոաւելաաէս և օր քաե 
զօր լին էր էոեսանել աճեցեսէր և ոչ փ"ՔՐ Ի^^ 
"Րբէք նուազեալ ի նմասնէ զսոյն յառա9ադիմու*՛ 
թիէ^ևէ Յազագս որոյ համարձակ ի մ առա 9 ի ձեր 
ասել յայանաաէս ք թէ աւելի ձեզ և անռէսլ այլ 
մստրզսլան կա ցո լցան ել։ յ*անզի օ##հ մարզսլան 



392 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



որ եոթէ§§յ յաշխէսրհւե Հսէյոց %ւսխ էլ առսէ9ին 
դաքս հէոսէսէ Տա^տէ^ Ղ՚^Ը այըե էսյե ոձհ* ղի §ու.մ 
սէեձէ% այնՏսէփ շնոր^ և. ա9ողս$ե խոբ^ոդէսեաԽոա^՛– 
թիւն բեսէնեէսի բայց ի ձէՆ9ք որ ւսսսէուաձ-անէքէսնքգ 
էք 1ւ քաե զմարդկայի% րԱութիէ^ա հ էքեր* աւ#ք 
ոք ի մարդկսքկէք ^ամարձակասլէս ասեմք թէ 
սաևէսւ. ոք է որ Ղէսսեսսէսէ է *եսաէ 

դ։Եւ. դարՅւեալ օաոար մարզպամե որ՛ երթստյ 
յաշխար^ե Հայոռ^ աշխարհն մե^Ւ էքյամս երեուս 
և. երիս ^առիս եէսրէ ճաեատել նսքխ զիրս աշիէար՛^ 
^ինք ռդիւրն և. զդժուս9ր%ֆ աաա զմարդիե ստշ՛՛ 
խէոր^ինք զլաւսե և զվստսէթարաէե ^ զասլիրսօոսհ 1ւ 
ոսլիսէԱէեիս%ք և վարելով ր"*" ա%դիաութեստ% 
խաւՆն ի խուոձ^ ոգւոռ շաա ծ՛անր լինի է Րսև %աք 
գի րնիե ի յաշիտար^էն է՝ ռամենեսեան ի յակս/եէ 
ճանաչէք և ռլաւ.սե սաւ լսէւյէ ունի և զանպիսէաԱս 
առ յեաինս։ Առաւել ես որ լինի ւհր**՚Փ՚9 Դ՚՚Ր 
ես ասեմ ձեռ* մարզսլամն սլարսիկ որ երթայ 
յաշխար^ն^ 1^աւ. երթայ ե որդսովք^ դրամր ե 
սիրելովբք Ծաո^այիւ֊ք ե աոաի/սեօք* ե այնք 
ամենեքեան թէ դԱրեաց աեաոձ ռռոճիկ^ ուաեն^ 
չէ սաեաւ. ձ՚ախսնք ե թէ ռաշխար^ին ուաեն^ շաա 
վասէնգ ^էսսաեէ աշխարհին մարգվան։ Րսկլ նա թէ 
լէնի^ զիւ֊ր աանն ^ամրար ուաէք ե այն ամենասյե 
յարքուՏսի գանձ համարի ք ե արքունի իրաց օգոսսա 
լինի է Ես յաէւԱ Վատանա յ ի լստւութիւն նայելով 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 393 

ե. յէս9ողէսկոԱ^1էւՖք է ռսւղու֊մ ժամուց խորհելով 
է մրսէս էմ և լալ. ^ստմէսրելով ստշխար^ին իրստց 
և արքաէա^էի^ ^ամարձավեցայ ասել։ Խորհել զար^ 
ժա^ն և աոհւել դուք գիաէք^ եզրարքՖ։ 

Ել. լուեալ գո՛յս ամև%այԱ բսքԱս յ1հեգեկաեայ 
րագաւ-որԱ Վյաղաոշ^ և. ասե%այե դրասՆ աւագաս*՛ 
՚^ոյն^ ^աճեալ րեդ բաեսե ոէմէ/Աայե ԱՏԱղեկա%այ^ 
զաըմէոցաԱ ամեՆեքեաե որք լույտքմեֆ և մեքՒսէւ. 
գովուՔ՜եամբ ստո, լստւյ/ե Լալան ռՍէեղեևաեք ոո^ 
սլէս զայր, աիրասէր և աշյխար^աշէն։ 

ՂյԹ*^ ^ադվաղակյի ^րամայէո թագաւ.է^ոԱ Վսէ^ 
ղարշք սի արոտն ութեաւքբ ամենայն աւոտգանւ֊ոյ 
դրամն և Արեաց^ ^րովարսէաԼ աուեել է Հայո^ ե 
դաէրն, Մ ամեեոնենեց ե ռռօրավարն Հայոց Վա^ 
դան^ մարռաստն ե վերայ աշխար^են Հայոց ■ կար՛*՛ 
դեր Ել֊ բերեալ ռ^րովարաակ մարռսլաեութ-եանն^ 
սւայքքե ցզօրավարն Հայոց ցաէրն Մ ամհկոնենէց 
ՎաԳստն ք ե ա9ով ՚էոօրրԱ ԱսաուՄոյ՝ մսէրզաս/ե տքևս» 
ր վերայ աշ1սար*էե% Հայոց կարդեալ Ղստսաաաէեն։ 

Րսկ աէրն Մամրկոնենհց ՎաԳանք. ռօրաւ1արն 
Հայոց ե մարզսլանք բեկալեալ ռքէրովարաա1^ 
մարռսլստԱուՔ՚եամե ե ձեռաց դեսաանենք թ-էսլէսէ 
ե ռ1սաԱսէաՄուՔ՚եւե Հոտյ մարդկան ճս/եստտելով 
Տ՜անրանայր լ^դ էր"^ "՚յլ սակայԽ և ոչ ը^դդէ՛^ 
մանալ Հրսէմանհ թադաւ֊որէն հշԽէր ^ ան^եա*՛ 
ղանդ ւէ^^է* Աոեալ դ^րովարաակն^ է՚^Գրէր 



394 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



վազվադստկքւ աԽդրուվսէր^ եոքքալ ե սէունս Աս– 
սէուձ-ոյ։ Եւ. լու֊եալ ղոտյս մաըդկաԿ/ե որ է քասՈէս՛^ 
քե^ էհ^ք դրո^ էոոէ-եէսլ առ ^ասաբսէկ ասմէաԱէսքս 
մէսրգոէք %սէ1սէսրստր»սց և. սէղէսսէաօ^ ոսսէաեևադ 
էլ ռսէմեաԱք սւոԱսես և. ևաեաեօք հ-երոս և. էոդսւէոօ^ 
ւսյւ ե ^արսուեք աեգսւմ յէսռէսգւսօէոէսց^ մոէւսաեԱսլ 
առ վայր մի առ խ%ռիՂւ ռամօթ ^արս%ութես/ն^ 
գիսեէէէլ րեթանսքյԱն յեեեղես^ե։ Եւ. ոչ բաւեալ 
քէնդուեել գասեՂէեսեա% ասհԽ Ասսէո^Մոյ^ Խու.1քկ 
արաաքոյ սրա^ք եկեղեցւ.ոյե և փողոռք և սէմե՛^ 
Ղւայն աեոիք ^րասլարակառն շոէ–ր9ա\§ակի։ Եւ֊ էր 
սյյե օր անյագ ի/նդու.թէւե և. էսԱսսլառ ուրաԽա–^ 
թիւե ասէոուաօ՜ասէր րարեսիրասն և. ոո9սէ/սոր»՛ 
դուրդ՜ մէուսռ լաւ.աՂայեսստռ ք էլ սուգ թաքսս/ե^ 
ձւսլից 1ւ արւոսու-թէւն անէքքսհթար^ իէօթսէմսէսւց՚ե 
1ւ քսարգսէքսաոէ 

Եւ. սրբոյ կաթողիկոսին Հայոց 8ով^ա%%ու 
սէեսեալ զա%կարքՒելի աւևաաւ.որութիւմն ք ^որ^ 
դեալ յԱսաու-Մոյ ի մամաԱակս երաեելւ.ոյն ք 
րերկրեալ ցսՄալից սրսէիւ– աայր սստոմոսել է 
ժամուն* 0:8 եկեղեցիս օր^եեղէք գԱսաուաՏ՜ք և. 
ղՏէր յսաղրերացԱ է^սր^՚՚յէլի^* ե կարդացմուԱս^ 
^րամայէր^ ղաեղի ելիցՆ Րսրայէլի ի ձ՚առսէյու՛^ 
թե%էն Փարաւոֆլի ք ե ի Թագաւորութե%էէէ^ ղրՆ՛֊ 
թերցուաձ-%՝ ուր թագաւորեցոյց Րաւիթ ղ՚՚րդի^ 
ի՚֊ր ղՍողոմոեէ Եւ եկեալ ի%քե ի աեղի լսողու^ 



աԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 396 



թեէսէքս ասսէէճանէ/Խք 1ւ աուեալ զխաղստղոսթեսէԱ 

Հ/« Վ։Րաղում էքերաարանօք ե. ազգի աղգի 
ցուցակէքլթեամրք ^Ր^է^^ ^^Ր ^ *"էը օէսուս 
յ^րիաոոս զիւրոյ գալսւոեաէէԱ Ա՝ մարդաեաչոյն– ի 
սէքւ.րբ Լ յասաոէ-աձ՚էսծ՚Աե եուսէ% ^րսէգրեասլ յ**յյ*՛ 
ա^սբհրէո մեզ զօրի%ա1^ ի սեզրաեէ* — մոըե՚եեէսսե^ 
ղեը^քսելե կոյաքկֆ եգիաաակա% %շանէսգորՏ–ու.–*՛ 
թեամբքն^ զանազսէէոուք^իւն ^րէակս/ե օրի%ստցԱֆ 
զե^մամբ գս§ռէ%%^ զազէոսէաբւեոութէէձտն Րսրայէլիք 
որ՚՚յ ճշմէսրէա գւսռհսե զե%մւսմբ փր^^է"Տ էէ" 
ամեՆայե էսոէսրածք* Տ՜ովուե ճան ա սլա ր^ որ դու.*՛ 
թեամբն^ գաւազա%ին զեոոաՏՂւրլթիւեփ ^եզձմուես 
Եգիսլաա0ւ.ոցն^ զ^նոյ մարդոյն մեռելութիւն* ի 
Յորդաեաե ճաեասպսէր^ոոդելոյ ժոզովրդեաե% աստ– 
էուս^ու.տէֆ րսսք գրելոյ հ ևէսոգէէԱ ^ երկոսէասաե 
բղխեցելոց% աղբերօնք 1ւ եօթաեասու% էսրմաւ.ե*– 
սեւսց Ծ՜սէռոցՆք 1 օւկեսէբեսւցք ստսէ^ ՓրԱԷ^ ՚^յԼ ^՚՛ 
եօթ-աԱասունսք զորս և. աոաքեաց ի բժշԼու-թ-իւն 
^իւ.անդացհԱ ՚^Ր՚՚Տ ք^է՚էէ՛^ ^ աազոց% ճաշսէկ*՛ 
մոէՅտք զ^սէմս քազցրու.թեակ ոսէւէէքս յքւնքեանսք 
այլ անդէ՚հ անկագորՏ՜եալ ի աեզւո^ն՝ ցուցաՆ 
ազբեւրս։ Րսե ելք երկոսէասաՆ ազբերացն յ^Ր*" 
դսքբու.զխ ակաեց է բացստրձակ աեզիս ձ-աւ֊ալեալ 
զբազու.մս օ՜ստւս/լեէսլ ս/ե գա սաս/ես ցու-ցս/եեհա 
ծ^ստզկսէլիցս ե սլսէղալիցս և սլա զա բերս 4^ "ՐՔ զ^"՛ 



896 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



րասելէ եոկոԱՈէսսանհռ էսռաքելոցԱ ու%էին Ղ^^Ր՛^ 
պարս/ես* զորոց և. այսօր սաղմոսերգե յսէյաևեէսռ 
զճչմարէոուՔ^խձէ ֆ ^ ըստ ասելոյն* ^օեկևղեցիս 
օր^նեցէք զԱսսէույսծ^ք և զՏէր յաղրերացն Իսրա^ 
յէլէ^ք Այ՛՛ յորղարապխ ադբեբաց շնորհք %մսէն 
Եդեմեաե գրսէխսէի՚ն ստռթերֆ զորմաևէ Աէսէք 
գԵլսէեէր յե^ը1լըէ ե. ոռոգս/սէր զամե*ևփսյԱ երեսս 
եր1վբէյծֆ հ՜Մեալ սա֊րր աքւս*քելոցն ի կոէ–սսէԾ1քկ 
ասղրերէ Րաեեն՝ ԼՏ^^Լ յ՚՚՚՚^/^^ցք՛^ զամ1քեսէյե 
երեսս երերի։ Ր սոցստ քարոռուՔ՜եաե ծ՜ովու-ս^ 
մեղք մեռանինք արարաձ^ք կե%դա*նսէեսէե*^ Փարա*՛ 
ւոն րեկղմիք Րսրայէլ ապրի* ձ-առայոէ^իէ^տն 
սսլստռիք ստզասէու-թիւմն ^աստսէԱէի* գստէւԱ րաշիէիյ 
ս§զիՆք ստ%մսէ^ահան* ճաշակոզք գսւռիՂէե եր1^սէ– 
Ճա1ւսէսլսէր^որգք լի^ի^ք աեճսէչսէկողք ծ-ովասոյդք 
կորնչյ/ե* ^եթանոսք իսրսէյէլաԱա% ք սստսաաեայ 
փստրստւոնստեերա ի Յքէրդա%աԱու. յորձաՆս% սու.– 
ղեստլ կիռու։ 

<1Ա %որ ե աեասէԱէոԼաէ սքաԱչելեսէց գորժ՜է 
Երեք ս/Աարսասէ մս/եկոսնռն^ ԳՐ"9 ^՚՚տի^ ռօզսէ*՛ 
ցոսցի%ք ե վսէակք երկոս1ասա% աղրերցս քարո– 
զու-թեան՝ սքուրսն մկրսէութեան աւ.ազաեի*ե 
^րստցու.ցի%։ Այլ մի ե ^ոյԱ րարեձև ՐէսրելէէԱի 
^%ոցե և րարերսցի ա%օրի*ես§ց% րոցաեասյր* և ստսսէ 
դոմաՆց ստւսէսս/սին 9՚"՜ՐՔ /"՚֊՚՚՚/ք ^՚՛՛/ զս^դս՛ ռոգւոց 
մերսէելոցե^ լուսստսստրգեստլ %որոգեՆք ե սս»րգս§– 



դյււար փարպեցի ց97 



ոութեան թ^ամի% ^ա%գերձ գործ-ովք ^1էն մար^ 
դոյն^ յս*յրհչ ^ոէ֊ր աեաեցէսվաե փոխեստլ նիզուեէ 

Վ։Եկեղեցւ.ոյ "էըէ^Ք* առաքելոց% "ՐԴէՔ^ 
՚Որիսաոսի արեան գ/՚^ք* մէ քՒառայեցու.ցէսնէք 
զոգիս ձեր երեու^ղի մաըղկս/ե* (էսէու^ զկայսեըՆ 
կայսեր ք և գԱսսէուծ-ոյն ԱսԱՈու^ՒոյՖ* վ^յեեեղեցիս 
օր^կեցէք ղԱսաուստՏ՜ք և գՏէր յէսղբեոստցե Րսրա՛^ 
յէլի»ք աա սիրեցէք զեկեդեցի, և սիրեց այք 
յեկեղեցւոյ* զթստգսյւորս Ք*^դցր***ցոյց եկեղեցի* 
զղսէզս/ես րեդելստցոյցք ռ գայլս դառէաես ասրսէր^ 
զձեզ պսէյձ-Աէռս/ցոյցք զթ^ամիս ճշմսէրսէութես/ե 
ԱէմսէՏեցոյց ։ 

^Այլ ես սւյսօր ստռ ց%ծ՜ստլ սրսէիս և ու.րս§^ 
խաեալ մսէացսֆ ^ամրարձես§լ զձեռս ի յերկի%ս^ 
րեդ ծ՜երոյն րաւ.թսւյ սէղստղակեմ առ ԱսսէուսէՄ 
զոր ի"^ դրուստսէեստց գոդուՕ-եսօքր Նա յսէոստգս 
որդւ.ոյ% իւրոյ Սողոմո%ի մաաուցա%էր Ասսաւձ՚ոյ 
րարձրելոյ* <ւ։Օր^եեալ է աէր Ասաա֊աՏ^ է*՚՚Ը"՚յէլիք 
որ եսէ ի՚եձ ի սսքւակէ իմմէ նսսէել յաթոռ իմք 
և Ա՛չք իմ սէեսա%ենՖ9 Տ^սէ/ն ԱՏ կցելով Ր^Դ մար՛»՛ 
գսյրէի%^ ասեմ էքևոքս ե ես* գ։Օր^եեստլ աէր Աս– 
աուստձ՛ Րսրստյէլիֆ որ եա ինձ տեսաեել ղորդիս 
եկեղեցւ-ոյս որ ի%ձ ^աէ-ստսէսէցաւ^ սլասէու֊ով շՔ^*՛ 
ղութ-եամր սլայՏ՜աոացեալ ի յ*րիսաոսէէ Հրէայքն 
սլասլասձեսցէէե ք ա֊րացողք ամաչեսցե%։ ՓաԽեաւ 
Ադոնիա^ որ աոս/Աց Ասաոէ-ծ՜ոյ կարՏ՚էր թագա*՛ 



386 ԳՐՈհԱԳ Գ. 



և լիս կոոՏե կամք ձեր 1լ էսոէսոոսաձ– կ*"րհ մեծ՜ 
է և առսօ-ե-լ։ Րայց կամէի այսսլէս^ թէ սէսկէսւ. 
մի, գորձ– ռուօանէի ե. սսսսսք որով ձեզ լլսէո §սը՛^ 
ժանի ^աճոյ եղեալ դայէիք ի վեոայք և աաս§ 
որ ի^Տ Թուէր ձեզ և կսէմէիք աէւեել աո^տէիք* 
րայռ առ այս %ուագ^ կասմէի թէ %երէիք ի%ձյւ>է 

Ել֊ թսէգաւ֊որիՆ և. ամե%այն Արեաց աւ.ստ*– 
գս/եսոյԱ լռեցուցեալ ղրաԽս Ս ԱսմիկոեՄսիՂւ %««/«• 
^ա%այ^ րազմեռոսցաեէիՂտ էքԱա ի գսւդու. աէրա–՛ 
թեանն Մամիկոնէից^ տու-եալ ցե՛**^ րսա օրինի 
Ղւաի/սեաց իւրոց^ և զսսԼարստսլեսէութիմե տայոց 
աշԽս§ր*1ի%։ Օսոր^էիՆ և այլոց ու.իտաաաադ %աի§ա՛*՛ 
րարացն ՀքԱտյոցք "ՐՔ ի միարասութ՜եաէ/ե էին է^դ 
սէեառե Մս*միկո%ե%ից 1ւ սսլարասլեաի% ՀքԱէյոց 
Վա^էաՂւայք իւրաքաԱչիւ֊ր ումեք ի ժամոմս^ որ 
1քեՏ սլէաք էի" սլւստշաճ րսա ա%ձի% արժաեստ՛^ 
ւ.որոէ–թեասէ Եւ. չակալեալ ռամեսեսի% թագաւ.որի% 
Վաղարշու. Լ ամե%այ*ն աւ.առաԱէ^ոյԱ լի սիրով և 
կսէմաւ-որ աաաու.ով ի դրաժե՚դա կացուցասէիՆ 
երթ– ալ իտաղաղա֊թեամր յսյշիքարհէՆ տսքյոց։ 

Ել. եկեալ աէրՂւ Մ ամիկոնե՚սից և սսլարասլեաե 
Հայոց Վա^աՂւ հրաժարել ի թագաւորէՆ Արեաց 
Վաղարշու. ե յամենայն դրաՆն աւ.ագա%է֊ոյ%^ 
^արցանէր թագաւ.որ% Վաղարշ զեաս ե ասէր^ 
Հ(Վա^աՆ սսլարասլեա Հայոցդ գո^ ես զմէն9ք Ք՚"9 
կա լաք ք թէ սլիաի և այլ ես ի^եՏփ ասա1>։ Եւ. 0Օ«– 



ղԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 387 



ոէսվսէոի^ Հք§սյոօ Աոեէսուե Մսէսհ1ոաե*եհռՎ^ա^աեէսյ 
պասսէէսսիանէ սէուեէսլ ստսէր օԹագէսւոոս Ղ^ա՛^ 
ղարդփ ՀտՏէոր հ^չ ձեր բարերարոսթէւնդ առ մեզ 
ասոԱսր^ բայց ԱսէոուօսՏ՚նք որ՝ ամե%եցուն ստրարի^ 
կ և զստմե^այե մարդոյ կստմե ռրարի և զօգուսէք 
Ղ§մւս միսէյԱ Ոստր ե վէսյելու.չ էր էԱէւԱել ԳԱ՚յդ առ 
էքարէԼք դ"ր ե դոէ-ք առ մեզ անարժաե ձ՚սւռէս*՛ 
յհցս ստրարէք* այլ մարդոյ մա^կանառուի աԱ^ար 
էր։ 7*անզե զսեասԱ րոզէքք գստՂ ե աասէեւ. ւոուեալ 
մեծ՜արեռէքք մեռելու-թ՚եաե յ՚"Ր"՚՚–տ1՛^. ^7"՛/՛^^ 
զգլորեալ ե զեորու.սեալ աշ/սսւր^է մէ գաեալ 
վԱսԽգևեցէք։ ի այց որով^եաև ^արցէք և ^ամար^ 
ձէսեեցուցէք զսէրռէսր% ասել որսլէս եզէք աս*՛ 
սէուստՄաբստր կե%գա%ացու.ցեչ մեռելութես/նս իմոյք 
ե յստրուցեւսլ ի ՚^Ւ9Ւ արարէք՝ եստմէեք թէ 
զթոզասդաե աս Յաս յսյրուզեալ էր^ ռ ոՏ զզէսս* 
վաս% զի զեէսս մեռեալ աեսասեմ դեռ1>։ Եւ֊ 
թ՚ազս»1–որի*Ա Վազստրշու. Ղստրցեսւլ ասէր* ՀԱզէ^ 
յայսէնսէսլէս օ-ս/եո մեզ զաէսւս րս/սէդք զհ դհ՛^ 
աԱսսցու^)1>է Եւ֊ սաարաաեաե% ՀքԱյյոց աեառն 
Վյա^աեստյ ՄսէմիեոՂւէեց ասս^ցեսէի <1^էԼհ քՅ՜է էր ե 
Դէւար էր շեոր^ել ձեզ զաաԱու֊աէրա-թիւ^Ա Կամ*՛ 
սսէրաեաեիՂւ^ ասլստ րովս/եդաեասլէս շնորդեստլ ե 
ձէ%9^ աեսս/եէե զմեռելու.Թիւե ամեՆստյե ս/եռա*՛ 
մոցս եեսռանստցեալ։ 

Ել. թէսդսօ֊որէքս Վսէզստրշու. ասքասէսետաեե 



388 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



արք/տրեալ սսլարւսսլեսէիՆ Հայոց սէեսօւե Մէսմէեո՛^ 
*ս1/եիռ Վա^անայ^ ասէո* . ^Օէսոէսդս ոչ Ա"՚րէ 
Աոըամեցու-ոաեելոյ զքեդ ի ժսէսու.Աք և. դաոձեալ 
վասս գի %ա/ս և ստռստ9հ% զ՚**յդ պարգև. էէԱգրեսեո 
է մէն9^ ^դԷցԷ փ*՛"^ Ք" աոէ^եալ գտէոութիւն 
կամսաոակա%ի%է Րսկյադագս տէրութեամն Արծ–*՛ 
րունւոյն թ՜ոգ փ՚*յր ^եք գէ գհսւոէսցեն մԱսրդէփտ 
1^4*1 "Ր է սա^մգԱ ե%ք սսլաս Ւ՚^ֆ ս§ոժաեաւ.ո*՛ 
ոաաէս ռուցաեել առ մեգ նւ վասաաևս է՚եՏ յօգուսա 
Արեաց աշքսսէո՚էէս վասաաևեի ^ստյեսցուք աասա 
և. մեք ւաոժամԱէ իայս դու. այժմու, ի մէՆ9 
աաոգեհդ գո^ լեո) և 9աՆստ ամէաԱայԱ ուժով սէի^ 
ոասէր լհ^ել յ^*՚յ"^ ^էոոէ և աոգաոամէսէ և. աշ^ 
խար^աշէն* և ^Ր^ բաոեաւ. ի քո լ^աաեիս և. 
յաշխար^ն* և ^ասելոյ երռէք ի մէ%9 հրամանի 
եագմ 1լաց ե. աաար§սսս1յ>է 

Ղյէ* Ել. ^րաժարեալ թ՚ագաւորրէւ Վադաոշու. 
զսսլարապեան Հայոց զաէբն Մամէէլո՚նէից ղՎա^ 
^աե և գամեՆայն նաքսաոէսոս Հ,այոց ստրձաեէո 
խագագութեամբ։ Եւ֊ եկեալ գօոավարԱ Հայոց 
աոէրկ Մամհեո՚Աենից Վա^ա% յաշխար^ս Հայոց ք 
ամե%այե ու֊/սաաաէս^ *Աաէսաոաոօքե Հայոց* ոոու-մ 
րեգ առէս9 ելակէո սուրբ էսյրԱ ԱսաուԾոյ Լա*^ 
թողիԼոսե Հայոց սո^աԱք աաաոււսևս/ե %շաեաւ. 
խատէքս և. սուրբ նշ/ս^է^րօք ճգեագգևաց %ա^աաա^ 
կք՛^ Գրիգորի ք ոբովք ևյուդարԼեաց՚Խ հս1լ է դուռհ 



՚ԼԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 389 



ռսէմՄեեսեսէե։ Եւ. աս§սէա*էեստլ սրրոյն Օո՚էասնու. 
եօէթ-ողքէեոս/էհ զօոավէսր/է% Հսէյոռ սէեաոյԱ Մէսսհ*՛ 
կոնենից Վա^ա՚Աայ և այլ նախարարաց՚ե Հայոց 
որ րեդ %էքսէ և. ս»մ1էՆաքս զօոույէ բ.սէդմու.թ–եամս^ 
ոդ^ունէր զնոսաս օր^եոսր՚ե՚աե ^Ասմբու֊րհսք ե ստսէր 
ուրախալից սրսէիւ.* (էՕնՏ՜ասռէ աեձձ իմ ի Տէր^ 
դի ռճգեեալ որգւոց եվեղեցէ^ոյ իւրոյ 9%9եաց 
դքիրսքԱք որ վասս ասոէ-ստսս ՚Բրիսաոսի քրաեե^ 
ցաՆ* ^անգոյց զաշխասէու.թիսե% , մաքրեաց դաոա 
զի%ու.ց*Աք լու.աց զոգիսԱ ^աւ֊աաարմացդ ու.խաա^ 
սլա^ու.թեա% 9րոֆւք և զգեցոյց ամե%եցուե ^աՆ* 
դերձ փոեու.թ՚եան և աասէէքուճստն ա֊րաիէու-թեան* 
և. որաէս փեսայից եդ ասաևսք և. որաէս դարսե 
արքայութեաե իւ.րոյ ղարդարեաց դձեզ զարդու.։ 
օնոր^եսցէ բարեխօսա֊թեամբ սրբոց իւրոց^ ռար՛^ 
դէսրել ռձեղ և. այեու. ռարդու.^ որոմ ոարդար1քս 
առսէքեալքե և. մարգարէքե յաւ֊ուրե յ*րիսսքոսի* 
զորոյ զարդու. աայօ՚էսռութեաե աեսչուԹիւնք Դ"Ր 
ա1լն ոչ եաեսֆ և. ուե1քս ոչ լուաւք ե. ի սիրա 
մարդոյ ոչ ա%կաւ.ք դ"ր սլէսաորւսսաոեաց 1Լսաու.աձ՛ 
սիր ել եաց ի ՚֊ր^ց ^ * 

Ել. ստսացեալ դայս ամէքԱայԱ սրրոյ կաթ՛ոդի*՛ 
եոսի%ք 1ւ օրդեեալ դամենեսեաս Նստիտ դայիս ի 
քս/դԱ/քՆ Վադարշասլաա որ այժմ աեուանի Նոր 
քադստք։ Աւ– րսա սովոր ուՔ՜եաԱ իւ.րում սսլարա*՛ 
սլեան տայոց ՎադաԱք ուիէաաեից ՚եաիէարարօքե 



390 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 

Հայ ոռ որ քլեդ %մա ^ էքքե^ կայի*և աՆդ քսւու.րսք և. 
էլատարէիՆ զոսիօոս և զԱա-էրս ի սուրբ ե՜ևեղեօ^՛ 
լոքն կաթողիկէի ֆ և ասքէս յիւրտսքստնչհւր սաեղէս 
՚1ւա^աս$ակելոո կու֊սաեացք և ^ոգառեալ %ախ 
զաէսէս դարմաեոյ աղքստաքսռՆ^ էՑ^՚՚՚ԼՔ նա՚^ս՛^ 
րէի%։ յ*այի% մի արան ամե%աքե՝ նախսեր սէրք% 
ՀքԱյւյոռ և. այլ րաղսուՔ-հէՏե^ զամէ^այԱ օր սեՄա՛^ 
սլէս մԱՄոսթեամրք ասղմոսէւ.ք ևճառիւք դոգ1ւոր 
վարդասլեէոաց եկեդեօւոյ սրրոյ* ուրախ լիՆէիՆ 
զուարճտքտցեալք առ զօրավարէՆ Հայոռ աեաէւմս 
Մամիկո՚եէից Վա^անայ և առ միմեա%սէ Եւ. կա*՛ 
ցեալ աեգ էսւուրս^ ապա չու-ետոլ դօրավարի% ՀքԱտ– 
յոռ աեառե Մամիկո%էիռ Վա^անայ^ Գ*"յՐ ՚^"""՝^ 
%էր սէմև%այե Հայոց րազմութեամրԽ ի րուԱ 
ոսէոա%% Հայոց ի Րուինք օրհնելով և փառաւո*՛ 
ր1քլո՚1 Գ""՚–ՐԲ ԵրրորդուԹեամս դօրութ՚քււսն։ 

ՂՔ* ՕայԱժամ գայ յ^րկէր՝՛ ^"՚յ"& էք ար դպանք 
որում աՆուե էր Ա^նգեկա%ք այր խելացի ֆ 
մաադիրք իմասաա^այեաՈք որ գիաէր ճաեաչոոու– 
թեամր որոշել զիմասսէումե յաեմէո^Ա և զլաւե 
ի վաաթարէն։ Որոյ աեսեալ օր րսա օրէ ռօրա*՛ 
վարքքե Հայոց զաեաոն% Մամիեոնենից Վա^անայ 
զիմասաից զառա^ասւեսութիւեք ռարգսէրախո^ու–^ 
թիւԱք ղաշխար^ա^ոգութիւեք դքստ9ութիւԱ սրսէի$ 
դդիպողութիւե աաաշաճ յամՄԱայԱ իրԱք ի րեաւի 
գյառա 9ադիմո ւթի ւե ք սէեսա%էր և ռայեք թէ յոռ 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 391 

գոոձ՛ և յօժւսրեօուցաեէր զքքԱքնք թէսլէսա 1ւ կարի 
ի դժուարինս%՝ Տէր յ*"9ք*դէր է ^^"–^ %որս9ք ե. 
սէմՄԱէս^ դէւոէԱԼ. վճւսրր 1ւ աեաշետսօոութ՚եաէքրէ 
Ել. Ր^Դ էսյսՏափ էսսաու-աՄԱէսասր հմէսս$ոուե 
էս9ողու.թիւնԱք որ րնսէկեալ էքքե հ զօրավարհ% 
Հայոց սէեաո^ե Մամիեո%ե՚նից Վէս^սէնայ^ զամե*՛ 
%այԱ օր րսէո օրէ աեսսէեելով Ս^նդեվամս և ռմտաւ. 
ասօ-ելոէՐ զարմս/նայր ի միտս իւր է ձ՜ա^Ւու֊վ և 
րսաո րարեսէր մաաց էւրոց ու^րաԽ անայր։ 

Ա/էրէր դեոյն ւհնղեկամնք ե. ի դու.էւԱ ամէէԱայԱ 
ռււ.ագանւ.ոԽ դրամս սաէա Լ իւրոց սիրելեասց 
ռիմասէոալից միէոսե աււմս է^աԱու.ցակկր ^ աայր 
գքէսէել Լ թագաւ֊որին Վաղարշու. լէոՎ զամե%այԱէ 
՜ճաեսէսլար^որդեալ յաշքսար*էէս Հայոց ե. հՆքս 
1սեդեկահՆ ի դու.էւե%^ գԱսմե%այ՚ե ա9ոոու.թիւնս 
դօրավարի% Հայոց ռսէեաո^/էէ ՄամիկոԱէից Վա*՛ 
^անայ ք/սՇսէրյ Ր^Դ Թադաւ֊որ1քս Վաոարչուք 
առա^ի ամե%այ% դրա%% աւագանւոյնք յ^յ^ զար^ 
մանալովք թէ ^Եւ. յամեՆայ% այդաիսի լաւ. իմաս՛^ 
աա^Աք որ իմ առ ձեզ բազում աեգամ գրեալ էր 
և. այժմ րնձէՂէ ասացին աոաւելաաէս և օր քաԱ 
զօր քի^էր սէեսաեել Ասճեցեար և. ոչ փոքր ի"^ 
երբէք նու֊ազ&ստլ ի նմանէ զսոյն յառա^ադիմու.՛^ 
թիւնէ Ցազագս որոյ համարձակի մ աուսք9ի ձեր 
էսսել յայանէսաէս ք Թէ ատ-ելի ձեզ ե աԱդէսլ այլ 
մարզաս/ե կացուցա%ելէ *Րէսեզի ՚**յ1 մարզսլաս 



392 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



որ երթայ յէսշխաը^ն Հէսյոօ %ասԽ և առսէ9ի% 
զայե խոսօո՛ չու%ի^ Ղ"Բ ***ձ1*^ ^/^ ունի* ղի ՚յոսմ 
ա%ձի% այն չափ ^որ^ 1ւ աքողավ խոր^րգանա%ու.^ 
թիւե ռեաեեաի բս՚յց ի ^Էն9ք որ ւ»սսէուաձ–ստնէքանքդ 
էք 1ւ քան զմարգկայի*Ա րեու.թիւ%ս ի ՚քեր* աւյ/ 
"Ք է ՚ք՚*՚Րդ1ր**^էք ^ամարձավապէս ասեմք թէ 
սակէսւ. ոք է որ ^$սմեմ$սէո է նմա* 

<քծք– դարձեալ օաար մարդաաէւե որ՛ երթայ 
յաշիօսր^ե Հայոցի աշխարՈ աքեծ՝ է^յամս երկուս 
և երիս ^առիւ. եարէ ճաեատել %ախ դիրս աշԽար*՛ 
^ինք զգիւրն և զղժու.»սր%ֆ ապա զմարդի1լ սաշ– 
իէսէրդ1քնք ռլէսւսս և զվսէէոթարէ^ ք դաաիրսէսէսն 1ւ 
գաիսւահիսՆք և վարելով րսսէ ասգի՜էոուքէեան 
ի»աոն ի իէՈէ-ոն^ ոգւոռ շասւ Մս/եր էիոի^ Րսէլ *եաք 
ռի րեիկ ի յաշխար^էն է՝^ զամե%եսե$սե ի յավաեէ 
ճաԿատէք և ոլաւ֊սն ս*ռ լաւս ունի և ռանաիաանս 
առ յեաիՆսէ Աուաւել ես որ լինի յէը՚**Փ՚* Ղ"Ր 
ես ասեմ ձեզ* մարզսլաՂքն պարսիկ որ երթայ 
յաշխար^ն^ 1Ուաւ, երթայ ե որդսովք^ դրամր ե 
սիրելովքք ձ՜առայիւ-ք ե աղախնեօք* ե այնք 
ամէ/նեքեան թէ դԱրեաց աեաոն զռոճիկ ոսաեն^ 
չէ սակաւ. Տ՝ախսնք ե թէ ռաշխար^ին ուաեն՝ շասա 
վաանգ ^ասանէ աշխարհին մարդկանէ Րսկ նա թէ 
լինի՝^ զիւ֊ր աանն Համբար ուաէք և այն ամենայն 
յարքունի գանձ համարի ք ե ստրքունի իրստց օգուա 
լինի։ Ես յաոն դ^ա^անայ ի լաւութիւն հայելով 



ՂյԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 393 

Լ յաքոզակու^իւՖք ի բաղում ժամուց խորհելով 
ի մէաս իմ Լ լաւ. համարելով աշխաբ^իՆ ք՚ր՚ոց 
և աբքոա^էէ^ քէս§մսաբձաևեցայ ասեր Խորհել զսէբ^ 
մամս և. աուեել դու֊ք գիաէք^ ևղբաբքՖ։ 

Ել. լու-եալ ղայս ամհԽայԱ բսքԱս յԱ*Ադեկս/եայ 
թէսգաւյ9ր% Վյաղարշ և. ամ1/ԱայԱ դբամն աւագան*՛ 
^ոյե^ ^էսճեալ րեգ բստնսե սէմե%այ% ԱՏեդեկա%այ^ 
գաբմէսցաե ամե%եքեաե "րք լուասնք և. մեօ՜աւ. 
դովութեսւմբ էսռ լաւսն կալան դա1§դեկանք որ*՛ 
սլէս ռէսյր , էոէրասէբ և սէշիօսր^ասչէն։ 

ՂյԹ* Վաովադակի ^բամայէր թագաւրրՆ Վա՛^ 
ղարյչք միաբանութեամբ ամէքնայե աւագանւոյ 
դբամն և Աբեաց^ ^բովստրտոակ ա§ւնել է տայս^ ե. 
զսէէրն. Մամիկոնե%ից Լ դզօբավաբն Հստյոց Վստ*՛ 
^ան^ մաբզաան ի վեբայ աչխաբ^է*ն Հստյոց կաբ*՛ 
գեր Ել. բեբեալ ռ^բովաբաոակ մարզաա%ու.թեաէ/ն՝ 
սէսէյե% ցռօբավաբՆ Հայոց ցաէբՆ Մամեկո%ե%եց 
Վսյ^էսնք ե աքով ^զօրի% Ասսէու֊ծ–ոյ՝մաբռսլս/ն օնա 
է ^^Ը՚"յ **՚շԽ^**Ր^Է^ ^*"յ^9 կ*"բգեսէլ ^ասաատէրնէ 

Րսկ սւէբ% Մամիկէքնե՚նէց Վադան^. զօբավաբն 
Հայոց և մաբղսլա%ք բնկալեէսլ զ^բովարաա1վն 
մաբռաանութ–եա%% ի ձեռաց գեսաանի% ^ թէսլէա 
ե զխանաած՜ութիւն Հոտյ մաբդկան ճա՛նաչելով 
հ^անբանստյբ է^դ էր"^ "՚յԼ սակս»յն և ոչ լ^դգք՛՛^ 
մս/նալ Հբսէմանի թագաւ.ոբէ% էշէ՚էը ^ ան^%ա*՛ 
ռա%գ Ժ^^Ր Առեալ զ^րովաբսէա1քս^ խ^դրէր 



394 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



վէսզվադստևքէ աեդոումսէր^ եոԹալ ե ՚սէուե% Աս*^ 
սէուծ՚ոյ։ Եւ. լու֊եալ ղայս մէսրդկաՆ՚ե որ ի քաղա՛^ 
քե^ էհ^ք գրո^ սէու–եալ առ ^էսսսէբէսն էսմէքնւսյկ 
մսէոդոի Նսէէսարսէոսէօ ե. սէդսէաոսւօք ոսսւս/եեէԱԾ 
էլ ռսէմեաօք աոանց և ևասՆս/նցք օ՚երոց և. սէոայոցք 
օքյլ և ^էսրսու^ք ւսնդամ յէսռսսգասսէաց^ մոոսէ՚ցեալ 
առ փ^յՐ "հ առ հ/եռէ՚ե զասօթ ^էսրս%ութեան^ 
դիսեէսլ րեթանսքյհՆ յեեեղեց1քե։ Եւ. ոՏ թէսւեսւլ 
ր%ռուեել զԱԱսե%եսհաե աամե Աաոու^հո^ քԱու.ի*Ա 
արաաքոյ սրա^ք եկեղեցւ֊ոյԱ Լ փոդոցք 1ւ սէմե*^ 
Ղօսքս տեղիք ^ոաաարաևաց% շուր9սէսստեքւ։ Եւ. էր 
այե օր Ասնյւսգ էսսդու.թիւԱ և. ւսնսսլսւռ ուրաԽու.*– 
թէւ^է ասւոուսէՄւսսէր րարեսիրւսցն և ոո9էսե§որ*՛ 
դուրգ՜ մէոաց լաւ.աՂս§յեցսէց ք և. սա-դ Թախաե^ 
ձսւլէց 1ւ սէրւուքութ-իւե ս/նմԽքւթար^ խօթ՜ամսէսէց^ 
և. քսարռսէխաց ։ 

Եւ֊ սրբոյ կաթողիկոսի՛ս Հայոց Ծով^աէ/եու. 
էոեսեալ ղա%կարքՒելի աւեաաւորու.թիւ1/ն ք ^որ– 
՚էեալ յԱսաուՄոյ ի ժէսմաեակս հրաեելւոյնֆ 
րերկրեալ ց%Մալից սրաոիւ՝ աո այր սստղմոսել ի 
ժոսսուե* <1։Ծ եկեղեցիս օր^նեղէք ղԱստու֊աՏ-ք ե 
ղՏէր յաղբերացՂւ 1^"ր՚^յէլի^* ե կարգացմուես՜ 
^րամայէր^ ղաեղի ելիցՆ ՚՚"Ր"՚յէւՒ Ւ ^"՚ռայու.՛–– 
թե%ԷՆ Փարաւոֆէիք ե ի թ*ագաւ.որուԹ1քնփէ^ ԴՐ^" 
թերցուահ^ ուր թագաւորեցոյց է՚աւիթ ղորռի%– 
ի՚֊ր ղՍողոմոե։ Եւ եկեստլ ինք՛ն ի աեղի լսողու*– 



աաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 396 



թեւսՂքե ասսէէճէսեքքե ք և. էոոէւեալ զքսաղաղոսթեսէԵ 

մ* ՀՈաղում հ1էրաար՝աեօք և ազգի ազգի 
ցոէ-ցակհւԹեամրք ^Ր^Ւէ^ ^^Ր ^ *"էր Ցիսուս 
յ*րիսս1ոս զիւ.ոոյ գէսլսէոեաէ/ս 1ւ՝ մաոգաեէսլոքս՝ ի 
սու֊բր և յաէէէոուաՏ՜ա^Ւի% կուսէխ քՒրէսգրեասլ յ*^յ՛^ 
ա^սբհրէո սեզ զ0րի%ա1/ե ի սեզբաԱէ* — սորե%եաւն^ 
զեոէէ/սելի եոյսէէք եգիաաաես/ե ^էշաՆսյգորՏ-ու,^ 
թեամբքե^ զանէսզէսսէուք-իա^է Գրէաեաե օոի%աց%ք 
զեՂէմամբ գաո.ի%Ն^ զազասէաբերոԼթիւէտԱ Րսրայէլիք 
ոբոյ ճչմասրիէո գստոինն զենմւսմբ փրհ^է"9 էէ*^ 
աս1քԱս$քե էսբդսբասհ^ք* հ^ոմուԱ ճաԱասլսէր^որգու.*՛ 
թեամբե^ գաէ.սյզա%ի% զնոբսքձ%քէւթիւե4^ ^եղձմուես 
Եգիպսէացւոռե^ զ^եոյ մաբգոքե մեռելութիա^* ի 
ՅոբգաԱաե ճա%ապար^որ դելու ժոզովրգեաեՆ սլէս–^ 
էոա^ու.սսք բսա գրելոյ ի եաբգի^եք երեոսէսէսաե 
բզխեցելոցե աղբեըցեք և եօթաՆասուե §սր§քաւ.ե՛^ 
նեառ ձ–առոց%ք Հ^կեսէրեաց^ ՚*՚"է) ^Րհ.էէ^ "՚յԼ ^՚՛ 
եօթ՚ասսէսունսք 0քքՀքւ/ ե առստքեաց ի բժշեու.թիւն 
^իւաեգացՖԱ ^Բ՚^Տ ^հ^հ"* ^ սլազոցՆ ճաշաե^ 
մու^տք զ^ամս քազցրութեակ ու^ւէիՂւ յիՂւքեա%Աք 
այլ անգէն ա%եագորՏ՚եալ ի էոեղէ.ո^^ ցուցաԱ 
ազբեէ-րս։ Իսկ ելք երկոսէասաՆ ստզբեբսւցն 7"/՛* 
դէսբուզխ ս§կանց ի բացսէրձակ սէեզիս ^Ւաւալեալ 
զբազուսս էՒսօ-Այլեւսլ անդսյսսէանս ցուցանե՚ե 
^Ւազկսէլիցս ե սլսազստլիցս և սլազաբերս* "րք զե^ 



396 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



ըաեելի երեոսէասաեեց առսւքելոցԱ ա^էէհ*Ա զ1լեր*՛ 
սլարանս* Դ"Ր՚՚Տ ^ էսյսօր սս9ղմոսերգԱ յսէյսքսեսէս 
դճշմարսէութխձ ք ^ ըստ աս1քլոյն* օ։Ցեկեղեցիս 
օրդնեցէք ռԱսսէոսաձ-ֆ և Գ^էր յ՚**դԲ^Ր"*Փ՛ ՚^"/""*՛ 
յէւէ^^ ^յ" յոըդաբոսղխ ազբերաց շնորհք նմա՛ն 
Եդեմեան դը ախտի՛ն աղբեր ֆ ղոբմանէ ասէք 
վԵլանէբ յեբկբէ և ոռոգանէր դամենայկ ևբեսս 
եբկյբէ»ք ՄԾեսէլ սուբբ աուսէքելոսն ի կուսաձ՚ին 
աղբեբէ Րանին^ լցեքսլ յութւթեցին զամենայն 
երեսս երկրիէ Ր սոցա քարոդութեան ք^ովոէ-Ա^ 
մեզք մեռանինք աբաբաձ-ք կենդանանան* Փարա^ 
սոն Ը^կդ՚^ւ՚ք ՚^^Ր^յէլ ապրի* ձ-աէւայսւթ-իէձ/ն 
սսլստռիք ս§զասէու–թեւմն ^աստասէե* գսէէւե բսէշիիյ 
ստդինք սէնմստ^աեան* ճաշաևողք գստռինն երփտս»՛^ 
ճանսէպաբ^ոբդք լենենք անճստչակողք Տ՚ովասոյղք 
կորն չին* ^եթանոսք իսրայէլասնս/ս ^ սս$ս1Աէնայ 
փստբսէւոնստկերա ի Ծքւրդաեանու. յոբձաեսԱ սու.*՛ 
զեստլ կիգու.։ 

գ։Ա ^"Բ 1^ անպասաւՏե սքանչելեստց գոբՏ՛։ 
Երեք անսէբատ մս/եկոսեռն^ ԴՐ"9 ^"տի՛^ ցօզսւ^ 
ցոսցինք ե վտակք եբկոսէսէսան ստղբեբցս քսէբո*՛ 
դութեան^ ռ9ուբսն մկրսաուքքես/ս աւազստնին 
^րացուցինէ Այլ մի ե նոյն բաբե ձև ՐԱսբելոնի 
հքԱոցն ե բստբելստցի ստնօբինստցն բոցստնստյբ* ե ստսսէ 
զոսանց սէւսէօսՈտին 9բ^րք լուսէցեստլ զստդսէ ռոգւ^ոց 
սկբսէելսցն^ լուսստդստբգեսէլ նոբոգենք ե զսէբդստ*՛ 



՚ԼԱԶ,ԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 397 



րու-թեէսե թ^ամի% հանդերձ գորձ-ովք ^ի% մար*» 
Գ"/^*^ յ"՚յր1՚է ^"^Ր աեա%ցակէսե փոխեալ կիդուե։ 

^ծզեղեցւոյ "էըէ^Ք* առսէքելոռն ^ՐդէՔք 
*րրէսսէոսի արես/ե գի%ք* մի )Ւառայեցուցս»նէք 
գոգիս ձեր երկիսղի մաըդկան* գ։աուք գկայսևըե 
վայսևըֆ և գԱսաու-հ^ոիէ Աստու^ՒոյՖ* գ։յեկեղեցիս 
օր^նեցէք զԱսաու.աձ–ք և զՏէբ յաղրեբացն Ւսրա*՛ 
յէլիյ>։ աա սիբեցէք գեվեղեցի, և սիրեցայք 
յեկեգեցւոյ* գթագաւորս Ք՚՚՚դտր՚"ց"յց եկեդեցի^ 
գգագանս ըեդելացոյցք գգայլս գ.առի%ս արար*, 
գձեգ սլայձ՚առացոյց ք գթ^ամիս ճչմարտութեա՚Ա 
ամաչևցոյց։ 

^Այլ ես այսօր առ ց՚նձ^ալ սրսէիս և ու.րա– 
խաեալ մսէստցս^ ^ամրարձեալ զձեուս ի յերեինց՝^ 
ր^դ օ՚երոյԱ րաւթսէյ ագսէգակեմ առ Ասսէուստձ^^ 
գոր ի*ետ գրու.սէսէեսէց գո^ա.թեսւմր նա յագագս 
որդւոյն իւրոյ Սողոմոնի մաաուցս/ևէր ԱսաուՏ՜ոյ 
րարձրելոյ^ ^Օր^եեալ է աէր ԱսաուաՏ^ Ւսրայէլի^ 
որ եա ի%ձ ի գաւակէ իմմէ նսաել յաթոռ իմք 
ե աչք իմ աեսանեն»։ Ջայնակցելով րնդ մար– 
գար էին՝ ասեմ գեոյն ե ես* վ։Օր^նեալ աէր Աս՛՛ 
աու.ա& Րսրայէլիք որ եա ինձ աեսանել գորգիս 
եկեգեցւոյս որ ինձ ^աւ֊ատացաւ.՝ սլաաուով դքե*՛ 
գոսթեամբ պայծ՜առացեալ ի *Րրիսաոսէ։ Հրէայքն 
սլա սլան ձեսցինք ուրացոգք ամա չես ց են։ Փախեաւ 
Ագոնիաք որ առանց Ասաու.ծ՜ոյ կար^Ւէր թագա՛–՛ 



398 ԳՐՈԻԱԳ Գ. 



ւ,որեի օգԱսէկաեսէօե զգեցեւսլ զամօթ^ սէսլաըեասլք 
ռեդ սեոէսնոՏԽ թագչի%։ \գ։Թս*գստւ.ոոեռ1անք *""էք 
ն ոչ հ%և.ք դաշինս կռեցի%^ 1ւ ոչ իմով կւսմաւ1>Ն 
սւ.ր են առս/եց ԱսսէուՏ՜ոյ գո ռո ոտս սե ալքն* ուր 
յ/ե առանռ ԱսսւուՄոյ իշ/սաեաոեալքս* ,ոպէ եՆ 
էսոէւեա՚էեդբե* ուր 1/ե սլոոճտևասէրքն * 1 <տ։օու.ր 
հ*նձք ասէք, զԱրիսակ Սոաւացէ)1>ք <^/^. դԱսսէՈւէսՏ^ 
ոչ խ%գրեռի%ք և Գ^էր զօրութես/նռ ոչ ճանա*՛ 
չէ1՚՚ե1>Ն ուր ե% եկեոեռւոյ թ՚^ամակէ չքեք առոաԱ՛^ 
^արուք օրէՂէէսռեք սրրութ՚եամս ՚դդ^՜հչքք 7Ւ^Է^Ք 
մոիէրատաԱցԱ ք. ւքոռացոոք ճշմար§ոութեա%%ք ^"^յ^ 

^ոյողք արգարութես/ն* փախեաեք ևորստցաԱ^ 

ամաչեցքքն ։ 

աս ՚""՚յր զգլուխս իմ ի ^ուր^ և զաչս^ 
յ աղբերս արէոասուացյ>ք և %սէոեալ ւ^յէ զ^հգա– 
ցելոց% վորուսա։ Ա^ա աեսէք^ ա^ա մեռսէնի 
իգասէեն^* այլ մի աայք մեռան եր Սաաակի 
առա 9 ի սեղանոյԽ արիւԽա^եէձ»* այլ օգևել փու– 
թացարուք։ Գլխատի սիմէի.ք այլ ձեռե աոուք 
գթալովփ (յ։չէ ասայ>ք ասացէք Սողոմոնի*, Ա ոչ 
ի քարեղէն սալս գրեալ անթողութիւձք օրինացն։ 
՚Րրիսաոս է աստ^ 1գ։Ծափս ^արէք^ ամենայն ^ե^ 
թանոոքյ^^ք որ ասէ, թէ Հ(Եկայք առ իս^ ամենայն 
աշխաաեալք և ոյք ուեիք րեռինս &անունսք ե 
ես ^անգուցանեմ ղձեղնք և դարձեալ թէ աՈչ 



՚ԼԱԶԱԲ ՓԱՐՊԵ8Ի 399 



բութիւձյւ>։ 

<(Այլ ^ ձեղ Ադասաուփրեացք ^օօրագոաձտիռգ 
և կարողառդք թէ ^Րուք որ 1լւճռողդ էք^ զաևւս^ 
բութիւն ակարս§ց*ե րքսրձէքյ^* կոչեցեսէլք դուք ի 
՚Րբիսսասէ 1ւ րաղմեալքք սլատրասւոեալք ոսաել 
զ^աց% եբ1իօսւ.ոո^ կ^ոչեցէք և ը^գ ^եզ զկսէոսե 
և. դկոյրսն և ռ^իւս/նդս* և մի՛ աայք ^"յ/ *^"Տ^" 
ըեդ Ադոսեէսյ և Ր^Դ Եովաբէսյ՝ դեղ9եբ§սց սե^ 
ՈԱսնոյԱ բու.էմս ^Ասբկաեեի \ոբ է սԽգւսմ մւսբմի%ք 
աեբեղուքե բստ բուսոյ և աԱ^ւսմ բսա ճաշաեոյք 
յուներէնՆ ՚^էել կստթն յօժաբեցուցէք պագէսասն 
ի սննգսքկանու-թիւնք և յուբախաբաբ բաժակէ% 
բսսլել ա.սուցէքք յաեու^ԴԱսբաբ ուբսէԽութ/ււյե 
ոգւոցՆ փբկութեանն* էւսքսմ կաթ%է և. է գքւնւոյք 
զոբ յաէւա^աձայնեալ ի մա ս էոն ա բսձւե Սոդոմոն 
շէաբ^օք սուբբ Տքգ՚-ոյե յԱբգս եբգոց՚ե ասառ* 
օ։՝Րս/Ազէ գեղեցկացան սաինք քՈք քբյբ է մ ^աբս%ք 
քանպե գեոեցկէսցա% սէոե%ք քո ի գե%ւոյ^>։ Րայց 
ի թմբբակա% գինւ.ոյև ^բսէժարեցու^ցէք զտխեղձ-սե 
և ռ^եւանդացեալսԱ ոգւով պլԽկեբսեք զոբ է ^բէա*– 
կաս ժոոովբդոցն աբբեալ ասստռակու-թեստմբ՝ 
Աբաբաօ՜ գեՐՋ մեօ՛ մսյբգաբէե%. յւսնգիմաեեալ 
յիշաաակէ այժմ և մինչ ի վախճա%%* ^Ասւոաւ.ք 
ասէք ժոռովուբդե յոստել և յՐ"՚Ղ^ի ^ յաբեաե 
ի խաղալ))։ Եւ֊ մի՛ գաբձեալ ի գինւոյն յայնմանէք֊ 



400 ԳՐՈՒԱԳ Գ. 



զոր կովտ և Նոյ էսոբիՆ։ Եւ֊ մի ը*՚գ Սհմէի 
ելաեել աստյք արտաքս քա% ռԱրոսսէսղէմք և. մա–^ 
՚Աաւաեդ յահ՜ևլ ի իէԱդիրս որգւոօ Հագստրու–է 
յՀՐս§սդստեայ սէուք սերել զղստւէսեք ե ե %որս* 
է/եղրելի զստւյսեէ ռմարդսւցեսէքս Ասսէա-աՏ՜։ ՚Րանղե 
զ^ստրճորդէգերԱ ի քստրեղէՆ գրեսէլ սսէլս%^ ^սամսէե 
լսսսէութ՚հւԱ քս§րոզէ քսէրսէսրսէս^ցե և Տ§սրւսռ* 
զոր և Պօզոս րսսէ ստյլաբս/եութեա%ն առսէկաքսօ՛^ 
սեալ սէսաց* <է*Րաեզի Հսագարք ասէֆ լեսօւե Սինեսք 
է յԱրսքրիսՏք ^աւստսսքր է ստյսմ Երուսսքզէմի ք ե 
ձ-ստռստյէ որգւովքն հ՚֊րովք ^աեգերձ* սքյլ վերեՆ 
Երուսստղէմ ազաէո է^»* ե թողու.թեա*ն ՚Րրեսէոոսի 
վստրգաաեսէու.թիւն% <տ։գրեալ յրնդունոզսյց^ ե 
սրսացեստլ ոչ ե քէսրեզէՆ սստաեք ***յ1 է ոէստ/սսէսէես 
սրսւր մսէրՏնեզէքնսՖէ 

(էրազում ե% եեեզեցւոյ սրրոյ բժիշեք* եեայք 
այսր ամեսայե աշխաաեալք և "յՔ ունեքք րսսա 
յստո.ա9ագոյե ասացելոռԱ ^ րեո.ե%ս Մս/եու^Աք ե 
ասա ի բաց րնվեցեալ ^ս/նգերու.ք։ Րսկ դուք որ 
այժմղ է Ղւերքսդ էք^ լերուք կո^ակա%ք ե ^րա– 
ւ-իրակք արաաքոյ՛ աԱցսէւորաց՚ն* ելէք ե ^րասլսէ*՛ 
րաես ե ե փողոցս* ժոզովեալ զսէմռԱաքԱ աեէսէա^ 
ցեալս ոգւ–ովք և զրեկեալս մեղօք^ ա^-էք ստյսր^ 
ե բժշկեն ամենեքեանք բերելով Ր^Գ հնքեաԱ 
զխոսսէովանու-թեւԱ ե զարսէասուս \ասէ^ան9է 1 1 
Ել. րսա իւրաքանչեւր ախաեց^ Բ^Ւշ^Ք^ յ՚՚՚յ^^է 



ԴյԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 401 



ձ% և սլասէըասա։ ^մաքսասոըե առ Մաաթէոս 
ս§ւ.ետարԱ*քսիտ աձ՚էք և Աէսքէոս* զսլաւեիկս առ 
կինՆ սլոռեիկք որ այսօր գու.սէոր է ՚Րրիսսէոսի* 
պաւստռաես՝ առ ստւ.ազա1լԱ դրախաարաց* սուրա*՛ 
սոոս^ առ արքայու.թեա% դռեասլս/է/ս Լ փակակալ 
Պեարոսէ Ալ֊ գհ^ աւ-եաէ է*ետ ոք քա՚ե սաղօթս և. 
ոարսէասուս ոՏ աա^ա%9է* Բ^յՏ էէէայե ի գոյաւո 
րառ% ^^յցհ ոոորմաձ–ու–թիւն*ե առռաասւսաաԱաւնէ 

աԵլ. քք##ւօ.^ ով ոք քաս զայԱահսք/էտ կայռէ ^էք 
և. թշոսառսյկան ք որ վասն 1սուԱ արասէսա-առ^ 
յ^րէք^էտ արքայու–թե%է^ վրիսլեալ գաա%իցի%* 
և. կամ քան զմէւսե 1ւս ^րաշալէ և, եր9անիկֆ որ 
րեգ սակաւ օր րսա օրէ արաասոււաց^ ռյաւիտև*՛ 
^Էց բ՚՚՚Բ"^քքհ^"^ ժառաՂւգիցէէ *Րա*նղի եթէ դկ1քե 
"էրելհ և կամ զորդէ ե. կամ զս՚յլ ոք ի կարևոր 
րարեկքսմաց սէեսա՚նէէր մևռեաի ոչ աաաքէն լ*"յհր 
չարաչար ք և լռել երրէք և "գք՛ առԽուլ ոչ կամէհր։ 
Ել. արէ^ ԴՔ"յէ^ է"հ. Ղ^"ԳէԴ ՚ոեսա%ես ^անասլազ 
մեռեալ առա 9 ի գ* ե. աՆշէ9 ^րոյԱ երկիւո 1ւ գե^ենի% 
սսլառնալեացև յիշու.քքն միշա ռ1սոր^ու.րգսգխոցոսէէք 
Լ դոսյորսայս անկե ալ հեղգաս* դէ^Րդ ^անգարաել 
իսկև կամ առ վայր մի կարէցես լռել ե "գէ առեոկ։ 

<1^Հաւ.ստաացէքք զէ ես րեդ րաՆսս էսկ պար– 
^ուրեալ գողամէ Վաս% "Ր"յ Դ^^Դ աոաչեմք զ9ոկս 
^ասաստս/Աոցգ դեռ ևս և աՆգայԹիցդ* մե նմանե՛»՛ 
ցուցաԱէք սաղօթս ձեր փարիսեցւ.ոյե) Թէաէսէ և 

ՂԱՏԱՐ ՓԱՐՊեՏԻ 26 



402 գրոԻա գ. 

բհ*֊ր բարեառ զս/նձքւնս գէոաԱեռէք եղեսէլ սլսյսէ– 
ճառք ստյլ ասացէքք ե^/^է Վ։Ծառայք աեսլիաաեք 
եմքյ>* և. մի առաՂւց ե՚֊դ բաւՆնալոյ ըեգ աԱմիսք 
կուսանսե ճանաաար^ոոդիցէք հ ^աըսԱսնիսն* գուցէ 
փ՚^քլհցէ դուէւմնք և էէնայցէք ամօթալից արաաքոյէ 
Եւ֊ մս/եաւ.ա%գ դուք^ որ ռամե%այն ցերեվու.թեան% 
աշքսաաու-թէւնք ռաօթոյք ղքրաաԱք զվասաակոյ ե, 
դսէ1ւողու.թես/ե յասէոու-աՄայիե ԱսյգեգորԾՈԼ.թեաե 
սքեկելոյ յոգւո9 ուրուք^ յամեՆէսյնէ ՚1րք"էէ՚Ց1՚Քք 
և. զբեաւքն կոոա֊սաեէցէք։ 

Աօգ^ է՚դհցհ օ^եռ ըեդ սւյգսլէսէ զսէողու. և 
զեր1աէց փէսփստքել/ւ ղգեՆուլ զզարդԱք և. րեգ 
ստյսարսր ուրաաԱսրար ասսէԼոք որ Թու֊ուլ աււու֊րս 
պայՄառացուցանէ զսսէացողս է՚֊ր^ ռլու.սասէեսեե 
և. ղեր1/նաւ.որ սլսա1քԱք զասաաաԼւսէ/ն 1ւ զմշսքն9ե^ 
%ստւ–որ ը%գուձել յ^^ոյ Փրեչէ% մերոյ և Տեաոն 
Ցիսուսի *Րրիսաոսիք լսել զփառաւորևալ և ղերա՛^ 
^ելի բարբաոձք թէ օ։Եկայք օր^Ղւեալք Հօր իմոյք 
ժառս/եգեցէք զսլաարասաեէսլ ձեզ արքայու-Թեւ^ե 
է սեռբանէ աշ1սար^է։ծ ։ 

ՀՏ։Որում լէցհ մեզ արժանի չի%ել Լ ամեՂտե– 
ցույԱք չնոր^օք և մարդասիրութեամբ օեաուե էքերոյ 
ե 0/1 /^չ/ք^ Ցիսուսի ՚Րրիսսէոսիք րնդ որում Հօր 
միաեգամայն և. տ^գ՛–"/^ սրբոյ վայելէ փաոքք 
իշիւԱսսութիւե ե աաաիւ* ասէժմ ե միշա 1ւ յաւի՛^ 
սէեա%ս յաւիաե%ից* ամէՆ)>։ 



թՈՒՂթ 

ՂԱ&ԱՐԱՅ ՓԱՐՊեՏհՈՅ 

ւէՍԴՈւՒՈւՒն 

ՍՏԱիէՕՍ ռԲԵ՚ւՈՑԻՅ 



8ւաաւ Թ^ք^սւ 

ԱՌԱ՚ԲԵԱԼ 8ԱՄԻԹ –ԲԱղԱ՚Բհ 

ԼոԱ-սսէւոոէ սրշսէ ^որ^ էսսւոու.ած–ստյհ% Դ"/՛^ 
բոդս ստրգստրուԹեան և սւսեաւ.ս/նդ ղՅսյ%ոսհԼք որ 
ւսսսէու–աօ–ւսյքւՆ թ§սնիՆ սլստրսէսլեցքքն քմնութեաԱ^ 
քաԱզր ուս աս է ՚րբհսսասէ որ ասէ* ^՚րՆ%եօէք 
ղգիրսյօ։ 1էի շա^ մեծ՜ անձանց համարելով զերե*՛ 
նա լոր րաննք սէշա ^ւՒրԹ ուզելով զեոյենք զէ 
թևաւորեսռեն զոգիս իւրեանց և ռլսոոացն^ 
ստյնաիսե սասանռ աոստքէւնուԹեան* քանզի աասո^ 
ճառ ռօրութեան 1ւ էսասսէութեւսե րեեալս/եք 
ուսեալ ի էքարդսյրէէն^^ <է11ր ^անէ ռաստ աո ւա նանն 
յանարգէ^ րերս/ն իմ եղիռիյծ ։ ՚Րաեզի բան ճշմա*՛ 
բիսէք արգսւր 1ւ օրինաւոր ի իրստաարանութիւե 
ժոոովրգոռ^ Տ-աոեեալ սլաղաբերէ զոգիս լսողառն 
եր1լԱաւոբ լուսոֆլ։ Սոքստ զօր էն վաճառականաց 
բեգ ծ՜ով 1ւ բեդ ցամաք աշ/սաաասիբեսւլք^ վստսն 
յ"Լ"4. "^"^ելոյ զիտոր^ու.րգս մաացն անասլաԼան 
երէ^սէւոր գանձուԱք աալ որոց Խնդրէ ի նոցանէ 



406 Թ Ո Ի % Թ ^^^^^^^ 

ղրս/նն սէսաուա Տ՜ային ի գիւսէս փրվութես/ն էսԱձիՂտէ 
Ցորոռ մի յէսյսաիսեառս երանելին կէսռաՈք 
նախանձաւոր և աշխաաասէր այսսլիսի եր1քնաւ–որ 
ւսրուեսսէիք անդսաին ի ւքէսնԼաեւսն աիոռն "1ւԻդթ^ 
ստուսրեալ բանաեաե գիտուԹեան^ սուԱէսռ յ՚սշ*– 
իօսոււն ճանաաէսո^ոոդէոք և անդ քւս9աց ե էսո-էս–՛ 
քինի մարգոռ սլարասլեԱսլ լի"՛/ դմաոգարիան^ 
զռանն ասաու֊ա Տ՜այինք րնեալեալ յինքեան^ եկեսալ 
^ասանէր յիւ֊ր աշխարհն։ 

Ել. քանզի սովորեառ սւսոգևայինս բևու–թիւԱք 
զի իմասաունքն և սեօ-սօքեծքն գնեն ի վաճա– 
ռստեւսնառ զսւսրգարիան Ա զաէսաուաեանս դան*" 
դերձիօնք զի երեելիք ե աայծաոք երևեսցին 
Ասմենսւյն մէսրդկան յերեելիսս՝ սոյնաէս և զսորռա 
զգիաութիւն րանի լուեալ իմԱԱսաուն ե գիսաւն 
մւսրդոց րնթերցուստՄոց ասա1ու.իրանացն Ասսէու.*– 
ծ՜ոյ^ գովեցինք ե իւնգւսցին նովաւ յսօքենայն ժւսէք 
եԼեղեցիք ե վկայարանք սրբոց և աեզիք վար՛^ 
գէսսլեաարէսնք* Մսւղսեսւլք լինէին ^ոգիք լսողացն 
ի քեոր՚^ացն որ ելան էին ի բերանոյ նորա* ե ի 
էքէ9 ^այրասլեԱոացն 1ւ եաիսկոսլոսացն իբրե զստ– 
րուսեաԼ սլայՄառացեսյլ երեէր րանաեան գի*՛ 
սէու.թեամրնէ 

Կամեցեալ մեօ՜ի իմասաութեանն Վա^պնայ 
մարզսլանինք զօրավարին Հայոց աեաէւկ Մամի*՛ 
կոնէիցք գնա իւ.ր առաւել մերձաւոր ե սիրելի 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 407 

աոՏսել ^ոո^էր %մա զ^ոյակասլ և զավԱսԱսօ-ոբ 
աեոի% ի Նոր քաղաքի ք որու.մ ա*նուն էբ սոէ-ըբ 
կաթոոիեէ եվեզե^իք վանօքն* և նորա ընվալեալ 
ռրա՚մե մարզաէսՆի^ խնամաձ^էր ռաեզին։ 

Պաաա^եաց նմա ^լըել արամութիւԱ ի վայ*՛ 
րաաար մաոդկաՂւցք զի ի ^ըոյ ֆլասեալ փայաա*՛ 
ԼեոԱոն եևեոեռւոյն։ Վաս% "Ր"յ **՚^ևԱսլ զսէՈէսւ. 
1ւ յիշԽ"՚1 զբաեն Պօղհսիք զի յամե%այե ժամ 
սէսաուա(ՒասէրքՆ առանռ ի^Դ^ի սաաց կեցցես ^ 
որսլէս աղօթս աէւնէո ասելով* ^հքեղրեմք յԱս– 
աուծ-ոյք զի մի՛ ^ո^Ր է^է, սլաաա^եսցէ ձեզ»* 
յսյյսմս/սէ կս»մ եզև %մսէ գեսյլ ի եողմս/ես Օունսյց* 
^ստսանէր յԱմիԹ քսյզսւքէ ե ւսսդ ստռ ժսէմս/նսյզ 
մի զսւեղի սւո^ոյր։ շեսս/եելով զսյյս չարանսէԽս/նձ 
մսէոդեաԱ^ ւԱսւ-եէուիէե բահս սուսիս զսէեղւ֊ոյե ե 
զուսմս/նէ% ևս զնոբսՏք զի զբսւբձբ անու^/ե իո»՛ 
%ստբ՚էեցուցանել եստբստսցե%։ 

կուեաչ զայս ստմենայՆ կսէզաբու^ իբբե զք^ո9 
սլստսէեբստզմոզ զի%եսւլ զի%քե ք զի բաԱիւ. զօբու.*՛ 
թեաԱ զի^֊բ ոգւոյե և զքստ9սւլեբու.թես/ե ե զսլաաեեբ 
կեբսլսէբաեսւց ի ձեէւն ԳՐ"յ ^դք^՚՚յ" ^^յ^՚^րէհ 
օ-ստսուսցէ %ոցաք զվսւսսւստկ բանի իւբոյ ոբ առ 
սոսսէ յառսէՆսգոյԱ լա֊սսյփսէյլեսէի զի կաբճեսցի% 
բեբսաք ^սէբսյխօսսւցԱ զԱմսճւէ* զի Ասյսաէսք սէսէք 
ի ձեոհւ անիմսւսսէ ե վսէյբասլաբ մաբդոց եդստս 
^սէրսՄՈԼ.§1ե լսօ-ստց և աիս1ս/եի մսյբդկան ստշիտստբ*՛ 



408 Թ Ո Ի % Թ 

^իս Հայոօ։ Եւ֊ սս/նստւ.ս/եդ գհ վսէոսս^ եդեալ 
յամ1քեիմւսսսէ ԱէսողաասԱք եթ-է գրսէէ ճստոսէէսրու.*՛ 
Թես/ն բաԱի ւՒ^^լ ^""7 ^ գէսէել զիրաւուձսք 
պէ անմեղագրելի զի%քԱ արասռէ ի ձեոճտ գրոյս։ 

Ել. առեալ ի ձեէւե զզ^ գիսէութ-եաեք զի 
յ^*^դԹ"ղ եոև.եսցէ* և. սօւաքէ զգրեսէլս ր ձեէՆե 
բարեսէո մեքՒի և աաէոոէ-աևաե %սէխս§րարին 
ՄսէմիԼոնենին Համէսզասաայ ք որ 1ւ պսօոճառ էսէլ 
եղև. նմա այսրէն գարձիՆ* զի յաղրերէն գիսէու– 
թես/ն նորա աո բռեն մի ւս էսն գա մ մաըդիկ^ ե. 
սլա զա բերք լիոի" Ասաու-^Ւոյ զարղարութիւն։ 

Վասն ^Ր"յ ^ Դ^ՐՐ"ԲԳ Պաամու.թիւնս Հստյոց 
երանելի իմ կա զար սլսատմագրեաց։ Կ"Գ նմիՆ 
գրեցաք և զԹուզթսք զի րնթերցասէրրն զՊաա^ 
մու.թիւ%ս կարդալով, ք^դ նմին և զԹուզթս րԱ*՛ 
թերռեալ զփորձ աոռեն նորա լաւ.ութեա% բանի՛ն է 



փ 



ա 

օգու.շաց ուռ անելով պսօոուեոէո էսռԱւքելոռն ^ Թէ 
Հք^Ցոոժամ զամե%այե ասրդաոութիւես կասոաոիցէք^ 
ասասք/էք^ եթէ Տ-առայք աԱսլիտա%քլ եմքյ^։ Րսն 
Ը^Դ^Ր ե ^ոգև.ոո մշաէհէ 1Լսս1ու.Մոյ սուրբն Պօոոսք 
զկյք^եալ ԷՏե եոբեքքն վասն արւսնռ խանգացելոց 
ք^դ մեձ՛ ^որ^ն որ էր ի %մաք և բանս անդան*» 
ճարս խօսելոյ ր^Դ նորադարձ աշակերսւեստլսն^ ի 

եործ՜ս/նուՏե լսոոառնք զորս ասուանսէդրեսէլ սուա 

մշակս ԼոՏէ^ ե. տկարառեալ աս/նել գայթակդու– 

թ՜ես/նՆ^ արտաքոյ յ*րիսՄւոսի կա%ո%ի% վարեցաւ^ 
ե անձամբ դա%ձէ*ն լաւուՔ՜իւնս և ռճգուես մե^ 
Տ՜ամեօ՜ սլաբօ՜անօք գրեալ մի րսա միո9է Լար*՛ 
գեաց* և ոչ ԷԱե րսԱոգաեսւլ /սոսէեցաւք *^յլ ^՚^Տ 
Տքնաց է Ղւմէ% առաքելութես/ն սլայՏ՜աոասլէս։ Եւ 
եթէ րնդէր այս այսսչէս լէ՚^էը^ ^^^էցէ քն%ողնք 
թէ կարասցէք ապա թէ ոՀ^ լռեսցէ։ 

Արդ՝ դո՛–) "՛էր ) ^յր Ք՚"Դ9Ր ^" ^ խո%ար^ա՛^ 
մեա ե սյրդաբսէդայեաց և եշռսէքՆես ք ե ^աւսյտոց 
ԱստուՏ-ոյ առաւել րնաաՆեք որսլէս ե ամենայն 



410 Թ Ո Ի % Թ ^^ 

^աքսԱհքԱ քո։ Եւ. ես ս/Ասլիտանս Լ ամե%եռոէհէ 
եդԼղաեքք Թէսլէսէ և. երև.էռէս առւս91է սէեստէւեք 
ԱԱէւե եղեստլ "ՐԴհք ԷԲՐ^ դէսսդգէսմք որսլէս սեէՒ 
առէսքեա^ Պօղոս^ այլ քո աեաէւԱք քըէսաոսա»՛ 
՚սմս/նու-թեամբ աաոեար ՛ներելով ս/ս զգա մու֊թեաես 
իմում՝ ոնկալ զէս ՒբՐ^ զա՚Ազդամ։ 

Տէկեալ զէմ ի աղայութեանն՝ Գ^/^ ՚"էրգ 
հս1լ հ*Կքեի՚ե քա9 գէաէ* Տսարեալ դէս ըսա վար՛՛ 
դասլեաաց էմոց ^ըամահէ է Հք^ռոմս՝ ժամանա՛^ 
նեցհ անդ ամս* և եկեալ ա%աէ ^եցէ առ 
ԿամսաըակաՂւսդ յամեՂւսէյ% ամբոխսԱք մինչև յամս 
նա֊աճմաԱ ձեոոյ։ Եւ. զ^եա այեորեկք որսլէս թէ 
Հանձրացեալ յաշխաաութենէ շփ"^1՚^ն՝ վամեցայ 
պարապել ^Դ^^էքք ^ հանգչել։ Եւ֊ երթեալ ի 
Աէւհւիս՝ Լլեցի անդ ամս երկուսդ զձմեո% ի քա– 
Ր^^յրէ) ""՚– աոյև մէու-մ ^ռչս$1լելոյ ր բԱաեչստց 
գսււ.աո,են յսէմենայն կրէ/եստւորոսԹէւեսք որու֊մ 
անուն էր Մովսէսք և ւոեոեն անձուկ* և սամառնք 
քադագս սէօԹոյ աեուոյն^ քա^անայաաեսէ ստշ^ 
Խարշեն ՚^էր Մոլդ է սաս/նէր զէս ւսո– էնքն ուր 
և լէնէր ի ^ովու։ 

Արդ^ զաո,ա9են կելռյն Ւ^"յ զվարս ս*էր 
Ներսե^ Լ տր՚ս^աա կ ամս արական գէսէեն* զՍիւ՛*^ 
նեացն՝ յառա9ագրեալ եսլէսկոսլոսն աշխսար^րԱ։ 
Ել դու յայց^ ելեալ քմնդրել զիսք և գաեալ յաշ^ 
խ^սր^ին յայնմ՝ աձ^եր ի աուն^ "էէԲՐ^ զադքասէ 



^ ԴյԱԶյւՐ. ՓԱՐՊԵՑԻ 411 

Գ"Ք Ւ 1լ՚ք՚դ՚^"^^է^ ^ հ մւսնեւոէ-ոյեք 1ւ ոՏ իռր1ւ 
օաս4բ զոք ի քէ^ կ. կամ զքէւքէուա^ ոպքուք* քյցսնղի 
աէսրեգօւբաւոբք էսդսէսէեալ (քՆ ի ^րջէկէրոս։ Րսև 
որ դաաոյռե գյէս Կլարեգօաիւք է ^առայոէ^ենէ 
աշխարհիս և ազասէութեա% եդ1ւ ւքեդ առիթ) ^էր 
ԱզաՆ՝^ քո աեառե քեքուի էր։ Ըկ^ո էսյղմ մասի^ 
ի Հայս քեզ Աոեաուն անկ էի։ 

Ղ՚աոձեալ երանելի մայրն քո յորժամ աու 
բդեշխն աՏ՝ զձեոք յորու֊մ դրան ե ղմեզ ու.սոկ*՛ 
ռանէին) սակայն թէաէսէ և րսա աիոց աւ֊ագա՛^ 
գոյնք քան ռձեդ էէսք^ "՚յէ սննդակիռք է աք ձեզ 
և խադակիցք^ ^Ր^1՚^՚1 է՛ խ^դք"–^ զսարկանելիս ձեր 
դԱնի ձեր* սնուցանէ մայրն ձեր օր^եեսէլ ե. 
աԱուշ՚^Վռամ րսա իւրեանց ^ոգեսիրոկթեանն և 
զմեզ ւր՚դ ձեզ որսլէս ե ռձեդ։ ԱյԼ րսսէ սայեմ 
ամենայԱի քեզ աեաււԱ ս/կկ էի։ Րսկ րսա առսէ՛^ 
ւէլեալ ^որ^իսք զ^ր եա ինձ ՚ՐրիսաոԱ) — եթէ 
արժանաւ֊որի կամ անարժանին Գ՚^յե աոսի^ Ք"՛^ 
դիաաոք — ստսլա արդստրս քեդ իսկ ե սյրժանի։ 

Վասն դի ի դարուս յայսմ դքո դքա^ութիւնգ 
զօրացուցեալ պայծառացոյց վերին խնսէմակա*՛ 
լութիւ^ն քան զա մեն եց ուսեց ^ "ՐՔ էէ^ ե կամ որ 
այժմ են ի ՀայԱք և զիմ ^որ^ց՝^ Ք՚"ե զբազումս 
սլարեդօաաւորացք — ա^ա անդդամեցայ և ճառեմ* 
ներեէԱք ադատեմք փոքր մի աեդդամու.ԹեաԱս իմոյ^ 
՚ — պսլա սաոյդ առաւել քեդ իսկ էի արժանի։ 



412 Թ Ո Ի % Թ ^^ 

ԱԼ. եմ ես Աէ/ն կազարք ըսսէ առ ի քէ^ 
սէեաէւնէ և "՚յԼ"9 բազմաց ւսսստցաօ՜իք որում ոչ 
ոք գոյ փոխանակ։ Րսե այժմք առ %ախա%ձու 
աղեաիք րադումք %կրաէին էէ^ել է մ փոխանակ* 
բայց եթէ էցե%։ 

՚Րաեռի ի սկղբւաեէ աոաոած-ոռ թագում օճիրս 
գորՏ՜եաց %ա1սաՆձ յաշիար^էէ (Թյդէն և "՚^Դ է 
սկզբա*մե զ1էա/սասաեոծ՜% ոնկճեալ ՚նախաՂւձու 
բանսաոկուի%^ գարձոյց զնա ի ^ող* և վկայէ 1*էր 
ի Կաթոդիկէսե ք եթէ <ւ։Նախա%ձու բանոարկուի՚ն 
եմուա մա^ յաշ/սար^յ>։ Երկուցե միայեոյ դեռ 
ևս յԱդամսւյ ^%ելոց յաշխար^ք կայէ^ի ե Հ,աբելէֆ 
որա էս ի փ"քրհկ ե ե *սեղ էաԱբաւ բնակութէւե 
սւեեռերաց ^այեցուցեալ ղԿայէՆ %ա1սասձարզու 
դհւե%^ եոբսյյրասսլս/եութեամբ ռաւակաց։ Ր ձեռե 
%սէխա%ձու գրգռեալ Եսաւ ի վերայ Ցակովբայ^ 
մա^ խոր^էր։ Ր ձեռե %աԽա%ձու ռա%մեդԱ Յով– 
սէփ մոլեգԱութեամբ եոբարքԱ է սարկութիւն 
վաճստռեցրս։ Եւ ր ձեռե Նաիստ^նձու զերկուս 
^ոգեշեոր^ աԱձէսԱք ոԱ՚էարօՆ ե զՄարհամֆ յանար^ 
ժան էսոր^ուրդյասդգնեցուցեաէ^ բորոաեցուցասէր 
զմստրդարէ ևհսԱ։ Ի ձեռե %ա/սա%ձու ռսյքսոյեսյ–՛ 
Ղւաբեկ ե ղժողովրդակեցոյց զայրե զրսէւիթ^ 
աՆ^աեգեսսէ որսստյր Սսււուո հ կորուսասեր 

Եւ ՚^րղ^ Դ/՛^^ ^" ասեմ ռարարած-ոցս առ 
միմեա՚ԱԱք ուր և զամե՚եեցուե զարարի^ և Գ^էր 



ԴյԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 413 



օէսուս 7*րիսսէոս առ Նախանձու. ժոդովու֊րգք 
Տրէէց*ե և քա^ս/նայասլեաք նախ ժամանակօք 
ձադեալ այ սլան էին ^ ^"է^Լ"4. փ"" եըլբւեՏե կա*՛ 
խարդ^ յասերտք թէ <1(րէեղզե բուղա ւ էշխանասե 
դիւաց ^անէ գա դդևսյ^* և դարձեալ գինեմոլ 
անուանէին և զեիասէրք ասելով ցաշակեոասնք 
թէ (^կնգ^ր վաըգաաեան ձեր խաո^ե րնգ մեգա*՛ 
ւ֊ոըս և ւ^գ մաքսաւորս ու֊էոէ և ոմաէյ>է Այլ և 
չսլա^եցողու.թեստմբ և անժամաեերութեամռ եսլե– 
րէին* ասեն* գ։Ընգ^ր ւսշաներսէքն Ցով^աննու և 
փարիսեցիքն սլա^են, և քո աշակերաքգ խաոձ 
ուաենՖ։ կոչեցին ղԱա և գիւյս^ս4ր* <ք//*չ> ասենք 
սաոյգ ասեմք^ թէ Սամարստցի ես գու^ և գև գոյ 
ի քեզՖ* Ել. ժողովեալ սու.ա վկայս^ առ մոլեգ*՛ 
նութեան քինուհէ պինչսլէաս տային խօսեի և 
քրքուէին խրախացեալք առա^ գատողացն* ուր 
ծանուցեալ Պիդաաոսիք ր"^" վկայութեան աւե^ 
աարանչինք թէ Դ։ առնախանձս ւ. մաանեցին դեաՖ ք 
լուացեալ զձեռս^ ասէ* <յ։ա^սլարա եմ ես յարենէ 
առԱգք զի ոչ ինչ գա ի ի գմա ֆլաս արժանի 
մա^ու* դուք առէք^ ասէ^ և րսսէ ձերոց օրինաց 
գաաեցարուքՖ։ Եւ ըեկեցեալ զեա յօրէնսն և ի 
ժողովու֊րգԱ) "ՐՔ էին երեոքեանն մա^ասլարտք^ 
և ժողովուրգք Հրէիցն և* օրէնքն։ Որ"ց չ^ան*՛ 
գուրժեալ գիւամոլ նախասձուե^ վիճակեցին 
մա^ու^ և ոչ ուղղոցք «#|հ անիձ՜ից^ իրրե գչարա^ 



414 ԹՈՒՂԹ 

գորձ՜ 1ւ մս$ոդասսլէսեք այեինքն՝ Խաչիք ռարաոի^ 
ձ զեորոգիչք զկենսատուՖ և վմա^ասօլս/ե՚ք դեքսէխ^ 
ւէէաւ.որն առ ամե%եսեւսե՚ք գքաղցրն ե զբԱեճւէւմ– 
ողհրՏե։ 

Եւ դայս ամէէեաքս եարիս երե ալ յս/եՏե հ՚-Ի 
յադագս մեր^ պսոյե և իէԼոոց աչակերսէամե ստէէվ 
գգու.շացու.ցսքսէրք թէ և ձեզ դիպելոց է "^յ՛^ 
ամենայԻ* յոըհւմ մի իբՐ^ զս/եկազմս և զէմե*՛ 
պէսսէոասսէ գաեսէլբ հ1էսսելոց ի վերայ ձեի վշսէացե 
զանգի տիցէք։ <ւԵթէ գի" "Ւր^&Ւ^՝ ապա և զձեզ 
ւէիրերսցե՚ե^ եթէ գի" րն կալա՛ն՝ ապա և զձեզ 
բնդունին* աԱլա թէ զիս ^աչաՏ՚եցին՝ և զձեզ 
^ալա^Ւեն^ եթէ զիս ատեցին՝ և զձեզ աաեն* և 
եթէ զիս որ աանուաէր էիք րէեղզեեիլզ կար*՛ 
դսյցի%՝ /էրչսէփ ես ստռսյւել զձեզե զէԽսէԱսեիս իսՖէ՜ 

է՚հրին %մանեօք ոստ ժամանակի ոոսացեալ 
ւսռ նախանձում կու.աէի% և ի վերայ իմ րազհւմ 
րանսարկութիւեԱք ասելհվ^ ^՚թէ Գ։կազար ասէք 
թէ աոէւեկութիւԱ մեզք չեն* զսոյն 11 մարռսլա^՛ 
նին սադրէյՕ։ Եւ. եթէ րնգէր ՚^յդ "ՍԴ^^"^ Դ"՚֊9 
Աքէր) Ք"՚9 գիսէես քս/ն ժս^ւա կարՏ-հզսնէ Եւ֊րն՛*՛ 
գուեէին զեզխ և անծուհե. ս/եձինք ^ազցԻ աիւոր՛^ 
ժելով զլուր այդսլիսի ճանիցդ ի սաէհստրութիւն 
բուեելոց յինք ես/ես Տս^Ր գորՏ՜ո^^։ 

Արդ՝ որ է^ք յանօրինաց, թոդ թէ ի քրիս^ 
աոնէիցք ի մի աս իւ.ր իքի ր^ ել ոայսպիսի ինչրս/նք 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 415 



քքոզ թէ ե. ւսռ աո ում զէսյսպէսհ 2^9^ է բս^ս* 
որ անսէսէք ^ո էոգէէՈք որ Հրեայի որ աո աղանդ։ 
Ել. կազար ռայդ քարոգէր* ում) և Լամ ուր^ ե. 
եամ "րբ* — որ սէգ^սէս է գրոոք որ աԱ^րա՚^աՏքԱգե 
է յուսմունԱք որ մոզսրսազաս օրրեառս օսէար 
է ե. քրիստոսԱսաուր ^որ^րն աԱաեղեաղէ Եւ ^ք՚^է^ 
արդեօք արեղեաես Հ,ԱսյոԱ արժաեէ ողրոո սյր*՛ 
Աոսէսուառ ե. րաղում սդոյ — ^Ասմրաւել զս/ԱպիԱոաԱս) 
իւօսել առ %աքսս/եձու զաեէսրժս/եօ։ 

՚Րաեռի ո արդեօք գերեսէյնամիաԱ ե. ղա%^ 
ռասուՁո Ասաուած դրդուեալ յԱսյԱսլէսի ա^աւոր 

շւսրժեա^ է րարկութիւնք աՏ՜ել պ9ր^եղեղե ի 

վերայ ամեՂւայե երեսաց ^Ր^ըէ> ^է*^^^ ղամէանաքե 
հ-ահ՜կել զլերի՚Աս* ոչ ապէսքէ*ե րորրոքեալքն ի 
աոոյԱևութիւեէ (Հօեսեալք ասէք որդւոցն Ասաուօ՜ոյ 
զդսաերս մարդկաս ա էս էւե աս եե ց աե ք^դ *եոսայտ>է 
սաղադս որ"յ ՒրԷք ^ամարեռաւ այսսլէս մեքՒ 
արդարութհւԱ Ա^արո%եաՆ Փէքեե^եռի աղդէ յազդ 
միՆչև յաւիտեսքե^ ե^է "5 յաղադս ^արկանելոյ 
գեղարդեամրԱ 1ւ Բցեէոյ Ր^Դ դեահ"ե դ1Համրրի^ 
հանդերձ ՄադհաԱացե րոգէւնք և. ոած^ուռաՆելոյ 
ղրարկութիաքէքս ԱսաուՏ՜ոյ։ Ց որում աաաու^ասի 
քսան և. Տորք Դէսռարք արանռ ի մրում աւուր 
ԱսնկաՂէ ի ժոոովրդե%1^ Տեառն։ Աամոն ոչ Ասաա*՛ 
քէս մասն անհանճար 1սօսքւռ% րադմաժամս/նաեեայ 
քէսաեալութեասմր սսլանաւ յեղբօրէ%$ 



416 ԹՈՒՂԹ 

Կւսւքիռ/^ զսոցուն ակդսսէի% է Մ ովսիսստգիր 

կառավսԱ* ^այեսցի՚ն ր^դ առա^ն ճանասլաբ^ 

^աըԱե ասլաշիաբութեան։ ^մՐ^ Ասաու.(Ւոյ 

Ենովքք ր^գ ամու.սեէսցեէսլս% օրի%աւ.ոոուՔ՜եամբ 
և գսէեալ ^ւսճոյ Ասէոուծոյ^ յան§քա^էսեան փոխե՛՛՛ 
ցաւ. վիճակի։ Նոյ բաղմէսժամանաևեէսյ պահելով 
ռեուսութիւե մինչէւ ի ^հ*Ագ ^ւսբհւ֊ր էսմ^ և Ղ^Ւ 
ստյսորիկ յազւսգս ոբգեօ՜սուԹեսէն ամուսՆացեսէլ 
սրբութեամբ^ երԼրորդ աշխարհիս սերելոյ գաաւ. 
սլա աճառս։ Ըսա սմէ՚Ա և մեձՆ է մարգաբէս 
Մովսէս^ ՅւոքԱպկս և սլաշաօԱեայ ՂէոբէՆք սլար*՛ 
ևեշաստսէբ սուսութեսւմբ սլստսէուեստ^ Ցեսու։ Իսկ 
զսէբմաեէսլի օսօւԽէ% դԵոէսէյէ ո ոք բաւաեան 
հցէ ասել բանէւ ռդովու.թհւեք ոբ ի մարՏեի 
զս/նմաբՏեոցե բերելով զք§սոաքսէվաբու.Թեւն ^րե՛^ 
ղէն կառօք ի ^ոգեոէՆսՆ վեբառաւ. ի կեանս։ Իսկ 
"^է Ւ ւ^բհոէոոսասէուբ ^ոբ^է% դսոռունց բադ*՛ 
ձայցեն ղեմսհւս^ զ1սսսէագոյԱս գացեՆ և ռռաբ^ 
դու-բելէս* որ զբնաւ. գորօ՜ելոցՆ մեկուսի ր%կե*՛ 
ցեալ զմեոս/եչակա*Աա–թէլքկս ^ և զլոկ հ սլստսէճառս 
աեՆչհց ^այեցմուեսԱ րեգ կատարեալ ^ո ւ.0՜ես/ւ/ե 
լձ^եաց Փրկի^ ասելով, թէ ղՈր ^այի ի կին 
մարդ ի սլաաճառս ցանկութեան^ ս/նդէ% ^ացաւ 
րեդ %մա ի սրահ եւ֊բումյ^։ 

Այլ ե զ^եթսէԱոսԱսց ևս զվարդասլեաեՆ 



ՍԱԶյԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 417 



յաւ֊ևլեալ է սոյԽս զքարքպոյւթիձն^ լուեալ լռեսցեն 
ւՒՐՐՔ^ /ւ ս/ե»սմօթ^է ք ոո էսյլոց բս/Խիւ. գիկ$եա%ս 
կամս9ցԽ խօսի% ղախորժսք և չսաէկսծտ արամբՆ^ 
որով ՚ՐրիսՅոոս էտօկէը ք^գ աշԽէսը^իք ռր գաօս*՛ 
ռոոդս չաո՚չարանաց ^/՚4>/՛^ յիսըոյսմ ի ճգեստ*՛– 
փորձալից ի մարէՏփ էլրէբք Օքորսոնացի ոերովրէն 
Պօղոսէ Սաս Գ"Ր է*^է յ*սղ**՚գս սլաւկկացելոց% 
չժսէռսւնգելոյ զարքայա~թէւ% գրեաց յամենայն 
յիւ֊ր է Թռւ.զթսե^ յոյժ րա զում ենք և գրհլ զրԿաւն 
մի րսա միո^է շատ աշիաաոսթիւձւ ^ամարիմ և 
աւելորդս* քաեզի ք^դ գիաե ոյ օրի՛ն ւսց են իօսքսէ -֊ ^5V**ՀV^/\ 
Այլ սա կա է, լւաեի§֊ք ԳՈՐ յԵրկրորդուէքե ^Ո^ին 
գրէ ի Կորնթացւոցն^ ճքսեաչի ե "*յ1^ ամենայնդ 
թէ Գ^Ընդք^ր իսկ րԱաւ. և անոէ^անի ի մի^ ձե– 
րում պոո%կութիւ^յ^)։ Եւ. առ Եփեոացիսն՝ թէ 
ՀէՊոոնկութիւն և ամենայն սլդձ՜ու֊թիւձ և կամ 
ագա^ութիւն մի՛ անուանեսցի ի մի9ի ձերումտ>։ 
Եւ. անգէն աո. նմին՝ թէ գ։ՏԼայս գիաաս9իքք զի 
ամենայն ոլոռնի կ կամ պիզ^^ կամ ագաէ, որ է 
կռասլարիշա ք ոչ ունի ժառանդոսթիւե յարքէս– 
յութեանն ՚Րրիսսէոսիյ) ։ 

Արդ աղէ ասաոցեն ^էզք և թշուառականք^ 
լ^դք^ր առ նախանձ արկանիցեն զանձինս րնգ 
անասլաշխար մեղօք^ զորոց և Յով^աննէս յիշէ 
ասելով, թէ ^Են մեղք՝ որ մա^ու չ*»փ ենյ^* զոր 
և յաւ-եաարքոեչացն կարդան ցանգ և զանց առ՛֊ 

ՂԱ9ԱՐ «ԱՐՊեՏհ 27 



418 Թ Ո Ւ ղ Թ 

ղտոգին սուրբն մի՛ ք^^Դ^Ւ ^մաք—^մի յայաք ասշ*՛ 
խար^է և. մի ի ^էսեդերձելու-Աեյ^։ Ա՛յլ Գ՚՚Ր^Է "Ք 
մեղս ոսսէ Թոպա-Թեւսե մւսոաէՈի ոոպէս և. եսԱք 
որ մեղսՋւոոս եմ քան զսէմէտԱսէքԱ կէքԱդաեհս* ^^յէ 
ասել զմեղսԱ ^գոլ մեոս^ որսլեսհ սէր^սէմ»սր*էոէո 
ե ս$մբսէոիշս1 դոգհ կարէօէ ստօ՜ել զմսէաւ.։ Րսե որ 
ճս/եաչէ ոյանցա%սՆ և զար^ուըեասլ սրաոիւ, կարող 
ւէ՚^հցհ փուք-ալ հ ղղ^ոււքա վաղվաղակի սլաաադի 
թ–ողու–թեաե* իսկ որ Կ^"՚^ԻյՒ սյ սլաքին ել րս՛"՛ 
^եոյ անմիէո կու.սաԱառԱ^ էԴեՊէ "7"/"^"^/^^՛՛՛^* 

Աէյլ ասե՛ս* Հ^Աղանգաւոր էւ>է Եւ. ղայս սէոէպ 
ծստ^ուռաԱել ամե%եռուեռ ճեսլէէքե* ղորս ^սէւա՛^ 
էոառուռեալ ի ակարամտառ՝ /^^Ր ի վս՚րդասլե՛^ 
սաւթիւԽ ^որ^ի% որ էր ի յիս^ ^այեցոսցա%էի*Ա։ 
Որ ե ղանուձ ա%գամ աալանդոյեք որով րւամթա^ 
սէիՂւ յաՂւղգեեալքԱ^ ^"^րՒ յ"յ^ ^ամարիմ աղաոեղի^ 
նշանակել գրով։ Ս՚յէ %կաաու–ւ1ե ^այ^ոյաեացն 

ղԱոռուես իսկ ղյաոա9ագրելոցն բերէ փէմաԱսք 

թեթևս և ^չիՆս համարել ղպոոեկացելոցե 
ղգորՄս։ 

Րայռ իմ րստ կարի սլսքբապեալ յա֊եական • 
ու–սմանռ%ք և Ր"^ Դ^Ը^Մ՚յ ՚ ՚՚՚կ*՚՚բս"քս"՚*–թեաէ*ս 
իմոյ կարդացեալ գգիբս ս՚րսէեռ սրբոոք սբք վո**՛ 
ոեալք սուրբ Հոգւ.ոյե ղիՂէՈէ^ ղսու.րս ^ոգեփողոսաս 
աղանգաւոր ու-սմաԱցԱ դարձու.ցաԱկ^քԱ անդրէ% 



ԴյԱԶԱԲ ՓԱՐՊԵՑԻ 419 



ի սէոէոս %ոռունօք ե. զաղեղոՀԱս նոցստ փշրէէցէ^ք 
ե. ռփոևագոոՄ վսէ ր դէսսլե Աէ ութ ի ւն% քււրեստ%ց գրով 
մեզ սօւանգեց/ւնք ՚էոգացեւսլ իբրև պէսոդսւոև ոգեսէր 
^աոս^ զամե%էսյե սոգէէո^՚/սոր^ուրգ մարդոց 

զօգոււոԱ* զոոոց յերկէսր ոք Լ 9երմ սիրով. 1^թեր*՛ 
ցեալ զգրեալս^ անֆլաս 1ւ գիւրազերօ՜ եարէ 
ւի^ե՚լ հրարձակ %ետից ^ար ձգողստցն* զսրրոց%^ 
ասեմ դԱթանասէ Աղեքսս/նդրացւոյք ե զերևուց 
միանուն Աէրանցն^ ռկիւրոէ Աղեքսա%դրացւոյ ե 
Դ^ի՚-Րդէ Երուսաղեմացւոյք ե զՐարսղէ կեսա*՛ 
րացւոի ե էքհրիգորկ Աազազացւոյք որ և յաղագս 
առա լելե ալ ի%մա ^որ^ի ուդոափառ գիաութեան ,. 
Ասաուագարս/ն յ"ր9"ր9եցս^ւ֊* ե զմերոյիՆ աոա*՛ 
քելս/էւմա% նահատակին ՝ ւ*րիգորիք զվարգասլեաէն 
Հայոց ք ե զնոցունց *նմա%եացնք "ՐՔ ՚Օ*"/^ շաւիղ 
աո.ող9ամս1ութես/էքն ^եաեեալ վարդաաեսէեցի% • ♦ ♦ ♦ 
Օաղագս "Ր^յ ^ Դ"՚յ1"" ամենայն և զորս սւռ 
նոսա արանցն^ օ՚ԱԱոայք Նորա ունիՆ զամէքնայն 
գրեալսն^ զԱրիոսի Աղեքսանդրացւոյ ե զԱաո^ 
զինարոսի Լաւոգիկեցւոյ ք ե զսեսսոորի զՍ^աիո՛ 
քացւոյք և զսւաիքեայ Կոստա%դիՂւուպօլսեցւոյք 
և զԿումրրիկայ ստրկիք որ ե յեաոյ Մս/նի զի՚նքն 
անուա՚նափոխեաց^ ուսաոի և Մանիքեցիք կոտե^ 
ցան աշակերաեալքն նմֆս* ե զայլոց% րազմաց 
ալնոյնանմսէն կորսաեան ճանապարհին ուզեկցաց^ 
զորս սուրր կաթողիկէ ե առաքելանման եկեղեցւոյ 



420 Թ Ո Ի X Թ 

Նդովեալ և արաաքս լլեկեցեէս^ յամ1քեէսյԱէ ի 
բառ և մեկու^ացեալք է յԱսէոոէ-ձ-ոյ ուղղէսփստէւ. 
ուխսէէնք մի^տև ռւսյսօբ վարի% Ներկետսլք իւ.րսէ–^ 
քէս%չքււ.ր ասէսէոիւ.^ ասօ՜էԱՕ՜ոէւԼքն սհսեասցք և֊ 
յւսյտնհ ե% §սմ1/եայե աէւ.ղղափստռ ժողողրգոռ։ 

Եւ ««/քքո.՝ թ-էաէա և. դքյ-եստլ սոքա անբժշեու.*– 
թեամթ կազաե ի ^էօւյսաԱ^ այլ սակէսքե բանիւ^ 
և. ոՏ գորՏ՜ոմ4. զի ոստ մաբԱսու պէսրկեշԱոու.թեէսս 
յամ1/եսէյԱ ճգն ո ւթի է-Աս սի զսիով ելևելս էսսեեսք. 
և մաԱս§ւ.աԱդ ի կեբակա.րս Լ յբմսլելիս Լ ի գի՛^ 
^ութեան ժուժկւսլսւթիւես* Ա զայս սաեղեւսկ՝ 
գիսէէ/ս յԱսսեԱսլբե ի Օոյնս* 

Րսկ Հքէսյոց ւսշխէսրդի էսղստսդ Գ"Բ ւսսես 
աԱաԱոէ-Ա է րսսէ վէսոդէսօլետի էլ անգիբ րսէո բանի է 
Ւ **ւսւ.էսս1ոյ և յուսւքս/նէ սէգէսւք եր1ւքքեք և ի 
դորՄԱ ^"յլք "– ասժսյժք^ յոոոոք ոոա անդիսաւ*՛ 
թ՜եամս որ է ի սոսէԱք և. աեկաբգ րսսէ վաբու֊ց^ 
այդսլիսի իսկ սւրդարև. աղասդոս մայել էր բու*՛ 
. սաեեի րսա յօդուաՄոյ էսուսյսաերսբաեու–թեաէ/ե ^ 
թէ ^Ըստ Խոդի ^արմԱացևլոյ կոյաջուր բաղա՛–՛ 
նիքՖ։ <էւ//ք ար գարե. սլատմհսռի Ա՛յս ի ւ*ԷԹք 
յշսա բա%ի ողբոյեք և, մի լ՚^՚-իցի ի դրուես 8ւ#– 
կաղոֆւին* իսկ "Ր րեԹեոևուձՐ ի միտ էսո.ցէյ>է 

Րայց ես թէ ձ գիտէի գսք յայնաիսեացՆ^ 
չ^գ լրսյ դատել զսք ե կւսմ աարտաւ.որել ՜սէմե*՛ 
նեիմբ ոչ կամէի* վասե սրսյ կարձ՚էի% չսէբէս– 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 421 



թոյնքնյ թէ Լես%մա%իցիմնոցա։ ՝Րա1սզի ուսեալ 
էհ ե Փրնչէ^ք որ ոչ ^ոամայէ ամե%եցուԱռ^ յոիոոա 
ԽլԽ գոոոէ1և ի ռոոե%ո/ս մի^եչԱ ի ժամս/եավ 
հնձոռնք ե. առաքել ռ^ոեշտակս է՚֊ր է ժամաբակի 
Հ%ձոռէւ* ռոոս կէսմ ^ոեշաաևս հոե ասէք և ևաս 
ճշմաոիա վաոդաաեաս* որսլէս սովոր են Գ՚1՚*՚Ր^ 
դաաեաս ^րեշաաես աՆու֊անել ասԱՈուաՏ-եղէՆ 
ւ^հրքք որսլէս և ռեշխանս^ ասսէա֊ած՜ս ասացին 
յքարգարէքն։ Րսկ ես^ ոՏ ^րեշւոակս^ և վարդա–՛ 
սլետ ե ոչ երբէք հոե չեմ եոեալ թանես ս^յԱք 
յէոա երբէք ե ^արռոոառ ոսրուք կամաց գոր^Ւոյ 
իշխանութեանք ե ոչ երբէք։ ւ^անզի յա դադս 
աաելոյ զէսք թերևս արգեօք ե րոտ անարժա*՛ 
սու֊թեանք սու.րբքդ և ԱսԱարստաք և յամոԱայն 
մեոԱսց սէոստա ուսու֊ցեչքգ Հստյոցք թ"Դ է մեօ-ա՛^ 
մեէՒսն ձգաեցուցս/սել գՒ՚^ք յեաեսկոսլոսու֊թհւԱ 
ե կամ ե նոցեն յառա9են ոգասէոուԹեւնք և կամ 
յեկեոեցւոյ դասէսյւորու֊թեւնս՝ ^"յ/ հ. քորեաես–՛ 
կոսլոս ոք չսյրստր^ Դ"Ր Պարսիկք և ոյրք անար^ 
ժանք գործեն ե այսօր։ 

րԱձ անձամբ դստնՅ^Խ յանդգսեցուցանել է 
վարդասլեաու-թիւեք որսլէս և սրա զումս աեսանէի 
յանսլիսէանաց^ այնսլէս յա^ագհն աոձէն սարսէիք 
ի Օակովբոսէք որ բողոքէն ցանկք թէ ՀՍե բա՛^ 
զու-մ վարգասլեաս լէ՚^էք» եոբարք* գետաս9եք 
ղի մեձ՝ դաաասաան րնդունիք^>* ե ոչ դարձեալ 



422 Թ Ո Ի X Թ 

էբրե. զլռեար/է§ սլիղքՒ Լւ վա՚աթար գորձ-ովքք **Ը՚՝ց 
չ^այեեեալ յիւրեանռ գերաՂէն^ յ՚՚՚յԼ՚^Ց ՚ք՚՚՚՚^^՚֊քե-Աէք 
յա1չէ/կ^ գԱ%ե% ^ս/սել չէ՚֊ղք Եւ. էսյսաիսի կեդ^Ւեօք 
ււսստոե% եէսրծեցուես/եել աշ1սսյրՀհ զաեձքքԱս էսր^ 
դարս* և այն ոչ երբէք Տ՜ւսծ-նիք այլ ևս ստուստ՛^ 
ւելեալ յստւեէուսէ&ովք ԼուսէեՆ անձս/եռ բստրեու.*՛ 
թիւն յա լուրն բարկութեան* Լ Տլսե% սՊօղոսի 
րողոքԱք եթէ (Տ^ԱաՂւձիՂւս դսէսէէաքյ>։ Եւ. ՛Այլք 
ա գա^ո ւթ ե աՂւ աիէաէւ վարաեեալք՝ արեանե% ք^Գ 
սլարաեօք զարդԱսրս և. դոՏ արգարԱք և. ևարառեալ 
էւեթ րսրոհւել ղմամոԱայԱ^ յաղագս որոյ Խու.ե%Ն՝^ 
այԱու^եաէւ զամե%եսեա*Ա արդսէրս աԱու.աԱե*ն 1ւ. 
աեսեղԱք և պմսէրգարէէ% Ամրաեու֊մայ սւոու%եա՛^ 
Ղւես զաղաղակք մաեաւաԱդ թէ Ղւովսււ. ռսուրբ 
ՀքՈգւոյԱք թ՜է ^՚դ^յ "ր սլսէ^է զագա^ութէւե Տս^ր 
ի Աոաե հւրումյ>։ 

Րարձեալ աս էին) թէ ^Գա մ մի ԱլՒղ^ "Ք ե 

էլնոսստ)։>։ Եւ֊զայնսլիսի բաՂւիռ զասառոոառ ռգորՏ՜ս 
ես ա^ա լռեմք զի ոչ ինչ է ինձ ^արկ ասեր 
րէսյռ օր ա^ւսգին և. աԱաչսւռ ՚Րրիսսասի աաենին 
չլո-էք այլ անշէ^ բոցոյն մա անէ։ Եւ. անուանէին 
բարեկամս ինձ եղբարսդ սրրոյ Գդին գրուանին 
զքո աեաոԱ եղբօրորդւով։ Եւ. ուհին երեքեան 
արքդ զամենայն սVնդեստն և խրաաու. մասն և 
էլհրա^անգ ^ոգեսլէս և մարքՖասլէս ք և ոծանօ*^ 



՚ԼԱԶյւՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 423 



Թ՜ու-քէհւնս ուողստփառ *»սյլ.ստսէոյ^ յօրոքեելոյ ի մօո^ե 
քումմէ և ի քէն ի աեաոնէ։ Եւ ե% արք ոչ 
թԼրոքվսօասրք հ^չ ^սէսաևէսւ. և կ»սմ սէխէ՚դձ^քք 
այլ յամէ/ԱէսյԱ մէոաւ-ոբուՔ՚էսես և յէրս աոիու.^ 
թեաե լիք և կասէէսրեալք։ կնդ *եոսհ% և գԱբե՛^ 
ղե՚եից Աէէրք որ և %ա ի քո աետուե սեոոյե և 
յստմե%ըեկալ րւսրեոստոու^եՆէդ ուձի զամէքԱայն 
յարգաՂւառ իւ.բոռ և էէ^եէոյ է ՚^Ւ^Է ռսլաաճառ^ 
1ւ առ ի Տեւսոնէ* և ե% ի ՚Րրիսաոսի շԱոր^է% 
ամե%եքեաԱ ող9 և. "Է9Է* ^^^՚ՐՑյԷ*^ րսս1 մաբքՏտոյ 
զ^այբութեաե եւքոյ խբաաս և զբսէո Հոգւոյ ռվաբ*՛ 
դասլեէոութեան փմոյ ռբասք և զ^բ է^^ լու.եալ է 
յհՂւէՆ՝ չուեելով սլաբաաւոբոսթիւե յոդիս իւ^բեսէեց 
ասասռես ասսու֊էոէ 

Ւսւյո սբրէի% եբեքեաԱ եոբաբքե ռվս/ես% 
սբբոյ Կաթողիկէի՝ սլա զովք և ամե՛նայ՛ն սլիսայիւք*. 
ոբոց իւ–բաքս/նչիւ.բ ուրու.ք աուրն յայսէնի էր, և 
գրով աէստց ր սէեդւո9%4^ "ՐՔ ^՚^րդ^**րե. քո սէեսէուե 
կսօքառգ դոքա երևեռան ԼսօքստԼստսքսյրք։ Վ^ասն 
Դէ յ^րէ^ յ"Ր^Է ^եաէ դու.ք աէր) րսա քո անաբ^ 
դասեԾար իէնամոռդ յս/նՏ^եռեր դե" Ք" րնսէա*՛ 
%եաց^ դոքա երևեցա՛ն յիս ^րամանակաաաբք 
բանի քում) ուրոյն րսա կամի դսլաղաարութիւն 
աեղւոյն ^ասէուցա%ելովք ե Ոէ^րոյն գիմ սլէաս և 
դկարօաութիւն հոգալով* ՚^յէ ^ զբս/նս իմ յոյմ՜ 
աիտորժիւք և սլատուականութեամբ ր՚նդունէի՚նք 



4Տ4 Թ Ո Ի % Թ 

քքրպէս և զէսռռղ9 . վաըդսքպեսէե^ և. պասսէու.էի% 
հրաէս և զ^էսյր* և մաԿսէւ.աԱդ ստռաէ-ել էոէր ՝Հ«ք«– 
մասգսէՔէպք որում €սէ$սցէ Տէր ողոբմուՔփւն., 
որպէս Լ էոաե% Ոնեսիփորէսյ » ք բէսրեԽօսութ՚եսՒմբ 
սէսողի զբսձէդ* զի բազէո^մ ոԽգասմ ^ս/եգոյց դիս 
և ի ^էսլած՜մաէ^ եեբակբիչ իմ եղև։ 
Ա ՚՝ Րս1լ ոմաեց ի էուսԱդ աեսէոե ես ի ր բե. դ$ւ/եդթ 

էի յսէւեչոբգ։ ՚րս/եւքի յաղսիւս "Ր"յ սփբու-եսէոի 
դոա-ք էքէրք դի" սպասաւորեալ մեծ՚սէբէիբ^ ասյսմ 
իս^ դոքսէ տէի^ սքե%չոոք*^ սւբՀՒաԹ և. ոսեիք Գ՚՚Ր 
թէ իմ ի շսէԱէ ումեքէ էւաեալ էբ^ որոսմ թէ 
ոք ի ի^դիր ՜էր^ Դ՛"/^ է՛ ՚դէ"՛" Աէեդւոյգ ձ՜ախէիէ 
աո^ս^եերսւ-թիւն ուսեալ իսկ ^էիք ^/^է ^^«՚^ 
աղիս բսսէ ուրուք ճստշաևելեաօն մաբթ՜էի յ^բի՝^ 
սեր և կամ ռ^աւուո փորոաիսք ոբովք թեբսս 
կար էի ոսմեք ^աճոյ ւի^ե-ր 

Րայց ես և այլՂէոր իաւ բահս ասեմ սէեաուեդք 
զոր եթէ թու^իոի աբդստրաի/Ադիր մաացդ %աիա 
քա*Ա զէսմե*նայե ազատեմ զա էրգ՝ քսսել զայդ» 
յորոյ ճշգրսքիւ. դասեսւլ ի վերսւյ՝ կամ զսւրմստս9յրր 
ե կամ իէոաեալ իբրև զոՏ սւրդար՝ ահգոսսես^ի՚բէ 
՚Րանզի յօրէք յորմէ ^եաէ աարար դու֊ֆ *"էրք 
զիս ի աեղիդք մինչև յօր ^ալաձ՚ման իմոյ, ի 
մսքից աեզւոյդ և կամ յերաԽայրեաց միստև ցդրսէմ 
մի սսսՏՏ§ իմ ոչ էր յարեաի և յիրս Է*^"Տ ՊԷ՛^ 
աոյից ումեք 1ք^^ "^ էր աուեար և գիսւես զայս 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵ9Ի 425 



բնակեա/քն ըեգ էսք այչ առաւ^ելագոյն "՚յը ^է 
Աէքէ^ "՚^՚^Հ^Յ Դը եկեալ ի աեղիդ ի Գարգմանայ 
վաԽստց է նէքիխ ւս^ւոպ1ք յւէրում ^իՏե ւսրևսէւ. 
սէեզսոյգյւ և միՂէ^և ցգեսւքե իմ ի աեղսոքգ էբ^ և 
աբդ լա֊այք թէ առ ՍՏևդլոյ է* նա առա սել գէտէք 
.ք;ս/եդէ յէլով %ւէր«ս արբանեեեստլ էր զսլէսէս աեդ՛^ 
է^ոյգ* ^"*բ9տէք /^է ^"*յ ու.րեք և ասւսսռիէ Այլ 
կտսբգեաւբե ի%ձ ըոտ աարէ-ոյ ի աեարն Աեբսե^է 
1ւ Հ#ք<ւ#Հսքււքււք ք է աէսէս ղյտտոէքանոյ ե. ^ասդեոճոյ 
և ^^էոյ^ ձ^յ^՚^է էք %ոյԱպ,էս և ի քո աեաոձ 
յեղբօրորգեացգ*^ և ս»յե է՛՛հ. 2""" Ժ^էր է^^ ^ 
բստւ^ւսկանք էսյլ եբբէք Հւ յաւ^ելոբգսէ^՚ն է սլէաս 
սէեղւոյդ ծ՚ա/սէբ յհմոօեէ րայց բեբեալքե իմ 
յԱղոԱ^ա%ից և ի Վբաց և ի Սիւնեաց և յԱբչա*՛ 
բունեացք և ոբ ի գոցոԱհէռ իսե ի ք" աեաոՁս 
եղբօբոբդեացդ ամենայն իւբաքանտիւ֊բ ուբուք 
աուբն ոբոշոզու.թեամբ էԱ/էսց ի էոեղէ^ո^ գբով* 
և զիս ^անին մեբկ ե թ^ամանօք յԱսմենէս^ <Հ–– 
աբէտւբելոց իմոց^ Դ"Ր է ման ևոԱ-թ ենէ աբաբեալ 
էի է ՏԼի անգամ ե ռ^ոռոմ դբեանդ ոչ եաուե 
ղ1ք^ի իմ*, ոբք կան այգբ լլեկեցեալ ի կեբակուբ 
ցեցոյ* բոէյց արդեօք կաբգացեալ լուսաւոբիցրն \ 
ի գոցանէ բեակեալքդ ի աեղսո^դֆ ե կամ զայլս 
լու^սաւոբիցոն։ 

Ել. դու^ք "^էբտ Դ^յ" ե մի ինչ ոչ գիաացեր, 
բ*սյց գիաել աբժան էբ*^ քանզի լոսայ^ եթէ 



426 ԹՈՒՂԹ ^ 

ստսէի՚ն զ1^հ հմք եթէ էԳ՚՚յՐ է^^. է ՚ոեղւ֊ո^է 
Զհ ԱէմէքԱէսքս կա^էւ. եազմսէ)Ւով եթէ սսէեաւ. մի 
երեւէէ նուառեստլ քան՛ ռսքյնոէէիկք "Րք յ^Բ^^րՒ՚-Ր 
ամէ շի%եալ վանոռայքՆ^ չ^ամւսրէի զ$սեձէ%ս 
արժաեէ եալոյ։ Տէէ թէսլէսէ և միաԱգսւմ և. եր*– 
Լհց** 9սէրդեօսէւ. բոլոր կաոքե յանդասէոաաոութ՚եսէ 
շէէեու.ա(Ւոյեյ **՚յ1 գմեո9ե%ս% Թէ գէսէառեալ էր 
սէեասոեդք 1ւ աա*էս/ս9եալ յքւ%էն ^ասարսք դէ" 
յաեդիմա*ե զերևելիս գոլ աուա9ի քո րեսքրութեաե ֆ 
գովութեստ% և կամ աարսաւ.ա%առ էի արժանիք 
հայց ես րեգ օձէոելոյԱ 1ւեԹ աար սէԱդր ♦ ♦ * ♦ ♦ 

ՏԼի Ա1րսէու.մ եմ ա՛նմխիթար մինտե ի մա^ք 
որ %ման գայլոո ՚ յարձա կեռան յար արս իմ և գի՝^ 
շաաեռին յսէ%խ%այք աեսեալ զիս^ եթէ մերժեռայ 
յաչաց Ք"ց* Եկ ՚^ՐԳ իմովրնտիւք չր9ի% սք(ևԱեալքք 
ծաղր աոեելով գիս^ Այլ որ ի՛նչ ի տեղւոքդ ա§աո 
իմ^ ուրախ եմ և ռնձամյ ղի ի սուրր ե ի ^##֊ 
գևոր սէեղւ.ո9 ք^էառ։ 

Րսյրձեալ ս^յլ շոգմոգ րանիւ–ք ղայրառուսա–– 
՛սել զքեդք ՚ոէրք ր^գ ի" փո՚-Թ՚՚՚յի^) Թէ ^Մանու.կ 
մի ^ոգարարձ սւեղսոյն չկ՚^րէ աոԱելՖէ Եւ. իսճ 
^րեչաստկ ոք ոչ մարէքեառաւ.^ որ թերԱս րսսէ 
^ոգեզէ% ր%ու.թեա%ն աեսեալ ռառ ի Տ-ածուկ 
ձգեալ ղորոգայթ թշնամեամն^ մարթէր ռգուշսէ՛^ 
սէսլ ե յանձՆ առնոյր լի՛նել ի%ձ երկրորդ։ Մարդք 
զոր և աոնէի՝ անդէն ե անգ ^ասեալ մօա 



՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 427 



անեասէե% ի դԱսւ.ւսճաեու.թ–էւե %ե1էգհչքնք 1ւ ստո^ 
բու.ռեէսլ ^րապոյրս պոէոորս^ էսսէք/ե^ Հսզ ասԽմէԱո 
էքարգհեք րեդէր վստսէասկհք յաեօգուսէս*^ դե ւք 
1"*յՔ է Ղ"՚՜Ր է հ՚՚^Րշաեա^ար աեդւոքդ^ և. խօլու.*՛ 
թեամբ աե^եամա^ք ւՒ^Ւք* Զհ եՂ§ ի Մսէմէեո՛^ 
%էիռ սէս/եէ աւագ Տ՚էսռստյք ոմաեքք և.սւյլ քսէդանէսյ 
ստւստգ որ է հ Ա1ս/աէք #քՀքք70 1^ Դ մեզ բանք ե% 
երդմէսմբ^ թէ ւ՚րբ I*– տ կադէսրայ է"^ չաամ 

հանգչել այդոք /^"Դ քք՜է ^որա ու-մեքՖ։ Եւ. այս*՛ 
պՒ՚՚Ւ Բ"՚^է՚՜Ք բ՜"՚֊ր*^ցես§լ լսոդոԱ^ էսքԱա-՚^եաև 
ի շսքլաես էւրեաեց էսռէսւել քան հ հոեղէգ 
փութէսյի՚ե ^ամբէսրեր Սէսեայե ես *եման սեղուէ 
բերելով ւսէսեՂ»այԱ եոոմաԱռ^ բաւաես/ե լր"էլ՛ ե 
ՄաեէոոասՆ ս մթերհո սէեու.ոյնէ 

աեմոռաոք էքս/եաւս/եդ թէ րսս^ ե քեզ ^ոգասե– 
ր ո Լ-Թե ասդ^ ե կամաւ. ես /սորդեռես զյէշելդք զսէու֊եալ 
ասէՍէգաՏե երս/սելւ-ոյե Յով^աէ/նու^^ յ*եէ–Աէայ եա– 
թոզեեոսե եզբօրորգւ-ոյն ք Ք^Գ աեաոն ի Սեէլոյ 
գրաքսսէի՚ն՝ յարաԱց ոմանց ^ "րք Խոսսէասալով քեզ 
սէեաոն սար ասր ասդրէրն զսէեզրդ։ Ծւ֊ քո սէեառս 
կոչեցեալ զաէր Վարդ, զքո եզրայր, ե զՀայդիվ 
ե զէմ աՆարժս/եութեւնս^ ^րամայեցեր մեւսաեգամ 
երզրորդել Աոեէսո-Ա Օաքհասսու– զաասէգամսս* յ"Ր 
ասացեալ քո աեաոն ե Ա՛յլ բազում հ*եչ բս/Աս^ 
գլուխ ԱղսէԱոգամհ սլաս1աս1սաԱւ.ոյ% ստրարեաի եթէ 



428 Թ Ո Ւ Ղ թ 

^Պարտ էր %ոցա էսէչ աձ^ել զմաասք և ղ՚*՚յգ՚դէ"է 
քքետ էյդե՚լ ԱՀո. էս* Բ"՚յց ոոով^ետև. %ոքա աեզգա՛^ 
մեցաԱ^ սսէևայե ես ռսէյսսլիսի քրտստէքռ մեՏ՜ 
զղսէսսէսէևս և. ռԱսզու-մ սէշքսստսաւթեսօքր ռԾ՚սէհէս^ 
վատ վաճսէռակաեու֊թեամբ րեդ թեթև, ք^՚տհ աալ 
ոչ եաոեմ) ե ոչ զ^ոգեոո ե ռյաւ.ես1ե%ստեստն գս/ս^ 
ասսլեսւոյ ե ասցասոր կստրսյսւոյ փոքսս/Աաեելյւ>։ 
Ել. ըեդ տեաուԱ 8ով^ա%%ու.՝սայոացաՈք թէ ՀՐ^աւ. 

/՚րըե ք^Ղ "՚"֊^ ւ"^ւ է"հ. ^բ ս՚րյ՜ս՛՛^ Ղ՚^յ"՚Ղէ"ե 

րս/եսք թ"Դ թէ ""՚– է" բեոելյւ>։ 

Ել. ես վսէս՚ն գե սէեարսյմեսէ ե ս/Ագգուշացող 
ս՚յը եմ յերկոաւ-որ մեսէս՝ ոչ զգացե ժամոյե գաւոյե* 
այլ սլէսըա էր փոսթով ե երագ երագ ս/եեանել ե 
յոսէսգ արտասուօք ե էսղաչելովք ե ե բ^"ց փաետչել 
է ^ոգարարձութենէ աեդւոյգ։ Եւ ա^ա ւհ^էէ 
սլրօ-եալ ե չարաթոյե ժանեառ դաղաԱառե ^ "ՐՔ 
յայԱս ՚էեսէէ գստրանասաեալք ե €ՒաՄու.ե^ ե րսս^ 
ասդստմար սեՄՈւ.թեաԱ ել.րես/նռ սասահե եստրասստւ. 
գնեալ բազում յեսան^ դ^սրեռեն որաէս սուսեր 
ղլեզուս եւրեանոք ե թ"յ^ք Ւ^Ւք ԷՒ^ է ^^ՐՔ"յ 
շրթա%ռյւ>։ Եւ ոչ եմ մարթացեալ աոօթել էբՐ 
դսաղմոսերդԱք թէ ^Պադեա^ ^էր) ե €^եո.աց մե՛^ 
ղաւ-որեք ե է մարդոյ չարէ փրեեա պեսյ>* որոց 
^ետամաեալ այԽու^եաե /սափանեռեն զգեացս էմք 
և ^ստսեալ /սոռոաեռիՆ դՒ" է մա^է Այ/ անգամ 
ռնԾառեաւ^ սե այե *1րրօք ե որ յաո.ա9ագոյԱ էւո՛^ 



ԴյԱ^Ր ՓԱՐՊԵՑԻ 4Տ9 

օոսէեստլ էմ *^ոգէս սեղօք^ ւսռոդ9§սօեալ ռօրասցաւ.* 
Ել. ստյսաէս վճարեէսլ զ$սսե%ւսյն եասէսս անգէր 
է 4^Ր"՚յ է՛^ ասքԱու-Տեսէև. ու.րէս1ս է1քէւ1^1քս որպէս է 
եասէ աո ելում սէՕեի զուաոճառեալք։ սրոց սլսէոսէԱ 
էր լս^լ դհ" ԷԲՐ զանցու-ռեստի ՚Ասէոեալ 2"^ր9 
ռի%1ւ ի ս1քեեկիք և. արսւասու.ել սլա ա ել երրե Գ՚քՒ՛*՛ 
րաւ-որ և Դ^Դ դեեր այլ պսոռուԿց ^ատոււռի% 
ռդա1լառաատ* այ սա աոյտելով սլա աե որն շու.ր9 դե%ևք 
է "Ւր՛^" եւրեահռ ի/սգալրցք* <տ։Րացի% ի սեր այ 
ես զրերանս եւրեասռ ե ասացքէե* փ^Դ ՚քաԴք սէեսեՆ 
աչք մերյ>։ Եւ֊ դէ ոչ լոկ բա%իռ րեււվայրա1սօ՛^ 
սութեւյԱ է ղոր ասեսսք ^"յէ ճշսարաասլէս արդեւ^՛^ 
՛նա լոր փորձել^ յաԱգեսաե կառ ուռան եմ սէեաոնդ 
ռրս/նսէ 

էԼերեելե սեաու.^ մե յակս/նա ւոր սէո^մէ 
աուաքեռե առ գլ/սաւորգ տ^^՚յ՚՚ց քա^ա%այու–էէեա%ք 
առ դեւստնռսէեսդ ^ոգւոսք ասեմ* Դ^Առ ե րժշկու.^ 
թեւն վիրաւորառ փութա^ ^աս յօգեել* խոցոսէեռայ 
ր թ^շնամւոյն անթհւ. նետեւք* կարեվէր եմ մերձ 
ի մա^* Ք^Գ է այսու^եսէև ^սէրե^ Դ^^Լ Դ^Դ ^ 
Ր^շկք՚՚ի կամ թէ մեռանել աստնել ե շէրհմ ե Թա՛^ 

ղելՖէ Ել֊ սորա սլսէաասքսասե արարեալ ասաոք 

ե սլա ագա մարեր՛ն ^որ^ելով ՚Րրիսաոսի ոո9 է^ ե 
այրն ոչ ինչթեթե, — եթէ <^Ես ե աեսանել իսկ 
չէշհ՚^մ ռքեռ առ երկեւղի^^ դու. ասեսք եթէ գամ 



430 ԹՈՒՂԹ 

բժշեեսք և ևաս թէսղեսւ* ս1է գա֊օէ ռգաօեալուրուք^ 

և զէս Ը^Գ Ք^Ղ ^"՚դԷցԷ՛^^ 

ուր աեերեւիւ֊ղութհւԱ ք՚^9 Թոփալի է* էՏւ.ո 
դոգողուԹ/էսն արգստր ու.սու.օչի* ուր քրէսէոոսա՛–՛ 
%մաեուԹէւԱ էսռոդ9 ^տսյրասլեսէե։ ԱրսէրստՏ՚ոռ 
էսրարհչե յաոստգս էքեոէսւորստօ գիւսէէ մսսրդ եղև.* 
բառում թ^ամա%աց ^ամրերեաՈք կէւփաեառ 1ւ 
թուք յերես աոՏտլոյք և. փշեոէ% սլսակիք հանդերձ 
*^յլ՚^*1ք ^" մեօ՜ամեՄօքԱ* գա և. 9"^Ր ասգաս 
որսվել ը^գ երեսս թալկառելոյ վիրաւորի ոչ 
իշխեառ^ ի մարդես/ն երկեւդէ։ Աոեսէլ լիստրուոն 
ռդսյ^եեանս ի Օամարաառի գթաՏ՜էնք ռգինս գստր*՛ 
մս/նոռ ^եւս/եգառ^ է սասլասէս ^ամրարէք ե զԳի^ 
ւս/եդս դանեալ ի աս/եդոեւոյս րնկեսու արաաքս 
րսէզոյւմ աԱփութութեսէսրէ ^Ր^Ւ^ *Րրէսաոոս 
րքսրձր կոչմամր ռամե*ես§յն օր է/եդրէ զմեղսէւորս* 
<^Եկայք առ իսյ ամենայն աշխասէեալբ ե վաս*՛ 
աակեալքք ե "ՐՔ "^"Ւք զրեռէնս ՄէԱ%ուեԱք ե ես 
դասգուռանեմ զճեզՖ* ե Պօղոս զաեյարա1րսն 
դարկուՏե զա%յայա գիսլեռման յաշ/սար^իս^ չե ևս 
գլորելոցե գգուշացուռս/եէ^ ԳՐ^Լ"4 ""՚՜ ա*Աէղս»*՛ 
աացիսն* դ։Եղրարքք "*"է$ ^թէ յաե1րսրքՒ րմրրո.– 
%եսցի ոք ի ձէ%9 յհ*եչ և հո է յանցաես^ դուք որ 
**ոգեորքգ էք^ ^ասսէասէեռէք ռայնսլիսի% ^ոգւով 
^եզութեա%* դգոյշ լէ՚եէԱ^ք սէնձանռ^ ղի մի՛ ե դուք 
փոր^իցիք* զմիմեանց րեոՏև րարձէքք և այեաէս 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 431 



եաէոաոեռէք օօրէ%սն ՚Րրհսսէոսիյ^։ Րսկ դա է^որին 
^ա1լառա1^ աղաղակէք թէ ՎՕո գաս* չկամիմք 
^էշԽէք^ Աէեսաեել»։ Արգեօք աարաւ ղհս է սենեակ 
յքիսէնգամ և ե-րկիռսյ և խօսեռաւ. Ր^գ եսք որսլէս 
Հրսէմայէ Փրնհտ^յ միայե ըեդ միայն ք և կամ միով 
1ւ կամ երկու, ոնկեոօքք և. դաեպլ աս^աւյսեք դա*՛ 
մաոեալ իբրե. ռմեոաւ֊որ և. զմաքսսօ^ոո՝ դալաՄէո։ 

Ցիշեաի ասէք ուոու^է երռեաւ աօնԱ ասա գի 
զԱսԱոմս իմ առա9ի ոմս/եց ասէոեգօսէաէ֊որսէո^ ասաց 
տոոամագին ^առաչմամր^. եթէ հՈ^ եդե. իրաւասի 
հեռանալ առն յաշխար^էսք քաՆոի դս^րգ էր եկե*՛ 
դեռւոյ։1>։ Ա՛– "^ "՚յԼ Ւ^է կաոառեալ ասել լսոդառն^ 
բայս և եթ եաոմս սլաաասիաանի ք եթէ ՀՕաղագս 
^ալա^^մաե նռոա մեք >^՛^ /՚^ճ ^^Ր՚^^^՚֊ք՚րք* /"Ղ/9 
վասՆ գիտու^թեաեգ որ ասէքդ արգարե յառա^ում 
քս՚9 ^ամեգս ասէր ե գօրստւորս^ բայս ստսլա յ"*րգի 
ժամս րեաւ վաա ստսէրյ^։ Եւ֊ գայս ոչ կարացին 
գիաեի թէ ի յա%գիմանու.թիւն և յամօթ ա*եձա%ց 
իւրեաԽց խօսէի% գստյ%սլիսի բանս։ 

Այլ աղէ ասասցենք յադագս ոյր ^որ^եալ 

սլարգևէի վարգասլեաութ-ես/ս բա՛նս։ Ասոգ1^* ոչ 

ասլաքէ% մասն ու5ս1^գրացն սէիաորժալրու֊թեաԱ 
ե ի/կդրույս,^ոյ։ ^ Նայեցարուք րնգ ժողովուրդս 
8ահ։աց* յորժամ քարոգն լուեալ աղաղակէք ե որ 
կամին ասել ի կարգեալ տեղիսՂւ մաաչի^ ամե–՛ 
%եցուՏս գարթու.ցեալ գսիրաս առ Ասաուաձ՜ վե*՛ 



432 ԹՈ Ի Ղ Թ 

րսէցու^ռաեեն* սաարւօե՚եսէլ ձեոօք խսէչաէէմաէէք^ 
լի%Ան* միստձէօյե /սեգրու-աձ՜ովք և. էսրտէսսուալից– 
գոչմամր զՓըկքէ^ թախա%ձեցա֊ցանեն* ^Տուր, 
ասերկք րս/ս* առաքեա շնոր^* դու է"^ է^քե դո^ 
վասք որա էս սոբոֆտ Պօղոսիւ^ խօսեա ը^ղ սեզ*– 
*սմա հ^աԱհ պ^աչտութիւն քո ր^գ ծառայս քո է 
Մի նմանեսցէ դա յաղադս մերոց մեդացի սաեր^ 
ամբՈց* այլ ա*եձ1սս^ոս բոխմամբ. յորդեսցէ յաե*՛ 
դաստս$ես ^ոդւոց մերոց ք որովք ^Ւաղկեալք՜ 
աէոուոք արժանիս ^աճուՔ^եսէԱ կամաց քոց րե– 
րեսքլ մստսաույյցու-քՖէ 

Ել֊ արդ^ ոյր ուրուք ի սէդիաաց^ ^"7 ք^^ 
սակաւ. մի և ի ^ևաևելոց րաեիք ոչ զարթ%ուցա֊ 
միաքք չվառից ի խոզարան՛ն) չվևրարերիցէ ի 
գանձում սուրբ Հոդւոյե զԱոր և զ^ի՚նս* մաեա՛^ 
ւանդ որ րսա խոեար^ութեսւԱ ոք^ և ոչ դսլար*՛ 
սէական դիտութեամր մաաչիցի յասե^ֆ ի լսողացԱ 
յաղօթսք և ոչ յա%ձի%% սչանՏէայցէ դիտութիւեէ 
Զի եթէ րԱաիր Ասէոուծ՚ոյ ա%օթՆ Պօղոս առ իւ֊ր 
սէշակերտեալս*Ա յսփեսոս դրէր) աղաչելովդ Դ^Աղօթս՛ 
արարէքք ասէք և վասն իմ) ղի ի%ձ աացի րաԱ 
ի րաԱա§ րերաեոյ իմոյՖ^ և. ո»րդ եթէ որ ՚էա^՛ 
զարսյսլես/ն էր խոր^րդոցե ԱսսաոլԾոյք "՚Դ^ք՚Իտ^ 
կարօաէր և. սյղաչէր^ որ չափ էւս առաւեէ այժմու 
մարդիկս փ զգա^Ւեալ րազում ակարութ՜եամբ։ 

Իսկ Հայոց արեղէ%քս առ դառեաշու^տչ 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 433 



^ա/սաՆձա֊ք որ մէսէցեալ է ի սիրտս %ոռա^ զնոցունպ 
*էակւսռէսեսե եր1քե1յքկք և սւրդարև. ՐԱ՛^ էսսառսւծի 
մարդարէիՆ^ դ։3դս/նւսե ղռաւս և ծնանին զսքԱօ*՛ 
րէ%ութիւն)1>* աղօթս հս1լ Տա ո^ են ի վերայ ասողի՛ն* 
այլ և եթէ՛ յանկարՏ՜ շնորհի բան ի մարդասիրէն^ 
^եդձ^ու^տ ի նախանձուէ։ Եթէ դ"ք աեսանևն ի 
ժողովրդենէն եթէ գովէ^ ^Ւաղր առնելով ամա- 
չեց ո ւ.ց ան են *■ Հ^Արդ լռել ինչք ասենք չգիտէք և 
ըեդ վայր ադադակէ ե քրքուիյւ>։ Րսկ ՕուԱաե 
ժողովուրդսն և աղայքն անգամ ի վերայ ուսոռ ; 
ձնոզացնք շարժեալ ռձեոներն ի գովութ իւե այլոհն^ 
ձայնս անյօդակասլս սւրձաեեալ յստյթռեն։ Եւ. 
դոքա նսաին գլխարվեալքք սլաաաաեալք երեսօքք 
որսլէս Ասռ դոսւեալ գիաեանք սլասլանծեալք որ*՛ 
սլէս ^ամր դև։ Եւ. եթէ դթացեալ մարդասիրինք 
կամիցի աալ րան խրաաու. ի ժողովրդոցն փրր՛^ 
կու.թիւ/նք ^այեցեալ ի դառն խոր^րդոցն նոցա 
որոճմունս՝ յինքն ամփռփեալ արգելու. զ^որԾս։ 
Լհնդիմսյկսէյ արդարեք Ր^՚ռ գրելուՏն յՕր^նու–*՛ 
թիւնս օր^նութեանցք երկոքին սոքա^ սէր ե քէ, (^ 
նախանձ* 0^ Թռիչք նորա ^"–Է^Ք Բ"9"յ ^Ր"յ^* 
յորոց իւրաքանչիւր ոք յայսց ի բարի վարոդացն^ 
արքայութիւն առթէ^ և ի չարիս աճեցուցչացն^ 
դդժոիէս ժառանգեցուցանէ։ 

Ել. է*՚րդ էց^ "Ք է յ՜ամանակս նմանող մար*՛ 
գարէին Երեմիայիք որ ասէր ողբալովդ թէ <ք//* 

ՂԱՏԱՐ ՓԱՐՊե«Ի 28 



434 ԹՈՒՂԹ 

աայը ղգլուխս իմ ի ^ուր^ և զաչս յ աղբերս ար՛^ 
սէէսսուսէօք և 1^"զ ^սսէեալ լս՚յէ զթ՚շույսռոէ-թիւե 
աշիէսր ՚էքէսՖ է 

Եւ ասե՛ս* <էՐ %ստի%ու.էՏտ գեսէսստբստր էսօսէը 
կստզսյրք ե սէյժս աԱգհսէԱէռսւր^է ^է^^^ է Դ^ս**՛ 
դեռ ես լռեալ էր Նախսէնձձ^ յսէսոդս զօրասես*լ 
էր շնորեն* է"*^ յորժամ սէեսե% զրստղմուՔ՜եւ^է 
ժողոէ/րգոօԱ յօժսէրեսէէս է լսեի յորդորեսալս է 
գովուՔ՚իւեսք սլասէմելով միմեա%^ զչեոր^եհ յոր^ 
դորմունսք յսէրգելով ե անմոռստս զսէրմաեալով 
զլուօէաւոր և դաՂտգստյթ բանին բղիուՏնք ի ^րա՛՛ 
սլարակս ե ի փողոսս յս՚յս եեթ ^ռչսւեելով ստռ 
մհսեաԱս քսսէյսէսյսեսէլք՝^ ի նոր եորօ-անեռաեք ե 
էսյնու.^ետե սկսան յղս/եալ ղոխսէկալո§–թեսմս ե 
Տնս/եել դԱախանձ։ Րսկլ յորժամ է դո սա այնպիսի 
առսօ-ելաւ չսՅրստկամուր՜իւյև^ լււեալ արդելաւ. 

բաննք և ոչ թէ յասողէնք քաւ. ւՒտէ^ Ք՚"^գի 

սյնոեո9 է խորուն ք ե ստնսլաեաս են սլարդեքԱք — 

"՛յ/ է Դ՚՚&"՚^է> դէ ^Ւ 1"^Ւք^՛^ ղբան փրկութես/ս 
իւրեանց։ Առ որս վաաարի բան Հոգւոյնք որ 
ասէ) թէ ՀտՏաց ձեզ սովք ոչ սով ^ացիք ե ոՏ 
Ծարաւ. 9ր"յտ "՚յէ "՛՛յ՝ Լ"^Լ դ՚Դ"*"^Գ"՚մս Տեառեյծ։ 
Սա՚էեռուցեալ զմսոաէՒա-թիւԱսն ի բազա.մ 
յաօ-մուես^ ե զս^յս ես յօդեստլ յ^՚յլ Տարախոր– 
^ութիւնսն^ ասէին* <1։Այդ գիր "^ ^"՚ՐԳ"՚յ> ^ 
զրնթերռուաձն այնսլէս ասէ անսայթաքի որսլէս 



%ԱաՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 435 



թէ գրոցն»։ Եւ֊ յայս ոչ^այեցան գիաեի թէ որք 
քա9 գիաեն^ զսադմոսՂւ րաւթհ աաչսէել միսէյն 
սլիաոյ է է ժամուն ս/եսխաի և ոչ միշէո զգհրսե 
ի ձեռին ունելով՝ խօսևլ զայլ այլս Էբր1՚– զբան*– 
դագուշեալս։ Րսկ մեր երանելի վարդասլեաքԱ 
ռամէքԱաքև ռկասէկարաԱս եկեդեռւ.ոյ ^րհց" I*– 
է."ՐՒ&" ու-սուցեալ մեզ ի սկդրանէ մինտե ի կա^ 
սէարաՏ՜ գրոցն^ ճամարս սլա^տսն9էին ի մէ%9 
զեոյԱսք ե ԷԲԸ^ Ղ ^'*"^է սաղմոկ% սլաշսէել մեզ 
^արեաւորէին։ Իսկ այժմ յոլովք ի լիրբ մախոզստռ^ 
ե զա%ուա%ս ա%գամ ե կամ զքանօնութէւ^տս կա*՛ 
%ո%եալ եկեղեցակաե գրենոյ ^ազէւ. կարեն գիտեի 
ե գրգո-ութեամր *եաի»ասեձարկու. գի լին ^ նսաեալք 
առ միմեանս^ լու. ի լու այլոցԱ զինչսլէէոս խօսին։ 

Ել. արդ զ/^նչ ես ասեմ* զի չէ րաւական 
ժամանակմ դամարելոյ զանթիւ յի" ի նեսէա– 
ձգութենէ թ^ամւոյԱ զվէրս^ Դ՚^Ր Ա"֊ո՚~ր աւ֊ուր 
ե ժամու ժամու րնկստլեալ վաստնգիւ^ աանէի 
ամենայնի ի ^արկէ։ ՚ոանզի ե կծկեար որաէս 
սասսէիկ ե ՛դինգ կասլովք Ք"՚ԴՁՐ ^ ամենա^եշա 

քո աեաոն ախորժակ սիրովս ^ զորոյ եթէ գամ 

ճաշակեալ ուրուք. աոցէ զ^ամ ս/նուշուԹեան^ 

կսէմէի մեռան ել քան Թէ յայսմանէ վրի՚Դ^Ր 

հայց այժմ եկեալ յստւարաուաւ բանիս՝ ի 
գէսլ ե ի սլաաշաճ ^ամարիմ յիշել զզարմանալւոյ 
ե դե՛րիցս երանելւոյ աւազակին զբանք զ"ր ի 



436 Թ Ո Ի Հ Թ 

խ՝աչի% սասաելով ասէր Տ^Ղ^^Ժ յՒ՚՜Բ ըեԼերեք 
Թէ 0^Մեք րսէէէ Ասոժանէ գ՚՚Ր գորԾեռէսքԽ^ ըեդու.^ 
Ղէիռիմք ռ^ասէոէ–ռուաէ1>* և է ^ր1ւհ^ ^այեռուօէս»^ 
%ելաՐ թէ օ։Րսկ՛ սա րեգ^րՖէ Աբէ^ ես սէ^ա րսսէ 
արժանի որոց գործեէքի%^ րնկսւլայ զսչսւսքու^ասնք 
և խոստովա%իմ առա9ի ^ոեչսքսակաց և մէսրգեան* 
հսե այ/ առս§քելաԽսսա էքսարդէէրէ Ր^գէր **՚յ^*՛ 
աիսու֊ատ 1ւ ևս սօւստւել քան ղսոյես գիպեստլք է 
յաշխսյո^իս ի յայսւՐ խսասէգոյԱ վշսաիւ. վախ*՛ 
ճս/եեօս/Ա։ 

Երանելի փիլիսոփոսն Մովսէսք որ սւրգարե 
մինչդեռ էր ի մարՁեի^ ռանե երէքևային ^զօրացն 
էր ռաղաքսէեից* է1չ աաաքէն ի աեզւ^ո9է ի աեդի 
ս§րեղես/նգ ՀքԱէյոս ^սյլստ&սւես/ն ստրսքրին։ //% ՂԼ"՛՜^ 
սսէւորի^ և զս$գիս1Ա§քէԱէլստօ– զգրեաեն նորստ սա. 
անդիաոսթեան փաթազ^իկէս կոչէին* և այլ բսւ– 
ռուէք ինչ իր^Ք Թշեսօքստնեսէլ^ յեսէոյ սյսլսւ յսէոսւգս 
Ա՛յլոց սէմօթհյ՛ ղխարէական զեսլիսկոսլոսութիսԱս 
նման դեդոց մա^ու. արրուցեալ սրրոյն^ ^եզձու.՛^ 
ցին։ ք՚րոյ ի ժամ վսէիտճսէնին ՚էինչաիսի սէՂԱՏւ֊որ 
նդովս ԳՐ"*1 է ՚Լ^Ր**՚յ գլԽաւորսքց քսէ*քստ*՛ 
նայութեանդ ասացեալ է^ ձեզէն ի"^ գի^էք 
սէեղեեացեստլռ 4 ♦ ♦ ♦ 

» ♦ ♦ զաեաոնէ) զԱա եացոյց ի վերայ անչափ 
սքն^ստնգիսսէ սէշիտսւսէու-Թեստնց ս վսւսսէստնոյն 
ռօստյգ և ռցերեեք ի լուսսօ-ՈրուԹիւն ստշիտստր*էիս 



՚ԼԱԶԱՈ ՓԱՐՊԵՑԻ 437 



Հայոց։ Տէւոս1լերսե ի գերեդմանէն ^ա%ել Աոսւյէ% 
և է գեա արկանել։ ՏԼ^քէեչսէակլա%մաե այրե գՏէր^ 
*եոքկ աԱ^ահգհսա ^ալէսքՒաեօք վախճաեեցուցի% ք 
"ՐՔ "– ս՚յ^" դեռ ևս անյագոէ-թեէսմռ քենով րեգ, 
մեռելոյԱ եադե*Ա։ 

ԱՏԱարատ և յամե%եռուձց յ"՚ՐԳ^ւէ 4՚*4"^ 
աէր աոսրովիեք չե ես ^ասեալ ի սա^մաես մերք 
մե%չդեո, գայբ ի ճանապար^ե ք ե լու.ան^ որաէս 
է 4յ՚Ր՚"յ 1^շ^***մ^^յ է^Դդէ^ զենեռան^ պսելով* 
ՀԱ^ա ուր գս*յ սէւ-Ա ես թԱսրգմա1/ե)1>։ Եւ. օրո^ե^ 
լոյե է ^եոստսաանէ լուեալ ռդոՏսչեւԱ մա^ա^՚ս՚յԱ՛ 
ս»ղեղաեռԱ^ աղօթեառ առ Րարձրեաքևֆ և վաղ*՛ 
վաոաեե ըեեալաւ ղխ%ռիր*ն* որում ե տենչէսլե 
*եշխարառ% "՚յէՔք ^ "^ ^^Ք> ստրժանե եդե% 
բ%գոէ–Աավու.թեան։ 

Այլ ի դէ"1 ^ս՚մարիմ րեդ Նոսին յՒշ^Լ ^ 
ղսէէր Աարրա^աս ղեսլեսեոսլոսԱք որում րսս։ ձսէյեե 
ետոր^րգոյԱ ե Տ^աեդուռսէնէր ե Մերու.թեա%ս ^ ե 
կարող լէ^էհ ^"– *եմա գոնեա սուղ եֆչ ժամա*՛ 
%ակ Տեաի թէսլէա ե ոչ թերակաաար Գ"է"վ 
սուրբ ե սաոյգ դաւստսէ) Դ"Ր ուսեալ ե աղայուՀ 
թեաԱՂէ յերա%ելւոյ Աաղաեայ^ կեամ Ղէովեմր ե 
Նմե% անփոփոքսութեամր մե%չե ե վաէսճաԱ կե%–^ 
ցստղոյս եմոյ* ^"յէ յս^ղս*դս եմասաաւոր րասրք 
րսսա %որստ սէեաոյԱ մեծ– հրա^ս/ԱգեՂէք շա^եէսլ ր 
%մահէ%^ ^աՂւղոյն մեծե ղանձու ամփոփելոյ ^ա^ 



438 ^^^^^^ Թ Ո հ % Թ ^ 

շուէի ռսլստրսէսլուՏե զստյե։ — Օորոյ վևրստյ սէեսեսալ 
պարեգօաաւորաց զէսյբագեեստլ իա» զօրււնելոյ 
աիւիէոք ասագի զմիասԱ^ ոչ Տ-ստնուցին աու ժա*՛ 
մայե^ %ա էսղս^տելով ռերանելի մայրե^ ^ոգստցեէսլ 
հբրե. զևղբաոս է վեոէսյ եղբօր* այլ ստռէսւ֊ելս 
դս»յրաօու.ցեալ գրգէւելով^ զվամացե իւրեանց 
%ովաւ. կաաւսրեցի՚ն զ^սէճոյսե։ 

Ալ֊ սայսք էսյսաէս թ^էսսանեաէբ և. ՚էէսյԳոյէս– 
նօք ^ալաՏ-եէսլք^ ոչ յերեեոյս է*^չ ժամաեակաց 
գբոԼցաէՈոու-թեամբք յումեքէ ^ամբաւուց հ՜էօ^ 
%ոէ.ցաւ. մեգ^ ^"ՏԼ "՚"– մեօք Ւ"հ ^ է ՚^^Հ""–՛^ 
ժասսւեաեէ եոեալ աո ես աք ռսւյս ամէքէօսքնէ Րսե 
զյաո.ա9ագոյե գբելոցս սուրբ Ասրս/եցնք զոբս է 
Պասէմութեաէէն %ա^աաաեիՂւ ՚*րՒգ"րՒ դրոշԱեալ 
յիշասէանէք դք^^ ^" ասացիցք^ոսէրգար 1ւ զար*՛ 
ժա%աւ–որ բարեսլաշսէ եաթոոիեոսէ%^ զսբբոյԱ 
Ներսիսէք և ռերօնաւոր աոաքինւ֊ոյե և. ղմեձլ ^ 
0՛ լուսաէ-ոո^^է Հ այոց՝ ղսէէր Սա^աեայք և զայլոց 
բազմացա ոբոց ոչ բացեսյլ հ բաբեբան զբեբս/ես 
էւրեակց է վեբայ աշխստբ^իս այսոբիէլ՝ վախճստ*–՛ 
%եցա%։ 

Տադագս որոյ եր1^չիմ ռար^ու^րեաի մի՛ գուցէ 
և է դոսա յարիցե% Աւեսէաբա%ի% սսլաո^ւալիքե ^ 
հր ասէ* <տ։Աա^աւ.սէսէկ ես առաքեմ առ ձեզ մար*՛ 
գարէս ե իմասաուես Լ ԴՊ.հՐ"ք ^ Ւ ^ոցա%է 
սսլա1եա%իցէք և խաչիցէք ե աան9եցէք ի ժոոո– 



՚ԼԱՏլԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 439 



վու–րդս Յւեոք և ^ալածի^էք ի քաոէսքէ ի քաղւկք* 
որսլէս գի եեեսցէ է զեոսյյ ձեր սէմռէօսքս §սրրւ*Ա 
էսրդԱսր ^եղեալ յ^Ր^ք^րք յարե^է% Սաթելէ արդէսրոյ 
մէքստև. օսէոիւմս ^աքսէրիստյ որգւոյ Րարեքայք ղոր 
սսլսէնէք ի ^Է9 էոաճարքէն և. սեղս/եոյե^ "՚յ" ասեմ 
ձեզք զի խնգրեցից յազգէգ յայղմանէ»։ Այլ 
^ի^իքք՜՚^րիցի^Ք ի Աէդիսէստց^ առ ժողովուրգե միայե 
Հր էից եարՏ՚եցեալ ռ բանիդ ասացոսՏե։ աոկասցի 
այԱսլիսի% ուշէսդրելով* (քՕարե%է%ք ասաց^ Հաբե*՛ 
լի արդարռյ»ք որսլէս զի ^այեցեալ ի ժամանակ 
սսլաեմս/ս Նորա^ քՒանիցէ ևրկիւզիւք թէ առ ամե*՛ 
Նեսե՜ան է րս/Ադք որ նոյեաիսի գորքՒոց լի՚^ի*^^ 
՚սմս/Աոզք է 

Համարձակի մ ասել ի սոյնս յանռգԱա.թեա մր 

ս զստյս ես* ե եթէ ոչիցեն սսէոյգ կարՏ՜եցեալքս 

յինէնք դու. աէր^ քաղցրութեամր զանց արարեալ 
սերես9ի՚ր ի՛նձ որսլէս ակսէրասաի* — զի քոյում 
իսկ ստսե%ասքս/սչ անձինդ^ յորմս/նէ ամէտԱաքս 
մարգ ի Հայսք յաւագ ե ի կրասեր^ ^ասեալ է 
մեօ՜ստսլէս օգսէակարոէ-թիւե և գա^ ե փառքք Ւ"^ 
ոմանց ե ի մա^ուանէ ի կեանսք ե ի կորստենէ 
գսէստնել ե ի մի9ի լի՚սեի գու սէէրֆ եգեալ ես 
սլաաճառ։ Եւ. *"րդ տեսանելով գայգսլիսի օր րսա 
օր է զք" սէեառՆ յԱսաուօ՜ոյ փառստւոր ութ ես/են 
լցեալ գ՚էմսէութիւ^ք որ սլարգեեալ առ նոսա րե*՛ 
րեալ շքեգութիւես ե սլարքՒանս^ ե թէ էր^ կա*՛ 



440 ԹՈ Ւ ղ Թ 

մէի% գաաեել ^եաոս^ շաաք էքւնք որ առ %ախա%ձու. 
Տ^սօոու֊ռանէէն դԲ^^րէ փոէսէսրէսս . փոէսանսէել քո 
ԱոեսօՆնդ բարւոյևք քւ/#Հ զԱոոուՏս ^ ստ կա ո1էս 1աե է 
Րսե յերհն արդարսէէոես ա^եարեուՏե ^ք^՚՚՚յՒ է 
Տար եամսւցԽ քսեդիրսք ««#1 /"՜Ր հքեԱԱսակալու.՛^ 
թեան% յա9ոդու.թեսւմռ^ եաաոարէ ^ստսասլառ աս–՛ 
փոփո1սու.թեսյւքբ է ռստրիսք է փառաւորա-քէքււԱ 
անուան իւրոյ սրբոյք այժմ և միշտ Լ յստւի*՛ 
էոեանս յսքլ/ւԱոե%ոո» էսմէս։ 



ատք 



ՑԱնԿ 



8ԱՏՈՒԿ ԱՆՈՒԱՆ8 



ՑՄեԿ ՑԱՏՈ/ւկ ՍՖՈԻՄեՑ 



ԱբեդեաՆք 92, 122, 142, 

423 
Արէւ 439 աես և Հաբէլ 
Աբիսակ Ս ոէՖէսցի 398 
ԱրրստՀսէմ եպիսկոպոս 437 
ԱբրաՀամ երէէք ի Զե%ակաց 

203, 204, 229, 230, 232 
ԱրրաՀաէք%սէ^ապեսւ 67, 145 
Արրա^ս*յ սյսրկաւ.սէգյԱրէս» 

^այ 161, 166,, 185, 186, 

188 
Ագաքքանգեդոս ճ, 7, 9, 10 
Ադամ 422 
Ագո՛նիա 397, 399 
Աթանաս Աղէք սանդր ա^ի 

419 
Աթիկ 264 
Ալուար 339 
Ակիթ 425 
Ակիաովփէլ 162 
Ակոռի 272, 276 
ԱՀարոն 412, 415 
Ադան Արկա.նի 13, 92, 411 

437 



Ադբակ 220 

Ադէքսանդր (^Ադէկսանդր^՛ 

Մակեդոնացի 292 
Ադձնիք 134 
Ադուանք 14, 87, 88, 90, 

96, 98, 99, 100, 102^ 

103, 106, 110, 112,115, 

133, 137, 140, 143, 179, 

182, 259, 351, 425 
Ամաաու.նիք 77, 92, 98,. 

125, 126, 146, 160, 185,^ 

264 
Դմբակում 422 
Ամիթ 405, 407 
Ամիրնեբսէ^ որդի Վասա*^ 

կայ 116 
Ամոն 415 
Այրարասէ 19, 21, 23, 78,. 

134, 136, 143 
Այրաբասէեսէն դսքւառ 18,, 

24, 203, 310. Տես և Այ^ 

րարստսէ 
Անակ Պարթև 7 
Անանիա 91 



444 



՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 



ԱՆ. 



157 



Անգեղ էոոէձ 134 

Անգղ 127 

Անգեկան 390, 391, 393 

Անգուլ 425 

Անի րերգ 265 

Անձևա^իք 91, 92, 98, 160, 

185, 278, 280, 28 1 (Ան^ 

ձաւ.ացիք)* 
Անձտսէյ գսււ-աո 338 
Անո^շ^յԼո^ամ 242, 411 
Անաիոք 134, 157, 180 
Աշոցք 92, 160 
Աշռւ^շա 98, 108, 116, 125, 

234, 235, 242 
Աշաաա 236, 237, 249 
Աչսէիշսէէո 76 
Ասչաք^ոա^նիք 92, 98, 142 
Ասլւսր ւսշխարՀ 185, 191, 

205, 220, 231 
Ապողինսէոոս կսէւ.ոգրկեցէ 

419 
Ասլրսամ Ար^րա^ի Լմիւս) 

160, 185 
Առան ձար Ամաաու^ի 146$ 

185 
Աոաւան Աղբևրակ^ի 357 
Աոաէ-Աէն Անձևա^ի 185 
Աոաւան Վան անգեղի 92 
Առաւեղեանք 92, 153, 160, 

185 



Աոսէսսէոմ ւ*նոմեի 268 ք 272, 

274, 276 
Առեսա 280 

Աււեավ Ամաաունի 185, 246 
Ասկադոն 420 
Ասորեսաան 54, 189, 230 

֊232, 342 
Ասորեսսէստնեէսյք 232 
Ասէքրիբ 12, 33, 54, 243, 

256, 369, 371 
Ասաուահ^աշուԱչ կաակա^ 

բան 33 
Աագէն Վանանգեւքի 337 
Աաոմ Գնոմսի 92, 185, 268, 

272, 274, 276, 284 
ԱաբներսէՀ փուշաիպանան 

սաղսւր 282 
Աարորմիզգ Արշական 156 

159, 160 
Աւոր$գէսսէասկէսն 265, 267, 

351, 361 
ւԼէոբվ^ասա Յոզմէսնդեան 

259, 260, 265, 266, 270, 

271, 273 
Աաբվ^ւսսպ ի Տսէւգեան 

282, 286 
Աբաբիա 400 
Աբա^ 161, 166, 185 
ԱբաՀեգ 241 

Աբամանայ գէ^ղ 120, 122 
Աբիոս Աղէքսւսնգբսւցէ 419 



ՑԱՆԿ 8ԱՏՈԻԿ ԱՆՈՒԱՆՑ 



445 



Արիք 39, 48, 50, 80, 84, 
87^89, 95, 99, 10Օ, 10 I, 
113 - 115, 133, 136, 
155, 160-^162, 165, 166, 
168, 169, 173, 175, 176, 
179, 181, 182, 187, 210, 
255, 262, 270, 299—303, 
305, 308, 322, 329, 339 
–֊֊348, 351—356, 358, 
359, 362^372, 376, 377 
—382, 386, 392 — 393 
Տես 1ւ Պսւոսէ1լք 

Արծ-Աէթւսղբերք 321 

Արծաթի 327 

Ար^աէլ 128 

Ար^կէ 47 

Ար^րու.%իք 13, 91, 92, 98, 
108, 152, 160, 161, 168, 
185, 278, 388 

Ար^րուՆիք (միլս) 160, 151, 
168, 185 

ԱրձաՆ 149 

Արշակ որդի Պասլայ 5, 18, 
19, 24 

Արչսյկորդի Տիրանսքյ6, 17, 
19, 53 

Արշսէկունիք 7, 9, 17, 24, 
25, 27, 30, 37,39, 51– 
54, 70, 71 

Արշսյմոմեիք 328, 329 

Արշարունիք 92, 122, 152, 



228, 244, 425 
Արշաւիր Արշարո*^ի կամ*՛ 

սարական 92, 122, 135, 

138—140, 152,160, 177, 

181, 185, 220, 228, 236, 

244, 268, 274, 295, 297,– 

334, 357 
Արշէն 161, 168, 185, 216, 

218, 220 
Արսէն Ը%^այի% 154 
Արէոազ գաւաո. 147, 283,. 

361 
Արսւակ Սոկասի 92, 98, 

107, 108, 152 
Արաակ Պալանի 135, 154 
ԱրսէԱէկ Ռշսւու^ի 98 
ւԼրասէկոմեիք 284 
Արաաշաա 166 
Արսէսւշասէ գիւղաքաղաք 317 
Արսասէշստսէու. բերդ 265 
Արսէստշաաու կամուր^^ 377 
Արսւստշէս "րդի տմայեկստյ 

եդր* Վսէ^ա%սւյ 242 
Արաաշէս որդի Վոամշապ^ոյ 

39, 47, 48, 50—52 
Արաաշիր Սաա^րացի 5, 7 
Արաաւազդ Մամիկոնեան 

185 
Արաաւա^Ա , Արաևան Արշա^^ 

կուԱի 5, 7 
Արաէն Արեղէնից իշխան 142 



446 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 



*Աոս9էն 7*ստբեղես/ն 157 

.Աւ.ասրտտէյր 147 

Աւեաարան 97, 110, 111, 
115, 122—124, 129, 136, 
141, 183, 184,206, 264, 
266, 289, 291,293—322, 
334, 375, 438 



Բաբգէն, Բաբկէն Սիւ֊նի 185 

268 272, 273, 276. 284 

295, 298 
Բարելոն 246, 288, 396 
Րաբիկ "ՐԴէ Վասակայ 

Աիւ.%ւ.ոյ 116 
Րւսբիկ Ռոփսես/ս 185 
Բաբիկ Սիաձի, ալաւ. այր» 

246 
Քաբոց Աբաակու^ի 285 
Րսւգւսւաե 307, 310 
իսւգբւսսէանիք 142, 267 
Ր ագրէւաԱդք Րսւգրսււ.աԱղ, 

75, 91, 120, 128, 168, 

220, 310 
Րազէ շւս^սէսլ 361 
՚Բյսկուր 185 

Րսէշզ Վա^ևուեի^ էոես Րսւրշղ 
ք՝սէսեաԱ, Րսւսե՚ն 91, 120, 

161, 321, 323, 338 
Բասիլ 91 
Րս/բեք 439 



Րարչղ կամ Րաշղ ՎաՀԼու^ 

%ի 284—286 
Րստրսեղ կհսարացի 419 
րերգկա^ք 128 
ԲզՆունիք 47, 91, 232 
Բ իւ.զանգի*էս քս§զաք 10, 11 
Բիլյլաս 10 
Բլուր 75 
Բճնի 264 
Բողբերգ 323 
Բոնավէժ 266 



Գէսբաղ Գաբեզեան 331 

Գադ 91 

1*ստդիշոյ Աս^Խս՚զք ԽորԽո՛^ 

ռու%ի 98, 142, 247—250, 

255, 265 
Գազրիկ Աբեղեա% 92, 122 
յ՝աղստէՈէսռիք 430 
յ*սյրդմանէսյ վանք 425 
յ*էսրեգ/ք% Ա րու.ա1էճսօսյ 154 
՚՝"՚քն"յԼ Մէսէւսէզ 268, 272 — 

274 

274, 282, 309, 318, 329, 
330, 335 յ 336,338, 344, 
350 

Գէդէոֆլ 273 

Գի՚-ղիկ 320 



ՑԱՆԿ 8ԱՏՈՒԿ ԱՆՈհԱՆՑ 



447 



Գէթ^շօ 

Գիւա կաթողիկոս 241, 246 
—2Ց4, 427 

Գիւ.ա Վա^ևու.%ի 92, 98, 135, 
142 

Գնէլ 53 

ԳնթուՆիք, Գնդա^իք 154, 
160, 275 

Գ%ոմեիք 92, 154, 185, 268, 
272, 276, 295 

7*ոսւորզ 13 

Գութք 10 

Գրիգոր, Գրիգորիս, Գրի–^ 
գորիոս Լուսաւորիչ 5, 8, 
9յ 34, 43, 54, 55, 56, 
57, 65, 70, 71, 76, 80, 
85, 103, 107, 116, 131, 
149—151, 195, 196, 199, 
204, 263, 268, 307, 310, 
375, 388, 419 

Գրիգոր Նազազացի 419 

ք*րիգոր որդի Վասակայ Մա^ 
միկոՆե%ի 378, 379 

Գրիգորի Պաամութիւն 438 

Գրիգորիսի Գիրք 5 



Գանիէլ եպիսկոպոս 31 
Դանիէլ մարգարէ 68, 

394, 397 
Դաա Աոաւեղեան 185 



Գաւիթ երկ 92 

Գաւիթ մարգարէ 41, 116,» 

236, 412, 435 
ԳենշապուՀ» աես և Վե^գեն*» 

շապուհ 211, 212, 221, 

223, 224, 227, 229, 230 
Գիէ1աքսեա՚նք 92, 122, 139, 

154, 185, 318 
ԳէՈղվճ 146 
Գա. գիլդ 299, 321 
Գա^ին 265, 276, 282, 311, 

317, 346, 377, 378, 390 



նգերաց աշխարհ 316 
Եգիպաացիք 24, 395 
եգեմեստն դրախսէ 396 
Եպնիկ 91 

Եկեղեաց գաւաո. 31, 134 
Եղրայր 91 
Եղեգեակ 168, 185 
Եղիա 315, 416 
Եդինգ 361 

եղիշայ մարգարէ 315 
Եղիշէ եպիսկոպոս 92 
Ենովք 416 
Աս այ ի 36 
Եսաւ. 412 
Երասխ 267, 316 
Կրեմիա եպիսկոպոս Ապա^ 
^ուսեաց 92 






ւ 
յ 

.1 




1 
I 







V ֊՛– 



ՑԱՆԿ ՅԱՏՈՒԿ ԱՆՈՒԱՆ8 



449 



^ուժասաան 161, 248 Բիւդանղիոս քաղաք 11 

Խուժիկ 192, 204 - 210,\Կորիէ.% 28, 76, 149 



220—226 
Խո*.րս ւԼոշսւմուեի 328 



Ծաղիկ 326 
Ծաղկէոան 291 
Ծւսղկուէո գաւաո. 127 
Ծոփք 134, 338 



Կոր%թացիք 59, 417 
Կումրրիկոս. աես և Մա%ի 

419 
Կու^ր գեա 137, 140, 293, 

296 
Կռոա.ակք 269, 270 
կրմսւ՚ն ւսրքայ Վ^ոամ 37 



Հարէլ որդի Ադամայ 412, 

439 
Հաբէլ բսէՀսւՆէսյ 30, 31 
Հագէսր 400 
<ադամակեո$ո 14 
Հաղէսրւսւոէ-իտսւ 259, 316, 

317, 319, 320,322, 326, 

343, 346, 348, 349, 351 
Հսււքէսզս4սսլ Հէսւ/տսղէսսւղեէսն, 

եղբայր Վէսրգստնսսյ տ6, 

122, 15յ1 185 
Տ»ս*^ազասսչ, ՚*՚ոյր Վարգա՛^ 

*Աայ 76 



Կամսարականք 141, 161 

166, 185, 241,284, 286, 

320—324, 334, 345, 388 
ԿայէՆ 412 
Կա%գարք 292 
Կսէէոշէսց գոԱ^դ 244, 2ժ5, 

285 
Կարմիր ե^ոէէ 288 \ 

կքսրնաոի 328 
կտսրնոյ ^ով 327 
Կէսր%ոյ բաղսւք 327 
Կիւ.լիկե0ւո^ գաւառ 206 
Կիէ-րեղ ւԼղէքսաեգրաէքի 419\Համազւսսպ \յ ստմիկո՚եեաԱ 

Կիւրեղ ԵրուսսՏղէմացի 419\ <տմեհ՛ ՂէախէսրսւրՏ> 408, 
Կողթեկ կամ Կողթեակ 266\ 424 (>) 



^ոպրիք ^^^ 



կւսւասսւաՈ* 



սդխար՚ւ 



էէես Ա 



ԿոսԱոաեդիաեոս (Մե^՚ե) 10, \ • Հ**՚յք (աչիտսէր^) 6, 8^ 9, 
11 I 12, 14, 28, 34, 242, 290 

ԿոսսասՌէգիՆուէալօլիս* աես ե՚Հայդիկ 427 



444 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 



ւէնասէոլ 157 

1Լնգեղ սէու^ 134 

Անգղ 127 

ԱՆգեկան 390, 391, 393 

Անգոււլ 425 

Անի բերդ 265 

Անձևա^իք 91, 92, 98, 160 

185, 278, 280, 281 (Ան^ 

ձէսւացիք)* 
Հհե^ասէյ գստւ.ս»ռ 338 
Ան,,ւ^շ^Վո^ամ 242, 411 
Անաիոք 134, 157, 180 
Աշ^ոցք 92, 160 
Աշուշա 98, 108, 116, 125, 

234, 235, 242 
Աշաաա 236, 237, 249 
Աչաիշասէ 76 
ԱսչաՀու՚եիք 92, 98, 142 
Սասլար աշքսար^ 185, 191, 

205, 220, 231 
Ասլո դի՛ն արոս Լասողիկեցի 

419 
Ասլրսամ Արձ^րոԱ^եի Լմիէ,ս) 

160, 185 
Աոանձար Ամաաուեի 146 \ 

185 
Առաւան Աղբևրակ^ի 357 
Աոաւան էԱեձևացի 185 
յԼո.աւ.սէն Վւսն անգեղի 92 
Առաւ.եղեանք 92, 153, 160 

185 



Աուսսսէոմ Գնումի 268, 272, 

274, 276 
Առեսա 280 

Առնակ Ամաաունի 185, 246 
Ասկագոն 420 
ԱաՍոոեսաաԱ 54, 189, 230 

֊232, 342 
Ասորեսաանեայք 232 
Ասորիքէ 12* 33, 54, 243, 

256, 369, 371 
Ասաուա^աշոմեչ կաակա՛^ 

ուսն 33 
Աագէն Վանանգեւքի 337 
Աաոմ Գնա.նի 92, 185, 268, 

272, 274, 276, 284 
Աաբներսէ^ փու-շաիպանան 



տզար 



282 



Աարորմիզգ Արշական 156 

159, 160 
Ասէրպաատսկտսն 2օՁ , 267, 

351, 361 
ւէսքրվշնասպ Յողմաեդեան 

259, 260, 265, 266, 270, 

271, 273 
ԱէորվՐէէսսսլ ի Տապեան 

282, 286 
Արարիա 400 
Արա^ 161, 166, 185 
ԱրաՀեզ 241 

Արամանայ գիւ՚ղ 120, 122 
Արիոս Ադէքս անգրավ ի 419 



ՑԱՆԿ 8ԱՏՈՒԿ ԱՆՈԻԱՆ8 



445 



Արիք 39, 4Տ, 50, 80, 84, 
87—89, 95, 99, 10Օ, 10 I, 
113 - 115, 133, 136, 
155, 160^162, 165, 166, 
168, 169, 173, 175, 176, 
179, 181, 182, 187, 210, 
255, 262, 270, 299—303, 
305, 308, 322, 329, 339 
֊348, 351—356, 358, 
359, 362—372, 376, 377 
—382, 386, 392 - 393 
Տես և. ՊստրսէԱք 

Ար ^ աթէսղր երք 32 1 

Արծաթի 327 

Արծակ 128 

Ար^կէ 47 

Ար^ր»ւ.նիք ՃՅ, 91, 92, 98, 

108, 152, 160, 161, 168, 

185, 278, 388 
Արկ»ւ.նիք (միլս) 160, 151, 

168, 185 
Արձա՛ն 149 
Արշակ "րդի Պասլսէյ 5, 18, 

19, 24 
Արշսէկ որդի Տիրանսքյ 6, 17, 

19, 53 
ԱրշակոԱ^իք 7, 9, 17, 24, 

25, 27, 30, 37,39, 51– 

54, 70, 72 
Արշսէմուեիք 328, 329 
Արշարունիք 92, 122, 152, 



228, 244, 425 
Արշաւիր ԱրշարոՀՖի կամ^ 

սսէրակսւԱ 92, 122, 135՛, 

138—140, 152,160, 177, 

181, 185, 220, 228, 236, 

244, 268, 274, 295, 297,. 

334, 357 
Արշէն 161, 168, 185, 216, 

218, 220 
Արսէ՚ն Ընծային 154 
Արսէազ գաւ֊առ 147, 283,֊ 

361 
Արաակ Սոկասի 92, 98, 

107, 108, 152 
Արաակ Պալանի 135, 154 
Արաակ Ռշսէուեի 98 
Արսէստկունիք 284 
Արսէստշստսէ 166 
ԱրսէսւշսէԱէ գիւ.ղԱսքաղասք 317 
Արսասւշստաու. րերդ 265 
Արսէաչաաու. կամոէ.ր^ 377 
Արաաչէս "Ըդի տմայեկայ 

եզր* ՎաՀանսէյ 242 
Արաաշէս որդի Վոամշասչ^ոյ 

39, 47, 48, 50—52 
Արաաշիր ՍաաՀրա^ի 5, 7 
Արաաւազդ Աամիկոնեան 

185 
Արաաւան , Արաևան Սէրշա^^ 

կուեի 5, 7 
Արաէն Որհղէնից իշխան 142 



44€ 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐԳԵՑԻ 



՚Արսէէն Գաբեղեան 157 

.Աւէսրտսյր 147 

Աւետարան 97, 110, 111, 
1 15, 122—124, 129, 136, 
141, 183, 184,206, 264, 
266, 289, 291,293—322, 
334, 375, 438 



Բաբգէն, Բաբկէն Աիմսի 185 

268 272, 273, 276. 284 

295, 298 
Բաբելոն 246, 288, 396 
.Րստբիկ "Ր՚էՒ Վասսսկսւյ 

Սիւ.ն,.ոյ 116 
Ոաբիկ Ռոփսեան 185 
Բաբիկ Ա իւնի, ((լալ. այր» 

246 
Վ՝աբոօ Արսէսէկոէքեէ 285 
Բաղասւաե 307, 310 
Բագբասէուեիք 142, 267 
Բագբևանգք Բ ագրաւ֊անդ, 

75, 91, 120, 128, 168, 

220, 310 
Բազէ շւս^սքպ 361 
Բ^կուր 185 

Բէսշզ Վա^ևոմսի, տոես Բարշղ 
Բասեան, Բս»սե% 91, 120, 

161, 321, 323, 338 
Բասիլ 91 
Բս/րեք 439 



\Բ"՚րշղ կամ Բաշդ ՎաՀԼու.*՛ 

%ի 284—286 
Բաբսեղ կհսւսրստցի 419 
Բերգկուեք 128 
Բզնաւնիք 47, 91, 232 
Բ իւ.զաեդիոս քւսզաք 10, 11 
Բ իւզսւս 10 



կու.ր 



75 



Բճնի 264 
Բողբերդ 323 
Բոնավէժ 266 

Բ րքէշ"յ ^4, 55 



7*ւսբադ ւ*աբեղեաՂէ 331 

րադ 91 

րւսդէշոյ ԱԱքէւսէզ, Խոբի/ո*՛ 

ռոմեի 98, 142, 247—250, 

255, 265 
Գազբիկ Արեզեան 92, 122 
յ՚ւսզսէէոաօիք 430 
յ*արգէքւսնսքյ մանք 425 
յ»էսրեգ//ե Սրոււս^ձաայ 154 
՚՝՚"Ր2."յ1 Մախէսզ 268, 272 — 

274 

274, 282, 309, 318, 329, 
330, 335, 336,338, 344, 
350 

Գէդէոֆլ 273 

Գի՚-զիկ 320 



ՑԱՆԿ ՑԱՏՈՒԿ ԱՆՈհԱՆՑ 



447 



Գէթ 420 

Գիւա կաթողիկոս 241, 246 
֊254, 427 

Գիւ.ա Վաք1ևա.%ի 92, Ք8, 135 
142 

Գնէլ 53 

Գ% թուս իք, Գն դուքս իք 15 4 յ 
160, 275 

Գնոս%իք 92, 154, 185, 268 
272, 276, 295 

րոաորզ 13 

Գութք 10 

Գրիգոր, Գրիգորիս, Գրի- 
գոր իոս Լուսաւորիչ 5, 8, 
9յ 34, 43, 54, 55, 56, 
57, 65, 70, 71, 76, 80, 
85, 103, 107, 116, 131, 
149—151, 195, 196, 199, 
204, 263, 268, 307, 310, 
375, 388, 419 

Գրիգոր Նազազացի 419 

Գրիգոր որգի Վասակայ Մա^ 
միկոնե%ի 378, 379 

Գրիգորի Պաամութիլ՚Ա 438 

Գրիգորիսի Գիրք 5 



Գա՚նիէլ եսլիսկոսլոս 31 
ԴաԱիէլ մարգարէ 68, 

394, 397 
Գաա Աոաւեղեան 185 



Գաւիթ երկ 92 

Գաւիթ մարգարէ 41, 116,/ 

236, 412, 435 
Գենշասլու.^* աես և ՎեՀգեն*՛ 

շապուհ 211։ 212, 221, 

223, 224, 227, 229, 230 
Գիժաքսեա՚նք 92, 122, 139, 

154, 185, 318 
Գողվճ 140 
Գոլ. գիլզ 299, 321 
Գոլին 265, 276, 282, 311, 

317, 346, 377, 378, 390 



նգերաց աշխարհ 316 
Եգիսլաացիք 24, 395 
հգեմեաե գրախսէ 396 
նաիիկ 91 

Եկեղեաց գաւաո. 31, 134 
Եղրայր 91 
Եղեգեակ 168, 185 
Եղիա 315, 416 
Եղինգ 361 

Եդիշայ մարգարէ 315 
Եդիշէ եսլիսկոսլոս 92 
Ծնովք 416 
Ես այ ի 36 
Եսաւ 412 
Երասխ 267, 316 
Երեմիա եսլիսկոսլոս Ասլա*՛ 
^ուսեաց 92 



448 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 



Երեյիա եպիսկոպոս ՚ Մար– 

դստսսէաՆքէ 91 
Երեմիա հըէց 122 
Երեմիա մարգստրէ 433 
Երէզ 329, 331 

Երէքով 288 

Երուսադէմ 10, 150, 195, 

400 
Եւս՚ք՚քէս ՚քոսսէանգինուպօի 

սեցի 419 
Եփեսոս 432 

Զամբրի 415 
Զանգակ 144 
Զանդստղան յՈսսէանես/յ աա– 

%է% 128 
Զւ*՚ր՚*"–անգ, Զ՚**րե.ս/եգ 144, 

147, 282, 352 
Զ*որե^ որդէ Պերոզի 377, 

379 
^Հս^րե^սյլսէՆ 132 
ՏՀէ**րմէ^ր կասմ ^ս//ւք/*/ք4/7. 

աես Հսւզսյրսէւու/սսէ 
Զավ% 92 
Զա^ստրիա "րգէ Րարե^այ 

439 
Զաքէոս 401 
Զե՚Աակք 203 



Թաթ Կամսարական 185 
Թաթիկ 91, 161, 189 
Թաթուլ Գիմաքսեան 135, 

185 
Թաթուլ Վանանդեցի 158 
Թէոդոս (Փոքր) 157 
Թրակացիք 10 



Իսա^ակ ՚եա^ապեա 67, 40Օ 
Իսրայէլ 394^397 
Իսրայէլացիք 109, 378 



Ընծային 154 



Լևո% (Բ) կայսր 247 
Լփինք 139 



Ասւոխաղ գիլզ 137 

Խաղսէիք 158 ք 320 

Ոողո^իմք 78 

Խոսրով Ա* 7, 8 

Խոսրով Գ. 17, 25, 26, 27, 

28^ 37 

Խոսրովակերսէ մայրի 317 
Խոսրովիկ 437 
Խորէն հրէց 92, 122, 203, 

204, 229, 232 
Խորէն Մաիէազ Խորիւոոու– 

նի 135, 13$, 153, 154 
Խորխոոունիք 98, 142, 154 
Խորձեան 31 



ՑԱՆԿ ՅԱՏՈՒԿ ԱՆՈՒԱՆՑ 



449 



Ոոէ^ժասաւսԱ 161, 248 Բիւզանդիոս քաղաք 11 

Խա.ժիկ 192, 204 - 210,\կոր/,ս.% 28, 76, 149 



220֊^226 
Ոուրս ԱրշաւքուՆի 328 



Ծաղիկ 326 
Ծաղկէոան 291 
Ծէսղկա-սւ գտսւառ 12\ 
Ծոփք 134, 338 



\^որ%թա^իք 59, 417 
\Կումբրիկոս* աևս և Մանի 

419 
Կուր գեա 137, 140, 293, 

296 
Կււու.ակք 269, 270 
Կրմսւ% էսրքսւյ Վուսւք 37 



ԿամսարակաԱք 141, 161, 
166, 185, 241,284, 286, 
320-^324, 334, 345, 388 

Կայէն 412 

Կա%դսւրք 292 



Հարէլ որդի Ադամայ 412, 

439 
Հաբէլ քաՀանայ 30, 31 
Հագար 400 
Լադասմակերէո 14 
Հազէսրաւ.ոէ.խսւ 259, 316, 
Կաաշա^ գու.նգ 274, 275,^^ 317, 319, 320,322, 326, 
285 \ 343, 346, 348, 349, 351 

Կարմիր ծ՛ով 288 \Հ»սւքազս4Ասլ ՀաԱ՚աղէսսաեէս%, 

Կէսրնա^ի 328 < եղրայր Վարդ»ս%այ 76, 

Կար%ոյ ^ով 327 1 122, 153, 185 

Կար՚եոյ քաղսէք 327 ւՀստմաղէսսսլ, ^այր Վարգա՛^ 

Կի՚֊ւիկե^է-ոց գաւաո. 206 նայ 76 

Կիւ.րեղ Աղէքսանգրա^ի 419\Հսէմ$սղասսլ Աստմիկոնեան 

Կիէւրեղ ԵրուսսՏղէմացի 419\ (տմեհ^ նէսիարարյԾ 408, 
Կողթեկ կամ Կողթեակ 26&\ 424 (7) 

՚ք*ղրիք 267 Հսէյասսէա1է աշխ§սրՀ» սւես և 

Կոէտս§անդիա1նոս (Մե^ն) 10,, ՚ Հէսյք (աշխսւր^) 6, 8, 9, 
11 I 12, 14, 28, 34, 242, 290 

Կոսէոա%դի%ու.սլօլիս* աես Լ՝Հայդիկ 427 



450 ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 



է 

...... I 

Հայք, Լայոց աշխարհ 5– 120–֊–129, 133, 156, 165 I 

^8, 12, 13, 17, 18, 24, 193, 205, 210, 232, 255, Հ 

27, 30, 33, 34, 36, 37, 256, 274, 292,296, 297, \ 

38, 47, 48, 52, 55, 58, \ 313, 351֊353, 359, 367 
76, 78, 84, 87-^89, ֊369, 377, 387, 411, 439 1 

92, 95, 96, 98, 99, 102, Հաշա եանք 134, 327, 329, 
103, 104, 106, 121, 124 Հ 338 • 
125, 129, 133, 148, 150,Հացեկաց դիւ.ղ 27 
153, 154, 156—158, 160 Հեդինէ 10 

֊162,^ 165, 168, 170,\Հեր 144, 147, 282, 351,^ 
176, 177, 179—182, 18օ 352, 357 

֊187, 189, 191, 192, Հեփթադք 322, 339, 341֊ 
194, 200,201,203—205, 343,358,366 
214, 219, 226, 228, 229,Հմայեակ Գիմաքսեան 92, 
232, 236, 237,240, 241, 122, 135, 154 
243, 244, 246—248, 251, Հմայեաէլ Մամիկոնեան 76, 
252, 254, 255,258, 259, 119, 122, 134, 138,156, 
260, 262,264—271, 273, —159, 242, 245 
274,276–278,280^303,Հո%, Հոնք 141, 179, 257, 
305—307, 310, 311, 314 260, 262, 263, 266, 278, 
֊323, 326, 327, 329, 291, 292, 294 
331, 332, 334, 336—339 Հոոոմոց աշխարհ 180, 181, 
345, 346, 349,355, 358, 249, 320 (Հոռոմ աուն) 
360, 361, 367,369, 371,Հոռոմք 249, 262,299, 302, 
372, 376—379, 383, 385 410. աես և Ցոյնք 
—394, 406, 408, 415 ^Հռոմայեցիք 109 * 

419—421, 429, 432, 436Հգովմայեցւ–ոց քաղաք 8 
437 Հրա^աա Աշոցայ 92 

Հայք (ազգ) 5 — 8, 1^ք Հրա^աա Կամսարակա՚ն 268 
92, 98, - 109, 110, շ72, 274 — 276, 284, 
112, 114 - 116, 118^ օցտ, 306—308, 320, 321, 



ՑԱՆԿ ՑԱՏՈՒԿ ԱՆՈՒԱՆՑ 



451 



325, 410 
Հրեայք 110, 395, 397, 413, 

415, 439 
Հրել 236, 237, 239, 248 
Հրհւ՚՚՚Շ^ոմշտսպու.^ 237 

Ջիւ%ա1լա% Վրէն 92 
Զուիկ 242 



122, 123, 124, 126, 
129, 133 - 142, 145, 
151, 132, 161, 166, 175, 
185, 234, 241, 244, 267, 
269, 270, 272, 273, 290, 

I 296, 316, 319, 326—329 

I 324, 385—388, 390, 391, 

; 393, 406, 427 

\Մ ա^» ա զկ^ե ր սէ ց իք 241 

I Ման էս*ե էս ոի 92 

\Մաեդակու.նիք 185 

Մանէճ Ապա^ու՚նի 92, 98, 



Ղ^ազար, յալէուցեալ 195 

Ղազար Փարպեցի 1, 4, 5 ,\ ^^^ 

13, 406-408, 412, 414,\ Հ՛ ^^^ 

415, 417, 427, 434 ^^^/^^/^^ 419 

Ղեկ^վր գեա 10 Մանձկեբս, 91 

Ղերպարգ«ս Յֆ7 Մաշաո« 27-33, 35, 77, 

ղևո՚Աղ 92, 122, 148, 150, ^կ ՚Լ^ 

—152, 161, 163, 164, ՚ ՚ . , ,~, 

168, 169, 173, 174, 176,\ * ^ ՚^Լ,4Ո1 

183, 184, 197, 211, 214 ՚^* ՚ 

—217, 219, 230, 235, \ ՚ ՚ 

Ա արդպհաոակաՆ այրուձր 

135, 357 Լգա֊^ղ) 
Մարիամ Ա. Կոյս 130 
Մ արիա մ քոյր Ա^արոնի 

412 
Մարկիանոս 157 
Մար՚ւիոաո 169 
Մելիաէ եպիսկոպոս Մանձ՛–՛ 

կլերսէոյ 91 
Մելիաէ կաթողիկոս Մա՛՛ 



226 
Հովա 400 

ճ ուր ման այն ու. դաչա 293 



Մ աղիանալ ի 415 
Մամիկո%եանք 76, 92, 98, 
104 ֊ 108, 114, .115, 



432 ՛ՀԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑՒ ^ ^ 

*Աստղկերէոցի 241 %եւսց 91 

Մերուժաաէն Արձրա^ի 134 Սուշէ քա^անս»յւսպեսէ Աիւ.– 
Մ ի^րա% զօրստվւսր Պստրսի^ւ Նեստ^ 410 



Մուշէ Տս»րօ%ասցի 31 
Մուշկա՚ն Ղքիւ.սսէլւսւ.ա^ւգէո 3 1 



292, 293, 398, 299—301, 

306, 308, 309,322, 349, 

350, 351 ֊Մրեն 92, 122 

Մի^րան աուն 249, 322 
Մի^րներսեՀ 79 - 82, 

86, 89, 96, 113, 133,8ազդ Աէւնի 306.308^310^ 

136, 166, 169, 173, 175,\Ցազկերա Ա. եղբայր Վռա^ 

187, 212, 234 \ մայ, որդի ԵապՀ»յ 37, 39 

Մ ի^րշսապու.^ մարգպեսէ 152^8 ւսզկերա Ր. "րդէ Վթ՚-՚՚՚մայւ 
Մ ի^րվչԱասսլ ճոււսրշէս^ի\ 75, 78, 79, 89, 92, 96 ^ 

352, 357—359 98, 99, 101, 113, 116^ 

Մկնառի%ճ 299 \ 125, 155, 156, 160—162^ 

Մռկք 91, 92,98,107, 108, 165, 175, 183,185, 186, 

152. 278, 280 188, 220, 228, 230, 234 

Մովէսն անգերձապեա 189, \ 235, 242 

210, 221 \8ակոբ նաՀասչեա 67, 412 

Մովսէս կաթոդիվոս Մէս՚^\8ստկոբոս ստռէսքեսւլ 421 

Ղւստզկեոէոսի 241 Ցստշկուո. 1Լոե՚րուեհ 357 

Մովսէս կրօնսււոր 410 Ցեսու 416 

Մովսէս մարգարէ 416 \8րզ»սսավշ^§ասսլ 236, 249,232՛ 

Մովսէս փիլիսոփոս 436 \8որ 276 

Մու.շ րիմստքսես§% 139 \8ո^աե Անձսէւացքւ 280, 281 

Մուշեղ Մամիկո%եսՕէ 185,\8ոՀան Եկեղեցացի 31 

316, 319, 327, 328 8ո^ան կամ 8ովՀան կաթո^ 

Մուչէ Աղբակեզի, դրան ե*՚\ ղիկոս 269, 276, 277, 

րեց Ար^րոա.%եաց 16*1, | 281—284, 319, 388, 39Տ 

168, 184, 216, 219, 220 ՑոՀա% Մոկա^ի 280 
Մուշէ եպիսկոպոս Արհ^րու*՛ 8ո^ա% Ռոփսեան 185 



ՑԱՆԿ 8ԱՏՈՒԿ ԱՆՈՒԱՆՑ 



453 



ՑոյԱք 11 ք 12ք 17 ք 18, 24, Ներսէ^ Կամսարական "՛էր 
25, 26, 32, 37, 120, 134, Եիրակայ 268, 272, 284, 
157, 158, 178, 247, 406, 286, 296, 297, 306, 307, 
407, 420, 431, 433 տես 320, 321, 325,327, 328, 
և Հռոմք 361, 410 

Ցովաբ 393 \Ներսէ^ Աւր^այ իչխստԱ 142, 

ՑովՀաննէս եզբօրորգի 1*իւ.^^Ներսէ^ *Րա^բերու.%ի 153, 
աայ կաթողիվոսի 427,^ 154 
428 ՆերսէՀապաա 283 

ՏովՀաննէս ^^^րա^չ 413,Ներսէս կաթողիկոս պարթև 
417 24, 35, 39,53, 438 

8ոֆլաթա% 236 ՚ներսշապու.^ 362 

Ցովսէփ երէց, կաթողիկոս, Ն/՚իոր Վ^ւասպղասէ 351^^ 
91, 148, 150, 152, 161, 353, 357—364, 367, 372, 
168, 170, 174, 184, 197, 373, 377, 380, 381 
198, 211, 213,217, 220,Նիխորական 139 
241 Նիկիէսցւ֊ոց քաղաք 59 

Ցովսէփ %ա^ասւետ 52, 412,\Նիւշասւու^ 186, 189, 204, 

Ցովսէփ Պողնացի 31 209, 229 

Ցորդանան 288, 378 395, Նոյ 400, 416 

396 Նոր քաղս9ք տես և Վ^աղար– 

Ցուդայ 111,131, 152, 264 շապաա 77, 122, 389, 407 

Ցունէսց աշի§սւր^* սէևս Ցոյնք՚Նուսւրսակ 352 

Ասլասէ 310 

Նախճաւան 267 

Նեսաոր Ահաիոքաբի 419 Շաղագոմք 320 

Ներշապու^ Արձ՚րունի 92, Շամարաացի գթաՏ^ 430 

98, 161, 168, 184, 185 Շամուէչ 55 
Ներս» Ցովսեփեան 337 Նսւսլու.^ Ա 17, 26» 27, 37, 

Ներսէ^ հըուա%ղու.՚եւ^ի 280է 39 

$81 Նաոլո»֊^ Ր թագաւորեալն 



454 



ղԱԶԱՐ. ՓԱՐՊԵՑԻ 



Հայոց 37 ք 39 \Պադանակա% աուն 31 

ՇապուՀ խոր^րգեան դպիր Պաղաան 11* տես և կոս*՛ 
352, Յօ7, 359 աանդթէոսսվօւէս, Բ իւզան^ 



Շապուհ Մի^րան 322-^324, 
326, 327, 329, 330, 332, 
335, 337, 339,343, 345, 
348, 357 

Շաւասսլ ԱրՏ^րունի 185 

Շ ափ ուլ 231 

Շիրակ 260, 268,272, 276, 
286, 297, 306, 320, 325, 
328, 361 

Շիրմանց գէ՚֊Ղ 328 

Եմաւո% Անձևացի 92, 98, 
160, 185 

Շնղին Արձրքօ-՚եի 185 

Շէոհայ կամՇաէոյ քք"–ղ 33 



Ողսմու. 255 
Ողի՛ս գիւ^ղ (Դ) 332 
Ոնեսիփօր 424 
Ոսաանհայ աուձ 128 
Ոոդի րիմաքսեան 318 
Որկովի 203 
ՈրՐ^ազ 158 
Ուրձ^ 142, 266 
Ոքաղ 320, 321, 326 



ՊալուՏ»իՀ» 92, 142, 154 



դիոե 

Պաճոկ 357 

Պւսպ Աոս1Ա*կուՂէքէ 284, 285 

Պասլ թագաւ.որ 5 

Պարգև Ար Ցրունի 185 

Պարթեք 39 

Պարխար 158, 159 

Պարսիկք 17,-19, 24,25, 
26, 37, 39, 52, 80, 98, 
101, 112, 115, 125, 132, 
137, 139, 142, 146– 
148, 152 - 156, 158, 
159, 161, 162, 179, 180 
—184, 186, 202, 209, 
219, 235, 242, 243, 245, 
247, 248, 260, 261, 263, 
265, 267, 269,271^274, 
276, 282, 283, 285, 287, 

I 293—296, 298---301, 306, 
309, 313, 314,318—321, 
324, 327—329, 331, 334 
—337, 339, 341, 345– 
347, 354, 357,359, 360, 
363, 364, 373, 375, 421 

Պարսք, Պարսից աշխարՀ 
75, 80 140, 141 

Պեարոս աոաքեալ 289, 401 
Պեարոս Երկաթի 144 



ՑԱՆԿ 8ԱՏՈՒԿ ԱՆՈԻԱՆՑ 455 

Պհրոզ 233 ք 240 ք 242ք 245քՍաՀակ եպիսկ^ոսլոս Տարօ^ 
247, 248, 256—259, 301 %ոյ 91 

322, 340^-342, 344, 346 Սա^ակ կաթողիկոս 29, 31, 
— 348, 352, 358, 365, 32, 33, 35, 36, 39, 40, 
366, 368, 371, 377, 380 41, 4^-^51, 55, 56, 60, 
֊382, 385 65, 75, 77, 109, 119, 438 

Պհղաաոս 201, 215, 413 Սա^ակ կԱսմսարական 357 

Պօղոս աոսէքեալ 43, 45, 57, Սա^ակ Ջայեէէղ 144 

58, 66, 109, 110, 206, ա^ակ Մանդակունի 185 
283, 400, 407, 409, 410, ՍաՀաոու՚սիք 276, 319 
422, 432 Սամարաւ^ի 413 

Ա ամուէլ մւսրզարէ 137 

Ս ամուէլ քա^աՂւայ Արստծ այ 

Ջ՚եիկանմայպեսք 189,210, յ^շ^ 166,185, 188 
221. 22^ 11ասա% 5, 7 

Ջրվէժ 317 ՍաաոնԼանք 5, 7 

Մա աոյ ՛հի մ աք ս ե ա% 185 

Ռևան 209, 220 Աատոն Գաբհղեան 295 

Ռշաունիք 91, 98, 161, 168, Ա աւ^ուղ 330, 412 

184, 220, 278 Աեբուխա Նիխորակա՚ն 136 

Ռոփսեանք 185 Սեւկոյ դրախա 427 

Օեւ.ուկ Անձևացի 280, 281 
Աիմէի 398, 400 

Սէսգրայ բերդ 266 Սի՚նեայ լեառն 400 

Աա^ակ ասպհա ՐսւգրաաոԱ.– Սիւնիբ 79, 84, 86, 88, 91, 
նի 267, 269, 276, 277, 98, 121—123, 125, 126, 
283^285, 295, 298, 311 129, 132—136, 141—144, 

Ստ^ակ Լսլիսկոպոս /հշաու.– 153, 156, 159, 161, 163 
%եաց 91, 161, 168, 170, \ ֊165, 176, 178, 180– 
174, 184, 197, 211, 213տ 183, 234, 267, 268, 272, 
֊217, 220 274, 282, 285, 308, 318 



456 %ԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵ8Ի 

321, 335—337, 344, 330 334-^339,344^346,349, 
410, 425 351^353,337^364, 367, 

Աողոմոն աբքայ 394, 397 372, 373, 375—381, 384 ^ 

—399 I –––393 

Աոա.րբ գիրք 32, 109 Վա^ևունիք 92, 98, 135, 

ՍոՆրէնՊա^լաւկամ Պալ^ա^^ 142 

48, 49, 50 Վւս^րամ սպէսրստպեսէ 341 է 

սուրէն Պա^լաւ. զ^րագլու^խՎա^րիճ 30, 31 ր 

282 Վէ»դարշ էսլէքէսյՊս*րսիւք 346, 

Աոլրմա1լ 47, 32, 91 348, 351, 352,379—381, 

Աաակացէ 5, 7 տես և Ար՛ 384—388, 391, 393 

սէսւշիր Վւսդարշստսչւսսէ 8, 60, 77^ 

սրուանձաայ ազգ 134 311, 345, 389 I 

Վայո^ ձոր 78, 220 
Վանանգ 91, 92, 153, 155 ք 
Վազգէն 259 220, 255 

Վախթանգ 259, 261, 278, Հառգոշ Գ%թա.%ի 275 
291, 295, 298, 322 Վասակ Արերսմնի 13 

Հա^ան Աղու.ան 140 Վ^ասակ Մամիկոնեան 242, 

Վա^ան Ամաաու%ի 77, 92, 263, 268—270, 272, 273 
98, 125, 126, 134, 160, 276, 290,291, 295—298, 
180, 185 311, 378, 

Վա^ան Գնո/ւեի 154 Վասակ Աա^աոոա.%ի 276 

Վա^ա^ Կամսարակա% 280 Հասակ Սիւ.%ի 79, 80» 92, 
ՀաՀան Մամիկո%եաՆ 1, 7, 98, 116, 121—123, 125, 
12--14, 242, 243, 246, 126,128.229, 132֊–136, 
253—263, 268, 269, 276 141 — 144, 161 ^163 , 176, 
–278, 280, 283—292, 178—181, 184, 234 
294—300, 306, 310, 311 ՝Լասաւ.սւ.րա Կարրային 357 
— 314, 317, 3 19^ 321, Հարազղևն Առաէ^եղեա՚ե 185 
324, 326, 327, 329֊֊332,\Վարազկերա 269, 270 



ՑԱՆԿ ՑԱՏՈՒԿ ԱՆՈՒԱՆՑ 



457 



ՎարազնձրսեՀ 266 \ 98, 99, 100, 102, 103, 

Վարազշապու^ Ամաաունի 106, 108, 109, 110, 115, 
264 116, 125, 179, 234, 235, 

Վարազշապք,ա,Հ Պալա.%ի 92,\ 242, 291-^295, 297—299, 
142, 157 311, 314, 316, 317, 425 

Վարազվազան Սիւ.%ի 79, Վուրկն Լփնա^ի 139 

80, 81, 83, 183 Վոամ Կրման որդի ՀքաաԿոյ 

Վար այր Վարոյ 320 ՝ Ա. 37 

Վարդ 242, 263, 288֊֊290,Հո.ամ որդի էասլկպ Բ. 39, 
291, 427 ՚ 47—50, 52, 54, 55, 75, 78 

Վարդան Հայր Մաչաո^ի 27\Վոամշաւդոէ.Հ 27, 28, 30, 
Վարդա՛կ Մամի1ւո%եան 76,\ 33, 35, 37,39 

92, 98, 101, 102, 104,\Վրաց աշխարհ 98,232,271 
106֊–^108, 112, 114, 115,Վրէն Ձի ւն ական 92 
1 18, 120, ^129, 133– Վրէ% Վա%ա%դա^ի 284, 285, 
146, 151—155, 157, 165, 378, 379 
169,173, 174, 178, 180^ ՎրէՆ Տաշրա^ի 160, 185 
182, 184,219, 240֊^242,\Վրիլ գործակից Վա^անայ 
245, 406 I 256—258 

Վարդաշէն 320 \ԿՒ Մախաղ 92 

Վարդդէս դաէ,առ 188, 226Վրկան 185, 200,205, 228, 
Վարձայ Կամսարական 185 229, 341, 343 
Վարշակի 291 
ՎեՀդենշապուՀ 189, 191, \ 

198, 200, 202, 204֊214ձՏաճաա Արկունի 13, 185 
217, 218, 221,223, 227,\Տաճաա Գնթունի 154 
229, 230 ւՏաճաա եպիսկոպոս 91 

Վձկապու.Հ 136 \Տայք 91, 156, 157, 203, 



ՎեՀվեՀնամ 261 

Վին^ի Խոոեան 282, 286 

Վիրք 14, 87, 88, 90, 96, 



241, 267, 29 
Տաշիր 160 
Տաշրացիք 185 



458 



ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ 



օւսրբերա^իք Ձ2 

Տարսոնացի 417 

Տս»րօ%ք Տւսրու.% 27 ք 75 ք 91 

Տեդաս անւսասէւո 312 

Տէր 415 

Տէր Խորձհնպ^ի 31 

Տիզբոն 248 

Տիրան Բ 6ք 53 



՛Բա չալ ՍաՀառու%ի 319 
*Րւսլալ սարկաւագ 16՚1ք 10Տք 

185, 216, 219, 220 
*Բալբերուեիք 154 
՚Րասուն եպիսկոպոս Տար*՛ 

բերունւոյ 92 
՛Բո՛ն թ Աոաւենեան 337 
Քուշանք 185 



օհրոռ իչխս/ն Ւազրասէու.*՛ ՚Բրիսէոոս 6, 8ք 34 — 36, 



նեառ 142^ 
Տզէքու.սէ 147 
Տուարհաաափ 120 
օր դէսսէ ս*րք ս*յ 8 



Փայաակարան– վ»աղաք 133 

Փափագ, Փափակք Փափագ, 
Աոաւեղեան 92, 153, 160,^ 
185 \ 

Փապէսկ Պալունի 284 

Փաո.սսու.մ ^^) 235 

Փարաւ.ոն 394, 396 

Փարսման ՍաԱդակոմսի 185 \ 

Փաւ֊-սսէոս, Փոսաոս Բիւ.գա%*՛ 
դացի 5; 9, 12 

Փենե^էգ Ա^արոնեան 415 

Փգորենսք 157 



42, 43, 46, 57, 60, 66, 
67, 76, 91, 97, 103, 104; 
107, 110, 111, 117—120, 
123, 129, 137, 138, 142, 
145, 146, 150, 151, 163, 
175, 192—195, 201, 202, 
209, 218, 220, 227, 233, 
259, 263, 264, 268, 274, 
275, 279, 280, 282, 287, 
307, 319, 335, 346, 360, 
374, 375, 389, 395, 397 
—402, 405, 409, 411, 
413, 422, 429, 430, 431 



Օշսէկս/ս 77 




ԳՐքԼԳ Ր ն 

Կարգաթիւ^ 



V ,»> V