(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis, commoda, oeconomica ..."

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



PATROLOGItE 

CURSUS COMPLETUS, 

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALTS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, GECONOMIGA, 

OMNnil SS. PATRDM, DOCrORDM SCiUPTORIIMQllE EGCLESUSTIOORDM, 

8IVB LATINORUMy 81VB ORJECORUIC, 

017 AB MVO APOSTOLICO AD TEMPORA CONCILI! TRWENTINI [ANNO 1416) PRO LATiNiS, 
ET CONCILIl FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GR£CIS FLORUERUNT : 

RECUSIO CIIRONOLOGICA 

OMNIUM QUiE EXSTITERE HONUMENTORUM CATHOLIC.C TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA 

ECCLESliE S^CULA ET AMPLIUS, 

JUXTA BDITIONBS ACCURATI8SI1CA8, INTBR SE CUMQUB NONNULLIS CODICIBUS MANU8CRIPTIS COI.LATA8, PBRQUAM DILIORN- 

TER CASTIUATA; DISSERTATIONIBUSy COMMENTARIISt VARIISQUB LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATa; OMinBIIB 

OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUiB TRIBU8 N0VI3SIUIS SiECULIS DEBEXTUR ABS0LUTA8 DETECTI8, AUGTA; 

INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALTTICIS, 8INGUL08 8IVE TOMOS SIVB AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSBQUBNTI- 

BUS,D0NATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULI8 SINGULARUM PAGINA- 

RUM MAROINEM SUPERIOREM DISTIN0UBNTIBU8 8UBJECTAMQUB MATERIAU SIGNIFlCANTIBUS, ADORNA- 

TA ; 0PERIBU8 CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINB AD 

TRADITIONEM ECCLESIA8TICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ; 

DUCBNTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUGTORUM SICUT ET OPERUM, ALPIIABETICIS, CHR0N0L0GICI8, 8TATI- 

8TICIS, SYNTHBTICIS, ANALYTICIS, ANALOOICIS. IN QUODQUE RBLIGIONIS PUNCTUM, DOOMATICUM, MORALB, LITUil- 

GICUM, GANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNGTA ALIA 8INE ULLA EXCEPTIONB; 8ED PRiBSERTIII 

DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET REIIUM, QUO COXSULTO, QUIDQUID 

NON SOLUM TALIS TALISVE PATBR, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NB UNO QUIDEM OMISSO, 

IN QUODLIBET THEMA 8CRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTUR.E 

SACRiG, EX QUO LECTORI COMPERIRE 8IT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPBRUM 

8U0RUM LOCIS SINGULOS 8INGUL0RUM LIBRORUM 8. SCRIPTURfi VERSUS, A PRIMO 

GENESE08 U8QUE AD N0VI88IMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI 8INT : 

EDITIO ACCURATISSIMA, CJETERISQUB OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR CUARACTEnUM IflTIDITAS» 

CHARTilC QUALITA8, INTE0RITA8 TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS» OPERUM RECUSORUM TUM VARIBTAS, 

TUM NUMERUS, FORMA VOLUMlNUM PERQUAM COMMODA 8IDIQUB IN TOTQ PATROLOGIiB DECURSU CONSTAMTBII 

SIMILI3, PRETII EILIGUITAS, PRiBSERTIMQUB I8TA COLLECTIO, UNA, METHOUICA ET CHRONOLOaiGA, 

SEXCENTORUM FRAOMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC 8PARS0RUM, PRIMUM AUTIM 

IN NOSTRA DIBLIOTHECA, BX OPERIBUS ET IISS. AD OMNES iETATBS, LOCOS, LINGUAS F0RMA8QUE 

PERTINBNTIBUS, COADUNATORUM. 

SERIES LATINAPRIOR. 

IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINiE 

A TERTULIANO AD INNOCENTIUH lU : 

AGGURANTE J.-P. MIGNE, 

Blbllothee« derl anlverMe, 

SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIif: ECCLESIASTIGiE RxVMOS EDITORE. 



PATROLOGIjE latinm tomus lxxxii 



SANCTI ISIDORI HISPALENSIS 



• • . ■ 



.- ; 



PARISIIS, 

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, 

IN VU DICTA AVENUE-DU-MAINE, 180, OLIM CHAUSSEE-DU-MAINE, 127. 

1878 













• •< 



•• • 

• • • 

• • • • 

• • • 



•"• • • 

• • • • 

• • • • 

'•< 



• • 

• • 

• • • 



• • 
•• 






•• 

• • 

• • < 



> • • • 

:••' 
»•• ••• 



SMCVLUM VII. ANNUS 636. 



SANCTI ISIDORI, 

HISPALENSIS EPISCOPI, 

OPERA OMNIA, 



ROM£ ANNO DOMINI MDCCXCYII EXCUSA, 



RECENSENTE FAUSTINO AREVALO, 



QUI 



ISIDORIANA PRJ:MISIT ; VARIORUM PRJEIFATIONES, NOTAS, GOLLATIONES, QUA ANTEA 
EDITAS, QUA TUNG PRIMUM EDENDAS, GOLLEGIT ; YETERES EDITIONES 

ET GODIGES MSS. ROMANOS GONTULIT : 



NOVA NUNC ET AGCURATIORI EDITIONB DONATA PRBTI0SIS8IMISQUB M0NUMBNTI8 AUCTA l 



ACCl]RANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, 

BIBLIOTHEGiE GLERI UXI¥EESiB, 

StVB 

CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIiE ECCLESIASTICiE RAMOS EDITORB. 



TOMUS TERTIUS. 



.,»"••■•1 (tt »11 »» ,*i*#. •* 

VENIT SEPARlTkM ' TO^US TERTIUS 10 PRAIiaS 






PARISIIS, 

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCGESSORES, 

IN VIA DIUTA CHAUSSBE-DU-MAINE, 1S7. 

1818 



SMCVLm Vll. ANNVS 636. 



ELENCHUS RERUM 



QUiE IN SANCTI ISIDORI OPERUM TOMO TERTIO CONTINENTUR 



Col 

Dedicatio Philippo III. auctore J. Grialio t 

Ejusdem ad lectoretn Prafatio i; 

ViU S. Isidori 11 

Notitia historica in S. Isidorum 5' 

Testimonia de S. Isidoro fi^ 

S. Isidori Etymologiamm libri XX 7: 



• • • 

• • 






I^LICHT. — EX TTPIS PaUU DuPONT, 12, VIA DICTA BAG-D*AfeNIERKa. (475,-78» 



PRiEFATIO. 



Paucis lc volo, leclor bcncvole, sanclissimi Patris atque clarissimi Hispaniarum doctoris Isidori Opera 
omnia quotqnol exstant, qua^que eruditorum vironim sententia genuinus ejusdem sunt foetus, luaR ac pnblicte 
omnium utililati libcns offero. Neque mcam qualemcunque operam in hac editione adomanda cuivis ingra- 
tam futuraiii puto. Id quod vcl inde mihi satis persuasnm habeo, quoniam per duo fere sarcula, ab anno sci- 
licet 1617, nuUus, quod sciam, recudenda curarit. Exigebat sane Auctoris nobilissimi omnigena ac prsecla- 
rissima doctrina, ut quemadmodum ab omnibus jure merito praedicatur, ita omnium manibus diu noctaque 
tererclur. Vcrum id qui fieri potcst, nisi ocmplaria abundent? Eapropteripsorum desiderium, quod doctoris 
tolo orbc cclebratissimi magnumnomcn augebat, adnovam quamdam, eamquc accuratissimam, elaborandam 
editioncm, eruditorum omnium, Hispanorum praesertim, animos sollicitabat, pertenlabatque, Nec tamen 
proptcrca fuit, qui opera ct industria sua publicis votis satisfaccrct. Ha3c autem omnia animadvertens ego, 
simulque vercns nc indc Hispanorum genti dedecoris aliquid accederct, hanc editionem, quanla potui dili- 
gentia ac sludio, et aggrcssus sum, ct perficcre curavi. 

Et quidcm vehcmenter amabam non solum Isidori opera jam olim excusa, denuo optimis characteribus, 
aliisque ornamcnlis qu» ad typographum spectant, praedita in medium producere ; vcrum etiam, undique 
collaiis vcieribus manuscriplis, emendatiora, auctiora, illuslrioraque publici juris faccre. Sed animi vim re- 
pressil, tum rei magnitudo facultatcs meas superans, cum cjusdem mei conatus spes vel omnino jam ex- 
plcia vcl non nisi aegre nimis explenda. Nemo enim nescit, quanta cura ct diligcntia, accedcnte Philippi II 
Hispaniarum principis augustissimi speciali mandato, viri cx tola Hispania doctissimi, conquisitis hinc inde 
non per totam tantum Hispaniam, sed etiam pcr universam fcre Italiam antiquis codicibus, singuli partcs 
singulas ad trutinam rcvocantes, omnia tandem sancti Isidori scripta, qua: inveniri potuerunt, et emenda- 
runt, ct selcctis annotalionibus illustrarunt. Hinc prodiit anno 1599 editio regio nomine insignita, quam 
Joanncs Grialius, vir clarissimus, aliorum perfupctus laboribus, adjcctis quoque suis, Philippo III, jam tunc 
regnanti, nuncupatam in vulgus emisit. Regiam hanc cdilionem optimam quidem, atque aliis ctiam 
poslcrioribus antcponendam assemnt eruditi ; non tamen numeris omnibus absolutam arbitranlur. 
Certandum adhuc, et novo labore insudandum clamant, ut Isidorus, qua par cst gloria et dccore, pro- 
ccdat in publicum. At dicunt, non faciunt : Isidorus intcrim pcnc latct, at']uc in dics magis, magisquc 
dc5.idcratur. 

Igilur quod pcr me licct, quodque a me, ct obscrvantia in Isidorum, et publics» utilitatis amor exigunt, 
id pni'sto ; camdcm ipsam vidclicet regiam cditioncm integram, illustriori forma digestam, elegaQtioribas 
charactcribus, et nitida charta, id est, optimis typis (qu% typographi sunt partes) consptcuam iterum ia 
mcdium profcro. Nequc tibi, lector bcnevole, aliud a me exquirendum putes. At forlassiSi plura sunt, inqaies, 
Isidori nomine in$cript<i opuscula, qu% frustra in Regia editione quseras. £x his nonnalla sparsim ab ali- 
quibus fucrc in lucem cdita ; reliqua adhuc in ecclesiarum archiviis vel chartulariis delitescunt. Sunt plane ; 
cademque tibi nunc exhibco Appendicis loco. Qua in re conjecturse meae effectu ipso comprobat» luculentum 
habcs tcstimonium. Reveraenim nec labori, nec sumptoi peperci, nt omnia ca requirerem, quse novam edi- 
tioncm ubcriorem, locuplctioremque redderent. Acccepi itaque hinc inde apographa variasancti Isidori no- 
minc insignita. Scd ea a viris doctisin tratinam revocata, apocrypha invcnta fuerefereomnia. Edidi nihilo- 
minus et in studiosorum gratiam, et in eruditorum exercitationem. Itaque singulorum seriem, addita brevi 
ccnsura, contexam. 

Primum obtinct locum Liher qmrtus SentcntiarumtqmhACiemshnOTittvWis obaliquorum codicum Isidori 
nomcn prasfcrentium fidcm, tanquam ejusdcm sancti Doctoris genuinum opusfuit habilas. At jam ut spuriam 
habcndum dubitabit nemo, qui libros quinque Scntentiarum a Tajonc Csesaraugustano eplscopo collectos^ 
atquc a continuatorc Hispanise Sacrde, tom. 31, novissime in lucem cditos attcnte legcrit* Excerptus namque 
indc ea quartus hic libcr, ut cuiqueconferenti patcbit. Atque utid facili negotio perspici valeat, singulisca- 
pitibus annotatur quodnam ex quonam Tajonis libro, et capite sit desumpium. Observantur prseterea lectio- 
nesvarise, ct alicubi non perpetuse Sententiarum seriesalioquin sibiutrinque cohserentes. Quseomnia adSS. 
Patrum Augustini ct Grcgorii opera, e quibus Tajo libros compilavit suos, illustranda plurimum conducent* 

Sequuntur Duoalia Sententiarumcapitula : quorum primum cx DivoGregorio super Ezechiclem ad verbum 
cst dcpromptum; altcram ex Juliaui Pomerii de Vita contemplativa lib. iii, capitibus 3, 4, 9 et 10. ( Vide Pa- 
trol. t. XVL) Invcnitur hocce opus intcr sancti Prosperi Aquitanici scripta ; eidemque longo tempore a pcr- 
multis scriptoribus fuit asscrtum. Nunc ab omnibus Pomerio vindicatur. Videantur hac de re Isidorus noster 
dc Viris iljustribus cap. 25, ctCU Ceillerius tom. XV Histoire girUrale des Auteurs Ecclesiastiq,^ de Juliano 
Pomerio disscrcns. 

Pathol. LXXXU. l 



«>•» 



* 



11 EPISTOLA NUNCUPATORIA. 12 

Tertio loco subnexui opusculum hoc titulo, Exhortatio humilitatis^ quod sancto Martino Braccarensi epis- 
copo ascribitur, editumque est inter ejusdem optra tom. XY Hispaniae SacrsB a doctiss. Florezio. 

Abjudicandus similiter et Isidoro nostro Sermo, qui sequitur, De Corpore et Sanguine Domini in Pascha ; 
cum idem sit omnino cum homil. 7 sancti Caesarii Arelatensis,!)^ Paschate. Yid. Biblioth. PP. toro. 11, co- 
lumn. 277, edit. Paris. 1624. 

Adduntur carmina quaedam Bibliotbecse sancti Isidori appensa, quae tom. IX Hispan. Sacr. edita fuerunt 
hac inscriptione ; Titulus Bibliotheco! a Domno Isidoro editus ; nec non fragmcnla nonnulla, quibus capita 
ibidem indigitata suppleantur. 

Sextoloco edidi Expositionetn Missce : quae etsi non indigna videatur Isidori ingeuio, eteruditione,veIex 
nomine ab ipso est ableganda, quod Isidori aetate alius Miss^ ordo, ritusqne vigebat m Ecclesia Uispana ab 
eo, qui ibidem exponitur, quique idem est omnino cum Romano hodierno. 

Deinde subjunxi Lectiones novem in Festo Translationis sancti Isidori alias recitatas. Desumptae suni ad 
verbum ex Actis Translationis ejusdem tom. IX Hispan. Sacr. editis. 

Postremo tandem loco supplendum curavi CaputTnyii Quivstionum in Leviticuin cx Albomoziano codice a 
D. Petro de Castro transcriptum ; cujus apographum in Biblioth. Floreziana conventus divi Philippi regalis 
Matritensis ordinis Sancti Augustini asservatur. 

Lamentum poRnitentice duplid alphabeto editum^ etc., cujus meminit V. Cl. Nicolaus Antonius tom. I Bi- 
bUoih. Yeter. lib. v, cap. 4, pag. 265, quodque ab eodem ipso Nicolao acceptum ediderunt AA. Actor. 
Sanctor. tom. I Aprilis ad diem iv, editioni huic non addidi. quod sero, ea nempe fere in finem perducta, 

admonitus sum. 

Liber autem De Ordine Creaturarum a D. D*Acheri tom. I Spicilegii pag. 225 editus, et quse abb. Cons- 
laatinus Cajetanus evulgavit opuscula sub Isidori nomine, cum a viris doclis vel ut spuria, vel ut nimium 
suspecta traducantur, non talia visa sunt, quse hic insercrentur. 

Habes igitur, candide lecior, Isidori Opcra, si non ea snmma diligentia, quam non nisi homines doctis- 
simi ei eruditissimi prsestare poterant, illustrata ac nativo nitori restituta ; aliquanto tamen defaecatiora, 
amplioraque, quam regia exhibuit editio. Ipsis itaque perfruere, ipsorum lectioni scdulo incumbe, meumque 
laborem, studium, conatum libenter amplectere. Yale. 

PHILIPPO III, CATHOLICO REGI 

J. GRIAL. 

Sancti Isidori {cujus tpse a stirpe genus duois) Opera ante annos jamplures, conquisitis undique iotaex 
Hispania Italiaque manu^criptis exemplaribus, pater tuus^ Catholicorum Regum maximus, seleciis gui- 
busdam viriSj quarum nonnullis nosM^g^ licei imparesysuccessimus,emendanda tradiderat. Nam tametsi, 
propter Auctoris prmtantiam manserantt ferebanturque vulgo, qui nunc prodeunt, plerique omnes libri; 
tamen postulandum nonfuit, in tot excellentibus scriptoribus, quibustemporis longinquitas fraudi fuisset^ 
unus uti esset Isidorus eximius, Ergo contra potius accidit. Cum enim tererentur ommum manibus (ne^ 
que enim fuit ullius, aut nomen in litteris per ea tempora clarius, aut auctoritas in rebus, vel Ecclesias' 
ticiSf vel civilibus gravior) faetum est, et describentium vitio, et legentium sinistra diligentiaf vix, ut 
ulli pro germanis, et sinceris aliena^ atque adulterina, tam multa paulatim inolescerent. Ea vero tempora 
sunt consecuta^ in quibus litterarum honos nullui, cuUus nullus. Ut non tam queri debeamus^ quod 
hoRC deformarint, quam quod ad nos qualiacunque transmiserint, magna potius habenda sitgratia. Res- 
tituta porro iiac nostra a^tate re litteraria, cum lux rebus reddita videretur, tamen majus periculum 
adire coeperant sanctissimi Patris eyregii labores, tum propter ea, qua: diximus^intertrimenta; tum vero 
propter prasposteram quorumdam hominum eleganiiam. Nam majorum disciplinarum sivdia, severiores- 
que cura^, qute, vel de Religione abeo suscepta^ suntf vel in formandis, componendisque moribus versan- 
tur,ea, velnomine ipso ianti pastoris, doctoris, legislatoris^ saiis tecta, munitaque videbantur. Quas vero 
non tam viiam ipsam, quam viia', cultum attingunt, etornatum; ea, nisi rex potentissimus gentilis sui 
\cripta, quasi subolem, manu asseruisset, verendum plafie fuit, ne de statu dejecta, vix ullo in loco, exi^ 
guo certe cum honore consistereni. Fasiidiebant enim hwc^ et abnutabant delicati homines, quasi inveniis 
frugibus, glandes ipsis objicerentur, Nunc veronon illamodo^ quoi dignitatem suam per se tuebaniur ipsa 
saiis, iUusiriora^ honoraioriaque officio isto reddentur^ sed quas criminaiionibus obnoxia^ calumniisque 
(^ia atque exposiia videri poterani ; ea posthac, ei suis, et aliorum viribus /idere, ei iniquorum voces 
contemnere assuesceni. Nam quce leviora, minutioraque eensebantur^ ea robur^ pondusque auctoritatis ex 
antiquioribus scriptoribus bona ex parte recipient. Qua in re, cum nonnuUorum, quibus hasc cura com' 
missa fuerai, insignis opera exsHterit, illorum exennplo speramus, etiam fore ; ut alii non nosiri modo, 
sed extemi etiam eruditione prassiantes viri, in id jam nobiscum ceriatim conspirent ui laboriosissima 
Hispani docioris excerpiastudio suo pervestiyare porro pergant, fortunasque nostras opibus ipsi suis con- 
stabiliant. Quodautem labor hic, qui^ te necdum nato, susceptus est^ad cxitum tamen perduci^cum id re- 



iS AD LECTOREM ADMONITIO. 14 

ligi^msimus parens admodum expetiisset)ante regni tui initia minime potuerit ; nos hoc divino consilio 
factum putamus. Ut cui dies natalis in sancti Herminigildi^ Hispanice regis^ martyris, Isidorianique ex 
sorore nepotis natalem fuerat prasstitutus ; iisdem omnino, eademque casli de parte oblatis auspiciis^ im- 
perium inires, quibus primordia vitce conseQrasses. Atque, uta nepote constituendce exemplum, iia ab 
(uunculo tuendm, propagandceque religionis adjumenta acciperes, atque documenta ; eaque non a ma- 
jaribus solum, vel etiam a tali parente tradita ; sed a te quoque ipso, nisi te tuimet meminisse pigeat, 
satis tibi insigntte commendata. 

AD LECTOREM 

J. GRIAL. 

Quibus emendatio librorum sancti Isidori Hispalitani {sic enim cum Gregorio Magno, ut et analogm ex^ 
poscit, appellare malumus,quam Hispalensem) ante annos'ampliusviginti Majeslatis Catholicce jussu com- 
missa fuerat; |t ita rem gessere, ut quidam nihil priushabuerint,quamut se totos ^tatim huic laboriad- 
dicerent ;alii ab suis se studiis et occupationibus ad hanc operam traduci permoleste ferrent; nonnuUiety- 
mologiarum correctionem {spissum sane opus) exspectantes, itaretndistulerunt,utpartim re imperfecta^ 
partimneincepta quidem,e vita excesserint : ita ut alii pro aliis, neque id semel fuerint sufficie7idi,Donec 
regeadmonito,/inem nullum fore,nisi quidquid plures refecissent,atque idinsuper,quod sarciendum rfnUk- 
ret^ ad unum omne deferretur : ad id operis ego {cui ne abnuere quidemfas esset) maxme idoneus visu^ 
sum; non quidem ingenii, doctrinoeve facultate prascoiteris aliqua (quiessem infra omnium censum), sed 
cui fortasse tantum esset ab re mea otii mihi aliena,^ ut curarem ; sive adeo certe cum pluribus, ut con^ 
flictarer^ ea lege atgue omine, ut bene gestce rei laus solida ad alios, noxarum omnium ad me unun^ 
summa summarum rediret, Quod ne accidat, hoc est, ne in me solum culpa omnis derivetur, ita mihi 
cautio erit : ut ne quis debito laboribus suis testimonio fraudetur, potior multo cura sit, Quod facturus 
fui aliquanto uberius : nisi is, qui editionem hanc a principio, usque pietate magna, soUicitudine assidua 
solus prope curarat Joannes Lopius Velascus , regius secretarius^ probUsimus vir, nequs ab ullo litteron 
rum genere alienus, sub ipsum hujus laboris finem nobis prcereptus esset. Cujus obitu, neque de manu- 
scriptorum exemplarium numero, neque de tu, a quibus missa fuissent, satis nobis constare potuit. Ergo 
inemendandi labore, quidquisque quantumquecontulerit {quod sciero^ poieroque)quam verissime referam, 

Etymoloiparum emendatio Alvaro Gomezio Toletano^ viro in primis erudito credita est, traditaque ipfi 
veterum codicum magna copia, quorum bona pars Gothicis {seu mavis Longobardicis), characteribus erat 
Mcripta. Quo ipse^ varietate notata^ ad Antonium Augustinum Tarraconensem archiepiscopum, et Petrum 
Chaconem Romm jam tunc commorantem singulis de rebus referret. Quorum utrique id etiam a rege 
fuerat injunctum : ut et ipsi, collatis suis exemplaribus, quid sensus sui esset ad eumdem Alvarum ns- 
mitterent. Constat autem amnes triginta, aut eo pluribus manuscriptis libris in hoc opere emendandq 
fuisse usos. Sed Antonium Augustinum sanctissimum antistitem^ deque suis libris toto orbe notissimuni, 
cum ad duodecimum librum perventum esset, hoc est, Opere prope in medio, mors occupapit. Petr^s 
Chacon ( sic enim ipse se nosiro, non Ciaconum, aut Ciaconium Ifalorum more, scribebat : ut qui His- 
panum se^ et Toletanum, id quod erat, quam Romanum^ atque Sabinum haberi mallet), is igitur^ quod 
multos annos in antiquis auctoribus etnendandis versatus, de hoc opere restituendo in primis cogitarat ; 
dici vix potesty qtuintum opis attulerit, vir ingenio, industria^ conjiciendi arte quadam singulari. Sed 
huic, quam dico, conjiciendi solertice nos perparum, minusque fortasse, quam cequum fuerat, tribuimus : 
libros veteres, quos ut antiquissimi quique erant, ita minus auctos, minusque corruptos invenimus, fon^ 
tesque^ e quibus hax hausta, (U> eodem bona exparte indicatos, eos sumus secuti, Alvarus ergo, et duorum, 
quos diximus,egregia opera, et aliorum^inprimisque Antonii Covarruvice nostrorum omnium, quot sunt, 
quotque fuere undecunque doctissimi, atque elegantissimi viri cammunicatione adjutus, cum et pietate 
erga Isidorum eximia, et Majestati CathoUcce satisfaciendi studio plurimum duccretur, annotationum in 
omnes viginti libros magna^ molis corpore relicto, defunctus est. Quod cum gravissimi viri inspexissent^ 
studium quidem diligentiamque, ut cequum fuit, valde probarunt^ totius rei formam, modumque incudi 
reddenda censuere, Idque visum tum alias ob causas necessarium; tum vero, quod cum enumeranda scrip- 
turarum, conjecturarumque varietate multus ubique esset, tamen contextum ipsum^ cujus gratia labor 
omnis susceptus fuerat, in emendatum reliquerat, Huic latifundio {quoad genus hoc telluris ferret) per' 
purgandOfConserendoque ego sum colonus datus.Quando meocum laborenihil attinetdicere. Nam et si tnH- 
bus uiris {utpar fuit) satis fidebam, tamen, quin veteres librosipse quoquerursus evolverem, identidem' 
que in singulis prope cunctarer , efficere non potui. Vt mittam interim conquisita meo {ut ait ille) du^^ 
eique reperta lahore. Qua:, quamvis paima cdmodum non sint^ mihi tamen videri sane solent, quampau- 
eissima : dum cogito^ quam multa adhuc restent^ quce nova aliqua cultura indigeant, In notis consilium 
noH fvit de quarumdam minime malorum hominum sententia qtuestiones pertexere, aut eveterum scrip- 
tis in eumdem sensum ptura congerere,aut eorumy quos nostra hasc astcks ingenio^et eruditione prasstan" 



15 AD LECTOREM ADMONITIO. 16 

tesplurimos lulit^ scrinia compHare. Nam quismodus futurus essct cunctarum artium disciplinarumque 
bibliothecas omnes exhauriendi f Ergo in veteribus, e quo desumptum aliquid comperimus, ei quin sua 
redderemus, vix aliquem prastermisimus, Alios vero non nisi cum necesse fuit, ac raro et perparce ci- 
tavimus ; placuitque non hoc fieri^ itidem ut in comasdiis, omnes omnia ubi resciscunt. E recentioribus 
vix quemquam nominavimus, nisi si quis forte loci alicujus curationi medicam manum applicuerat. 

Differenliarum librum priorem P, Pantinus, regius capellanus, e duobus manuscriptis libris correxit, 
quceque essent e veteribus grammaticis accepta, vel cum iis consentirent, indicavit. Visum vero nobis est 
Parisiensis editionis addere differentias, partim quidem easdem,nonnunquam etiam divcrsas,nullo tatnen 
ordine digestas, ut qua conditione Isidori scripta fuerint, vel ex eo libello appareat. 

Posteriorem Hbrum^ qui de Theologicis Differentiis est doctor Rolandus Wicelius , regius quoque capel- 
lanus^ e duobus item manuscriptis libris emendavit, 

Librum dc Natura Rcrum ad Siscbutum scholiis bene longis ab eo cui fuerat cojnmissus aucium offen^ 
dimus» Qua^j quia emendationi parum serviebant, placuit iis qui hasc regio jussu curabant^ illis procul re- 
jectis, librum ex quatuor manuscriptis codicibus, inter quos erat ex Ovetensi Ecclesia Longobardicus per- 
vetustus^ per nos refortfiari, notasque, quas ex um essenty affigi : quod est, neque frustra factum, 

GhronioOD vir clarissimus Garsias Loaisa, serenissimi postea principis magister, Toletanas nunc EcclC" 
sia: dignissimus antistes, praster emendationem, indicatosque fontes e quibus confluxit, multa insuper 
historiarum cognitione, variaque eruditione collocupletavit, Cui propterea lib.\ Etymologiarum,ubi eadcm 
omnino tempora resque aliquanto brevius describuntur ; locus integer^intactusque reservatus est, Hlud mi» 
rari nemo debebit, sique temporum descriptio interdum discrepet ; ille enim suos codices, nos nostrorum 
ccnsensum repra^sentavimus, 

Idem illustrissimus antistes SentCDtianun libros tres e manuscriptis xin condicibus {equibusduo Longo- 
bardici) emendatos et notis illustratos, Taurinique antea cum Chronico non satis probe excusos, longe 
nunc emendatiores dedit, totamque hanc editumem favore, industria, beneficioque suo provexit. 

Ubrum de Yiris llIustrU)us Joannes Baptista Perezius, episcopus postea Segobriccnsis, e manuscriptis vi 
emendavit, locosque illius quosdam illustravit. 

Idem Gotthorum, Suevorum et Wandalorum Historiam correxit. E quot manuscriptis libris, non liquet. 
Ineo quod asra 464, anno imperii Justinianii^ edidimusy non{ut grauissimis virisplacere videmus,)anno 
Justini 9 secuti sumus, non tantum hujus Eistorice, sed etiam Hbri v Etymologiarum vetera exemplaria : 
quce magno consensu Justino octo tantum annos assignant : utrovis autcm modo Amalaricus (quod ilH 
volunt) in eumdem annum inddii. Quod item verba de S. martyre Herminigildo asra 606 : Herminigildum 
deinde filium imperiis suis tyrannizaatem obsessum exsuperavil, quosdam offendunt : nos quidem vocis 
tyrannizAn insolentia nihil movemur : eadem namque esi usus Rodericus Toleranus lib, ii, cap, 44 : Hermi- 
nigildum deindefilium contra imperium tyrannizantem, obsessum Hispali dolo cepit: et quia nefandis riiibus 
nolait consentire» tormentis variis cruciavit. Demum secnri percussum parricida impius dignum Deo marty- 
rem consecravit. Hujusmodi aliquid de martyrio in Isidoro deesse suspicamur, Nam quin nepoti idem cum 
Leandro fratre testimonium tribuerit, non fit verisimile. Atque eo magis, quod iisdem propemodum ver- 
bis in eadem re esi usus Alphonsus Carthagena Anacephalasosis cap.26, Ut utrumque iUa ex Isidoro des- 
cripsisse plane non dubitemus. 

Idem Epistolas collegit atque correxit. 

Ubrum^t Ortu ct Obitu?atrumP«trtt« Fontidonius,Salmanticensiscanonicus,e veteribus viii excmplaribus 
emendatum reHquit. Quod vero is liber gravissimis quibusdam viris suspectce auctoritatis videtur : nobis, 
prmier toi exemplarium nosirorum^ extemorum que consensum^ sanctorum Ildephonsi et BrauHonis cum 
Sigeberto auctoritas omnibus illorum argumentis potior esse debuit, 

Mysticorum ExpositionesSacramentorum nuHocerto tiiulo prcescriptasaccepimus : quodsepieni manuscrip- 
iorum Hbrorum singuH singulas prorsus diversas, prorsusque ineptas prasscripHones pra^ferebani, qua- 
rum nulla cum Parisiensi editione conveniebat, Notarat, selegeratque per totum hoc opus vir doctissimus 
lecHonum varieiates quasdam.Sed cui fucum fecerant ium codices quidamnonsatisattenteconsideraii; 
tum Eucherii Lugdunensis editio fallax, e quo credidit bonam partem desumptam : cum conira potius 
deprehenderimus^ ex Isidero iHa omnia ad Eucherium fuisse transfusa, Mquius, vcriusque fuerat^ eos 
Auciores, quibus hcec accepia refert Isidorus^ Origenem^ Victorinum, Uieronymum, Ambrosium, Augusti' 
num, Cassianum, Gregorium evolvere : ni res esset laboru, ia^diique muUi, quceque hominem minus oc- 
cupaium, quam ille plane fuerat, posiulareni, In ea re nos, quod quivimus,prasstitimus. Atqueintitulo 
resiiiuendo, opus ipsum prope jam abalienatum auciori suo resHtuisse videmur. Quod ejus mapna pars^ 
Genesis sciHcei ioia, ei Hbri Regum apud Eucherium leguntur : opus etiam universum Venerabilis Bcdce 
libris aitexium sit» Sed Eucherio tam multa non Isidori modo, sedaHorum inseria, velassutapoiius suni, 
ui pudeai illorum qui Bomance ediUoniprasfueruni.Nam {Augustinum ct PauHnum mitto,inquorum scrip- 
ta an Eucherius inciderit, aHi viderint) Gregorium ei Cassiodorum non poiuisse ab Eucherio nominari, 
cujus fuii negligenti(e {an stuporis poHus dicam)nonvidisseUnieger etiamde Templo Salofnonis , siveBeda, 



il AD LECtORBM ADMONITIO. * iS 

sive alterius liber,inquo Cassiodorus citatur,inlibri tertHRegumcommentariumeonjectusest.^d Isidorum 
EucherioadjungereiUius fuisse videtur.qui kistoricum,mysticumquesensum simulhaberevoluit.Bedaivera(M 
modoisBedaest)cumediversisAuctoribusqu(estumesin Vetus Testamentumconcinnarepropositumfueritfn&' 
que td, nisi usque ad Exodi initium perduxerit ; tamen per totam Genesim, cum aliquid ex hoc opere 
proponit^ vel Isidomm disserte nominaty vel recapitulationem subtegmen hoc appellat. Quautionum porro 
titulus in uno Olivensis camobii codice legitur, in quo singulis expositionibus surn sunt percunctatiomee 
prcepositof, Neque tamen hujus codicis quasstiones easdemputocumiis^ quarum Ildephonsus menUnit in Ubro 
dc Yiris Illustribus. Nonenim ulla in re opus immutatum significat, nam nequeid necesse fuit, ut QwBstio^ 
num liber Hieronymiet Augustiniexemplodiceretur, Quapropter nec vertti sumusnos quoque Quasstionum 
etiam titulum retinere.Apparet etiam e Braulione has qua;stiones in libros duos fuissedisHnetas. Sic emm 
i lle in pramo/a^ton^.^Qusestionum I ibrosdaos^qaos qui legil, veteram iraclatomm supelleetilem reeogno8cit.iV(iMi 
respexuse videtur adverbaipsius Isidori inpra;fatione:m quibas leetor oon nostra 1^^, sed veterum relegel# 
Fueruntautem codices, quibus tisi sumus; octo:Palentintis, Valentinus,Complutensis^Guadalup.Oxonie»' 
ses dtio, et cujus antea meminimus, Olivensis : nullo ita vetusto, ut Longobardicis litteris essetnotatttu 

Allegorias Cypriantis Stiareze SocietateJesu emendatas cum scholiis reliquit. Quot mantucriptis libris 
adjuttis sit, non constat. 

Idem emendavit etiamlibellum deConflictu Vitiorumet Virlutum. Neque item constare potuit, qttoi i^- 
teres Codices acceperit. Sed non advertit doctissimtts vir, hunc tractatum cum Operibus sancti AmbrotU 
Romoi nuperediium,in qtw tam multaanostris discrepant,ut nos ea singillatim referenda non duxerimut. 
Tantum h(gcnostra qualiacungtie cum Angitstinianaeditione,propemodum cong/uentia,simul cum illis legi 
maluimtis. Isidoriautem esse optisculum {ut ipsescriptum reliquit) et codices illius nomen proiferentes^ 
et styltis{haudmultum fortasse asynonymisabltidens)et Sigeberti iestimonium optimo viro perstiaserant. , 
Nos(nequid dissimulemtis) hoc fuisse opus illtid credimtts^ quod Isidori ipsius aitate Joan. Chrysostomino- 
mine ferebatur. Sic enim ille de Chrysostomo in Ubro de Viris Illustribus : Ad personam quoque cujusdam 
nobilissimae matrona Gregoriae reperitur opus ejus insigne de Conversalione Vitae el Institutione Morum, sive 
de Compugnantia Virtutum et Vitiorum. Ergo scripturarum varietates, tam multas interpretibus potitis, 
quam librariis ascribemus. De Epilogovero, quiaptid Ambrosium brevior, in nostris aliquanto prodtictior ^ 
apud Atigtistinum multo est longior^non est qtiod laboremus^ nam constat esse alienum, haud minus quam 
inscriptionem ad SimpUcianum in Ambrosiana editione. Neque ex additamento conjecturam de aucton^/a' 
cere Lovanienses theologi debtierunt. 

Idem Expositionem in Ganticum-Salomonis tn uno tantum manuscripto libro repertam correxit ex Bedm 
Commentariis,qtws illeex hoc fonticulo exuberasseautumabat. Catisamqueaddiditxur Isidoro recte ascripta 
sit.Reperisse enimse inveteri qttadam BraulionisFramotatione Operumlsidori verba hofcqtim vtUgo deside-^ 
rentur. Moralium libros beati Gregorii papae rogata compendiose abbrcviavit ; Caniica Caniicorum facuada 
expositione elucidavit ; quartam editionem Psalterii edidit; super libros Moysi, et Psalterium, et quatoor 
Evangelia expo«itioni non minimo insudavit stadio. In canonico quoque et Civili jure pcrmaximacompoaaii 
instrumenta. Sed ne hcec quidem verba brevissinue expositioni satis conveniunt. Est enim multo bremor 
eaJusti UrgeUitani exposiUone, qtuB Isidoro ipsi valdebrevisvisa est. Quid siexBeda excerptaf Hos duo$ 
libellos^ quod de Atictore non satis liqueret, extremos fecimus. 

Contra Judaeos Ubros dtws ex vii manuscriptis codicibtis emendavit, annotationesque addidit Joannes 
Mariana e Societaie Jesu ; idem in Prooemiorum Ubro ex totidem mantiscriptis ; idem in Synonymis exd&' 
cem exemplaribus restitt^endis et iUtMtrandis praaUtit. 

De Eoclesiaalicis Officiis libros nos ex vettistissimo codice AlbaUdensi (qtwd conciUa plura, aliaqtu non^ 
nuUa contineat), ab aUis jam nobiUtato, probe^ ut speramus, refecimus. Neqtie tamen optimtis codex noB 
saspe juvandtis nostro labore fuit, conqtusitis auctorum locis, e quibus fuerat id optts concinruUum. Ha* 
buimtis prceterea exemplar aUud e collegio Complutensi. 

Regulain Monachorum, incodicetantumunoprius repertam^ admodum depravatam P. Chacon exSma- 
ragdOi et Ubro Sententiarum Patrum bona ex par.te direxerat ; cujtis operam nos alterum codicem nacti^ 
et quidem Longobardicum, sed et ipsum tamen tnendis oppido deformem, permuUum proveximus. 

Atqtie hcec de singuUs Ubris. In universis vero id pras ocuUs habendum, excerpta essepleraque. Idenim 
proi se tuUt sancHssimus vir ; cavit etiam aUqtiando, ne ad culpae suae titulum referrentur» de qoibos 
testificatio adhiberetur auctorum. Qtue testificatio^cum neque ab ipso tamsaspe, qtiam nunc esset necesu^ 
neque a nobis fuerit adhibita, aut adhiberi etiam, ereptis atictoribtis nonnuUis, quibtis ille est ustu, ufh 
modo pottierit: cohibebU se {si me audiet lector) nec dum diUgentissimum scriptorem negligentia alicujus 
arguit^ audacice temeritatisqtie crimen incurrat^ de qtio, et ab aUis,et a se ipso fortasse non muUo post 
sit ipse condemnandus. Nam sunt etiam^ qtue proposuisse tantum, non etiam dytidicasse (neqtie id nuUo^ 
sed Hieronymi, atque aUorum exemph) sit existimandus. Cujusmodi sunt in Historia, qua^ de triumca^ 
pitulorum defensoribus in Theodoro Mopsuesteno, m Facundo, in Jtistiniano imperatore^ atque in Victore 
Tunnensi ex ipso Victore narravit. QuaUa fortasse fuerint, quas in Ubro de Ortu et Obitu Patrum a gravis^ 



1» YITA SANGTI ISIDORI. ^ 

Mknii virii notata iuHi^ ut Uidoro indigna, Quorum auctor alius qucerendus potius fuit quam libtr abji- 
oiondust qUi SS. IldephonH tt Braulionis auctoritate niteretur. Quihus addas licet^ me lubentet qua de 
Mi Oardubensis exitu ex Marcellino refert* Neque td mirum videri debebit ei qui libro Y Etymolo^ia- 
mm cap* uliimo^ tetate iv, sub David Carthaginem conditam^ eamdemque multis post annis sub Amasia 
rursui canditam aspiciat^ Qua tamen de re in Chronico sibi cavit, Subjecit enim in Amasia : Carlbagi* 
D«m hoc ttmpord qaidam asserunt condilam : alii vero auperius. 

Quo de genere sunt etiam alia qtuedam in Etymologiis:non illaquidem magni momenti^ sed interdum 
ttiam secum ipsa pugfiantia : ut quod exsul scribendum sit, non exul ; at contra exultat, non eisultat. 
Atqui illud e Terentio Scauro hoc e Velio Longo sumptum videri possit^ quod satis esse dsbebit. 

Malitiose^ et impie adjecta credimus, quiB de prcefinitixme extremoi diei cap. 6 Expositionum in GeneHm 
abesse prorsus a quibusdam exetnplaribus^ in aliis importune repeti admonuimus» Nisi hwc quoque non 
de sue^sed de aliorum sensu relata, propositaque cum doctissimo viro mavis. Sed hujusmodi vix aliudrepe- 
rias : ut libros omnes inoffenso pede possis decurrere. 

Detraeta etiam qua^dam suspicamur,ut quodpaulo ante de sancti Herminigildi martgrio dixifnus. 

Typographorum culpas omnes prmtare vix ejus sit, qui (etatem in hoc uno labore contriverit^ praslo' 
que affixus perpetuo ha^serit, Nos hujus rei inexperti, aliisque difficultatibus impediti obniii tantum non 
potuimus. Quod superest^ ne qua majoris negotii restent, in quibus labi aut hasrere possis, quin de iii ad- 
monere, sedulo curavimus, 

VITA SANCTI ISIDORI, 

AUCTORE CANONICO REGULARI COENOBlt LEGIONENSIS SANCTI tSIDORt, 

Forte Luca^ poste^ episcopo Tudensi 
(Edicta in Actls Bolland., ex manoscripto Codice Toletano a vird oiarisiimo Nicolao Antonio ftHbffllM.) 

PROLOGUS. A eftt qni post g loriosissimum apostolorum Jacobum 

i.Prfeclarabeatfssimidoctoris HispaniarUm,Christi hatie tibi eontniit gratiae excellentiam, ttt populis 
coDressoris tsidori, archiprsRsu]isHispalensis,Hispa- (sis) fecnnda, religione conspiena, triumphis claris- 
niae primatis merita, fratres charissimi, sacrosancta sima. Sane Ab Hispati civitate, 6anctissimi Isidori 
pef orbem Eeclesia dignis efTerenda laudibus pnae- sede, certissitno seouturi erentns prsesagio * Hispania 
dictt, et feativum per omnia virum celebris sem- cognomlnatft, ditior emines debriatiotte diviDA, quam 
per et ubiquefamacommendat.Verumtamen praeter felicitaie terrena. Llcet enim victorlosa irophfleis, 
conilhUDem illam hotiorlBcentiae gloriam,quam sibi gratiosa delicils, laudis tuse titulos cuuetarum na- 
merilOrum magnalibus in omnium comparatic ODU- tiODum in fihe^ ettuleris ; multo timefi sp^ctabiUus 
tuberuiis fidelium, prsecipnis in Hispania snstollitut* imultoque gloriosins est,quod te Uuiii toniduls tamque 
praeeoDiis, queiu alterumiu terns post apostolos snte ofBciosts obsequiit, tum uottri Salvatoris revefintia, 
fldd meruit intercessorem. Hic est enim splendidis- tutti gloriosissimi apostoli Jacobi prttseDtta, tum 
simus Solit Justitise radius, per qnem tibi praecipue, fctiam rectissimi patris Isidori pnesentia simul et 
Iberia, lumen veritatis illuxit ; et qnse multis fUenut clariflua doctrina, omnis te colit, omDis ad te eon- 
Arianorum, Acephalorum , Mahometi et aliorum fluit religio Ghristiana, quoniam (supra id) quod tibi 
pseudoprophetarum seducta erroribus vel faliaciis, B ^^ obtnlit aut vi^ indulsit naturse, apostolie» di- 
lieatt Isidori mediante doctrina dux effecta es sequi'* guitas prserogativje non immerito obtinnit, ui sicut 
tatls. Hic est insigni^ ille pastor tuus, egregius- fcittgttlaris privilegio gratie, ^ alte^ Romtt Petro 
que pontifex, qui te summis prseficiendam sedi- apostolo successit 6regorius;ita noflimparG^egorio 
bus, setemisque nscnndandam divitiis, iam copiosis alter in Hispania llMsobo suecedat Isidorus. Semina 
ditinarum soriptnrarum * debriavit augmentis, ut tiamque Terbi Dei, que beatus JacUbus eemlnavit, 
i> altu in Buccefsum transsumpto, jam non sis in quasi pervlgil agricola Isidorus coelestium imbrium 
regionibus ultimis uUima, sed in primis prima. Hic prsedicatione saluberrima irrigavit, ei spinaa, tri- 

l^ tta mox debriatio divina dicitur. Sic B6da in nius NebrissensiSy nec improbat Florianus de Campo 

Yita sancti Cnthberti episeopi Lindisfamensis, 20 lib. i historias Bispance,cap, 16, et dlii^ quos laudat 

Martii illusirata, num. 46, asserit sanctos Cuthber- Rodericus Carus in Historia Hispalensis urbiSf sive 

Uim ejl Herebertum presbyterum sese alterutrum antiquitatumillius^ lib,i^cap i. Hi autem sanctum 

coeleslis sapientise poculis debriare. Galbertus in Isidorum sunt secuti, qui adSisenandum regem Hi- 

Vita beatiCafoli Boni, 2 Martii, num. 47, dicit hu- (J storiam Gothorum^ hoc est librum ii Chronici^ diri- 

jus occisores Ira etfurore debriatos. Similia passim gens, ita eenset ; quamvis lib, iv Originum^ cap, 4, 

alibi habentur ; unde apparet debriare accipi, pro Hispaniam ab Hispano rege^ non ab Hispali cogno- 

potare seu satiare. minatam credat, Lucas vero Tudensis, in p roiogo 

» Lttcas Tudensis, in prsefatione ad Chronicon sui Chronici, aliud prorsus etymon kispantfe , viro 

mundi, ita habet : Hispania, situ in successum tali indignum prodtt, 

transmisso, non est in uUimis regionibus uUima, ^ Gonatantiuus Cajetanus de sauclo IsidOro pro» 

sed in primis prtma. fert partem sermonis sancti Braalionis, in qno se- 

« Nicolaua Antonius ista adnotat : Ab urbe Hispali queniia leguntur. 
nomenintegrasHispania*inditumsensuit olim Anto- 



Si YITA SANCTI ISIDOEU. 22 

bulosi et * ziianiam pravoram dogmtlum, ab ini- A fallacium divitianim quantum felicium morum suo* 



luieis bseretids supersemiaatam, atrcnlo spiritus 
evellendo» ad fr^ictus vitx excolendos usque per- 
duxit. Gregorinm revera in beatissimi apostolum 
prtncipis, loci simnl et meriti principatu, universi 
orbis praefecit auctoritas; Isidorum autem Romanse 
ceosura curi» alterum profiteri Gregorium meriio- 
nim efiecit parilitas* Et quidem singula qusi non 
tantum cursu naturse, verum etiam ea quae divina 
Providentia miraculoae, senescenti mundo, per eum 
roirabililer, ad illuminationem Ecclesiee, dignata est 
operari, debitis prosequi officiis, vires, ingenium, 
et scientiam nostram excedit. Yerumtamen de san* 
ctissimo peccator, de maximo parvus, de sapien- 
tissimo imperitus, de mttltis ejus mirabilibus pau- 



rum snccessivum exoptabat hseredem, summopere vl- 
gilabat, ne illa setas, quse prona consuevit devenire 
in malum, locum reperiret quo in corruptionem la- 
beretur peccati. Non parcebal virgiB, et ^ laudatus 
est in illo ; docuit eum et misit zelum in inimicum, et 
in medio amicorum gloriatus est in illo. In vita sua 
vidit et laetatus est, et in obitu suo non est contrista- 
tus coram inimicis. Reliquit enim similem sibi post 
se; defensorem domus contra inimicos, et amicis 
reddentem gratiam. sanctissime Pater Leander, 
venerandus iste puer, quem dlligis, quem nutris, 
quem doces, quem erudis, quem corrigis, quem cu- 
stodis ; coelestis sponsi paranymphns est, sanctorum 
angelorum amicus, patriarcharum ac prophetarum 



cula ad futttronim eniditionem (ne tanti Patris opera B compar, apostolorum civis, martyrum consors, prae- 



labentibtts annoram carriculis a corde quoque Bde- 
lium dilabantar), brevitate qua potero» chariiatis 
gratia, fidelis styli subnotatione perstringam. Tanta 
quippe tamque bona, de tanto tamque bono viro, 
beoe dicere, non nisi bonitatis ejusdem viri ascri- 
bcndttm esi meriUs ; quorum profecto tenus hoc 
(td eitf haclenns) excrevit eminentiae magniiudo, ut 
rerum fidei sermonis subsidat elegantia, et clegan- 
tisecultum veritatis commendet materia. 

CAPUT PRIMUM. 
Sanctilsidort prosapia illustriset sancta. — Institu- 

tio in litteris, 
2. Igitur utegregitts confessor Isidorus egregiis ve- 
tustaretur exordiis, et insignem futurum insignis 



sulum splendor, et sanctoram omnium gradibus pro- 
portionaiiter conferendus, quod eventas rei oppor- 
tuno tempore declarabit. 

3. Igiturcumessetinfantulus, sicat de beato Ambro- 
sio legitur, et a nutrice ad hortum duceretur, anus, 
capta oblivione, eum iuter olera dimittens discessit. 
Post aliquot autem dies, lugens filium, solarium Se- 
verianus pater ascendit, atque sedens contra virida- 
rium aspexil, viditque ' innumeram apum multitadi- 
nem cum ingenti murmure super paeram certatim 
descendere, atque inde ad coelos volare. Qui in stu- 
porem versus, ad hortum concite descendit, vocatis- 
que servientibtts, festinavit, ut rei gestse videret 
miraculum. Accedentes autem viderunt alias apum 



praesignaret origo, civitatis » Garthaginensis, et pro- Q in os pueri intrantes et exeantes, alias vero super 



viocise Hispaniae dnx, Theodorici regis Gothoram 
proles, Severianas, pater (ejas fuit), mater vero, 
< Turtora vocitata : viri cUrissimi, viri eraditissimi, 
viri etiam tam moram quam ingenii singularitate 
pnediti confessores Ghristi, Leander archiprsesul 
Hi!*palensi8, et Fulgentios, qui fulgore sanctarum 
Scriptararam et operum universalem inradiavit Ec- 
clesiam, almus doctor et praesul clarissimus, ana 
cum sanetissima Yirgine ' Florentina, virginum prae- 
posita, fratres ac nutritii fuere. Horum * serenissimis 
instractttsdocumentis, orationibus proficiens, morum 
gravitate venustns, patriam religione, patrem pra- 
dentia, discipUna fratres, cognatos cttlta, pares gra- 
tia, afftnes prsemio, proximos illastravit affectu. 



faciem et totum corpus mellis et favi operimenta 
texentes. Patre vero filium cum clamore et lacrymis 
amplectente apes in tantam se altitudinem aeris ex- 
tulerunt, utoculis corporeis non possent videri. Haec 
de multis, quse cum eo taliter gesta sunt pauca pro- 
posui, ut prudens advertere possit, a quanta virta- 
um incoeperitperfectione. 

4. Gum igitur revereodus paer Isidorus fuisset stu- 
diis lilteraram traditus, atque, ut sibi videbatur, inge- 
nii minus existeret capacis, puerili permotus timore, 
verbera magistri metuens^ divino nutu haud procul 
fugit ab Hispalensi civitate. Gamque ex itineris fati- 
gatione juxta marginem cujusdam putei sitiens rese- 
disset, ^ aspexit prsegrande saxum tortuosis forami- 



Gloriosisslmus diligebat puerum doctor et archiprse- Q nibus perforatum. Quod diligenter inspiciens, coepit 



sul Leander, tanqoam onicttm, et specialius extra 
patriam ettm habens aolatiam ; et qttia non tantum 

^ Ita zizaniam dixit sanctus Ambrosius, lib. vii in 
Locam :i4/iud est fermentum tritici, aliudzizaniee, 

t» Ms. , civitas Carthaginensisprouincice Eispanice^ 
T. R. G. proles^ dux Severianus ; quae visum est, 
primi verbi correctione, et alterius transpositione, 
resiittti saoo sensu posse, conformiter ei quo Lucas 
Tudeosis in citata praefatiooe Severianum Garthagi- 
nensem dncem nominat. An vero hic a Theodenco 
rege Gothorum prognatus, aut saltem frater ejus 
Ttterii. disputent alii. 

« Tlieodora dicitur LucaeTudensi loco citato. Qum- 
taoadvenas hanc Theodorici regis filiam facit, in 
Tita aanctiPttlgentii.fratris. 

' In Martyrologio Romano, Florentta; colitur 



volvere intra se quis istoramf oraminum vel ad quid 
exstiteritoperator. Similiter in oreputei erat quoddam 

20 Junii. 

« Nicol. Antonitts mallet legi severissimis. 

f Paululum haec varint Vulgata Editione. 

e Adnotat Nic. Aotonias isla : Referunt ostensum 
hoc in Isidoro contigisse hi qui a sceculis duohus res 
ejus gestas in litterasretulerunt. Antonius. Morales 
fih, XII, cap. 4; Padilla^ cent, 7, cap. 22; Vascsus, 
ad an, 649 ; Mariana, lib. vi, cap. 7 ; Marietta^ lib. 
V de Sanctis Hispanice, cap. 23 ; omnes, ut suspicari 
possumus^ hinc edocti. Ita ille. 

^ Idem adnouit hujusce quoque rei auclores esse 
quos ante laudaveral, at(me item Laurentium de Pa- 
dilla in Vitis sanctorttm Hispanorum. 



23 TITA SANCTI ISIDORI. 24 

lignoniycontmoischordarumsectionibosinaqiiishaa- n secundum qoalitatem sermonis omuibns, videlicct 



riendis canalatum, et dum secum tacitus af^eret, ad 
aquas hauriendas venit quaedftm mulier; quse, super 
pulchritudine pueri admodum mirata, interrogavit 
quid hic ageret, aut cur tam parvus puer solus huc 
advenisset. Erat enim mirae pulchritudinis, splendidus 
facie, decorus forma, hilaris aspectu, laiius vultu, 
humilis visu, verecundiam semper in moribus prse- 
tendens. Ad quam puer humiliter convcrsus, inquit : 
domina, ut mihi digneris disscrere rogo quis, vel 
ad quid, lapidis hujus foramina vcl istias ligni cana- 
les facti fucrunt.Gui mulicr : Lapis iste^ ait, frequenii 
instiUationeguttarumfuiiperforatuSfCi lignum hoc 
frequenti chordarum ductuinaquis liauriendis exsti" 
tit canalatum. Pucrautcin,divino replclusSpiritu,ad 



Latinis, Grsecis et Hebrs^is, sapieniibus ac minus 
intelligentibus, in eruditionc existeret aptus, et in- 
comparabili eloqnentia slrenuus. Gnm igitur beatus 
Isidorus omnibus fere morlalium pra*fu1geret scicn- 
tiis, quod nostris temporibus contigisse recolitur 
inauditum, non, ut illa juvenilis seias assucvit, dc- 
lectationem amplexus est mundi, sed totus in logi- 
cali contemplatione, vcl aclualium insligatione, aut 
divinarum theoriaram mcditaiione et studio insisle- 
bat. Deniquc in tantum hunc insignivit natura, gra- 
tia ditavit, exlulere mores, studia provocarunt, ut 
Piatoncm ingcnio, Arislotelem studio, eloquentia 
Tullium, copia ^ Chalccnterum, eruditione Orige- 
nem, gravilate Hieronymum. Augustinum doctrina, 



sereverstiB dixli: Et siUipis durissimusmollisaqitm D Gregormm sane prosequerelur excmpUs. Qui cum 



frequentiinstHlationecavatur.et lignum chordarum 
sectionibus cedit secatum;qua7itomagis ego homo^Dei 
gratia pr(eveniente,discendo quotidie parvissimis in- 
crementis.valeo adaugmentumscientias pervenirelO 
veacrandeIsidore,hujusevolutioni8cogitationoapueri 
est junioris, sed viri perfecti et sapientissimi senio- 
ris. Quis ille qui etiam ante litterarum disciplinam in 
teneris annis sic le ducuit, nisi ille Spiritus veritatis, 
qui tibi suggerens omnia, etiam vas sanclificatum 
elegit, ut portes nomen filii Dei coram regibus et 
principibus ct iiliis Israel ? Post hoc puer concilo 
gressu revertiturHispalim, scquc magistrorum disci- 
plinis subdidit cum humili dcvotione. 

5. Tantadenique gratia coclitus ei infusa, quidquid a 
magistris proponebatur ex Scripturis, sitibundo pec- C 
tore avide retinebat ; et non auditor obliviosus fac- 
tus, armariolo memoriae multis profuturum fidelibus 
reservabat ; et ipsos doctores suos, quasi praescio in- 
tellectu, praeveniebat; qua novitate miraculi tam 
magistri quam omnes qui adcrant, stupore admira- 
tionis reddcbaniur attouiti. Sic namque divino in- 
flammatus Spiritu, Latinis, Graecis et Hebraicis lit- 
teris instructus, omni locuiionis genere formatus, 
* in trivii eruditione conspicuus, in quadrivii instiga- 
tione perfectus, in doctrinis philosophorum prjecla- 
rus, divinis et humanis legibus erudilus, suavis elo 
quio, ingenio prsestantissimus, vita quoque atque 
doctrina pro temporis setate in multorum admira- 
tionem exstitit clarissimus. Sic namque de virtulein 



eidem beato Grcgorio, jussu fratris ac nutrilii sui 
Lcandri, epislolam quamdam dc beatitudiae, tam de 
philosophorum sentcntiis quam sanclarum Scriptu- 
rarum floribus, miro studio decoralam, delegasset, 
ac bcatus Grcgorius perlegissct eamdem, tam dc 
sermonum diserlitudine quam dc scntentiarum con- 
nexione ac scienliarum exuberatione admirans, 
eumquc in Spiritu, qualis fulurus erat, intuens, 
fertur dixisse : Ecce alier Daniel ; et quidam alius : 
Ecce plus qunm Salomon hic. 

CAPUT 11. 
Nolitia cumsanclo Gregorio ^fayno .'-Liber Eiymo- 
logiarum conscriptus. — Scientia sacra advcrsus 
hoireses^ imprimis Arianam, e^reriu. 
6. Ex luuc itaque bealus Gregorius, aiiiore visen- 
di bcatum Isidorum deleclatus, sunctisbiino antisiili 
Leandro, charitatis vinoulis sibi annexo, sui animi 
voluntatem certis indiciis declarabat. Ilarum amici- 
tiarum causa exsliterat, ^ cum Arianae hseresis fer- 
vorem tempore Leovegildi confutarc Leandcr radi- 
citus non posset, pro coniirmandis sanctae et imma- 
culatae Trinilatis capilulis, ad Conslantinopolitanuni 
prsesulum ^ coetum transmeavit. Ibi aderat Grego- 
rius, tunc cardinalis, vicemRomanianlistitis agcns, 
cum quo ipse Leander amicitia? fcedus pepigit, et ab 
eo postulavit ut Moralia Job sibi exponeret, quod 
postea in apostolatu ille devota menle complevil. 
Cum autem Gregorii desiderium venerabilis Isidorus 
comperisset (quod mirabile est auditu), nocte Nati- 



virtutem proficicns, refulsit doctor ita eximius, ut D vitaiis Domini, • ut ferlur, in ecclesia Hispalensi 

• De hoc trivio et quadrivio ista indicat Nic. Anto- 
nius : Trivium olim dictas tres artes^ grammatica, 
rhetorica et logica , sicut quadrivium quatuor aliai\ 

arithmetica,geometria,astrologiaetmusica;qucBOfn' 
nes chorumseptem liberalium artiumcomponunt ut 
Vossiusait in Hb. i de Vitiis sermonis, cap. 26 ' 

b iierum ista observat Nic. Anionius: /w/W/wi7 Z>i/- 
dimum Alexandrinum grammaticum, qui inter alia 
cognomina.teste Suida, dictus sitChalcenterus,hoc 
est oereorum viscerum^ ob studiorum et scribendi 
patientiam; eo entm nemo alius plures libros scrip- 
sit.utaitFab. Quintilianus lib. i, cap. 8. ipseoue 
litdorus, Itb. VI Etymol.. cap. 7, si pro Caliterus 
{auod est tnvulgatu Editiombus ante Matritensem) 
Chalcbntbrds legens, de quo Hesichius, de Yirts 
tllustribus^ Suidas et sanctus Hieronymus. Hanj ille. 



c Quse sec^uuntur edidimus ad Vitam sancti Lean- 
dri 15 Marlii, num. 3, ct ex antiquis Breviariis de- 
sumpta et ex ipsius Isidori Chronico. 

^ Nulium tunc dixiiuus Constantinopoli fuisse con- 
cilium, sed veram causam qua istic convenerunt 
Leander el Gregorius, ex nosiri, non sui, icmporis 
usu cardinalis hic dictus, contineri in ipsius sancti 
Gregorii epistola, expositioni libri Jobi pra^fixa. 
Plura lege m utraque Yita sancti Gregorii, ad diem 
12 Martii elucidata. 

' Nicolaus Antonius ista adnotat : Miraculum hoc 
non facile probaverunt aliqui exnostris: maxime 
MoraleSf lio. xii, cap. 5 ; Mariana.lib. vi, cao.l. Alit 
nec referre id voluerunt, Vasasus^ uaribajust Marietta 
et Morgadusin Historia Hisp. lib. i, cap. 9 ; sed con- 
cessisse Rofnam^ ut viieret GteiOrium etabeo mdere- 



25 VITA SANCTl ISIDORI. 2(( 

prima lcctione perlccta, exlra ecclcsiam cgressns, A sapicnlissimtis illc Salomon omnes illos Um scien- 



uesclo a quo ductas, in parvissimo tcmporis inter- 
vallo ad Romanam devenit nrbem, alque beatum 
papam Gregorium in matutinis laudibus Deo psal- 
ientem iuvenit. Tiso autem eo bcatus Grcgorius i)i« 
mium laeius, protinus agnovit ; et ideo gratias agens, 
amicissimum sibi Leandrum in Isidoro amplexatus 
cst. Post evaugelicam vero expletionem, vale fa- 
cicns sancto, ab ccclesia egrcssus Ilispalim in ipsa 
noclc rcdiit, ct clcricos quos dimiscrat easdem ma- 
tulinas hudcs rcpcrit celcbrantcs. Quod vero hoc 
sanctissimi Gregorii obtentu, vel Isidori meriiis, aut 
aliquo alio modo factum fucrit, fatcor mc ambigerc; 
mclius cst cnim non cloqui magna, ubi sine menda- 
cii pcriculo uon erratur, quam conlraria definire ; 



tia quam exccllentia praecedere comprobatur ; et sic 
omnibus filiis hominum scientiarum varietate post 
apostolos incomparabilis est creditus. 

8. In hoc libro in trivii eruditiooe Isidorum praedl- 
tum cernes eloquentia, hic in quadrivii investi^atione 
perfectum admireris in mathescos discipiina, hic cor> 
poris salutem tueri, ac restaurare docendo theoricum 
praciicumque reperies; hic meihodicam, empiricam 
logicamque % discemendo ApoIIinem, lSscuIapian>et 
Hippocratem novissime perpendes; hic ^ Phoronei, 
Trismegisti, Solonis et Pompilii instituta retra- 
ctando, jiiris invenies peritissimum ; hic jura, leges 
edictis et decrctis inferendo, inslruxisse putabis 
Jusiiniannm ; hic Ephemerides, epactas, Idus et Ka- 



sed firmiicr teneo bealum juvenem scieniiae expe- B lendaria, Annales et Historias distinguendo « Phe- • 



rienlia plurima attentasse, et ulililati Ecclesia; et fi- 
delium commodis retulisse. MultimoJc namque pra- 
vorum dogmatum assertores haereticos persequeba- 
tur, quia his temporibus plurimno baereses emersc- 
ruttt, vineam bsereditatis Domini, scilicet sanctam 
dcmolientes Ecclesiam ; et divina Providentia factum 
non ambigimus, quod talis tunc temporis fulgeret 
Isidorus, qui eoruni proterviam non solum sanctarum 
Scri[>turarum testimoniis reprobaret, verum etiam 
pliiiosopliicis syllogismisei obtestationibus annularet. 
7. Etcnim tanto culmine scientiarum perfectus exsti- 
tit, quod nulius, ut reor, antiquorum philosophorum 
recti examinis judicio ei fuerit comparandus. Hoc ex 
cautelic industria prsetcrirem, si liceret, ne ethnico- 



recidem ct Josephum ebibisse probabis ; hie chroni- 
cam perscquendo Euscbium, Hieronymum et Oro- 
sium lectitasse clamabis. Et quia de Salomone legi- 
tur (lisputasse de cedro quae est in Libano, usque ad 
hyssopum qui nascitur in pariete, de beato Isidoro 
hic reperiiur, de prima causa usque ad extremam 
fcre crealurarum mirabiliter pertractasse ; et nego- 
tia ct officia singularum modosque discutiendo, po- 
stremo rerum omnium /naturam el circumstantias 
describendo, non solum hausisse, verum etiam ex- 
cessisse putabis Salomonem : hic aetberis, aeris, 
aquarum terrseque discrimina, cunctorum viventium 
naiuras et vocabula perscrutando consulnisse credes 
primum hominem; hic Rachelis amplexibus totum 



rum studia aulhenticis aut praeferri aut comparari C stupebis delectatum, dum in antiquorum experien- 

tiis studio videris occupatum; hic ^ mali mandrago- 
rici fragrantia ad Liae gremium gaudebis revocatum ; 
dum supernorum delectatus amore in sacrse Scri- 
ptunc fecunditatcm pie senseris implic&tum; hic 
cum Maria vesiigiis assidentem Dominicis partem 
optimam elegisse; hic cum Mariha sollicitam fre- 
quenti in ministerio institisse ; hie cum Paulo ele- 
ctionis Yase usque ad tertium coelum raptum ; hic 
cum eodem plus omnibus laborantem, ut omnes 1u- 
criraceret, omnibus omnia factum; hic cum Paulo 
circumcisionem praedicanti Petro in faciem resti- 
Hsse; hic cum Petro, enecto Simone, nec Neronem 
timuissc; hic hsereticorum omnium sigillatim expu- 
gnasse dogmata; hic sancta quatuor sUscepisse ac 



possent ullatenus documenlis ; cum sicut exaltaatur 
coeli a tcrra, sic exallatie sunt viae nostrae a viis eo- 
rum ct cogitationes a cogitationibus eorum ; el quan- 
lu n exccllit spiritus camem, ratio sensum, fides 
opidionem, intelligenlia fidcm, pax Dei omnem scn- 
sum, postrcmo creator omoem creaturam, sic theo- 
logia omncm mundi sapientiam, sic philosophi om- 
ncm philosophorum genlilium transcendcrunt do- 
cinnam. Quia vero hoc multo magis Isidorus, qui et 
anliquorum philosophicis claruit perfectus, et mo- 
dcrnorum theologicis emicuit summus : tamen (at 
alia hujus illaslris viri ad praesens omittam copiosis- 
sima, in quibus miro desudavit ingenio, volumina) 
illc Elymologiarum qui inscribitur, omnium admi- 



ratione plenus, omnium susceptione dignus liber, D vencrari conciiia ; hic ^ cum Chalcedonensi synodo 
sollicitat, contesUtur, exclamat, ne etiam hoc san- Dioscorum enervat et Eutychem haereticos; hic cum 
ctissimi et eruditissimi viri desit laudibus, quo vel Ephesina prima Nestorii quassat impietatem ; hie 
philosopborum primi ac peritissimi sunt elati, vel cum Gonstantinopolitana cum Eunomio confodit 



lnr^ vero similius est. Tamajus Salazar, etsi allenat 
Lncatti Tudensem et Breviarium Segobiense pervetu- 
stiun, tamen merum arhitratur commentum, cum 
Qnintanadvenas, Et haudquaquam, inquit, est cre- 
dibile tam insigne facinus antiquiores^ Brautium et 
Uildephonsumj reticere. Ideo auctor bene pra^fatur 
hac formula^ ut fertur, sub dubio rem, ut acce- 
perati narrans, 

* Explicat hsec Isidorus, lib. iv, cap. 4, et vocat 
tres haereses medicoruni. 

^ Idem, lib. v, cap. i, agit de auctoribus legum, 



iisque iuterserit^Lycurgum, hic omis&um. 

c Pbxrecidem Syrum, lib. i, cap. 37, dixit pri- 
mum apud Graecos soluta oratione scripsisse; et 
cap. 41, addit daruisse iis temporibus quibus Es- 
dras legem conscrlpsit. Yide Yossium de scriptori* 
bus Grseds, lib. iv, cap. 4. 

<> Lib. XVII, cap. 9, de herbis aromaticis agens, 
vuU mandragoram dictam,quod habeat malasuaveo- 

leniia. 

« Refcrunlur retrogrado ordine concilia, de quibos 
recto ordinc agit ipse lib. vi, cap. 15. 



27 YITA SANGTI ISIDORI. 88 

Macedonium; bic cam Nicena versalissimum ac A lenieado, modo lerroribus propalsando, modo di- 

sputationibus agitando, modo munera offerendo, 



omni insania condemnat obcsecatum Arium. 

9. Bic Arius fuit quidam presbyter Alexandrinus; 
qui diversas in Trinitate substanlias menliendo asse- 
ruit, et Gbristum non verum Deum, nec in Patre 
essentialiter permanentem, procaci falsitate astruxit 
Sed qui tantum miser desipuit, et in sua assertione 
mendaz fult et perfidus; quia Ghristum verum 
Deum esse negavit, idcirco justo judicio Dei crepuit 
raedius, et effusis omnibus visceribus ejus, cecidit 
10 faciem prostratus, et quibus Ghrislum negaverat 
focda ora poUutus dignam pro impielate sua poenam 
ab eodem Deo et homine etiam in hoc seeculo est 
conseculus; et in tartareo igne aetemaliter crucian- 
dug multos suos sequaces prsecessit, suo nefario tam 



modo tormenta imponendo, modis quibuscunque 
poterant, a sancto proposito ipsum permutare sata- 
gebant. Magnum quippe suis dogmatibus credebant 
augeri cumulum, si Isidoro superalo (qui tam scien- 
tise claritate quam generis nobilitate, corporis pul- 
chritudine, morum gravitate et eloquii suavitate ful- 
gebat), possent eum suis assensibus inclinare. Eia 
fortissime athleta Isidore, ecce nunc tempus accep- 
tabile, in his crgo diebus ihesaurum incomparabilem, 
quem in puerltia congregasti, ut audivimus, non tibi 
soli, sed et fidelibus reserandum, profer in medium ; 
lempus est loquendi et divinarum sententiarum la- 
pides spargendi, ut frontes obstinatse inimicorum 



depravatos quam depravandos errore. Hujus etenim % conterantur, el fides Ecclesiae catholicae roboretur. 



inanitas sceleris cum fideles toto orbe, toiius orbis 
persequeretur exsiliis; post conventuum, Athanasio 
8U0 expulso, subversionem ; post Italiu) lugubres, 
exterminato Yercellensi episcopo Eusebio, planctus; 
post Galliarum damnosas, Hilario * proscripto, rui- 
nas : b Leovegildus Hjspaniarum rex, cum omnibus 
pene regni sui principibus, hujus haeresis errore se- 
ductus, in taotam venit dementiam, ut clarissimos 
quosque et in lege Dei eruditos Ecclesiarum prsela- 
tos ab Hispanise confinibus persequendo exsularet ; 
atque plurimos eorum gladlo caniendo, carcere de- 
tradendo, fame cruciando, ac diversis poenarum ge- 
neribus afficiendo, non solum in Hispaniae partibus, 
yei;um etiam in Grallia et atiis regionibus per feralem 



Ecce enim navicula Petri in mediD quatientibus flu- 
ctibus undique agitatur, Ecclesia Ghristi demergi- 
tur, nisi divinse succursionis manu ad portum oplati 
littoris deducatur. Inter hsec robustissimus athleta 
Isidorus in tormentis laelabatur, et Deo gratias refe- 
rebat, quia dignus est habitus pro nomine Domini 
Jesu cootumeliam pati ; et inter oblatrantes undique 
Arianorum frequentias nec minis terretur, nec blan- 
ditiis demulcetur ; sed magis ae magis fervore cha- 
ritatis succensus, inter gladios haereticorum lecurus, 
tam de touitruis divinarum sententiarum quam de 
coruscatione philosophicarum propositionum, ftil- 
mina divini oraculi ardentia emittebat intrepidus, 
quibus inimicorum saevientium obtenebrabat aspe- 



insaniam dignos Deo martyres consecravit : et quia Q ctus. Quasi unus de quatuor paradisi fluminibus, ex 



strenuus in armis fuit, multos populos suse ditioni 
suliyugatos impie oppressit, catholicis odio fidei per- 
secutionem intulit, Ecclesiarum privilegia fregit, di- 
vites cupiditate caecus damnavit, et in omnibus per- 
niciosus exstitit. Inter onrnia autem mala quae ges- 
siti, sanctissimum < Masonam Emeritensem episco- 
pum exsilio relegavit; atque clarissimum doctorem 
archipraesulem Hispalensem Leandrum, qui ad con- 
versionem gentis Golhorum speciali contra nefarias 
hffireses cura infatigabiliter insistebat, multis affe- 
ctum injuriis, ut oves sine pastore a seductoribus 
circumventae luporum hiatibus facilius claudereotur, 
a regno Hispanise expulit, et se cum suis principibus 
Arianorum haeresi miserabiliter subjugavity et Ro- 



ore suo flumina gratise cum impetu emanabant, qui- 
bus fidelium aridam irrigando ad viriditatem fidei 
perducebat ; et hsereticorum perfidiam, in garrulita- 
tis ac loquacitatis audacia confidentem fluctibus elo- 
quentiae demergebat. Hebetescunt miseri, et obmu- 
tescunt; sseviunt et confunduntur, qui dum se pu- 
tant adolescentem superare, ab eodem turpiter su- 
perantur ; atque fidem Ghristi, quam putant penitus 
exslirpare, hujus juvenis instantia coetestibus incre- 
mentis dolent quotidie pullulare. 

GAPUT m. 
Orthodoxa fides per sanctum Isidorum propagata. — 
Ejusdem cellula. — Clausi vita. 
1 1 • Audieos autem reverendus doctor Leander fortis- 



mano pontifici comminando, ad destructionem Ro- Q simi juvenis Isidori consiantiam, in Domino gavisus, 

maose urbis et Ecclesise demolitionem venturum se '"- ? .._ %x- . •. . 

sponsione juramenti firmavit. 

10. Venerabilis autem adolescens Isidorus, cuncta- 
rum scientiarum dlsciplinis eruditus, fervore martyrii 
accensus, pro defensione Ecclesiae mori pronus, ar- 
mis fidei prflemunitus, contra turentes Leovegildi re- 
gis ac principum ejus rabies athleta fortissimus, 
Christi comitanle gratia, processit imperterritus. 
MiniBtri ergo multiformis seductoris modo blanditiis 

* Goluntur hi pugiles, Athanasius 2 Maii, Euse- 
bius 1 Augusti, et Hilarius 13 Jaouarii. 

^ De Leovigildo seu Leuvigildo rege, consule Acta 
sancti Hermenigildi filii, ejus jussu martyrii^ coronam 
adepti 13 Aprins. 



orationibus conimuis Dominum precabatur, ut ipse, 
quid in servi sui tenera juventute incoeperat mira- 
biliter, coelesti eum robore confortaret, atque per 
eum Ecclesiae suse optatum dignaretur, prostratis 
inimicis hffirciicis, annuere benigne triumphum. Mi- 
sit ei itaque epistolam in qua praemonet mortem pro 
fide catbolica quidquam non esse timendum. Bea- 
tus vero juvenis, tam orationibus praelati et fratrls, 
quam exhortaiionibus et epistolarum adminiculo 

< Paulus Diaconus Emerilensis, libro de Yita et 
miraculis Palrum Emeritensium, iatissime deducit 
res gestas sancti Masouse, aui inscriptus est Marty- 
rol. Hispanico Tamaji ad Kalendas novembris. 



29 yiTA 6ANGTI ISIDORI. 30 

eonforUtus» neque in ad?ersis frangdMlur neque k perfidia. Revocaotur itaque ezenkntes prmides, ec- 



levabatnr in prosperis» sed in iis omnibos, ac si in 
eputaram delectatione, Jsetus ei hilaris apparebat 
I>ebellata itaque Arianorum insania, unum et verum 
Deum Piliam, cam Patre et Spiritu sancto in unitate 
essenti» sempitemaliter permanentem, sanctamm 
scripturamm auctoritatibus, et septem liberalium ar- 
tiam rationibus, nec non philosophorum conventio- 
nibus, apenissime declarabat, et Romano pontifici, 
loco beati t^etri a fidelibus substiluto, ac universis 
Bcclesiarum prselatis ab eodem ccelesti instilutore 
missis, divinse pagine testimoniis approbando, fide- 
libus populis obedire suadebat. Hic etiam prselati 
sai fratrisque Leandri sic est exsecutus viees, sic 
onera levigabat, sic vestigiis inhaerebat constantise. 



clesie adomantur, fideies devotissimi cam patribas 
gratulantur, omnipotentis Dei clementia magnifice 
coUaudatar, qui tantae virtutis eonstantia Isidoram ro- 
boravit. Beatus aatem Leander, operibus charitatb et 
verbo praedicationis, Ghristianissimo regi Recaredo, 
qai loco patris eumdem Leandrum tibi prteposae- 
rat, gentibus Gothomm, quibus semper patrio inlm- 
serat affectu, et popalo Hispalensi, quorum earis in- 
vigiiabat specialius, in sollicitudine, in charitate non 
ficla devotissime insistebat; et at Patrem et Filiam 
et Spiritum sanctum^ trinum secundum persona^ 
rum distinotionem, et unum secundum majestatis 
divinitalem, Deum esse crederent saadebat; qaibas 
credentibus, prior iostituit illis preecepta et ^ ec< 



ut carcere, minis, tormeotis el gladio persecutomim B clesiastica officia. Ipso etiam tempore Suevi, unda 



spretis, serenissimi principis Recaredi, impiissim 
regis Leove^ldi filii, secums adiret prsesentiam ; el 
potula verbi Dei assidue propinando, ab Ariana hse- 
resi revoearet, et fidei catholicse documentis red- 
deret obseqa.entem. Formldolosi autem regis Leo- 
Tegildi, qui se cunctis vitiis mandpaverat, et aures 
saas spinis diMbotid erroris obturaverat, ne audi- 
ret bonnm; non solum est nisus debeilare proter- 
viam; vemm ad boc usque, totius regni primates 
gladio spiritus exasperando commovit, ut eorum in- 
sistente perfidia, in necem piissimi ac serenissimi 
principis Hermenegildi filii sui, pro fide caiholica 
vincalis mancipati, hujus Isidori amicissimi (quia 
eum beatas Leander a faece Ariana erutum in fidem 



baptismatis per « eum jam loii« Gaileciam obtinent. 
Gernens igitur Leander admirabiiem Isidori constan- 
tiam tantis fulgurare virtutum aagmentis« nescio si 
quo prseventus prsesagio, ne se dimisso, praedicatio- 
nis causa aut ob aliud aliquid exteras peteret regio^ 
nes; vel quia, ut credimus, se ab infantia mente et 
corpore virginem Domino consecraverat, ne saltem 
levi inter tarbas posset famine maculari, aut ne 
^ui exstiterat persecutionis tempore robustissimaSf 
levis aurse humana favoris elatus jactantia, in tran- 
quillitate positus, frangeretur; in cella, ut fertur, 
ab eodem Isidoro constructa, bonse indolis adoles- 
centem reclusit. Hoc autem factum tam piissimus 
rex Recaredus, quam ptures Bcdesiarum pnelali 



catbolicam confirmaverat) impiissimus pater et ty- Q segre ferentes, cum animi molestia sustinebant; in- 



rannus parricida insurgeret ; et ad exsequias gloriosis- 
simi regis et martyris, ministerio angelico ceiebra- 
tas, manlfestae perfidiae culpam, exemplo Judse pro- 
ditoris, non poenitens, sed poenitentia ductus agnos- 
ceret. Teniens namque Toletum, coelesti urgente 
judicio, atrocissima percussus infirmitate, inter tor- 
siones et ejulatus simul cum ipsis interaneis mise- 
rabilem evomoit * animam, atrocissimis flammis et 
vermibus, ut credimus, setemaliter cruciandus; quo 
praecessit seductor suns nefandissimus Arius. 

12. Mortuo igitur rege Leovegildo, factum est ut re- 
vertentem a Gartbagine triumphatorem suum Le^iJ-;;; 
drum laeta susciperet EGspania, et substitulo in regno. 
catholico Recaredo, Hermenegildi regis et marlyris 



justum enim censebant tanti patris placitis contra- 
ire. Murmurabaut clerici mussitando, obsisiit popu- 
lus conclamando, lucemam clarissimam Isidomm 
non debere sub modio cellule vel etiam unius civi- 
tatis poni, qui splendore scientiamm et corascatione 
bonorum operum, ad totius orbis sufficeret iUami- 
nationcm ; et qui tanquam aurum in foroaoe, ab im- 
piis poeuarum tunsionibus probalus exstiterat; non 
in cellula includendum, sed in mulurum gentium 
iucem proferendum, querulis vocibus ciamitabaat. 

13. Revcrendus autem Pater Leander, ut gravitatis 
pondlore prijjivs, ^non pio^regi Recaredo, non Ec- 
s^lQ^i^&fjifni pj^jatis* ndh^rej|nl principibus, non mus^ 
silationibus clericorum nec populorum vocibus ces- 



fratre, forlis Isidori victoria redditur, nuntiJita E-iJ-.pf Hi>,.3pintu? ficira^ saoclj i:ra»ia praeventus ipse, 
desiae pace cum fidelium tripudio; exte?minali a >-'^-. -"''--"• '-♦"--^ "^^— ''''"- - «.«^;.;--:-.-- 
totius nsgni confinibus, eum debito dedecore, Ariana 



desiae pace cum fidelium tripudio; exte?minali a\ .sciejai jjuid.eV^l factu^us^D^^^ 

. /. .^ , . . , . . . providit magistros, a quibus audiendo, cum quibus 



^ Nicolaos Antonius adnotat : De morte Leovigildi 
consulendum Ambrosium Morales, lih, xi, cap! 11, 
H qu€B eongerit ^ioarius ad Maximi Chronicon anno 
Christi 587. Nos noonulla attigimus ad Yitam sancti 
Hennenegikii 13 Aprilis. 

* Idem Leandrum primum auctorem agnoscere vi- 
detar EccUnoitici officii, quo dehinc Gothi usi sunty 
quod vulgo liidoro tribui solet. Porro, teste Mariana, 
lib. VI, cap. 5, io coneilio quarto Toletano, decre- 
tum erat : Missale et Breviarium unum esto in His- 
pania; ejus rei per/icienda cura, quoniam IsidorOf 
qui primas partes in eo concUio tenuit^creditur esse 
demandaia; usus obtinuit^ ut Missale et Breviarium 



Mozarabum, hoc est ex antiquo Gothorum more con- 
servatutn^ sacronim precumque diumarum et noc- 
turnarumritus Isidoro tribuantur^tametsi nonnulla 
Leander invenit, plura progressus temporis addidit, 
<" Illustravimus ad diem 80 Mariii acta sancti Mar- 
tini Dumiensis, archiepiscopi Bracarensis; et os- 
tendiinus, auctoritate Grregorii Turooensis et sancti 
Isidori, Suevos in Gallsecia degentes cum rege Theo- 
dcmiro ad fidem orthodoxam conversos. An aliquid 
eo contulerit sanctus Leander, alibi non legimus. 
Potuit tamen fecisse, quando regnum Suevomm de- 
letum sub Leovigildo et in Gothos translatum, per- 
mansit sub R^redo rege catholico. 



3i VrrX SANCTI ISIDORI. 32 

eliam dispuiando, conferendo, quibos opponendo et A lamen mentibas ct ignobiles moribus, Ganvistan, vi- 



respoadendo, qnosqoe interrogando, si qnid minos 
didicerat, posset addiscere corrigendo. Mira resl 
omnis quippe, qoi docturi eom de soa scientia prse- 
sumdoani, ab eo mirabiliter docti, de incrementis 
doctrinsB copiosios gaodebant. Yenerabilis vere rex 
Recaredus, joxta cellolam beati viri assidoe asside- 
bat; et a fontibus Salvatoris almo Isidoro effluente, 
sanotae Trinitatis iidem piis hostibos per fenestram 
hauriebat; et non immemor auditorum, cupiens 
Filio Dei duplicatum reportare talentum, populis sibi 
subjectis pocola vitse aelernse, qo8e acceperat, fideliter 
effundebat. * Erat namque culto religionis prseditos, 
et patemis moribos longe dissimilis : nempe ille ir- 
religiosos, et bello promptissimos ; hic fide pius et 



delicet et Vulgernun, una cum Atiano cpiscopo 
« Athalco nomine, contra regem Recaredum concita- 
vit : qui congregata multitndine Francorum, ob vin- 
dictam Arianae vesaniae, urbis Narbonse circum ad- 
jacentcs rcgiones devastanles, et innumerabilem 
clericorum, rcligiosorum et catholicorum trucidanies 
multiludinem, ctiam piissimo regi Recaredo regnum 
prseripere nitebantur. Gontra quos gloriosissimos Re- 
caredus, misso ^ Glaudio Emcritensi duce, glorioso 
triumphavit eventu. Nam prostratis consternatisque 
dc inimicis fere ® sexaginta millibus, in Hispaniam 
cum gloria magna regressus cst. Post hoc, remotis ab 
onmi parte tempestatibus, desideratam Dominus po« 
pulo suo largiri dignatus est pacem. Dum hsec itase 



pace prsBclaros; ille armorum artibus gentis imperium B gererent, et multa catholic» Ecclesiae. favente Domi- 



dilatans; hic gloriosos eamdem gentem fidei trophseo 
soblimans. In ipsis enim regni sui exordiis catholicam 
fidem adeptos, totius gentis populos, inoliti erroris 
labe detersa, ad coltom rectee fidei revocavit. Syno- 
dom b deinde omnium episcoporum ad condemnatio- 
nem Arianse hseresis, de diversis Hispaniae et Galliae 
proyinciis congregavit; cui concilio idem religiosissi- 
mus princeps interfuii, gestaque ejos praesentia sua 
et sobscriptione firmavit. Hic virlutibus adomatus, 
omnes quos Deo charos faciebat, honoribus extolle- 
bat; quos vero superstitiosos, coram omnibus argoe- 
bai, ut caeteri timorem acciperent; qui non patrem 
perfidum, sed Ghristum Dominum sequens, horrebat 
et eisecrabator Arianam insaniam, et a toto regno 



no, tranquillitas reddcretnr, et Arianae haeresis cala- 
milas ab omnium pene mentibos discoterelor, atqoe 
orbs Hispalensis una cum sanctissimis confessoribus 
pro iantae tranquillitatis gratia congaoderet, et Do- 
mino indesinentcr gratias referret innomerabiles, 
eomdem vcnerabilem antistitem Leandrum, Domino 
vocante, contigit aegrotare. Gumque diem extremum 
sui felicissimi laboris in proximo venturum agnosce- 
ret, venerabilem fratrem suum Isidomm, solatii ac 
benedicendi gratia et ut se cjus oraiionibus commen- 
daret, a cellula educit, et sibi praesenlari precatur. 
Quod cum beato Isidoro relolisseni, cujus jam tola 
mens coelis iohaerebat, et parvam cellulam omnibus 
temporalibus divitiis praeponcbat, repulit eos a se di- 



suo iufpiter expellcbat. Tantam in vultugratiam ha- Q (^^^ ' Scitote, fratres, me ab hac ccllula minimc 



buii, iantam in animo gessit benignitatem, ut in om- 
nium menlibus infloens etiam malos ad affectum amo- 
ris sul attraberet; adeo liberalis exstiiity ut privilegia 
et Ecclesiarum praedia, qua; pater sous fisco associa- 
verat, jure proprio reslauraret; adeo clemens, ui 
popali iribuia saepe indulgentiae largitione laxaret, 
opes suas in miseris et ihesaoros soos in egenis 
recondens, sciens ad hoc illi foisse collatum regnum, 
ui eo salubriter fraeretur. Haec ad laudem Dei nos- 
iri et confessorum ejus Leandri et Isidori, qui talem 
a Domino discipulum obtinere meruerunt. 

GAWJiJ^e^-: 



• • 



cgrcssurum, quamdiu frater meus in hu]us peregri- 
nationis corpore superstes stcterit : ipse enim hoc pro- 
posito sacramenti firmavit. Beatus autcm Leander, 
pastoralibus jugiter curis expletis, post reccptionem 
Dominici corporis ei sanguinis, felicissime in Domino 
obdormivit. Hoc autem praetermittere jamdudum 
non existimo, qnod hic clarissimos doctor Leander 
' fuit ab eodem patre Severiano, quo et Isidorus, 
geniius, professione monachus, et ex slrenuissimo 
monacho, multo populomm conamine, ipso rcnuen- 
te, Hispalensis Ecclesise constitutus est episcopus. 
:::yii*liiic suavis eloquio, ingenio praestantissimus, 



S. Leandri episcopl ^*Jj?at^«i.<^i<<ls;4^**/ferr • •vfia quoque atque doctrina fulsit excellentissimus; 
scripH, — Successio S. Isidori, ^ ul ctiamfide cjus atque industria, populi gentis Hi- 

14. Yidens itaque: ^J^fin ^^iFfrj^'^toim\qttsricJj jpajotrfmjper eumdem beaium adolcsceniem fralrem 
soosqoe a sanctis ^jifcs9fioVitfu>,^w*AecareAim*re-^' • sutfm^sftfcrum (ut supcrius scriptum est) ab Ariana 
gem, quem anie subditum habuerat, persequi; duos insania ad fidem catholicam revcrterentur. Hic nam- 
comites inclytos opibus ei nobiles genere, profanis que in exsilii sui percgrinatione composuii duos ad- 



■ Sequentia ex Isidori Ghronico transcripia sont. 

^ Goncilium Toleianum iii aera 687, Recaredi 
anno 4, Ghristi 580 celebratum. 

c GregoriusTuronensit lib. ix Hist. Franc, cap. i**, 
appellat Athalocum, Arianm sectce episcopum, qui, 
cum ad conseniiendum eipaucorum faveretadulalio, 
commotus felUy ingressus in cellulam suamj incli- 
nato super lectulum camte, nequam spiritum exha^ 
lavit, Huic episcopo viaenlur adhaesisse Ganvisian ei 
Vulgemusy licei alii eorum non meminerint, et ab 
illis exciiati Franci in Narbonensem seu Gothicam 
provinciam irruisse. 



(t Joaooes Biclarcensis Claudium Lusitanias ducem 
appeilat. Isidorus, Claudium ducem. 

Biclarcensis. Sexaginta millia ferme Francorum 
noscitur infugasse, et maximam eorum partem gla^ 
dio trucidassc. Isidorus tot advenisse aii; addeas, 
nullam unquam in Hispaniis victoriam Gothorum 
vel majorem vel similem exstitisse. 

' Haec, paucis hinc inde additis aut mutatis, iran- 
scripta suni ex elogio Isidori de S. Leandro, in li- 
bro dc Scriptoribus Ecdcsiasticis ; ex quo nonnuUa 
perperam hic scripta correximus. Ba antem ad S< 
Leandri Yiiam illustravimus. 



33 VITA SANCTl ISIDORI. 34 

versus haereticorum do^niala libros, eruditione san- A dorum episcopatu essc dignissimum, qui tam cxem- 



ctarum Scripturamm ditissimos, in quibus vehe- 
menii stylo Arianam impietatem confodit ac detegit; 
graviter ostendens scilicet, quid contra eos habeat 
cathoUca Ecclesia, vel quantnm distet ab eis religio- 
ne vel fidei saeramentis. Exstat et aliud landabile 
cjns opnsculum, adversus instituta Arianorom, in 
quo propositis eorum diclis suas responsiones oppo- 
nit. Pneterea cdidit Florentina) sorori suae, de insti- 
iutione virginum et contemptu mundi, libellinn, tiiu- 
lonim distinctionibus praenotatum; siquidcm et cc- 
clcsiastieis officiis idem non parvo laboravit studio : 
in toto aniem psalterio duplici cdiiione orationcm 
conscripsit : in sacriGciis quoque, laudibus atquc 
psalmis multa dulcisonocarminccomposuit. Scripsit 



plo boDi operis quam sermone sancia! praedicationis 
totam erudiret Hi8paniam,testabantnr : et ad beatum 
Isidorum accedenles, cum humilitalc et reverentia, 
communem omnium insinuant voluntalem ; suaden- 
tes eum onus archipnnsulalns, ad lolius Hispanise sa- 
Intem, subire; sed ille, qui omne sublime haudsecns 
quam suum prfficipilium dcclinabat, nulla ratione 
eorum desidcriis praebcbat assensum. Ad hoc reve- 
rendus princcps ct alnii pontifices, vidcntcs se sua- 
sionibus nil posse proficcre, non fcrentcs ultra, con- 
vocatis civibus uno spirilu, ad cumdem convencrunt 
Isidorum, pacaii vim facere. Goncurrentcs itaque 
populi, concitalo clamore bcali viri ccllulam diri- 
munt; atque, prout poterat, rcluctantem in vocejubi- 



ctiam epistolas multas ad papam Grcgorium, ct dc B laiionis ad Ecclcsiam pcrduxerunt. Clamabat e.minus 



bcatitudine unam, in quibus ab co archiepiscopale 
pallium et libros de expositionc bcati Job librumquc 
Pasioralis Regulae poposcit; et ut pro ejus fieret 
ad Dominum intercessio, pro morbo podagrico, quo 
admodum vexabatur, frcquentissime exoravil. Quae 
omnia a beato papa Gregorio, qui eum tcncrrime 
diligebal, impelravit. Alteram vero, ut in ante diclis 
prselibavimos, ad fratrcm suum Isidorum direxit 
epistolam, in qua praemonet cuiquam morlem esse 
timendam. Ad caeteros quoqne episcopos plurimas 
promulgavit familiares epistolas, et si non satis 
splendidas verbis, aculas tamen sentenliis. Sub Re- 
caredo regc catholico, Romani pontificis vicibus in 
Hispaniis fungens, floruit : eujus ciiam tcmpore mor- 
talis vilae terminum clausit, • pridie Idus Martii. 

15. Translato igilur intcr angelos beato Lcandro, 
Hispalcusis metropolis tanto destituta patrono, die 
noctnque preces Domino effundebat, quatcnus, po- 
pulo SQO miserlus, eis pastorcm fidelissimum provi- 
derct, qui non solum cathedrali digniiatc, verum 
etiam morum sanctitate beato Leandro succcssor 
existeret. Huic vero petitioni eorum pius Dominus 
minime dcfuit, misericorditer eis annuens postulata. 
De tanti etiam palris decessu adjacentium ^ paro- 
chiarum episcopi admodum condolentes, convenerunt 
in unum, cum clericorum ci religiosorum convoca- 
tione, ut secnndnm sanctomm Palrum instituta cidem 
Ecdesi» idoneum prsesulem eligendo providerent. 
Horum siquidem electioni confirmandae rex serenissi 



Dei scrvus, vol^ns cxcusationis praeiendere rationem : 
sed incassum, quia continentium aurcs suas populo- 
rum laetantium voces invalcscebant. 

16. Perpendcns ilaquc Christi pra^co, se nulla posse 
ralione resislere, coactus cessit; atque in Hispalcn- 
sem antistitcm cum veneralionc magnifica est ele- 
ctus, tolus insigni?, totus signatus, tolus celebcr, 
totus pulcher, totus ainabilis, totus desidcrabilis, in- 
signis origine, honestatc, honore et majestaie ; signa- 
tus naiura, dignitale, gratia et disciplina; celeber 
doctrinis, cloquiis, praemiis et praeconiis; pulcher 
habitu, aspectu, delectu et cultu; amabilis obse- 
quio, alloquio, conciliis, patrocinio; desiderabilis 
specie, desiderabilis bonitatc, innoccntia vel justitia; 
C dcsidcrabilis pcrfecta charilate. Talis eligitur, talis 
deligilnr, tnlis cogilur, trahitur, adoptatur; talis in- 
fulatur. Diriguntur praelcrea nuntii ad gloriosissimum 
Gregorium vcncrandu; urbis romanae papam,utconfir- 
mata eIectione,debenedictione beali Pctri apostolipal- 
lium Isidoro sibi amicissimo archiepi«copaIe traasmit- 
tere dignaretur. Sanctus vero Gregorius papa, deele- 
ctione sibi dilecti Isidori admodum gavisus, Deo gratias 
egit, et nuntils honorifice susceptis electioncm confir- 
mavit; ^ pallium cum postulatis dirigens, etiam ut 
primatiaehonorem in Hispaniis exsequerctur,concessit. 
Decoratus igitur infula pjraesulari quantus vixerity 
quantus exstiierit, quantum profeccrit, quantaque 
fecerit, pontifex asserat, praesul affirmet, probet an- 
listes, episcopus testetur : dedaret virtus pontificem. 



rous affuit Recaredus, nna cum principibus ct Hispa- D prodat scientia praesulem, doetrina fatealur antisti- 



niarum nobilibus viris. Sed populus civitatis, quod 
conceperat animo non valens subticerc, majorum 
vota praeveniens, interim conclamabat, dignum Dei 
famulnm cpiscopatu Isidorum, qui in juvenilibus an- 
nis pro lege catholica virilitcr egit, et innumcras pro 
ejnsdem fidei defensione ab impiis sustinuit poenas. 
Regis autem et episcoporum et principum eadem erat 
volmitas, una concordia, eademqae senteniia, et Isi- 

• Imo tertio Idus Martii, ad quem dicm Vilam de- 
dimus. 

* Parochiam pro diwcesi usurpari in Vitis Sancto- 
mm ei apud S. Hieronvmum monuimus cap. 1. Ita 
praecipitur in Capitnlis Garoli M agni, u^ nullus episco* 



tem, mores eloquantur episcopum. Erai enim semper 
pmdens, semper constans, semper modcstus, semper 
justus; prudens discernendo, prudens eligcndo, pru- 
dens diligendo, prudens inhaerendo : eonstans tole- 
rando, constans resistendo» constans caedendo, con- 
stans persequendo ; modestus appetendo, modeslus 
inquirendo, modestus atendo, modestus pareendo ; 
justus meditando, justus loquendo, justas operando, 

pus in alterius parochia ordinationes faciat. 

^ Lectiones in Breviariis Hispanicis et Romano 
cardinalis Quignonii, eique pallium misit in Hispa' 
niam. 



35 VITA SANCTI ISIDORI. 36 

justasperseyerando^probQSubique, devolusubique, /1 pauperibus Gbristi temporalia subsidia provide ad- 



utilis ubique,expertus ubique ; promplus ad iucipien- 
dum, promptus ad obediendum, promptus ad agen- 
dum, promptus ad iusislendum , devotus ad medi- 
tandum,devotus ad proloquendum, devotus ad oran- 
dum, devoius ad posiulandum, devotus ad obedien- 
dum, devotus ad impetrandum; utilis ad persuaden- 
dum, ad dissuadendum, ad dispensandum, utilis ad 
compensandum ; expertus ad evellendum et aedifi- 
candum, expertus ad plantandum, prae oculis semper 
habens passiones Filii Dei, non inani gloria elevaba- 
tur : nam, omnium se servum exhibens, plus amari 
appetens quam timeri, atque magis prodesse quam 
pr8eesse,cunctisamabilemet benignum se praebebat; 
jejuniis, orationibus, et sanctarum Scripturarum me- 



ministranda, episcopi dignilate se vocatam, non poi- 
nus operibus qiiam sermonibus fatebatur, 

CAPOT V. 

Cura in imtitutiones clericorum^ fnonachorumt lai" 
corum, — Jter Romanum, — Pluvia impetrata. 
— Mortuu resuscitata, 

17. Circa clcricorum vero et scholarium curam ita 

sollicitus erat, ut ex ipsa vehementi invigilantiam sin- 

gulorum patrem probarent. Parum enim sibi vide- 

batur vicinis clericis scholaribus providere,quin etiam 

undique vocaret, ul magis haberet quibus sua impar- 

tiretur beneficia, quos per se ipsum in sanctarum 

Scripturarum paginis erudiret, et temporalibus ali- 

moniis provideret. Concurrebant ergo clerici, tantum 



ditationibus insistens;ex vilissimis cibis non ad cu- B PA^i*^"^» °on solum audire, verum audire sitientes; 



piditatem, sed ad necessitalem parum sumens ; sibi 
parcus, aliis largus nominabatur; eamdem morum 
gravitatem quam prius, eamdem sectabatur humili- 
tatem. Idem enim constantissime perseverabat, qui 
prius Aierat; et, crescente dignitaie, augebaotur ei 
Spiritus sancti dona; atque ita plenus auctoritate et 
gratia, ubique lans sanetitatis ejus, et lucema, inde- 
ficienti lumine accensa, jam non sub modio posita, 
sed super candelabrum constituta, ubique cunctorum 
laudibus ferebatur; ita ut etiam multorum doctorum 
pneelarissimae lucemae, suo splendidissimo lumine 
de bono in melius magis ac magis accensa^, igne 
sancti Spiritus conglobato, splendiflue redderentur. 
Cunctorum etiam se debitorem astruens, praiter alios 



qui benignissime patrio susceptos affectu horUbatur, 
ne ab eo prius discederent, quam in lege Dei edocti 
sibi et catholicae Ecclesiae profuturi clarescerent ; et 
ut removeret ab eis materiam vacandi otio, extra 
Hispalensem civitatem mirae pulchritudinis exstru;(it 
monasterium, a quo nulli scholari exeundi ante qua- 
driennium licentia pra^bebatur.Quosdam autemeorum 
qoi ditiores vldebantur, et inesse recusabant minis- 
terio, quos veritatis spiritu demonstrante, in Eccle* 
sia Dei opere et sermone potentes futuros esse prae- 
vidcbat; ne occasione comperta, vana quaeque per 
gyrovagationem meditando, mentem a studio revo- 
carent, ferreis aslringebat compedibus. De quorum 
cdllegio sanctissimus quasi Lucifer emicuil ® Ilde- 



hocdono radiantes, inerat ei quasi proprie proprium, Q fonsus, nec non et gloriosus Braulius Caesar Augus- 



scilicet gaudere cum gaudentibus, flere cum flenti- 
bus : el miseromm aerumnas, compassione pia in se 
transumptas, poiius ipse quam illi sentiebat ; et ele- 
emosynarium largiflua donatione pietaiis studio de- 
tergeHat. Tanta siquidem aderat illi copia largicndi, 
et eontinua hilaritas tribuendi, ut in multomm ad- 
miraiione nullus valeret percipere, neque etiam ipsi 
•familiares ejus, unde tantomm censuum sibi largi- 
tas proveniret. Quantum vero largus per omne vitae 
sutt tempns exstiterit, soli Dco reservatum est nosse. 
Didicerat enim serenissimos mores, plus in tribuen- 
do qnam in accipiendo gaudere ; sibi parcus et quo- 
dam modo avams, cunctisvero affluens, ditabat mu- 
nificentiis universos. In prosperis et adversis uuus 



tanus episcopus. Et quia nop semper personaliler, 
pluribus emergentibus curis, prout optabai, poterat 
eis continuare doclrinam, ubicumque in lege Dei se- 
dulos, et ad bella spiritalis certaminis aptos specu- 
labatur magistros, multis honoribus attollendo humi- 
liter precabatur, ut sui optati laboris non immemo- 
res, in scholaribus docendis continuarent operam 
efBcacem. Non enim sibi videbalur nefarias haere- 
ses a vinea Domini radicitus posse evellii nisi cle- 
rici et quique religiosi, fama sancliiatis et instantia 
praedicationiSy populis insisterent. Fomes namque et 
occasio totius mali et haeresis, morum lapsus cleri- 
corum et religiosorum, et segnis contemptus scien- 
tia; Scripturarum exstitit. Super religiosos quoque 



vultus ejus semper, clara hilariiate praeventus cun- q monachos, eremitas, atque secundum palrum regu- 
ctis laelior occurrebat. Non illum cunctis virtutibus las sa.>cuIo renuntiantcs summo opere invigilabat. 



inimica eiatio asserebat ; sed in omnibus placidam 
praetendens humilitatem, potentissimis et pauperibus 
charissimus habebatur in tanto etiam apostolatus cul- 
mine snbllmatus, non ad cathedram, sed ad curam ; 
BOB ad honorem, sed ad onus ; non ad principandumy 
sed ad serviendum ; non ad subditomm marsupia 
evaeuanda, sed ad facinora exstirpanda; non ad 
quietem, sed ad laborem ; non ad diversomm sapo- 
ram fereula vel pocula exquirenda, sed ad divina 
precepta populis demonstranda ac suadenda, et ad 



ne qnis eorum inopia mergeretur, aut verbi Dei 
inedia deperiret, necessitate compulsi, per diversa 
quaeritando, lapides sanctuarii dispergerentur ; et 
color auri optimus, scilicet propositum sanqtoram 
viroram, mutaretur, et pervagatione medianie san- 
ctae conversationis obliviscerentur ; et concupisceittiis 
illecti et abstracti, saecularibus curis implicarentur ; 
et regularibus frenis laxatis, sc diaboli subderent 
servituti. Sicut mater unicum amans filium, ita om- 
nibas charitate anneius, pandebat umeiii^ut Mram 



* Goluntur S. Ildefonsus 23 Jan. et S. Braulius seu ^riulio 18 Martii : ad qttonun Vflas haBO latins 
indicantur. 



37 VITA SANCTI ISIDORI. 38 

beaevolentise sinnin. Sicut gallina congregat pulloa A qoid defonne, sed maxinie legi Dei contrarium h^- 



800« f ub alis, itn protegebat eos a facie malorom : 
ne adversis pulsi incursibus vel egestatis pressi an- 
gusUis , paterao sublato praesidio , extra quam 
Qorma poseit, affligerentur. Sicut aquila provocat ad 
volandum pnllos suos, ita ad coelestia desideria piis 
monitis animabat; ipse prius coelestibus operibus 
iohaerendo saper eos voiitans, illius sancUssimi 
apostoJi Paoli exemplar secutus, ne forte, cum sine 
exageralione operum aliis praedicaret. judicio depre* 
bensus evangelico, dieens et non faciens, reprobus 
effioiretur« Quis namque sanetarum congregationum 
frater, molestia animi vel corporis pressus, infirma- 
bator, ipso noa ad sanitatis remedia succurrente? 
Quis inimici tentationibus scandalizatus urebatur, 



bnisset obvium, non parcebat oculus ejus; et ne 
crescendo augmentaretur sollicitus^ quam celerrime 
principiis obsistendOy delere de populo Christiano et 
exstirpare nitebatur. Sed et Apostolicas sanctiones 
atque decreta sanctorum patrum, sanctseque Romanai 
Ecclesiae prsecipue instituliones, in cunclis Hispania- 
rum ecclesiis instituebat. Tradebat ccelestia et hu- 
mana jam strenuus legislator ; leges dabat, modestiie 
et honestati convenienles, prsebens se ignem uren- 
tem, in consumeodo nemora criminnm; ct aquam 
frigidissimam, in frigidando ardores tentaiionum. 
Denique quae civitas, quae soliludo, quae b marka.quse 
hujus doctoris non seaserit beneficia ? Peragrans ita- 
que Dei servus, fidelium mentes verbi Dei pabulo 



illo non studio pastorali aquam sanctae preedicatio- B reficiendo, pauperes Chrisii in eleemosynis recrean- 



nis desuper effundente? Poriabat onera subditorum, 
digoum ducens ipse solus in sollicitudinibus saeculi 
tribulari, ut sancti viri perturbatione submou, ha- 
bentes victum et vestitum , soli Deo studerent 
plaeere ; credens se eorum intercessionibus, si quid 
ei deerat, promereri. Quamvis, etiam suae et aliorum 
coDSulendo saJuti, mnliepum pro posse vitaret prae- 
seoliam, quaseunque tamen moniales vel religiosas 
in Dei laudibus cemeret permanenies, mira venera- 
batnr aiTectione; et ne temporalium spiritualiumve 
aibi deesset copia, assiduis largiiionibus providebat. 
Per Hispanis igitur regiooem plurima nec non et pul- 
chra aedificavit monasteria : in quibus utriusque se- 
zoa religiosemm tormas, ad laudem et gloriam di- 



do, haereticorum dogmata sollicite persequendo, in 
universis Hispaniarum provinciis ; ad inclytam per- 
venit urbem Romanam, summo pontifice id humililer 
postulante; qui quanto honore et reverentia a ro- 
mano antistite et cardinalibus fuerit receptus, non 
es mostrae disserere valeludinis; sed ex officiis et 
dilectionis obtemperantiis erga eum exhibitis per- 
facile lector conjiccre potest. Onere namque totius 
£cclesiae sibi imposito, omnes se ei quasi patri pio, 
salva apostolica exccllentia, offerebant benigae, ut 
etiam, si liberet, genere nobillissimi, moribus famosi, 
dignitate praecipui, famulorum vices sopplerent, ei^ 
humililale quae poterant ministrarent : dignum du- 
centes prudentissimi viri, ut quia pro fide catholica 



vioi nominis congregavit. Tradidit etiam eis « regu- C ^^ Ecclesiae Romanae honore ipsum, despectis tor- 



lam, quam ipse secundum apostolorum insiitula 
ediderat, quam pro loci varietate et Dei servorum 
viribus deoentissime temperavit, docens unumquem- 
que stare io gradu et gratia qua vocatus est; et in 
officio qoo in saeculo fungebatur (dum modo sit ho- 
nestom), in monasterio quoque, secundum praepositi 
sai imperium, si oecesse fueri^ humiliter deservire. 
18. lode non cooteotus (prodesse) uoi soli pro- 
viociae, qni omninm fidelium ulilitati se natum cre- 
debat; per civitates ei regiones egressus, in sacris 
tubis novi et veteris Testamenii clangendo, ad coe- 
lestia desideria animabat electos; vel contra mundi 
rectores teoebrarum harum, ad spiritalia (bella) 
hortabatur. Ubique tuba personat Evangelii, ubique 



mentis principum, morti exposuerat^ et multis scri^ 
pturarum senlentiis matrem Ecclesiarum omnium 
comprobaverat ; ab eisdem Romanis condigno vene- 
rarelur honore : placuit etiam cunctis ut ecclesiae 
praelati ad sanctam « synodum convenirent, ut s1 
quid inhonestum reperiretur aut ambiguum, cum 
eodem sanctissimo corrigeretur Isidoro : quem sum- 
mo desiderio in Romana curia ad sui decorem deli- 
nuisseot, nisi in Ecclesiae detrimento, ipso insi- 
nuante, hoc cessurum agnoscerent. Dimissa iiaque 
synodo, quidquid voluil in romana curia ordinavit, 
et omnibus affeciis mcerore dimissis, cum maximo 
honore et apostolicis muneribus in Hispaniam regres- 
sus est. Experti siquidem erant eum inter caeteras 



annonUatur Gbristus, ubique sanctae Trinitatis lau- D virtutes prophetiae spirilu clarescere, et ita multa de 



des resonani, et oon est qui se abscondat a calore 
ejus; quoniam io omnem terram confessoris sonus 
exivit^ Nam quos pnesentia sui corporis illuslrare 
non valebat, missis epistolis et nuntiis roborabat. 
Quidquid iodecorum, quidquid incompositum, quid- 

• Regula S. Isidori exstat inter opera ejus, et 
seonsim parte iiCodicis Regularum a Luca Holstenio 
editi. Citant eum Benedicius Anianensis abbas, in 
Concordia Regularum et Smaragdus monachus, in 
eommenurio ad Regulam S. Beoedicti. 

«» Marcka^ seu marcha pro limile provinciae, aut 
inl^gra limitanea provincia, accipitur passim in ac- 
tis sanclorum. Coosule dicta 6 Februar. ad Yitam 
metricam S. Amandi per Milonem c. 2, litt. 6. 

« Fnisse anno 601 Romae diio concilia habita tradit 



futuris, tanquam essent hislorialiter acta, magis 
evangelizare quam praedicerc videbatur. Revertcnte 
autem eo factum est gaudium magnum et tripudium 
in ccclesia Hispaniarum. 
19. Cnm aulem sanctus doctor ad Galliarum fines 

in synopsi sua Conciliorum Labbaeus, quorum aliud 

Sro monachis constitutum edidit,aliud adversusAn- 
ream Graecum, sub monachali babilu impostorem. 
Quidui aliqua similis synodus praesente sancto Isidoro 
habita fuerit? Ejus mentio fit in breviariis Hlspani- 
cis. At publicum aut solemne illud conciiium non 
fuisse, arbitramur, cum Ambrosio Morales, lib. xu, 
cap. 21; Mariana lib. vii c. 7; Padillat, ceot. V|i, 
c 22, et aliis. 



39 . VITA SANCTl ISIDORI. 40 

appropinqaaret, iiarc luagniticavil Dominus agereAcia; scilicet sanilas corporis, acris lcmperics, ct 



cum sancto suo. Gum enim Galliarum et Hispaniarum 
provincise siccitate aeris nimia laborarent, et ex 
pluvise defectu fruges, arbores atque herb% aresce- 
rent, et homines ex ipsa inlemperie gravem corporis 
sustinerent molestiam; sancli anlistitis audientes 
advcntum, laeti et alacres, dc solita Domini pietate 
oonfisi, qui in servo suo semper operabatur insignia, 
cum crucibus ct lampadibus de singnlis civilatibus 
ei obviam procedcbaut, postulantes ut pro cis ad 
Dominum preces fundere dignaretur. Narboncnses 
vero, prope eo veniente, clamabant dicentes : pie 
Hispaniamm doctor Isidore, tuis sanctis orationibus 
fusis ad Dominum, ab imminentibus periculis erue 
nos : advenisti desideratus, per te ubique a Domino 



exttberans frugum ac fructuum abundantia : pi*«- 
terea, quod sanctius ac carius amplectendum, si illi« 
batam fidem servabitis, peccatorum indulgentiam 
conscquimini et bravium remuerationis setem»^. 
Nunc igitur, confirmatc corda vestra in charitate 
Christi Filii Dci, ct nullatenus circumveniamini a 
scductoribus, qui circuerunt mare et aridam ul fa- 
eiant unum prosclytum, aetcmis flammis horribiliter 
concremandum. Lupi sunt infiusta edacilate vora- 
cissimi, qui non veniunt nisi ut mactcnt ct perdant, 
cxterminantes facies suas, ut apparcant jejunantes 
hominibus, et per hoc facilior ejus decipiendi aditus 
repcriatur. Haec et his consimilia perorans sanctus 
venit ad hospitium, ut defcssa membra rcfoveret. 



solita praestentur beneficia. Bealissimus vero doctor, B Populus intcrim per vicos et plateas Dci nostri ma* 



ut erat compassione promptus, imperat silentium; 
et verbi Dei cibaria esurientibus apponit populis, 
admonens eos, ut una secum Domini invocantes mi- 
sericordiam, sanctse Trinitatis fide praeambula ct 
omni haesitalione postposita, filii Dei poscereot be- 
neficia. Inde vir sanctus, clevans manus ad coelum, 
Dominum precabatur, quatenus ad gloriam sancti sui 
nominis, populo suorum peccatorum rcmissionem, 
corporis sanitatem, aeris temperiem, pluviarum lar- 
gitionem, atque fructuum abundantiam dignaretur 
impertiri optatam. mira virtus orationis sancto- 
ruml Cum enim aeris serenitas nimia esset ei solis 
ardore a^sluarent universa, post touitruorum repcn- 
tinos mugitus ac fulguris contiguos ictas tanta subsc- 



gnalia collaodante, maledicentes, detcstantes eos, 
qui Dci et virginis Filium Dominum nostrum Jesum 
Christum, vel sola cogitationc Dcum essc verum, 
cum Patre et Spiritu sancto permanentem in seter- 
num, ncgarcnt '^. 

20. Gum appropinquasset almus doctor ad Hispa- 
lcnsem civitatem , obviam ei processit utriusquc 
sexus populorum multitudo, clericorum, scholariam, 
monachorum et laicorum : qui in hymnis et laudibus, 
in voce jubilationis et tripudii, eum susceperunt cum 
gaudio magno. Concurrentibus itaque omnibus, ut 
saneli Patris tangerent fimbrias, ex compressione 
turbarum, quapdam mulier pracgnans prspfocata spi- 
ritum exhalavit. Quod Sanctus ceraens, ut crat mise- 



cuta est aquamm inundanlia, ut quis non vidit tcm- C ricordia3 visceribus afflucns, ubcrtim flevit, verba 



poribus r^tro actis hujus pluviie comparalionem. 
Beatus vcro confessor, iclibus fulguris undique agi- 
tatus, totus ardere videbatur. At omncs timore mor- 
tis cxterriti, sancto rclicto, adecclesiasconfageruni* 
Qui autcm aegroli humeris bajulanlium subsidia 
beati patris cxpctentcs advcncrant, sua^ immcmorcs 
imbecillitatis ctiam caeteros fugiendo prcecurrebant 
cum merito : omncs enim B. Isidori obtentu pri- 
stinie erant redditi sospitati. Caeteri vero, in infirnio- 
mm sanitalc pcrpendenies a Deo facium miraculum, 
animati viribus ad sanctum accedcrc cupicbant ; 
scd nullus erat, qui pne foribus auderet progredi, 
coruscaiionc simul et pluviarum inundintia prohi- 
bcnte. Supcrsedens itaquc Christi praeco usquc quo 



orationis ad Dominum tacitus fundens. Post aliquan- 
tulum vero spatium mulier surrcxit, voce magna di. 
cens : Benedictus tu, pater sancte Isidore, ct benc- 
dictus scrmo oris tui : sacris namque orationibus tuis 
cgo, et qnem gesto in utero,non solum praesenti vitae 
redditi, verum ctiam de manu snmus emti inimici. 
Populus ad mulierem convcrsus, sciscitabantur qua- 
liter cvenissct ei. Ad quos illa : Egrediente, inquit, 
anima mca et filii mei, qui in utero est, de corpore, 
caterva da^monum affuit, qui nexihus igneis nos ad 
poenarum loca rapcre parabant; ct gloriosissimo pa- 
trc nostro pro nobis oranlc, audita est vox dicens : 
Revcrtantur anima? horum in corpore suo, quoniam 
amicus Dci Isidorus orat pro illis. Quo audito, unus 



imbres cessarcnt, concurrit ad eum universa multi- D aogeloram sanctomm qui scmper sunt cum beatis- 



tudo, laudantes in sancto mirabilia noslri Salvatoris. 
Bcatus vero pontifex cos blande exhortatur, dicens : 
Eccc, fratres, quantum obtinet sanctissima^ Trinita- 
lis fides intemerata. In nomine individuae Trinitatis 
petistis a tribus vel pluribus erui pcriculis, et tria 
vobis a Domino et etiam plura sunt collata bcnefi- 

■ Sequcbantur nonnulla inserla de Mahomelis 
pncdicatione in Hispania. et quomodo a diabolo mo- 
nitus sit recedcre m Arricam propter adventum S. 
Isidori : qua; falsa et adscitilia ccnsct Nicolaus An- 
tonias. Disputat dc iis Tamajus, qui opinionem unam 
et sine apice veritatis adstructam vlamitat cum Mo^ 
rales, Padilla, Mariana et aliis. Quare nos ea ex hac 
Yitft diminamus, maximc quia compcndium hic rc- 



simo doctore Isidoro, nos ad corpus rcduxit. Elevans 
itaque omnis populus vocem in coelum, laudes cla- 
rius Altissimo pcrsonando, eum in urbcm dexerant. 
Tantam siquidem paccm per cum Dominus contuHi 
Ecclesiae, atque tanium intulit terrorem universis su- 
perstitionis filiis,ut funditus ab Hispaniis onini exstir. 

latorum legi potest apud Lucam Tudcnscm lib. iii 
Chronici sub Sisehuto rege el lera 674 ; item apud 
Maximum, in Chronico, ad annam 606 ; Luitprandum, 
ad annum 607 ; ct similcs auctorcs nuper excogitatos, 
quasi exinde Hispanise accedcrct aliqua gloria. Quid- 
ni tamen Mahometicae pravitatis seminator aliquis, 
temporc Isidori ex Africa in Hispaniam trajecerit, 
matureque detccius, coactus sit sibi faga consuicre. 



41 VITA SANCTl ISIDORI. 

paU haerelica pravitale, uullus reperirctur qui vel- h 



42 



CAPUT VI. 



let vel auderet haeresim nomiDare. Et ne aliquod 

miaericordia; opus vir sanclissimas inexpertum pra^ 

termitlerei, si qua de pueilis ssecularibus pr» iuopia 

infamem cogeretur ducere vitam, Dei minisler celcr* 

rimc prsveniendo, miserabilia rescindebat vola, nu- 

piui vel mooaslerio, pro ejus electione, tradendo. Si 

quem etiam de laicis in lege Domini volantarium 

reperisset, nimia venerabatur dilectiooe, et inter 

suos secretarioA amicabiliier annolabat. lonnmerabi- 

les fere squalore carceris maceratos vel etiam capti- 

vos, large daiis muneribas, liberavil; et alicno aere 

illaqaeatos, creditoribus data pecunia, utrosque gau- 

dentes effeeit. Reformandae etiam pacis inter discor« 

dantes erat illi maxima cara; et nunc eedesias con- 

struendo, nanc monasteria restaurando, nanc pontes B 

innovando, veritatis operarius soliicitus permanebat ; 

illad Salomonicum ssepius suis proponendo, mulla 

mala docuit otiosi^. Tanla erga eum reges et prin- 

eipes vincti tenebantnr dilectione, propter apostoli- 

cam qua fungebatur auctorilatem, ut eum palrem 

humiUter venerarenlar sanctissimam, et quaeque ab 

€H> sibi imperata perficerent cum summa devotione. 

Hinc in prindpibus florentem obedientiam cerneres 

monacborum, dam qui regis vel alicujus principis 

incurrissei offensam, et per aha ei reconciliari nequi- 

vissei, ad extremum refugium securus accedebat Isi- 

dorum. Quis unquam ad eum peccator moestus, tur* 

bulentus, vel desperatione suffossus accessit, et non 

in verbis gnuia', qu» mellifluo ejus ore effluebant, 

statim viribusresampiiSfSpe venise et gratia^ anima- ^ 

iu9y laetus ei bilaris et ex animi contriiiooe justus 

effectus, gratias agens, repletus bonis discedebat ? 

Quicuuqoe ad eom cujuscuaque professionis acce- 

debaut, sue aasidaiiate visioois ei*usu locmionis at- 

que exemplo boni operis ab ambitione teraporalium 

quiescebaniy ei veritaiis lumine succensi, in deside- 

rium sterme lacia inardescebant. Quantse autem ex- 

stiierit virtuiit ei miracolorum vibraiione coruscus, 

si omoes bomaoi eorporis artos vertereotur in lin- 

goam, proloqui noa auderent. Prseterea futurorum 

providens utilitaii, iooumerabilibus fere seotentiis ct 

verbis praeclaroe edidii libros, quos enumerare loo- 

gum est, tamen eosbeatusRrauIiusCaesaraugustanus 

epiftcopus m parte enimerat. Scriptis postquam edi- 

dii aJphabetum « papite judicum, alphabetum verba- D 

iium, aiphabetum tbeologicaram disiinctiooum, atque 

a/pbabeium librorum; oratione fioem faciens, oralio- 

ois scripsit Alphabetum, futuros plangens Gothicae 

goiiiis errores, simul eversionem, in quo quotidie 

Doxnino psaUebat,quod io hoc opcrc duximusanno- 

l^odum. 



b(^ 



Ad pairi(gf Nicolans Antonius annoiat mendum 
• emeodari oon posse, quod indicati alphabeti 
"***iis roeminerit. 

, . Bsi ea sijnodus Hispalensis n apud Loyasam, ha- 
»**^ aono regni 8!, Sisebuti 9, Christi 619 aut se- 

Patrol. lxxxii. 



Alphahetum Orationis ad tentamenta rcpellenda 
Adversarii et Dei gratiam promercndam. 
Audi, Chrisle, elc. ( Vidc infra inter Opera sancti 
Patris.) 

CAPUT VIL 
EpistoUe ad varios. 
Praeterea epislolam quam ad S> Masonum Emcri- 
tenscm archiprffisulcm dc rcparationc pia;htorum 
post carnis lapsuni, S. Masono cum inslantia humili 
postulante scripsit in hoc opere ampliamus ; eo quod 
sit perutilis, non solum episcopis et personis eccle- 
siasticis, veram etiam cunctis ad Deum per poeniten- 
tiam redeuntibus. 

§ 1 . Ad sanctum Masonum Emeritensem archiepis' 
copum. (Vide infra ad epistolas S. Palris.) 
Piures eliam multarum qua.*slionibu8 promulgavit 
episiolas, quas si non ad plenum, tamen ex parlc du- 
ximus adnolandas, ut Sancli virtus ct potestas in 
eis innotcscat mundo et Christi fidelos erudianlur. 
fi 2. Ad Braulium discipulum suum. (Vide infra ad 

epistolas S. Patris.) 
§ 3. Braulius Cassaraugustanus episcopus ad Isi" 

dorum. (Ibid.) 

§ 4. Ad sanctum Braulium. (Ibid.) 

§ 5. Ad sanctum Eugenium Toletanum archiepisco" 

pum. (Ibid.) 
§ 6. i4(/ Leodefredum Cordubensem antistitem.{lhi6.) 

CAPUT vm. 

Synodus Hispalensis. Hmreticus conversus, ccecus il' 
luminatus. — Epistolx ad varios. 
27. Hccc de innumerabilibus fere sufficiat ad prav 
scns : si enim cuncta quae occurrunt de eo pra;sfrin- 
gcre voluerimus scriptis, tempus nos facilius quam 
copia deseret. In his namque sanctis operibus omnc 
vilae suai tempus exercitalus, fama scieniiaB el viria- 
tum ejus universas regiones complevit. Multi itaque 
nobiles et peritissimi, desideratum cupientes videre 
Isidorum, alterius audire sapienliam Salomonis a fi- 
nibus lcrra) veniebant. Veniebant alii ut doctrinam 
ab eo salutarem percipcrent; alii vero ut vidcrent 
mirabilia in nomine Domini facientem : veniebant 
iniirmi ut saoarentur a languoribus suis, quia virtus 
Dei de illo exibat et sanabat omnes, alii autem ten- 
tantes accedebant erronei^ de seipsis praesumentes, 
si forte possent eum capere in sermone. Quorum 
prava^ semulationis tempore quo ad ^ synodum His- 
palim conveniebant episcopi, advenit <" Gregorius, re 
suo couirarius ^ nomini, haeresis Acephalorum an- 
tisles, verbis garrulus, lingua disertus ; paralogicis 
syllogismis promptissimus, in disputationibus acutis- 
simus, qui, quasi fluvius rapidissimus, multos sibi 
cbsistentes fidelium, qui electi videbantur, ab sanctae 
ecclesia3 horto evellcbat, et in mortis exitium secum 
infallibiliter pertrahebat. Negabat enim in Cbristo 

qucnte, cui profuit ipse S. Isidorus metropolitanus, 
intcrfuere septem cpiscopi suffraganei ejus. 

« Grcgorius Syrus natione et ipse episcopus, cujus 
factiouis hisloria exstat indicta synodo can. 42. 

' Gregorius Grsecc vigilem aut vigHantem significat. 



43 VITA 6ANCTI ISIDORI. 44 

daas csse substaotias, et non verum Deum ex Deo /1 phetice spiritu, quo clarissimus refulgebat, obitis 

sui diem longe ante discipulis prassignavit. AttolIilQr 



Patre ante tempora permanentem, sed pumm tantum 
hominem asserebat. Hicad B. Isidorum cum yenisset, 
pctcbat ut in conimuni audientia sibi cum eo inire 
disputatioois certamen audendi tribueretur facultas ; 
sperans se, elsi eum non superare, tamen nec ab illo 
superari ullatenus posse; et hoc deveniret in^multo- 
rum cVcrsionem, si ita succedcret, sicut haereticus 
praenotaverat. Beatus autem confessor, praevidens hoe 
ad utilltatem catholicse Ecclesiae a Domioo dispensariy 
ejus petitioDibtts benigne annuens, statnit dicm. Gon- 
vocat fideles, judices eligunlur, qui partibus auditis, 
contra succumbentem dignam pro obtinente ferrent 
sentcntiam. Quid plura? Initur ceriamen, et diversa- 
rum Scripturarum concurrentibus testimoniis, cedit 



clamor scholarium, monachorum luctus substruitur, 
mooialium singuUns erumpit, atque popnli gandiam 
convertitur in moerorem. Beatas aatem confessor 
eamdem, quam semper habuerat, de Boclesie Dei 
grege sollicitudinem gerens, jussit omnes Hispaniae 
cpiscopos, et abbates, et principes, ad Toletanum syn* 
odum convocari; exoptans summo opere, quatenus 
antequam migraret de corpore, clericalem ordinem 
iu fraterna concordia, laicalem vero in perpetoa di* 
mitteret pace. Ad quam * synodum cam ventum 
fuisset, in primis ut in fide saoctae Trinitatis perma- 
nerent exhortabatur, banc de unitatis esaentia ac 
penionarum varietate proponens distiDCtionem, unum 



h»Teticus episcopo, quia non poterat resistere sa- B scilicet essentia et natura, indivisibilom, verum 



pientiae et Spiritui, qui loquebalur. Admirans ergo 
super docirina domini, non exspectatut sententia jn- 
dicum proferatur, ipse proprio ore se acclamans 

victum. 

28. Populis vero cum episcopis et clero pia devo- 
tione Deum laudantibus, eo quod prostratus sil Chri- 
stianorum praedo, qni seducebat iilos die ac nocte, 
csecus quidam astitit, importunis vocibus conqueren- 
do : Heu» inquit, alme doctor Isidore, diu est quod de 
tua sanctitate percepi famam; sed nunc assistens, 
booitate tua privatus, te videre non mereor. Intulius 
aatem eum Gregorius, B. Isidorum dissimnlantem 
precabatur ut pontificalem chirothecam, quam manu 
tenebat, sibi porrigeret. Qua impetrata, in coospectu 



Deum, de qao Moyses dicit : audi, Israel, Domiiiua 
Deus tttus, Deus unus est : qui nequaquam vei 
cogitatione a fidelibus est divideodus ut non in laby* 
rintho erroris volvantur :'qai ubiqae totus et integer 
est, per essentiam sive per praesentiam mtgestatis, 
quod idem est; intraomnia, sed non inclasus; extra 
omnia, sed noo exelusns ; nec loctliter tamen : qui cum 
sit simplioisBimas seeundum majestatia divinitatemt 
cst tamen trinus secandum personarum distioctioDem; 
Pater ingenitas, semper omnipoiens ; Filtus anigeni- 
tus de Patre, semper inseparabiliter natus ; amboram 
autem Spiritus, inseparabiliter a Patre Pilioque leffl- 
per proeedens ; unde et unum sunt. Prasterea in una 
Ghristi persona doas profitemur nativitates atqne ua 



omnium fidus surrexit; et cseci oculos ea tangens, C Lura8;anam8cilicet8empiternamexPatre»aecandam 



clara voce dixit, Dominus Jesns Cbristus, qni per B. 

Isidornm ocolos mei cordis illuminavit, sanctis ejus 

meritis oculos corpoHs tui ad coofirmationem fidei 

dignetor illumioare. Quo dicto* de palpebris caeci san- 

guine erumpente, visum recepit, vociferantibus in 

laudis jubilo exinde populis. Beatus antistes, vix si- 

lentio impetrato,docuit Christum JesimiverumDeum 

et verom homioem esse colendum, atque io una ejus- 

dem persona duas esse substantias, divinam scilicet 

et huinanam : divinam, quia Deo Patri semper manet 

cosetemum; hamauam, quia ex intemerata matre 

virgine coepit ease hodiemus. 

§ i. Epiitola beati Isidori ad Braulionem. (Vide in- 

fra ad Epistolas S. Patris.) 

§ 2. AHa epistola ad eumdcm, (Vide ibid.) 

g 3. Epistola BrauUonis ad S, Isidorum, (Vide ibid.) 

§ 4. Responsum S, Isidori. (Vide ibid.) 

CAPUT IX. 

Synodus ToUti habita. — Prceclara in morbo prm' 

paratio ad felicem obitum, 

32. Cum igitur gloriosus doctor Isidorus diversis 

coruscaret miracolorum signis, et fama sanctitatis 

ejus per universum fere orbem diffnnderetur, pro- 

* Ha^ est quarta synodus, sub Sisenundo rege ce- 
lebratat sub ^uo et ipse diem suum obiit Isidorus, ut 
Ildephonsus tnnuit, Sed nihileorum qucepostea huic 
synodo tribuuntur, diserta scilicet fidei confessio in 
ea, nisi aliis verbis legitur, Quare auctoris licentia 
ha^ fuerit non laudanda, suo potius quam synodi 



quam Deo Patri tequalis maoens, est immortalis et im- 
passibilis, alteram vero temporalem ex matre, cum 
anima aesumptam, secundum qoam pro nobis pati at* 
que mori dignatus est ; unde veru8 Deas et Terus bomo 
in ona persona est. Quid aatem sit gtgnere, nasci vel 
procedere, hoc si non capimus aina mentis, eapiamos 
sinu fidei ct salvi erimus. Omnes nefariat baere^es, 
pon minos quam suum prsecipitiam exhortans, ener- 
vavit et anathematicavit, maxime exsecrabilem et odi- 
bilem Arii sectam, neenon et Aeephalitaram nefa- 
riam saperstltionem : quas ipse a tota Hispania et 
Galliis vehementi invigilatiooe, firatris soi prsedeees- 
sorisque Leandri, sanctitate et doctrina perspicui, 
ftilciente stadio, gladiis verbi Dei perseqaendo eli« 
B minavit, eonfodit ac penitus enervavit. Romano etiam 
pontifici; loco beati Petri apostoli substitato, eo 
quod sit Ecclesise Dei caput in his quae ad Deum 
pertinent, a fidelibus omnibus debere ot>edire, cla- 
rissimis sanetamm Scriplararum testimoniis appro- 
bavit : >» quibus eliam contestando prohibuit| ne 
unquam membra a suo capite sejungerentur ; volmti- 
bus prsesumere, maledictum iuientans. Regibus et 
principibus leges instituit ; Ecclesise Christi sacerdoti- 

sermone pronuntiare maluisse, Ita Nicolaus Anto- 
nias : sed in Toletana synodo strictius dida» latius 
explicantur in synodo Hispalensi n, can. 13. 

b Idem observat nihil tradi de Romauo pootifice io 
dieta syiiodo Toletana iv^ 



45 VrrA 8ANGTI ISIDORI. 4« 

bug catbelicain fidei refuitm trndidit; • officit et A monAchoram» sanctimoDialium, quoram saDCtas coqp 



frtii» cuneCorum orriinum expoauit, aacrorum jura 
attendil dTibaa, et cunctis domesticit fidei populia 
diaciphBafli Gbriatianffi religionis insinutTit. Ad ulti- 
mim TefOy eum omnia biec easent ab universia ap- 
probalB» aiter Moyaes atqne nostris temporibus le- 
glalator, ore propbetioo proaecatus eat diceos : Gum 
la bis traditionibua permanaeriiia puro corde, in 
pneaenta Tita pace fruemiDi et bonia, el in setern 
gioria congratulabimini laude perpelua; cum aotcm 
b8E>o pneoapia dereiiqaeritia, apprebendent tos mira 
ma)a, et cadet gens Gothorum fame et gladio inimi- 
eortm tt peaie. Gum autem eonverst ad Dominum 
Deam Teatrom fueritis perquirentes ea, possidebit 
semei Testrum portas inimicorum suorum et erit to- 
bis gloria major quam fuerit unqnam. Poet hsec ae^ 
eepta btnedictione Talefacientes Saacto, omnea ad 
propriaaoDl reTtrti* 

39. Bettos tulem Isidorus primas, per aliquot 
ilm Toleti mortm facisaSy verbo staot» prsBdicttio- 
nit lidbtigtbilit persistebtl. Et licet plurt montstO' 
rim ttrrit Dti construeret miro opere, dum essel 
Toleti» ptTTissimt ertt eellt eooientut. Inde regres- 
sut Hii^Mlim, cum ^ fttigatum >eorptts egritudine 
ataidat tninae nttart subtiliter proTideret • (licet 
in maltomm tdmirttionem Itrgt eleemosyntrum 
distnbatione temper f^rit usus), tanta eleemosyna 
cominuls dlebnt, per sex menset seu tmpKus, plus- 
qatm enl solilus, montehis, tcholtribtts et ptape» 
rilmt tb to ett erogttt, ut tb oriente sole ueque td 
Tetpemm m dittribaendo ptuperibus tubstantiam ^ 
milttm, mtnerel occuptlns. Post bsec infirmittle 
a>friladiiiis fsstat» dam ftbris in eorpore conTtlesee- 
rtl el eibam ejioerel debilitttus siomtohus (ut suis 
exemplam relioquerel poenitendi), td pcenitentitm 
conTtlmit(at qtodtaitsemp^rdocuertt verfois, opere 
qaoqoft, ptltm eanetitexptoret, et cum Apostolo di* 
cerel, Imiuiofee raei eslote sicul et ego Ghristi. 
GonTOCtto tlaqae dero et omni pepulo, fecit se t 
disBlpalit tnis td eeclesitm leeto deferri); atque 
reTtreBdse TiUe taaeltm ioannem episcopum, et 
pnBttarom Tinun Kpartium antistitem beatissimum 
(qaot tibi Tiue ttnctilts Tinealo tmieitiarum tnne« 
xaertl) Jatsit suikt tl esaent prsesentes. Bt dum t 
oetlutt tut td eeeimitm stncli Yincentii mtrtyris 



fessor doctor exstiiertt et sustenUtor) cuoctarumque 
illius civiUtis plebium» cum clamoribus et magno 
ulnlatu, eum sutceperunt (rumpentes ctpillos capi- 
ti8,barbas, faciet et Teslesscindentes); ut si ferreum 
possideretquitpitm pectas, solveretur mox in itcry- 
mts et lamentum totus. 

34. Et dum in predieti mariyris ecdesia juxu 

allaris cancellum, in medio ponereiur choroy mulie- 

rum turbts longitts stare pnecepit ; ut in acoipieodo 

ipse poenitentiam, Tirorum Uni^m, nou moliertmi 

circa eum prsMentia cerneretur. Et dum a praedictit 

suis episcopis qui cum cseteris; qui ad boe irislei 

licet sanctumf conTonerant speotaculum, insoiabili» 

bua resolTcbantur lamentis, in cincre ^ involveretur 

B el dliciOf expandens manua auaa ad coelum, iu ex* 

ortua est dicens (Tu Dets, qui nosti cordt homi» 

ntm, et publictno longe posito, dum pectns per* 

cuteret, dimittere peccaU dignaius es, et Abrabm 

patriarchflB sinu recipere Toluisti, suscipe hanc con- 

feationem metm ; el pecctu, quae innumertbililer 

contrtxi, tb ocnlis differ tuis. Non reminisctrit mtltf 

et juveututisdelicU ne memineris) : Tu, DomiDe,non 

posnitti poeoitentitm justis, qui non peecaTerant tibi ; 

sed mihipeeeatori, qui peoeavi super numerum arenm 

raaris. Non invenUt in me hostis antiquus qnod pu- 

nial. Ta scis quit, postquam infelix ad onns ittod 

poiint qutm ad honorem in hanc sancUm Bcole- 

siam hidigne perTimi, peceare nunquam finiTi ; sed 

ut prtTO tgerem Itbortvi. Sed qnit tu dixisli : Ib 

quteanqne hort peccator se a viis suis conTorUril» 

omnes iniqtiutet sutt traderes obliTioni ; bajos prm 

ceptl memor tui, elamo, utique cum spe el fidaclti 

td te, cttjus coBlum non sum dignus aspicere prm^ 

muliitttdine peocatomm que oonTersantur in mOh 

Adesto etsuseipe orationem meam, et mihi peocalorl 

da Ttniam posiulaiam. Quod si cobH non sant mttndl 

in oonspeetu tuo» quanto magis ego homo, qui bibi 

iniqaitalesquasi aquas, tt sumpsi claustra * peccall; 

Hiseonsummatis TiTificum corporis et sanguinis Do« 

mini saerificium, cum profhndo gemitu cordis indi* 

gnum se judicans, ab iptis suscepit pontificibus. 

35. Deinde eorumdem episcoporum ei qticunqat 
de clero ertnt, cancUrumque plebium (per omirit 
nobis, prsebens humiliuiis exemplum) Teuiam prect* 



addaeeretnr, cancu agmint clericorum (tcholarium, P btlur, dicens : Deprecor tos, sanctissimi domini mei 

• Qosedatn de his habentur can. 39 et 40. 

b Hine transcribitur Redetnpti clerici (dnem ar- 
chiditcotnm tppeMtt 6. Isidorus in epistolt ipsi in- 
scripu) de obitu S. Isidori relaiio cum hoc exordio 
hic omisso : Visum e$t mihi ui iu<B sanciitati brevi 
exponerem^ quomodo honm recordationis dcminus 
meus Isidorust Hispalensis Ecclesimmetropolitanus 
epise^piU.pofHitmfiamaeceperitjSuamqueconfessiO' 
nem erga Beum vel homines ndlmerft ; til quomodo de 
hoe snleeulo ad cmlum mi^ratit, fidelis prJmotationis 
memstfflo ftiar ditectiont notescerem. Quce resfne prf- 
tnntii compulit pro hac soUicitudine, quam ex amore 
m eum offertis,vestr(g charitati gratias agere:deinde 
^uia vera supprimere negueOy et auod de eo pauca de 
multis coUigerepotuit, te omnte iicere eogor, Dnm/l- 
fsem suum^ nesdo qua sortejam prospiceret, et fati' 



gatum corpus, etc. 

• Parentnesi inclusa sunt addiu, ut hinc inde noB* 
nalla alia. Quae () inclusimus, velnt ab auctore Yitm 
origiiiariam relalionem interpolante inseru. 

Mn editis, o^ uno ciliciumf abaUero super semiiU 
exposceret cineres. Puerunt autem hi duo episcopl, 
Joannes Uipas^ qus hodie Penna-flor; et Evartius 
Italicce^ vulgo SeviUa ia Vieja ; ambo conciuo Toie- 
Uno IV subscripti ;etpostmeiropoliUm Hispalensem 
priml, secundum ordmem sedium, apud Carolum a 
S. Mariino in Geographia sacra enumerauritm. 

• Idem, ui colostra peceatum : ouod magis ptrO' 
barim t est enim colostrum fios pnmi laciis : ci uc 
continuau metaphora jungitur priori non absiHiln, 
qua ib didl Sanctus quasi aquas bibisse iuiqiii- 

WlWWM I. 



47 VITA 6ANCT1 ISIDORI. 4a 

sacerdotes, sanctamque congrcgaiionem clericornm A moribus; dum eamdem osculo dato singulis circum- 



el populi, ut pro me infelice et pleno sorde pcccati, 
Testra ad Dominum dirigatur oratio ; ut qui meritis 
mm sum dignus, merear, vestro saltem intercessu, 
oblinere, impelrata clemcntia, meorum Teniam delic- 
ionim. Dimitte mihi indigno quod In unumquemque 
vestrum commisi, si qucm contempsi odio, si quem 
Isesi iraseendo. * (Vides yirtntuni exemplar, a quo 
omnium patema sollicitudine necessitas dependebat, 
dum magistrum sic oonspicis a sibi subjectis veniam 
postulare : quia hoc gratiosius est^ simplici amore, 
qnibas prodest offensos aliqua timere oecasione. Imi- 
tari labora pro viribus ad tanti doctoris humilitatem 
sectandum : est enim BHmma humilitatis species sub- 
jlcere se minori ; et castus Dei timor sive sanctns, 



staniibus imitalor auctoris relinquit, dicens :) i> Siez 
toto corde dimiseritis ea quae in vos adyersa vel 
prava hactenus intuH, dimittit vobis Greator Omni- 
potens omnia delicta vestra, ita ut sacn fontis uida, 
quam hodie devotus populus est percepturos, sit 
vobis in remissionem peccalornm : et hoc osculnm 
inter me et vos maneat in testimonium futuronim. 
Gomplctis his omnibus, ad cellulam reversus est «. 

GAPUT X. 
SancH Mdori obitus, sepultura^ epitaphium ; varia 

encomia. 
36. Aliis etiam continuis tribiis diebus» similitar a 
clero et innumerabili plebium exercitu (qut quotidie 
nuniero augebatur, sancti Patris exitum sibi lamen- 



qui permanet in sseeulum ssculi, est, se non elato B tabilem, ccelesti autem curi% delectabilem, videre 



oorde prseferre alicui. Deinde beatus confessor sub- 
jecit :) Dimittite, obsecro, nnne saltem, domioi mei, 
mihi instanter petenti, imo et si quid deliqui, pceni- 
tenti. Et dum omnes voce magna pro eo indulgen- 
tiam enm lacrymis poetulassent (licet ab aliquibus 
objiceretur quod illequi sanctitatis fulgebat culmine, 
non peccatorum precibus, sed e conyerso illi ejus 
juvarentur obtentu, qni mentis et corporis integri- 
tate ab ineunte aetatc se Domino consecrarat. Dum- 
que universi singulares viri virtotes narranl, cir- 
cumstantes admonuit iterum, dicens : Sanctissimi 
dominiepiscopi et omnes qui adsunt, rogo et obsecro, 
Qt charitatem invicem vobis -exhibeatis, non reddeo- 
tes malum pro malo, nec velitis esse susurrones in 



cupientes) similiter ad ecclesiam ducebalur, et 
sanclse praedicationis verba sitientibus infundebat, 
et revertentem a nuptiis Dominnm gaudens excipere 
gestiebat, quasi optata obyiam Ghristo et coelesti 
curiic invitanti ad tam celebre epitbalamium proce- 
deos, epitcoporum, clericorum, principum et popu- 
lorum caterva vallatus. Postdiem eutem confessionis 
vei poenitentiffi quartum, in ecclesia stans, pcracto 
sermone ad populum, expandens manus ad coelum 
ac beoedieens omnibus, Deo sibi bactcnus traditum 
gregem commendans, sanctum Domino tradidit spi- 
ritum ; nobis sui corporis preiiosissimam margaritam, 
digna veneratione amplectendaro, relinquens. Ponti- 
ficis antem animam, a corporis theca resolutam. 



populo ; ut dilectionis vinculo conncxi, non reperiat C populi ut ceraunt, emitlunt voces et ululatus ad 



a vobis kpus rapax relictum quem auferat. Dum igi- 
tur unicuique debitorum vincula Vel chirographa 
condonasset (quse fere innumerabiiia videbantur, 
quod etiam ad eximise bonitatis ejus excrevit indi- 
cium, coepit, resumptis divina virtule viribus, tam 
(Nrofusis coelestis pabuli insistere dapibus, tam co- 
piosa divini mysterii populis apponere fercula, atque 
diem qua ad viiam nasceretur, qua cum Apostolo 
GUpiebat dissolvi et esse cum Ghristo, cunctis Isetus 
insinuare, ut indubitanter asseras eum spiritu eter- 
nis semper interfuisse conviviis : atque, quamvis 
gravi correptus morbo, sed quo magis infirmalus 
fortior et potens, verbo exemploque praedicare, tam 
constanter, tam prudenter, tam afflucbter, ut ad 



ooelum, taniiPatrisdecessum amarissimis singuUibus 
plangentes. Inundat civitas Uispalenais fletibus; 
episcopi pastorem, principes pneceptorem , clerici 
doctorem, monachi et moniales rectorem et susten- 
tatorero, pauperes patrem et defensorem, vultu lu- 
gubri cordis amaritudinem praetiiiidenies, insolabi- 
liter plangebant. Non mullo post luctus convertiiur 
in gaudium, anuuritudo in dulcedinem, vox plangen- 
tium in laudem, desperatio in consolationem, eo quod 
Sanctus non fuerit ^assus adeo eos diu tristari : 
nam deoorporeejustantaeffluxitfragrantia, omnium 
aromatum vincens odorem, ut omnes qui aderant 
coelesti vidcrentur perfrui beatitudice. Diycrsarum 
segritudinum convenerunt infirmi, qui non solum 



coelestia fcslioans ipse, assistentes quoque festinare Q sancti corporis tactu, vernm etiam solo odoratu. 



compellebat. Uis itaquc gcstis), residuam egenis et 
paup^ribus mox dari jussit pecuniam. (Sed etiamhoc 
quatn prsecipue laudis illius clarificat titulum, quod 
dominicse pacis prseco latorque, ab omnibus studuit 
osculari, et pacem (accipere) quam ore prsedicabat et 

* Hsec animadversio nonhabeturapud Rederoptum, 
sicut etiam infra alia qusedaro puncla, quse verosi- 
militer adjecta sunt ab auctore nostro, mulia ampli- 
ficatione ubique uso ; nisi dicere quis malit ipsum 
Redemptum^ abbreviaturo duntaxat, a nobis haberi. 

I» Brevius apud Redemptum : Interea se ab omni- 
hus osculari studuitf dicens. 

« Additur apud Redempium:£^ postdiemconfessio- 
ms vel pxnitentia^ quartum, pastoralem xugiter 



pristinae redduntur sospitati. Ad tam insignia singu- 
laris viri meritonim dona uberius cumulanda, ac 
cumulatius exaggeranda, quadragenarius accedit 
annorum numerus, [multiplici sacramento dicatus ; 
quorum in spatio funcius ac defunctus; Dei in se ple- 

curam et finen suum consummavit in pace, pridie 
Nonas Aprilis^ luna xix, mra dglxxiv, hoc est anno 
Ghristi 636, quando Pascha agebatur pridie Kalendas 
Aprilis : adeo ut appareat hanc confcssiooem factam 
esse ipso sabbato sancto : quando celebrandus erat 
solenms catechumecorum baptismus, quod ipsum in* 
dicanl verba immediate pnc^ressa : et sic mortuus 
fuerit serie 4 Paschalis heodomadir. 



49 VITA SANCTI ISIDORT. ftO 

Dissim& inhabiUnte et cooperante gratia evidenter k Qain paratus sum, omnibus pro me Christi aaxiliniii 



ostenderet, qnod perfcctionis sibi eolmen mystici 
sacramentum nnraeri eonsif naret. Advertat, dilee- 
tissimi fratres, charitatis vestr» intaitus, attendat 
quantus fnerit m sanctis, quam admirabilit, quam 
iaudabilis, quam ma^Aificas, quamque gloriosus iste 
Sanctus. Alins namque sanctorum caecos illuminat, 
alius leprosos mundat, alius mntin organa solvit, alius 
surdis auditnm restitnit, alius claudo gressum fir- 
mat, alius defunctom cadaver ad vitara revocat, alius 
a tactn haustuque lethifero eonservat illaesos, alins 
quovis morbo sanat attritos : nnicuique enim, sicut 
ait Apostolus, dator manifestatio spiritus ad otilita- 
tem. Alii quidem per spiritom datur sermo sapientiae, 
alii scrmo scientiae secondum eumdem spirilam. 



imploranlibus, fcrre subsidium. Qua visione laetus 
semper et hilaris videbatur, sed taroen quodamraodo 
anxius semper, pro patris saspirans prseseutia. Sed 
perfectissimi viri quid miracula notem, quid virtulea 
magnificem, quid scienliam praedicem, quid doctri* 
nam commendem, quid mores extollam ? Nam in apo* 
stolico viro, imo post apostolos Christi aposlolo» 
virtulum consonaotiam quid quseras, cum in eo 
prudentiam Noe, fortitudinem Abrahse, t^mperantiam 
Isaac, jusiiiiam Jacob, patieniiam Job evidcnti ratione 
conspicias. Uode in Isidore scientis laudes eminen- 
liam, cum in eo Moysi et Eliae mireris prsesentiam? 
Quid doctrinse praeferas gratiam, in quo doctoris 
genlium veritatem exuberare, disciplinam spirito 



alteri fidesin eodem spirito, alii gratia sanitalum in B fervere, zelum, scientiam abundare reperies? Qoid 



nno spirito, alii operatio virtutum, alii prophetia, 
alii discretio spirituum, alii gratia linguarum, alii 
interpretatio sermonom : hsee autem omnia operatur 
unus atque idemspiritus : cujos dono, cujus munere, 
cdjus gratia, cujus largitate, cujus instinctu, cujus 
inapiratione repletns electos Dei eonfeasor Isidorus 
his omnibos gratiarum moneribos, his charismatnm 
donis itarefdlsitad plenum, ot cum heee eoumerando 
Aposlotos deacriberet, in Isidoram mentis conspee- 
tnm direxiMe videretor, in qoem conetorum pne- 
cedeniiom dona jostorom eonfluerent, et a qoo in 
seqoentes derivata decrescerent. 

37. Dormivit anlem B. Isidorus * sera dglx, anno 
ab incamatione Domini Dctxii, sana doctrina saDoqoe 



morum gloritices claritatem, in quo Stcphaoi tor- 
menta, ceeterorumque Christi sequacium cernes prin- 
ciparc constantiam? 

38. Sed quia in his non est supersedendum ad 
pnesens, ne protracta lectio fastidium geoeret am- 
dienti, ad propositum rodeamus. Fuere intcrea CiC- 
rici et scholares peritissimi quamplnres in versibos 
ct carminibus, agnoscentes doctorem, de accepto ab 
co munere pii Pairis magnalia extollentes ; inter quos 
honor cleri B. lidefoosus, archiprsesul Toletanus in- 
clyiae saoctitatis, qui dc pectore magisiri doctrintt 
lalices hauserat purissiinos, ad magistri decorem in 
parte Bcclesiae, qua sancti doclorcs quiescebanl, 
corum gesta miro facit opere depingi, et in cruce 



consilio pnestantior cunctis, et copiosus operihns C argcntea, quse sanctorum snpcrjaccbat monumentis, 
charitatis dierom bonomm seoior : non caligaveront ^oc carmcn signavit. 



ejos oeoli, et dentet ejus nou sunt moti de ioco suo. 
Deniqne, ol aancti corpus com bonore debiio sepeli- 
retnr, omninm foit una voluntas, eadem vota, idem- 
que desideriom. Et quia sanctissimos doctor Leander, 
antequam migraret ex corpore, fratrem suum hunc 
beatissimom jnxta se sepeliri expetiebat, et gloriosa 
▼iigo Florentina, eorum soror, idem de se summo 
exoptaverat desiderio, sepolcrom sanctissimi corpo- 
ris bidor! medinm honorifice locaverunt, S. Leandri 
et S. Florentinae scpulcro illud hinc inde jungentes, 
auroque et argento plnrimo cffilati operis decorantes. 
Interea plures ftiere divino illuminati dono, qui vide- 
Tunt SancU animam in sobiime ab angeloram multt- 
tudine, in voce laudis et jnbilationis, deferri; et » 
Cbristoin Dei Filinm, cum innumerabili sanctorum 
eaterva, obviam ei procedentem. Qnidam etiam, cu- 
jns vita? continentia satis imitabilis videbatur , qni 
eomdem confessorem super omnia diligebai, cum 
casn emergente, tristitia nimia consolari renuens 
anxiaretur, se raptum in exstasi testabatur, atque 
hnnc egregium pastorem inter innocentium turbas, 
qnos Herodes pro Christi nomine trucidavit cum mar- 
tyrii palma;virginitalis aurcola, confessionis corona, 
primatum tenere se vidisse falebator, dicentem sibi, 

• Supra cx Redemplo retulimus cBram dlxxiv, et 
annom Christi 636, qur uhhos mox e regno Cintilani 
confirmator. 



b BPITAPHIOM. 

Crux hsec alma gerit geminomm corpora fratrum, 
Leandri, Isidori, pariumque ex ordino vatum. 
Terlia Florentina soror, devota perennis, 
quam composita oonsors ! hic digna quiescit : 
Isidorus medius disjungit membra doorom. 
Hi quales fucrint^ libris inquirito, lector : 
Cognosces, et eos bene cuncta fuisse iocutos, 
Spe certos, pienosque fide, super omnia charos. 
Dogmatibus cernas horum crevisse fideles, 
Ac reddit Domino quod impia jura tenebeaDt. 
Ulque viros credas sublimes vivere aemper, 
Aspicicns sursum pictos cootende videre. 

TTEM ALIUO. 

In laudem Bcclesise, Christo regi glorise 

Concinamus jugiter : 
Et virgiuis unico, carmine Davidico, 

Canamus solemniter. 
Gloriam Isidori, meritorum memori 

Yocc sonent cantici : 
Crcscat laudum comolos, graiuletur populus, 

Et chori angelici : 
Nostria in tcmporibus praefulgens hic moribuSi 

In verbis Dominicis : 

* Hoc carmen edidit ad 24 Oecemb. Tam^jus Sa- 
lasar« 



•I 



VITA 9ANCTI ISIDORI. 



52 



Fidus fidem extulit, fide labem expulit 

Brroris hsBrelici. 
N^lvs de Garibaipne, nihil ab origine 

Paerile iapiens, 
Per fines HitpaDts fonlem sapientiaB fudit, 

Mira faciens. 
HttpaH dum pr8Bf\iit primas» legem docuit, 

Hispanus Hiapaniam ; 
In doctrina praBmieans, crocifixum pmdleaos, 

ITugans * idolatriam : 
Stcmmate prenobilis, perstiiit inimobilis 

In Dei magnalibus ; 
Affectans eoelestiuai gaudiorum preemium, 

Spretis temporalibus. 
Fer fulgorem operum, exempiar fructiferum 

Seseclero tribuit; 
Nil a certo variaas, totus coelis inhians, 

Vilia perdomuit; 
Ronianorum dogmaia Cosmi hic per olimata, 

Reparavit largius; 
Hesperus Hesperiam, lucifer Beciesiam 

Decoravit clarius. 
Ortbodoxus Arium, dirum adversarium, 

Rationis caJculo 
GoQfundit hic malleus ; cessit hostis felleus, 

Yictus in propatulo. 
Iberl devotio cleri, pleno gaudio, 

Golat patrem patriae. 
GontemplaQdo dogmau Gosmi laudent climata 

Doctorem Bccles^se. 
Decos arcbiprsBsulum, sacerdotum speculum, 

Scripsit, docte modulans, 
Dc fide catholica carmina mirifioa, 

Libroa iibris cumulaos* 
i> Mahometi caecitas, perdens gentes perditas, 

lilius miraeula 
Nequiens refellere, moBsta fuit cedere, 

Viro sine macnla. 

Ot sincere credidit, sincore sic edidit 

Pormam poenitudiais ; 
In discendis perspicax, in cxemplis efficax, 

Doctor multiludinis, 
Quis ad plenum promere possei vel prescribere 

De gestorum titulis ? 
Lingua non sufficeret, dextera deficeret, 

In scribendis singulis. 
Exoremus igitur hunc, de cujus craditur 

Sanctitate firmiter; 
Hostis ab insidiis ut nos ct a viUis 

Defendat pereoniter. 
depressor crimioum, lua nobis DomimuB 

Prece reconcilies: 
In spe nos confoveas, noxia submovtas 

Sordes cunctas expies ; 

* Miolairiam pro idololatria passim medii sevi seri- 
ptores habent. 

>> Rejecimussupraaliquorum sensumde Mahome- 
tit in His(>aiiiam adveuiu : quem dum luijiis epitaphii 
auctor recipitut indubilatum, satis indicat longe ju- 
niorem se esse S. Udefonso, cui primum epitaphium 



A Quem tecum excolimnt, fratris tui poscimus 

Leandri suffragia, 
Preoes nostrat audial, aodiens snteipiat, 

JBtema memoria : 
Doctorit Fnlgentii, borum fratrum tocii, 

Recordari voiumus; 
Qucm per vit» meritum, salutis sollicitum 

Esse nostrae, qufesumus. 
Virginem egregiam Florentiaam sociam, 

Gum fratribtts potimut, 
Ut adjntrix veniat, et offentat leniat 

In quat oos eecidimot; 
El loniri Dominus velit nihilominus, 

Amen elerus eonoinat. 
Intorventu Yirginis, labe mundet oriminis, 
B Quos pecoatum inquinat. 

Pro nobis tam celebris Yirgo, pulsis tenebris 

Yitiorttm, advocet, 
Ut qni regit omnia miranda poteutia, 

Nos in eoelis colloeot. 
Amen! 
40. Obiit beatus prbfessor • sub die Nonarum Apri- 
lit| temporibus Gbristianissimi ^ Cintilani, Hispanise 
regis, et Heraclii * imperatoris Roinanorum, illius 
videlicet HeraeUi qui erucem PominieaQi, quam im- 
piusrexGosdroeaaporiaverat loco suo, Hierotolymit 
restituit atque exallavit. Tettamonium ouUum eoo- 
cludit; quia, licet facultatibut abundant in Cbritto, 
tamen cum pauper tpiritu etiet, omnia qn» poaaide- 
bilt, priusquam de muodo migrarel, distrttNiit pan- 
C peribus et egenis. Sed boo qnoque vera» eunelorum 
erga patrem notavit dileptionem,quod doat toeemas 
fere perpetim ardentes ot peno inexttinguibllet, que 
ab oodem naturali arte factse feruntur, unam ad eapui 
et unam ad pedet, in locit abditis posuerunt, i)ode 
corpus tanctistimum quati continuo lumine frueretur. 
4i . loterea, fratres cbarissimi, dignum est ut bunc 
sanctissimiim doctorem iaudibus et prseconiis vene- 
reiur omnisEccletia; sed maxime Hiapaniarum, qnse 
tpeciaJins prse cseteris saluberrima ejus refulsit doc- 
trina. Quis enim extoUat virum in inbntia oiQBi 
laude venerandum, in poeritia omnium veneratione 
Iaudandum,in adolescentia tot virlulibus plepum, in 
juveotute tanta bonitate conspicuum, in episoopatu 
tot miraculis clarissimum, in senectute tam lapdabili 
9 prsedicationc perfunctum, in senio tam imitabiUetita 
perornatom, atque in fine tam mirifico tivntitB glo^ 
rificatum? Quit bnnc non praedicet seter^i regis con- 
spectibus acceptistiinum, qui vita, et moribot pne- 
sulatus officium, virtutibus famam, signis gratiam, 
profectibus discipUnam, scienUam laudibus, dies in- 
cremenUs, et finem tanta gloria decoravit? Nimirum 
cum adbuc vir beatissimus corpore» molis taedio 
gravaretur, et sitiens ad fontem yivum spirituS| nil 

tribttitur. 

" Imo fridie Nonarum. 

^ Cinitla^ seu Cintilanus regnavit annos tres, men- 
aes octp, ab anno 636 usque 640, 

• HeracUus impenivil ab anno 610 usquead annum 
64i. 



53 YITA SANGTI ISIDOai. 54 

iD mio, ail in tem prseter ipaum deetdertret ; qiiaB- A iAlfilUf ere poierit. Oeniqae de hia quae ad noatnmi 



tus in oevlii divinse nuijestatis fuerit, qoam Deo 
chams, qiuun angelis aeceptas, quam amabilis homi- 
nibaSfqnam miracnlis olarns,quam virtutiboa splen- 
didns, quam signis magnificua, quam glorifiea laude 
dignua, qnanta meritorum apud Deum iargiiate mn- 
nificus, quanta apud homines munerum magnifieentia 
conspicuns, in exanimi eorporia rediviva omnibusque 
stnpenda ssBCulis yirtutum gratia orbis expertus est 
universua. Quantum enim qualemque transeuntium 
genitriz altrixque terra , nihil tamen terrenum, Dihil 
cidncum sapientem, Isidorum produxerit, foyerit, 
lennerit, imo nt expressius loquar, mente et opera- 
tione jngiter in eoelis iniiaerentem dettnuerit; ipsum 
testatnr eelum, sensit terra, aer exclamat, aquarum 



notitiam venerunl, ista commemoravi. Edidit libros 
Diffcrentiarum duos, in quibus subtili discretione, ea 
quse oonfttse usu proferuntur, sensudiscrevil; Proo^ 
miorum librum unum, ij\ quo quid quisque liber 
saoctsB contineat Scripturae, brevi subooiatione dis- 
tinxit; de OrtuetObitu Patruro librum unum in quo 
gesla, dignitatem t|uoque et morlem eorum atque se- 
puUuram sententiali brevitate subnotavit ; ad germa- 
num suum Fulgentium episcopum, Officiorum libros 
duos, in quibus origines officiorum, cur unumquod- 
que in Bcclesia Dei agatur, interprete stylo, non sine 
migorum auctoritate, elicuit ; Synonymorum libros 
duos, quibus ad consolationem animae, et ad spem 
percipiende veniae, intercedente rationis ordine, ex- 



probat ntiliuSfSaniUtes produnt, dum ad divini nu- B borutionem erexit ; de Natura Rerum, ad Sisebutum 



tus imperia Isidori semper placaU meritis, et preci- 
bns prompu, pie petentium votis et obsequiis favent, 
ei commodiutibua obaequuntur ad eruditionem Eo- 
clesie, ei laudem lesu Christi Domini noatri, qui 
vivit et regnat in sadeula saeculorum. Amen. 

CAPUT XI. 
* AbhrmfiaHo Braulu Ca^saraugustani episoopi de 
viia samti Istdorif Hispaniarum doctoris. 
ii. Isidoms, vir egregius(natione Gartbaginensis, 
a patra Sevariano nobilissimo ejusdem patriaB duoe 
geoitnaX Hiapalenais Eeelesiae arohipraesul (Hispaniae 
primaa,aaaetiaaimia epiaeopia et confessoribus Lean- 
dro et Fnigentio, ac sanctissimae Flerentinae virgini 
praeposite virginum, exstitit germanus) et saneto 



regem, librum unum, inquo,tam de eoelesiastioo- 
rum doctomm, quam etiam de phiiosophorum inda- 
gine, obcura quaedam de elementis absolvit ; de Nu- 
meris librum unum, in quo arithmeticam propter 
numeros ecdesiasticis in Scripturis insertos, tetigit 
discipiinam; de Nominibua Legis et Evangeliorum 
librum unumi in quo oatendit quid memoratae per- 
sonae mysteriaiiter significent; de H^reticis ei Haere. 
sibus librum unuin, in quo majorum seeutus exem- 
pla, breviUte qua potuit, diffusa collegit ; Senten- 
tiarum libros tres, quos floribus papae Gregorii ex 
libris moralibus decoravit ; Ghronicornm a prinoipio 
mundi usque ad tempus suum librum uuum, nimia 
brcvitate collegit; contra Judaeos, postulante Floren- 



Loandro snceeaaor sanctisaimus. Vir isU iieatissimus C tina germana suapraep^^iu virgiuum, libros du03,in 



a pueritia studiis liturarum traditus, Latinis, Graecis 
et Hebraicis littoria insiructus, omnium locutionis ge- 
nere formatus, in trivii eruditione consfncuus, in 
quadrivii instigatione perfecius, divinis et humanis 
iegibns ad plenum emdiius ; suavis eloqHio, ingenio 
pr8Baianii8aimua« viu quoque atque docirina fuit ela- 
riasiinus,ei merito a cuneiis Hiapaniarum doctor no- 
sninaina. Sienamqaedevirtttte in virtuUm proficiena, 
refniait doetor eximius, ut seeundum qualiUtem ser- 
nonis omnibua, videlieei Latinis, Graecis et Hebraeis, 
sapienlibus ae minua inUliigeniibus, in emditiona 
exikterei apius atque inoomparabili eloquentia stre- 
nnua. Nam tantae juenndiUiis alfluenUm copiam in 
eleqnendo promemti, ut ubertas admiranda dicendi 



quibus omnia quae iides catholica credit, ex Legis et 
Prophetaram tesiimoniis apppobavii ; (de ^ NativiUU 
Christi sempiterna ex Paire et temporali ex matre, ex 
Isaiae Ustimoniis, librum unum ; moralium libros, 
B. (Yregorii papae rogatu, compendiose abbreviavit : 
Gantica canticoram secunda expositione elucidavit) ; 
de Yiris Illustribus librum unum. Deinde nos istos 
soggessimus ; Religiosorum Regulae librum unum, 
qucm pro patriae uau el regularium vlribus decen- 
tissime temperavit ; de origine Gothorum et regno 
Suevoram et Yaadalorum Historiac iibrum unum ; 
Quaestionum libros duos, quos qui legerit veUrum 
tracUtuum supelleciilem recognoscit. (Bibliothecam 
compilavii. ' QuarUm Psalurii translationem edidit ; 



ex eo ia siuporem verUrei audientes ; quod audiu, Q ^uper libros Moysi, et Psalierium, et quatuor Evan- 
13 qni andjasei, non repeiiU saepius memorisB com- gelia Exposilionem non minimo inaudavit stuilio ; in 
mendaret. cauonico quoque et civili jure permaxima composuii 

43* Jam vero quaniua sapientia fuerit, ex ejus di- instrumenU) ; Etymologiarum etiam codicem nimiae 
versisaiudiiaeieiaboratisopusculisperfacileprudens magnitudinis^ distinctum ab eo titulis, non libris; 



" BxsUt haec S. Braulionis anU Opera S. Isidori ct, 
appellaiur pramotatio librorum ejus apud Tam^ium 
Salazar ad hunc diem et alios ; sed nusquam illis 
exsui Um laxe dcducU quam hlc ; ut non videatur 
ahbreviatio dicenda, sed paraphrastica elucidatio ; 
sicui supra etiam in Redempti clerici recensione de 
obita Isidori observavimus : et uncis similiter inclu- 
dimns quae videntur inUrpolando adjecu. Nam lo- 
Uiffl boc principinm iu breviur complexus esi Brau- 
fio ilaidorus egregius, Hispalensis ej)iscopus,Leandri 
episcopi successor ei germanu'3, floruil a iempore 



Mauritii imperatoris et Recaredi regis : in quoquid- 
dam sibi antiquitas vindicavit^ imo npstrum Umpus 
antiquiutis in eo scientiam sibi imagiuavit : vir in 
omni locutionia genere formatus, ut imperiio docto- 
que secundum qualitaiem sermonis exisieret apius, 
eongrua vero opportuniute loci incomparabiii elo- 
quentia clarus. 

b Higus opuscnli et duorum sequentium non fit 
mentio in jam ciutis editis. 

^ Aiiquoi sequeniium non meminerunt libri cditi- 



55 VriA SANCTI ISIDORI. 56 

quem quia rogatn meo fecit, qnamvis imperfectum A rum, defensor civium, attritor superborum, perse- 
reliquerit, tamen in viginti libros divisi, quod opus 



omnimodre philosophiae conveniens qpiisqnis crebra 
visitatione perlegerit, non ignotus divinaram huma- 
narumque rerum merito eril. Ibi recluditur diversa- 
rum artium elegantia, et quaecunque fere sciri de- 
bent, restricte coliiguntur. Sunt et alii sancti viri 
mulli libri et in Ecclesia Dei multo cum ornamento 
inscripti, quibus eam liquide praemunivit ; quem 
Dens, post tot defectus Hispanise novissimis tempo- 
ribus suscilavit, credo, '^ ad rcstaurandam antiquo- 
rum sapicntiam, quso prae nimia antiquitate fere in 
humanis mentibus defccerat, ne diutius ignorantia 
aut rusticitate veterasceret populus Christianus. Tem- 
porum igitur spries, et stpculi setales nescienti populo 



cutor et malleus haereticorum ; et quid plura ? Spc* 
culum bonoruni omnium factus esl mundo, et ideo 
jam sine fine regnat cum Gbristo. Quo vero flumine 
eloqnentise etquibus jaculis divinarum Scripturarnm 
seu Patrum testimoniis omnium nefarias hiereaes de- 
struxerit et enervaverit, synodalia gesta coram eo 
Hispali vel Toleti acta declarant : in quibus et Ro- 
mano pontifici a fidclibus , loco beati Pelri apostoli 
substituto, debere obediri; et uni Deo in trinitate 
personamm serviri, clarissiaus Scriplurarum testi- 
moniis approbavit. Obiit teniporibus Heraclii impe- 
ratoris et Christianissimi Sointillani Hispaniae regis, 
iliius videlicet Heraclii qui cruceni Dominicam, 
quam impius rex Gosdroe asportaverat.loco suo Hie- 



aperuii, sacrorum jura ostendit, sacerdotibus cccle- B rosolymis restituit atque exaltavit. Dormivit autem 

siastica officia et gradus cunotorum ordinum expo- 

suit) regibus et principibus leges inslituit, judicibus 

avaritiam intcrdixit, civibus et cunctis domesticis fi- 

dei populis disciplinam Ghristianae religionis insinua- 

vit, spurcitiam Arianae haeresis a tota Hispania gla- 

diis verbi Dei persequendo eliminavit, malignam 

Acephalitarum ha^resim confudit ac destruxit : Gre- 

gorio namcfue prsefatae hsercsis antistite superato, et 

sanctorum testimoniis Scripturarumque auctoritalc 

convicto, docuit duas in Ghristo esse naturas, divi- 

nam scilieet et humanam. Adnltimum vero sedium, 

locorum, regionum, omnium divinarum humanarum- 

que rcrum nomina, genera, officia, causas, et quse- 

que obscura atque ab humanis mentibus ferc jam 



beatus Isidorus cum patribus suis sera 660, sana doc 
trina sanoque consilio pnpstantior cunctis, el copio- 
8U8 operibus charitatis, ac diversis refulgens mira- 
culorum signis; in quo qusedam sibi antiquitas 
vindicavit, imo nostrum tcmpus antiquitatis in eo 
scientiam ct miracula imaginavit : cui quasi quadam 
apposita laudc non immerito illud phiiosophicum a 
nobis aptatur ; Nos, inqnit, in nostra urbe extraneo- 
rum morc tanquam hospites, tui libri quasi domum 
reduxerunt, nt possimus aliquando, qui et ubi esse- 
mus agnoscere. Tenuit episcopatum quadraginta an- 
nis, et sepuUus est in senectute bona, angelorum 80- 
eiatus choris. Afficitur taedio et moeroris inundatione 
civitasHispalensiSfdum tanto patre orbaia in sortcm 



remotn, scribendo patefecit. Tanta debriatione scicn- C voracissimi deducitur pnedonis. Interea, fratres cha- 



tiarum claruit praeditus, ut non solum nostris tem- 
poribus, verum etiam a tempore apostolorum vclan- 
le, primo homine et Salomone exceptis, inscieniia- 
rum varietate, ut credimus, nemo exstitit illiprimus. 
Floruit lemporibus >» Recaredi, Luibani, Witterichi, 
Gundcmari,Sisebnti, Suintilliani et Sisioandi regum, 
quos ipse ab insania Ariana eruit, etin fidecatholica 
confirmavit. 

44. Fuit pneterea spiritu prophetiae clarus, in elee- 
mosynis largus, hospitalitaie praecipuus, corde seve- 
rus, in scntentia verax, in judicio justus,in praedica- 
lione assiduus, in exhortatione laetus, in lucrandis 
Deo animabus sludiosus, in expositione Scripturarum 
cautus, in consilio providus, in habiiu humiiis, in 



rissimi, dignum est ut hunc sanctissimum confesso- 
rem Isidornm omnis laudibus attollat Ecclesia, sed 
maxime Hispaniamm, qua* prie ca^teris specialibus 
ejus saluberrima rcfnlsit doctrina. Nam sieut Gre- 
gorius doctor Romae successit Petro, ita B. Isidorus 
in Hispaniamm partibus doctrina Jacobo successit 
apostolo. Semina namque viUe seternap, quie beatis- 
simus Jacobus seminavit, hic beatissimus Isidorus 
verbo prspdicationis, quasi unus ex quatuor paradisi 
fluminibus, sufficienter irrigavit, atque universam 
Htspaniam, tam exemplo boni operis quam fama 
sanctitatis, velut splendidissimus solis radius illumi- 
navit. Igitur hunc sanctissimum confessorem atten- 
tius exoremus, quaienus pro nobis miseris peccatori- 



mensa sobrius, in orationc dcvoias, honestatc pra;- D bus, qui adhuc in periculis hujus vit» constiluti 



clarus, semper pro Ecclesia ac vcritatis defensione 
mori pronus et omni bonitaie conspicuus. Pra*lerea 
pater exstitit clericoruni, doctor ct sustentalor mo- 
nachorum ac monialium, consolator moerentium, tu- 
tamen pupillorum ac viduarum, Icvamen opprcsso- 

*Ineditis, Ad restauranda antiquorum monumen 
ta... quasi quamdam opposuit destinam , id est /*« lcrum 
seu columnam, nti ca voce ulunlur SS. Augustinus, 
Fulgenlms, Bcda cum Aroobio : quae porro sequun- 
lur, brevius ct nervosius sic habentur in editis. Cui 
nonimmerito istud philosophicum a nobis aptatur: 
Nos, inquit.innostra urbe peregrinanteserrantesque 
tanquam hospites^ tui libri domum reduxerunt, Tu 
astatem patnas; tu descriptiones temporum; tusacro- 
rumjura, tu sacerdotum,tudomesticampublicamque 
diseiplinam ; tu sedium, regionum, locorum; tu om" 



sumus, apud Deum intercessor assistat assiduus, ut 
qui cjus sacram doclrinam pio amore aniplectimur, 
in prH*senti ab instantibus pcriculis eruamur, et post 
Lanc vitam ad societatem electorum Dei sacris cjus 
intercessionibus pervenire mereamur. 

nium divinarumhumatiarumque rerum genera.of/i' 
cia, causasaoeruisti, Quo vcro flumine eloquentive et 
quotjaculis divinarum Scripturarum seu Pairum tes- 
timoniis A cephalitarum hceresim confoderit, syno- 
dalia gesta coram eo Hispnli acta dcclarant, in qui- 
bus contra Gregorium, prasfatm hceresis antistitem. 
eam asseruit veritatem. Obiit temporibus Heraclil 
imperatoris et Christianissimi Chintilaniregis,sana 
doctrina prcestantior cunctiSy et copiosior opcribus 
charitatis. 
»» Regnarunl hi septeiwab anno B36; 



NOTITIA HISTORIGA IN S. ISIDORUM, 



AUCTORE FABRIGIO. 

(Ex bibliotheca mcd. et inf. a>tatis.) 



Isidorus Hispalcnsis, stirpe Gotbica % Severiano 
patro Cartlia<^incnsis provinciae gcnitus, viregregius, 
et paucis superiorum &SBCulorum inferior, Hispalen- 
sis Ecclcsia; post Leandrum ^, gcrmanum fratrem, 
A. G. 600defunctum episcopus,m omtii locutionum 
genere formatus^imomparahili eloquio clarus.cujus 
ubertas admiraftda, ut verbis Hildetonsi utar, instU' 
porem verteret attr//Vn/e5;grammaticus nccessarius 
judicio etiam corum qui illi dctrabunt <", diem obiit 
A. 636. De quo ne pluradicam, faciunt qusB copiose 
de eo Lucas Tudensis aliique apud Mabillonium 
Saec. II Benedictin. atque in Aclis Sanctorum tom. I 
ApriL, IV, pag. 327 seq.et900 seq. De obilu sancti 
viri Rcdemptus Clericus in relatione id. pag. 349. 

D^ scriptis Isidori, iS. Braulio Augustanus in prie- 
fatiooe ad libros Isidori (quam repelit auctor Vitae 
loni. I Act. Sanctor. April., pag. 351 , et su% de 
iisdem dissertationi integram praemisit Oudinus tom. 
I» pag< 1583), S. Hildefonsus de Yiris llluslribus 
cap. 9, Sigeberlus cap. 55, Honorius III, 40 ; Ano- 
nycnus Mdlicensis cap. 26 ; Yincentius Bellov. Spe- 
culi HisL lib. xxiii, 31 ; Trithcmius cap. 232, ct c 
receolioribus prseter Labbeum eique laudatum Ar- 
noldum Wionum tom. I Ligni Yita^ pag. 244 scq., 
aliosque, turoCaveuin, Oadinum, consulendus impri- 
rois Nicolaus Antonius tom. I Bibl. veteris Hispanse, 
lib. V, cap. 4^ pag. 250 seq.Videor autem mihi actum 
non aeturoSySi et ipse scripta ejus breviter retulcro. 

Ediliones Opcrum Isidori hactenus exstaot quatuor : 
una Margarini Bignaei, Paris. 1580 ; altcra longe 
melior, Madritensis, Jo. Griali, 1599 ; tertia Jacobi 
Breulii, monachi S. Gcrmani Parisiensis, Ord. Be- 
ned., Paris. 1601, in qua praefationes Madritcnsis 
cditionis omissas aegre feruul Colomcsius ct alii. 
Haec recusa est Colon. 1617, cujus ordinem scquar 
in scriptis Isidorix recensendis. Novam edilionem 
quam exspectare iussit Y. C, Jacobus Homracy, fala 
ejus pr«everterunt. 

I. Origtnum^veiElymologiarwn libri XX, praemis- 
sis tribus ad Brauliouem episcopum Cacsaraugusla- 
num Isidori epistolis, et duabus Braulionis ad Isido- 
rum, quo defuncto deinde Braulio ullimam manum 
a Jdidit operi, inque libros digessit utilissimuiu sanc, 
ia quo ex optimis scriptoribus, ecclesiaslicis cliam 

^ Yoss. de Hist. Lat. p. 263. 

*>BlondeIlus de Bpisc. p. 73. 

« Vidc Tliomas Pope Biount Censuram Scriptorum 
p. 336. 

«* Inde Isidorus de Arlc Rhetorica, in antiquis rhe- 
toribus Franc. Pilhcei p. 356, 358. 

e Symphoriani Gamperii commentarium in libnitn 
iT Isidon, de B« Medica, memorat Nic» Antonius t.I» 



A non paucis, collegit breviterque cxposuit de omni 
ferme argumcnto plcraque digna scitu , t^t mulla 
bona^ nota; vix alibi reperiunda : lib. i, de Gram- 
matica ; ii, de ^ Rhetorica et Dialeclica; iii, de qua- 
tuor Disciplinis mathematicis ; iv, de** Mediclna ; v, 
de Legibus et temporibus,ubi breve Chronicon cap. 
ult. desioens in anno decimo Heraclii; vi, de Libris 
el Officiis Ecclesiasticis ; vii, de Dco, Angelis et Fi* 
dclium Ordinibus; viii, dc Ecclesia et ' Seclis di- 
versis; ix, dc Linguis, Socictatibus et Cognatione ; 

X, Yocabula ordine alphsLbcti, eorumque Origines ; 

XI, dc Homine etPorlenlis; xii, de Animalibus ; xiii, 
de Mundo et Partibus; xiv, de Tcrra et Partibus ; 
XV, de iEdificiis ct Agris eorumque Mensuris ; xvi, 
de Lapidibus et Mctallis ; xvii, de Bebus rusticis ; 

B xviii, dc Belloct ludis; xix, de Navibus, ^Edificiis, 
et Ycstibus ; xx, dc Ponu, Instrumenlis rusticis et 
domcsticis. Subjungunlur ctiam, pag. 178,fragmenta 
tria de Ponderidus, de Mensuris, variisque Vocabu- 
lis. In notatione originis vocabulorum non semper 
rem taogit acu, uti nec Yarro apud Latioos, ncque 
apud Gr»ecos Plalo, vel Philo apud Judaeos : unde 
acerbior Christoph. Becmanni censura,n// nisi nugas 
agere et risum movere, ct Salmasii nd Ilist. Augu- 
siam pag.28 : Isidorum more suo ineptumi7i[etym0' 
logiis trailendis improbantis, qucni lameti in muUis 
dcfcndendum, alii eruditi docuere. Vide Nic. Aoo- 
nium lom. I, pag. 251 set. Prodiit hoc opus Isidori 
in Italia sex veleri editione sine loco ct anno ; lum 
Augusiaj Vindcl. U72 , per Gintherum Zainer ex 

C Rcullingen, qua} cxstal apud Vencrandum nostrum 
Woltium, et Venei. 1483, el Basil. 1489, Paris. 1509, 
1520, ncc non Haganoa.', apud Secerium, 1529, et 
cum Marciano Capella, cx emendatione Bonavcnliirse 
Vulcanii, Basil. 1577, fol.; tum intcr Isidori Opcra, 
curanle Margarino Bignano, Paris. 1580, fol., alque 
ex Dionysii Golhofredi rccensionc inter scriptores 
Lalinae lingua^ Gene^. 1595, 1602, 1622, 4«» ; deni- 
que cum nolis praeclaris Joannis Griali, qui observa- 
lionibus Alvari Gomezii, Antonii Auguslini ct Pelri 
Ciacconii usus est, in cditione Operum Isidori Ma- 
drilcnsi 1599, rccusa Paris. 1601, et Col. 1617, fol. 
Eximii Codiccs antiqui Msli Lugd. Batavorum inler 

Q libros qui fuerc Isaaci Vossii. 

p.255. 

' Catalogus ha^resium ex Isidoro rcpctilur a Gra- 
tiano parte n Decrcti, causa 24, qu. 3, edilus ciiam 
ab Hieronymo Gebwilcr Argeuior. 1523, 4*, cum S. 
Augustiirrdc Fide alquc operibus cl S. Hicronymo 
contra Hclvidium el Vigilantium : et sparattm a J. 
Quinlino, jurisconsuUo, Paris. 1560. 

B Vide Gesneri Bibl. p. 568. 



59 NOTITIA HISTORICA IN S. ISIDORUM. 60 

2. De Differentiis sive Proprieiate Verborum ■ li- A lia vidclur Joanni Morino lib. iv de Poenitentia, cap. 



ber I, pag. 179, exAgraelio *» nliisqueantiquisdehoc 
argumenio scriptoribua, de quibut dixi in Bibl. La* 
tina, IV, 6. Llber iiyde Differentiis spiritualibus ver- 
borum sacri et moralis argumenti pag. 185. Aueto- 
res cilat Lactantium et Fulgeniium: Liber tertius, 
primo longe plenior, digeslus ordine litterarum, at- 
que notis eruditis illustratus ex edit. Madritensi 
i^99,iQ\,tqniDifferentiarum sive de Proprietate Ser^ 
nwnum inscribitur pag. 194, prsemissa praefatione in 
qua Isidorus notat veteres subtilius verba ei verba 
di^iqxiase, sed po<ilis necessitate metrica termonum 
proprietates confundentibus, consuetudinem obli- 
nuisae ut pleraque ab auctoribus indifferenier acci- 
perentur. De his, ioquit, apud latinos^ Cato primus 



15, § 6 ; quod pluribut probat Oudinus tom. I, pag. 
1586 seq. 

40. De Natura Rerum Iiber ad Sisebutum regem, 
pag. 346. Hic est Liber Rotarum in Chronico Fonta- 
nellensi; Trithemio cap. 232, Cosmographia ; aliis, 
deMundOj vel Asironomicus sive de Astris et in edil. 
Augustana 1472, ioX.^de Responsione Mundi et Ordi- 
natione Astrorum, Yide Nic. Antoninm tom. I Blbl. 
vet. Hispan.,pag.253. Sane non contemnendum opu- 
sculum, inquit Scriverius adYegetii v, 11. «/ dignum 
viri docticensuraMulta indidem fragmenta IHgidiit 
Varronis, Suetonii Tranquilli et aliorum haurienda. 

11. Chronicon ab origine rerum usque ad annum 
quinlum imp. Heraclii, et principis Siaebuti, cum 



scripsitffid cujus exemplum ipse paucissimas diffe' B notis Gardoe de Loaisa, ex edit. Madrilensi. 



rentias, partim edidi,partim ex auctorum libris de- 
prompsiftibique^ lector^ pro delectatione subnotavi, 
Non alius fuit liber quem Ms. habere se iesUitu8,eder<; 
voluit Barthius xxxii, 1, Adversar. Addexxxix, 14. 
Cilat Isidorus in hoc libro etfam grammaticos Melis- 
sum et Palsemonem. 

3. Synoni/morum sive SolUoquiorum libri duo pag. 
216, prsemissa epistola ad Braulionem archidiaco- 
num. Meditationes et prseceptionea morales sunt, 
quae soliloquia vocantur, quia homo solus plangens 
sccum, vel rationem suam in consilium yocans indu- 
citnr : synon^fma vero, quia eadem res aliis aliisque 
verbis repetita inculcatur. Prodierant Antuerp. 
1488, 4». Atque Itallcae versionisa Joaepho Alchaino 



Prseter rem hoc Chronicon alli ad Isidorum Pa^ 
censefn auctorem retulere : hnjoa vero auctor Chro- 
nici pcrinde ut Isldorus Hispalensis Y. ull. Etymolo- 
giar. profttetur se vestigtis insistere Julii Africani, 
Eusebii, Hieronymi et Yicloris Tunnunensis. Prodic- 
rat A. 1477 sub tit. de temporibus; et cum Gcrhardi 
Mercatoris et Matthaei Beroaldi Ckronologia^ Baail. 
1577, 8\ per Thomam Guarinum. In Ms. Yossiano 
Bibl. Leidensis Inscribitur Chronica de sex Mundi 
a^tatibus ; et in ipsis pa|;iais, Imago Mundi, Abbre^ 
viationem temporum vocat Anonymus Mellicensis 
cap. 26. 

12. Historia sive Chronicon Gothorum,^p^^, 274, 
ab aera Hisp. 214 (A. C. 176) usque ad mortem Sisc- 



compositse» editseque Yenetiis A. 1570, meminit Nic. C ^^^i rcgi8,8era666 (A. C. 628), sabjoncta appendice 



Aotonius tom. I, pag. 263. 

4. De contemptu Mundi libellus pag. 227, quem 
ait se scripsisse imitatione libri Ciceronis, illius sci- 
licel quo consolationem de obitu Tullisc suse fuit 
complcxus. Lucem viderat Venet. 1523, 8°. 

5. De Norma vivendi, pag. 230. 

6. Kxhortatio posnitendi^cum consolatione ex fni- 
sericordia Dei^ ad aniinam futura judicia formi- 
dantem, pag. 233. 

7. Lamentum pa^nitentios rhythmis lrochaicis,al- 
phabelo dupUci pag. 234. Incip. : Audi, Chrisie^tri- 
stem fletum, amarumque caniicum. Confer Lucam 
Tudcnsem in Isidori Vila cap. 6 toni. I Act. Sanclor. 
April.) 111, pag. 340 seq. 



de Vandalis, quseadem ferelegiturinlhninehistoriae 
Rodericl Tolelani, et de Suevis^^ p. 277. Prodiit in 
libro secundo Chronicl Luca; Tudensis tom. IV Hi- 
spaniae illustralae, et integrior cum Codice sive XH 
librls legum Wisigothorum ex Bibl. Petri Pithoei, 
Paris. 1579^ fol. et in Hispania illustrata Andreae 
Schotli t. in, pag. 847; et cum scholiis Garciae de 
Loaisa, Taurini 1693, 4<^;et cum Bonav. Vulcanii 
notis, subjunctum Jornandi pag, 201,Lugd. B. 1597, 
8*; ct cum Jornaude ac Paulo Wamefrido Frid. 
Lindenbrogii, p. 181. Bt Vulcanius p. 235, ct Lin- 
denbrogius Hamb. 1611, breve Chronicon Regum 
Wisigothorum^dlunxere. Longe emendatior etauctior 
historia illa exstat in Hugonis Gretii collectione re~ 



8. Oratio pro Correptione Vitce, /lendasemper pec- D runi Gothicarum, Amstelod. 1655, 8®, pag. 767; el 



cata, pag. 239; Oratio contra Insidias Diaboli,p2Lg. 
244. 

9. Epistola ad Massanum sivc Massonem Emeri- 
tcnsem episcopum de Lapsu Sacerdotis et Repara- 
tione data A.C. 609, pag. 245. Edidii ei Canisiust.I, 
parl. II antiqnar. Lecl., pag. 300 (edit. nov^Basna- 
giana? tom. H, partc ii, pag. 1 47), ei Octavianus Ca- 
jeianus Rom. 1616, 4«. Exslat et in Actis Sanctor. 
tom. I April., pag. 342. Vide Nic. Antonium tom. I, 
pag. 263 seq. et 268.H8ec Epistola plane commenti^^ 

^ Vide Goldasitnm ad Valerianum de bono disci- 
plinse, inter paraenetifos veterea p. 54. 
^Perperam deproprietatererum apud Sigebertum 



in Philippi Labbel Bibliotheca novaMstomm pag. 61 
aeq; etin Aguirrii Concillis Hispanise tom. II, pag. 
183 seq. Vide Nic. Antoninm 1. 1, pag.256 seq. 

13. Liber Proa*miorum de Libris quos in Canone 
recipit Ecclesia.Catholica, Veteris pag. 278, et Novi 
Testamenti pag. 282. Quae fuerit eo tempore senten- 
tia Ecclesiae Occidentalis de Canooe librorum sacro- 
rum, ex hoc aliisque Isidori scriptis bepe potest 
inlelligi, ut notavit Richardus Simon in Cenaura 
Bibl. Ecclesiaslicae Dupinianse tom. I, pag. 85fl. teq., 

cap. 55. 

« Habel eiGoldaatiM4a •eriplMihiit r^riia Suevi- 
carum Prancof. 1605» el Ulm. Ilti, fel., p, 3. 



61 NOTITIA HISTORICA IN S. ISIDORUM. 62 

qui eiiam pag. 259 ^eq, notai Latinam versionem li- A lus dc Yiris lilustribus duodecim, deoujus aliis edi- 
bromm Biblicorum non semper Hieronymianam se- tionibusdixi supra tom. UI» p. 259« 



qoi, sed aliam subinde, uti in Psalmis Romanum 
sire Italicum Psalterinm» de quo vide Bonam ii, 3, 
Rernm Liturgtcar., et Nic. Antonium 1. 1, pag. 262. 
14. Cofnmentaria allegorica et vicina iis qua3 inter 
Eucberii et Bedse opera leguntur, sive Qucestiones ei 
mysticorutn Expositiones Sacramentorum in Vetus 
Testamenium ; in quibus auctor ait se sumpsisse di- 
eta ab Origene, yictorino, Ambrosio, Hieronymo, 
Cassiano.AugustinOi Fulgentio,acnostris insigniter 
iemporibus eloquenti Gregorio. In Genesin pag.283, 
Exodum pag. 305, Leviticum pag. 315, Numeros 
pag. 320, DenteroDomium p. 326, Josue p. 330, Ju- 
dicum pag. 333, Ruth pag. 336, Regum librum pag. 



il.De Vita vel 06tYttProphetarum et Apostolorum, 
siye Scinctorum qui Deo placuerunt LXV Veteris,p. 
359, et XXU Novi Test., p. 364. Prodierat in Or- 
thodokographis, Basil. 1569, foL, parte ii, p. 1736, 
et ex veteri ediiione in 4% sine loco et anno ; tum 
Haganoae 1529, apud Jo. Secerium, 4. Usserius al- 
legat Ubellum de festis Apostolorum ia{Martyrologio 
Hieronymiaao, ex quo ait Isidorum bau8i6se quffi de 
Sanctis N. T. scripsit. 

18. Adf7{)r^n^iam,sororem B\X2im,de nativitate Do- 
minUpassione et resurrectione^Regno atque Judicio. 
p. 367. Fragmentum insigne versionis antiquaeTheo- 
tiscae ex Codice Golbertino, quem illustris Baluxius ei 



337 (II, pag. 342 ; III, pag. 344 ; IV, pag. 345) ; In B commuuicaverat, cum Tatiani harmonia vulgavit at- 



Esdram, et de Maccabaeis pag. 347, ex edit. Colon. 
i530,8*.Expo8it!o in Canticum canticorum pag.503. 
Tolnm Yetus Testamentum simpiiciter cxponendo 
pereorrisse Isidomm testatur Sigebertus cap. 55. 
Hoe est quod Isidoms ipse mysticam expositionem 
traditnms : Et quia jam pridem juxta litteram a 
nolns sermo totus contextus est, Sed illum hodie 
desidenmus. 

15. AllegorioB Veteris pag. 248,«/ Sovi Testamenti 
pag. 351, prodierant Haganose apud Jo. Secerium 
1529, 4®. Notse Cypriani Suarez sive Soarii in edi- 
tione Madritensi Opemm Isidori A. 1599. In codice 
Cotelerii inscribitnr hic Isidori liber : de SignificA' 
tionibus Yeteris etNovi Tesiamenti, Wde ad Patres 



quo insigni glossario auxit et iilustravit vir egregius 
Jo. Philippus Palthenius, Ghryphisvirald. 1706,4*. Re- 
pciitum etiam in ccleb. D.Jo. Scbilieri t. 1 Thesauri 
Anliquitatum Teutonicaram. Uim., 1727, fol. 

i9, De Gentium Vocatione, ad eamdem Florentiam 
p. 379. Hoc cum superiore scripto absoivit libros 
duos contra Judasos, Yenet. 1485,4, sive contrane- 
quitiam Judasorum, edxioi apud Jo.Secerium, Haga- 
noae 1529, 4® Venet. 1584, atque in Oceano Juris 
sive Tractalu tractatuum, tomo XIY, p. 23. Inscribi- 
tur etiam de Fide Catholica ex veteri et Novo Testa- 
mentOy vel testimonoriumde Christo et Ecclesia. Yide 
Nic. Antouiuni t. I, p. 262. 

20. De Ecclesiasticis Officiis ad Fulgentium episco- 



Apostolicos tom. I, pag. 738, Braulioni de Nomini- C pu"^ Astigitanum libri U, p. 391. Editi primum a 



bus Legis et Evangeliorum. 

16. Liber de Scriptoribus Ecclesiasticis xxxin, 
p. 355. Prodiprat cnm Hieronymi, Gennadii, Hono- 
rii, Sigebertl et Henrici Gandavensis scriptis simili- 
bus, oditore SuffKdo Petri, Colonise 1580, 8<* ; et in 
Conciliis Uispanicis GarsiaB Loaisae A. 1593 ; et in 
Andrae Schotti Hispania illustrata t. I, Franc. 1603, 
fol. ; et in Auberti Mirei Blblioth. Ecclesiastica, 
Antuerp. 1638, Hamb. 1718, fol.; et in Conciliis 
Hispanicis Loaisae et Aguirrii t, III, p. 71. Non di- 
versus hic liber a libro de Viris illustribus XLVI,qui 
p. 511, ex Garsiae Loaisse Conciliis Hispanicis, Ma- 
drit. 1593, fol., exhibetury tantum addita " capita 
XIII : 1. de Sixto Papa^ i, de Macrobio Diacono, 3. 



Joanne Cochleo Lips. 1534. 4*^ ; deiode ex Cocbleo 
Parisiis apud Yivantium Gautherot 1542, forma mi- 
nore, et 1564« 8<^; et in Orthodoxographis , Basil. 
1569, fol. ; atque in Melch. Hitlorpii sylloge scripto- 
rum de Catholicis Ecclesise ofhciis, Colon. lo68.,foI., 
ubi dosunt duo postrema libri secundi capil i de suf* 
fragiis Ecclesim^ eiquonm suffragia prosunt : atquo 
eornm ioco haec legitur clausula p. 36 : Hoic sunt 
pauca ex multis^ quce probabilium virorum novimus 
percepisse doctrinis^ quorumque eloquia perinde qui- 
busdam in locisanobis interesse noscuntur^ ut sermo 
noster patenis sententiis firmetur. Exstaot hi libri 
etiam in sylloge scriptorum de Officiis Ecclesiasticis 
Romana 1591, fol., Paris. 1610. fol.; et in Biblio- 



Philastrio, 4. Theodoro Mopsuesteno, 5, de Ossio D thecis Patrum Paris. 1644, tom. X; et in auctario 



(primum est in li^ro de S. E.), 6 Rufino, 7. Ver- 
guado sive Vereenndo, 8. Yictorino episcopo, 9. Ida- 
cio Chronici scriptore, 10. Eusebio episcopo Dorilae- 
lano. 11. Cereali, 12. Ferrando Afro, 13. Petro 
Berdensi, et 14. de Marcellino presbytero. Inde cap. 
15, de Idacio. Prisci llianistarum adversario, est ca- 
put secundum in libro de S. E., atque iu deinceps 
capita conspirant omnia ad extremum usque, quod 
mrobique est de Maximo Caesaraugustano episcopo. 
Sttbjunctna ibidem p. 519. Hildefonsi ToleUni libel- 



A. 1624. Exstat et in Act. Sanctor. t. I April. p. 
343. Ex hoc Isidori opere petita dicta in Anonymi 
tractalu de benedictione Dei ad Bathericum episc. 
ab A. 816 ad 842, Ratisbonensem edito a Stevartio 
p. 799 seq., et inedit. Sectionum Canisianarum Bas- 
nagiana t. H, p. 38, Isidori exegesis in Miss(e Ca- 
nonem Paris. 1548, 8°. 

21 Ad Ludifredum, sive Leofredumt Cordubensem 
episcopum, quodnam episcopi et caeierorum sit offi- 
cium in Ecclesia, p. 413, ex Ivone et Gratiano, ubi 



* nia XHI capita, appendieis more subjiciuntur editione Minei, et apud Aguirrium t. 1(1 Concil. Hi- 
Isidoro, HUdefonso, Juliano, ac Felici ToleUno in span. p. 84. 



63 NOTITIA HISTORrCA IN S. ISIDORUM. 64 

deesl pars poslrema qufe ex Ms. offertur p. 486. A alioruin, ex recensione BoHav. Yulcanii, Lugd. B. 



De PraslatU fragmenlam cum Goldasti notis editum 
i60r, 80, cum Yaleriani Cemeliensis sermonc de 
foono disciplinap. 

22. Sententiarum Thcologicarum libri III, cx Gre- 
gorii M. Moralibus magnam partem cxcerpii, p. 414, 
cnm DOtis Garciffi Loafsae p. 427, 452, 478, ex edi- 
tione Taurinensi 1593, 4^ In illiserudila multa, illud 
yero prorsus destitutum naso critico quod p. 483 scri- 
bil Loaisa : Nostris etiam exulceratissimis tempori- 



1600, fol. ; atque inter scriptores Latina^ linguae, 
recensilos a Dionysio Gothofredo, Genev. 1595, 
1602, 1622, i^\ et cum annotationibus Joannis Lu- 
dovici de la Gerda, in cjus Adversariis sacris, Ludg. 
1626, fol., capite 141, p. 317 seq. ; et novissime illu* 
stratae eruditis Jo. Georgii Gra^vii observalionibus, cl 
Auctario GlossarumdLlque colIectaneisThcodoriJans- 
sonii ab Abmeloveen, una cum Lexico philologico 
tertium edilo Matthia? Martinii, Trajecti ad Rheo. 



bus^ OEcolampadii volumen adversus Sacramentum • 1698, fol. (exempla quaedam referunt Amst. 1701). 

Eucharistio!^ Bertramio presbytero ad Carolum Ma- 

gnum ascribitur : Carolostadii opus adversus imagi^ ^^*P'« ^?'*^ ^*« novissima Opemm Isidon editione 

nes ipsi Caroli Magno : Calvini quidam Hber Alcuino desiderantur. 

CaroHM. prosceptori, Isidorilibriinanliquioribusedi- Chronicon breve Begum Wisigothorum. Vide su- 

lionibus inscribuntur de sumfno ^ono, quia incipiunt B pra n. 12. 



a verbis: Summum bonumDeus est^ Lovanii 1486, 
4^ per Joannem dc Wcsphalia, ct Lipsiae 1493, atqne 
sine loco et anno, in 12. Vide Theophilii Sinccri iVa- 
chrichten von alten undrarenBuchern^, 163,Prodiit 
ot Paris. 1519, 12 ; 1538. Hic videtur esse liberEc- 
clesiasticorum Dogmatum Sigeberio cap. 55:nam qui 
in edilione Bignseaua Parisiensi, A. 1580, Isidoro 
hoc titulo tribuilur, anclorem habet Gennadium 
Massiliensem. Isidorus in fide Catholica laudatur ab 
jEnca Paris. contra Grsecos ; sed intelligii libros de 
((uo supra n. i9. Ex libro primo Sentcntiarum cap. 
7. 10 et 38 scq., pctilus liber de Conversis ad Mona- 
chos, qucm vclut incdilum vulgavit Ganisius tom.V, 
II, Antiq. Lect., p. 305 (tom. II, ii, edit. novae p. 
153), ul Conslantino Cajetano observatum. 

23. Epistola; sex p. 486, duae ad Braulionem, ar- 
chidiac(mum una, aliera jam episcopum, tertia ad 
HcIIadium aliosquc episcopos, quarla ad Claudium 
ducem, quinta ad Redemptum archidiaconum , et 
sexta ad Eugenium episcopum Toletanum. Exstant 
et in Aetis Sanclor. t. I, April. p. 343 seq. Ex his 
quintam de usu panis azymi in Occidenlali Ecclesia, 
suspectam habent viri doctissimi. Vide Nic. Anto- 
nium t. I, p. 264. Quarlam sextamque refutat Ou- 
dinus tom. I, p. 1592 seq. Dallseus III, ii, decultibus 
Latinor. religiosis p. 296. W. E. Tentzelius de Sym- 
bolo Athanas. pi 53 seq. 

24. Regula Monachorum capita XXHI, ad Coeno- 
bilas Honorianenses, p. 490. Eadem quse in Codicc 



Sententia de regula Devotarum, SnprB. n. 24. 

De Prcelatis fragmentum, supra n. 21, 

Exegesis in Missce Canonemy supra n. 20. 

Sermones plurimos diversis temporibus hahitos, 
stylo egregio scriptos Isidorum transmisisse ad po- 
steros. scribit Anonymus Mellicensis cap. 26. Sermo- 
ncm in natali S. j€miliani, episcopi Vcrcellensis, 
nis. in tal)uIario Ecclesise Vcrcellensis vidit Jo. Sle- 
phanus Ferrorius. 

Sanctorum trium episcoporum, Religionis Benc- 
diciinae luminum, Isidori Hisp., Ildephonsi Tolelani 
et Gregorii R. E. cardinalis episc. Hostiensis Vita ct 
actioncs scholiis illnstratae. Accesserunt opuscu^a 
qua^dam ejusdcm Isidori antea non edita, Rom. 1616, 
C 4°, curante Conslantino Cajetano, Syracusano : ni- 
mirum Sermo brevis in die Nativitatis Domini, alius 
de sanctis Angelis, Fragmenta commentariorum in 
Regulam S. Bcncdicti, de quibus vide Nic. Anlonium 
tom. I, p. 268. De conversis ad Monachos, supra n. 
3. Oratio sive ConfessiOy quam iterum edidil Jo. Ta- 
maius Salazar tom. H Martyrologii Hispani. 

Hymnus duplex in laudcm S. Agatha^ exslat in 
Actis Sanctor. tom. I, Febr. v, p. 596. Unus in- 
cipit : Adesto plebs fidissima. Aller : Fesium insigne 
prodiit. 

Explanatio Danielis prophetae, ct de Susanna ms. 
in Bibl. Leidensi. Vide Catalcgum p. 329. Commen- 
tarius in Cantica canticorum qui legitur inlerGrego- 
rii M.Opera, Isidoro in quibusdam Codd.tribuilur.Li- 



Regularum Holsteniano Rom. 1661, 4^ p. 118, cl D her de Ordine creaturarum, ad Braulium cpiscopum 



Paris. 1663,4^.Caput ultimum, S«n/^n^/arf(? Reguta 
devotarum, in Edmundi Martene lom. IX Monumen- 
torum vetcrum p. 160. 

25.Z)e Conflictu Vitiorum et Virtutum liber p.497, 
qui aliono loco lectus inter opera S. Ambrosii, Au- 
gusiini, Lconis Magni. Vidc Nic. Anlonium tom. I, 
p. 265, qui malit tribuere Ambrosio Autperto, quod 
Oudiuo etiam piacet tom. I, p. 1596. 

Nota' vivorum doctorum in Isidori opcra pcr Joan-^ 
nem Grialum colleclae et auciH? p. 523, 618. 

26. Liher Glossarum ex variis glossariis, qua» sub 
Isidori nominc circumferunlur collccius p. 618,631. 

Frodierc ct cum glossis Grieco-Iatini^ Philoxcniet 



urbis Romse (Csesarauguslse) editus a Dacherio t. I. 
Spicileg. p. 268 (cdiL novae tom. I, p. 225). Vide 
Nic. Antonium lom. I,p. 266, ubi disquirii quomodo 
Romae potuerit nomine Ca^saraugusta vcnire. 

Liber de Miraculis Christi, Nic. Anlonius p. 267, 
ex Monastico Anglicano p. 223. 

De S. Trinitate, Trithem. 

De corpore et sanguine Domini, id. 

De institutionejejunii Quadragesimalis fragmen- 
lum edcrc promisit Boxhomius notis ad Clodium Al- 
binum Spartiani. Sed fortasse idcm fuit cum lib. i, 
cap. 36, de Officiis Ecclesiast. 

Departibus Ordtionis^ Ms. in Bibl. Caroli de Mont«> 



65 T£ST(MONIA D£ S. ISIDORO HiSPALEKSI. 66 

chal ; foriasse non diversum a capitibus quibasdam k nempe Y ultra numerum quem ediii prijbferunt. Id 



libri primi Originum. Similiter de Numeris quod 
Braulioni memoratur ex iibra tertlo, e|i de Hasresibus 
ex libro octayo. Etiam iibrum de Nominibus Legis 
et Evangeliorum et librum de Mysteriis Salvatoris 
puto latere in num. 43, 14, 15. 

Librum PropheUarum Isidori, pseudo-LuitpranduSt 
p. 486» adversariorum ait se viditise scriptum iingua 
Latina, Gothica ; vulgari Hispana et Arabica. 

Lucas Tudensis in Vita cap. 5, p. 340, nescio 
quod ejus Alphabeium PapimJudicum* memorat, et 
alphabetum verbalium^ Theologicarum distinctUh 
ftttfn, alphabetum librorum, orationis, 

De oratione Synodali in synodo Hispalensi A. 636, 
pauio ante obitum habita, in qua Arii bseresin ct 



vero discrimen non inde provenit, quod addita aint 
qusedam supra edita, sed ex diversa tantummodo 
disponendi operis raUone. Ita ergo distribuitur. Qua- 
tuor priores libri sunt ut in editis excepto quod libri 
IV, cap. 13, de initio medicin» deest. In iib. v 
variat nonnihil Chronicon Isidori, quod iocipit in 
hoc codice : Ordinem Temporum, Reliqui dein iibri 
usque ad cap. 26, lib. xviii pari passu cum editis 
procedunt, sed initium capitis 27 in editis est in co« 
dice initium libri xix. Tum caput 20 lib. xviii in 
editis est ibi liber xx. Liber xxi incipit a cap. 52 
lib. xvui. Liber xxii est caput 60 libri xvin. Li- 
ber xxui exorditur a cap. 7 iib. xix. Liber xxiv a 
cap. 20 iibri xix. Denique totus iiber xxv libro xx 



Acephalitarum supcrstitionem condenEmavit, menUo- B editorura cohseret. Additamenta ilia, qua* in edito 



nem facit Braulio, et scriptor Yiiai cap. 9, tom. I 
Act. Sanctorum April. p. 347. 

Missale et Breviarium Hispanicis Ecclesiis pra^scri- 
ptnm ab Isidoro non satis constat, atqiie dubitant 
viri eniditi Liturgiam Mo^arabicam sive Mixtarabi' 
cam ad Isidorum auctorem referrc. Confer W. E. 
Tenszelium de ritu Lectionum sacrarum g 54. Legum 
etiam Wisigoihicarum libros XII, a Petro Pithoeo, 
Paris. 1579, fol., et in Frid. Lindenbrogii Codice 
Legum anUquarum, atque in tomo tertio Hispania» 
illustralse editos, post Isidorum demum coilectos 
docent. Confer Nic. Antonium tom. I, p. 269, 270. 

De Collectione Canonum^Conciltorum eiEpistola- 
rum Decretalium adhuc ut ferunt inedita, certe di- 
versa' ab illa Isidori Mercatoris^ vide quae notavi C 
lom. XI Bibi. Gr^c^ p. 13 seq. et 66, et Nic. An- 
tonium tom. I, p. 270 seq. 

Interciderunt commentarii (Ulegorici in plures ii-* 
bros Vet. Test. et litterales universi. Yide supra 
n. 14. 

Yeniam pelo ab sequis lectoribus, si eorum sub 
oculis hic repraesentem omiiium quotquot unquam 
audierim vcl iegerim, vetustissimum codicem Ety- 
mologiarum S. Isidori, quem servat Bibliotlieca Ma- 
iatestarum Ca^natensis, iibrum, quem credo scri- 
ptum saeculo vii. Continet vero ille. iibros XXV» 

* An Patronymicorum? 



Parisiensi 1601, p. 269, seorsum dantur hic etiam, 
sed non omuia comparent ad marginem descripta, ut 
ialentumf etc, mina^ etc., obolus^ eic, siclus, etc. 
Sunt vero haic addititia alterius ct paulo recentioris 
manus, quam reliqua omnia. Variantes queedam oc* 
currunt nou coniemnendae, quas tamen ego majori 
diligentia annotare ex temporis angusUa prohibitus 
sum. Unum hoc tantummodo non neglexi. Quo loco 
inedito lib. xix, cap. 19, legitur Canterium, Gallaia, 
Gavia; ibi est Cauteria Lingulina. Denique in fine 
iibrieadem ac caetera manu versus isti leguntur : 

Ut est iabor agricolis Isie) vomere prosoindere terras 
Est mibi arandineos {iic) eaiamns suicare novaies. 
lile etiam tostas congandet cernere messes, 
Sic et ego finem iecto concludere versum {tic). 

Libros de officiis nactus sum in altero ms. codice 
Luccnsi, saeculo viii scripto, aique in illo postrcma 
duo illa capita dcaiderari animadverti, qua; et in Hit- 
torpii editione desunt ; sicut et ibi pariter iisdem 
vcrbis, quibus et editus Hittorpianus totum opus 
concluditur. 

Denique praetereundum haudquaquam duco col- 
lectionem canonum Isidorianam evulgasse Romae an. 
1741 virum el. Cajetanum Cenni, qui et adductis in 
Praefatione argumentis sincerum illum Isidori Hi* 
spalensis fctum esse demonstrat. 



TESTIMONIA DE S. ISIDORO HISPALENSI 



Sancti Braulionis, Cmsaraugust, episcopi, Pramo* D 
tatio Ubrorum D. Isidori. 
IsidoruB vir egregius, Hispalensis Ecclesiae epi- 
seopus, Leandri epiacopi auccessor et germanus, 
iloruit a tempore Mauritii imperatoris, et Reccaredi 
regis; in quo quiddam sibi antiquitas vindicavit, 
imo nostrum tempus antiquitatis in eo scientiam 
iniaginavit : vir in omni locutionis genere formatus, 
iit imperito doctoque secundum qualitatem scpmonis 
existeret aptus, congrua vero opportunitate loci in- 
eomparabili eloquentia clarus. Jam vero quantus 



sapieotia fuerit, ex ejus diversis studiis ct elaboratis 
opusculis perfacile prudens lector intelligere poterit. 
Denique de iis quae ad notitiam nostram venerunt, 
isia commemoravi. Edidit libros Differentiarum duos, 
in quibus subtili discretione ea quae confuse usu 
proferuntur sensu discrevit; Prooemiorum librum 
unum, in quo, quid quisque liber sanctse contineat 
Scripturae, brevi subnouitione distinxit; de Ortu el 
Obitu Patrum iibrum unum, in quo eomm gesta, di- 
gnitatem quoque, et mortem eorum, atque sepulturam 
aententiali breviute subnoUvit; ad germanum auum 



67 TBSTIMONIA DE S. ISIDORO HISPALENSI. 68 

FaIgetitiain,episcopamA8tigitaDQm,Officiorumltbro8 A Ghintllfluii regis, sana doclriDa praestanlior cunctis, 
dvos, in qnibas orifioem Offlciorum, car anamqaod* et eopiosior operibus cbaritatis. 



qoe in Eocldsia Dei agatur, interprete suo stylo non 
sine Majorum auctoriiale elicait; Synonymoram 
libros duost qnibas ad Gonsolaiionem animfie, et ad 
Spem peitipiendae venise, intcroedenle raiionis exhor- 
titionot erexit ; de Natora Rernm ad Sisebatam re- 
gem libram anam, in qao tam de Bcclesiastieoram 
Doctoraai quam etiam de Pliilosophorum indagine 
obscnra quedam de elcmentis absol? it ; de Namerla 
librumanum, in quo Arithmeticam propier Nameros 
Ecclesiasticis Scriptaris insertos ex parte tetigit disci- 
plinam ; de Nominibus Legis et Bvangeliorum librum 
annm, in qno ostendit qaid memoratse personsB my- 
sterialiter significent ; de fleresibas libram annm, in 



Ex sancH Mephonsi, Tbletani episcopi, lihro de Vi' 

ris Illustribus. 
Istdonis post Leandrum fratrem Hlspalensis sedis 
provincisB Bethic% cathedram tenait; yir decore 
simul et ingenio pollens : nam tanlae jnconditatis 
afflaentem coplam in eloqnendo promerait, ot aber- 
tas admiranda dicendl ex eo In stoporem verteret aa- 
dientes, ex qno audita bis, qui andisset non nisi 
repetita saepius commtfndaret. Scripsit Opera, et exi- 
mia, et non panra, id est libram de Orta et Obitu 
Patrum ; librum Lamentationis, quem ipse Synony- 
mornm vocavit; libellos duos ad Florentlnam soro- 
rem contra neqnitiam Judaeorum ; librum de Natura 



qno Majoram secutus exempla, breyitate qoa potuit, B Rerum ad Sisebatam prindpeni ; librum DifferenUa- 

ram ; librum Sententiarum. Collegit eliam de diversis 
aucloribus, quod ipse cogaominat, Secretonim Ex- 
positiones Sacramentornm, quibus in unam congestis, 
idem liber dicitur Quaestionum. Scripsit quoque in 
ultimo ad petitionem Braulionis Caesaraogustani epi- 
scopi librum Etymologiarum, quem cum muUis annis 
conaretar perficere, in ejus opere diem extremum 
visus est conclnsisse. Floruit temporibus Reccaredi, 
Liavanis, Witterici, Gundemari, Sisebutis, Suinthi- 
lani, et Sisenandi regara : annis fere qaadraginta 
tenens pontificatus honorem, iosignemque doctrinae 
sanets gloriam pariter et decorem. 
Bx Sigeberti Gemblacensis libro de Viris lllustribus. 
Isidorus Janior, Hispalenais episcopus, malta.scri- 



diffusa Gollegii ; Sententiarnm libros tres^ qnos flo- 
ribus ex libris papse Gregorii Moralibas decoravit ; 
Chronicorum, a principio Muodi usque ad tempus 
suumv librum unum nimia brevitale collectum ; con- 
tra Jndfleoa, postalante Florentina germana sua pro- 
posito virgine, libros duos in quibas omnia qnse Fides 
Gatholioa credit, ex Legis et Prophetaram testimoniis 
approbavit ; de Yiris Itlnstribus librum «nnm, cai nos 
ista aubjunximas : Monastieae BegulsB libmm unam, 
quem pro Patrise asa et invalidorum animb decen- 
lissime temperavit, de Origine Gotthorum, et Regno 
Suevorum, et etiam Wandalorum Historia, librum 
unum; Qoflestionum libros duoa, qaosqui legit, vete- 
rum tractatorum multam supcllectilem recognoscit ; 



Etymologiarum codicem nimia magnitudine, distin- C psit. Scripsit ad Braulionem episcopum vigintt libros 



ctum ab eo titulis, non libris, qucm quia rogAtn meo 
fecit, quamvis imperfectuni ipse reliqucrit, ego in 
viginti libros divisi : quod opus omnimodo philoso-? 
phiee conveniens quisquis crebra medilatione perle- 
gerit, non ignotUs divinarum humanarumque rerum 
scientia merito erlt, Ibi redundans diversarum artium 
elegantia, ubi qasecunque fere sciri debentdr, restri- 
cta collegit. Sunt el alia ejus viri multa opuscula, et 
in Ecdesia Dei mutto cum ornamento inscripta. Qucm 
Deus post tot defectus Hispaniae novissimis tcmpori- 
bus suscitans (credo ad reslauranda antiquorum 
monomenta, ne usquequaque rusticitate veterasce- 
remus), quasi quamdam apposuit destinam. Cui non 
immerito illnd philosophicum a nobis aptalur : Nos, 



Btymologiarum. Scripsit librOm Prooemiomm de li- 
bris Yeteris et Novi Testamenti, quo^ in Canonem 
recepit Ecclesia calholica; de Boclesiasticis Offi- 
ciis, ad Fulgentium ; de Ortu, Yita et Obitu sancto- 
rum Patrum, qui in Scriptura laudibus effemniur ; 
ad Orosinm, libmm de Significationibus Nominum ; 
ad Sisebntum, librum de Natura Rerum. Scripsit et 
libram de Differentiis Yerborum ; libmm de Proprie- 
tate Remm; libmm Sermonum; libmm Bccleaiastl- 
comm Dogmatum. Scripslt Synonyma^ ubi inducun- 
tur dttse personae : una bominis plangentis, altera ra- 
tionis admonentis. Scripsit et Lamentum Poenitentis, 
distinctum alphabeto, addita oratione. Scripsit de 
Conflictu Yirtutum et Yitiomm librum unum ; de 



inquit , in nostra urfoe peregrinantes errantesque D Mysteriis Salvatoris libram unura. Totum Yetus Te- 



tanquam hospites, tui libri, quasi domum rcduxe- 
runt : ut possimus aUquando qui et ubi essemus 
agnoscere. Tu etatem patriae, tu descriptiones tem* 
porum> ttt sacromm jura, tu sacv rdotum, tu dom&* 
slicam pablicamque disciplinam, tu sedium, regio* 
num, locorami ta omnium divinarum hamanaramqoo 
reram nomina, genera, offleia, causas aperuisti. Qio 
vero flumine eloqaentiae» ei quot jaculis divinaram 
Scripturarum, aeu Patrum testimoniis AcephaliUram 
bsereaim confoderit, synodalia gesta coram eo His- 
pali acta declafant. In qna oonira Gregorinm pra^- 
fiits bsereais aatistitem eam asserait veritatem. Obtit 
i6»|MNribtta Heraclii imperatoria, ei Gbrisiianisaimi 



stamentum simpliciter exponendo percurrit. Scripsit 
et alia sseculari litteraturse competeaiia, quse com- 
memorare nihil ad nos. 

Obitus beati Isidori a Redempio Clerico recensitus, 
Visam eai mihi, ui ttt» sanctitati breviter expo- 
nerem, qualiter bonae recordaiionis dominua me as 
Isidoms Hiapalenaia Bodesiee meiropolitanaa episeo- 
pus poeniteniiam aoceperit, suamque confessionem 
erga Deum, vel homines haboit; vel quomodo de 
hoc ssecttlo ad ecslam migrarit, fideli prsenotailoaia 
meae atylo, iae dileciioni noiesoerem. Que res me 
primum corfipaiii |^ hac aotticitudine, qaam ex 
amore in eum ^fferiiB, veeirsB eharitaU gratiAa 



69 AD BTTMOLOGIARUM UBEOS ADMONITIO. 70 

agere; deiode, quiaverasapprim6reneqtteo,elqaod k oonspectu tuo, quanto magis ego honio, qui bibi, 



de eo, pauGa de multis colligere potui, te orante, 
dicere cogor. Dum finem suum, nescio qua sorte, 
jam prospieeret, et fatigatum corpus aegritudine as- 
sidaa sobtilitef aninife natara prsevideret, tantam 
eleemoeynam quotidianis diebus per sex pene men- 
ses, seu amplius, plusquam erat solitus pauperibus 
-ab eo est erogaia, nt oriente sole usque in vespe- 
mm mnitis iUis in aoeipiendam maneret snbsten- 
tiam. Post hsc vulnere percussus est, ita ut dum 
fdi)ri8 in corpore convaledcerct, et cibum rejiceret 
debilitatus stomachus. Ad piBuitentiam convaluit« 
alque snos foepiscopos, Joannem scilieet et Apar- 
tinm beatissimos, mox adesae fecit prsesentes. Bt 
dmn a cenula sua ad basilicam sancti Vincentii roar- 



quasi aqua», iniquitatem, et sumpsi, ut colostra, 
peccatum. His igitur consummatis, corpus et san* 
guinem Domini cum profundo gemitu cordis, indi- 
gnum se judicans, ab ipsis si^soepit pontificibus. 
Deinde eorumdem saeerdotum, et quiounque de 
clero erant, dvium cunctarumque plebium veniam 
precabatur, dicens : Deprecor vos, sanctissimt Do- 
roini roei sacerdotes, sanctamque congregationem 
dericorum et populi, ut pro me infelioi el pleiio 
omni sorde prccati ad Dominum vestra porrigatar 
oratio : ul qui meo merilo Dei non sum dignus im- 
petrare clementiam, iotcrcessu vestro merear conso* 
qui meorum veniam delictorum. Dimittite mihi ob* 
secro, indigno, quod in unumqnemque commisi 



tjris adduceretur, cancta agmina pauperum cleri- B vestrum : si quem contempsi odio, si quem rejeci im- 



eonun, rdigiosorum omnium, cunctarumque hujus 
dvitalis plelHum cum vocibus et magno ululata eum 
snseeperunt, ut si ferreum possideret quispiam pe- 
clnsy solveretur mox in lacrymas. et lamentum to* 
toa. El dum in prsBdidi martyris basilicam juxla al- 
tui» eraeeUum in medio poneretar choro, mulie- 
mm tarbas longius stare pnecepit, ut in acdpiendo 
ipae peenitentiam, virorum taotum^ non illarum, 
dna eum eemereuu: prsesentia. Bt dum a prsedictis 
aaeerdoUbas ab uno cilido, ab altero super se 
mitti..... ^ponere dnerem, expandens manum ad 
cfldum, ita exersua est, dicens : Tu Deus, qui nosti 
eorda beminim, et Poblioano longe posito, dum pe- 
clQ8 persnteret saom, dimitti peccata dignatas es ; 



pie charitatis consortio, si quem maculavi consilio, 
si quem laesi irascendo : dimittiie nunc peteoti, 
imo et poenitenti. Et dum una voce omnes pro eo 
indulgentiam postulassent, et unicuique debiti sua 
vincnla, vd chirographa' condonassent, circamstan- 
tes ilerum admonnit, dicens : Sanctissimi Domini 
mei episcopi, et omnes qui adsunt, rogo et obsecro 
ttt charitatem invicem vobis cxhibeatis^ non redden- 
tes malum pro malo, ncc vditis esse susurro in po- 
pulo, non inveniat in vobis hosiis antiquus quod pn- 
niat, non reperiat a vobis relictum lupus rapax 
quem auferat, sed poUus ereptam ab ore lupi ovem 
pastor suis bumcris congaudens reporlet ad haoc 
caulam. Igitur post hano confesdoaem, vd oratio- 



qui Lazamm dormientem de monumcnto post reso- C nem, residuam egenis et pauperibus mox dari jusdt 



latiooem camis die quarta dignatus es resusdtare, 
el Abrahse patriarehe sinus eura recipere volui- 
ati; lasdpe hi hae hora confesdonem meam, et 
peccala, qoae innumerabiliter eontraxi, ab ocalis 
diffsr toia : aoD reminiscaris mala mea, cl joventutis 
detiota ne nMfluaeria. Tu, Domine, non posuisti poeni- 
tentiam Jaslla, qai non peccavemnt tibi; sed mihi 
peecatori, qoi peccavi super numemm arense maris. 
Non inveaiat in me hostis anliquus, quod pimiat. 
Ta sds, qaia postquam infdix ad onus istud, po- 
lios quam ad bonorem, in hane sanctam Ecclestam 
indigne perveni, peocare nunqu^m sinivi ; sed nt ini- 
que aferam, laboravi. £t quia tu diiisti : In qua- 
canqne hora peccator a viis suis reverterit, omnes 
hiiqnitates suas Iraderes oblivioni : hujus prsecepli D 
iDeroor snm tw*. Clamo utique cum spe et fiduda ad 
le, cajas ccelos aspieere non sum dignus prse multi 
ladine peecatomm, quee coaversantur in me. Adeslo 
ei sttsdpe orationem meam, et mihi peccatori dona 
veniam postulatam. Quod si coeli non sunt mundi in 



pecuniam. Gui tamen fideli sit dubium, ut non sta- 
tim, dimisso omni facinore, assodaretur societatibus 
aDgeloram? Interea se ab omnibns osculari studuit, 
dieens : Si ex toto corde dimiseritis ea quie in vos 
adversa vel prava usque haclenus intuli, dimittet 
vobis Greaior Omnipotens omuia delicta vestra; ila 
ut sacri fontis unda, quam hodie devotus est popu- 
Ins percepturu», sit vobis in remisdonem peccato- 
rum, et hoc osculum inter me et vos maneat in lc- 
stimonium futuroram. Completis his omnibus, ad 
oellulam reduetus est, et posi diem eonfeasionis vel 
poenitentiae quartum pastoralem jugiter eurAm, et fi- 
nem suum consummavit in pace. Amen. Sub dic 
pridie Kalend. Aprii., luna xix, sera dglxxiv. 
Ex concHio ToUtano viii, cap, 8. 
Nostri quoqoe sieculi doctor egregius, Bcclesise 
catholicse novisdmum decus, prsecedentibus letale 
postremus, doctrinse comparatione non infimus, et 
(quod miyus est) in saecuioram fine doctisdmus, al- 
que cnm reverentia nominandus, Isidoras. 



J. GRIALIS AD ETYMOLOGIARUM LIBROS ADMONITIO. 

Origines verbomm qui tradunt, dve se intra granmiaticomm fines contineant, sive philosophandi studio 
laHaa evagentur, dve nlramque ( quod sanctus Isidoriis fecit ) sequantur ; periculosae tractant ptenum opus 
ale«. Id quod non modo Plato, et Varro, Stoicique ( qnos hujus rei persludiosos fuissc e Clcerone noti- 
fflna), aed gravisdmi qnique e nostris nimium experli sunt. Neque tamen ipsoram culpa, scd eoram 
ffiHo» qoi ^ ilU apeetariat, aoa suni satU asseettti. Gojua rd caput illud esl prsedpuam, qaod cum 



71 AD KTYMOLOGIARUM LIBROS ADMONITIO. 72 

uniuscujusquc vcrbi ( ul ait Varro ) naiurse sint duae, a qua rc, et in qua re vocabulum sil impo^ituin, 
illudque specUire grammatici, lioc magis sit philosophi : priorem illam rationem ingressis, huicque disci- 
plinae ( qua: '£TU|jLoXoYtx7) dicitur ) insistenlibus mulli difficilcs se ct morosos idcnlidem cxhibent; du'ti ad 
syllabas et Jittcras oronia rcvocantes, si quid paululum dcerrarit, id ul dissimulent, impcrare sibi non 
possunl. At qui altcrum gcnus ( quod Tzzpi (77)[xaivo[iiv(ov idem Varro nomioat) sibi proponunt; dum rebus 
ipsis edoccndis, atque ocuhs subjiciendis intenti, occasionem tantum in vocibus captant, ncquo lam vcrbis, 
qoam rebus lucem inferre student; ii vero, dum parum grammaticos videri so negligunt, in minus erudito- 
rum opinionem incurrunt : cum sint maxima ex partc illis ipsis, qui artem hanc unam profitentur, ea in 
ipsa longe solertiores, modo aoimum ad eam rationem adhibc&nt, quam serio sc nosse dissimulant. Quis 
enim credat, quse res minutissimis grammaiicis obviae sint, eas doctrinarum onmium parentes, ac re|>crtorfs' 
usque adeo fugisse, ut se deridendos levissimis hominibus tam saepe propinarintY An erit, qui Ciceroni 
tumultom limorem multum, Sulpitio tcstamentum mentis testaliooem, TcrtuUiano limum liquorem opimum 
fuisse, persuasum habcat? Aut qui Sylvestrum, et Romanai synodi Patrcs Guriam a cruore diciam existi- 
masse arbitretur ? Nam cx Platone, Varrone, Hieronymo exempla congererc supcrfluum. Cum duo priores 
jam olim ea de re vulgo male audiant : Hieronymus vero culpam hanc ( si modo culpa est ) ila agnoscat, 
ut sibi ipsc ignoscat; neque enim aliter toties illam in se sdmitterct, Graecis, ct Lalinis nomioibus Hebrai- 
cas DOtationes (ut ipsius utar verbo) tam violentcr assigoans. Lusisse, ioquies,gravissimos viros? Noo nego. 
IUud aio assecutos, ul cum lusisse existimari voluerint, turpiler labi minus prudcniibus hominibus videantur. 
Sed rursus eos, sive lusus, sivc ineptias appellent ; non carere fructu cl uttlitatc dico. Nam, quin res, aut in- 
volutas explicent, aut obseuras in apertum producant, aut quH; notic, manifestseqne sint, acrius, ut seosus 
irritent, faciant, a>qous harum rerum aestimator oegabil nemo. Mantum ( quod indumentum Hispaoicum 
dicit esse Suidas ) Isidorus, quod manus tegat taotum, nomioatum vult. Qua notatione profusiore nos ea 
veste nunc uti osteodit, utpote qnae non maous solum, scd pedes quoque jam teget. Loricam ooverat e 
Servio suo ( neque enim librum alium tam lcgendo triverat ) tegmen esse de loro factum. Loris carentem 
dixisse maluit ; ut a lorica, qoas jam olim exolevisset^ ad circulis eonscriam ferrcis Lectoris animom ocn- 
losque converteret. Sexcenta sunt hujusmodi. De detinitionibus qoi scripsere, cum unam, quae rei naturam 
proxime attingat, verae definitionis nomine digncntur, tamen rehquas ita non fastidiunt, ut carum pluriroa 
genera sedulo conquirant ( nam quindecim, aut iis etiam plura Victorinus ct Boetbius prodidere ) nota- 
tionum, quae verborum enodaliones, descriptioncsque sunt, conccptiones varias, cur tanloperc avcrsentur, 
si quaeras : causam quam aflerant ? Nisi fortc, id se indignari, quod aberrationes hujosmodi in veri)orum, 
quam in rerum lusu magis appareant. At minori apparent cum periculo, non minori interdutn cum fruclu. 
Ut si qua in re, in hac plane verum sit, quod ait Flaccus : Ridiculum acri, foriius et meltus magnas pie- 
nimque secat res. Sed ad Isidorum redeamus. Qui cum omne scriptorum genusdiligCDtissimcpervoIularet : 
optimum ratus, si parum erudili saeculi hominibus brevem, facilemquo viam ad disciplinas omnes aperirel : 
ut simul, et rerum, et verborum notitiam traderet, quaque liceret, in ipsis vocibus hserere omnia osten- 
derct; nihil aptius visnm, quam si vocum cnucieandis notionibus, et proprius earum osus osleoderetur, et 
rerom iisdem sabjectirum, audito sono, obversaretur ante oculos, maneretque veluti spectrum quoddam, 
atque simulacrum. Quod cum faccret, plurimas quidem sive origines, sive expiicaiioncs e vetcribus scripto- 
ribus desumpsit; scd neque veritus est ipse illorum exemplo ( quod bonum sibi esset, atque commodum ) 
novas quoque proferre, consimilique ludo ludere. Eorum, inquam, exemplo, quoram semulari exoptavit 
negligentiam, non admodum curans levium criticorum obscuram diligeotiam. QQif si Mvk^ iQ ^o carperent, 
attendissent, minus sa^pe, minusqoe audacter in illum sieyirent. Ridiculi enim plane ipsi sunt, cum ca 
nmltoties rident, que illorum, quos ipsi venerantur, quosque hic nostcr auclorcs habuit, bona ex parte fuisso 
reperiuntur. Quos spero fore jam a^quiores, cum multa, qua3 quasi Isidoriana, cachinno excipiebant, vctu- 
siioribus auctoribus reddita videbunu Quod si hoc opus, aut perfecissct D. Isidorus, aut non damnis auxissent 
maximis lectores : non diffideremus fortassc omni illom propemodum culpa iiberare. Testatur enim ex 
veteris lectionis recordatione collectum : aliorum autem vitia prseetare nolle se, discrte ipse profitetur. 
Nunc vero, cnm auctoris summa abfuerit manus, interpplaritque liaBc, et digesserit ( ut quibusdam vidctur ) 
Braulio; lcctores, quod inhoc volumine saiis magoam, 'satisque lauiam librorum supelleclilem perid tcmpus 
sibi esse ducereot, (juidquid aliunde posscnt, huc congererent; librarii, quidquid illitum chartarum margini 
ccmerent, pro sequisque ccrtatim in contextum infcrrent; cujus audaciae ( an impietatis poiius dicam ? ) 
tam multts aliorom delictis ad Isidori invidiam abuti? Sed ut quid in co reprchendant, videamus, accusa- 
lionis canita proposuisse fuerit operae preiium. Vocibus ( inquiunt ) Latinis Graecas, Graecis Lalinas origincs 
tribuil. Ou^ priora sunt, e posicrionbus oriri vult. Orlographiae rationem nullam ducit. Quae vcrborum 
productiones sunt, in stirpibus, et radicibus numerat. Pro certis originibus origines alias, qua^ signiiicptio- 
nibus subserviant, arbitrio suo supponit. Ad hanc opinor summam orimiua omnia referri. Quiv nisi com- 
munia illi cum optimis auctoribus ostendero, non cansam dico, quin, quod meritus est, ferat. Sed pluribus 
exemplis non utar : quod indicatis locis, fncile sibi quisquc ingentcm sylvam comporlare possit. Artem ct 
oratorem Latinas esse voces ambigit nemo. At artem Donatus d^pE-cTjv^ oratorem dpTjx^jpa voluit essc 
Festus. Quam mulia codem modo Varro ex iis etiam, qua> in utroque agro ( ut ait ille ) non «erpunt? 
Qnid ? Qui ex nostris Jesum ?a<7iv, Cephas xe^oXijv esse dixcrunt, quorum numinum certas origines et 
inlerpretationes ex Evangelio noverant? At qui viri? Qoatuor a figora quadrala deduxil Isidorus, cum 
quadralum e quatuor oriri rectum, simpiexque videatur. Noone jus codcm modo a justitia traxit Ulpianus? 
Orthographiae ralionem nuliam ducil. Quid? Qui hortum ab oricndo, aut hedoraro ab cdendo, aut ab hse- 
rendo dictam docet? At is est Fcstus Pompeius. Cui vero productioncs pro stirpibus non sinl, ut Sulpitio 
in lestamento, Aquillio in poslliminio; corum, qui in hoc ludo se exercuerunl, arbitror omniuo fuisse 
neminem. Quid illis facias, qui de originum suppositionibus, auo significaliones magis appareanl, quse- 
runtur? Nisi grammaticorum intcr jul^s plorare cathedras? Nam cum sinistrum, quanlum ad auguria 
attinet, et scuatorem, quantum ad agendi facullatem, utrumquea sincndo trahit Scrvius; nonne aliud 
vcriloquium sciens, prudensque dissimulat? Quid? Quod nonnunquam ita fieri res ipsa cogit. Germanum 
negatesse Varro de codem ^ermine, scd de eadem genitrice manantem. Quid cum dignitati, vel honestaii 
serviunt, aut mclius aliquid lonuunt; quam voces prae se ferant? Ignorabat idem Varro, culinam^ quam iu 
postica domus parte fuisse dixerat, a postica aniofialis parte dictam? A colendo ignem doxisse maluit. 
Obscurum Isidoro fuerat, medicinam a mcdcndo oriri? A modo deflexit ; ut ejns quaiis usus esse deberet, 



13 



ETYMOLOGURDM LIB. l. 



74 



oslenderct. Sed insUnl clamoribus, atquc urgent ; ctymologias, vcrilocpiiaque, qua» neque etymoloffiae, 
neqae veriloquia sint, appellari nequaquam debuissc ', ilaque neque elymologiarum nominc libros fuisse 
prsscribendos. Quasi non aXau>v aipTus ^ Ixm^loXo^Ioi a Galcno dicia sittSed laborasse i lane videtur 
sanctissimus vir, ut opus longe ulilissimum, el ( ut iila fercbanl tempora ) immensi laboris, exigne admo- 
dum, ci ( ut ita dixerim ) cxilitcr indicaret. llaque rerum plurimarum doclrina referlcs Commentarios, 
qaasi nomina sola coniinerent, Elymologiarum libros appellari voluil, aiil c^rie, cum longius progressus est, 
opus de quarumdam rerum originc ad Braulionem mitlere se scribit. Qua praescriplionc quid verecundius, 
aut modestius excogiUri potuit? Erg^o id iHe conseculus est, ut posteri non quarumdam, sed omoium 
( prope dixerim ) rerum, ac verborum ab his libris liabere se cognitionem ad hapc usque tcmpora perpeluo 
agnoveriot, et magna voce pra?<licav< rint. 



SANGTI ISIDORI 

HISPALENSIS EPISCOPI 

ETYMOLOGLiRUM 

LI BRI X X. 

* Jprcefatio. 

Domino meo, el Dci servo, Braulioni episcopo, Isidorus. En tibi, sicut pollicilus sum, misi opus de ori- 
gine quarumdam rerum, ex veteris lectionis recordatione collectum, aique ita in quibusdam locis adnota- 
tum, sicut exstat conscriptum stylo majorum. 



CAPUT PRIMUM. 

De disciplina et arte. 

i . * Disciplina a discendo nomen accepit ; unde 
et scientia dici potest. Nam scire dictum a discere, 
quia nemo nostrum scit, nisi qui discit. Aiiter dicta 
disciplina, ^ quia discitur plcna. 

9 2. Ars vero dicta est, « quod artis prseceptis 
regulisque consistat. ^ Alii dicunt a Grsecis hoc 
tractum esse vocabulum inh -rijc dtp£T^(,id est, a vir^ 
tuie, quam scientiam vocaverunt. 

3. * Inter artem et disciplinam Plato et Aristo- 
teles differentiam esse voluerunt,dicentes artem esse 
in iis quae se et aliter habere possunt ; disciplinam 
vero esse quae de iis agit quae aliter evei^ire non pos- 
8unl. Nam quando veris disputationibus, aliquid 
disseritar, disciplina erit; quando aliquid verisimile 
atqne opinabilc tractatur, nomen artis habebit. 

CAPUT 11. 
De septem liberalibus artibus. 



LIBER PRIMUS, 

DE GRAMMATICA. 

A ma, grammatica, id est, loqucndi peritia. Secund?, 
rhetorica, quae propter nitorem et copiam eloquenlise 
suae maxime in civilibus quaestionibus necessaria 
cxistimalur. Tertia, dialectica cognomento logica, 
qua; disputationibus subtilissimis vera secernit a falsis. 

2. Quarta, arithmetica, quae continet' numerorum 
causas, et divisiones. Quinta, musica, quae in carmi- 
Bihus cantibusque consistit. 

Sexta, 3 Geometria, quae s mensuras dimensio- 
ncsque complectitur. Septima, astronomia, quae con- 
tinet legem astrorum. 



B 



CAPUT III. 

De litleris communibus. 

i. Primordia grammaiicse artis Uttcrae communes 
existunt ^ quas librarii et calculatores sequuntur, 
quorum disciplina vclut quaedam grammatica? artis 
infantia est. Unde et eam Varro litteraiionem vocai. 
Lilterae autom sunt indices rerum, > signa verbo- 



1. Disciplinae liberalium artium scptem sunt. Pri- rum, quibus tanta vis est, ut nobis dicta absentium 



Cap. 1. — * Disciplina a disc. Verba sunt. D. 
Angust., Soliloq. cap. 2. 

^ Quia discitur plen, Pleni vis in disciplina nulla 
est, nam plina productio est sola vcrbi. Sed, ut hu- 
jusmodi notationum lusus elvmologiarum vera, ac 
sincera appellatione commendari se minime postu- 
lant, ita qui haec statim quasi inepta aut inania pror- 
sus fastidiose respuat, nimium ipsc durus sit praetcr 
aequumque et bonum. 

^ Quod artis prascept. Artis pro arclis antiquos 
scripsisse constat. Nam Valerius Probus artus pro 
angusto, et arctus pro mcmbris intlexione sola distin- 
guit.Festus: Artifices quod apte opera interse artent, 
qua ex causa etiam artes appellato! sunt. 

* Alii dicunt, Donatus, in Andr.; et Scrv.,inar- 
tem secundam Donati. Varro, lib. iv : Nonnulla (in- 
qpii)nominain utraque lingua habentradices, ut ar- 
bores quoe in confinio natas in utroque agro serpunt, 

Patbol. LXXXIL 



• Inter art, et disc, Eodem modo distinguitartem 
a scientia Arist. 

Cap. II. — ' iVuwdToruw caM5rt 5. ItaGothicirecte, 
al., casus, 

K Mensuras. Soli duo Tarraconenses habent men- 
suras terrce, A rehquis ea vox abest. Quod si non tam 
ctymon, quam rcm ipsam, qua;magiscommunis est, 
spectes, non incommode illam rcjicicmus. Est (in- 
quit) hb. II, c. 25, Geometria mensura magnitudinis 
immobilis, atque formarum, cum lib. iii,c. 10, veram 
nominis ratioucm reddidcrit. 

Cap. III. — *» Qiias librarii,Xug., lih, ii dc Ord., 
cap. 12, cum dc littcris cgissel, haec subclit : Ergo 
utilitas numerandi magna necessitate animadversa 
est. Quibus duabus repertis natn est illa Hbrario- 
rum et calculonum professio, velut qnasdam gram- 
maticrn infantia, qunm \arro litterationem vocat. 

* Signa verb. liicron., dc Notis, epist34 : et /m- 

3 



7» 



S. ISIDORI mSPALENSIS EPISCOPI 



16 



sine voee loquantur. Verba ■ enim per oculos, non m 
per aurcs, introducunt. 

2. Usus litterarum repertus est propter memoriam 
renim. Nam, ne oblivione fugiant, litteris alligan- 
tur. In tanla enim rerum varietale, nec disci au- 
diendo poterant omnia, nec memori& contineri. 

3. *» Lilterae autem dictap, quasi legiterw, quod iler 
legentibus praestent, vel quod in legendo iterentur. 

4. Lilterfle Latinfle et Gra?C8B ab Hebrfleis videntur 
exortse. 4'' Apud illos enim prius dicinm est al0ph^ 
deinde ex simili enuntiatione apud Orapcos tractum 
esl alpha; idem apud Latinos a. Translalor cnlm ex 
simili sono alterius lingufle litteram condidii ut nosse 
possimus, liiiguim Hebraicam omnium liUf uarum ol 
litterarum essc matremi Sed Utbrsi vigiliti duobus 
elementis litterarum secundum Veteris Testamenli g 
libros utuntur; Graeci vero viginti quatuor; I.atinl, 
inter ulramque linguam progredienles, viginli tria 
elementa habent. 

5. • Hebnporum litteras a Lege coeplsse * per 
Moysen, Syrorum autem et Chahlaporum per Abra- 
ham. ' Unde cum Hebraeis, et numero, et sono 
concordant, solis characleribus discrepant. -^gy- 
pliorum litteras Isis regina, « Inachi filia, de Grflecia 
yeniens in iEgyptum, reperit, et iEgyptiis tradidit* 
^ Apud ^pyptios autem alias habuisse lilleras sa- 
oerdotes dicunt, aliasvulgus; 8acerdotalestEpd(c,vul- 
gares 7cav8it(jiou(. Grsecarum iitterarum usum prim| 
Phoenices invenerunt, unde et Lucanus : 

Pho^nices primi (famae si creditur) ausi 

Mansuram rudibus vocem signare figuris. Q 

guce celeritatem prcecederent signa verborum, Et 
epist. 47 : signa ac furta verborum, 

• Ycrba.., introducunt. Absuni haec a quibusdam 
Goth. libris. 

bLitterasautem^quasi legiterce.^eqae hoclegiturin 

ulloGolh.cod. EsttamenapudPriscianumelSergium. 

^ Apud illos... Aleph. Kx lipiph. hb.de Ponderib. 

^ Ut nosse...matrem.yeTh2iSuni Hier.ad Soph.,*^.3. 

• Hebrceorum litt. Eadem traduntur cle invcnior. 
litteranim seplenariis quibusdam, quos Crinitus re- 
fert lib. xvii de Honesi. disciplin. 

' Unde cum Hebr. Ex Hieron. prolog. Galealo. 

8 Inachi /ilia. Secutus est Isidorus Augustinum, 
xviii de Civit., cap. 3; Augustinus Ovidium, Meta- 
morph. I, quod etiam Gr?ecorum aliquos sensisse 
Suidas in collcctaiicis teslatur. 

^ Apud JEgypt. Nihil nccesse est Graecarum liUe- 
rarum monstra quae in Gothicis Codicibus visuntur Q 
huc proferri. Salis csse debebit ex iis Antonium, 
Aug. Petrum Chaconem et Vulcanium eodem modo 
conjecisse. Cum praescrlim Herodoti vcrba. qufe sub- 
scribam,ex Iib,ii,(lubitandinullum rclinquanl locum: 




quc cum Plinio, neque cum Gcorgio Cedreno satis 
convenit Isidoro in hic littcrarum assignaiione. 

i His Palamedes adjecit tres r), x, ««>. Malim e Ser- 
vio, Mn. 11,0, 9, X» Plinius quoqueeasdem tres huic 
assignat, quariam addens, ^. 

* Hic deessevidetur verbum aliquodin modo perso- 
nali. Quam ellipsim non scmel usurpavit Isidorus, 
ut legenti patebit. Edit. 



6. Hinc est quod et Phoeniceo colore librorum 
capita scribuntur, 5 quia ab ipsis littene initium ha- 
buerunt. * Cadmus Agcnoris filius Graecas litteras a 
Pboenicc in Graeciam septemdecim primus attulit : 
«, 6, Y, 8, e* ^, i, X, X, jt, V, o, n, p, <y, t, f. J His Pa- 
lamedes Trojano bello tres adjecit : >), Xi "• ^ P^*^ 
quem Simonides Melicus tres alias adjecit :8, Y, S. 

7. * X litteram Pythagoras Samius ad exemplum 
vitfle humanae primus formavit; cujus virgula subte- 
rior primam 9(at6m significat; incertam quippe et 
quae adhuc se nec vitiis nec virtutibus dedit. Bivium 
autcm, quod superest, ab adolescentia incipit;cujus 
dcxtert pars ardua est, sed ad beatam vitam ten- 
(lens ; sinistra faoiiior, se(| ad iibem, interitumque 
deduoens. De qiia sic Pei*sius aii : 

Et tibi quae Samios deduxit litlera ramos, 

Surgentem dextro monstravit limile callem. 

S. Quinque autem esse apud Graecos mysticas litte- 

ras. Prima T, quae humanam vitam significat, de qua 

nunc diximus. Secunda 6, quae mortem significat. Nam 

judices eamdem litteram theta apponebant ad eoruni 

nomina quos supplicio afficiebant. Et dicitur theta oLTzh 

TotS 0«v4Tou,id cst,a morte.Unde, ethabel per medium 

telnm, id est, mortis signum. De qua quidam sic ait : 

multum ante atias infeli.v littera theta f 

9. Terlia" r,figuram demonstrans Dominicae crucis: 

unde,GetHebraice siONUMinlerpretatur; de qua di- 

ctum est, in Ezechiele, angelo : Transi per mediam 

Jerusalem, et signa thau^in frontes virorum gemen* 

tium et dolentium, « Reliquas vero duas, summam, 

et ultimam sibi vindicat Cbristus. Ipse enim princi- 

^ Post auem Simonides Melicus. Qualuor ilem a 
Simonide Melico adjectas vult Plinius, e quo sunt 
haec:^» t), vj», w. P. Chacon cum dissenlire Isidorum a 
Piinio in numero videret, et in Codicib. Gothicis 
parlim miles ** tres, partim similiter tres reperisset, 
itemque apud Suidam ct Eustachium Simonidcm 
8i3t TO IjW MeXixipT^v appcllatum, existimabat legen- 
dum SiMONiDBs Melicbrtes. 

1 Xlittera, E Ser., Mn, vi, in iliud : latet arbore 
opaca, etc. 

^T Figuram demonstrans dominicce crucis. Recte 
doctissimi viri putant, propterca apud Latinos Missa; 
canonem ab hac littera incipere. Hieron., ad Ezech., 
c.ix: Antiquis Hebra^orumlitteriSyquibushodieutun- 
tur Samaritanif extrema ihau Uttera crucis habet 
similitudinem. ilivc Hieronymus; quod non perinde 
apparet in Samaritanorum alphabcto, quod circum- 
fertur Ambros., lib. dc Abrah., c. 2 : £7 cum tre- 
centis decem et octo viris adeptus victoriam. Nume- 
ravit (iMquii) trecentos decem et octo, ut scias non 
quantttatemnumeri, sed meritum electionisexpres- 
sum; ens enim asciscit quos dignos numero fideUum 
judicavity qui in Domini nostriJesu Cristi passionem 
crederent.Trecentos enimrUttera Gra^ca significat; 
decemetoctoautem summammexprimit. Voccmip- 
sam thau signum interpreiatisunt LXX; crccem Ca- 
ninius, haud malus auctor, in Insiit. ling. Syriacae. 

^ In frontesvirorum.ltsi omninolegendumexGolhi- 
ciSjCl ex LXX,qui Inl Ti [jLljcwTra. Vulgat. ,supcr frontes. 

^ReUquas vero duas. Ex Tertull. lib. de Monogam. 

** Forle legendum : MeUc, tres, ita ut MeUc, sit 
pro MeUcus: ouidquid sit,sensus est. Ghaconem, qua- 
tuor his vociDus elementa tou Meliceries latitare 
fuisse suspicatum. bdit. 



77 



ETYMOLOGURUM LIB. L 



78 



pium, ipse finis, dicens : Ego sum alptui et tti : con- m les. Communes dicta}, quia multi eisutuntur in com- 

-t» • • • • 1 1 j ^^ • - • •■ j -% «<*'•«.• 



currentibus enim in se invicem alpha ad ta usque 
devolvitur, et rursus co ad alpha replicatur : ut os- 
tenderet in se Dominus, et initii decursum ad fmem, 
et finis decursum ad iniiium. 

10. Omnes aulemlitteraeapudGraecoset verbacom- 
ponnnt et numeros faciunt. Nam alpha littera apud eos 
Yocaturin numeris nnum ; ubi autem scribunt^^^a,vo- 
cantur duo ; ubi scribunt gammay vocantur in numeris 
ipsorum tria; ubi scribunt deltay vocantur quatuor, 
et sic omnes litterse apud eos numeros habent. 

11. Latini autem *■ numeros ad litteras non com- 
pntant, ^ sed 7 sola verba componunt. 

CAPUT IV. 
De litteris Latinis. 



muni, ut in scnbendo ct legendo. Liberales, quia 
eas tanlum illi noverunt qui libros conscribunt rec- 
teque loquendi diclandique rationem iioverunl. 

3. Lilterarum duplex modus est; dividunlur enim 
principaliter 8 in duas partes, in vocales et conso- 
nanles : • vocales sunt quae direclo hialu faucium 
sine ulla collisione varie emittuntur. Et dicioe voca- 
les, quod per se vocem impleant, et per se syllabam 
faciant, nulla adhaerente consonantes. Consonantes 
sunt qua? diverso motu Hnguae vel impressione la- 
biorum elticiunlur. Et vocalae consonantes, quia per 
se non sonant, sed junclis vocalibus consonant. 

4. Hae in duabus partibus dividuntur : in semi- 
vocalibus, et in mutis. ' Semivocales diclae, eo quod 



1. Latinas litteras Carmentis nympha prima Italis n quiddam semis de vocalibus habeant. « Ab E quippe 



tradidit «. Carmentis autem dicta, quia carminibus 

futura canebat. Caetenim proprie vocala Nicostrala. 

8, Litterse autem aut sunt ^ communes aut libera- 

* Numeros adlitteras noncomputant. Dubitandum 
non fuit de hac leclione Gothieorum omnium Codi- 
cum, mirumque in ea haesisse viros eruditissimos. 

^ Sedsolaverba componunt, Posthaecin plerisque li- 
brissubdunturisia: Exceptis aliquibus,qtuB numeros 
figura demonstrant ut I, pro uno ; C, pro centum ; D, 
pro quingentis; L, pro quinquagi?ita; M, pro mille; 
V, pro quinque; et X littera, quas et in/igura cru* 
cem et in numero decem demonstrat. Ex quibus 
tamen in Vet. Langobard. Garsise Loaibse v. cL etia 
Rom. Cod. tantum haec leguntur : Excepto \, quce 
unum, et X littera, aua^ et in figura crucem signi- 
ficat, et in numero aecem demonstrat. Quae omuia 
aliena esse constat. Nostri enim libri, quin aucti 



vocali incipiunt, et desinunt in naturalem sonum 
Mutae autem dictae, quia nisi subjectis sibi vocalibus 
nequaquam erumpunt. *» Si enim eis extremum 

lib. \\\ de Summ. Bon.,c. 13 : Meliores sunt Cinquit) 
communes litterce, quia simpliciores et aasolam 
humilitatem legentium pertmentes. Eodem etiam 
pertmere videtur quod inlra, cap. 9, verba quajdam 
grammaticorum esse dixit, alia rhctorum. Sic hodie 
Uispani loquimur, cum lilteratos dicimus, non iiioB 
qui legendi scribendique periti sunt (quod anliqui 
scire htleras appellabant), sed eos potius qui majores 
discipimas probe callent. 

• Vocales sunt. Aug., lib. ii de Ordine., c. 12 : 
Animadvertit oris sonos alios esse, qui moderato 
varie hiatu, quasi enodati, ac simplices faucibus 
sine ulla coUisione defluerent; alios diverso pressUy 
oris tenere tamen aliquem sonum; extremos au- 



sint ab aliquo qui notarum nullam prseiermiserit C tem, qui, nisi adjunctis sibi primis, erumpere non 



quse litterae speciem praeberet, haud dubium est. 
Frimum, quia quae nunc videntur, aut etiam lilterae 
jam sunt, eae sine controversia littcrae olim non fue- 
rnnt, sed numerorum tantum notae ; factseque sunt 
ex numerorum noiis liiterae, non contra ex hiteris 
notae. Deinde, auia quae mille assignatur littera, si 
ea est T, ut Goihici omnes hbri praelerunt, ea Latini 
nunquam sunt usi. Sed cix, sive 81. Scio tamen 
ipsum T Gothorum ex i Latina nota et linea impo- 
8ita scribentiom vitio conjunctis fluxisse, quod iiac 
quoque nota l Romani mille significabant, idque 
&dorum ignorasse non fit verisimiie. Praeterea cum 
paulo ante T figuram Dominicae crucis demonstrare 
dixerit, nunc X soli id tribuere, cum T quoque me- 
minisset, non oportuit. Et T quidem figuram crucis 
esse etiam Luciauus vult cum Z in T invehi tacit. 
De X nihil (quodiciam) ab ulio Latinorum proditum. 
Adde quod haec eadem de X quae in quibusdam Go- 
tiiicis sequenti capite repetuniur, ab aliis atque ab 
impressis omnibus libris absunt. Postremo neque id 
esset numeros ad litteras computare. Id quod vidisse 
etiamvideturquisquis hunc lucum tali accessione mul- 
tavit.Nonenimexcepitlitlerasiilasquod adeas numeri 
computarentur, sed quod figura numerosdemonsira- 
rent. Alioqui quomodo unus ad I, aut centum ad 
C, aut miinquead V, aut decem ad X, aut utJaom- 
nino ex hic exceptis ad numeros computabitur ? 

« C4P. IV. — Carmentis autem. E Serv., JE>n. viu. 

' Communes aut liberales. Uoc est : iiiterae dicun- 
tar tum notae et signa vocum quae scribuntur et le- 
guntur, tum res ipsae et discipiinae quae scriptura 
contineptnr. Ita sequenti capile grammaticam appel- 
labit originem liberalium litterarum, Nam quod ar^ 
tium eo loco quidam habeut Codices, inierpretatio 
plane tvk Utterarum : in plerisque enim et vetuscio- 
rilms litterarum legitur. Itemque lib. xiv, c. 4; et 



valerent; itaque has litteras hoc ordine quo positce 
sunt Vocales, Semivocales et Mutas nominaoit, 

' SemivocaleSy quod quiddam semis de v. h. Serg., 
in Art. primam Donati : Quod semis quiddam ha • 
beant vocis. Idem elegantibus versibus expressii Te- 
rentianus. Nobis vero vaide probatur lota in re Pris- 
cianus. Vocales dicuntur (inquitj qux)d per se voces 
per/iciunt, vel sine quibus vox litteralis proferri 
non potest. Semivocales appellatce^ quod plenofn 
vocem non habent, ut semideos, ct semiviros dicir 
mus^ non qui dimidiam partem habent deorum, vel 
virorum, sed qui plene dei^ vel viri non sunt. Alutas 
ad comparationem bene sonanlum sunt dictasy ve^ 
lut informis dicitur^ non qui caret forma^ sed qui 
male est formatus; sic mutas^ non quod omnino 
carent voce^ dicuntur, sed quod habent partem vo^ 
cis exiguam. 
H ^ Abe quippe vocali incip. Id a mulis ipsas dislin- 
" guit, quia (ul ait Priscianusl lilterae plus sonant cum 
eis vocalis praeponitur, quam cum postponiiur : prae- 
ponitur aulem semivocalibus, postponilur mutis. 

** Si enim eis extremum vocalis detraxeris sonum 
incl. litt. m. s. Male quosdam haec habuere verba; 
ita ut, vel delenda, vel alio, id est ad scmivocales, 
transferenda censuerint. Si enim mutae (inquiunt) 
diclae, quia nisi subjectis vocalibns nequaquam crum- 
punt, quomodo iilis detractis inclusum murmur so- 
nabit? Quibus ita responsum sit : vix potuissc com- 
inodiusloqui Isidorum; non enim editum aut prola- 
tum, sed inclusum, ac ne sonum quidcm, sedmurmur 
(iixit. Quod autem sonabit addidit, aut vocc dcstitu- 
tus est,qua melius quod volebal enunliarct; aut certe 
periculuin non fuit ne non saiis quod veliet oslendereti 
cum Qon prpl^tum sed mclusum murmur id, quid-^ 
quid est, appeliasset. Esse autem id ariquid negari 
non potest, cum paulo post dicat mutas a suo sono 



79 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



80 



nium yocansdetraxeris sonum, inclusnm littera^ mur- ■ 
mur sonabit. ■ Vocales autem,etsemivocales,cl nmtap, 
a vcteribus sonap, et semisonae, el insonae dictap. 

5. *» Inter vocales autem apud grammaticos i et tt, 
« varias habent significationes. 

9 6. Nam modo vocales, modo semivocales, modo 
mediae sunt. Yocalcs ideo sunt, quia soI« positae 
syllabas faciunt, ct aliis consonantibus conjunguntup. 
* Consonantes habentur ideo, quia interdum habent 
post se vocales in eisdcm syllabis conslitutas, ut 
luuo, vates, et habentur pro consonaniibus. 

7. Mediae autem idcirco dicuntur, quoniam natu- 
raliter solap medium sonum habent, uiiUiuSy unius, 
Conjunctse aliis pinguius sonanl, ul lanus, vanut. Solae 
enim aliter sonant, aliter junctaj. / vero propterea in- 
terdum duplex dicitur, quia quotiescunque inter duas n 
vocales invenitur, pro duabus consonantibus habe- 
tur, ut Troia. Geminatur enim ibi sonus ejus. 

8. • (/ quoque littera proinde interdum est nihil, 

quia alicubi, nec consonans est, ut quis, Vocalis enim 

non est, quia t sequitur; consonans non est, quia q 

praecedit. Ideoque quando nec vocalis, nec conso- 

nans est, sine dubio nihil est. ' Eadem et digamma 

a Grsecis vocatur, quando sibimet aliisque vocalibus 

jungitur; quse ideo digamma dicitur, quia duplex est 

jnstar Flitterse, quae duplex gamma habet; ad cujus 

similitudinem conjunctas vocales digamma appellari 

grammatici voluerunt, ut votum, virgo> 

incipere, et in vocalem desinere; est igilur aliquid a 
quo incipiant antequam ad vocalem perveniant. 

* Soncp^ seinisoncey et insonce, Ex Victorini Gram* 
matica. C 

*» Intervocales autem i^^ u. Omnia ex Donalo. 

^ Varias habent signifi,cationes, Assignationes 
legebat Chacon. 

^ Consonantes habentur. Nigidius apud Agell.,lib. 
XIX, c. ull. : Si quis putat prceire in his verbis. Va- 
erius, Vennonius, Volusius aut iin his, iampridem, 
iecur, iocum, iocundum. errabit, quod hce litterce 
cum prceeuntt ne vocales quidem sunt, 

• \j quoque littera, E Sergio. 

' Eadem et digamm, Cujus tiguram quidam F re- 
ctum esse volunt (quae nomini convcnit), alii inver- 
sum j, qualisinmarmohbus etiam cernitur. Sed hanc 
inyersam ii^ram a Claudio inductam opinor, cum 
digammon ipsum multo ante Claudium Varro usur- 
paverit. Videturque Ciaudius obtinere potuisse ut 
setate suaea figura in usu esset; at posterioribus sae- 
culis antiqua restituta est. Quare apud Priscianum et 
Donatum perpetuo F rectum pro digammo scribitur. |. 

« Deficiunt. Id enim est 4iquescere. Graeci uYpi 
Ypi|X[iaTa,et Terentianus idem exprimens, udas lil- 
teras nominat. 

^ Eta metro excluduntur, Nam cum tempus con- 
sonantes (ut ait Terentianus) dividant unum duae, 
tamen liquida mulae subdita parlcm temporis non 
ministrabit. Ut idem Tcrentianuselegantissimedocet: 
Si mediam vocalis habet, quam consona et uda 
Excipiunt, nequeunt geminae vexare priorem. 
Causam reddlt : 

Nam mediam nil uda juvat, quae subdita currit. 

' Heliquce M ^ ^ N apud Gr, lia. Sic eiiam pleriq. 
alii. Contra Sergius : Si Hquidce (in(|uit) sibi prcepo' 
nantury liquidarum jura deperdunty ut Alncstheus. 

J Vnde et legitim(e. Sic Gothici omnes libri ; sed 
YU atam iectioiiem unde et Latince retinebat Chacon 
ex Donati vcrbis : UTide fit ut quidam putent Lati- 



9. Inter semivocales autem quaedam liquidae di- 
cuntur, quia 1 interdum in una syllaba postpositae 
aliis consonantibus * deficiunt, ^ et a metro exclu- 
duntur. Ex quibus duae apud Lntinos liquescunt, l 
et r, ut fragor et flatus. ' Reliquae m et n apud 
Gnecos liquescunt, ut Mnesiheus. 

10. Decem ct septem autem Latinis lilteris vetus 
scriptura constabat. J Unde ct legitimae nominantur, 
illa ^ ratione scilicet, vel quod ab e vocali incipiunt, 
et in mutum sonum desinunt, ut sunt semivocales ; 
vel quod a suo sono incipiunt, el in vocalem e desi- 
nunt, ul sunt mutae. 

i 1 . //autem littera pro sola aspiratione adjecta esl 
postea. ^ Unde et a plerisque aspiratio putatur esse, 
non littera : quae proinde aspirationis nota dicitur, 
quia vocem elevat. Aspiratio enim est sonus uberius 
elatus,cui contraria est prosodia,sonus aequaliter flexus. 

12. "^ /if litteram Salvius ludimagister prius Latinis 
adjecit, ut in sono discrimen faceret duarum littera- 
rum c et q; quae ideo ^ supervacua dicitur, quia 
exceptis kalendis superflua judicatur : per c enim 
universa exprimimus. 

13. ® Q litteram nec Grapci resonant, necHebraei; 
exceptis enim Latinis, hanc nulla alia lingua habet. 
Haec prius non crat. Unde et ipsa supervacua est 
vocata, quia per c cuncta veteres scripserunt. 

It 14. P X littera usque ad Augusti tempus nondum 
apud Latinos erat; sed pro ea c et 5 scribebant; unde 

nas litteras non plures esse quam xvii. 

^ llla ratione scilic... quod ab e voc.Recte rationem 
reddit Isidorus cur tantum xvii litlerae Lalinae, sivc 
legitimae sint, omissisquc vocalibus de quibus con- 
troversia esse nulla poterat. Nam consonantes (in- 
quil) aut ab e incipiunt, et in suum sonum desinunt, 
quales sunt omnino semivocales sex, /*, /, m, n, r, s; 
aut contra a suo sono incipiunt, et in e desinunt, 
quales sunt muise totidem ^, c, d, g, p, t, Vid. Do- 
nat., Artem primam, c. 2, et Serg., c. 6. 

^ Unde et a plerisque aspiratio.., Ex Hier. in no- 
minib. Heb. ex Deuler. 

™ K Litteram Salvius /tic^/ma^. Al.Sallustius.Salvii 
Rhetoris meminit Plinius in epistolis, el Suetonius in 
Vespasiano. Sed ante hunc Kaisones Fabii fuerunt, 
cujus praenominis nota K fuit, ut apparet, ex fastis. 
Item KalarCy et Kalendx in omnib. veterib. libris. 

° Ideo supervacua. ItaHicronym.,Donatus, Priscia- 
nus, et Terentianus. Sergius tamen : K,inquit, et Q, 
quce nonnullis superfluas videntur, hanc habent 
rationem, ut K tunc prceponatur, quando eam A 
sequitur. Q antigui^ quoties V sequebatur, prcepo- 
nebant, Eadem fere Diomedes, nisi quod K^ non nisi 
A brevi praeponi vult. 

o Q Litteram nec Grasd. Ex Hieron., in nominib. 
ex Jesu nav. 

p X Littera. Constat anle Au^usti tempora X litt^ 
ram in usu fuisse, ex antiquissimis nummis, et co- 
lumna Rostrata Duilii ante mdccg annos posita, et ex 
aencis legum tabulis Augusto longe superioribus, ac 
postremo ex Cicerone, qui in Oratore ad Brut. : 
Quomodo (inquit) vestrum axilla ab ala factum est, 
nisi fuga littera: vastioris ? Quam litteram etiam e 
maxillis, taxillis, vexillo, paxillo consuetudo elegans 
Latinis sermonis evellit. Eamdem tamen Nigidium re- 
pudiasse, neque unquam ea in libris suis usum, sed 
antiquitatem secutum fuisse, refert Victorinus in Arte 
grammatica. (juae hoc loco sequuntur : Et digne hoc 
tempore, quo Christi nomen innotuit^ quddper eam 



81 



ETYMOLOGIARUM LIB. I. 



82 



et dnplex vocalur, quia ipro c ei s ponitur; unde et . oclo, vox arliculala, litlera. syllaba, pedes, accen- 
ex eisdem litteris comDOsitum nomen hah^t " tuc «/.o;t.,r«> «/x«^ ^-.u^ u:« i-_:- 



ex eisdem litteris compositum nomen habet. 

15. A Graecis duas lilteras mutuavit Latinitas, y et 
z, propter nomina, scilicet, Gneca. Et hae apud Ro- 
manos usqne ad Augusti tempus non scribebantur; 
sed pro z duo ss ponebant, ut hilarissat; pro y vero 
u scribebant. 

i6. * (Jnicuiqne autem litterae tria accidunt : no- 
men, quomodo vocetur; iigura, quo charactere si- 
gnetur; potestas, quae vocalis, quse consonans ha- 
beatur. A quibusdam et ordo adjicitur, quae praecedat, 
quse sequatur, ut a pnor sit, sequeiis b. A autem in 
omnibus gentibus ideo prima est litterarum, pro eo 
quod ipsa prior nascentibus vocem aperiat. 
1 7. Nomina autem litterarumgentes ex sonoproprise 



tus, posiluriB, not», orthographia, analogia, elymo- 
logia, glossae, differenli», barbarismi, soloecismi, 
vilia, metaplasmi, schemata, tropi, prosae, metra, 
fabulae, hislorise. 

13 CAPUT VI. 

De partibus orationis, 

l.Partes orationis primus Aristoleiesduastradidit, 
nomen et verbum. Deinde Donatus octp definivit. Sed 
omnes ad illa duo principalia reverluntur, hoc est, ad 
nomen et verbum,qu8esignificant personam et actum. 
Reliquse appendices sunt, et ex his originem trahunt. 

2. Nam pronomen ex nomine nascitur, cujus ofB- 
cio fungilur, ut orator ille, Adverbium de nomine 
nascitup, ut doctus, docte. Participium de nomine, 



lingu* dederunt, «^notatis oris sonis atque discretis. d T '' \ , ' n ^^'^""T*^'" "^ "^'"'"^' 

Nam Dostaaam eas animadv«rtPnmL m nnn,Jn, niu ^ ^^ ^^/"^^' "^ ^^^^' ^'9ens. CoLjuncUo vero, et pr»- 



Nam postquam eas animadverterunt, ct nomina illis 
et figuras imposuerunt : figuras autem partim ex pla- 
dto, partim ex sono litterarum formaverunt, ut 19 
puta t, et 0, quarum uni sicut exilis sonus, ita tenuis 
yirgula; alterius pinguis sonus, sicut et plenafignra. 
« Potestatem autem natura, voluntas ordinem dedit. 

iS. Inter figuras litterarum et apicem veteres di- 
stinxerunt : apicem dictum pro eo quod longe sit a 
pedibus, et in cacumine iitterarum apponitur. Est 
enim linea jacens super litteram aequaliter ducta. 
Figura autem, qua tota littera scribitur. 

CAPUT V. 
De grammatica. 

i. Grammatica est scientia ' recte loquendi, et 



positio, vel inlerjectio ^ in complexum istarumca- 
dunt« Idco, et nonnulli quinque partes definierunlt 
quia istae superfluae sunt. 

CAPUT Vil. 

De nomine. 

i. Nomen dictum ^ quasi notamen, quod nobis vo- 
cabulo suo res notas efficiat. Nisi enim nomen scie- 
ris, cognitio rerum perit. Propria nomina dicta, quia 
specialia sunt : unius cnim tantum personam signifi- 
cant. Species propriorum nominum quatuor: praeno- 
men, nomen, cognomen, agnomen. Praenomen dic- 
tum, eo quod nomini praeponatur, ut LuciuSy Quintus. 

2. Nomen vocatum, quia notat genus, ut CoT" 



X w — '» «J ' 

origo et fundamentum « liberalium litterarum. Haec r nelius; Cornelii enim omncs in eo genere. Cog- 

m di<U*inlinift r\t\^t Uttt^rao. p/\mnniinno invant'i oet nt nnmpn nnifl nnmini Anninncritnp nt .^rini/i* 



in disciplinis post litteras communcs inventa est, ut 
jam qui didicerunt iitteras per eam recte loquendi 
rationem seiant. Grammaiica autem a litteris no- 
men accepit : -^^d^^kaxa enim Graeci litleras vocant. 

2. Ars vero dicta est, quod artis praeceptis regu- 
lisque consistat. Alii dicunt a Graecis hoc tractum 
csse vocabulum tkb Tij? «Jpcxii?, id est, a virtute^ 
quam scicntiam vocaverunl. 

3. ' Oratio dicta quasi oris ratio; ^ nam orare est 
loqui, et dicere. Est autem oratio contextus verbo- 
rum cum sensu. Contexlus autem sine sensu non est 
oratio, quia non est oris ratio. Oratio autem plena 
est, sensu, voce et littera. 

4. Divisiones autem Grammaticae artis a quibus- 



nomen, quia nomini conjungitur, ut Scipio; 
agnomen vero, quasi accidens nomen, ul Metellus 
Creticus, qma. Cretam subegit. Extrinsecus enimvenit 
agnomen ab aliqua ratione. Cognomenlum autem 
vulgo dicium, eo quod nomini cognitionis causa su- 
peradjiciatur, sive quod cum nomine est. 

3. Appellativa nomina inde vocantur, quia com- 
munia sunt, 141 et in muUorum significatione consi- 
stunt. •! Haec in viginti octo species dividuntur, ex 
quibus corporalia dicta, quia vel videntur, vel tan- 
guntur, ut coslum, terra. 

4. Incorporalia, quia carent corpore; unde nee 
videri nec tangi possunt, ut veritas, justitia. 

5. Gcneralia, quia multarum rerum sunt, ut ani-' 



dam (rigfnta dinumeranlur, id est : partes orationis n mal; nam et homo, et equus, et avis animal sunt. 



^uas crucis siynum figurat scriptitatur, ea licet 
in Gotbids quibusdam legunlur, quia in melioribus 
Codicibus, et in Editis nulla sunt, et Isidori erudi- 
tione non sunt satis digna, niinime rccepimus. 

* Unicuique littercs tria. Ex Donat, et Sergio. 
»»Aotoii5ori5 5om5.VcrbaAuguslini,ndcOrd.,c.l2. 

* Potestatem natura dedit. Tot enim figuris arl no- 
tandos sonos opus fuit. Scd placebal Chaconi Tole- 
tanus Codex, in quo non sunt hK'C verba.Quod mihi 
quoque valde probatur; nam neque in Goih. Ovet. 
eoUegii sunt, nequc ubi sint collocanda consenliunt 
libri, sed alius alio ea rcjicit. 

Cap. V. — ^ Recte loq. In Editionibus veleribus 
addilur, scribendique ratio; id non est in Gothicifl; 
est vero apud Victorinum. 



• Liberalium litterarum. Ita vetcres Cod., non 
artium. Ei supra litteras in communes et liberalcs 
divisit. 

' Oratio oris ratio. Eod. modo luserunt in hac vocc 
Hier., in epist. 139, ad Cyprian., Victorinus, et alii. 

K Nam orare est /ogui. Verba Servii, iEn. x. 

Cap. VI. — ^ !n complexum istarum cadunt. Vel 
easconjungenles,veI pneposilae,veI interjectae,unde 
et nomina acccpcrunt. 

Cap. VH. — * Nomen... quasi notamen. Ila Boe- 
thius, et Priscianus. E Graeco 8vo(ia traclum putant 
alii. Nos ex noscimen nomen abcissum putamus, ut 
ex NosciBiLis nobilis. 

j Hasc in viginti octo. xxvii, Sergius. laidorus 
ipse XXVII percenset, ut deesse videatur aliquid. 



83 



S. ISIDOEI HISPALfiNSIS £PISCOPI 



84 



6. Specialia, quia partera demonslrant, ut homot 1 
spccies cnim animalium homo. 

7. ^ Principalia, quia primam positioncm habent, 
nec aliunde nascuntur, ut mons, fons. 

8. Derivativa, co quod ex aiio nomine deducun- 
tur, ut a MONTE montanus. 

9 b Diminutiva, quia minuunt sensum, ul Cr«- 
culus, scholasticulus. 

10. ^ Sono diminutiva, quia sic sonant sicut dimi- 
nntiva, sed intellectu principalia sunt, ut fabula, ta- 
bula. 

11. Tota Graeca, quia ex toto Grapce declinantur, 
ut Callisto. Sic enim et Gnecas et Latinns dicit. 

12. * Tota Latina, quia ex toto iii Latinum ver- 
lunlur; Graecus dicil Odysseus, Latinus Ulysses. 



21. Cielita, id ost, possessiva, a possessione, ut 
Evandrius ensis. 

22. Epitbcia, quiB Latine adyectiva, vel superpo- 
sita appellantur, eo quod ad implendam sui significa- 
tionem uominibus adjiciantur, ut magnus, doctus. 
Adjicis ea personis, nt magnus Philosophus^ doctus 
homo^ et pienus est sensus. 

23. ' Actualia ab actu descendunt, ut rex, dux, 
cursoTy nutrixy orator. 

Geniis a gente veniunt, ut Groicus, Romanus, 

24. Patriae a patria descendunt, ut AtheniensiSt 
Thebanus. 

s Loci a loco, ut suburbanus. 

25. Verbalia dicuntur, quia de verbo nascuntur, 
ut lector. 



13. Media dicta, quia ex parte Graeca sunt, et ex g Participaiia, qu» sic sonant, sicut participia, ul 
parte Latina. Eadem, et nolha, quia corrumpunt ul- clemens,prudens. 



timas syllabas manentibus prioribus, ul apud Grav 
cos, Alexandrosy Menandros; apud nos vero Alexan- 
der^ Mena7ider. Dicta autem notha quemadmodum 
nolhus dicitur quisquis de dispari genere nascilur. 

14. Synonyma, hoc est, plurinomina, eo quod sit 
ip pluribus nominibus significatio uoa, ut terra, hu^ 
mus, tellus. Idem enim sunt omnia. 

15. Uomonyma, hoc est, uninomina, eo quod sit 
in uno nomine, significatio plurima, ut tumulus, 
nunc mons brevis, uunc tumens tellus, nunc sepuU 
crum. Est enim in uno nomine significatio diversa. 

15 16. Relaliva dicta, eo quod ad aliam referantur 
personam, ut magister, pater^ dominus. 

17. Illa autem « quae dicuntur ad aliquid aliquali- Q 88. 
ter se h liontia, a contraria significatione dicta sunt, sculin 
ut dexter. Dici enim dexter non potest, nisi sinister 
fuerit. 

18. Porro qualitatis nomina ex eo dicta, qui per 
ea qualis quisque sit ostenditur, ut sapiens, for^ 
mosuSf dives. 

19. Quanlilatis, quia mensura trabuntur, ut 10^" 
gus^ brevis. 

20. Patronymica dicuntur, eo quod trahuntur a 
patribus, ut Tydides, Tydei filius, jEneades, iEneae 
filius ; quamvis, et a matribus, et a majoribus du- 
cantur. 



26. ^ Verbis similia, a verbi simililudine dicta, 
ut contemplator. Nam et verbum est imperativi mo- 
di, futuri temporis ; et nomen, quia casum recipit.Hae 
omnes species a nominum appellatione descendunt. 

tO 27. ^ Secunda pars, nominis comparatio. Com* 
paralio dicta, quia ex alterius comparatione alterum 
praefert. Cujus gradus tres sunt : positivus, compa- 
rativus, et superlativus. Positivus dictus, quit pri- 
mus ponitur in comparationis gradu, ut doctus. Com- 
parativus ab eo, quod comparatus positivo, praefer- 
tur iili, ut doctior : plus enim novit quam doctus. 
Superlativus, eo quod comparativo superferatur, ut 
doctissimus : plus enim scit quam doctior. 

Genera dicta sunt, eo quod generent, ut ma- 
sculinum, femininum. Caetera non sunt genera, sed 
boc hominum ratio et auctoritas voluit. Neutrum die- 
tura, quia nec boc est, nec illud, id est, nec masculi* 
num, nec femininum. Coramune dictum, quod duobus 
generibus nomen unum communicat, ut hic et hasc 
canis. 

29. Cui contrarium est epiccenum, quia utrumque 
sexum sub uno genere enuntiat, ut hic piscis, Est 
enim incerti sexus, quod nec natura, nec oculis 
discernitur, j sed sensus tantum peritia. Omns 
genus dictum, quia cunctis generibus servit : ma- 
sculino, et feminino, neutro, et communi, et omni. 



* Principalia q. primam pos. Dtroque nomine vo- 
eantur, et Principalia, et Primae positionis. 



quia non recipit similiter comparafionem.Suntetiafn 
verbo similia^ ut contempUtor, sed cum casum acce" 



^ Diminutiva...scholasticulus. Eod.eiemplQ utun- Qf^^nn^ nomina sunt, u^ contemplaior cum contem- 
p Donatus, et Charisius. ** plaloris facit. C 



tur 
^ Sono dimin. E Sergio. 

* Tota Latina. Ex Donato. 

• QufBdicunturad aliquid a/i^t/a/i/^r. Italegendum 
ex Sergio, conjungendague manuscriptorum et im- 
pressorum librorum lectio : in illis enim qualiter, in 
his aliter legitur. 

' Aatualia. IIk^c neque apud Donatum, neque apud 
Sergium Icffuntur. 

« Loci a loco. Reliquit numcri et ordinis species : 
ita xxviii species constabunt. 

^ Verbis similis. Aliqnid hoc loco e Ssrgio deside- 
rare possis. Sic namque ille Art. 2. c. 2 : c Sunt etiam 
participiis simiHa, ut demens. Nam sic est domens, 
quasi legens;se<i demens nomenest.quiarecipitcom- 
paraiionem,idestdemeniiov;\egensveroparticipium. 



Cum autem tempus habuerint, verba, 
ut Maro dixit : Contcmpiator aquas dulces. » Ergo 
casum ex Scrgio posuimus,ubi comparationem habe- 
bantlibri omnes.Nam comparationem reciperedepar- 
ticipialibus, non de vcrbo similibus, dixerat Sergius. 

* Secunda pars nom. Quam primam dixerit, nisi 
appcllativorum, nulla est ; praeccssit enim : HfB om- 
nes species a nominum appellatione descendunt. 

i Sed sensus tantum peritia.KxsX scnsum pro intel- 
lcctus arbitrio posuit, aut male Hbri omnes sensus 
tantum pentia. Nam si neque natura, neque ocnlis 
discemetur genus, quomodo sensus perilia discerne- 
tur? Itaque suspecta habebat haec verba Chacon. Mi- 
rum ni usus tantum peritia Isidorus scripsit. Qtti 
Servium legcrit de hac scriptura non admodum du- 
bilabit. Ejus verba sunt in art< 2, cap. 5 : Inier 



85 



Et\'IIOL09IARUM UB. I. 



30. Numenu yoeatus, quia per eum, vel singula* m hcBC , hoe, * quee tria et articuli nominantur. 



ria, vel pluralia nomina ostendunlur. 

Figura, quia, vel simplida, vel composita sunt. 

31. Casus a cadendo dicti; per cos cnim inflexa 
nomina variantur, et cadunt. Nominalivus easus dic- 
tus, quia per eum aliquid nominamus, ut hic ma- 
gister, Genitivus, quia per eum g^us cujuscnnque 
quierimas, ut hujug tnagiitri filiuf ; vel quod rem 
significamus, ut hujus magistri liher, 

32.Dativus, quia per eumalicui aliquidnos dare de- 
moi»tramiis,ut tHda huic magistro . Accusati vus, quia 
per eum aiiquem accasamus, ut accuso hunc magis- 
trum. Yocativus, quia per eum aliquem vocamus, ut 
magister, Ablativus, quia per eum nos auferre ali- 
quid euiquam significamus, ut auferam a magistro. 



4. Articuli autem dicti, quod nominibus arctantur» 
id est, colligantur, ut cum dioimus hic orator, Inter 
arliculum autem, et pronomen hoc interest, quod 
articulus tunc est, cum nomini jungitur, ut hic <a- 
piens, Cum vero non conjungitur, demonstrativum 
pronomen est, ut hie, et hcec, et hoc, 

5. Omnia autem pronomina, ant primigenia, ast 
decluctiva sunt. Primigenia dicta sunt, quia aiiunde 
originem non trahunt. Haec viginti unum sunt. Fi- 
nita tria : ego, tu, ille. ' Infinita septem : quis, qua- 
lis, talis^ quantuSj tantuSf quotus, ^o^ux.Minusquam 
finita sex : iste, ipse, hic, is, idem, sui, Possessiva 
quinque : meus, tuus, suus, noster, vester, Reliqaa 
autem deductiva dicuntur, quia ex illis deducta al- 



33. flexaptota nominadicta, quia pcr sex casus va- g qug composita existunt, ut quispiam, aliquis, etc 



rietates babent, ut est unus, Pentaptota, quod tantum 
in qninque easikms variantur, ut doctus, Tretraptota, 
quod tantnm in quatuor easibus declinantur, ut Mus* 
Triptota, quod tantum in tribus, ut templum. ^ Dip* 
lota, quod tantam in duobns, ut Jupiter, i> Monop- 
tota, qnod opo tantura casu utuntur, ut frugi, 

CAPUT VIII. 
De pronomine. 

i. PrODomendictum, quia pro ^ vice nominis poni- 
tor, ne fastidiam faeiat nomen ipsum, dum iteratnr. 
Nam cum dieimas : Virgilius scripsit Bucolica, ad- 
dimus pronomen,tp<« scripsit et Georgica;%\c varietas 
significationis,et fastidium tollit, et omatum inducit. 

8. Pronomina antem aut fiuita sunt, aut iufinita. 



CAPUT IX. 
De verho, 

i. Verbnm > dictum.eo quod verberato aere sonat, 
vel quod haec pars frequenter in oratione versetur. 
Sunt autem verba mentis signa, quibns homines 
eogiu&tiones suas invicem loquendo demonstrant. 
Sicut autcm nomen significal personam,ita verbum, 
faetom dictamque personsB. In persona verbi, agen- 
tis et patientis significatio est. Nam scribo agentk 
person» faclum est. Item scribor personse faetam 
indicat, sed cjus a qno patimur. 

1112. Verborum generaduo sunt, grammatieornm, 
atque rhetorum. Grammaticorum in tria cadunt tem- 
pora : prapterilum, praesens et fulurum, ut, fedty 



* Finita pronomina dicta, eo quod definiunt certam q fadt, faciet. Rhetorum aulem universa oratio verba 



parsonam, at ego, Ms enim statim intelligis. Infinita 
dicuntur, quia non sunl certae porsonae. De absenti- 
bns enim dicuntur et incertis, ut quis, quce, quod. 
Miuus quam finita appellantur, quia commemoratio- 
nem fadunt notae personse, ut ipse^ iste, certum 
est enim de quo dicitur. 

19 3. Possessiva vocantur, eo quod nos aliquid 
possidere ostendunt; nam dum dico meus, tuus, 
definio aliquid meum esse, vel tuum. Relaliva* 
dieuntnr, quia ad interrogationcm referontur, nt 
quis est ? respondetur, is est. Demonstraliva, eo 
qaod habent demonstrantis significationem. Aii- 
qnem enim praesentem his demoostramus, ut hie, 

gpiccmnm^etcommune hoc interest^quod in communi n 
arlicularisecemimus seanim,ut, \iiccm\i\ inepicasno ** 
vero unus articularis sumitur, et utrumque sexum 
intelligimus,ut,hadc aquila; eum autem sumemus ar- 
ticularem quem auctoritas dederit. Nam cum natu- 
raliier non possumus in epiccenis sexum deprehen- 
dere, debemus auctoritate firmari, Sexus PEaiTiA, 
quod in uno Rom.C.legitur,absurdum omnino videtur. 

^Dipiota ,ut JupiTEa. Duob. in casib. Jupiter dici 
etiam Charisius ait^ et Sergius. Varictates duas ha- 
bere nemo dixerit : nam ne accentum quidem variat 
Jupiter in vocativo, et nominalivo. Ergo varielatem 
a casu cum Sergio distinxit. 

>» Monoptota.Hs^c Sergius aptota appellari mavult. 

Cap. Vill. — ^ Pro vice naminis, Sic iufra, c. 36 : 
Antononuma pro vice nominis pont/ur.Donatus. Ser- 
fiut et Bedfti Pro nomine ponitur. Posset lcgi pro 



dicuntur, veluti, verhis bonis nos cepit, verba bona 
habuit : nbi non tantum verba qua* in tria cadnnt 
tempoia, sed universa oraiio est. Verborum spedas 
sunl formae, modi, conjugaliones et genera. 

3. Formae verborum inde dictae, eo quod nos ad 
unamquamque rem informent; per has enim osten- 
dimus quid agamus. Nam Meditativa dicta a medi- 
tanlis sensu, ut *» lecturio, id est, legere volo, 
Tnchoativa post meditationem ab inchoantis indicio, 
ul calesco. Frequentaliva a saepius agendo, ut lee- 
tito, clamito. Formae enim sensum tenent, modidfr- 
clinationem. Nam nescis quid sit declinatio, nisi 
prius didiceris quid sit sensus. 

nomine, id est, vice nominis, ut eod. c. 36 lAntono- 
masia est pro nomine, id est, vice nominis posita. 

d Finita, eo quod dif, c. p. Servius ad Art.Donat. 

• Quo' tria, et articuli n. Sergius. Ha»c nonnulH 
ctiam pronomina articularia vocanl, eo quod more 
Graecor. cum nominibus declinanlur. 

' In^nita septem. Quae nomina ab aliis dicuntur. 
Sed cum Isidoro faciunl Charisius, Diomed., Serv. et 
Id. Aaguslinus. 

Cap. IX. — K Yerbum...quod verherat, E Serv. 
ad Art. Don. Sed improbat Quinlil.lib.i, c. 5. Quae de 
pcrfectaforma legunlur in impressis,a Longobardids 
quibusdam recte abcranl. 

^ LECTuaio, id est, legese voLO.Sic Longobard. el 
Servius : Una meditativa forma est, quce non agere 
nos aliquid, sed adhuc velle agere ostendit, ut est 
\QGi\uio y significat enim nonlego, sed legerevolo. 



87 



S. ISIDORI fflSPALBNSIS EPISCOPI 



88 



4. Modi dicti ab eo, quemadmodum sint in suis 
significationibus. Indicativlis modus dicitur, quia 
significationem indicantis habet,ut lego Imperativus, 
quia sonum habe timperantis, ut lege. Optativus,quia 
peripsum optamus aliquid agere, ut utinam legerem! 
* Conjunctivus, quia ei conjungitur aliquid ut locutio 
plena sit: nam quando dicis cum damm, pendet sen- 
8U8; quod si dicam cum clamem, quare putas quod 
taceam ? Plenus est sensus. 

5.1n0nitusdicitur,eoquod temporadefiniens perso- 
namverbi non &e^miy\xiclamare,clam£isse. Cui siad- 
jungaspersonam : clamaredebeo,debes, debet, (ii quasi 
finitum. Impersonalis dicitur, quia indiget persona 
nominis, vel pronominis, ut legitur : addis personam, 
a me, a te, ab illo^ et plene sentitur. Sed infinitus mo- 
dus personatantum verbi eget. Impcrsonalis vero, vel 
pronominis persona, vel nominis. 

6. Conjugatio dicitur, eo quod per eam ad unum 
8onum mulla conjungantur.Docet enim, inquam syl- 
labam exeat futurum tempus, ne per imperitiam quis 
dicat legebo, pro legam, Harum prima et secunda 
mittunt futunim tempus in bo, et in bor^ tertia in am, 
et in ar, 

90 7. Genera verborum ideo dicta, quia gignunt. 

Nam activo adjicis r, et gignit passivum. Rursum 

passivo adimis r, et parit activum. Ipsa autem activa 

dicuntur, quia agant, ut verbero; et passiva, quia 

patiuntur, ut verberor. Neutralia, quia necagunt, nec 

patiuntur, uijaceo, sedeo. His si r litteram adjicis, 

^ non sonant Latine. Communia autem dicunlur, 

quia et agunl et patiuntur, ul amplector, Haec simili- 

ter, deposita r littera, Latina non sunt. Deponentia 

vero dicuntur, ^ quia deponunt futuri temporis parti- 

cipium a significatione passiva, quod exit in dus, ut 

gloriandus, 

CAPUT X. 

De adverbio. 

1. Adverbium ^ dictum est, eo quod verbis accidat, 

ut pula, bene legi.Bene advcrbium est, legi verbum. 

Inde crgo dictum advcrbium, quod semper verbo junc- 

tum adimpleatur. Yerbum enim solum sensum implet, 

ut scribo, Adverbium autem sine verbo non habet 

^Conjunctivus. Servius: Ideo dictus conjunctivus, 
quia in loquendo.cumsolus elocutionem implere non 
possit, conjungit sibi indicativum, 

^Non sonant Latine.Latina^MLs.; non suntLatina, 
paulo post ex Donat. 

* Quia deponunt futuri temporis participium a 
passiva signi/icatione. Deponens (ait Charisius) per 
antiphrasim dicitur, idest,econtrario, quodverbum 
r littera finitum deponere eamnan potest. Idem toti- 
dem verbis Diomeoes. Ergo codemmodo hsec Isidori 
verba sunl accipienda, ut cum verbum deponens reli- 

Suas voces a passiva si^niBcatione deposuerit, hoc est, 
ejecerit, futurum in dus a paiiendi significatione de- 
pellcre nunquam qneat.Neim sequendus,utendus, el si 
qua hujusmodircpcriuntur, passivam signifi( ationem 
retinent. Aut,DEPONuxT,idesta^*tnuw/, neque reci- 
piuntfuturum indus propterpassivamsignificationem, 
uigloriandus : nam gloriandusin usu plane non est. 
Comminianus apud eumdem Ciiarisium : Trahuntur 
particifia a coynmuni (inquit) quntuor, pr(vsens, et 
prastentum, et duo futura : vadans, vadatus ; va- 



m plenam significationem, ut hodie ; adjicis illi ver- 
bum, hodie scribo, et juncto verbo implesti sensum. 

M CAPDT XI. 

De partidpio. 

i, Participium dictum, quod nominis et verbi 

capiat partes, quasi particapium, A nomine enim 

vindicat sibi genera, et casus; a verbo tempora, et 

significationes; ab utroque numerum et figuram. 

CAPUT XII. 
De conjunctione. 

1. Conjunctio dicta, quod sensus sententiasque 
conjungat. Haec enim per se nihil valet, sed in copu- 
latione sermonum, quasi quoddam exhibet glutinum. 
Aut enim nomina sociat, ut Augu^tinus et Hiero- 
nyjnus, aut verba, ut scribit et legit. Una autem vis 

n omnium, sive copulent, sive disjungant. 

2. Copulativue autcm conjunctiones dictae, eo quod 
sensum vel personas conjungant,ut ego et tueamusad 
forum .'ipsume/sensum conjunxit.Disjunctivse dictse, 
quia disjungunt res aut personas ut ego aut tu facia^ 
mus. * Subjunctivse dtcunlur, quia subjunguntur, ut 
que ; dicimus enim, ' regique, hominique, Deoque ; 
non dicimus, que regi, que homini. 

3. B fixpletivse dictae, quia explent propositam rem, 
ut puta,5t hoc non vis, saltem illud fac. Communes 
nominantur, quia ubivis ponuntur, el subjunguntur, 
ut, igitur hoc faciam, hoc igitur faciam, 

4. ^ Causales dicuntur a causa, eo quod aliquid 
cogunt facere, ut puta, occido illum quia habet 
aurum : Quia habet aurum causa est. Rationales 

M dicuntur a ratione, fBIB qua quisque iititur in fa- 

ciendo, ut, quomodo eum occidam, ne agnoscar : ve- 

neno f an ferro f 

CAPUT XIII . 

De proBpositionibus. 

1. Prsepositio dicta, quod nominibus praeponatur, 

et verbis. ^ Accusativae autem, et ablativae praeposi- 

tiones a casibus quibus serviunt dictae. j Loquelares 

vero, quia loquelis, id est, verbis semper cohaerent, 

nec aliquid valent solae positae, ut di, dis. Con- 

junctae vero verbis figuram faciunt, ut diduco, dis' 

traho, 

DATUHUS, VADANDUS. A dcponcnti tria : prassens, 
prasteritum, et futurum, ut luctans, luctatus, 

LUCTATURUS. 

Cap. X. — <* Totum caput e Sergio. 
D Cap.XII.— •Stt6;uwch*i;^. Itaappellateas Donatus. 

' Regique, hominique, Deoque. Hemistichiuni Ju- 
venci ne Magis. 

K Expletivce. Etiam Donatus, et Diomedes, sallem 
in expletivis numerant. 

*» Causales, eo quod aliquid cogunt facere. Recte 
emendavit Chacon, cum Mbnpsiriimcogitem, partim 
cogitent haberent.Sergius: Inter causales, et ratio- 
nales hoc interest, quod tunc utimur causalibus, 
quando de causa loquimur; tunc rationalibus, 

!mando de ratione. Causa est, ^uce nos compellit 
al., impingit), ad aliquid faciendum ; ratio, qua 
utimur in faciendo. 

Cap. XIII. » Accusativas autem, et Ablativa^, Ita 
appeilaDlur a Serv. et Serg. 

j Loquelares. Ita appcllantur a Probo,Serv., Donat. 
Diomed , Charis.,Festo,inAm.,etBed.,de ArteMetr* 



89 



CAPUT XIV. 
De interjectione. 

1. Interjectio ^ vocata, quia sermonibus interjecta, 
id est, interposita, afTectum commoti animi expri- 
mit. sicnt cum dicitur ^ ab cxsultante vah/ a dolen- 
te, heu! ab irascente hem! a timente hei/ Quae vo- 
ces quaramcunque linguarum propriae sunt, nec in 
aliam linguam facile transferuntur. 

!t8 CAPCT XV. 

De voce, 

i. Voz est aer ictus sensibilis auditu, quantum in 

ipso est. ^ Omnis vox,aatest articulata, autconfusa. 

Articalata est hominum,confusa animalium. Articulata 

est qose scribi potest, confusa quse scribi non potest. 

CAPUT XVI. 
De syllaba, 
i. Syllaba Gnece, Latine conceptio, sive com- 
plexio dicitur. Nam syllaba dicta est ^ %7^ tou 
ouXXa{A6iveiv ti -^^^i^^d, id est, a conceptione lit- 
terarum : ouXXafi6d^eiv enim dicilur concipere. Unde 
vere illa est syllaba, quae ex pluribus nascitur littc- 
ris. • Nam uuam vocalem pro syllaba abusive, non 
proprie, dicimus, qu% non tam syllaba dicenda est 
quam ratio temporum. Syllaba; autem, aut breves 
sont, aut longae, aut communes. 

2. Breves vocatae, quia nunquam produci possunt. 
Long)£,quia nunquam corripi possunt. Communes au- 
tem, quia pro scribentis arbitrio, cum necessitas cogit, 
et prodacuntur, et corripiuntur. Legre Donatum. Ideo 
aatem syUabae longae, brevesque dicuntur, quia per 



ETYMOLOGURUM LIB L 90 

m constat syllabis. Cum ergo syllaba una est, quasi 
dimidius pes est. ' Dionysius Lintius syllabarum 



pes est. ' Dionysius Lintius syllabarum 
omnium singutas formas aptissimas fecit, et ob id 
statua honoratus est. 

CAPUT XVIL 
De pedibus, 
4. Pedes ' sunt qui certis syllabarum temporibus 
insistunt, nee a legitimo spatio unquam recedunt. 
Pedes dicti, eo quod per ipsos metra ambulent. Nam 
sicut nos pedibus incedimus, ita metra quasi pedi- 
bus gradiuntur. Pedes autem omnes centum viginti 
quatuor sunt : disyllabi quatuor, trisyllabi octo, tetra- 
syllabi sexdecim, pentasyilabi duo et triginta, hexa- 
syllabi quatuor et sexaginta. Usque ari quatuor autem 
syllabas pedes dicuntur; reliquae ouXuffai vocantur. 
D 2. Ipsi autem pedes habent speciales cansas no- 
minum quare ita vocentur. Pyrrhichius dictus est, 
quia hic assidue, vel in certamino, vel in ludo 
puerili saepius ^ frequentabatur. * Spondeus dici- 
tur, !95 quia traclim sonat. Nam spondeus tra- 
ctus quidam dicitur, id est sonus qui fundebatur 
circa aures sacrificantium. Unde et ii qui tibiis ca- 
nebant in sacris genlilium spondiales nominabantur. 

3. Trochaeus vero ab eo dictus-est, quod celerem 
conversionem faciat cantilenae, et quasi rota veloci- 
ter currat in metris, Tpox6( enim Graece rota dicitur. 

4. lambus dictus est, quod ?a[x6n^eiv Graeci de- 
trahere dixerunt. Uujusmodi enim carmine omnes 
invectiones, vel detracliones implere poetae sunt so- 
liti. Dictum autem nomen ab eo quod velut venenum 



varias vocum moras aut dupla aut simpla spatia tem- P quodammodo maledicti aut livoris infundat 



poris habere videntur. Diphthongee syllabae Grneco 
nomine dictae, quod in eis binae vocales jungantur. 
3. Ex his apud nos veras esse scimus quataor : o!, 
oe, au, eu, Ei vero apud majores tantum celebrata 
fait. Syllaba autem apud metricos ideo semipes no- 
minatar, quod sit dimidius pes. Nam pes !9t duabus 

Cap. XfV. » Interjectio. Omnia fere verba Aug., 
lib. I de Serm. Domini in mont., c. 9. 

>> Ab exsultante vah ! Diomedes : Exsultantem si- 
gnificat EYAXl Item Donatus etBed. : Loftantis evax! 
Aagustinus tamen : Cum delectamur, vah I (iaquit) 
dicimus. 

Cap. XV. *^ Omnia e Donato. 

Cap. XVI. * dbd Tou auUa(jL6. Ita Serg., Diomed., 
Cbaris. 

* Nam unam vocalem pro syllaba abusive. Donatum 
Tidetur notasse, qui vocalem longam syllabam dici 
proprie voluit. Ejus enim verba sunt : Syllaba est 
eomprehensio litterarum, vel unius vocalis enun- 
tiatio temporumcapax, Nam abusive etiam vocalem 
brevem syllabam vocamus. 

' Dionysius Lintius, Vel Lindius potius, cujus 
Strabo et Suidas meminere. Is Pompeii aetate gram- 
maticam Romae docuit. 

Cap. XVIL « Pedes sunt qui certis, Elegantissime 
Tereniianus : 

Una longa non valebit edere ex sese pedem, 

Ictibns quia fit duobus, non gemello tempore. 

Semus quoquo : Necesse est pedem unumquemque in 

se habere certum cum temporibus numerum sylla- 

harum. 

^ Frequentabatur. Postea in Romano Cod. baec le- 



5. j Tribrachys, qui et chorius appellatur, dictus 
quia fit ex tribus brevibus. 

6. Moiossus dictus, a saltatione MoIossorum,quam 
exercuerunt armati. 

7. * Anapaestus, quia remissionibus et ludis hic 
pes dicatus est. 

guntur : Sive Pyrrhichius dicitur, hzh tou Tcupb^, id 

est, igne : celeri enim, sicut ignis, pes iste decurrit. 

Hinc est illud Yir^ilianum : Ardentes Tvnii, id 

est^ FESTiNANTES. E^adcm sunt in recenlioribus Edi- 

tionibus. Recta tamen prioretymologia. Terentianus: 

nu^^{//o; idem vocatur, quippe et aplus Pyrriiichae. 

^ Spondeus dictus, quia tractim. Est enim (ncovServ 

lente moveri, unde spondeos stabiles dixit Horatius. 

Et Cicero : Etsi enim hebetior est, et tardior^ habet 

Q tamen stabilem quemdam.etnon expertem dianitatis 

■* gradum. Velpotius aicb t^? <ni:ov8^?,id est, libatione, 

unde l7ci6(i)(Aio( etiam diclus , quod eo sacerdoles ad 

aras progredientes utercntur, ut ejus pedis gravitas 

ominosis vocibus ofticeret, ne ad illorum aures per- 

venirent. Terentianus : 

Qui, quod in templis canorus a sono vocis malae 
Auribus libanlis obstat et favet, (TTcovBetoc est. 
Et qui tibiis longis in sacris canebant, spondiales 
dicebantur, quorum mcminit Plutarchus. 

i Tribrachys, qui, et chorius. Et trochaeus dicitur. 
Quintilian., hb. ix, c. 4 : Tres breves choreum, quem 
tribrachyn dici voiunt. Terentianus, cum de iambo 
egisset : 

Ncc minuscurrit trochaeus lege versa temporum, 
Syllaba longus priore, parcior novissima. 
X6p(0{ idem nuncupatur a mugistris plurimis. 



9i 



S. ISIDORI mSPALENSIS fiPISCOPI 



n 



8. Dactylasa digilodictus, quod a longiorenodo in- 
choans , in duos desinat breves. Sic , et isle pes >> 
juncturam unam babetlongam, etduas breves. Undeet 
manus oppansa palma dicitur,et pendentesdigiti dactyli. 

!9G 9. Amphibrachus, quod in ulraque parte bre- 
vem habeat, longa in medio inlerjacente : ppax'u< 
enim brevis dicitur. 

10 Amphimacrus dicitur, quod duae hinc inde lon- 
gae habeni in medio inclusam brevem :|Aaxfb( enim 
GraBce longus dicitur. 

11. Bacchius appellatus est, eo quod eo pede Bao- 
chica, id est, Liberi sacra, celebrabantur. 

12. *^ Antibacchius, vel palimbaccbius dictus, quia 
contrarius, vel iteratus a fiacchio est. 

13. Proceleumaiicus, eo quod sil ad ^ celeoma 
canentium aptus. 

14. Dispondeus autem, et ditrochffius, et diambus 
dictus, quodgeminisconstentiambis, ipondeisvel tro- 
Gbwis. 

15. Antispatus, quod sit ex contrariis syUabis, ex 
brevi et longa, ex longa et brevi. 

16. Cboriambus vero, quia ex boc pede compoai- 
tum carmen choris aptissimum sit. 

17. lonici sane.propternumerorumios^ttalem so- 
num dicti; habont enim binas longas syllabas, binaa- 
que correptas. 

18. Psones dicti ab inventore. Constant ipsi ex 
una longa et tribus brevibus; quse longa juxU no- 
mina eorum variatim est constituta. 

19. Epitriti vocati, quod semper tres toogaa ba- 
beant syUabas, ct unam bievem. 

80. Syxygiae autem sunt pentasyUabi, 9t hexa- 
syUabi pedcs. Et dictae apud Graecoa ovCuytai, qnasi 
qusedam declinalionea. * Soil bi non sunt pedes, sed 
appellantur pentasyllabi, et hexasyUabi, quia ultra 
quinque, et sex syllabaa non procedunt ; unde non 
oportct in carmine has syllabas quodUbei excedere 
nomen,ut Carthaginiensium, Hierosolymitanorum,ei 
ConstantinopoHtanorum . 

Idem : 

Nam solet longam troehseus solvere in duasbreves, 
Unde et appeUant trocheum quem vocamus xpl^^sjy^, 

* Anapoistus. Longobardicos seculi sumus, qui in 
hanc lectionem coasentiunt. Altera etvmologia, quse 
in alita Ubris manuscriptis et inditis Wgitur : Ana^ 

p(BStusdicilurrepercussus{Grafeienimh4ai%wviti^' q Hieronym., Is. xvi : Ncquaauam in uindemia latus 
PKRcussioNEii dtoin^*^! ideo dicitur repercussus,eo "^ vindemiator celeuma cantaoit, fit Jerem. xlviu et u. 
auod repercutiatur a dacttflo,est enim illi contrarius). 
£ Diomede sumpta est. Quibus verbis illud etiam sab- 
mngilur in sex librls : Ulud autem mirandum est, in 
hisduohus pedibuny quod anapatstus suscipit gualita' 
iem nominis;nam excontrarie tate sequenti in eon tra- 
rietatem ponitur,eo quod brevitas in sepragcurrit;ille 
vero qui in contrario ponitur,non de eo sumit vocalni'' 
lum,sed dequalitate 5y/(a^an4m.Nonprorsusabsarde 
(si cui Diomedes tanti sit), sie enim ordinat Teren- 
tianus pcdes, ut ab anapaesto incipiat, et omnino 
breviores sempe ^ praeponat. Sed quis non videt, hac 
etymologia recepla, ut anapaestus quasi repercussus 
dicatur, nihUominus bone quam dactylum nomen 
sumere de qualitate syllabarum, non quod repercu- 
tiatur a dactylo, sed quod duse ayUabe breves re- 



• 19 7 21 / Accidnnt unicuique pedi arsis,et thesis, id 
^ est, elevatio, et positio vocis. Neque enim iler pedes 
dirigere poterunt, nisi alterna vice leventur, et po- 
nantur : ut arfm, ar elevatio est, ma positio. In his 
duobus per divisionem pedes legitimi coUiguntur. 
i£qua divisio est, quoties arsis et thesis sequaU tem- 
porum divisione caeduntur. 

22. Dupla, quoties ex his unus alterum duplo 
vincit. Sescupla vero est, quoties unum alterum 
sescuplo superat. In simpla enim ejus parte unum 
plus invenitur, in dupla unum minus habetur. 
c Sescum enim dimidium dicitor. Triplum est, 
quando major para ter continet totum minus,id est, 
tria, et unum. fipitritum est, quando minus continetur 
a majore, et ejus tertia pars. Ceeduntur vero pedum 

H membra, vel per aequalUatem, vel per duplum, vel 
per sescuplum, vel per triplum, vel epitritum. 

23. ^ Partimur ergo in aequa hos : 
Spondeum, ut asstas; 
Pyrrhichium, ut fuga; 
Dactylum, ut Mamalus; 
Anap^tum, ut Erato; 
Dispondeum, ot oratores; 
Proceleumaticum, ut avicula ; 
Diiambum, ut propinquitas ; 
Ditrochseum, ut cantilena ; 
Antipastum, ut Saloninus; 
Choriambum, ut Armipotens* 

S4. Iiem in dupla partimur bos pedos : 
Trocbseum, ut meta; 
r lambum, ut parens; 
Molossum, ut /Enaas; 
Tribraohyn, ut macula; 
lonicum majorem, ut Junonius; 
lonicum mioorem, ut IHomedes. 

W 25. Unus vero tantum est qui tripla partitione 
dividitur,quas est maxima, atque ideo minimo moUis 

adest. 
S6. Tripla : ^ Amphibracbys, qI earina. 

percuiiuntur, et obtnnduntur a sequenti longa ? 

>» Juncturam unam, Articulnm juncUiram dixii. 

<» Antibacehius, vel palimbacchius, guia iteratw» 
Romanus Codex cnm Donato: Quiacontrarius.Bi anr 
tibacchium, nostri palimbacchium, interprei^^ sunt. 

* Ad celeuma canentium. Calcinthjm volebat Cha- 
con., ex Jerem.xxv : Celeuma, quasi calcantium.Ei 



Canendum aUi cdidere, haud male. 

• Sed hi non sunt pedes, Cicero in Oraiore : Jam 
pason,quod plures habeat syllabas, immntres, ntme- 
rus a quibusdam, non pes,habetur. Sed quod •uCwt^«« 
dsclinattones dixit, conjugationes forte legendum. 

< Aceidunt unicuique pedi arsis. E Sergio. Vide 
Terentianum. 

f Sescum enim dimid. Sic Longobard. Ubri.Cicero 
in Oralore : Utnecessesitpartempedis,aut oiquaUm 
esscalteri parti, aut altero tanto, aut sesqui essemajo- 
rem;itafitutafeualisdactylus,duplexiambus,sesaui' 

plex pofon. Vid. Serg., airi. 1. c. 6; et Quiuiil., liir. 
IX, c. 4. 
^ Partimur ergo in cequa. Omnia ex Donalo uaque 

ad Fcsccnmnui» 



Vi 



BTYMOLOGIARnM LIB. I. 



H 



SescapU autem il sunt : 
Amphimacrus, ut tnMiees (sic); 
Bacchius, ut Achat (sic); 
Antibacchius, ut natura ; 
Peon primus, ut legitimus; 
PaeoQ secundus, ut colonia; 
Peeou terUus, ut Men$tUmus; 
Pseon quartns, ut ceUritas. 

27. Restant quos ^ epitrita partitione dividimus : 
Epitritus primus, ut sacerdotes; 
Epitritus secundus, ut eonditorss; 
Epitritus tertius, ut Demosthenes; 
Epitritus quartus, ut Fescenninus, 

Sunt igitur lequi decem, dupli yero sex, triplus 
unus, sescupli septem, epitriti quatuor. 



m sicut adverbium,quia juxta verbum est. Acutus accen. 
tus dictus^quod acuat et erigat syllabam, Gravis,quod 
deprimat, et deponat, est cnim contrarius acuto. Cir- 
cumflexus, quia de acuto et gravi constat : incipiens 
enim ab acuto in gravem desinit ; atque ita, dum as- 
cendit, et descendit, circumflexus efflcitur. 

3. Acutus autem et circumflexus similes sunt, 
nam uterque levat syllabam. Gravis contrarius 
videtur ambobus, nam semper deprimit syliabas, 
cum illi levent, ut : Undd venit Titan, et nox «W 
sidera condit. Undd hic gravis est, miniis enim sonat 
quam acutus, et circumflexus. 

4. Monosyllaba autem pars orationis, si naturaliter 
brevis est, ut vir, SO aut positione longa, ut drs^ acu- 
tum accentumhabebit.Sivero naturaliter longa,ut r^i, 



28. Numerus syllabarum in pedibus a duabus g circumflexum. Dissyiiaba pars oralionis, si priorem 



usque ad sex protenditur : ulterius enim non procedit, 
quia usque ad scx syllabas tenduntur pedes. Tempora 
in pedibus sunt, ut quanta unusquisqoe pes habeat. 
Resolutio est pedum, quando pro una longa duse bre- 
ves ponuntur, aut pro duabus longis quatuorbreves, 
nt : Seciaque intexunt abieteeostas. Abiete nunc reso- 
lutio est spondei in proceleumaticum, in qua resolu- 
tione semper b synaloepham sequitur yirgilius, 

29. « Ex una autem Jonga duse breves fiunt; ex dua- 
bus autembrevibus 99Ionga nunquam flt.Findi enim 
solida possunt, solidari scissa non possunt. Figura est, 
cujus nota syllabae agnoscuntur. Ubi enim circuli 
partem inferiorem bis positam aspicis, Pyrrhichius 
est, vu\ abi t geminum jaccns, spondeus, - - . Nam 



naturaliter longam habet, etultimam brevem,circum- 
flectitur, ut MusA, aliter aouitur. Trisyllaba pars 
orationis, si mediam brevem habet, ut tibia^ tuno 
primam acuimus. Si vero naturaliter longam habet 
sccundam, et ultimam brevem, ut * Rom(lnus^ tunc 
mediam cireumflectimus. 

5. TetrasyUaba autem, et pentasyllaba ratione 
trisyllaborum retinentur. ' Gravis acccntus com 
nno aectntu poni potest in dictione mia, oiifn 
utrisque nunquam, ut Catdllus, In composita dictione 
unus aeceniui est, ut armipotens, omnipotens, 

6. s Aceentus autem reperti sont, vel propter dia- 
Xlno^onemjUi ifiridlquein littore conspicitur sus.ne 
dicas ursus, vel propter pronuntiationem, ne dicas 



nota brevis inferior semicirculus u, nota longa i ja- Q nUta breviter, et non prodacta metd, vel diseernendiB 



cens est - . 

30. ' Metra pedibus accidunt, ut a trochaeo tro- 
cbaicum, a dactylo dactilloum, a iambo iambicum, 
de quibus paulopost dicendum est. 

CAPUT XVItl. 
De aceentibus. 

\ . Accentus, qui Graece prosodla didtur, ex Gneco 
nomen aceeplt. Nam Grsece icpb;, Latine ad, ciBrj 
Grffice, Latine cantus est. Hoc enim nomen de verbo 
ad verbum expressum est. Latini enim habent et 
alia nomina. Nam accentus et tonos et tenores di- 
cttBl, qoia ibi senus crescit el desinit. 

2. Accentus autem dictns, quod juxta cantum sit, 



ambiguilatis oausa, ut ergd. Nam cum producilur ge^ 
eansam signifleal, eum eorripitur, conjunctio est. 

CAPUT XIX. 
De figuris accentuum, 

1. Figur» » accentuum decem sunt, quae a gram* 
maticis pro verborum disitnctionibas apponuntur. 
'Ofetoc, id est, acutns accentus, linea a sinistra parte 
In dexteram partem sursum ducta Bt iia : '. 

2. Bspetix, id est, gravis linea a sammo sinistrae in 
dexteram deposita, flt ila : \ 

3t 3. nspioTRtfpLJvi], id est, circumflexus, linea 
de acuto et gravi facla exprimitur ita : ^ . 
4. MompdE, id est, longa, virgula jacens est, ita : -. 



^Epiiriia pariiiione, Augustinns sesquiteriiam no- Umpus, resolutio, /ignra,metrum,De quihns omnibiis 
mimit, silnsttperieriiam; Epitriiam hiomeden, Dona- P jam egit Isidoms.Sergius: Metrum, quodex spondeo 



tms, ei Terentianus. 

fc Synalmpham sequiiur VirgiL Servius, Mn. ▼, ad 
Slad: Genma labani:Proeeleumaticusf\nqmi)estquem 
$ie semfer ponii Virgilius, ui cogi possii in dactylum. 
Qaodalibietiamrepetit. Idfilsii olti consonanlesfiant. 
aedin refieecapellas^ Eclog. 3, etiam duo ii, in unum, 
idqne eonsonans, eontrahenda, cum tamen, t, in me- 
dio, nisi inter duas voeales, consonans esse non possll. 

• Bx una auiem tonga dum brei^s.,., ex duabus 
autem, Terentianns : 

Nam non ita est ut lon^ dissolubilis. 
Breves virissim contrahi in longam valent : 

8uia solida findi ma^nitudo nonvetat; 
Ivisa jufigi rnrHum m unum non qneunt. 
^ Metrapedibusaccidunt. Donatus : Acciduni nm- 
cuique pedi arsis et thesis, numerus syllabarumi 



spondaieum, ex trochmo trochaicum^ ex iambo 
iamkieum nuneupatur. Ac rb nuneupatur addendum 
putabal Isidoro Cbacon, lla fore integra omnia. 

Cap. XVIIL ^ * Ui nomitnus. Ita legendum «x 
Tarraconensibus libris, vel Cethegus ex Donat., nt 
eongruat exemplum ; non Metellus, ut est in reliqnis 
Hbris. Nam distinxit paulo ante naturaliter longam a 
positione longa. 

' Gravis accentus cum uirisque nunquam, 

Nunquam enim plus una acuta in eadem voce, nt ait 
Quintilianus, sed gravis ponl in una dictione non 
soluni cum aculo, sed etiam cum circumflexo potesl. 

s Aecentus aniem reperti suni. Atqui Donatos, ct 
Sergius, unde ha?c sumpta sunl, conturbari el dissi- 
pari saepe accentum legendi, vel distingnendh tel pfo- 
MitiMidiraiioiie, vel&eenMiniki «mMfoltMll aM*' 



^ S. ISmORI mSPALENSIS EPISCOPI 96 

6. Bp«x^. id est, brevis, pars est circuli inferior, • 5. Ubi vero jam per gradns pronuntiando plenam 
jacens ila : u. sententiae clausulam facimus, fit periodus fpunctum- 

que ad caput litlerae ponimus, et vocatur distinctio, 
id est, disjunclio, quia integram separavit sententiam. 
6. Hoc quidem apud oratores. Cseterum apud 
poetas ubi in versu post duos pedes syllaba remanet, 
comma est, quia ibi post scansionem prsecisio verbi 
facta est. Ubi vero post duos pedes de parle orationis 
nibil superest, colon est. Totus autem versus perio- 
dus est. 

33 CAPUT XXI. 
De notis sententiarum. 

i. Praeterea quaedam scripturarum notse apud ce- 
leberrimos auctores fuerunt, quasque antiqui ad dis- 



jacens 

6. T^iv, id est, conjunclio, quia duo verba conne- 
ctit, subjecu virgula versui circumflexa fit ita : u. 

7. Diastole, id est, distinctio, quae e contrario se- 
parat, dextera pars circuli supposita versui fit ita : ^ . 

8. Apostrophos, pars item circuli dextera, ot ad 
summam litteram apposita, fit ita : ', qua nota deesse 
oslendiiur in sermone ultima vocalis, ut tribunal \ 
pro tribunali, 

9. Aaasta, quod interpretatur aspiratio, id est, ubi 
H littera poni debet, tali figura nolatur : h, 

10. TiXii, quod interpretatur siccitas, sive pu- 
rum, id est, ubi H littcra esse non debet, tali nota 
ostendiiur : -I. 



11. •QuorumduoramacccntuumfiguramLatiniex n ^^"^1^^°^"^ scripturarum carminibus et hislorus ap- 
ipsa litteraaspiralionisfeccrunt. Unde, si conjungas ° P^^"^"*»^- ^ota esl figura propria in litterae modum 
has, facis eamdem asoirationis nolam H. RurR„m «i P^^'^*' ^^ demonstrandum unamquamque verbi, 

sententiarumque ac versuum rationem. Notae autem 



has, facis eamdem aspirationis notam H. Rursum si 
medium ejus apicem scindis, oawav F , et<|»iX?jv -1 facis. 

CAPUT XX. 
De positura, 

1. Positura est figura ad distinguendos sensus per 
cola et commala, et periodos, quae dum ordine suo 
apponitur, sensum nobis 89 lectionis ostcndit. Dict«e 
autem posilurae, vel quia punctis positis annotantur, 
vel quia ibi vox pro inlervallo distinctionis deponitur. 

2. Has Graeci Oiaei? vocant, Latini posituras. Prima 
positura, subdistinctio dicitur, eadem et x6(jLfxa. Media 
distinctio sequens est, ipsa et xwXov. Ultima distinctio, 
quae totam sentcnliam daudit, ipsa est TceptoBo?; cujus, 
ut diximus, parles sunt xGXov et x6pi[xa, quarum di- 



versibus apponuntur numero viginti sex, quae sunt 
nominibus infra scriptis. 

2. b Asteriscus (^-japponitur in iis quae omissa svnt, 
ut illucescant per eam notam, quae deesse videntur. 
Stella enim icrr^p Graeco sermone dicitur, a quo 
asteriscus est derivatus. 

3. ^ Obelus, (~) id est, virgula jacens, apponi- 
tur in verbis vel sentenliis superflue iteratis, sive in 
iis locis ubi lectio aliqua falsitate notata est, ut quasi 
sagitta jugulet supervacua, atque falsa confodiat. 
Sagilta enim Gnece 66eXbc dicitur. 

4. Obelus (i^ ) supeme adpunctus ponitur in iis, 



u» uAAiiiiuo, pai IJS9 9UUI xctfAov 61 xouixa, quarum cu- ^, x,. .* 

versilas punctis diverso loco posiiis demonslnitur. C de quibus dubitatur utrum tolli debeant necne. 

3. Ubi enim in initio pronuntiaiionis necdum piena ^* ' ^imniscus, (-r) id est, virgula mter gemmos 
- punctos jacens, 34 apponitur in iis locis quae sacrae 



pars sensus est, et b tamen respirare oportet, fit 
comma, id est, particola sensus, punctusque ad imam 
litteram ponitur, et vocatur subdistinctio ab eo quod 
punctum subtus, id est, ad imam litteram accipit 

4. Ubi autem in sequentibus jam scntentia sensum 
praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae ple- 
nitudine, fit colon, mcdiamque lilteram puncto nota- 
mus, et mediam dislinctionem vocamus, quia pun- 
ctum ad mediam litteram ponimus. 

sitate, dicunt; et utrumque verum esse nemo negarit. 

Cap. X]X,—^Figurasaccentuum.Oxnni^ex Donato. 

* Quorum duorum accentuum figuram Latini. Ita 
quidem Donalus, et Sergius. Sed A. August. etiam 



Scripturae interpretes eodem sensu, sed diversis ser- 
monibus, transtulerunt. 

6. ' Antigraphus ("y) cum puncto apponitur, 
ubi in translaiionibus diversus sensus habetur. 

7. K Asteriscus ( ) | c > ) cum obelo : hac proprie 
Aristarchus utebatiir in iis versibus^ qui non suo loco 
positi erant. 

8. Paragraphus (^) ponitur ad separandas res 

diversae aliquantulum figurae : asterisci, ^ ^ 

obeli, 
^ Obelus supeme adpunctus. Placet A. Augustino 



raecos prius iiltera ipsa H pro aspiratione usos n sic pingi, ut est in pandectis Florent. ^ 

didt; habere enim se Graecos nummos in quibus * Limniscus. De vocis notione vid. Veget.de Re 
scriptum sit h h p a k a.; idque etiam Alhenaeum, 



lib. IX, c 19, et Priscianum, m lib. de Ponderibus, 
testari. A quibus ne Capellae quidem verba prorsus 
abhorrent : H aspirationis notam Grceci diviserunt. 
Quod si vocem Latini lollas, quae a Romano Codice 
abest, TJon minus commoda erit scriptura : Quorum 
duorum accentuum /iguram ex ipsa littera aspira- 
tionis fecerunt, Graeci scilicet. 

Cap. XX. — i* Et tamen respirare oportet. Hanc 
respirationem Donatus et Sergius mediae dislinclioni 
tribuunt. 

Cap. XXI. — « Asteriscus. De Asterico ct obelo Au- 
gust., xviii de Civit., cap. 42, et Hieronym. in pnefal. 
Ptralipom. elin Job. etepist. 135, ad Suniam et Fretel. 
Reperiuntorquft adhuc in libris, et asterisci, et obeli 



veterinaria. Mirum vero hypolimniscum ab Isidoro 
praetermissum (nam praetermissum non dubito, cum 
omnes xxvi notas quas proposuit explicarit) cum 
constet quatuor omnino notis in Hexaplis, aut Ocia- 
plis usum fuisse Origenem, asterisco, obelo, limni- 
sco, et hypolimnisco. Est vero hypolimniscus ex 
Epiphanio virgula jacens punctum subtus habens, 
quo indicatur ab altero tantum LXX pari sensum 

eisdem verbis redditum. Figura fuit : % ^ 
' Antigraphus. Duplici figura pingitur. In Gothicis 

haec tantum : y 
' Asteriscus cum obelo. Hunc A. August. ita pingi 



»7 



ETTMOtXKrlARUM LIB. I. 



98 



a rcbus qusR inconnexu concurrunt, quemadmodum j| 49. Dipcl (^*^^^^) superne obelala ponitur ad 



in catalogo loca a locis, et regiones a regionibus, 
in agone prsemia a praemiis, certamina a diversis 
certaminibus separantur. 
9. * Positura (^) est figura paragrapho contra- 

ria, ideo sic formata, quia sicut ille principia notat, 
ita ista fines a principiis separat. 

lO.Cryphia (yj), circuli pars inferior cum pnncto, 
ponitur in iis locis ubi quaestio dura et obscura ape- 
riri vel solvi non potest. 

44. b Anlisigma (^) ponitur ad eos versus quo- 
rum ordo permutandus est, sic et in anliquis aucto- 
ribus positum invenitur. 

42. « Antisigma (^) cum puncto ponitur in iis 
locis ubi in eodem sensu duplices versus sunt, et 
dubitatur qui potius cligendus sit. B 

43. * Diple (\7) : banc scriptores nostri appo- 
nnnl in libris ecclesiasticorum virorum ad separan- 
da, vel demonstranda testimonia sanctarum scriptu- 
rerum. 

4 4. * Diple :csp\ (rr/yov, ( */ ) banc primus Leogo- 

ras Syracusanns apposuit 35 Homericis versibus ad 
separationem olympi a coclo. 

45. ' Diple rspwaTiYjiivTj, (^^) id est, cum ge- 
minis punctis : hanc antiqui in iis apponebant s qu^e 
Zenodotus Ephesius non recte adjecerat aut de- 
traxerat, aut permutaverat; in iis et nostri ea usi 
sont. 

46. Diple ci>6eXi9iiivY) (^ N— ^) interponitur ad 

separandas in comoediis vel tragoedii^ periodos. C 

47. *» Aversa (^) * quoties strophe et antistro- 
phe infertur. 

48. Aversa cum obelo ( ^ - ^ ) ad ea ponilur quaj 

ad aliquid respiciunt, ut : 

^ Nosne tibi fluxas Phrygise res vetere fundo 
Conamur? nos? an miseros qui Troas Achivis 
Objecil?.... 



conditiones locorum, ac temporum, personarumquc 
mutatas. 

20. Diple recta et aversa superne obelata 

(^"^t/^) P®"*^""*» ^*"^^^ ^^^^ ^"^ monade sigui- 
ficante similcm sequentem quoque esse. 

21. Ceraunium ('SCj^X^) ponilur quotics multi 
versus improbantur, ncc pcr singulos obclantur, ce* 
raunus enim fulmen dicitur. 

22. ^ Chresimon (^"pCl)- ^*^ ^®^^ ^^ voluntate 
uniuscujusque ad aliquid notandum ponitur. 

80 23. * 4> et p, (&)j i I cst (ppovtU. Hbbc ubi 

aliquid obscuritatis esl, ob sollicitudinem ponitur. 



24. Anchora 



(I) 



superior pouilur, ubi aliqua 



res magna omnino cst. 

25. Anchora inferior ubi aliquid vilissime, vel in- 
convenientius denuntiatum est. 

26. " Coronis ("" ^) nola tantum in fme libri ap- 

ponitur. 

27. " Alogus ("^J/) nota ad mendas adhibetur. 

28. Fiunt et aliie librorum notulae pro agnoscendis 
iis qu£ per extremiiales paginarum exponunlur, ut 
ubi lector in liminari hujusmodi signum invcnerit 
ad textum recurrens ejusdem sermonis vel versiculi, 
sciat esse expositionem cujus similem superjacentem 
notam invenerit. 

CAPUT XXIT. 

De notis vulgaribm, 

4. Vulgares° notas Ennius primus mille etcentum 
invenii. 37 Notarum usus erat ul quidquid pro con- 
cioue aul in judiciis diceretur hbrarii scriberent com- 
plures simul astantes, divisis inter se partibus, quot 
quisque verba, et quo ordine exciporel. p Rom» 
primus Tullius Tiro Ciceronis libertus commentatus 
est noias, sed tantum praepositionum. 



vide Pindari interpretem, ad Olymp. et Hephsestionis 
Enchiridion, et Fortunatianum, de Metris Horatia- 
nis. Qui ita ait : In cantionibus lyricis legitime scri- 
ptiSy hoc est monostrophis, hcec tria inveniri necesse 
est : strophen^ antistrophen, epodon. Nam circuire 
aram dextra strophen vocaoant; redire a sinistra, 
antistrophen;post cum in conspectu Dei consistentes 
cantici reliqua joeragebant, epodon. 
' Nosne tibi fiuxas Phrygioe res, Quo loco Servius, 



^ Positura. Cum reliqua omnia Graeca sinl; su- 
spectum positurae nomcn videri possit. 

>> Aniisigma» Vid Laert. in Platone. 

< Antisigtna cum puncto, In Laertio A. Augustini 
haec erat figura. ^, 

* Difle, Cicero lib. vm Epist. ad Att. , epist. 2 : 
VibuUi res gestas sunt adhuc maximas; id ex Pompeii 

litieris coqnosces^ in quibus animadvertito illum -- , ^;,. 

locum, ubi erit fiut^. De figura consentiunt omnia, D Status (inquit) relativus est. 
praeter Codicem Laertii A. August. in quo hae cer- ^ ^pti<xi(jLov. Quod usui est. 
nnntar : ||, :||:, mendose, ut ipse etiam putabat. 

• Diple 7CEp\ <rc(xov ^ Leogorie meminit Suidas, 
sed nihil de eo prseter nomen. 

' Diple 3api£<iTiyji.ivij. ^. Sic Anton. August. ex 

Caesaraug. C, i^ Gothic. CC. 

« Qu€e Zenodoius. Primus hic (ut ait Suidas) Ho- 
meri corrector fuit, bibliothecis Alexandrinis pne- 
fectus, et filiorum Ptolomaei magister. 

>• Diple aversa, Placet Caesaraug. libri figura > 
itemqoe aversa cum obelo, < — >> et superne obe- 
lata. 




Quoties Strophe. De slrophis, et antistrophis 



^ 4> et p. Cum in vcteribus libris /ron/is legeretur, 
non difficilis fuit conjectura ^povTt^ legendum, qua3 
vox curam significat, et soUicitudinem. 

"» Coronis. Varie in libris pingitur, a quibus di- 
versa est Hephaestionis nota. Sed placet Carion apud 
Aristophanem : rpa[jL[jiiJ i{( lati ppa^^^eta xap.}n{v Ttvoc 

" Alogus. Varie pingilur : | ^.'\7"']f 

Cap. XXU. — • Vulgares notas Ennius primus* 
Posteriortm inlelligo, qui de litteris et syllaois duos 
libros scripsit, ut ait Sucton. in Proosm. lib. de II- 
luslrib. Gramm. 

^ litmas primus TuU. Tiro, Verba Hieronymi in 
Chronic. Euseb. Sed quonam modo primus, si Knnius 
quoque primus? Nundum hsec concuuiarat Isidoms. 



99 



S. ISIDOftl BISPALBKSIS UPISGOPI 



100 



2. * Post eum Vipsanius Pliilargius, » et Aquila 11- a 
berlus Msecenatis dS alius alias addiderunt. Deinde 
Seneca, «^ contraclu omnium, digestoquc, et aucto 
numero, opus effecit iu quiaque millia. Notse aulem 
dictse, eo quod verba vel syllabas prcefixis characteri* 
bus notenl, et ad notitiara legentium revocent, quas 
qui didicerunt proprie jam notarii appellanlur. 

CAPUT XXIII. 
De notis jurididi. 

1. Qua^dam autem litterae in libris jnris verborum 
suorum notie sunt, quo scriptio celeris breviorque 
fiat. Scribebatur enim, vcrbi gratia, perB eiV^bonum 
factum ; per S et C^ senatu^comultum ; 819 per R et 
P, respublica; perP eiR,populus Romanus; per D 
et T» duntaxat; ^ per supinam iii litltram mu/ter; per 
P, secundum naturam, pupt7/u< ; * per Py, verso ca- ^ 
pite, pupilla; per unum K, kaput; per duo KK juncta, ■' 
kalumnia; kausa; per I et E, judex esto; per D et M, 
dolum malum, 

2. Cujus generis plurimae consimiles notne in libris 
antiquis inveniunlur. Has juris nolas ' novitil impe* 
ratores a Codicibus legum abolcndas sanxenint, quia 
multos per has callidi ingenioignorantes decipiebant, 
atque ita jusserunt scribendas in legibus liticras, ut 
nulios errores, nuliasambages afferant, sed sequenda 
ot vitanda aperte demonstrent. 

CAPUT XXIV. 
De notis militaribus, 
4 . In 8 breviculis quoque quibus militum nomina 
continebantur 40 propria nota erat apud vetcres,qua 
inspiccrelurquantiex militibussuperessent,quaniique ^ 
io bello oeeidissent, ^ Tnota iu capite versiculi posiia ^ 

^ Post eum Vipsanius. Confirmavit conjecturam A. 
Augustini Codex Oveiensis coilegii, in quo Vipsa- 
nius diserte scriptum est. Quod vero Agrippse, qui 
ex Vipbania gente fuit, libertum hunc tuisse ideni 
suspicabatur, non asseniior* Neque enim arbitror 
liberto pairouum id nomen dedisse, quod ipse rea- 
puerel. Vid. Senec. in Declamat. 

*> Et aquila libertus Mascen, Notas a Mseoenate ipao 
excogitalas, sed ediias ab Aquila narrat Dion. lib. lv. 

<= Contractu omnium, Sueton de Valer. Prob, : 
Multaque exemplaria contracta emendarej ac dii^ 
tinguere, et adnotare curavit, 

Cap. XXIII. ^ Per supinam lu Utteram, Cum ple- 
rique onmes libri M htieram habereni, probiasime 
conjecit. A. Auguslinus iii scribendum, quo tertia 
littcra significatur. Nam per C oonversam in bunc 
modum O cujam signiticabaot,eoque prsenomine mvr i| 
lieres omnes utebautur. Plutarch., in Probiem., et ^ 
Booeth in Top. Quod autem per supinam iii litteram 
dicit Isidorus, Homanus Codex hanc notam habet 

\JL/ qua? esi etiam In Goth. Ov, 

• Per Py verso eapite pupilla, Ita Valerius Prob. 

' Novitii imperatores, Justinianus, in prsefat. qu» 
Pandectis et Codioi prsefixa est. Obierat autem Justi- 
nianus anno a Chrisio nato 565. 

Cap. XXIV. — » 7n breviculis, Rufinus, invect. 2 : 
Si quiii accepto breviculo^ in quo militum nomina 
continentur, nitatur insmcere quanH ex militibus 
iupersinU quanti in bello uciderint; et requireni 
qui inspicere missus est propriam notam, eto. 

^ T nota i, c. v, superatitem signif, iut apud P. 
Diacpnum, quamvis V nota vtimm solere aiguificari 
i)CiaatU9« Nam Qttod Ffuali vocai AoaoBiai, atie nh 



superstitem designabat. (2) Vero ad unfascujusque de- 
functi uomenapponebatur. Unde et habet per medlum 
telum. Id est, mortis signum, de qua Persius ait : 
£t potis est nigrum vitio praeflgere theta. 
2. ^ Cum autem impuritiam significare vellent 
lambda liitera usi sunt; sicttt mortem significabant 
cum ponebant theta ad caput. In stipendionim quo- 
que Urgitione propri» erant notc 

CAPUT XXV. 
De notis Utterarwn, 

1. Notas etiam Utterarum inter se vetercs facie- 
bant, ut quidquid oeculte invicem scriptura signifi- 
care vellent, mutuo scriberent. 411 Testis est Brutus. 
qui iis litteria ea quse acturus erat notabat, ignoran- 
tibus aliis qnid sibi vellent eae Utterse. 

2. Caesar quoque Augnstua ad filium : Cumt inquit, 
innumerabilia ineiduut anidue, qum scribi ad alte- 
rutrum oporiett et esse seereta; habeamus ergo inter 
noi notai^i viSftaleitUtcumaliquid notiaeribendum 
erit,pro unaquaque litterascribamussequentem^hoe 
modo, pro A, B; pro B, C, et deinceps eadem ratione 
casteras; ^ pro Z autem littera redeundum erit ad 
duplex. AA. Quidam etiam rersis verbis scribebant. 

CAPUT XXVI. 

De noUi digiiorum, 

i. Sont quttdam et digitorum notae, sunt et ocn- 

lomm, quibus secum taciti proculque distantes coUo- 

quuntur, sicut mos est militaris, ut quoties eonsentil 

exercitus, quia voce non potest, manu promittat, alii 

quia voce non possunt, gladiorum ^ nutu salutant. 

2. ^ Ennius de quadam impudica : Quaii in choro 

pila ludeni4i9d(Uatim dat sese et communem facit. 

lio est» ut adnotavit eruditissimus vir. 

^ Cum autem impuritiam, Al., pueritiam; ai im- 
peritiam, Er^o Xr^perv, XaXstv, aut eliam lallare, quie 
puerorum et imperitorum sunt, per X significari qui- 
dam suspicantur. AlU non X, sed v liiieram Pytlia- 
gorse subsliiuunt puerorum aetati convenientem. Qui 
impuriliam malunt Xsa^idi^Etv, aut aliud obsccenum 
verbum ex Arisiiophane in Concionatricibus inielh- 
gunt. 

Cap. XXV.— i Pro Z autem L red. ad dupL AA. 
Suetonius, in August. : Pro X autem ad dupiex AA : 
opinor, quia Augusti tempore extrema httera fuit X| 
Isidori vero Z, ut supra vidimus c. 3 et 4. 

Cap. XXVI.— » Nutu gladiorum. Sic est io Longo-. 
bard. libro Viri clariss. G. Loaisse, cum in reliquis 
omnibus motu non perinde eleganter legatur. 

» Snniui de quad, impud. NcEviuif pro Ennio re- 
ponendum admonuit vir eruditus ex Pesto. Sunt 
autem versus ex Tarentilla Naevii quos Gab. Faernus 
trochaicoa quinque esse dicebat, sed duos mendose 
scriplos: iUa verba in choro tollenda esse, yel potiua 
ante scribeuda, quasi dicta essent a pocta in choro : 

Quasi pila ludens dataiim dat se, et communem facit, 

Alium tenet, alii nulat 

Alibi manus est occupata, alii perveUit pedem« 
AUi dat annulura spectandum alabris, aiium invocat, 
Cum aUo canUt, attamen aliia dat (de digito liiteras. 
Libuit eidem secuiKium versum ex Festo in adni" 
ctat ita supplere : ^4/« adnutat, alii adnictat, alium 
amat, alium tenet, Sed operse pretium crit eosdcm 
senarios lactos ab alio audire. 

Quasi in iw9 pila# ^ . 

Luddns disitaiim dat se, et cominunem facit, 



m 



BtYBlOLOOlAHtm LIB. L 



(02 



AliumUMi^aliiadnudat, aliki fnanus est oecupaia, f^ 8. Fedus, qnod est dcformls, per e soUm icri- 
alii pervellit pedem, alii dat annulum spectandum bendum ; feedus, quod est pactom, cum at dipLthongo 



a labris, alium invocat, cum alio eantat, attamen 
aliis dat digito litteras, Gl Salomon : Annuit oculo, 
terit pede^ digito loquitur. 

CAPUT XXVll. 
De orthographia. 

i . Orthographia Grsece, Latine Recta scriptura in- 
terpretatar; 4f0i(enim Graece rec/a ; ^pa^^ scriptura 
dieilur: hec dtsciplina docet quemadmodum scribere 
debeamus. Nam sicut ars tractat de partium declina- 
tlone, ita orthographia de scribendi peritia, ut puta 
ad, eom est prBepositio, d litleram ; cum est conjun- 
elio : t litteram accipit. 

8« Eaud^ qnando adverbiam est negandi, d littera 



scribendum. 

9. ^ Formosus ilne n scribitur quia a forno, id 
est, calido; calor namque sanguinis efflcit pulchri- 
tudinem. 

• Gnatus. 44 quod est filius, per g scribendum, 
quia facit generatus. 

40. H, quae aspirationis nota est, in Latino tan- 
tum vocalibus jungitur, ut honor, homo, humus, 
'Aspiratur autem et consonantibus, sed in Graecis, 
et Hebra^is nominibus. Hcus autem, et heu inler- 
jeetiones per h scribendae. 

i\. /lillcrnm intef duas vocales constitutam bis 
scribi quidam existimabant k ut Trojia, Majia^ sed 



terminatQr,etaspiraturincapite; quandoautcmcon- ^lioc ralio non permittit. Nunquam enim ires vocalcs 



junctio est, pcr t lilteram sine aspiratione scribitur. 

4S 3. Apud, praeposiiio per d scribitur ; sicut ad 
patrem, quoniam veteres ssepe ad pro apud usi sunt 
dnabtts ex iis mediis litteris subtractis. 

4. Interdum autem aliae litterae in locum aliarum 
rite ponuntur. R ei p litteris quaedam cognatio est ; 
nam pro birro dicimus ptrrum. C ei g quamdam co- 
gnationem habent; nam cumdicimus cen^um et tre* 
centosj postea dicimus quadringentos^ g ponentes pro 
c, Cei q simiiiter cognaiio est; nam hujusce perc, 
cujusque per q scribimus. » Cum aulem praepositio 
per c 8crU)enda est, sl autem abverbium fuerit, per 
q, Dicimus enim quum lego. Deus per e solam ; 
damon per a^ diphihongum est notandus. 



in una syllaba scribuntur. Sed t littera inter duas 
vocales consliluta pro duplici habetur. 

12. Id, pronomen 'neutri generis per d fcribltur, 
ab eo quod est is, ea, id, quia facit idem. 

Quod si verbum e«t tertiae pcrsona? per t no- 
tabitur, ad eo quod est eo, is, it, quia facit itur. 

13. ** A" litteram anliqui praeponebant quoties A se- 
quebatur, ut kaput^ Kannay Kalamus, Nunc autem 
Kartago,eX Kalendm pereamdem tantum scribuntur. 
Omnia aulem Graeca nomina qualicunque sequente 
vocali per k sunt scribenda. 

14. Lastus per or diphthongum scribitur quia leeti- 
tia a latitudine vocata est, cui contntria est tristitia, 
quae angustiam facit. L autem liltera intcrdum pro d 



5. Equusy quod est animal, pcr e scribendus. t liltera utimur, ut latum pro datum, et calamitate 



Mquus, quod est justus, per as diphtliongon est 
scribcndus. ^ Exul addita s debet scribi, quia exul 
dkdtar qui extra solom est. • Exultat melius sine s 
liitcni aeribitur. Nam cum ipsa x exc e{ s constat, 
qnomodo cum i]n ea sit s, rursus ei additur alia ? 

6. jEquor per diphthongon scribendum, quia 
noA ab aqua, sed ab asqualilate nomen est factum. 

7. Forsitan per n in fine scribendum, quia inte- 
grum ejos est si forte tandem, 

Alium tenet, alii adnictat alibi manus 
Est occupata. ast alii percellit pedem, 
A]ii dal annulum speclandum de labris, 
AHum invocat, cumque alio caniat, attamen 
iiiis dat digito litteras 
Vid. conjecianea in Varronem. 



pro cadamitate ; a cadendo enim nomen sumpsit 
calamitas» 

15. * Maxumut , an maximus^ et si qua similia 
sunt, qualiter scribi debeant 45 quaeaitum est. Varro 
tradidit Caesarem per i hujusmodi verba enuntiare, 
et acribero solitum esse ; inde propler auctoritatem 
tanti viriconsuetudinemfactam nimaximus^ optimust 
pessimust acribatur. 

16. Malo pcr unum l scribcndum , quia est magis 

ceseontendunt, ut /brmojui, thesaurum,mesam, quO" 
ties, vicestf/i um. A Augustinus antiquiorem ceusebai 
hano acripturam quara nsum apicum, exsiare enim 
Genu8B asream tabulam ante Ciceronis aetatem inci- 
sam, in qua sit vUsinsumum» Idemque de thensauro^ 
thensa^mensa, ei reliquis existimabat. Apices addere 



• Ca». XXVU. — Cumau^tfmpra?p.ExVeIii Longi D vocalibus longis non ilaanliquum fuisse, licet sit ve- 



libelio d« Orihograph. 

^ Exal additas, Quia salvum esse dictionibus simm 
imtiam debei, ait Terentius Seanrus. 

• Exuitai. E margine haec ascita putabat Chacon ; 
GODtaoeBt enim sententiam prsecedenti contrariam,e 
Placadi gloaais desumpiam. Nos Isidoro id nihil 
obeaae potamua : illius namque non tam his de re- 
bw judteare quam pluribus e locis diversa corrogare 
stadium fuiu Eademfuil Veiii Long. opinio in Iib.de 
Ortho^rapliia. Porro in aniiquissimis legumiabulisin 
^ioei^,max$umus,proxsumus,ducserint,.faxsity 
de^ixsit^exsigatur hujusmodique aJia multa visuntur. 

* FornMMUf sine N. Scauns : Non mediocriter 
peceamt qm(ormo9oS litleramadsumunt, non magis 
necessariam, ^uam Glorioso. Quidam ex apicibus 
voeaiiJbiis ioagtslmpositianconiraxiase plurimas vo- 



tus Quintiliano teste. Nam antiquioreslongas vocaiea 
dupUcare solitos, ut Feelix pro Felix, Vaala pro Vala^ 
quae in nummis leguntur. Quod autem formosus a . 
formo ducit,idem repetit lib. x et xix,e. 7 et xx,c. 13» 

*Gnatus... ^um /(u:t^ GSNBaATua. £odem modolo- 
quitur paulopost : Sat. per T, quia iniegrttm facii satis^ 

' Aspiratur et consonantibus» Cicer. in Orator. ; 
Quin ego ipse cum seirem majores ita locutos^ ut 
nusquam nisi inwcaUbusaspiratUmeuterentur^lo^ 
queoar ita ut pulcros, cetegos, Cartaginem dicerem» 

c Ut TaojiA,MAjiA. ItaCiccronemsolitum acribere 
tradit Velius. Quo respexisse videtur Tereniianus : 
Atnue i geminum scribere nos jubent mafistri. 

^ Quoties A sequehatur, A breve, ut diximus ex 
Diomed. ad eap 4. 

i AlAxuMus an MAXinua. Veliua Lpngus : Uijam m 



m 



S. ISIDORI tllSPALENSIS EPISGOPI 



104 



voto; nialle per duo /, quia cst magis velle; nolo ^ 25. ' Tamtus sicut et quamtus ia medio mhabe- 

1 11 I >mT- • 1 «TX • 



quoque per unum /, nolle per duo. ^ Nolo enim, ne 
volo est ; Nolle, ne velle. 

17. ^ Os si vuUum aut ossum significat, per o so- 
lam scribendum est ; * si personam, h prsBponenda est. 

18. Ora finium per o ; hora diei, per h scribendum. 
Onus^ si de onere vcnil , per o solam scribendum, 

si de honore, cum h aspiralione. 

19. Prcppositio et pra^terea per diphthongum scri- 
bendum . 

^ Pene vero, quod est conjunctio, per e, 
Pasna, quod estsupphcium, per o?. 

20. Q liitera tunc recte ponitur, cum illam statim 
u littera scquitur, et alia quaelibet una plurcsve vo- 
cales junguntur, ita ut una syllaba fiat. Cdetcra perc 
scribuutur. 

21. Quce pronomcn cum a scribendum; que con- 
juQCtio, siiie a. 

Quid, per d litteram scribitur cum pronomen est; 
per t cum verbum, cujus positio prima est queo, 
quiSy quit; et in compositionene^ueo, nequis, nequiti 

4G 22. Quod, quando pronomen est, per d scri- 
bendum ;quando numerus, per /, qumtot item per ^ 
scribitur. 

® Quotidie pergscribendum ; nonper c, ut sit quot 
diebus. 

23. R littcra, communionem habet cum s littcra. 
Itaque apud antiquos honos, labos,arbos, dicebatur; 
nunc honor, labor, arbor, 

24. Sat per t scribi oportet, quia integrum ejus fa- 
cit satis. 

Sed pcr d oporlet scribi. Apud antiquos enim 
sedum dicebatur; nos Bnales duas lilteras abscidimus. 

ambiguitatem cadat utrum per i quasdam debeant di- 
cian per v,ut est optumus, maxumus. In quibus adno- 
tandum antiquum sermonemplenioris sonusfuisse, et 
utaitCicero, rusticanum; aiqueillisptacuisseperta- 
lia scribere,ef enuntiare.Erravereautem grammatici 
qui putaverunt superlativa per u enuntiari; ut enim 
concedamus illis in optimo, in maximo, in pulcher- 
rimo, in justissimo, quid facient in his nominibus in 
quibus a;que manet eadem qucestio superlatione 5M- 
^/ato:hianubia;,an manibise; lubido,anIibido? /Vonvero 
postquam exilitas sermonis delectare caspit,usque i lit- 
iera castigavimus illam pinguetu4inem,nontamenut 
plene i litteram enuntiaremus.Etcontendam quosdam 
alia nomina per u scribere, quiantiquorum voluntates 



bunt. De quam enim ct tam veniunt, unde et quam' 
titas, quamtus, et tamtus. 

26. 8 V(e interjectio cum a scribenda, ve con- 
jonctio, sine a. 

27. Xristus, quia Graecum est per x scribendum. 
^ Ita et Xrisma. 

28. Yeiz litteris sola Cr«ca nomina scribuntur. 
Nam ciimjustitia % litterae sonumexprimat, tamen, 
quia Lalinum est, per / scribendum est. Sic militia^ 
malitia, nequitia, et ca^tera similia. 

29. In dubiis quoque verbis consuetudo veterum 
erat ut cum cademJT littera alium intellcclum cor- 
repta, alium produclahaberet,longaBsyIlab«apicem 
apponebant, ut puta po/?tt/tt5 arborem significaret, an 

g hominum multiludinem, apice distinguebatur. Sic, 
et ubi litterae consonantes geminabantur, > sicilicum 
superponebant, ut seVa, scYa, as'eres. Veteres enim 
non duplicabant liiteras, sed supra sicilicos appone- 
banl. Qua nota admonebatur lector geminandam esse 
litleram. 

C APUT XXVIII. 

De analogia. 

1. Analogia, Graece, Latine Similium comparatio, 

sive proportio nominatur. 4S « Cujus haec vis cst, ut 

quod dubium est,ad aliquod simile quod non esl dubium 

referatur, ul incerlacertis probentur.Octoautemmo- 

discomparatioanalogiaecol!igitur,id,est,qualilatc,com- 
paratione,genere, numero, figura, casu, extremila- 
tibus similium syllabarum, et simililudine temporum. 
Q 2. Si quid de iis unum dcfuerit, jam non esl ana- 
logia, id est, similitudo; sed est anomalia, id 
est, extra regulam, ut lupus, et lepus, totum conve- 

• Quotidie per Q. Sed jam evanuisse dicit Quinti- 
lianus. Velius : Per Q quotidie magis dicunt, quam 
per C cotidie, cum et dicaiur melius eiscribaiur; 
non enim cst quolidie a quoto dicium, sed a conti- 
nenti die cotidie tractum. 

' Tamtus, et ouAMTus. Vide apud Cassiod. deOr- 
thograph. Gn. Cornutum, et Cessellium. 

B Vae interjectio. Eodem modo Agellius, lib. v, 
0. 12 : Sed mirum (inquit) quod in compositione A 
deperditur^ quoniarn ve syllaba in illis brevis est,ut 
in vetus, vecors. 

^ Ita, et XaiSiiA. Ita velustissimi Codlces. Si La- 
tine placuit tunc Xrisium Xrisma scribi, ob id opi- 
nor, ut retineretur crucis iigura; qua de re supra, 

3 el 4. 



sequuntur, nec iamen sic enuntient quomodo scri- g c. 3 et 4. 

bant. \ide Quintil. lib. i c. 3; etGu. Cornutii librum ■' ' Sicilicum superpon^b. Sic Victorinus in librode 

A^ /\-.i.^^ — A i^^^^i^A^^ ,.^A^ K«.« <..«»«i».» — . Orthog.qui exstare id signum aetate sua multis in li- 

bris testatur. Fuit autem nota hujusmodi ser'a, seVa. 
Sicilicum dictum (ait Festus) quod semunciam secei 



de Orthog , apud Cassiodor., unde ha^c translata sunt. 

• NoLO enim ne volo. Ne pro non dixisse antiquos 
probat Festus. Idque frequens apud Plautum. Te- 
rentius quoaue nisi tu ne vis, dixit. 

^ Os si vuUum aui ossum signi/icat. Iia constanter 
vetustissimi Codices ; nec mirum ossum dixisse hoc 
loco Isidorum, necessitate pene coactum, cum osso 
Ageilium multo ante usum tradat Charisius. De loco 
vero Terentii in Eunucho credo ego Faerno, iliud 
addens, si ossum apud Terentium legeretur, neque 
Varronem, ncque Charisium, qui id non probant, 
fuisse dissimulaturos. 

* Si personam. Ut sit accusativus pronominis arti- 
cnlaris, hos. 

^ Pene quod est eonjunctio per s. In Pandectis Flo- 
rentinis per o; perpetuo scribi aiebat A. Augustinus. 



Id nunc nuilumapparereinanliquis marmoribus, aut 
libris miramur, cum in Duiiii tilulo clases, numeij 
in nummis Pilipus, sine allasicilici nota visantur. 

Cap. XXVIII. — I Omniaex Quintil., lib. i, cap. 5, 
et Sergii Arte secunda, c, de Casibus, sed ita con- 
cinnata, ut neque interdum cohsereant, nequeaucto- 
ribus e quibus sumpta sunt satis respondeant. 

^ Analogia... Latine similium comparatio. Ferri 
potcrat, nisi apud Quintilianum similium comparatio 
aiio sensu acciperetur. Est namque apud illum ana- 
logi»f pars, hic genus ipsum. Sergius melius simi^ 
lium raf tonem (uxit. 

^ Cujushcecvis,ut 9Uod(/u^.,etc.VerbasuntQuintil^ 



105 



ETYMOLOGIARUM LIB. I. 



106 



nit; * sed dissentiunt casu; facit* cnim lupi, leporis. k bara nomina, et incognita Latinis et Graecis 



Nam rej^ulariler est dum quaeris utrum trajnesm^S' 
culinum sit an femininum, et erit masculinum. 

3. Item funiSf si incerti gcneris esse credis, si- 
milis est illi panis in declinatione, et eril masculinum. 
b Item ex comparalione positivorum, ul si dicas, do- 
ctus, magnus, posilivi sunt, el sui siniiles. Fil, et per 
diminulionem , ut puta funem masculinum cssc fu- 
niculus ostendit; sicut marmornQwln generis esse; 
masculum indicat. 

4. Nam quod genus in principalitatc csl, id cssc 
solel in diminutione. Sed hoc non semper, ut pistri- 
num^ pistrilla, Sed quiascire debemus,*' ex positionc 
deciinalionem, cl ex diminutione genus colligcre. 

49 CAPUT XXIX. 
De eiymologia, 

1. Etymologia cst origo vocabulorum, cum vis 
verbi vel nominis per interpretationem colligitur. 
Hanc Aristoleles au{i6oXov, Cicero Notalionem nomi- 
navit, quia nominaet verba rerum notafacit, utputa 
flumen^ quia fluendo crevit, a fluendo dictum. 

2. Cujus cognitio syppe usum necessarium habct in 
inlerpretatione sua. Nam cum vidcris unde orlum esl 
nomen, citius vim ejus intelligis. Omnis enim rei in- 
spectio, etymologia cognila, planior est. Non autem 
omnia nominaa veleribus secundumnaturam imposila 
sunt, sed (jua*dam, et secundum placilum, sicut et nos 
servis el possessionibus intcrdum sccundum quod 
placct nostra; voluntali nomina damus. 

3. Hinc est quod omnium nominum clymologia) non 



50 CAPUT XXX. 
De glossis» 

1. Glossa Gra^ca interpretatione lingua^ sortitur 
nomen. • Hanc philosophi adverbum dicunt, quia vo- 
cem illam de qua requiritur uno el singulari verbo 
designat. Quid enim illud sit in uno verbo positum 
declarat, ut conticescere est tacere. 

2. Item : latus haurit apertum; haurit, percutit, 
Itcm cum terminum dicimus finem, aut populatas 
intcrpretamur essc vastataSy et omnino cum unius 
verbi rem uno verbo manifestamus. 

CAPUT XXXI. 

De differentiis» 
1. DilTcrcntia ' est species definitionis, quam scri- 
3 ptores artium de eodem et de altero nominant. H«tc 
enim duo quadam inter se communione confusa 
conjecta diffcrentia, sccernuntur, per quam quid sit 
utrumquc cognoscitur, ut cum qua^rilur quid inter 
regem intersitet ^vm/mwm, adjectu diffcrcntiaquid 
ulerque sitdefinitur, ut rcx modestus, et temperans, 
tyrannusYcro crudelis, Inter ha*c enim duo differcn- 
tia cum posita fuerit, quiJ sit utrumquc cognosci- 
tur. Sic et caHera. 

51 CAPUT xxxn. 

De barbarismo. 

1. Barbarismus est verbum corrupta littcra, vel 

sono cnuntiatum : liltcra, uifloriety dum florebit di- 

ccreoportcat; sono, si pro media syllaba prim.a pro- 

ducatur, ut, letebrcv, tenebra'. Appcllatus autcm bar- 



reperiunlur, quia quaulam non sccundum qualitalem C burismus a barbaris gentibus, dum Latina^ orationis 



qua genilasunl,scd juxtaarbilriumhumana^ volunta- 
lis vocabula acceperiint. Sunt autem ctymologiai nomi* 
num,autexcausadat8e^,utr(7grt'5ar^^t'W(/o,idest,ar£?c/e 
agendo;2L\il ex originc,ut homo quia sit cx humo ; aut 
ex contrariis, uta lavando lutum, dum lulum non sit 
mundum, et lucus, quia umbra opacus, parum luceat. 

4. Quaedam etiam facta sunt ex nominum deriva- 
lione, ut a prudentia prudens. Qua?dam etiam ex vo- 
cibus, ut a garrulitate graculus. Quscdam ex Gncca 
elymologia orta, el declinata suntinLalinum,ut5i7[;a, 
domus. 

5. Alia quoque cx nominibus loconim, urbium, 
fluminum Iraxerunt vocabula. Multa eliam ex di- 
versarum gcntium sermone vocantur, Unde, ct 
origo eorum vix cernitur. Sunt enim plcraque bar- D 

° IHssentiunt rasw.Non casu,scd gcnerc differre vo- 
luit Sergius,quianonut lupus lupa,\\a^lepus lepa face- 
ret. 

b Ilem ex comparatione positiuor. Donat. in Art. 
sccund. : In his regulisanalogia, velex collatiotie po- 
sitivor, nofninum, vel ex diminutione cognoscitur. 

* Ex positione declinationem, et ex dim. g. Con- 
senliunt velustissimi Codices in hanc scripturam. 

Cap. XXIX. — ^ Vt AEGEs a nECTE agendo. A1., a 
regendo. Utrumque ex Codicibus, et ex aliis Isidori 
locis confirmari potest. Videhb. iu de Summ. Bon., 
c. 48; et Burchard., lib. xv,c. 38 ; et Ivon., part. 
XVI, c. 39; et infra, lib. xii. c. 3. 

Cap. XXX. — « Hanc philosophi aduerbum. Al., 

• Facit ad nomiDaUvam catus, hlc subinlclleclum, referen- 
dam est. 

Patrol. LXXXII. 



mtcgritalcm ncscirent ; s unaqua^iuc enim gens facta 
Romanorum, cumsuis opibus vitiaquoque ct verbo- 
rum et morum Romam transmisit. 

2. ^ Inter barbarismum autem,etbarharolexim hoc 
interest, quod barbarismus in verbo Lalino lit, duni 
corrumpitur ; quando autcm baibara verba Latinis 
eloquiis inscruniur,barbarolexis dicitur. Itcm quando 
in prosa vitium fit sermonis, barbarismus vocatur ; 
quando in metro, metaplasmus dicitur. 

3. Barbarismus autem fit scripto, et pronuuliationo. 
Scripto qualuor modis : si quis in vcrbo httcram, 
vel syllabam adjiciat, mutet, transmutet, vcl 
minuat. Pronuntiatione autem fit in tcmporibus, 
tonis, aspirationibus, et reliquis, qua* sequunlur. 

4. Per tempora quippe fil barbarismus, si pro longa 

adverbium. Gra^ci r.poq lzo<;. Unde natum, Ouoev rpb? 
?ro5. Glossas inilio dictas ipsa vcrba, vel obscura, 
vel pcrcgrina ex Aristotele, Galeno, Polluce, Suida, 
et Quinliliano novimus; posteriorcs interprclationes 
ipsis verbis additas eodem nomine vocarunt. Nimis 
tamen anguste loqui videtur Isidorus,cum unius verbi 
rem uno tantum verbo cxplanari praecipit, ut si plu- 
ribus vcrbis cxplicetur glossam fore negct. Quod 
ctiam repetit lib. xxiv, cap. 30. 

Cap. XXXI. — f Differenlia est. Ex Victorin. et 
Booeth.,lib.i,deDcfinit.,c.28,repetunturead.l.n,c.30. 

Cap. XXXII. — 8 Unaqureque enim gens. Eadem 
infra, lib. ix, c. 1. 

'' Inter barbarismum, et barbarolexim. Barbaro- 
LExm quoque nominal Charisius, barbaralexim Do- 
natus et Diomedes. 



407 



S. ISIDORl HISPALBNSIS EPISCOPI 



lOS 



syllaha brevis ponatur, ant pro brevi longa. Por jjposilionesadverbiisapplicemus. Peraccidenlia fit, id 



tonos,si accentus in aliam syllabam commutetur. Per 
aspiralionem,si adjiciatur h littera ubi non debet, aut 
detrahalur ubi esse oportet. 

5, Per hiatum, quoties in pronunliatione scinditur 
versus anlequam compleatur ; sivc quolies vocalis vo- 
calem sequitur, ul Musce Aonides. Fit barbarismus, 
et per melacismos, iotacismos, et Jambdacismos. 

e.Metacismusestquotiesmlitteramvocaiissequitur, 

ut, bonum aurumjustum amicum, Sed et hoc viiium 
aut suspensione m littera?, aut detractione vitamus. 
7. lotacisinus est quolies in ioU littera duplicatur 
sonus, ut, Troiia, Mniia, ubi earum litlerarum adeo 
exilis erit pronunliatio, ut unum iota, non duo, so- 
nare videatur. 



est, per ea quae accidunt partibus, ut puta per quali- 
lates, genera, numeros, figuras, et casus. Per ista 
igitur omnia fiunt soloecismi, sicut Donatus exposoit. 
5. Fiunt praeterea el plurimis modis. Nam Luci- 
lius centum genera soloBcismorum dixit, quos omnes 
vitare polius quam sequi debet qui regulam recte 
loquendi tenere studet. 

CAPUT XXXIV. 
De vitiis» 

1. Vitia apud grammaticos illa dicuntur, quae in 
oloquio cavere debemus. Sunt autcm ba»c : barbaris- 
mus, soloecismus, acyrologia, cacephaton^etreliqua, 

2. Barbarismus est corruptio verbi unius, ut si 
tertiam syllabam quis producat in ignoscere. 



8 * Lambdacismus est, si pro uno l duo pronun- d 3.Solcecismus, compositio viliosa vcrborum : ut si 



tienlur, ut Af ri 5« faciunt, sicut co//ogttmm pro con' 
loquium ; vel quoties unum l exilius, duo largius pro- 
ferimus. Quod contra est ; b nana unum largius, duo 
exilius proferre debemus. 

9 c CoUisio est quoties novissimae syllabai fmis in 
alterius principio est, ul matertera. 

CAPUT XXXIII. 

De SoUecismo. 
i.Soloecismusest plurimorum verborum interse in- 
conveniens composilio, sicut barbarismus unias verbi 
corruptio. ** Verba enim non rccta lege conjuncta 
so^oecismus est;ut si qiiis dic^i ^inter nobis pro inter 
nos; aut dare veniam sceleratorum, pro sceleratis. 



ahquis dical, inter kominibus pro inter homines. 

4. Acyrologia, non propria dictio ; nX,lice(^t sperare 
timenti; proprium est autem limenti formidare, non 
sperare ; « cl, gramineo in campo : proprium est 
graminosum dicere campum, non gramineum. 

5. ^ Cacephaton,diclio obscena,veI incompositeso- 
nans.Obscoena, ut, 54 hisanimutn arrecti dictis. In- 
composita, ut, juvatire et Dorica castra, * Ma|a enim 
compositio fit, ab ca syllaba incipere qua superior 
finierat. 

6. Pleonasmos, adjectio unius verbi supervacua : 
ut, Hactenus arvorum cultus et sidera coeli. Neque 
enim alibi nisi in coelo sunt sidera. 

7. Perissologia, adjectio plurimorum verborum 



2. Dictus autem soloecismus a • Cilicibus, qui ex Q supervacua : ut, Yivat Uuben, et non moriatur, dum 



urbe Solae, quae nunc Pompeiopolis appcllatur, pro- 
fecti, cum apud ahos commorantes, suam et illorum 
jinguam vitiose inconsequenterque confunderent, 
soloecismo nonien dederunt. Unde et similiter lo- 
quentes soloccismos facere dicuntur. 

53 3. Soloecismus autem apud poetas schema 
dicitur, quoties inversus necessitate metri factus in- 
venilur; cum autem non invenitur necessitas, per- 
manet soloecismi culpa. 

4. Soloecismus fit duobus modis :aut per partesora- 
tionis, aut per accidenlia. Per partes orationis fit, si 
alteram partem pro altera ponamus, ut puia si ^ prae- 

* Lambdacism. Vide Martian. Capcll. 

b Nam unum 1 largius, duo exilius* Contra videba- 
tur unum exilius,duo largius proferenda. Sedvetant 
libri omnes. Erit igilur (ut opmor) hujusmodi Isidori 
sentcntia : ut quemadmodum vocales duae cum in 
diplithongum conveniunt, non plene singulai profe- 
runtur, sed ita coeunt, ut contuso sono aiiquid uni- 
cuiquedcpcreat, neutraqueillarum plene cxaudiatur ; 
ita duplcx // in media dictione exiiius prolertur, 
quam simplcx. Nequc id (si argutari |icet| praeter 
rationem accidit. Nam prius / oblunditur cum in se- 
qucns illiditur, quam plagam accipiens alleram vi- 
cissim sequenti intligit ; nam cum eo coalescens aufert 
iUi quod semivocalis erat proprium, at a vocali in- 
ciperet. ita utrumque languescit, prius postcriore sui 
parte, priore postcrius.Lambdacisnios quoquc nostri 

aui mollius loqui student siepe admiitunt. Neque 
ebraei has delicias non agnovcre, vcluti cum in 

T^^TMet tSv; daghes decorum appingunt. 



non sit ahud viverc quam non mori. 

8. Macrologia, longiloquium, res non neccessarias 
comprehendcns, ut : Legati,non impetrata pace, retro 
unde venerant domum reversi sunt. 

9. i Tautologia, idemloquium, ut : Si fata virum 
servant, si vescilur aura, xtherea^ neque adhuc 
crudelibus occubat um^rtj.Totum enim quod repetilur 
una res est, sed crebro sermone anuuntiata. 

10. Eclipsis est defcctus dictionis, in quonecessaria 
verba dc»mUui,cuipharetraexauro;dQesi enim erat. 

1 1 . Tapinosis est humilitas statum magnae rei di- 
ctis infirmans, ut : 

c Collisio est. CoUisionis supra non meminerat, at 
meminuit Donatus. 

I Cap. XXXIII. — <* Verba non recte conjuncta. Ex 
Aug. n de Docirin. Chrisl., c. 13. 

<> E Cilicib, Ex Diomede. 

' Si proposiiiones adverbiis applicemus.lio. \eiuB- 
tissimi Codices recle; ut si dicasrfe longe. Nonn.* Om- 
nesartem secuti negant adverbiis praspositionem ad- 
di oportere, sed auctontas veterum pra^poni debet. 
De subito, etc. 

Cap. XXXIV. » Gramineo in campo. Quod adver- 
tit Serv. v iEn. 

*» Cacephaton. Quod Isidorus incompositc sonans, 
Serviu» Cacephaton in sermone, Donatus Caccpha- 
ton in composita dictione vocat. 

» Mala enim compositio. Verba Servii ad : Dorica 
castra, i£ncid. n. 

i Tautohgiaidemloquium. Itapaulo ante: Macrolo* 
ffia longHoquium,eic.C, 36 aUegoriam a/teni/ojutum 
uiterpretatur. 



109 



ETYMOLOGIAROM UB, I, 



ilO 



Apparent rari nantes in gurgite vasto* A 

Gurgitem posuit pro mari. 

i2. Cacosynlheton. Viliosa compositio : ui^ver- 
saque juvenctnn terga fatigamus hasta, 

13. * Amphibolia, Ambigua diclio; quap fit, aul 
per casum accusativum, ut illud responsum ApoUinis 
ad Pvrrhum : 

Aio te, ^acida, Romanos vincere posse. 
In quo non esl certum quem in ipso versu monstra- 
verit esse victorem. 

44. Fil et per incertam distinclionem, ul, bellwn 
ingens geret Italia. Incerta distinctio, utrum bellum 
ingenSy an ingens Italia. 

1 5. Fit et per commune verbum, deprecatur Cato, 
calumniatur Cicero, prwstolatur Brutus, dedignatur 
Antonius; nec ostenditur in hac ambiguitate utrum D 
ipsi alios, an alii ipsos dcprecati sunt, aut calumniati. 

16. Fil et per homonymiam, quando uno nomine 
mulla significanlur, ut acies, et nonaddas, miferri^ 
aut oculorumy aut militum, 

55 CAPUT XXXV. 
De metaplasmis. 

1. Metaplasmus Grapca lingua,Latine Transforma- 
tio dicilur, qui fit in uno verbo propter metri necessi- 
tatem, et licentiam poetarum.Cujus species istae sunt : 

2. Prothesis, apposilio in principio verbi, ui gnato 
pro nato^ et tetulit pro tulit. Epenthesis, appositio 
in medio, ut relliquias pro reliquiast induperator 
pro imperator, 

3. b Paragoge, apposilio in fine, ul magis^ pro 
jmge, et potestur^ pro potest, 

Aphaeresis, abcissio de principio, ut temno pro 
contemno, 
Syncope,abcissio de medio,ut forsan pro forsitan, 
Apocope, abscissio de fine, ut sat pro satis, 

4. Ectasis, productio contra naturam, ut, Italiam 
fatOy cum Italiam correpte dici debeat. 

Syslole, correptio contra naluram, aquosus OrioHt 
cum Orion producte dici debeat. 

Diaeresis, discissio unius syllabae in duas, ut, 
albaif longai^ pro a/to, longas. 

5. Episynalcephe, conglutinatio duarum in unam, 
uiPhaeion,proPhaeton,Nerei, pvoNerei, aeripedem, 
pro aeripedem. 

^ Synalcephe, collisio vocaliura adjunctarum voca- 
libus, ut, atque ea diversa penitus^ dum parte ge-e 
runtur, . 

*■ Amphibolia. Ita velustissimi Codices et ita a 
Charisio nominatur, rectius quam a Diomede, et Do- 
nalo amphibologia. 

Cap. aXXV. — I» Paragoge ut magis pro mage. 
lisdem exemplis utiturDonatus; at Charisio apocopes 
exemplum est mage^ pro magis. 

' Adjunctarum vocalibus. Sat erat collisionem vo- 
calium dicere. Sed ^i quid addendum fuil, tolerabilior 
Romani Codicis scriptura visa est in quo adjunctarum^ 
quam nosliorum , uhijuncta, vel adjuncta legilur. 

* Aletaplasmus est, qui in uno scrmone. Tolus 
locus e Scrv., yEn. v, ad iliud : 

Urbis opus, triplici pubcs, qucm, Dardana versu. 

Utrobique tamen mendosus, qucm restiluit ex ve- 



e.Ecthlipsis, collisio consonantium cum vocalibus, 
ut multum illcy et terris, 

Antiihcsis, contraposilio litterap pro alia littera, 
ut olli pro illi. 

Metathesis, transposilio litterae, ut, Evandre pro 
Evander^ Timbre pro Timbcr. 

7. Inier barbarismum el lexin, hoc cst Latfnam et 
perfeclam elocutionem, ^ metaplasmus esl, qui in 
uno sermone ratione fit vitiosus. Item inter soloecls- 
mum et phrasin, id est perfeclam connexionom ser- 
monum, schema, 50 id est figura, est, quae fit con- 
textu sermonum ratione vitiosa. Ergo metaplasmi et 
schemata media sunt, et discernuntur peritia et im- 
peritia. Fiunt autem ad ornatum. 

CAPUT XXXVI. 
De schematibus. 

1. Schemata, ex Graeco in Lalinum eloquium Fi- 
gurae inlerprelantur, qua» fiunt in verbis, vel senten- 
liis * pcr varias distinctionum formas propler eloquii 
ornatum. Haec dum multa sint, ^ apud grammatico» 
ista inveniuntur. 

. 2. Prolepsis est praesumptio, ubi ea quae sequi de- 
bent anteponuntur, ut : Interea reges ingenti mole : 
Latinus. Debuit enim sic dicere : Interea regcs in^ 
genti mole^ et statim adjicere quod sequitur : Prooe' 
dunt castris; deinde dicere : Latinus, etc. ; sed 
facta pro ornamento praesumplio rei, et qui sequf 
debuere reges interpositi sunt in septem versibus, et 
postea additum est : Procedunt castris, Inde prsBw 
sumptio, quia anteposita sunt quae sequi debuere. 
p 3. Zeugma est clausula, cum plures sensus uno 
verbo claudunlur, qu* fit tribus modis. Nam aut in 
primo, aut in postremo, aut in medio id verbum po-r 
nitur, quod sentenlias jungit. In primo, ut, 

s Vertitur oenophoris fundus sententia nobis. 
In medio, ut, 

Grascia Sulpicio sorti data, Gallia Cottof, 
In poslremo, ut : Namque hoc iempore obsequium 
amicos, veritas odium parit. 

4. Hypozeuxis cst figura superiori contraria, ubi in 
singuhs sensibus propria unicuique clausula est, ut, 

Regem adit,^/ regi memorat nomenque,genusque. 

5. Syilepsis ^ est in dissimilibus clausulis, aut plu- 
ralis dictio singulari verbo finita, ut, sociis ei rege 
recepto, aut singularis diclio plurali verbo expleta, ut ; 

r% Sunt nobis mitia poma^ 

^ Castanece molles, ei pressi copia laciis. 

teri Edilione Chacon. 

Cap. XXXVI. — ^Per varias distinctionum fortnas, 
Ita plerique ex Longob. Male in aliis, dictionum. Nam 
distinctionum, ei ad nomen schemaiis et ad rein 
ipsam de qua agitur multo cst apiius. 

' Apud grammaticos ista inveniuntur. Necessari^ 
ex Donato et Charisio addebat Chacon. 

« Vertitur amophoris fund. Citaiura Nonio in sen* 
tentia ex Lucil. lib. iii Salyr. 

*• Syllepsis est in dissim. cl. Donatus : Item syl- 
lepsis est in dissimilibus clausulis, quando dictio 
singularis verbo plurali adjungitur. Charisius : Syl- 
lepsis est cum singularis diciio plurali verbo con*- 
cluditur. 



111 



S. ISIDORI HISPALENSIS BPISCOPI 



112 



57 Supra enim sunt dixit, hic debuit dicerc : » 
Est pressi copia lactis. 

6. Fit aulem syllepsis non solum per partes ora- 
lionis, sed et per accidenlia partibus. Nam ubi et 
pro multis unus, et pro uno multi ponuntur, syl- 
lepsis est : pro multis unus, ut est illud : uterum" 
que armato miliiecompleni , cum non uno, sed multis 
militibus. Item pro uno mulli, ul in Evangelio : La- 
trones qui crucifixi erant cum eo improperabant 
ei; ubi pro uno utcrque inducitur blasphemassc. 

7. Anadiplosis esl, quando ab eodem vcrbo quo 

illud, prior versus fmivit sequens vcrsus ificipit, ut est 

Cerlent ei cycnis ululx, sit Tityrus Orplieus, 
Orpheus in silvisj inter delphinas Arion. 

8. Anaphora est repelio ejusdem verbi pcr prin- 
cipia versuum plurimorum, ut : 

Nos fCj Dardania inccnsa, tuaque armasecuti, 
Nos tumidum sub te permensi classibv,s cequor, 

9. Epanaphora est in uno versu pcr principia sen- 

suum ejusdem vcrbi repctilio. ul 

Te nemus Angilice, viirea te Fucinus una, 
Te liquidi flevere iacus. 

10. Epizcusis in uno sensu congeminalio vcrbi, ut : 
sic sic juvat ire sub umbras, 

11. Epanalepsis est sermonis in principio versus 
positi ejusdem in fmc rcphcalio, ut cst illud : 
Crescit amor nummijquantum ipsa pecunia crescit. 

12. Paronomasia cst in significalionc diversa dictio 
pene ipsa, ut illud : Abire an obire te convcnitj id 
est, cjcsulem ficri^ an mori f 



Ex nihilo nihilum, ad nihilum nil posse reverti. 
** Marcus Da^na, papcBy Marco spondente, recusas^ 
Credere tu nummos ? Marco sub judice palles ! 
Marcus dixit. Ita est, assigna, Marce, tabellas. 

18. Hirmos est sentcntia continuatic orationis te- 
norem suum, usque ad ultimum senrans, ut : 

Est in secessu longo locus, insula portum, 
et reHqua. Hinc cnim in longum vadit sensus usque 
ad illud : 

Horrentiquc atrum nemus imminet umbra. 

19. Polvsvnlheton est diclio multis concatenata 
conjunclionibus, ut, teciumque^ laremque^ armaquCy 
amycleumque canem. 

20. Dialyton, vel asynlheton figura est, quae e 
contrario.sine conjunctionibus solute ac simpliciter 
effertur, ut, venimus^ vidimus, placuit. 

B 21. <^ Antithcton est ubi contraria contrariis oppo- 

nuntur, ct scntentiippulchritudinem reddunl, ut iliud : 

Frigida pugnabant calidis^ humentia siccis; 
Moilia cum duris;sine pondere, habentia pondu^. 

22. IlypaUage quotiescunque pcr conti^rium verba 
intclliguntur, ut dare classibus austros, cum venlis 
navcs dcmus, non navibus vcntos. 

CAPUT XXXVII. 
De tropis. 

1. Tropos Gncco nomine Grammatici vocant, qui 
Latinc modi locutionum interprctantur. Fiunt autcm 
a propria significatione 59 ^ ad non propriam simi- 
litudinem. Quorum omnium nomina difficillimum cst 
annotare, sed cx omnibus Donatus * trcdccim usui, 
tradcnda conscripsit. 



13. Sclicsis onomalon, mullitudo nominum con- ^ McUphora esl verbi alicujus nsurpala translalio, 
junctorum • quodam ambilu copulata, utnut.7n,«i> ^ ^.^^^ ^^^ ji^j^,,^^ flrwtiiure segetes, gemmare vi- 



grando^ procellce^ fulmina, venti. 

1 4. Paromouon cst muUiludo verborum ex una lit- 
tera inchoantium, qualc cst apud Ennium : 

Tite tute Taii tibi tanta iyrannc tulisti. 

Sed lioc bcnc temperat Yirgilius, dum non tolo 

versu ulitur hac figura ut EnniuS; scd nunc in prin- 

cipio vcrsus lanium, ut cst illud : Sasva sedans super 

arma; nuac iu mcdia, ut ; 

Quceque lacus laie liquidoSf quxquc aspcra dumis; 
Nunc autcm iu tinc; ut : 

Sola mihi talcs casus Cassandra canebat. 

59 15. Uomocoplolon est, cum plurima uomina 

pcr unum casum dcnuntiantur, ut est iliud : 



tcs, dum in iis rcbus lluctus ct gcmmas non inveni- 
mus, in quibus ha>c verba aliundc Iransferuntur, 
sed ha? atquc alia^ tropica? iocutioncs ad ea qua^ in- 
telligcnda sunt propterea figuratis amictibus obtc- 
guntur, ut scnsum lcgeudis exerccant, et nc nuda 
atque in promptu posita vilescant. 

3. Fiunt autem metaphora* modis quatuor : ab 
animali ad animalc, ut, aligcros conscendit equos; 
melaphoricc loquens miscuit quadrupedi alas avis, 
et quo cursu descrla pctivcrit, miscuit volatili 
cursum quadrupedis. Ab inanimali ad inanimale, ut, 
Ponium pinus arat; sulcum premit alta carina. 
Miscuil usum terra; aquis, dum arare el sulcum prc' 



Sed neauc currentem sc, ncc cognoscit euniem, , , ... j 

„ „ ^ ^ . ^ n fi^^^ ad terram pertmeat, non ad mare. 

TollentemQue.manus saxumquc immancmoventcm. U , ., . ,. , . , . /» j 

,. Y , ^ , I , 4. Ab manimah ad animale, ul flonda j 

16. Homotclcuton cst, cum uno modo vcrba plu- "^ 

rima fmiuntur : ut abiit, abscessit, evasit, erupit. 

17. Polyptolon est, cum diversis casibus scnten- 
tia variatur, ut 



juventus; 

miscuit flores inanimales juvcntuti qua' animam ha- 

bet. Ab animali ad inanimale, ut : 

Tu, Ncptune pater, cui tcmpora cana crcpanli 



* Quodam ambitu copulaia. Mendose, ajmdDona- 
tum, eodem habitu copulandi legitur. 

*> Marcus Dama. E Pcrs. J£atyr. v. 

^ Aniiiheion, Haec usquc ad finem capitis neque 
Donati sunt, nequc Charisii, ct in Uom. Codic. plu- 
res alia^ figura> Icguntur, ut ha* quoquc alicna» vide- 
ri possint. 

Cap. XXXVII. — ^ Ad non propriam similiiudi' 
nem. Fcrri potest vulgata scriptura similitudinem, ut 
sit quod Charisius dixit, propter similitudinem.lS^m 



Cincia salo resonant, magnus cui ncrpeie menlo 
Profluit Oceanus, et flumina crinihus errant. 

cx eo videntur ha)c. Sed cum icicm Charisius metony- 
miamdefmiat :XH'c^ionem translaiam a propriasigni- 
ficatione adaliam proximitatem ^ui^owis modo legas 
iiccbit. Et Donatus : Ad impropriam similitudinem. 

^ Tredecim usui trad. Ita bcda. Duodecim Dona- 
tus ct Charis. 

' Tu, Neptune pat. Cilalur cx Claudian. a D. Aug., 
lib. ai dc Doct. Chr. Varroni quidam Albinovam 
tribuebal A. Augustinus. 



il3 



ETYMOLOGIARUM LIB. I. 



114 



Menfum enim, et iempora^ el crines non ad Oceanum ii Infelix puer^ atque impar congressus Achilli 



pertinent, sed ad homines. 

5. Sic et alia renim nomina de alio genere in 
aliud genus decentissme decoris graiia transferun- 
tur, ut oratio perornetur. Metaphora autem, aut 
partis uniiis est , ut, fluctuare segetes : non potes dicere 
segetarefluctus ; aut anlistropha est, id est, reciproca, 
ut remigium alarum, Nam et alac navium, et alarum 
remigia dicuntur. 

6. Catachresis, est alienae rei nom*cn appositum : 

hsec eo a melaphora differt, quod illa vocabulum 

liabenti largitur ; haec quia non habet proprium, 

alieno utitur, ut, 

Fa^emque simillim^ lauro ; 
el, 
.... Nunc una amhas junctisque feruntur 
Frontibus^ et longa sulcant vada salsa carina. 

Dum facies, et frons tantum animalium et hominum 

sint. Quod nomen si poeta non apposuisset navi, quid 

proprium eidem parti diceret non haberet. 

OO 7. Metalepsis tropus a prsecedente indicans 
quod sequitur : 

* Inqtie manus chartw nodosaque venit arundo. 
Nam per m/inf<m verba, per arundinem litterae signi- 
ficatae sunt. 

8. Metonymia est Transnominatio ab alia signifi- 
catione ad aliam proximitatem translata. Fit autem 
multis modis : aut cnim per id quod continet id quod 
continetur ostendit, ul theatra plaudunt^ prata mu" 
giunt, dum illic homines plaudant, hic boves mu- 
giant; aut contra per id quod continetur id quod 



B 



12. Epitheton, Supra nomen, prseponitur enim pro- 
prio nomini,01 ut Alma Ce?'es, obscenique canes,im- 
portujiwque volucres. Inter anlonomasiam autem et 
epithcton hoc dirfert,quod antonomasia,pro vice nomi- 
nis ponitur ; Epitheton autem nunquam sine nomine 
est. ^ Quibus duobus tropis, vel vituperamus ali- 
quem, vel ostendimus, vel laudamus. 

13. Synecdoche est Conceptio, cum a parte to- 

tum, vel a toto pars intelligitur. £o enim et per 

speciem genus et per genus species demonstratur ; 

sed species pars est, genus autem totum. A tota 

enim pars intelligitur, ut : 

Qu^m multceglomerantur aves^ubi frigidusannus 
Trans pontum fugat. 

Non enim totusannus cst frigidus, sed parsanni,id 

est, hiems. At contra a parte totum : ut, flammas cum 

regia puppis extulerat. Ubi non solum puppis, sed 

navis ; et non navis, sed qui in ea ; et non omnes, 

scd unus flammas extulit. 

14. Onomatopaeia, nomen fictum ad imitandum 
sonum vocis confusae, ut stridor valvarum, hinnitiu 
equorum, mugitus boum, balatus ovium. 

15. Periphrasis est Circumloquium, dum res una 

plurimis verbis significatur, ut, anras vitales carpit. 

Significavit enim per copulationem verborum unam 

rem, hoc est, vivit. Hic autem tropus geminus est ; 

nam aut veritatem splendidcproducit, aut fceditatem 

circuitu evitat. Yeritatem splendide producit, sicut : 

Et jam prima novo spargebat lumine terraSy 
Tithoni croceum linquehs aurora cubile. 



conlinet, uijam prorimus ardet Ucalegon, dum non C Yx^HQTaimdicere Jamlucescebat.auidiesortuserai. 



ille, sed domus ejus arderet. 

9. Itcm per invenlorcm id quod inventum est, ut, 
sine Cerere et Libero friget Venus, et commistam 
Vulcanus(mitiit)adastrafavillam.Yuli en\m per Cc: 
rerem frumenti inventriccm intclligerc panem ; per 
Liberum inventorem vitis, vinum; perVenerem, libi^ 
dinem ; per Yulcanum, ignem. At contra pcr inventum 
inventorem demonstrat, ut, *» Vinum precamur, pro 
Libero, qui vinum apud Graecos invenit. 

10. Item per efiicientem, id quod efficitur, si- 

cut, pigrum frigus, quodpigros homincs faciat ; et, 

iimor pallidus, eo quod pallidos homincs reddat. At 

contra per id quod cfficitur, cfTicicns, ut : 

Jungit equos auro geniior, spumantiqiie addil 
Frena feris. 

Spumantiafrena dixit,cum ulique non ipsa faciant spu- 

mas, sed equus qui ea gerit spumis conspergat infusis. 

11.^ Antonomasia cst pro nomine, id est vice nomi- 

nis posita : ut Maia genitus pro Mercurio ; qui tropus 

fit tribus modis : ab animo, ut, magnanimxisque Au" 

chisiades;VL corpore, ut ipsearduus; cxtrinsccus, ut : 

* Inq. manus chartas. Pcrs., Satir. iii. Quod vero 
«equitur : Nampermanum verba, etc, aut aliena 
sunt. ut aliis quoquc visum est, aut forlc legondum, 
nim per manum^ chartam, et arundinem litteras 
r.iiinicata; sunt. 

»» Vinum precamur. Serv., Mn. i, ad... Crateras 
magnos^ etc. : Tropus est synedoche^ «/cerercm pro 
frumenlo dicimus. Sic Plautus : 



Foeditatem circuitu devitat, sicut : 

placidumque pctivit- 
Conjugis infusus gremio per membra soporem, 

Hoc enim circuitu evitat obscoenitatcm, et decenter 

ostendit concubitum. 

16. Hyperbaton est Transcensio, cum verbum aut 
sententia ordine commutatur. Hujus species quinque 
sunt : Anastrophe, hysteron proteron, parenthesis, 
tmesis, synchesis. 

Anastrophe, verborum ordo praeposterus, ut lii' 
tora circuynt pro circum liitora. 

17. Hysteron proteron, sententia ordine commu- 
tata, ut : 

Postquam altos tetigitflnctus^ et ad a^quora venii. 

Ante enim ad aequora venit, et sic teligit fluctus. 

09 18. Parcnthcsis,ubi«intcrponimusscnlentiam, 

qua ex mcdio rcmota, integer scrmo perdurat, ut, 

Mneas (neque enim patrius consistere mentem 
Passusamor]rapidumad navcsprcemitiii Achatem. 

Est enim ordo : Mncas rapidum prasmitiit Achatem^ 

nam illud in medio parenthesis est. 

Vinum prccamur, nam hic Deus priusens adest. 

*" Antnnomnsia. Donalus : Anto?iomasia cst sianifl' 
catio vice nominis positUy elc, usquc ad AchiUi. 

** Ouihus duobus tropis. Ex Donil. Charisius quo- 
quc 'Eji^Ostov cst diclio vocnbulo adjecta.aut ornandi 
aui dcstruendi, aut indicandi causn, 

* Interponimus sententiam. Donatus : Interposiia 
formatio divers(e senteniioe. 



115 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



116 



19. Tmcsis est scctio unius nominis per interpo- 

dtionem verborum ut 

... Multo nebulce circum Dea fudit amictu, 
pto cifcumfudit. 

20. Synchesis est, ubi ex omni parte confusa sunt 
terba, ut illud : Juvenes^ fortissima frustra pectora, 
sivobis audentem extrema cupido est certa sequi, quas 
sitrebusfortuna videtis. Excessere omnestadytisaris- 
que relictistdii quibus imperium hoc steterat; suc- 
Curritis urbi incensas;moriamur, et inmedia arrna 
f*immw5. *Ordo talisesl: Juvenes fortissima pectora 
frustra succurritis Urbi incensas, quia excessere dii, 
quibus hoc imperium steterat, Unde si vobis cupido 
eerta est me sequi audentem extrema^ ruamus in 
media arma, et moriamur. 

21. Hyperbole est excelsitas fidem excedens 
ullra quam credendum est, ut, sidera vefberat unda, 
et terfam inter fluctus aperit. Hoc enim modo ultra 
fidem aliquid augelur, nec lamen a tramite signiB- 
canda^ verilatis erratur, quamvis verba quibus in- 
dicatur excedant, ut >> voluntas loquentis non falien- 
tls apparcat ; quo tropo non solum augetur aliquid, 
sed et minuilur. Augetur, ut, velocior aura; minui- 
tur*, ut, mollior pluma^ durior saxo. 

22. ° Aliegoria est alieniloquium, aliud enim so- 
Hiat, aliud inteiligitur ; ut, tres littore cervosconspicit 
errantes : ubi tres duces belli Punici, vel tria bella 
Punica signiticantur. Kt in Bucolicis, Aurea mala 
decem misi, id est, ad Augustum decem cclogas pa- 
storum. Hujus tropi plures sunt species, ex quibus 
emihent septem : ironia, antiphrasis, a^nigma, cha- 
rientismos, parcemia, sarcasmos, astysmos. 

03 23. ^ Ironia est sententia per pronuntiationcm 
contrarium habens intellectum. Hoc enim tropo cai- 
lide^ aut per accusationem, aut per insultationem ali- 
quid dicitur, ut est iliud : 

Vestras, Eure, domosy illa se jactet in aula 
jEoluSf et clauso ventorum carcere regnet. 

£t quomodo aula, sicarceresl? Solviturenimpronun- 

tiatione. Nam carcer pronuntiatio est ; jactet in aula, 

ironia est; et totum per contrariam pronunlialionem 

enuntiatur^per ironise speciem, qua^laudandoderidet. 

24. ^ Antiphrasis est sermo e contrario intelligen- 

dus, ut lucuSf quia carel luce per nimiam nemorum 

umbram : et manes^ id est, mites^ et modesti, cum 

sint terribileset immanes; et Parcas et Eumenides 

Furice^ quod nulli parcant, vel beriefaciant. Hoc 

Ordo talis^ elc Servii ad cum Virgilii locum. 

* Vt voluntas loq. non fall. Quintil., lib. viii : 
Monere satis est^ mentiri hyperbolen, neque ita, ut 
mendacio fallere velit. 

^ Allegoria. Ambros., lib. dc Abraham : Allegoria 
esty cumaliud geritur^ et aliud figuratur. Cic. iii dc 
Oral : Aliud dicitur, et aliud intelligendum est. 

^lronia.Charismiilroniaesioratiopronuntiationis 
gravitatein contrarium deducens sensum verborum. 

• Antiphrasis. Hieronymus, Bonos.Epist. 100 : /In 
ideo tibi bellus videris auia fausto vocaris nominCf 
quasi non et lu^us ideo aieaturt quodminime luceat^ 
et Parcas quodneqwtquamparcant, et Eumenides Fu- 
rioe quod non sintbenignce, et vulgo jEthiopesvocen-^ 



• tropo, et nani Atlantes^ et caeci videntes, et vulgo 
iEthiopes argentei appellantur. 

25.1ntcr ironiam aulem, et anliphrasimhocdistat, 
quod ironia pronuntiatione sola indicat quod intelligi 
vult, sicut cum dicimus hominl agenti male : Bonum 
est quod facis. Antiphrasis vero non voce pronuntian- 
tis significat conlrarium, sed suis tanlum verbis, 
quorum origo contraria esl. 

26 iEnigma. cst quaistio obscura, quae difficilc 
intelligitur, nisi aperiatur, ut est illud : De comc- 
dente exivit cibus, et de forti egressa est dulcedo^ 
significans ex orc leonis favum exlractum. Interalle- 
goriam autem et aenigma hoc interest, quod alle- 
goriae vis gemina est, et sub re alia aliud figuraliter 
indicat. ^nigma vero tantum sensus obscurus est, 

p et per quasdam imagines adumbratus. 

27. ' Gharientismos est tropus quo dura dictu 
gratius proferuntur, uti cum interrogantibus nun- 
quid nos qusesierit aliquis, respondetur : Bona for- 
tuna* Unde inlelligitur, neminem nos quaesisse* 

28. « Parojmia esl rebus cl temporibus accommo- 
datum proverbium. 04 Rebus, ui.contra stimulum 
calces, dum significatur adversis rcsistendum. Tem- 
poribus, ut, Lupns est in fabula. *» Aiuntenim ruslici 
Tocem hominem perdere, si eum prior lupus viderit. 
Unde et subito tacenti dicitur istud proverbium, Lu- 
pus in fabula. 

20. ^ Sarcasmos est hostilis irrisio, cum amaritu- 

dine, ut : 

Beferes ergo hcsc, et nuntius ibis 
Pelidas genitori. llli mea tristia facta 
C Degeneremque Neoptolemum narrare memento. 

30. Huic eontrarius est astysmus. id est, urbanitas 

sine iracundia, ut illud : 

Qui Bavium iwn odit, amet tua carmina^ Moevi^ 
Atque idem jungat vulpes, et mulgeat hircoSj 

id est : qui Bavium non odit, pro poena ei contingat 

ut diligal Maevium. Fucrunt autem Macvius et Ba- 

vius poetae pessimi, et inimici Virgilii. Qui hos ergo 

diligit, faciat quae contra naturam sunt| id cst, jun- 

gat vulpes, et muigeat hircos. 

31. Homoeosis est qua^ Latine intcrpretatur simi- 
litudo ; pcr quam minus nolae rei per similitudinem 
ejus quae magis nota est panditur demonstratio. Hu- 
jus specics sunt tres : * con, parabola, paradigma, id 
est, imago, comparatio, exemplum. 

32. Icon cst imago, cum figuram rei ex Simiii ge- 
nere conamur exprimerc, ut : 

tur argentei ? 

^ Charieniism. Ex Donat. ct Gharis. 

K Paroemia. Ex Donal. Gharisius : Parwmia est 
vulgaris rei usurpatio cumalinua diversita te.ut, cocis. 
numerabimus exta, cum sianificet^ ex evcnlu scie- 
mus. Et, conlra stimulum cafces ide.st, rei coniraricK 
resistcre. Quii* sit senienlia hujus proverbii iu Aclis 
Apost. et apud Teronlium ncmo ncscit. 

^ Aiunt enim rustici. Non rusiicos, sed pliysicos id 
confirmarc scribit Servius, ad eclog. 9. Vid. Donat. 
in Adclph. 

» Sarcasmos. E Servio, JEa. ii, ad vcrba Pyrrhi : 
Beferes ergo hmc^ ct eclog. 3, ad illud : Qui Bavium 
non odit. 



il7 



ii8 



BTYMOLOGIARUM LIB. I. 

Ornnia Mercurio simiUs, vocemque coloremque a emporum constitutam procedunt. Mensura enim 
Et crines flavos, et membra decora iuventcB. ^ n^^ ../ .^;.:..,« 



. ,. , , *^ )UventcB. Qraece fi^rpov dicitur. 

Congrua enim est similitudo de specie cujus persona 
inducitur. 

33. Parabola est comparalio cx dissimilibus rebus,ut, 

qualis in arvis 
^stifera; Libyai uiso leo cominus hoste 
Suhsedit ; 

ubi lconi Ca^sarem comparavit, non ex suo, sed ex 

alieno genere similitudinem faciens. 

34. Paradigma est exemplum dicti, vel factl ali- 
cujus, aut ex simili, aut ex dissimili genere, conve- 
niens ei quam proponimus rei ; ita : * Tam fortiter 
periit apud Uipponem Scipio, quam Vticas Cato. 

S5 35. Simiiitudo autem tribus modis fit : a pari, 
a majore, a minorc. A pari : 



2. SO Vcrsusdicti abeo quod, pedibus in ordine 
suo dispositis, certo fine moderantur pcr articuios, 
qui cassa et membra nominantur. d Qui ne iongius 
proYolverentur quam judicium posset suslinere, mo- 
dum statuit ratio unde reverterentur, et ab eo ipso 
versum vocatum dicunt quod revertatur. 

3. Huic adli^rei rhylhmus, qui non est certo fine 
moJeratus, scd tamen rationabiliter ordinatis pedi- 
bus currit; qui Latine nihil aliud quam numerus di- 
citur. De quo est iliud : 

Numeros memim, si verba tenerem, 

4. ^ Carmen vocatur quidquid pedibus continetur ; 
tui datum nomen exislimant, scu quod carptim pro- 



Ac veluti magno in populo cum scepe coorta est B n«ntiaretur ' (unde hodie lanam quam purgantes 



Seditio. 
A majorc ad minus : 

Qualiter expressum ventis per nubila fulmen; 
a minore ad majus : 

Si potuit manes arcessere conjugis Orpheus 
Threicia fretus cithara fidibusque canoris 
quasi dicat, tq perva et brevi, id est, si ille cilhara 
frelns, ego pietate. 

CAPUT XXXVIH. 

De prosa, 

1. Prosa est producta oratio, et a iege metri so- 

iuta. » Prosum enim antiqui productum dicebant, ot 

rectum. Unde ait Varro apud Plautum prosis lectis 

significare rec/t> ;unde etiam quse non est perHexa 



discerpunt, carminare dicimus), seu quod qui illa 
canerent carere mente existimabantur. 

5. Metra, vel a pedibus nuncupata, vel a rebus 
quse scribuntur, vel ab inventoribus, vel a frequen- 
tatoribus, vel a numero syllabarum. 

6. A pedibus metra vocata, ut dactyhca, iambica^ 
trochaica. A trocheo enim trochaicum metrum na- 
scilur ; a dactylo dactyiicum, sic el alia a suis pedi- 
bus. A numero vero hexamelrum, pentamctram, 
trimetrum. Nam senarios versus nos ex numero pe- 
dum vocamus ; hos Graeci k quia geminos feriunt, 
trimetros dicunt. Hexametros autem Latinos pri- 
mum fecisse Ennius traditur, ^ eosquc longos vocat. 

7. Ab inventoribus metra appellala dicuntur, ut 



numero, sed recta, prosa joratio dicitur, in rectum r Anacreonticum, Saphicum, Archilochium. Nara Ana-. 

__^j j. *i?: . . 1. . , . creontica metra Anacreon composuit, Saphica Sapho 

mulier edidit, Archilochia Archilochus quidam 07 
scripsit, Colophonia Colophonius quidam exercuit ; 
Soladeorum quoque repertor est « Solades genere 
Crelcnsis ; Simonidia quoque metra Simonides poeta 
lyricus composuit. 

8. Afrequenlatoribu8,utAscIepiadea. Nonenim ea 

Asclepius invenit, sed proinde ita vocata sunt quod 
eis idera frequentissime ct clegantissime usussit. 

9. A rebus quae scribuntur, ut heroicum, elegia- 
cum, bucolicum. Heroicum enim carmen dictum, 
quod eo virorum fortiura res et facla narrentur. Nam 
heroes appellantur viri quasi aerei, et coilo digni 
propler sapienliam et forlitudinem ; quod metrum 



producendo. Alii prosam aiunt dictam ab eo quod 
sit profusa, vel ab eo quod spaliosius proruat et ex- 
currat, nullo sibi termino prsefinito. 

2. Praeterea tam apud Graecos quam apud Latinos 
ionge antiquiorem curam fuisse carminum, quam 
prosx. Omnia enim prius versibus condebantur, 
pross autcm studium sero viguit. Primus apud Grae- 
cos * Pherecydes Syrius soluta oratione scripsit, 
apud Romanos aulem Appius Ca?cus adversus Pyr- 
rhum solutam orationem primus exercuit. Jam ex 
hiuc, et caeteri prosae eloquentia contenderunt. 

CAPUT XXXIX. 
De metris. 

1. Mctra vocata, quia ccrtis pedum mensuris, at- 



que spatHs terminanlur, neque ultra dimcnsionem q auctoritatc caUera metra praecedit, unum ex omni- 

* Tam fortiter periit aptid tlipp. Scip, Q. Metel- 
lum Scipionem, opinor, intelUgit. Qui cum antea P. 
Cornelius ^cipio diceretur, posteaadoptionc Q. Me- 



telli Pii, dictus est Q. Ciecilius Mctellus Scipio. Uic, 
ut rcfert Appianus, cum in classcm C:Fsaris incidis- 
set, neque effugcre posset, gladio perfossusin mare 
sc pra^cipilavit. 

Cap.XXXVUI. — ^Prorsumoiim antiqui produc- 
iumd.e,r.G\osiSLr.:Prosa,pexa tunica, Tcexxbvt (jloitiov. 
Vid. Fest. Prosum auicm, an prorsum di(as, nihil 
referre (nisi quod illud aniiquius) rccte advertit vir 
eruditiss. 

« Pherecydes Syrius. Apuleius.Iib. iiFIorid. : Phe- 
recydes Syro insula oriundus , qni primus, versuutn 
nexu repudiato,conscribere ausus est passis verbis^so- 
luto locuiu, libera oratione. Meminit hujus Plinins, 



lib. V. c. 29; et lib. tu, c. 56. Strab., lib. x, et Eu- 
stach. O^uffs. 0, adillud : Nna^s ti« Supfr) xtxXiowTai, 'E5 
^^(inquit) *ipExu8r,?. Quod vero sequiturapud eumd. 
B(i6iXovio? corruplum est ex Bi^ou ulo«. Vid.Laert. 
Cap. XXXIX. — ^ Qui ne longius provolv. etc. 
Usque ad numerus dicitur, Auguslini sunt verba. ii 
dc Ordine, c. 14. Vidend. idem, ui de Mus., c. i. 

• Carmen vocatur. E Serv., Mn. iii. 

f Unde hodie carminare. Diilur eo verbonon se- 
mel Plinius, ut lib ix, c. 38. 

8 Quia geminos /mtinMercnlian. : Sed ter feri" 
tur hinc trimetros dicitur, 

^ Eosque longos. Cicero, ii de Legib. : Heroicis 
versibus^ quos longos appellat Ennius. 

* Sotades genere Cretensis, De quo Suid. et Athe- 
na'us, lib xiv. 



ii9 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



i20 



bus lam maximis operibus aptum (luam parvis, 
suavitalis et dulccdinis seque capax. 

iO. Quibus virtulibus " nomen soium oblinuit, ut 
Heroicum vocarelur ad memorandas scilicet heroum 
res.Nam,elpra) ca^teris simplicissimum habelur, con- 
statque duobus pedibus, dactyloet spondeo; ac sa»pe 
pene, vel ex hoc, vel ex illo, nisi quod tcmperantius 
fit utriusque mistura, quam si instruatur a singulis. 

11. Omnibus quoque metris prius esl. Hoc primum 
Moyses in cantico Deuteronomji, b longe anle Phere- 
cydem el Homerum cecinisse probat *. Unde et appa- 
ret anliquius fuisse apud Hebrapos studiuni carminum 
quam apud genliles. ^ Siquidem et Job, Moysi tempo- 
ribus ada^qualus, hexamelro versu, daclylo spondeo- 
que decurrit. 

i2. Hoc apud Gnrcos ^ Hecatajus Miiesius fertur 
primus composuisse; vel, ul alii putant, Pliere- 
cydes Syrius, quod metrum antc Homerum Pythium 
dictum est, post Homerum Heroicum nominalum. 

G9 i3. Pythium autem vocatum volunt, co quod 
hoc genere mctri oracula Apoilinis sint edita. Nam 
cum in Parnasso monte Pylhonem serpenlem in vin- 
dielam matris sagittis insequeretur, accola? Delphici 
hoc illum metro horlati sunt, ut ait Terenlianus : 

14. Elegiacum autem diclum, eo quod moduialio 
ejusdem carminis conveniat miseris. Terentianus . 

Hos elegos dixere^ solei quod clausula talis 
Tristibus, ut tradunt^ aptior esse modis, 

i5.Hoc autem vix omnino constat a quo sit inven- 
tum,nisi quia apud nos Ennius eo prior usus est. Nam 
apud Grflpcos sic adhuc lis grammaticorum pendet, 
ut Rub judice • res relicta sit. Nam quidam eorum 
Colophonium quemdam, quidam Archilochium 
auctorem atque inventorem volunt. 

i6. Bucolicum, id est, pastorale carmen plcrique 
Syracusis primum compositum a pastoribus opinan- 
tur, nonnuUi Laceda^mone. Namque ' Iranseuule in 
Graeciam Xerxe rege Persarum, cum Spartanae vir- 
gines, sub hostili metu, neque egredi urbem aude- 
rent, neque pompam » chorumque agrestem Diana" 
de more exercerent, turba pastorum, ne religio 
pr8Rteriret, eumdem inconditis cantibus celebrarunt. 
Appeilatur autem Buoolicum a bubus, de majore par- 

• Nomen solum obtin. Quamvis Lyricis heroum 
quoque tacta caneruntur. 

*» Longe anle Pherecydem. Duo fuere Pherccyda». 
Atheniehsianliquiorem fuisseSyriiim (de quo cap. 37) 
vult Strabo.ConlraSuidas, nisi mcndumin hoc hapret. 

*= Siquidem Job. Hieron., in Praefat. ad Job. 

^ Hecatasus Milesius. Slrab. , hb. i : npcoTiaxa -^oLp 
^ Ttoir^TixT) xaraaxeuTj napiiXOsv £15 Tb p.^oov xa\ £u^ox{- 

{JLTf)<J£V. ElTa IX3{VT)V [JLl(JLOU{X£VOl AU<jaVT£5 Tb [JL^TpOV, t' 

dXXa tl 9uXdt5avT£; Ta noiTjTixa auvEYpa-^av o\ nsp\ Ki- 
BfjLOV, xai <I>£p£X'j5r,v xa\ 'ExaTatov, etc;. 

• Iles relictasit. Ila vet. Cod. Rom.; relegata, vel 
religata, noslri ; nos duas voccs, rcs relicta^ alienas 
putamus. Horatius, in Art. : 

Quis lamen exiguos elegos emiserit auct*r, 
Grammatici certant, et adhuc sub judice lisest. 

Transeunte in Grwciam \erxe. E Scrv. ad Eclog. i. 

* Nonne legendam prohatur? Kdit. 



B 



te, quamvis opilionum caprariorumque sermones in 
"iis et cantica inserantur. 

17. Hymnos primum David propheta in laudem Dei 
composuisse OB ac cccinisse manifestum est. Deinde 
apud gentiles ^ prima Mnemia Timothoe fecit in 
ApoUinem et Musas,qua! iuit temporibus Ennii longc 
post David. Hymni autem ex Gra^co in Latinum lau- 
des interpretanlur. 

i8. Epithalamia sunt carmina nubentium, ^ qua^ 
decantantur a scholasticis in honorem sponsi et 
sponsae. Haec primum Salomon edidit in laudem Ec- 
clesiae et Christi. Ex quo gentiles sibi epiihalamium 
vindicarunt, et istius generis carmen assumptum 
est. Quod genus primum a gentilibus in scenis ce- 
lebrabantur; poslea tantum in nuptiis haesit. Vocatur 
autem epithalamium, eoquod in thalamisdecantetur. 

19. Threnos, quod Latine lamentum vocamus, 
primus Jeremias versu composuit super Urbem Jc- 
rusalem quando subversa est, et populus Israel ^^- 
tivus ductus est. Post hunc apud Gnecos Simonides 
poeta Lyricus. Adhibebantur autem funeribus alque 
lamentis; similiter et nunc. 

20. Epitaphium Grjpce,Latine supra tumurum. Est 
enim titulus mortuorum, qui in donnitione eorum 
fit qui jam dcfuncti sunt. Scribuntur enim ibi vita, 
mores et letas eorum. 

21. Poesis dicitur Grseco nomine opus multorum 
librorum ; poema, unius. Idylion, paucorum versuum; 
dislichon, duorum; monostichon, unius. 

22. Epigramma est titulus quod in Lalinum su- 
^ perscripiio interpretatur : 70 IrX enim super^ TP*P-J*^ 
** littera yc\ scripiio dicilur. 

23. Epodon in poemate clausula brevis est. Dic- 
tum autem epodon quod accinatur ad speciem ele- 
giaci, ubi pnemisso uno longiori, alter brevior com- 
ponitur, atque ita in singulis quibusque majoribus 
sequeutes minores quasi clausul% recinunt. 

24. J Clausulas autem Lyrici appeliant, quasi prapci- 

sos versus integris subjectos, ut cst apud Horatium : 

Beatus ille qui procul negoiiis^ 
deinde sequitur pnecisus : 

Ut prisca gens mortalium. 

Sic et deinceps alterni, quibus aliqua pars deest, et 

ipsi pra^cedentibus similes, sed minores. 

25. * CenlonesapudgrammaticosvocarisoIent,qui 

^ Chorumque agrestem Dianm. F.Agresti, vel, ul 
n est in Rom. Cod. AgresUe. Dianae Agrestis meminil 
Pausan. lib. vu. 

^ Prima Mncmia Timoth. Ita plerique Cod. AI., 
Memmia, Emmia^ aut Inemia, et Ci/moihoe. Qua de 
re amplius quaerendum. Nam Timothoes vestigium 
uullum. Mnemia vero an pars nominis sit, an ^jlvv]- 
(jLEfa, id est, mnnumenta^ rehqucrit,id quoquc in mc- 
dio relinquimus. 

* Quce cantatur a scholasticis. Aug., in Ps. xliv : 
Solent dici a scholasticis carmina qiuvdam uxorcm 
deducentibus, quie. vocantur ephilhalamia; quidquid 
ihi caniatur, in honorem canUitur sponsi et sponso'. 
Quod autem ad scholastici nomen attinet. Hieronym. 
in Catalog. de Sarapione : Sarapion qui ob elegan- 
tiam ingenii nomen Scholastici ineruit. 

Clausulas autem Lyrici appellant. Sic Terenlian. 



paulo ante, pentametrum clausulam heroici dixii. 



iSLi 



ETyMOLOGIARDM LIB. L 



122 



dc carminibusHomeri, vel Virgilii, ad propria opera, 
more centonario , ex multis hinc inde compositis in 
unum sarciunt corpus, ad facultatemcujusque materiie. 

26. Denique *» Proba, uxor Adelphi, cenlonem 
ex VirgiUo, de Fabrica mundi et Evangeliis ple- 
nissime exprcssit, matcria composita sccundum 
Tersus, et versibus sccundum materiam concionatis. 
Sic quoque, et ^ quidam Pomponius ex eodem poeta 
intcr c^tera slyii sui otia Tityrum in Christi hono- 
rem composuit; simiHter et de iEneide. 

71 CAPUT XL. 
De /abula. 

\ . Fabuias poetse a fando nominaverunt, quia non 
sunt res facta?, sed tantum loquendo ficta^. Qmp idco 
sunt inductse, ut ficlo mutorum animalium inter se 
colloquio imago quanlam vitse hominum nosceretur. 
Has primus invenisse traditur ^ Alcma^on Croto- 
niensis, appcllanturque JEsopica^, quia 'is apud 
Phrygas in hac ropoUuit. 

2. w unt autem fabulae, aut « jEsopicir, aut Lybi- 
sticae. ^sopica? sunt, cum animalia muta intcr sc scr- 
mocinasse fmguntur, vel qua^ animam non habent, ut 
urbcs, arbores, montes, petne. flumina. Lybistic»> 
autem, dum hominum cum bestiis, aut bestiarum 
cum hominibus fingilur vocis esse commercium. 

3. Fabulas poela^ quasdam delectandi causa fmxe- 
runt, quasdam ad naturam rcrum, nonnullas ad 
mores hominum inlcrpretali sunt. Deleciandi causa 
fictse, ut c'«£ quas vulgo dicunt, vel quales Plautus et 
Terentius composuerunl. 

4. Ad nakiram rerum fabulas fingunt, ut ' Vul- 
canus claudus, quia per naturam nunquam rcclus est 
ignis; ut iUa triformis beslia, s prima ieo, poslrema 
draco, media ipsa chimera, id est, caprea, ietaics ho- 
minum per eam volentes distinguere, quarum fcrox 
et horrcns prima adolescentia, ut leo, dimidium vila; 
tempus lucidissimum, ut caprca, co quod acutissime 
videat, tum fit senectus ^ casibus inflexis, draco. 

5. Sic et Hippocentauri fabulam esse confictam, id 
est, homiocm equo mistum, ad cxprimendam huma- 
nse vits velocitatcm, quia equum constat esse velo- 
cissimum. 

71t 6. Ad mores, ut apud Horatium mus loquitur 

• Ccntones. Tertullianus, lib. de Praescriptionib. : 
... cum de scscularibus quoque Scripturis exemplum 
frcesto eitejusmodifacilitatis. Quivishodieex Yirgilio 
fabulam in totumaliam componit^ materiasecunaum 
versus^versibus secundum inateriamconcinnatis, De- 
nique Ossidius[kL Hosidius\ Geta Medeam tragoediam 
ez Viryilio plenissime expressit. Meus quidampro^ 
pinquus ex eodem poeta, inter cietcra styli sui otia^ 
Pinacem Cebetis explicuit. Homericenionas etiam 
vocaresolent, qui de carminibus Homeri propriaopera 
tnore centonario ex mnliis liinc inde compositis in 
unum sarciunt corpus, 

»> Proba uxor Adelphi. Probal Falconia, cujus et 
Hieronymus meminil, ct ccnto quidam circumter- 
tar. 

• Et quidam Pomponius, AI., Pomponus, 

Cap. XL. — ^ Alcmdeon Clotoniens., Pythagora» di- 
scipulus. 

• Aut jEsop.f aut Lybistico!. Arist., Rhetor. ii, dc 



A muri, mnstella vulpecula^, ut per narralionem fictam 
ad id quod agitur verax significatio referatur. Undc 
et i£sopi tales fabulT sunt ad morum finem rclalse; 
vel sicut in libro Judicum ligna sibi regem requirunt, 
et loquuntur ad oleam, ct ad ficum, et ad vitcm, et 
ad rubum : quod tolum ulique ad mores fingitur, ut 
ad rem qua* inlenditur, ficta quidem narratione, sed 
vcraci significatione, veniatur. 

7. ^ Sic et Demosthenes orator fabula usus esl 
adversus Philippum, qui cum ab Atheniensibus 
postularct ut sibi decem oratores darentur, et 
discederet, finxit ille fabulam, qua dissuaderet 
dicens : lupos aliquando pastoribus, quorum diligen- 
tiam decipere voluissent, suasisse ut in amicitiam 
convenircnt, ea.tamen conditione, si canes, in quibus 
D erat causa jurgiorum, jurc illis tradcrentur ; annuisse 
« pastorcs, et ih spem securitatis dedisse canes, quos 
ovium suarum vigilantissimos custodes habebant. 
Tunc lupi, adempta omni formidine, omne quod in 
gregibus iilis erat, non pro satietate tantum, vemm 
etiam pro libidine laccraverunt : Philippum quoque 
principcs populi postuiarc, quo facilius posset oppri- 
mcre spoliatam custodibus urbem. 

CAPUT XLL 
De historia, 

i. Historia est narratio reigestae, per quam ea qua^ 
in pra^terito facta sunt dignoscuntur. Dicta autem 
GrHBce historiUj i M xou ^aropsrv, id est k videre, ve' 
Cognoscere. Apud veteres enim nemo conscribcbat 
historiam, nisi is qui interfuissct, et ea quae conscri- 
r benda essent vidissct. Melius cnim oculis quae fiunl 
deprehendimus, quam qua^ auditione colligimus. 

73 2. Quae enim videntur sine mendacio profe- 
runtur. ^ Ila^c disciplina ad grammaticam pcrtinet, 
quia quidquid dignum mcmoria est, littcris mandatur. 
Historise autem ideo monumenta dicuntur, quod mc- 
moriam tribuunt rcrum gcstarum. Series BLHiem dicta 
pcr translalioncm a sertis factorum invicem com- 
prehensorum. 

CAPUT XLH. 
De primis auctoribus historiarum. 

i. Historiam autem primus apud nos Moyscs de 
initio mundi conscripsit. Apud gentiles vero primus 

Exemplo : To\jx«v Zl h jiiv wapaSoXTj, Iv Be X^yoi, oTov 
ol A^ac&jcsioi, xa\ Xu6txo\. Hcsychius : A[jl6ixoi X6yoi. 
n Xaua(Xeov 9r,a\ Xu6uv EOpsiv xou; X^yous xouxou;. Vid. 
Theon. progymnasm. 

' Vulcan. claud. E Serv., JEn. viii. 

K Prima leo. postr. drac. Lucrctii versus, iib. v. 

^ Casibus inflexis. Qui Longobardicos characteres 
norint, vel cruribus, vcl cursibus admiltanl, propter 
«imililudinem, a ct w, r et .<?, cum pra^serlim casibus 
sit in libro Salamant. in Romano vcro : casibus 
subjacens inflexis. 

» Sic et Demosth. In Olynthiacis. 

Cap. XLL — i Historia*clt::b xou laxoperv. E Serv., 
JEn. I. 

^ Hcec disciplina ad grammaticum periinet.Aug.y 
lib. II (le Orilin.. cap i2 : Quia grammatica ipso nomi- 
ne profitcri seUtterasclamat,'undeetiamLatine litte- 
ratura diciturjactumestutquidquiddignum memo* 
ria litferis mandaretur,ad eam necessario pertineret. 



113 S. ISIDORI HISPALENSIS EMSCOPI ' 124 

Dares Phrygius de Gnecis et Trojanis hisloriam A vocatur. * Nam quod Latini diarium, Gr«ci ephe" 

edidit, quam in foliis palmanim ab eo conscriptam merida dicunt. 

esse ferunt. 2. Ralendaria appellantur quae in menses singulos 

2. * Post Daretem autem in Graecia Ilerodotus pri- digeruntur. 

mus historicis habitus est. Post quem Pherecydes 3. Annales sunt res singulorum annorum. Quip- 

elaruit iis temporibus quibus Esdras legcm scripsit. cunquc enim digna mcmorisB domi militispque, mari^ 

CAPUT XLIII. ac terra, per annos in • commentariis acta sunt, ab 

De utilitate histori(e. anniversariis gestis annales nominaverunt. 

1. HisloriaB »> gentium non impediunt lcgenles in 4. Historiaaatera multorumannorum veltemporum 



iis quR} utilia dixerunt. Muiti cnim sapientes pra^te- est; 75 cujus diligentia annui commenlarli in libris 

rita liominum gesta ad institutionem prsesentium delatisunt. 'Inlerhistoriamautemetannaleshocinter- 

historiis indiderunt. esl, quod historia esl eorum temporum quae vidimus. 

2. Si quidemetper historiam summa retro tempo- annalesverosunteorumannorumquosaetasnostranon 

nim annorumque supputatio comprehcnditur, et per novit. Unde Sallustius f ex historia ; Livius, Eusebius 

consulum regumque successum multa necessaria et Hieronymus ex annalibus et historia constant. 

pcrscrutantur. n 5. ^ Inter historiam, ct argumcnlum, et fabulam in- 

CAPUT XLIV. terest. Nam historiai suntres verac, quae factae sunt. 

7-i De generibus historia?, Argumenta sunt quae, etsi facta non sunt, fieri tamen 

i. Oenus^Historiae Iriplex est. Ephemeris namque possunt. Fabula» vero sunt quje nec facta sunt, nec 

appeliatur unius dici gestio. Hoc apud nos diarium fieri possunt, quia contra naluram sunt. 

Cap. XLII. — ""Primus historicus,''Primus in His- ad verba : Et vacet annales : Historia ex eorum temr 

toria Roman. Cod., quam scripturam confirmare vi- porujn quce vel vidimu^ vel videre potuimus, dicia, 

delur Silien. Gotli. mendum historiam, Sic Martial. : iTcb xou Jatopsrv, xd est, videre, Annales vero sunt 

Crispus Romana primus in historia, eorum annorum ettemporum quof a*tas nostra non 

Cap. XLIU. — b Historiit gentium non imped. novit, undeLivius ex annalibus et hisloria constat» 

legent., etc. Vid. Aug., ii dc Doct. Clirist., cap. 21 . g Sallusiius ex historia; Livius, Euseb. Iia Goth. 

Cap. XLIV. — '^ Genus historia; tripL Vid. Agelle Ovel. colleg., pravissinie, cum in rehquis omnibus 

lib. 5, cap. i8. historialibus legatur. ViJcnlur apud Scrvium voces 

«* Nam quod Laiini diarium Groici ephemerid. — Sallustius ex hisioria deesse. Et plane in Sailust. 

Agell. : Id eorum est qui diarium scribunt, quam a^tatem inciderunt non modo rcliquise historiae, quas 

Grceci ephcmerida i^ocaw/. a M. iEmilio Lepido et Q. Lulalio Catulo Coss. orsus 

• In commentariis acta suni. Conficiebanlur ex actis est, sed ciiam Jugurthinum bellum, quod P. Scipionis 
primum commenlarii, deinde ex commentariis anna- p Nasica; consulalu ccepit. llujus autem rei sit pencs 
les, vel historia lexebalur. Isidorus ex aclis com- ** auctorem, hoc est Servium, fides; non enim pro- 

nientarios, ex commentariis annales, ex annalibus balnr doctissimis viris ha»c diflerentia. Vid.Beroaldi 

hisioriain confici vuli, ejusque dici historiam, cujus de Scrvii Commeulariis censuram. 

opera ex annahbus historia sit composita, aut certe ^ Inter historiam, argum. el fab. E.Scvw., Mn.ijSLd 

annales plurcs in volumen unum redacli. verba: Revocato a sanguine Teucri.Qm locus emendari 

' Inter historiam autem et annaL Sorvius, ^n. i, et supplcri ex hoc potest, pessime enim affectus est. 



LIBER SECUJNDUS, 

DE RHETORICA ET DIALECTICA 
lO CAPUT PRIMUM. mus. In rhetorica vero percipimus qualiter, ea quae 

De rhetorica ejusque nomine. didicimus, proferanius. 

i. Rhetorica • est bene dicendi scientia, in civili- CAPUT II. 

bus quuistionibus eloquentiae copia ad persuadendum De inventoribus rhetoricas artis. 

justa et bona*». Dicta autcm rhetorica Graeca appel- ^ \. Ha*c autem disciplina a Graecis inventa est a « 
lalionc iizi xou frj-copC^Eiv, id esl, a copia locutionis; ■' Gorgia, Arislotele, Hermagora, ct translata in lali- 
fr^ji; enim apudGra^cos /otru/fo dicitur.piitwp orator. num a Tullio, videlicct, el ^ Quintiliano, sed iia co- 
2. Conjuncta est autem grammaticae arti rhetorica. piose, ita varie, ul eam lectori admirari in promptu 
In grammatica enim scientiam recte ioquendi disci- sil, comprehendcre impossibile. 

Cap. I. -r-* Hhetorica est bene dicendi scientia. Hajc Cap. II. — ^" /1 Gorgia, Aristot. . Hermag. Quoniam h 

tantum verba hujus loci propria esse duco. Quaj pra?- pra-cipua artein hanc excoluerunt, quamvis alii prima 
tcrea leguntur in plerisque libris, incivilibus quces- . lundamenta jecerint, utEmpedocIes,Tisiasct Corax. 

tionibus necessaria adpersuudendumjustaetbonaelo- «* Quintiliano. — Kt 7V/w;/()adduntquidamlibri, non 

quentiwcopia in rerumpersonarumque negolio^uQque tanien nielioris nota», recteque irrcpsissc putabat 

eadem sunt in omnibus, et priora quidem importata Chacon exultimissyll.ibis Quintiliani hbrarior, yilio 

huc sunl e capitc 2 lib. i, postrcma vero, in rerum ropelilis. Do Titiano Uieronyni. in Chronic. : Titia* 

personarumque ne^o ^to, aGoth. omnibus Cod. absunt, nus vir cloquens pnefecturam praiiorii apud Gallias 

Adscripsimus ergo lanlum quae in melioribus hbris administrat. htServ.,.'Eneid. x : Titianuset Calvus, 

leguntur. qui themata de Virgilio elicuerunt, et deformaverunt 

Dicta autem 4r:b tou frjTopC^etv. Ita vct. Codices ad dicendi usum. 
neque id abnuit intcrpretatio. 



i%^ 



ETYMOLOGIARUM LIB. IL 



126 



2 * Nam membranis retenlis, quasi adhaerescil a In freta dum fluvii current, dum montibus umhrm 
memorifB series dictionis;ac mox reposilis, recordatio " Lustrabunt, convexa P^'^f ,^"^^^^^^^^^^^ 



omnis elabilur. Hujus disciplinae perfecta cognitio ora 

torem facit. 

CAPUT III. 
De nomine oratoris et partibus rhetoricce* 

1. Orator esl igilur vir bonus dicendi peritus. Vir 
bonus consistit natura, moribus, artibus. Dicendi pe- 
ritus consistit artificiosa eloquentia, quaB constatpar- 
tibus quinque : invenlione, dispositione, elocutione, 
memoria, pronuntiatione, el fiiie officii, quodestali- 
quid pcrsuadere. 

2. Ipsa autem peritia dicendi in tribus rebus con- 
sislit, natura, doctriaa, usu ; natura, ingenio; doc- 
trina, scienlia; usus, assiduilate. Haec sunl enim 
quaB non solum in oralore, sed in unoquoque homine Q 
^ artifice spectantur ut aliquid efficiat. 

CAPUT IV. 
De tribus generibus causarum, 

\ . Genera causarum tria sunt : dcliberativum, de- 
monstralivum, judiciale : dcliberalivum genus estin 
quo de quibusUbet ulilitalibus vitae, quid aut debcal 
aut non debeat fieri, tractalur; demonstrativuni in 
quo laudabilis persona aut reprehcnsibilis ostenditur. 

2. Judiciale in quo de ipsius personaB facto, aut poense, 
aut praemii sententia datur. Dictum aMicmjudiciale, 
eo quod judicet hominem, et sententia sua ostendat 
utrum laudabilis praemio dignus sit, aut certe reus 
condemnari ^ liberarique supplicio. 

79 3. Deliberativum genus vocatur, co quod dc 



Seniper konos.nomenquetuumJaudesque manebunt. 

7. Pari ordine, e contrario, et in vituperalionc ho- 

minis haec lorma scrvanda est, ante hominem, in 
hominem, post hominem. Locus comnmnis ad de- 
monstrativum vituperationis genus perlinet, quod 
tamen ab eo in aliquo differt. Nam vituperatio, quae 
contraria est laudi, speciaiiler in certam facientis 
personam adhibelur. 

8. Gommunis vero locus generaliler in facti cri- 
minepraeponitur; unde, et communis /oci/5 dicitur, 
quia absente persona nou tam in hominem quam in 
ipsum crimen exponilur. Omne enim vilium non in 
uno tantum, sedeliamcommune inplurimisinvenitur. 

CAPUT V. 
De gemino statu causarum, 

1. Stalus causarum apud rhetores dicitur ea res 
in qua causa consistit, id est, constitutio. ** Graeci 
aulem stixtum, a contentione, ataaiv, dicunt, Latine 
autem non solum a pugna, per quam expugnent pro- 
posilionem adversarii, sed quod in eo pars ulraque 
consislat. Fil autem ex intenlione et depulsione. 

10 2. Statiis autem causarum duo sunt, ralionalis 
et legalis. De rationali oriuntur conjeclura, finis, qua- 
litas. translatio. De finc juridicialis el negotialis. De 
juridiciali absoluta et assumpliva. De assumpliva, 
concessio, remotio criminis, « relatio criminis, com- 
paratio. De concessione, purgatio et deprecatio. 

3. Conjecturalis status est, cum factum quod alii 
objicitur ab alio pernegalur. Definitivus status est, 



unaquaque re in eo deliberatur. Hujus genus duplex Q cum id quod objicitur, non hoc esse contenditur, sed 

_ A • » J» • • J 1 I _• . I_ _* C- • • «la I •. II •! ••" I _ n _ • 4 * . ..^lv.. - n nn o^l^n f •..• 



cst, suasio et dissuasio, id est, de expelcndo et fu- 
giendo, de faciendo ct non faciendo. 

4. Suasoria autem in tribus iocis dividitur : ho- 
nesto, ulili et possibili. Haec differt aliquid a delibe- 
rativa. quia suasoria egetallera persona, delibcrativa 
ibterdum et apud se agit. In suasoria autem duae sunt 
quae plus valent : spes et metus. 

5. Demonstrativum dictum, quod unamquamque 
rem aut laudando aut vituperando demonstrat; quod 
genus duas habet species : laudem et vituperationem. 
Laudis ordo tribus temporibus dislinguitur : ante ip- 
sum, in ipsum, post ipsum. 

6. Ante ipsum, ut : 

Qum te tam lceta tulerunt sascula. 
In ipsum, ut : | 

sola infandos Trojce miseraia labores. 
Post ipsum, ut : 

• Nam metnbranis reientis, quasi adh. Respexissc 
vidclur ad Ciceronis verba Tusc. : Sed nescio quo- 
modo, dum lego, assentior; cum posui librumy as- 
tensio omnis elabitur. 

Cap. IH. — »> Artifice spectantur, AI., expcctan' 
tur, forle expectuntur, 

Cap. IV. — « Liberarique. Rejiciebat ha^c Chacon. 
Scd frequens apud Isidorum conjunctionem disjun- 
ctionumque vicissitudo. 

Cap. V. — * Gr(pci autem statum a rontent. Ita 
Herodia el Hermagoras. Prapferre videiur Isidorus 
nostram vocem Graecae aTaaew;. 

• Relatio criminis^ comparatio. — Compensatio in 



quid illud sit, adhibitis defmitionibus, approbatur. 
' Qualitas est, dum qualis sit res qua^rilur; et quia 
de vi et genere negotii controversia agilur, cojisti- 
tutio generalis appellatur. 

4. Translalio est, cum causa ex eo pendet, quod 
aut non is agere videtur quem oporlet, aut non apud 
quos, quo tempore, qualege, quocrimine, qua poiua 
oporteat. Translativa constitutio dicitur, quod actio 
translationis et commutalionis indigere videtur. 

5. Juridicialis est, in qua aequi el recti natura, et 
praemii aut pcenae ratio quaerilur.Negotialis est, in qua 
quid juris ex civili moreet aequitate sil consideralur.8 
Assumptiva est, qu« ipsa ex se nihil dat firmi ad re- 
cusationem, foris autem aliquid defensionis assumit. 

6. Concessio est, cum reus nonid quod factum est, 
defendit, sed ut ignoscalur postulal, ^ quod nos ad 
pamitentes probavimus pertinere. Remolio criminis 

plerisque libris, qua de re Capella: Comparatio (inquit) 
quanicom^ienssLiionemnoviaposterioribusperhiberi. 
Sed comparatio est apud Ciccronem, unde hiPC sunt. 
Et infra comparatio definitur, consenlientibus omni- 

bus hbris. 

' Qualitas est. Videnlur abundare ha* voces ex 
Cic, 1 de Invenl., legemlumquc : Dum qualis sit res 
qucrritur, quiadevi, et de gcnere negotii, ctc. 

8 Assumptiva. Post assumplivam videlur deside- 
rari absoluia. Dixerat enim ex juridiciaH assumpti- 
vam, et absolutam oriri. Quam Cicero dctinit : Qua^ 
ipsa insejuris et injurice continet qucestionem. 

»» Quod nos ad pcenit Vid. d. 50, c. In capiie et seqq. 



i«f 



S. ISIDOBI HISPALENSIS EPISCOPI. 



428 



est, cum id crimen quod infertur, a se, et asuaculpa, a exordium, narralio, argumentatio, conclusio. Ha- 



vi et potestate in alium reus dimovere conatur 

7. Relatio criminis est, cum ideo jure factum dici- 
tur, quod alius ante injuria lacessierit. Gomparatio 
est, cum aliud aliquod alterius factum honcstum aut 
utile contenditur, quod ut fieret, illud quod arguitur, 
dicitur esse commissum. 

SO 8. Purgatio esl, cum factum quidcm concedi- 
tur, sed culpa removetur. Haec partcs habet tres : im- 
prudentiam,casum,neccssitatem. Deprecatio est,cum 
et peccasse se ct consulto peccasse reus confitetur, et 
tamen ut ignoscalur postulat, quod genus perraro 
potest accidere. 

9. Item ex legali slatu lia»c oriunlur, id est, scrip- 
tum et voluntas, leges contrariie, ambiguitas, col- 



rum prima auditoris animum provocat; secunda res 
gestas explicat; tertia fidem assertionibusfacit^quarta 
Bnem totius orationis complectitur. 

2. Inchoandum est itaque taliter, ut ^ benivolum, 
docilcm, vcl altentum auditorem faciamus : benivo- 
lum. precando; docilem, instrucndo; attentum, ex- 
citando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte 
I«quamur. Argumentandum ita, ut primum nostra 
firmcmus, dehinc adversa confringamus. Conclu- 
dendum ita, ut concitemus animum audicntis implcre 
quae dicimus. 

<» CAPUT VIII. 
De quinque modis causarum, 

\, Species causarum sunt quinque : honestum. 



lectio, sive ratiocinatio et dcfmitio lcgalis. Scriptum g admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum 



et voluntas est, quando verba ipsa videntur cum 
sententia scriptoris dissidere. Legis contrarise status 
est, quando inter se duae leges, aut plures discre- 
pare noscuntur. 

iO. Ambiguitas cst, cum id quod scriptum estduas 
autplures res significare videtur. CoIIectio vel ratio- 
cinatio est, quando ex co quod scriptum est aliud 
quoque quod non scriptum est invenitur. Definitio 
legalis esl, cum vis verbi, quasi in defmiiiva constj- 
tutione, in quo posita sit quaprilur. ^ 

li. Status ergo tam rationales quam legales qui- 
busdam certius decem et octo connumerati sunl ; cae- 
terum» secundum rhetoricos Tullii undeviginti repe- 
riuntur, propterea quia translationem inter rationales 



causa^ genus, est cui statim sine oratione nostra fa- 
vet animus auditoris; admirabilc, a quo est aliena- 
tus animus eorum qui audituri sunt; humile, est 
quod negligitur ab auditore. 

2. Anceps, cst in quo aut judicatio dubia est, aut 
causa honestatis et turpitudinis particeps, ut et be- 
nevolentiam pariat et offensionem ; obscurum, in quo 
aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad co- 
gnoscendum negotiis causa cemitur implicata. 

M CAPUT IX. 
De syllogismis. 

i. Syllogismus Gra^ce, Latine argumentatio appel- 
latur. Argumentatio autcm dicta est, quasi arguta*. 
mentis oratio, qua invcntum probabile exsequimur. 



principaliter afSxit status. Inde se ipse etiam Cicero Qsyllogismus igitur est proposilionis, ct assumplionis. 



reprehendens, translationem legalibus statibus appli- 

cavit. 

b CAPUT VI. 

De tripartita controversia, 

i, Tripartilia controversia, juxla Ciceronem, aut 

simplex est, aut conjuncta. Et si conjuncui erit, 

considerandum est utrum sit ex pluribus qujeslioni- 

bus juncta, an ex aliqua comparatione. Controversia 

simplex estquae absolutam continelunam qua*stionem, 

hoc modo : Corinthiis bellum indicamus^ an non f 

2. Conjuncta, est ex pluribus quaestionibus, in qua 

plura quseruntur hoc pacto : Utrum Cartluigo dtrua" 

tur, an Carthaginiensibus reddatur^ an eo colonia 

deducatur? Kx comparatione, in qua pcr contentio- 



confirmationisque extrcnia conclusio, aut ex ambi- 
gentis incorlo, aut ex fiducia comprobanlis. 

2. Constat cnim tribus partibus : propositione, as- 
sumptione,concIusione. Proposilione, ut puta : Quod 
bonum est, turpem usum habere non potest, Con- 
scntit audicns; assumit ille : Pecunia turpem usum 
habet; concluditur : Ergo pecunia bonum non est, 

3. Syllogismis autem non solum rhetores, sed ma- 
xime dialectici utuntur, liccl ' Apostolus saepe pro- 
ponat, assumat, confirmet, atque concludat, quae, ul 
diximus,propria artisdialectica?,atque rhetoricaesunt. 

4. Syllogismorum apud rhctores principalia genera 
duo sunt : inductio, etratiocinatio. Inductionis mem- 
bra triasunl : prima propositio, secunda illatio, qua? 



nem utrun. potius aut quid poUssimum qu*ritur, ad p ^^ ^^ ^ ^J^.^ ^^^;,^^.^ 

hunc 91 modum : Uirum exeratus m Macedontam ^ ^^^^^^^ ^^^ ^^^ ^^^^^ ^^^ j^^;^ ^^^^^^ ^^^„. 



contra Philippum mittanturf qui sociis sitauxilio; 

an teneatur in Italia^ ut quam maximce contra An- 

nibalein copioi sintl 

CAPUT VII. 
De quatuor partibus orationis. 

i . Partes orationis in rhctorica arte quatuor sunt : 

* Secundum rhetoricos Tullii, Libros de Inv. 

*» Cap. VI. — Omnia ex eodem lib. i de Invenl. 
^' Cap. VH. — lienivolum, Ita scrlbi pra*cipit Isi- 
dorus ipsc, lib. \, non benevolum. 
** Cap. VIII. — Ex codem Ciceronis loco. 

• Cap. IX. — Confirmationis extremaconcl, Coii" 
firmationcm syllogismo addidit, Ciccronem seculus, 
cxemplo tamen non nisi syllogismi simplicis est usus. 



sioncm ejus cui instituta esl, sive inter philosophos, 
sive inter rhetores, sive « intcr scrmocinantes. Pro- 
positio inductionis estqua^ similitudines couccdenda' 
rei necessario unius inducit, aut plurium. 
6. Illalio inductionis cst, qu:« et assumptio dicitur, 

' Licet Apostolus. Verba sunt Hieronymi ad Paul. 
Urbicam, epist. 155; mutasse Isidorum'^ vocfira Apo- 
stol. in Philosophum crcdebat Cliacon, rcdiissequc 
rursus, vel cx scribcntiuni errore, ulraquc voce per 
compcndium scripla; vcl alicujus, qui cam ex Ilic- 
ronymo accersivit, supervacua diligcnlia. 

K Sive inter scrmocinantes. Viclorinus, in qua- 
cumque conteniione verhor. 



189 



fiTYMOLOGIARUM LIB. U. 



130 



qaue rem de qua contenditnr et cnjns cansa similitu- a cunt sine divina odministraHone discurrere. 
j._^- ^.^v.u.^ -.,-.* :.,.-^j««:» ri^«-i.,-:« :«j««*:^..:« 1* ^g gj^ g^jj^ conclusionc, ut cst iUud : Yera est 



dines habilsc sunt introducit. Gonclusio inductionis 
est quie aut concessionem iilationis 98 confirmat, 
ant quid ex ea conticiatur declarat. * Raliocinatio est 
oratio qua id de quo est qua^slio comprobatur. 

7. Euthymema igitur Latine interpretatur menlis 
amceptio^ quem imperfectum syllogismum solent *» 
arligraphi nuncupare. Nam in duabus partibus ejus 
argumenti forma consistit, quando eo quod ad fidcm 
pertinet faciendam utitur, syllogismorum legc pra^- 
terita, ut estillud : Si tempestas vitanda est, non est 
igitur navigandum. Ex sola enim propositione conslat 
esse perfeclum; unde magis rhetoribus quam dia- 
lecticis convenire judicatum est. 

8. Ratiocinationis duo sunt modi. Primus enthy- 



igitur divina senlentia, Ex propositione et assum- 
ptione, ut est illud : Si inimicus est, occidit; ini'- 
micus autem est, Et quia illi deest conclusio, enthy- 
mema vocatur. 

16. K Sequitur epicherema, descendens de ratioci- 
natione, « latior et exsccutior rhetoricus syllogismus, 
latitudine distans, et productione sermonis a dialec- 
ticis syliogismus, propter quod rhetoribus datur. Hic 
autem constat modis tribus : primus modus tripartilus 
est, secundus quadripartitus, tertius quinque partitus. 

17. Tripartitus epicherematicus syliogismus cst 
qui constat membris tribus, id est, propositione, 
assumptione, conclusione. Quadripartitus est qui 



mema, qui est imperfectus syllogismus, atque rheto- ^ constat ex membris quatuor : prima propositione 



ricus. Secundus epicherema, qui est in rhetoncis 
latior syllogismus. 

9. ^ £nthymematis membra sunt quinquc : primum 
convincibile, secundum ostentabile, tertium sentcn- 
tialc, quartum exemplabile, quintum collectivum. 

10. Convincibile est quod evidenli ralione convin- 
cit, sicut fecit Cicero pro Miione : Ejus igitur mor- 
tis sedetis uUores, cujus vitam, si putaretisper vos 
restitui posse^ nolletis. 

11. Ostentabile est quod certa rci demonstratione 
conslringit, sicut Cicero in Catilinam : Hic tamen vi- 
vit, vivit^ imo etiam in senatum venit, Sentcntiale 
csl quod senlentia generalis addicit, ul apud Tcren- 
tium : Obsequium amicos, veritas odium parit. 

12. Exemplabiie est quod alicujus exempli compa- . 
ratione evcntum similem comminatur, sicut ^ Cicero 
in Pbilippic. : Te miror^ Antoni, quarum exempla 
imilaris^ eorum exitus non pertimescere. 

13. Coliectivum est cum in unum qua^ ^ argumen- 
tata sunt colligunlur, sicut ait Cicero pro Milonc : 
Quem igitur cum gratia noluit, hunc voluit cum 
aliquorum querela. Quem jure^ quem loco, qucm 
tempore non est ausus^ hunc injuria^ alieno tempore, 
cum periculo capitis non dubitavit occidere! 

14. Prseterea secuudum Victorinum enthvmemalis 
est altera 9>i dcfinitio ex sola propositione, sicut jam 
dictum est, quac ita constal : Si tempestas vitanda 
esi, non e$t navigatio requirenda. ' £x sola assump- 
tione, ut est illud : Sunt autem qui mundum di- 

* Ratiocinatio. Eodem modo Cassiodorus. Brevius i 
Fortunatianus : Ratiocinatio est qua aliquid approba- ' 
mus. 

*» Artigraphi. Eadem voce utunlur Donatus et Ser- 
vius ad Artem Donati. Constalque ex D. August., 
epist. 59, hujusmodi Gra^colaliuas voces ilia a>late 
usurpatas esse, quamvis Quintiiiano invisas. iidem 
ab Augustino et Fortunatiano technici dicuntur. 

^ Enthymematum membra. Fusius haec Isidorus 
quam Foriunatianus. 

' Cic, Philipp. 2 '.. quorum exempla imitere, 
eorum exitus non perhorrescere. 

• QucB argumentala. Ex Ovet. Colleg. Goth. reli- 
qui, quasargumenta. 

' Ex sola assumptione. Supplcvimus Iiic qua^dam ex 
Tarraconensibus Ubris et Cassiodoro, auciore Aul. 
Augustino. 



secunda assumptione, et una propositionis sive as« 
sumptionis conjuncta ; tertia probatione, et ' quarta 
conclusionc. 

18. Quinquepartitus est qui constat ex membris 
quinque, id est : prima propositione, secunda ejus 
probatione, tertia assumptione, quarta ejas proba- 
tione, quinta conclusione.Hunc Cicero ita facit in Arte 
Rhctorica : Si deliberatio et demonstratio genera sunt 
causarum, nonpossuntrectepartesalicujus gensris 
causce puiari ; eademenimres^ alii genus^ alii pars 
esse potest : eidem genus et pars non potest, ei c«- 
tera, quousque syllogismi hujus membra claudantur. 

95 CAPUT X. 
De lege. 

1. Lex j est constitutio populi, quam majores 
natu cum plebibus sanxcrunt. Nam quod rex aut 
imperator edicit, constituiio val edictum vocatur. 
^ Institutio a;quitatis duplex est, nunc in legibus, 
nunc in moribus. Inter Icgem autem et mores hoc 
interest, quod lex scripta cst ; mos vero est vetustate 
probata consuetudo, sive, lex non scripta ; nam lex 
a legendo vocata, quia scripta est. 

2. Mos autem longa consuetudo est de moribus ^ 
tracta tantumdem. Consuetudo autem est jus quoddam 
moribus institutum, quod pro lege suscipitur cum 
dcficit lex ; nec differt, scriptura an ratione consistat, 
quando et legem ™ ratio commendat. 

3. Porro si ratione lex coustat, lex erit omne jam 
quod rationo constiterit,duntaxat quod religioni con- 

K Sequitur epichere^n. Ex lib. i, de Invent. 

h Latior et exsecutiorrhetoricus syllogismus, Sic 
paulo anle cpicherema latioremsyllogismum dixit, la- 
tior exsecutio volcbat A.Augustinus ex Fortunatiano. 

* Et quarta conclus. Vox quarta ex Gothicis repo- 
sita est. 

j C. X. Lex est. L. v,c. 10, et d. l,c. 2. Repetun- 
tur eadem, 1. v, c. 3, 10, 19, et seq Vid. Grat.d. i. 

° Institutio cequit. Omne autem jus legibus et mo- 
ribus constat, liu. v, cap. 3, et d. 1, cap. 2. 

> De moribus tracta tantumdem. Sic ovet, 1. Tan* 
tummodo Grat. 

" Legem ratio commendat, Tertul., lib. de Corona 
milit.: Consuetudo etiam in civilibus rebus pro lege 
suscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura 
an ratione consistut^ quandoy et legem ratio com" 
mendet. 



181 



S. ISIDORI HISPALENSIS.EPISCOPI 



138 



gruat.quoddlsoiplinseconveniant.quod galuti proficiat. 
Vocala autem consuetudo, quia in communi esl usu. 

4. Omnis aulem Iex,aut perniitlit aiiquid,ut vir for- 
tis petat prsemium ; aut vctat, ut sacrarum virginum 
nuptias nulli petere liceat; aut punit, ut qui caedem 
fecerit capite plectatur. 

5. *■ Factae sunt autem leges ut earum metu hu- 
mana coerceatur audacia, tutaque sit intcr improbos 
innocentia, et in ipsis improbis formidato supplicio 
refrenetur nocendi facultas. Legis enim prasmio aut 
poena ^ vila moderatur humana. 

6.Erit autemlexhonesla.justa, possibilis, secundum 
naturam, fM secundum consueludinem patrise, loco 
temporique convcniens, necessaria, utilis, manifesta 
quoque, ne aliquid per obscuritalem ^ in captionem 
contineat, nuilo pHvato oommodo, sed pro communi 
civium utilitate conscripta. 

CAPUT XI. 
De sententia. 

1. Sententia est dictum impersonale, ut : Ohse'' 
quium amicos veritas odium parii. Huic si person^ 
fuerit adjecta, chria erit, ita : Offendit Achilles Aga^ 
m^mnonem, vera dicendo; Metrophanes promeruii 
gratifim Mithridatis obsequendo. 

2. Nam ioter chriam et sententiam hoc interest, 
quod senlentia sine persona profertur, chria sine per- 
sona nunquam dicilur. Unde, si scntenliae persona 
adjiciatur, fit chria ; si detrahatur, fit sentenlia. 

CAPUT xn. 

De catasceue et anasceve, 

1. Catasceve cst confirmatio proposilse rei, ana- 
sceve autem contraria superiori est ; revincit enim 
non fuissc, aut non esse, quod natum, aut factum, 
aut dictum esse proponitur, ut si quis Chimeram ne- 
get fuisse, aut fnisse coufirmet. 

2. Inter has et tnesin hoc interest, quod tnesis 
quamvis et ipsa habeat disputationem in utramque 
partem, tamcn incertue rei, quasi quaedam liberatio 
vei coarctatio est ; eatasceve autem et anasceve in 
his rcbus qua^ verisimiles non sunt, sed pro veris 
proponuntur, plerumque versantur. 

3. Anascevae prima divisio est, in inconveniens, et 
mendacium. Inconvenicntisspeciessunt: quod inho- 
nestum est et quod inulile. Itrm inhoneslum tracta- 
tur, aut in dictis, aut in factis. In dictis, ut si quis 
indecora et non respondentiaauctoritati dixisse dica- 
tur, vclut si aliquisinfametCatoncm illum Censorium 
juvcntutem ad nequitiam et luxuriam cohortatum. 

4. H7 In factis, ut si quis abhorrens aiiquid a san- 

• Factce autem sunt leges, Ex Aug. episl. 56. 

»» Vita moderafur humana. — Moderatur passive ut, 
I. XV ; d. de Nc^iot. gcst: Pro qualitate personarum^ 
et actio formatur, et condemnatio moderatur, 

• In capiionem coniineat. Paul., lib. v, Scntent., 
cap. 33 : iV^ quis in capiioncm vcrborum in cavendo 
inctdat. 

Cap.XII. — *» Egredientes Afric. Er Plin. et Solin. 
mendosc libri omnes, ingredientes. 

• Catascevm proderit. Posth«ec verba addunturin 
Gothicis aliquol : Ut gradus omnes consiituamus,hO' 



A ciimonia et nomine suo fecisse dicatur, ut est fabula 
de aduiterio Martis et Veneris. Mendacium autem 
tres habet ipecies : incredibile, quod factum non 
csse credatur, ut adolescentem de Siculo liltpre ^ 
egredientes Africa classes videre. 

5. Impossibile est : q ut Clodius insidias Miloni 
fecerit. et idem occisus sit a Milone. b Contrariuni 
est : « Nam si insidias fecit, occidit. Occisus est, non 
fecit insidias. > Hsec distributio in contrarium refor- 
mata ® catascevse proderit. Oportebit lamen principia 
sic ordinare, ut aut credendum esse veterum auctori-' 
tati, aut fabulis fidem non habendam esse dicamus, 

6. Et ad id postremum in anasceve recurramus« 
ne quid aliud significare voluerint qui ista finxeruntt 
ut si Scyllam non marinam, sed marilimam feminam, 

D nec succinctam canibus, sed rapacem aliquam et 
inhospitalem venientibus extitisse. 

CAPUT XIII. 
De Prosopopoeia. 

1. Prosopopoeia ' est cum inanimalium et persona 
et sermo fingitur. Cicero in CatiUnam : Etenim ti 
meeum patria mea, quoi mihi vita mea multo est 
charior^ toqueretur, dicens^ etc. 

8. Sic et montes, et flumina, vel arbores loquentes 
inducimus, personam inponentes roi quse non habet 
naturam loquendi, quod et in traga^diis usitatum est 
et in orationibus frequenlissime invenitur. 

SS CAPUT XIV. 
De eUiopada. 
i . Elhopueiam vero illam vocamus in qua hominis 
P personam fingimus, pro exprimendis affectibus, aeta- 
tis, studii, fortunse, laetitiae, sexus, moeroris, audacise. 
Nam cum piratae persona suscipitur, audax, abniptt 
temeraria crit oratio; cum feminae sermo simulatur« 
sexui convenirc debet oratio; jam vero adolescentis, 
et senis, et mihtis, et imperatoris, et parasiti, et rus^ 
tici, et philosophi, k diversa ratio duccnda est. 

2. Aliter enim loquitur gaudio affectus, aliter 
vulneratus. In quo genere diclionis illa sunt maxima 
cogitanda : quisloquatur, et apud quem, et de quo, 
et ubi, et quo tempore ; quid egerit, quid acturus 
sit, aut quid pati possit, si haec consulta neglexerit. 

CAPUT XV. 
De generibus qucestionum. 

1. Genera quaestionum duo sunt : quorum ununi 
11 est finitum, alterum infinitum. Finitum hypoihesis 

Grapce, Laline causa dicitur, ubi cum ccrta persona 
conlroversia est. 

2. Infinitum quod Grsece thesis, Latine propositum 

nestumyUti\e^veri$imile^possibi\e^consent'ineum;vel 
ex diverso inhonestum, inutite, parum verisimile^ 
impossibiie^ contrarium. Qubp, quianeque saliscum 
superioribus cohsercnt, ncquc sunt in vetustioribus 
libris, rccipienda non putavimus. Licet quibusdam 
probarentur. 

Cap. XIII. — 'Pro5opo^.Ha^cet ethopa»ia majores 
visa^ sunt quam ut cum hguris reliquis connumeran- 
dse essent; propterea eas in progymnasmatis posuit. 

Cap. XIV. — § Diversa ratio dueenda. Ex Goth. 
Ov. Al., oratio dicenda. 



133 



ETYMOLOGIARUM LIB. II. 



434 



nominatur. Hoc personam non liabel certam, nec a tellectum scnsui praestat, sed adhuc pendet oratio ; 
~ inest ei aliqua certa circumstantia, id esl, nec lo- sicque deinde ex pluribus membris fit periodus, id 



CU8, nec lempus. In causa vero cerla omnia sunl, 
b unde quasi pars causjp est propositum. 

CAPUT XVI. 

De elocutione» 

1. Jam vero in elocutionibus illa uti oportebit, ut 
res, locus, tempus, SO persona audientis efflagitat, 
ne profana religiosis, ne inverecunda castis, ne levia 
gravibus, ne lasciva seriis, ne ridicula tristibus mi- 
sceantur. 

2. Latine autem et perspicue loquendum. Latine 
autem loquiturqui verba rerum vcra et naturalia per- 
sequitur, nec a sermone alque cullu pra?sentis tem- 
poris discrepat. Huic non sit satis videre quid dicat, 



est, extrema sentenlia- clausula, ita : veterem judi- 
ciorum morem ' requirunt, Periodus autem longior 
esse non debet, quam ut uno spiritu proferatur. 

CAPUT XIX. 
De vitiis litterarum^ et verborum, et sententiarum 

cavendis, 

4. Praeterea purum ethonestum oratoriseloquium 
carere debet omnibus vitiis, tam in litteris quam in 
verbis, quam etiam in sentenliis. 

2. In lilleris, ut junctura apta et conveniens sit 
et sicobservandum, ne praecedentis verbi extrema vo- 
calis in eamdem vocalem primam incidat verbi se- 
quenlis, ut femina; JEgypticE ; « quas ^tructura melior 



nisi id quoque aperte et suaviter dicere; ne id qui- n fit, si consonantes vocalibus applicantur; triumque 



dem tantum, ' nisi id quod dicat et facete dicat. 

CAPUT XVII. 
De trimodo dicendi genere. 
\ . Dicenda sunt quoquc submissa leviter, incitata 
graviler, inflexa moderate. Hoc est enim iliud tri- 
modum genus dicendi : humile, medium, grandilo- 
quum . Cum enim magna dicimus, granditer proferenda 
sunf ; cum parva,subliliter; cummediocria,temperate. 

2. Nam in parvis causis nihil grande, nihil sublime 
dicendum est, sed leni ac pedestri more loquendum. 
In causis autem majoribus, ubi de Deo, vel hominum 
salule referimus, pIus.magnificentiaB et fulgoris est 
exhibendum. 

3. h\ temperalisverocausisubinihil^^agilurutagat, 
sed tantummodo ut delectclur auditor, inter utrumque Q 
esl moderale dicendum ; sed et quamvis de magnis 
rebus quisque dicat, non tamen semper granditerdi- 
cere debel, sed submisse cum docet, temperate cum 
aliquid laudat vel vituperat, granditer cum ad con- 
yersionem aversos animos provocat. Utenda lamen 
verba in submisso genere sufticientia, in temperato 
splendenlia, iu grandi vohementia. 

»0 CAPUT XVIIL 
De colo, commate et periodo. 
1. Componitur autem, « instruiturque omnis oratio 
commale, colo et periodo. Comma parlicula est sen- 
tenliae ; colon, membrum ; periodus, ambitus vel cir- 
cuitus. Fil autem ex conjunctione verborum comma, 
ex commale colon, ex colis periodus. 



consonantium, quae in se incidentes stridere et quasi 
rixari videntur, vitanda junctura est, id est,r , 5, Xy ul : 
Ars studiorum^Rex Xerxes, 91 Error Ro7nuluFu 
gienda est et consonans m, iihsa vocahbus : ut, 
verum enim, 

CAPUT XX. 
De juncturis verborum. 
i, In verbis quoque cavenda sunt vitia, ut non 
impropria verba ponantur, quam Graeci acyrologiam 
vocan». Amanda est ergo proprietas, sic lamen, ul 
aliquando propter humilitatem sordidi, aut spurci 
vocabuh,translalisnominibus8itutendum; non tamen 
longe accitis, sed ut veris proximaet cognata videan- 
tur, 

2. Fugienda etiam hyperbata longiora, quae fleri 
sine aliorum sensuum confusione non possunt. Am- 
biguilas quoque etvitium illud cavendum, cum qui- 
dam, jaciatione eloquentiae ducli, quod uno aut 
duobus verbis siguificare poterant, interposilis ina- 
nibus vocibus, longa et circumflexa ambage conclu- 
dunt, quod vitium perissologia vocatur. 

3. Cui contrarium vitium est, brevitatis studio, 
etiam necessaria verba furari. Fugienda sunt quoque 
sicut in littcris et verbis, quae inter prima grammati- 
corum studia cognoscuntur, ita el in sentenliis vitia. 

4. ^unt autem cacophaton, tautologia^ eclipsis, 
acyrologia, macrologia, pcrissologia, pleonasmos, et 
bis simiha. At contra orationem exlollit et exornat 
energia, tum emphasis, quae plus quiddam quam 



2. Commaest junctune finilio, ut puta, et sivereor^ Q dixerit inteUigi facit, utsi dicas, adgloriam Scipionis 



judices, ccce unum comma ; sequitur et aliud comma, 
ne turpesit pro fortissimo viro dicereincipientem ti' 
mere ; el faclum est colon, id est, membrum, quod in- 

Cap. XV. — » Neque inest ei aliqua certa circumst. 
Al., Neaue in thesi aliqua circumst.^ eodem sensu. 

b Unde quasi pars causce, e. p. Cic. in Top. : Itaque 
propositum pars causce est. 

Cap. XVI. — « iVwi id quod dicat et facete dicat, 
Rom. Cod. : Nisi id quod dicat et fecerit. F., nisiid 
quod deceat fecerit. AL : Nisi id quod dicat et facere 
aicat. Qusim 8cripluram,unamuiaialitlera,recepimus. 

Cap.XVIL— <f xViTi// agitur utagat. Sic O.f., acta- 
les sunt causarum pleraeque in demonslrativo genere. 

Cap. XVI1(. — e Instruitur, Protliesis in Gothica 
scripturafrequens,m5Zrui/ttrpro5<rui/ttr,necminus 



ascendet;ei Virgihus,(imi55Mm lapsi per funem,Cum 
enim dicit lapsi^ ^ allitudinem suggerit. Huic contraria 
virlus est verbis minuere quae naturasua magna sunt. 

frequens aphaeresis, Spania pro Hispania, Spalensis 
pro Hispalensis, sloria pro historia. 

' Morem requirunt, Eadem verba apud Fab. Nunc 
pro requiruntM Miloniana minime vident, \u\go legi- 
mus, cum alii quoque requirunt in Ms. lib. legisse se 
affirment. 

Cap. XIX. — K Quce structura. Al., instructura ex 
usitala prothesi. 

Cap. XX. — ^ Altitudinem suggerit, Sic Cod. Ro- 
manus ; nostri omnes altitudinem imaginis sugg, 
sed sive ima^inis, sive imaginationi potius legi^> 
nobis probari neutrum potuit. 



B 



135 

CAPUT XXI. 
De /iguris verborum et senientiarum, 

1. Augeturct ornatur oratio, oliam figuris verbo- 
rum ac sentenliarum. O)^ Nam quia directa, ct per- 
petua oratio faligationem alquc fastidium lam dicendi 
quam audiendi crcal, fleclenda esl, et in alias ver- 
sanda formas, ut et dicenlcm rcficiat et omatior fiat, 
et judicem divcrso vullu audituquc deflcctat. E qui- 
bus plurimaR supcrius a Donato in schematibus Artis 
Grammatica; annolalai sunt. 

2. Unde Untum illa liic interponi oporluil, quai in 
pocmate, aul nunquam, aut difiiculler fmnt, in ora- 
tionc autem liberc. 

Anadiplosis est congeminatio verborum, ut, hic 
iamen vivit I vivil ! imo eiiam in senaium venit, 

3. Climax est gradatio, cum ab eo verbo quo sen- 
sus superior terminatur inferior incipit, ac dehinc 
quasi per gradus dicendi ordo servatur, ut est illud 
AfncaimiExinnocentianasciturdignitas^exdignitaie 
fionory ex honore imperium,ex imperio Ubertas. 

4. Ilanc tiguram nonnulli catenam appellant, pro- 
pterea quod aliud in alio quasi neciitur nomine, at- 
quc ita res plures in geminalione verborum trahuntur. 
Fit aulem hoc schema non solum in singulis verbis, 
sedetiam in contcxtione verborum,utapud Gracchum: 
Pueritia iua adolescentim twe inhonestamentum 
fuit, adolescentia senectuti dedecorameniumy senec- 
tus reipuhlicx flagitium» 

5. Sic et apud Scipionem: * Yi aique ingratiis 
coacius cum illo sponsionem feciy facta sponsione ad 
judicem adduxi^ adductum primo cirtu damnavi^ Q 
damjmium ex voluntate dimisi, 

6. Anliiheta, quae Lalinc co«/rflposi7aappellantur, 
qu%dum cx adverso ponuntur sentenliae pulchriludi- 
nem faciunt,et inornamenlo locutionis dccentissima 
cxistunt, ut, Cicero : Ex hac parie 03 pudorpugnat, 
illinc pciuiantia , hinc pudiciiia; iUic stuprum : hinc 
fides, illinc fraudatio; hincpieias, illinc scelus ; hinc 
const^niia.iUincfuror^hinc honesias^UUnc iurpitudo; 
hinc continentia^iUinc Ubido; hinc denique cequitas, 
temperantia^fortiiudo^prudcntia virtuiesomnes cum 
viiiis omnibus ceriant : cum iniquitaie luxuria;igna- 
viacum temeritate,posiremo copiacumegestate^bona 
ratio cum perdiia^mens sana cum amentia ; bona de- 
nique spes cum omnium reru m dcsperaiione conflig it, ^ 

7. HujusmodilocutionisornamenloLibcrEcclesias- ^ 

Cap. XXI. —^Vi^ aique ingratiis coacius, — Coac 
ius Tou ingraiiis intcrprctalioncm esse quisdubilct? 
ergo expungi sine fraude poterat. 

*» Bina^ ci bina. LXX 8uo, Buo, Sv xaTivavxi xou £vo;. 
Et ita quidam vulg. edit. libri. Ms. : duo^ duo, unum 
contra unum, 

' Principum dignitas, etc. Ex oratione pro Liga- 
rio. 

* Pro inconsideraio foriem,pro iUiberaU diUg. — 
Proconfidcn tefortem.pro iUiberaU diUgeniem reifa' 
mt/tam, dixit Kutiliuscitansidemcxeniplum ex Hype- 
ridc. Eodcm utiturFabius, lib. ix, c. 3. Allerumautem 
paradiastolcs exemplum apudRuiilium Fabius synoe- 
ciosi aplavit, cum opposita; fifjurie videantur; iUa enim 
res qua3 videntur eaedem disjungit; synoeciosis con- 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 136 

H ticusususest,dicens: Coniramalumbonum^eiconira 
•* moriem, vita ; sic contrapiumpeccator, et sic intuere 

in omnia operaAUissimi, *» bina^et bina unum contra 

unum. 

8. Synonymia est quotics in conncxa oralione plu- 
ribus verbis unam rem significamus , ut ait Cicero : 
Nihil agis^nihil moUris^nihil cogitas. liem^nonferam^ 
non patiarj non sinam. 

9. Epanodos, quam regressionem nostri vocant : 
« Principum digniias eraipene par, non par fortassc 
eorum qui sequcbantur. 

10. Antapodosis, quoties media primis et ultimis 
conveniunt,ut. Vesirumhic faciumreprehenditur.pa' 
tres canscripiiy non meumj acpulcherrimuin quidem 
factum; verum, ut dixi, non mcum, sed vesirum. 

11. Paradiastole est quoties id quod dicimus inter- 
pretationc disccruimus, cum tc pro astuto sapicntem 
appellas, ** pro inconsiderato fortem, pro iuhberali 
diiigentem. 

12. * Antanaclasis esl quae eodcm verbo contra- 
rium exprimit sensum. ' Querebatur quidam de filio, 
cum mortem suam exspectaret,9*i respondente : Non 
exspecto : Imo peto^ inquit, ut exspectes. 

13. Antimelabole est conversio verborum quaj or- 
dine mutato contrarium cfHcit sensum : Nonutedam 
vivo, sed, ut vioam edo. Et illud : Si consul AnioniuSy 
Brutushostis;si conservaiorreipubUcce Bruius,hostis 
Antonius. 

14. K Exoche : * Quis eos appeUavit? Appius;quis 
produxit y Appius. 

lo.Nunc figuras sentenliarum quas openi* prelium 
cst cognoscerc persequamur. 

16. ^ Scntcnlia cst dictum impcrsonale, ut : Obse' 
quium amicos^ veritas odiumparii. Huic si persona 
fuerit adjecta, chria erit, ila : Offendii AchiUes Aga- 
memnonem veradicendo.Meirophanespromeruii gra- 
tiam MiihridatiSj obsequendo, Nam intcr chriam ct 
senlentiam hoc intcrest, quod sentenlia sinc persona 
proferlur, chria sine persona nunquam dicilur. Unde 
si sentenlia? persona adjiciatur, tit chria;si dctraha- 
tur, fit sententia. 

17. Sententiarum species multa^ sunt : aiiui enim 
indicativa', aliiy pronunliativ^, ul : 

Vade, age^ nate, voca zephyros^ ei labere pennis. 
Aliie admirativa», ut : 
.... Tant(v ne animis cwlcstibus ircel 

18. Aha^ comparativa^, ut : 

tra diversa conjungit. 

' Antanaclasis, Anaclasin vocat Hutilius, nisi nicn- 
dum in eo. Quintilianus speciem esse dicit parono- 
masia;. 

' Querebatur quidam. Proculeium appellant hunc 
Fabius et Rutilius. 

» Exoche * Quis eos appeUavii, Videtur hoc loco 
deesse tum defmitio exochcs cum suo cxemplo 
lum etiam alterius tigurai nomen cujus exemplum sit, 
quode Milionianaaffertur. Hanc A. Augustinus sym- 

glocem fuissc aiebat ; utramque e Servio et Aquila 
om. supplere non crit difticile. 
^ Senieniia est dict, imp. sup., cap. 11 : Quin 
tamen, nenon inteUecia, Verba Servii ad v. : l^se- 
querc italiam vent. JEn, iv. 



137 ETYMOLOGIARUM LIB. 11. I3g 

Si vinco, ei pereo, quid ibi me vincere prcestatf /| 28. » Sunt et amphidoxffi quarum pars honesta 

Aliap superlativap, quae cum aliquo motu animi et in- est, pars inhonesta ut : 

dignatione promuntur : ' ... '^^^ ,^^ ^^ ^^^^ voluntas • 

... Quid non mortalia pectora cogis Magna petis Phaeton, 

Aun sacra fames? 29. Sunt, et alia^, ^ procatalepses, cum id quod 

19. Ah^ mler ogaliv^, ut : vobis objici poterat, anle pr^sumimus ad diluendL, 
Qutgenus,undedomo?pacemnehucfertis,anarma? nt . «,• /,«,c ..^e/-..^ ../■ j. 

... juvenes qua^ caLa subegit f \ ^' '^"*' vestmm.judices, aut eorum qui adsunt 

Ignotas tentare vias? ^''^' "''^^^''''' ^""^' ^^ ''^^''^^ ^"bitatio simulantis 

20. AlijE responsiva^, ul iUinc, istinc. Alite de- "^^^'f Tr ''''^' ^"^ '^"^"''''^'' "^*^^"'- 
precativ», ut, eripe me his invicte malis, Alije pro- ^J^' Coenonesis.au tem dicitur communicalio 
missiva?, ut : 7°^^^" ^""^ judicibus, aut adversariis, ut si dicas : 

Parce metu , Cytherea , manent immota tuorum ^'^' consulojudices, aut. vos adversani, quid me fa- 

Fata tibi, ^^^^ convenit, aut quid vos factun fuissetis. 

Alia? concessivap, qua? cum impulsione prohibeant, ul : ^) 'P^radoxonest.cumdicimusinopinatumaliquidac- 

/, sequere Italiam.ventispete regna per undas;9^ cidisse , utpro Flacco Cicero : Cujus iaudisprcedicator 

quiK tamen ne non intellecta sil persuasio, permisla " ^^se debuerit^ejus periculi deprecatorem esse factum. 

sunt aUqua, qua» vctant latenter, ut, ventis per undas. ^^* Epitrope, id est permissio, cum ahqua ipsis 

Aliae demonstrativa?, ut, en^ ecce, Ali* optativtp, ut : judicibus, aut adversariis permittimus aestimanda, 

mihi prceteritos referat si Jupiter annos! ^^ ^ Calvus in Vatinium : Perfrica frontem, et dic te 

21. Aliae * derogativae, ut, nequaquam, digniorem qui prastor /ieres quam Catonem. 
Aliae, quae cum exclamalione proferunlur, ut : 33. Parrhesia esl oratio libertatiset fiduciae plena : 
*» Quis furor, o cives, pacem convertit in armal ^ Occidi, occidinon Spurium Melium.eic. Quafigura 

EtCicero : Odii immortales, ubinam gentium sumus ? ^^^^ utendum est, ut Cicero,praemisit enim ralionem. 

22. Aliae exhortaiivae, cum ad sentenliam provo- 3^« Ethopoeia est cum sermonem ex aliena persona 
camus, ut : Aude, hospes, contemncre opes. inducimus, ut, pro Caelio TuIIius facit Appium cap- 

23. Aliwdehortativae, cum acontrario vitio peccato cum cum Clodia loquentem. Energia est rerum ges- 
quereducimus.Suntetaffirmativa^,ut,^w/rfwi,9urpp^. ^''""^ ^"^ Quasi gestarum sub oculis induclio, de 

24. Prseceptiva*, ut : <I"a locuti jam sumus. 

yudus ara, sere nudus, " habebis frigore messes.. ^5. * Metalhesis est qua> mittit animos judicum 

25. Veiativje, ut : ^^ ^^^ praeterilas, aut futuras, hoc modo : Revocate 
Neve inter vites corylum sere, neve flagella ^ mentes ad spectaculum expu^nat(e mtserce civitatis, 
Summa pete. et videre vos credite incendia, cofdes, rapinas, direp^ 

26. Negalivae, ut, non, minime. Sunt et mirativae, tiones, liberorum corporum injurias, captivitates 
ut : "^ Papce/ vivere non licet, ct fornicari libet! matronarum,trucidationes senum, InfuiuvumtLVLi&m 

27. Dolentis, ut : anlicipatio eorum qua» dicturus est adversarius, ut 
Hei nUhi quod nullis amor cst • sanabilis herbis! Tullius pro Milone, cum mittit animos judicum in eum 

Flentis reipublicae statum qui futurus esset, si, occisoMilonc, 

Simililudinis sic : Clodius viveret. 

^ (Jt quondam Creia fertur labyrinthus in alta. 36. A|)osiopesis est cum id quod dicturi videba- 

Admonentis mur sllcnlio intercipimus : 

Irridentis Quos egOy sed motos prcestat componere fluctus, 

Gementis 37. ™ Epanalepsis est digressio : Tulit calor me 

Exhortativa}..... dicendi, et dignitas rerum paulo longius quam volei 

Consolativae bam, sed redeo ad causam. 

Commiseranlis.... . 07 38. Anamnesis est commemoratio ejus rei quam 

Quorum quot sunt figurap, tot et in pronuntiando D oblitos fuisse nos fingimus. 

voces. Apsetesis est cum id quod in animos judi- 

^ AlioB derogativce. Al.<, denegativae. communicationem nominat. 

«> Quis furor. Petron. in Salyr. : j Calvus in Yatinium. Constat a Calvo Vatinium ac- 

Quis furor, exclamat, pacem converlit in arma? cusalum ; Catullus : 

« Habebis frigore messes. Febrim polius exServ. et Risi nescio quem modo in corona, 

Virgilii Vita.Sed haec verba e margine inserta veris- Qui, cum mirifice Vatiniana 

sime judicabat Chacon. Meus crimina Calvus explicasset. 

** Papas! vivere non lic, etc. Verba sunt Hieronymi * Qccidiy occid. Ex Milonian. 

in epist. ad Rust. 4. ^ Melaihesis. Hypotyposin Rufinianus et reliqui 

• Sanabilis, meiicabilis apud Ovid. vocant. P. Nunnesius recte nominatam ab Isid. Me- 
' Ut quondam Creta. Ex ^n. v. tathesin aiebat, quod per eam traducuntur judicum 
«Sun/ (?^amp/itdoxcp. Vid.Aug.de Rhetor.,cap. 10. animi ab eo quod adest, ad praelerilum, aut con- 
^ Procatalepses. Prolepsin Fabius, et pnesumptio- sequens. 

nem vocat. m Epanalepsis. Cicero reditum^ Quintilianus 5^o5ov 

* C«nofiesi5. HancRufinianus Anacoenosin;Fabius vocat. 

Patrol. LXXXII. 6 



139 



S. ISIDORI HISPALENSiS BPtSCOPI 



!iO 



cum quasl depofraeramns opportune reposcimus. 

39. iEtioIo^a est Cum proponimus aliquid ejusqne 
causam et ralionem reddimus. 

40. " Characterismus est descriptio flgurfle alicujus 
expressa, ut : 

Omnia Mercurio similis, vocemque, coioremque, 
Et crines flauos, et membra decora juventas* 
4i . »> Epitrochasmus, cum plures sensus breviter 
expeditos in unum locum coacerval, el cum quadam 
festinalione decurril, ut Ciccro : Rempublicam, Qui- 
TiteSy vitamque omnium vestrum^ bona, fortunaSy 
conjugesj liberosque vestroSt elc. 

42. Ironia esl cum per simulalionem diversum 
quam dicit inteliigi cupit. Fil autem, aut cum lau- 
damus eum quem vituperare volumus, aut vitupera- 
mus quem liudare volumus. Ulriusque exemplura 
eril si dicas : Amatorem reipublicas Catilinam^ 
Imtem reipublico! Sdpionem. 

43. • Diasyrmos ea quaj magna sunt verbis minuit, 
aut minima extollit. 

44. Epimone est quolies in eodem sensu diutius im- 
moramur : Cui tandem pepercit 1 Cujus amicitiw fidem 
custodivit? Cuibono inimicusnon fuitf Quando non 
aut accusavit aliquemj aut verberavitt aut prodidit f 

45. Epangeliaeslpromissio quajudicem atlentum 
facimus , poilicenles nos aliqua magna autminima 
dicturos. 

46. Prosopopoeia est cum inanimalium et persona, 
et sermo fingitur. W^ Cicero in Catilinam : Etenim, 
si m£cum patria mea, quas mihi vitamea multo est 
charior, loqueretur, dicens, etc. 

47. ^ Paralhesis est cum quasi deponimus aliquid 
imperfectum apud memoriam judicum repetituros 
nos diceiites cum 'ipportunum fuerit. 

48. Pensis, id est soliloquium, cum ad interrogata 
ipsi nobis respondemus. 

48. • Synchoresis cst cum differimus aliquid pe- 

* Characterismus. Vid. Rutilius, apud quem men- 
dose chresterinus, 

*» Epitrochasmus cum plures sens, Duas figuras vi- 
dctur contundere, epitrochasmum et synathra^^mum. 
Nam coacervare plures sensus conimune epitro- 
chasmo cum synathrcesmb; cum quadam fcslinalione 
decurrere, epiirochasmi potius cst. Exemplum ex III 
Catiiinaria magis est synathroesmi ; non enim vita, 
bona, ioriunaj, conjuges, liberi plurimum inter se 
distanlia, qu<.d erat epitrochasmi forlasse propritjm. 
Volunt namque Aquila et Numcnius esse 7wXu<^i«- 
oT£&Ta. Ergo cum in vetcribus Editionibus epilro- 
chasmus sit, litrismus, lintrismus et synlrismus in 
manuscriplis, utranique tiguram ab Isidoro detlnl- 
tam pulamus, nou admodum dissimilibus verbis, 
unde unius defmitioncm, alterius excmpium utrius- 
que tanlum nomina librariorum inscitia relii}uerit. 
(Juomodo peccatum ab iisdem paulo antc adverlil A. 
Augusiinus in exoche et symploce. Vid. Rulil., 
AquiL, ei Fab. lib. viii. Vulcanius Athrmsmos fecit 
(credo) cx titrismos. 

^ Diasyrmos, Cujus exempla plnra apud Aqniiam 
et Ruiinian. 

<* Parathesis. Cul Apaetesis (de qua paulo ante) 

spondet. 

• Synchoresit. Discessimus aliquantulum a libris, 
nam in Excusis synasresis in Manusc, synerosis , quia 
invejiimus aufx.«pyjaiv, id est permissionem, ab Aris- 



M tentes, nt aliud interim nos perit)ittant dicore. 

CAPUT XXII. 

De dialectica, 

4. ' Dialectica est disciplina s ad disccmendas 

rerum causas invenla. Ipsa esl philosophi» species, 

quae logica dicitur, id esl, rationalis, definiendi, 

quaerendi, el disserendi potens. Docet enim in plu- 

ribus generibus qua^stionum quemadmodum dispu- 

tando vera et falsa dijudicenlur. 

2. Hancquidemprimi philosophi ^ in suis dictionibus 

habuerunl.non tamen ad artis redegereperiliam.» Post 

hos Aristoteles ad regulas quasdam hujus doctrinae 

argumenla perduxil, et i dialeclicam nuncupavit pro 

eo quod in ea de dictis disputatur ; nam Xsxrbv dictio 

didtur. 99 Ideo autem post rheloricam disciplinam 

D dialectica sequitur, quia in multis utrique communia 

existunt. 

CAPDT XXIU. 

De differentia dialecticx et rhetoricas artis, 

1. Dialeclicam vero et rhetoricam Varro ^ in ix 
DiscipUnarum libris lali similitudine definivit : Dia- 
lectica et rhetoricaest^ quodinmanu hominispugnus 
astrictuSt et palma distensa, illa verba conirahens, 
ista distendens. 

2. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior; 
rhetorica ad ilia quae nitftur docenda facundior. Illa 
ad scholas nonnunquam venit, ista jugiler procedit 
in forum. Illa requirit rarissimos studiosos, haec ™ fre- 
quenter et populos. 

3. Solent autem philosophi antequam ad isagogen 
p veniant exponendam, defmitioncm philosophia^ osten- 

dcre, quo facilius ea quae ad eam pertinent demon- 
strentur. 

CAPUT XXIV. 
De definitione phitosophim, 
i. Phiiosophia est rerum humanarum divinarumque 
cognitio, cum studio bene vivendiconjuncta. Haecdua. 

tidc Quintiliano, in Musicis, inter figuras Hietoricas 
numerari. 

Cap.XXII . — ' Hoc initium tertii libri in Tarrac. Cod. 

K Ad dhscernendas rerum c. A\,,ad disserendas. Sed 
discernendas Icj^en lum ostondunt verba sequentia : 
Docet quemadmodum disputando vera et falsa dijU" 
diccntur. 

^ hi suis dictionibus, id est, disputationibus, 

* Post hos Arist, Cassioilor. : Qua quidem veteres 
sunt usi pturimum, tamen ad artis non redegere nor^ 

D jnam. Prinius fere Arisfoteles eorum quidem qui in 
atiquo sunt pretio ad regulas quasdam hujus rfwri- 
plina' argumenta perduxit, 

j EL dialecticam nuncupavit, Non ille quidem totam 
artem, sed eam solam partem quae proDabiHler dis- 
serit, ut observatum est ab antiquis Peripatheticis, 
Aiexand., Booeth. et aliis. 

Cap. XXIIl. — ^ In IX Discipti. lib. Legitur lotum 
hoc cap. apud Cassiod.; sed ulrobiquc let;endufn nono 
advertit A. Aug. ; citari namquc ab Agellio, Acronco 
et Non. Varronis tcnium, quinlum et oclavum Dis- 
ciplinariimlib.,quamvis novem disciplinarum tibris 
ferri quoque possil, 8i novem non ad di ciplinas, scd 
ad libros referatur. 

* Quod in manu hofn.pu^n, Id multoante Varronem 
Zeno Sloijus dixerat, ut rttert non uno in loco Cicero. 

"» ftsqttenterttpopulos. — Frequentes etpoputos^ 
apud Cassiod. 



141 



ETYMOLOGIAUUM UB. II. 



148 



bii8 ex rebus constare videtur, * scienlia el opinatione. ^ sibile est, probabilis scientia. Aliler : Philosophia est 

^^^f^rtium,etdiscipiinadisciplinarum.^nr^\i%iPfii- 
losophia est meditatio mortis, quod magis convenU 
Chrislianis, qui, soeculi ambitione calcata, oonver- 
satione disciplinabili, similitudine futi^rm patrim 
vivunt, 

10. Alii definierunt philosophi»^ rationem in dua^ 
bus consistero parlibus, quarum prior inspectiva est, 
secunda aclualis. Inspcctiva dividitur in naturaiem, 
doctrinalcin ct divinalem. Doctrinalis dividitur in 
quatuor partes, in arithmeticam, musicam^ geome- 
triam et astronomiam. 

11. Actualis dividiturin moralem, dispensdiivam 
et civileni. Inspecliva dicitur, qua supergressi visi* 
bilia, de divinis aliquid et calestibus contempiamur^ 
• eaque corporeum mente solummodo inspioimus 
quoniam supergrediunturoblutum. 

12. Naturalis dicitur, ubi uniuscujusque rei natura 
discutilur, ^ quia niliii conlra naturam generatur in 
vila, sed unumquodque iis usibus deputaturquibusa 
Crealore definilum est, nisi forte cum volunlate Dei 
aiiquod miracuium provenire monstratur. 

13. Divinalis dicitur, quando aut ineffabilem natu- 
ram Dei, aut spirilaies creaturas ex aliqua parte pro- 
fundissima qualitate disserimus. 

tOJt 14. Dtctrinalis dicitur scienlia qu.T abstrac- 
tam considerat quanlilalem. Abslracta enim quanti- 
tas dicitur quam, iutcllectu a materiaseparantes, vel 
ab aliis accidentibus, ut esl par, impar, vel alia hu- 
juscemodi, in sola ratiocinatione tractamus. Cujus 



2. Scientia est cum res aliqua certa ralione per 
dpitur; opinatio autem cum adhuc inccrta resiatet, 
et nuUa ratione firma videtur, ut puta, soi utrumne 
tantus quantus videtur, an major sil quam omnis terra ; 
lOO item, lunaglobosa sit, an concava; et steila^ 
utrumneadhsereantccelo, an per aerem libero cursu 
ferantur; coelum ipsum, qua magnitudine, quave ma- 
teria constat, utrum quietum sit et immobile, an inere- 
dibiJi celeritate volvatur; quanta sitlerrae crassitudo, 
autquibusfundamentisiibrata,etsuspcnsapermaneat. 

3. Ipsum autem nomen Latine inlerpretalum, amo- 
rem sapientioe profitetur. *» Nam Grajci <p(Xov amorem. 
awfwt sapientiam dicunt. Philosophiae species tripar- 
tita est : una naluralis, quae Grsece physica appellatur, 
in qua de naturae inquisitiene disseritur ; altera mo- B 
ralis, qu8B Graece ethica dicitur, in qua de moribus 
agitur; tertia rationaiis, quie Gr«co vocabulo logica 
appellatur, in qua dispulatur quemadmodum in re- 
rum causis, vel vitae moribus veritas ipsa qua^ratur. 

4. In physica igitur causa qu{erendi; in ethica ordo 
yiveodi; in logica ratio intelUgendi versalur. Pliysi- 
cam apud Graecos primus perscratatus cst Thalcs 
MiJesius, unus ex scptem illis sapientibus. Hic enim 
aate alios coeli causas atque vim rerum naiuralium, 
« contemplata ratione, suspexit. quam poslmodum 
Plato in quatuor definitiones distribuit, id est, ari- 
thmeticam, geometriam, musicam et astronomiam. 

B. Ethicam Socrates primus ad corrigendos compo- 
nendosque mores instituit, atque omne studium ejus 



ad bene vivendi disputalionem perduxit, dividens C species suntquatuor,arilhmetica, geometriaymusica^ 
eam in quatuor virtutes animse, id est, prudentiam, astronomia. 



justitiam, fortitudinem et temperanliam. 

6. Prudentia est inrebus, quadiscernunturabonis 
mala. Fortiludo, quaadversa «quanimiter toleranlur. 
Temperantia, qua libido, concupiscentiaque rerum 
frenatur. Justitia, qua recte judicando sua cuique 
distribuuntur. 

7. Logicam, quae rationalis vocatur, Plato subjun- 
xit, per quam, discussis rerum morumque causis, vim 
earum rationabiliterperscrutatus est, dividens eam in 
dialecticam et rhetoricam. Dicta autem logica, iOt 
id est rationalis, Xoyo; enim apud Grsecos, et sermo- 
nem significat, et rationem. 

8. In his quippe tribus generibus philosophiae etiam 



15. Arilhmetica est diseiplina quantitatis numera- 
bilis secundum se. Geometria est disciplina magnitn- 
dinis immobilis et formarum. Musica cst disciplina 
quae de numeris loquitur qui ad aliquid scint his qui 
inviniuntur in sonis. Astronomia est disciplina quae 
cursus ccelestium siJerumque figuras contemplatur 
omnes, et habitudincs stellarum circa se et circa 
tcrrani indagabili ratione percurrit. 

16. Porro actualis dicitur qu% res propositas ope- 
rationibus suis explicat, cujusparlessunttres, mora- 
lis, dispcnsaliva elcivilis. Moralis dicitur, per quam 
vivcndi mos honestus appetitur et instituta ad virtu-* 
tcm lendentia praeparantur. Dispensativa dicitur, cum 



eloquia divina consistunt. Nam, aut de natura dispu- D domesticarum rerum sapicnterordodisponitur.Civilis 



tare soJent, ut in Genesi et Ecclesiaste ; autdemori- 
bus, ut in Proverbiisetin omnibus sparsim libris ;aut 
de logica, ^ pro qua nostri theoricam sibi vindicant, 
ut in Cantico cauticorum et Evangeliis. 

9. Item aliqui doctorum philosophiam in nomine et 
partibus suis ita dennierunt : Philosophia est iHvina- 
rumhumanarumque rerumy inquantum hominipos" 

Cap.XXIV.* Scientia et opin.Ex Lact., lib. ni, c. 3. 
»» Nam Gneci ^iXcv ahorem . Forte, amatorem, 

* Contemvlata ratione. — Contemplatus volebat 
A. Aug. 

* Pro aua nostri theoricam. Ex Hieron. epist ad 
Paulam Urbicam, vel ex Orig., iiomil. 1 in Cant. 

* Eaque..* mente solummodo. £x ead. Ohg. liom. 



dicitur pcr quam totius civitatis uliiilas administralur. 

CAPUTXXV. 

De isagogis Porphyrii, 

1. Post philosophiae definitioncs, in quibus gene- 

raliter omnia continentur, nunc isagogas Porphyrii 

expediamus. Isa^oga quippe Graece, Laline iw/ro- 

ductio dicitur, eorum sciiicet qui philosophiam inci- 

' Quia nihil contra naturam generatur in vita, 
Orig., hom.cit.in CH:»t. : Nuturalis dicitur ubiuniUs- 
ctijusque natura discutilur, quia nihil contra natu* 
ram generetur in vita, sed unumquodque iis usibus 
depuiatur in quos acreatore producium est, Duae 
voces contra naturam absuni a rii s. libris, pro quibus 
confusum legitur in Excusis, el apud Casaiodor. 



143 



ISIDORI HISPALKNSIS EPiSCOPI 



iU 



piunt, continens in se demonstrationem primaritm 
ratioBum, de qualibet re quid sit, suaque certa ac 
substantiali detinitione declaratur. 

2. Nam posito primo genere, deinde species, el alia 
quse yicina esse possunt subjungimus, ac discretis 
communionibus separamus, tandiu interponentes dif- 
ferentias, quousque ad proprium ejus de quo quaerimus 
signata cjus expressione perveniamus, ut puta : Homo 
est animal rationale, mortale^ terrenum^ bipeSt ri- 
8US capax. 

3. Genus animal cum dictum est, substantia homi- 
nis declarata est. 103 Est cnim ad iiominem genus 
animal, sed quia late patebat, adjecta est species, tei^ 
renum, et jam exclusum est id quod aut aGtbereum, 
aut humidum. Diffcrenlia vero, ut bipes, quse propter 
animalia posita est quse multis pedibus inniluntur. 
Item rationale, propterilla quaerationeegent; mor- 
tale aulem propter id quod angelus non est. 

4. Postea discretis atque seclusis communionibus 
adjectum est proprium in parte postrema, est enim 
solum hominis quod ridet; sic perfecta estomnis ex 
parte defmitio ad hominem declarandum. Cujus dis- 
ciplina^ definitionem plenam exislimarunt Aristote- 
les ct TuIIius ex genere et differentiis consistere. 

5. Quidam postea pleniores in docendo ejus perfe- 
ctam substantialem definilionem in quinque partibus, 
velut in membris suis diviserunt. Quarum prima est 
de genere, secunda de specie, lertia de differentia, 
quarta de proprio, quinta de accidente. 

6. Genus, ut animaU Est enim vocabulum gencrale 
et commune omnium animam habentium. Species, ut 
homo. Est enim speciahtas, qua scparatur a ca;teris 
animantibus. Differentia, ut rationale, mortale. His 
enim duobus diff^rt homo a caeteris. 

7. Cum enim dicilur rationale^ discernitur ab irra- 
tionabilibu& mutis, quae non habent rationem. Cum 
mortale, discernitur ab angelis, qui nesciunt mortem. 
Proprium, ut risibile, Homo est enim, qui ridet, et 
hoc praeter hominem nullius animalis est. Accidens, 
ut color in corpore, doctrina in animo. 

8. Haecenim temporum varietate et accidunt et mu- 
tantur; et est ex omnibus his quinque partibus ora- 
tio plenae sententire, ita : Homo est animal rationale^ 
mortale^ risibile, boni malique capax; sic etiam in 
omni •ratione substantiali tandiu interponere debe- 
mus species et differentias, quandiu, seclusis omnibus 
quae hoc idcm po.5Sunt esse, ad id perveniatur, ut 
proprietas jam certa tenealur* 

9. Isagogas autem ex Gra;co in Latinum transtulit 
• Victorinus orator, commentumque ejus quinque li- 
bris Booetbius edidit: 

tOJ CAPUT XXVI. 
»» De caiegoriis Aristotelis, 
1. Sequuntur Aristotelis categoriae, quae Latine 

Cap. XXV. — «^ Transtulit Victorin. Bocet.,Dia- 
log. i : Hogo ut mihi explices id quod Victorinus 
orator sui temporis fere doctissimus a Porphyrio 
per laa-ifw-j^v, id estper inlroductionem in Aristotelis 
calegorias dicitur transtulisse. 

Cap. XXVI. — ^ Pleraque ex Arist. categorii» 



/1 prasdicamentadkuniuT, quibus per varias significa- 
tiones omnis sermo conclusus est. 

% Inslrumenta categoriarum sunt tria, id est prima 
aequivoca, secunda univoca, tertia denominativa. 
iEquivoca sunt, quando multarum rerum nomen 
unum est, sed non eadem definitio, ut leo. Nam quan- 
tum ad nomen pertinet, et verus, et pictus, et coe- 
lestis leo dicitur. Quantum ad definilionem pertinet, 
aliter verus definitur, aliler pictus, et aliter coelestis. 

3. Univoca sunt^quando duarum aut plurium rerum 
unum nomen est, el detinitio,ut v^sfis; nam, el « birrus 
et tunica nomen vestis possunt accipere et ejus deli- 
nitionem. £rgo hocunivocum ingeneribus esse intei- 
ligilur, quia etnomen, el definitionem dat formis suis. 

4. Deneminativa dicuntur, qusecunque ab aliquo 
B solo differentia^ casu secundum nomen habent ap- 

pellationem, ut a bonitate bonusy a malitia malus. 

5. ^ Categoriarum autem species decem sunt, 
id est, substantia, quantitas, qualitas, relatio, situs, 
locus, tempus, habitus, agere et pati. 

6. Substantia, quae proprie et principaliter dicitur, 
est quae neque de subjecto praedicatur, neque in 
subjecto est, nialiquis homo,aHquis equus. Secundse 
autem substantiae dicuntur, in quibus speciebus illae 
quae principaliter substantiae primo dictae sunt insunt 
alque clauduntur, ut in homine Cicero. 

7. Quantitas est mensuraperquamaliquidvelma- 
gnum vel minus ostenditur, ut longus, brevis. Qualitas 
est, ut qualis sit orator, 1 05 aut rustunis, niger, aul 
candidus. Relatio est quae refertur ad aliquid. Cum 

C enim dieitur filiuSf demonstratur, eipater. Haec re- 
lativa simul incipiunt ; nam servus et dominus uno 
lempore exordium nominis sumunt,nec aHquando in<- 
venitur dommus priorservo, nec servus d^mino.AI- 
ter enim alteri prseesse non potest. 

8. Porro situs a positione dictus, ut quis, aut stet^ 
aut sedeatf aut jaceat. Locus est ubi sit, in foro^ in 
platea. Loci autem molus habet sex partes,dexteram 
et sinistram, ante et retro, sursum atque deorsum. 
Partes qu^que istae sex duo habent, longe et prope. 
Tempus, ut, hodie, heri. 

9. Ilabitus ab habendo aliquid dictus, ul habere 
scientiam in mente^ virtutem in corpore : circa cor- 
pus, vestimentum et caetera quae ad habendi modnm 
designato a doctoribus numero comprehenduntur. 

D iO. Jam vero agerc, et pati ab agentis etpatientis 
significalione consistunt. Nam scribo vocis actum ha- 
bet, quoniam facientis rem indicat. Scribor patientis 
est, quoniam pati se ostendit. In his enim novem ge- 
neribus, qnorum exempli gratia quaedam posita sunt, 
velin ipso substantiae genere, quod est oOaia, innu- 
merabiha reperiuntur ; nam et ea quae intellectu ca^ 
pimus, ea ad alterum horum decem praedicamento- 
rum sermone vulgamus. 

Bouet. interp. 

*= Nam birrus et tunic. Idem Capella, quod autem 
vcstis genus birrus, vid. lib xix, cap. 24 ct in Cas- 
sian. annot. 

** Categoriar. species. C^ssiod. iQuidquid loquimur 
aut cogitamuSf in aliqua hor. specie invenitur. 



t45 



ETYMOLOGIARUM LIB. IL 



446 



H.Plena enim sententia de his ita est : Augustinus /| de verbo, de oratione, de enuntiatione, de affirma- 



magnus orator, filius illiuSy sians in templo^ hodie 
infulatuSf disputando fatigatur. Usise autem, id est 
substantiae, proprium est, quod caeteris subjacet, 
reliqna novem accidentia sunt. Substantia autem 
dicitnr ab eo quod omnis res ad seipsam subsistit. 
Corpus enim subsistit, et ideo substantia est. 

12. Ula vero accidentia quae in subsistente atque 
subjecto sunt, substantiae non sunt, quia non subsi- 
sCunt, sed mutantur, ut color, vel forma. De subjecto 
autem, et in subjecto quasi de ipso et in ipso. Ubi 
enim dicitur de subjecto, substantia est, quasi dica- 
tur de substantia. Ubiautem dicilurin subjeclo, ac- 
cidentia sunt, id est quae accidunt in substantia, ut 
quantitas, qualitas, vel figura. 

iS.Desubjectoigilurgenera, etspecies, insubjecto B 
accidentia sunt. ■ Ex his novem accidentibus triaintra 
usiam sunt, quantitas, quahtas et situs. tOB Haic 
enim sine usia csse non possunt. Exlra usiam vero 
sunt locus, tempus et habiius ; inlra et extra usiam 
relatio, facere et pati. 

14. Appellatas autem categorias constat, qnia non 
possunt nisi ex subjectis agnosci. Quis cnim quid sit 
homo possit agnoscere, nisi aliquem hominem sibi 
ponat ante oculos, quasi subjectum homini? 

15. *» Hoc opus Aristotelis intente legendum est, 
quoniam, sicut dictum est, quidquid homo loquitur, 
inter decem praedicamenta habetur. Proficiet etiam 
ad libros intelligendos, qui sive rhetoribus, sivc 
diaiecticis applicantur. 

CAPUT XXVIL 
* De perihermeniis. 

1 . Sequitur dehinc liber perihermenias subtilissi- 
mus nimis, et per varias formas iterationesque cau- 
tissimus, de quo dicitur : Aristoteles quando periher^ 
menias scriptitabat, ^ calamum in mente tingebat, 

PrcBfatio perihermeniarum. 

2. Omnis quippe res quae una est, et uno signifi- 
catur sermone, aut per nomen signiBcatur, aut per 
verbnm, quae duae partes orationis inlerpretantur 
totum quidquid concepit mens ad eloquendum. Om- 
nis enim elocutio conceptae rei mentis interpres est. 

3. Hanc Aristoteles vir in rerum expressione et fa- 
riendis sermonibus peritissimus, hermeniam nominat, 
quam inierpretationem nos appellamus, scilicet quod 



tionc, de negatione, de contradictione. 

5. 107 Nomcn est vox significativa sccundum pla- 
citum, sine tempore, cujus nulla pars significativa se- 
parala, ut Socrates, Verbum est quod significat tem- 
pus, cujus pars nihil extra significat, sed semper eo- 
rum quae de altero dicunlur noia est, ut cogitat, dis- 
putat. Oratio estvox significativa, cujus partiumali- 
quid separalum significativum est,ui Socrates disputat. 
Enunliativa oratio est vox signiticativa de eo quod est 
aliquid, vel non est, ut Socrates est, Socrates non est. 

6. Affirmatio est enuntiati* alicujus de aliquo, nt 
Socrates est ; negatio est alicujus ab aliquo, ut Socrates 
non est. Conlradictio est affirmaiionis et negationis 
oppositio,ul Socratesdisputat, Socratesnon disputat. 

7. • Hapc omnia in hbro perihermeniarum minu- 
tissime divisa et subdivisa tractantur, quarum rerum 
definitiones hic breviter sufBciat intimasse, quando 
in ipso competens explanatio reperilur. Utilitas pe- 
rihermeBiarum haec est, quod ex his interpretamentis 
GvUogismi fmnt. Unde et analytica pertractantur. 

CAPUT XXVHL 
De syllogismis dialecticis. 

1. Sequuntur ^ dehinc dialectici syllogismi, ubi 
totius ejus artis utilitas et virlus ostenditur, quorum 
conclusio plurimum lectorem adjuvat ad veritatem 
investigandam, tantum ut absit iile error « deci- 
piendi adv^rsarium per sophismata falsarum conclu- 
sionum. 

2. Formulae categoricoram, id est, praedicativorum 
C syllogismorum sunt tres. 

Primce formulas modi sunt novem. 

3. Primus modus est ^ qui conducit, id est, qui 
colligit ex universalibus lOSdedicativis dedicativum 
universale directim, ul: Omne justum honestumt 
omne honestum bonum^ omne igitur justum honum. 

4. Secundus niodus est qui conducit ex universa- 
libus dedicativis et abdicalivis abdicativum universale 
directim, ut : Omnejustum honestum;nuUum hones- 
tum turpe, nuUum igitur justum turpe. 

5. Tertius modus esl qui conducit ex dedicativis 
particulari et universali dedicativum particulare di- 
rectim, ut : Quoddamjustum honestum, omnehones- 
tum utile, quoddam igitur justum utile. 

6. Quartus modus est qui conducit ex particularf 



res mente conceptas prolatis sermonibus intcrpreta- Q dedicativa et universali abilicativa abdicativum par- 



tur per cataphasin et apophasin, id est per affirma- 
tionem et negationem. Per affirmationem, ut liomo 
currit; per negalionem, ut homo noncurrit, 

4. In his itaque perihermeniis supradiclus philoso- 
phus de septem speciebus traclat, id est, de nomine, 

* Ex his novem accid. Ex Aug., lib. de Categoriis. 
»» Hocopus... intente legend Uic. in Ilortens. apud 

Non. : Magna animi contentio adhibenda est expli- 
cando Arislotelem si legeris. 

Cap. XXVII. — ^ De perihermeniis. Ita vet. Cod. 
et paulo posi Prasfatio perihermeniarum. 

** Calamum in mente ting. De universis Aristolelis 
scriptis Suidas : 'ApiaTCTeXtj; t^? ^ucsei)? '^^a^^a.Tihi ^v, 
Tov xdcXa^ov aTcc^peyuv ei; vcuv. 

• flflpc omnia... reperitur» Addita sunt haec ex Ms. 



ticulare directim, ut : Quoddam honestum justum, 
nullum honestum turpe.quoddam igitur justumnon 
est turpe. 

7. Quintus modus est qui conducit ex universali- 
bus dedicativis particulare dedicativum ^ per re- 

quan ctiam suntapud Cassiodorumnonnihilimmutata. 

Cap. XXVHL — ' Vid. Cassiod., Capell. et Apu- 
lei, de syllogism. categor., sive perihennenias. 

^Error decipiendi. Al. devincendi. Al. dejiciendi. 

*» Qui condaa^. SuvdtYsi.Quod autem in exemplis 

propositionis loco assumptio collocalur, neque id de 

syllogismi vi quidquam minuit, neque sine Graecorum 

et Arabum exemplo fit. 
^ Per reflexionemfOLyxi(npo(fhy,y\x\goconversionem. 



447 



S. ISroORI HISPALBNSI8 EPISCOPI 



448 



flexionem, ut : Omne jtutum honestumf omne hones^ /| 
twn bonum^ quoddam igitur bonum justum. 

8. Sexlus modus est qui conducit ex umversali 
dedicativa et universali abdicativa abdicativum uni- 
Tersaleper reflexionem,ut : Omnejustum honestum^ 
niillum honestum turpe.nullumiyttur turpejuslum, 

9. Septimus modus est qui conducit ex particu- 
lari ct universali dedicativis dedicativum particulare 
per reflexionem, ut : Quoddam justum honestum, 
fmne honestum ulile, quoddam igitur utilejustum. 

40. Octavus modus est qui conducit ex universa- 
libus abdicativo etdedicativo particulare abdicativum 
perreflexionem,ut : NuUum turpehonestum.omneho- 
nestumjustum, quoddamigitur turpenonestjustum, 

ii. Nonus modus est qui comiucit ex universal 
abdicalivo et particuiari dedicativo abdicativum par- g 
ticulare per reflexionem, ut : Nullum turpe hones- 
tuvi, quoddam honestum justum^ quoddam igitur 
justum nonest turpe. 

124 Formutee secundm modi suntquatuor. 

Primus modus est qui conducit ex universaii- 
bus dcdicativo ct abdicativo abdicativum univcrsalc 
directim, ut: Omnejustum honestum^ nullum turpe 
honestumy nullum igitur justum turpe. 

13. Secundus modus est qui conducit ex universa- 
libuB abdicativo t09 et dedicativo abdicativum uni- 
versale direciim, ut : Nullum turpe honesium, omne 
justum honestum, nullum igitur turpe justum. 

1 i.Tertius modus est qui conducit ex particulari de- 
dicaiivo et univcrsali abdicativo particulare abdicati- 
vumdirectim,ut: Quoddamjustum honestum^nullum f, 
turpe honestum^quoddam igiturjustumnon est turpe- 

15. Quarlus modus est qui conducit ex particulari 
abdicativo et universaii dedicativo abdicativum par- 
ticulare directim, ut : Quoddam justum non est 
turpc, omne malum turpe^ quoddam igiturjusttim 
non est malum. 

16. Formulce tertiee modi sunt sex. 

Primus modus, qui conducit ex dedicativis ani- 
versalibusdedicativum particulare, tam directim quam 
peflexim. ut : Omnejustum honestum,omnejustH)n bo- 
num, quoddam igitur honestum bonum^ vel sic, quod- 
dam igitur bonum honestum, 

17. Sccundus modus est qui conducit ex dedica- 
tivis particulari et universali dcdicativum particulare 
directim, ut : Quoddam justum honestum, omne Q 
justum bonum^ quoddam igitur honestum bonum. 

18. Tertius modus est qui conducit ex dedicativis 
universali et parliculari dedicalivum particulare di- 
rectim, ut : Omne justum honesium^ quoddatn 
Justum honum, quoddam igitur bonum honestum. 

19. Quartus modus est qui conducit ex univer- 
salibus dedicaliva et abdicativa abdicativum particu- 

» Hinc ad diatecticas. Cassiod. : Hinc adpulcherri' 
masdefinitionum speciesaccedamus^quce fanta digni- 
tateprceceUunt, ufpossintjure dici ornamentaordtio- 
num, et quaadam lumina. Unde exjudiciorum, iria 
verbayur^ dici orationum non dubitavimus facere, 
cum prHB8ertim in tns. Tarracon. iihris miilto lunc 
pejus aftecta deprehendissemus*. Sensus autem horum 



lare directim, ut : Omnejustum honestum; nullumjus- 
tum malum^quoddam igiturhonestum nonest tnatum. 

20. Quintus modus est qui conducit ex dedicativo 
particulari et abdicativo universaii abdicativum par- 
ticulare directim, ut : Quoddamjustum honestum^ nuU 
lumjustum malum^quoddamigiturhonestumnon est 
malum, 

21. Sextus modus est qui eondtieit ex dedicativo 
universali et abdicative particulari abdicalivum par- 
ticulare directim, ut : Omnejustum honestum, quod- 
dam justum non est malum, quoddam igitur hones^ 
tum non est malum, 

22. Has formulas categoricorum syllogismorum 
qui plene nossedesiderat, librum legat qui inscribitur 
Penhermenias Apuleii, et quae subtiiius sunt tractata 
cognoscet. Distincta enim aique considerata 1 1 ad 
magnas intelligentise vias lectorem, prsestante Domi- 
no, utiliter introducunt. Nunc ad hypothelicos syllo^ 
gismos ordine sequenti veniamus. 

23. Modi syllogismorum hypotheticomm, qui fiunt 
cum aliqua conclusione, sunt septcm. 

Primus modus est : Si dies est^ tucet ; est autem 
dies, tucet igitur. 

Secundus modus est : Si dies est^ lucet;non au- 
tem lucet^ non est igitur dies. 

Tertius modus est ita : Non et dies est^ ei non lu" 
cet ; atqui dies est^ lucet igitur. 

24. Quartus modus est ita : Aut dies est, aut nox ; 
atqui dies est, nox igitur non est. 

Quintus modus est ila : ilu^ dies est, aut nox ; atqui 
nox non est, dies igitur est, 

Sextus modus est ita : Non, et dieslest^ ctnox ; dies 
autem est^ nox igitur non est. 

26. Septimusmodus est ita ; Non est dies et nox ; 
atqui nox non est, dies igitur est. Modos autemsyllo- 
gismorum hypotheticorum si quis plenius nesse desi- 
derat, librum legat Marii Victorini, qui inscribitur 
De sytlogismis hypotheticis. 

26. * Hinc ad dialecticasdeflnitionumspeciesaece- 
damus, qusetanta dignitateprsBcellunt^utpossintjure 
dici orationum aperUe manifestationes, et quedam 
indicia dictionum. 

GAPDT XXIX. 

De divisione definitionum ex Marii Victorini 

libro abbreviata* 

1 . Detinitio -philosophorum est, quie in rebus ex- 
primendis explicat quid res ipsa sit, ^ non qualis sit, 
et quomadmodum membris suis constare debeat. Est 
enim oratio brevis uniuscujusque rei naturam a com- 
munione divisam propria signiHcatione concludens. 
Divisio defmitionum in partes quindecim habetur. 

1112. Prima species defmitionis est cuaiMi^v)^, id 
est substantialis,({\xm^TO^T\Q etvere dicitur dcHtiitio, 

verborum hicerit, utct illustrandis sententiis et eno- 
dandis dictionibus has definitiones dicat subservirc. 
Cai». XXIX. — *» Non qualis sit. Deerat negaiio in 
omnibus iibris. Roaeth., <le Detinit., cap. 4: Ergo 
de/initio, quoe est philosophorum propria in rebus ex- 
primcndis explicat quid sit, nonqualesit ; quemad- 
dum membris suis constare debeat^ exponemus. 



149 



BTYMOLOGIARUM LIB. II. 



150 



ut : Est homo animal rationale^ mortale, • risus 
duciplinceque capax. Hi^c eniin definitio per species 
et diflereDtias descendens venit ad proprium, et desi- 
gnat plenissime quid sit homo. 

3. Secunda species definilionis est quae Gnece Iv- 
voTi(ixTixYt dicitur, Latine notio nuncupalur ; quam no- 
iionem coinmuni, non proprio nomine, possumus di- 
cere. Haec isto modo semper efficilur : Homo est, 
quod rationali conceptione . ete.rercitio prceesl ani- 
malibus cunctis, Non liic dixit quid sit homo, scd 
dicendo quid agat, quasi quodam signo in nolitiam 
devocat. In istoenimetin reliquis notiiia rei profertup, 
non substanlialis explicatio declaratur, quia illa subs- 
tanlialis detinitionum omnium obtinet principatum. 

4.Tertia species deiiniiionis est quae Graece Tcoio^iflc 
dicitur, Latine quaiitativa vocalur, quia ex qualitate 
nomen accepit, pro eo quod quale sit id quod sit evi- 
denter ostendil. Cujus exemplum tale esi :Homo est^ 
qui ingenio valet.arlibus pollet.et cognitione rerum, 
aut quid agere debeat eligit, aut animadversione quid 
inutile sit contemnit. Hisenim qualitatibusexpressus 
ac detinitus est homo. 

5. Qaarta species defmilionis est quae Graece Owo- 
Ypa9>txr,, Latine a Tullio descriptio nuncupalur : quaj, 
adhibita circuitione aicturum faclorumque , quid 
qua:*que rcs sit descriplioBe declarat. Quairilur enim 
quid bit avarus, quid crudelis, quid luxuriosus, et 
universa luxuriosi,avari et crudciis nalura describitur ; 
ut si luxuriosum volumus dcfiairc, dicimus : Luxurio^ 
sus est victus non necessarii, sed sumptuosi •» et one- 
Tosi, appelensy in deliciisaffluens, in libidinem prO' 
nus. ll£C et alia dcfmiunt luxuriosum, sed per descrip- 
tionem definiunt. Quse species definitionis oratoribus 
niagis apia est quam dialeclicis, quia latitudines habet, 
quae simili modo in bonis rebus ponitur et in malis. 

6. Quinta species detinilionis est ^ quam Graece 
7ULT dfiTCu^iv, Laline ad verbum dicimus. Ha^c vocem 
illam de cujus re quaerilur alio sermoue dcsignat, uno, 
et singulari, et quodam modo, quid illud, 119 sitin 
uno verbo posilum, uno verbo alio declaiat, ut, con- 
tiscere est tacere. Item cum terminum dicimus finem 
aut populatas inlerpretamur osse vastatas. 

7. Sexta species doiinitionis est quam Graeci xardc 
^ift^f>av,nos per differentiam dicimus. Scriptores vero 
artium de eodem, et de allero nommant, ut cum quae- 
ritur quid intersit inter regem et tyrannum, adjecta 
differentia gaid uterque sit definitur,id est: Rex est mo' 
destus et temperans;tyrannus vero impius et immitis. 

8. Septima specios definitionis est quam Graeci xar^c 
(UTo^pd^, Latini per transiationem dicunl, ut Cicero 

■ Risus disciplinoeque cap. Male omn. lib., sensu 
discipiina^que cap., cum supra, cap 26, risus capx sit 
llemque apud Uoueth. 

^ tt onerosi... in libidinern pro7ius. £x Booeth. 

^ Quam Greeci xat' dvTfXs^iv. Kx eodem, lib. iii, 
in Top. 

^ Quafluctus eludit. Eluderb quoque legilur apud 
Ciccr. Idque probat A. Aiigustinus, et Gothi Cod. 
conlirmant. Ailudere mnlunl Lambinus cl Ursinus. 

• Vndecima... xar' ^siivi; Bouoth., xax' Iv^giav. 

Porro qoie restant restituta sunt omnia ex Bocjetluo. 



/1 in Top. : Littus est, ^ qua fluctus eludit. Haec varie 
traetari potest : modo enim ut moneat, modo ut de- 
signel, modo ut laudet ac vituperet. Ut moneal : No" 
bilitas est virlus majorum apud posteros sarcina. 
Ut dosignet : Caput est arscorporis. Ul iaudet : Ado- 
lescentia est flos asiatis. Ut vituperet : Divitiag sunt 
brevis vitw longum viaticum. 

9. Octava species definitionis est, quam Graeci 
xar' di«pa(p-(jiv lovi Ivavxiou, LsLiiiii per privantiam con- 
trarii ejus quod definitur.dicnnliBonum est quod ma- 
lum non est.Justum est quod injustum nonest.ei his si. 
milia. Hoc autem genere dcHnitionis uti debemus cum 
conlrarium est notum, ut : Si bonum est quod prodesi 
cum honestate^ id quod tale non esi matum est. 
40. Nona species dciinitionis est quam Graeei 

% xaft' uTcoT^jTtwffiv, l^alini per quamdam imaginationem 
dicunt, ut : /E?ieas est Venerisei Anchisce filius. Haec 
semper in individuis versatur quae Oraeci iro(x« ap- 
peliant. 

11. Decima specios definitionis est quam Graecittc 
TU7ro5, Latini exemplum appellant, ut si qua^ratur 
quid sit animai, respondetur : Vt homo. Rem enim 
quaesilam priedictum declaravit exemplum. Hoc esl 
autem proprium definitionis, quid sit illud quod 
quaeritur declarare. 

12. • Undecima species definitionis esl quam Graeci 
xat IxXsiici: itXijpou; 6[xo(ou ylvou;, IIS Latini per in~ 
digentiampleni ex eodem genere dicunt, ' Ut si quae- 
ratur quid sil triens, respondeatur : Cui bes deesi ui 
sit assis. 

Q 13. Duodecima species deftnitionis est quam Graeci 
xorc' i^Trafvov vocant, id est per laudem, ut Tullius pro 
Cluentio : Lex est mens, et consilium, et animus, ei 
sententia civitaiis; et aliter : Pax est tranquHla /t- 
bertas. Fil et per vituperationem, quam Graeci f oyov 
yocainiyUi :Servitusestpostremumomniummalorum, 

non modo bello sed morie quoque repellenda. 

14. Tertia decima species deflnitionis est quam 
Orffici x«t' (JvaXo-ffov, Latini juxta rationem dicunt. 
Sed hoc contingil cum majoris rei nomine res defi- 
nilur inferior, ut est illud : Homo minor mundus. Ci 
cero hac definitione sio usus esl : Edictum legem an- 
nuam dicunt esse. 

15. Quarta decima species definitionis est quam 
Graeci xarA to 7c?b; ti, Latini ad aliquid vocant, ut 

D est illud : Paterest cui est filius, dominus estcuiest 
servus. Cicero in Rhetorica : Genus est quod plures 
amplectitur partes. Item pars est qua^ subest generi. 

16. « Quinta decima species definitionis est quam 
GraecixaT* aiTwXoYav, Latini secundum rei rationem 

^ Ut si quarafur quid sit triens, r. c b. d. u. s. a. 
Probc A. Augustinus cum in plerisque Ms. legerelur. 
Ut si quceratur quid sit thesis, respondeatur : Cui vis 
deest ut sit «rs/.s, quod exemplum c musica pelilum 
ferri quoquomodo poteral. Sed non est ut Nidorus a 
Boieinio tam lon.oje discesserit. cujus exemplum est, 
item uli apud Cassiodorum : Vt si quivratur quid sit 
quadrans respondeatur :Cuidodransdeestut sit assis 
Assis aulem recto casu non esl, quod quemquam 
apud Isidorum oflendat. 

9 Quinta decima Jtax' «JtioXoyUv. Booelhio,a^Tio«di^?. 



151 



S. ISIDORI mSPALENSIS BPISGOPI 



152 



vocant, ut : Dies est sol supra terras, nox est sol sub /^ Fas habeanty certusque incerta pericula lustret 



terris. Scire autem debemus praedictas species definl 
tionum topicis mcrito esse sociatas, quoniam inter 
quaedam argumenta sunt posita, et nonnullis locis 
commemorantur in topicis. Nunc autcm ad topica 
veniamus, quse sunt argumentorum sedes, fontes 
sensuum, et origines dictionum. 

CAPUT XXX. 
De topicis* 
1. Topica est disciplina inveniendorum argumen- 
torum. Divisio topicorum sive locorum ex quibus ar- 
gumcnta ducuntur triplex est. 114 Nam alia in eo ipso 
de quo agitur iiaerent ; alia, quse dicuntur affecta^ quse 
quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur; alia 
quse assumuntur extrinsecus. Argumenta qu9e in eo 



^neas ? 

9. A consequentibus argumentum ducitur, quando 
positam rem aliquid in evitabiliter consequitur, ut 
Yirgilius : 

Non ea vis animo, nec tanta superbia victis. 

Ab antecedentibus argumentum est quando aiiqua 

ex iis quae prius gesta sunt comprobanlur, ut Cicero 

pro Milone : Cumnondubitaveritaperirequidcogita' 

verit, vos potestis dubitare quid fecerit ? 

10. i^ repugnantibus argumentum est quando illud 
quod objicitur aliqua contrarietate destruitur, ut Ci- 
cero : * /; igitur non modo de tali periculo liberatus, 
sed honore ampUssimo ditatus domi te interficere 
voluisset f 



ipso de quo agitur ha^rent, in Iribus divisa sunt. Prima, g ^ • ^ conjunctis argumenlum est cum probabiliter 
a toto; secunda, a parte; tertia, a nota. ostenditurquidsitexrequaqueventurum^ulVirgilius: 

2. Argumenluma ^o/o,cumdefinitioadhibeturad id .....iVo* si pellant, nihil abfore credunt 



quod quffiritur,sicutait Gicero:* Gloria est laus recte fa- 
ctorum^ magnorumque in rempublicam fama merito- 
rum. 

3. ^ A partibus est argumentum,cum isqui sede- 
fendit, autnegat factum, autfaclumesse juredefendit. 

4. A nota est argumentum, cum ex vi nominis argu- 
menluro aliquod elicitur, ut Cicero : Consulem, inquit, 
qucgrebam, quemHn isto majali invenire non po te ram, 

5. Affecta argumenta sunt qu» quodammodo ex 
rebus aliis tracta noscuntur. Sunt autem numero 
qoatuordecim, id est : primum a conjugatis argumen- 
tum est, cum declinatur a nomine, et fit verbum, ut 



Quin omnem Hesperiam penitus sua sub juga mittan /. 

12. iicaufi argumentum est, quando consuetudinc 

communi res quaeque tractatur, ut Terent. : 

Eqo nonnihil veritus sum dudum abs te^ Dave, 
ife fa^eres quod vulgus seruorum solet, dolis, 
Ut me deluaeres. 

Ab effectis argumentum est cum ex iis quse facta sunt 

aliquid approbatur, ut Virgilius : 

Degeneres animos timor arguit, 

iS.iicompara^toneargumentumestquandopercol- 
lationem personanim, sive causarum, sententia} ralio 
sub imputationc formatur, ut Yirg. } 

Tu potes Mneam manibus subducere Grajum, 



Gicero Verrem dicit everrisse provinciam ; vel nomen Q Nosaliquid contra Rutulos juvisse nefandum est ? 



a verbo, cum latrocinari dicitur lalro. Nomen est a 
nomine ; Terentius : ^ Inceptio est amentium, haud 
amantium, dummodo distet unius appellationis pos- 
tremitas in aliam vocis declinationem formata. 

6. Secundum argumentum a genere est, cum de 
eodem genere sententiadicitur, ut Virgilius : Varium 
et mutabile semper femina. 

7. Tertium aspecie argumentum est, cumgenerali 
qusestioni fidem species facit, ut : 

At non sic Phrygius penetrat Lacedasmona pastor. 

A simili argumentum est, quando rebus aliquibus 
similia proferuntur : 

Suggere tela mihi, non ullum dextera frustra 
Torserit in Rutulos, steterunt quas in corpore Gra- 
jum Iliacis campis. 

115 8. A differentia argumentum est quando per 
differentiam aliqua separantur, ut Virgilius : 

Non Diomedis equos, nec currum cernis Achillis. 

A contrariis argumentum ducitur, quando res dis- 
crepantes sibimet opponunlur, ut Virgilius : 

Mortaline manu factce immortale carina:. 

Cap. XXX. — » Gloria est laus recte fact. Ex Orat. 
Pro Marcello. 

k A partibus. Consentiunt lib. omn. At Cassiod : A 
partibus sic, utputa : Si oculus vidct, non ideo totum 
corpus videt. 

*= Quem in isto majali. Ila legendum apud Cic. in 
Pisoniana, non ul vuigo animali, quod advertit eliam 
Lamb. Est vcro majalis porcus castratus. 

*^ Nam inceptio est amentium, haudamant. Indulsit 



14. Item argumenta quae ducuntur extrinsecus, 
quae Grseci faxva,id cst artis expertia vocant, ut est 
testimonium. Tcstimonium omne est quod ab aliqua 
extema re sumitur ad faciendam fidem. 

15. Haec dividitur quinque modis, idest : priraoex 
persona; secundo ex nalurse auctoritate; tertio ex 
temporibus; quarto ex dictis factisque majorum; 
quinto ex tormentis. Persona non quahscunque esl, 
11 S qu8e testimonii pondus habet ad faciendam fi- 
dem, sed morum probitate debet esse laudabilis. 

16. Naturse auctoritas est, quae maxime in virtute 
consistit. Temporibus multa sunt quse afferunt aucto- 
ritatem, id est, ingenium, opes, eetas, fortuna, ars, 
usus, necessitas, et concursio rerum fortuitarum. A 

n dictis factisque majorum petitur fides, cum priscorum 
dicta faclaque memorantur. A tormentis fides pra^be- 
tur,. post quae nemo creditur velle mentiri. 

17. Ea vero quse tractantur in tempore, quia 
suis nominibus plana sunt, definitione non indi- 
gent. Memorise quoque condendum est lopica oralo- 
ribus, dialecticis, poetis et jurisperitis communiter 

hoc sibi , ut in et^ologiis soiet, ut amentem et aman- 
tem conjugata diceret. Idem cxempium apud Cassio- 
dorum. Neque vero displicebal A. Auguslino Goli- 
chorum Cod. scriptura: amentium, aut amantium, 

• Is igitur non modo de tali, Haec paulo aliter apud 
Cic. pro Dejotar. 

' Sed quando aliquid specialiter prob. Booel., lib. 
VI, in Top. Cic. ad locum de Caus. : Communis 
quippe oratoribusacphilosophislocus hicesse perspi- 



153 



ETYMOLOGIAHUM LIB. III. 



454 



quidem argumenta praeslare; sed ' quando aliquid a nt hoc ipsum quod opponitur, autejus sit cui opponi- 



spccialiler probanl^ad rhetores, poetas jurisperitos- 
que perlinet ; quando vero generaUter disputant, ad 
philosophos attinerc manitestum est. 

IS.Mirabile plane genus operis, in unum potuisse 
colligi quidquid mobilitas ac varietas humanae mentis 
in sensibus exquirendis per diversas causas poterat 
invenire : conclusum liberum ac voluntarium intel- 
lcctum. Nam quocunque se verteril, quascunque co- 
gitationes intraverit, in aliquid eorum quae pra?dicla 
suut necesse est cadat ingenium. 

CAPUT XX XL 
De opposiiis. 

i. Contrariorum genera quatuor sunt, quae Ari- 



lur, aut a(i id quocunque modo referalur. Dimidium 
enim opponitur duplo, ejusque dupli medium est ; sed 
ita illi opponitur, ut ejus sit cui •pponilur. 

5. Sic et parvum opponitur magno, ila, ut ipsum 
parvum ad magnum cui opponitur sit parvum. Nam 
superiora, quae dicuntur con/rana,itasihi opponunlur 
ut eorum non sint quibus opponuntur,necad ea quo- 
cunquc modo referantur. Siquidem iniquilas justitiae 
ita conlraria est, ut non ejusdem juslitiae iniquitas 
sit, aut ad illam sit iuiquitas. 

6. Tertium genus oppositorum est habitus^ vel or- 
batio. Quod genus Cicero privationem\ocsii, quiaos- 
tendit aliquid quempiam habuisse unde privalus est. 



stoteles ivTix£iji.iva, id est opposita vocat, propterea B Cujus species sunt tres, quarum prima est in re, se- 



quod sibi velut ex adverso videntur obsistere, ut 
contraria. Nec tamen omnia quae sibi opponunlur 
contraria sunt, sed omnia contraria oppesita sunt. 
Primum genus est contrariorum^ ' quod, juxta Cice- 
ronem adversum vocalur, pro eo 117 quod tantum 
contrarie sibi opponunlur,ut non eorum sint quibus 
opponuntur, ut sapientia, stultitia, 

2. Quod genus in tres species dividilur. Nam sunt 
quaedam ex eis quae medium habent; et suntquaedam 
quae sine medio sunl ; et quaedam sunt quae habent 
medium, et tamen sine nomine sunt, ** nisi utrumque 
ei vocabulum creet. Candiduseinigermedium habcnt, 
quia inter eoB saepe color pailidusvel fuscus invenilur. 

3. Sine mcdio sunt quoties unum de duobus acci- 
dit, ut sanitas vel in/irmitas. Horum nihil est me- 
dium. Ea autem quorum media sine nomine sunt, ut 
felix, infelix^ medium habent non felix. Secundum 
genus est relaiiuorum^ quaeitasibi opponuntur, ut ad 
se conferantur, sicut duplum^ simplum, 

4. Hoc solum opp^sitorum genns adse refortur. Non 
enim csl majus, nisi referatur ad minus, et simplum 
nisi ad duplum. Nam relativum relalivo ita opponitur, 

ciiur, quiest a causis, his naturas rerum (quodest 
phHosophiceproprium) illis {quod oratortas facultaiis 
est) factaprobantibus. 

Cap. XaXI. — ■ Quodjujcta Ciceronem adversum 
zioca/ur. Mendose diversum in libris omnibus. Neque 
tamen dissimulandum quod Booethius dicere est au- 



cunda inloco.lertiain lemporecongruo.In re,utcff'- 
citaSj eivisio. In loco, ul: « Caecitalis et visionis in ocu- 
lis locus est. In tempore congruo, ut : Infantem non 
diccre sine dentibus eum 1 IScui dcntes aetas adhuc 
parva negavil ; non eniui est privatus dentibus quos 
nondum habuit. 

7.« Quartum vero genu ex affirmatione et negas- 
tione opponitur, ul : Socraies dispuiat, Socrates non 
disputat Haec a supenoribus idee differunt, quod illa 
singulatim dici possunt, haec nisi connexe dici non 
possunt. Quod genus quartum apud dialecticos 
multum habet conflictum, et appellatur ab eis valde 
oppositumt siquidem et tertium non recipit. 

8 . Nam ex illis quaedam habere tertium possunt, ut 
in c^nirsinis candidum et nigrum; tertium ejusnec 
candidum nec nigrum, sed fuscum,ye\ pallidum. In 
relativis quoque, ut multa, et pauca^ tertium ejus nec 
mulla nec pauca, sed mediocria, In habitu,velorba- 
tione, ut visio et cascitas; tertium ejusneccfpcitas nec 
visio, sed lippitudoMoc ergo : legit, non legit, tertium 
'nihil habet. 



sus,Ciceronemnon tampropriisnomtnibus quam no- 
tioribus usum fuisse, Nam ^tta?coNTRARiA (inquit) no- 
minat^ opposita verius dicentur; quce adversa di- 
cuntury coNTRARioRUM melius suscipiunt nomen. 
«» Nisi utrumque ei vocabulum creet. Id esl, nisi 
medium ex extremis nomen accipial. 



LIBER TERTIUS. 

DE tiUATUOR DISCIPLINIS MATHEUATICIS. 

Jprafatio. 

I. Mathematica Latine diciiur doctrinalis scientta , quas absiraciam considerat quantitaiem. Abstracta 
enimquantiiasest, quaminielleclu a maferia separantes, vel ab aliis accidentibus, ut est, par, impar, vel 
ab aliis hujusmodi, in sola ratiocinatione tractamus. Cuius species sunt quatuor, id est, arithmetica, 
geomeiria^ musica et astronomia. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Geo- 
metria est disciplina magnitudinis formarum. Musica est aisciplina quce de numeris loquitur gui in- 
veniuntur in sonis. Astronomia esi disciplina quee cursus caslestium siderum atque figuras contemplatur, 
atque omnes habitudines stellarum. Quas disciplinas demceps paulo latius indicabimus, ut earum causas 
competenter possint ostendi. 

11» CAPUT PRIMUM. n litteraruminterdisciplinasmathematicas ideo primam 

De vocabulo arithmeiicce disciplince. esse voluerunt, quoniamipsa,utsit, nuUaaliaindigel 

i.AriihmeticaestdiscipIinanumerorum.Graecienim disciplina. 
wumerttin «piOjjibv dicunt.Quam scriptores saecularium 2. Musica autem, et geomelria; et aslronomia, 



155 



S. ISIDORI UISPALENSIS EPISGOPI 



156 



qose sequonlur, u( sint atque subsistant istius egent A 
auxilio. " 

CAPUT II. 

De auctoribus ejus. 

1. ^Numeri disciplinam apudGraf»cos primnm Py- 

thagoram autumant conscripsisse, ac deinde a Nico- 

macho »» diffusius esse disposllam, quam apud Lali- 

nos primus Apuleius, deinde Booethius translulerunt. 

CAPUr IIL 

Quid sit numerus. 

1. Numerus aulem cst multitudo ex unitalibus 

constituta; nam unum semennumcri esse, « non nu- 

menim. Numero nutnmus nomen dcdit, 190 et a sui 

frequentatione vocafiulum indidit. Unus ex Grteco 

nomen trahit, Graeci enim unum hn dicunt : sic duOy 

tria, quos illi 6^o et xplet appellant. 



2. Senarius namque, qui partibus suis perfectus 
est,perfectionemmundi quadamnumeri sui signinca- 
tione declarat. Similiter ct quadraginta dies, quibus 
Moyscs, et Elias, et ipse Dominus, jejunavcrunt,8ine 
numerorum cognitione non intelliguntur. 

3. Sic et alii in Scripturis sacris numeri existunt 
quorum fi^uras non nisi * noti hujus artis scienter 
solvere possunl. Uatum est etiam nobis ex magna 
parte sub numerorum consistere disciphna, quando 
horas pcr eam discimus, quando mensium curri- 
cula supputanius, quando anni spatium redeuntis 
agnoscimus. Pcr numerum siquidcm, ne confunda- 
niur, instruimur. Tolle numerun rcbus omnibus, et 
omnia pereunt. J Adime saeculo compulum, et cunc- 
ta ignoranlia cseca couipleclilur, ^ nec differri potest 



2.« (?u«/tiorveroafiguraquadratanomensumpse. B ^ ^{Bteris animalibus qui calculi nescit radonem. 



runt. Quinque autem non secundum naturam, sed se- 
cnndum placitum voluntatis vocabqlum acceperunt 
ab feoquinumerisnominaindidit. SexsiViicmci septem 
a Gr»co veniunt. 

3. • In multis enim nominibus, quae in Gripcoaspi- 
rationem habent, nos pro aspirationes ponimus. Inde 
pro l| sex, pro Inrii seplem, sicut pro herpiUo herba 
serpillum. Octo vero per translationem, sicut illl et 
nos : illi lv;i«j nos novem;\\\\ ^Uol, nos decem. 

4. Dicti autem decem a Grceca etymologia. eo quod 
ligent et conjungant infra jacentes numeros. Nam 
^iffjxsueiv, conjungerCy vel ligare apud eos dicitur. 
Porro viginti dicti, quod sint decem bis geniti, v, pro 
b littera posita. Triginta, quod a ternario denario 
gignautur, sic usque ad nonaginfa, 

5.' Centum vero vocatia cantho, quod est circulusj 
ducenti h duo^ el centum^ sic ei rehqui usque ad 
miUe. Mille autem a multitudine, undo et militiat 
quasl multitia; inde et « milia^ qusB Graeci mutata 
littera (xupfx vocant. 

i«l CAPUT IV. 
Quid prcestent numeri, 

1. Ratio ^ numori coniemncnda non est; in multig 
enlm sanctarum Scriplurarum locis quantum mysle- 
rium habeant elucet.Non enim frustra in laudibus Dei 
dictum est : Omniain mensura^et numero^etpondere 
fecisti. 

Cap.IL— » Numeri discipl. Eod.modo apud Booet. 

«» Diffusius esse dispositam Ex Gothicis. Al., com- 
positam. 

Cap. in. — c Non numerum.To volunt addiium in 
Excusis abest a Goihicis, et quidem hujusmodi prae- 
cisae locutioncs per infmita verba frequentes in hoc 
opere. 

^ Quatuor a figiira quadrata, Imo figura quadrata 
a quatuor; quatuor vero a Graeco Tirrape?. Alutant 
namque saepe illi x in t, ut xirvo; pro xitvo;, et con- 
Ira, quos nos quoque non raro imitamur. 

• /n inultis enim nominibus. £ Serv.,ad Eclog. 2. 
Alia, serpillumque^ elc, 

' Cenlum vero a cantho. Canthus el circulus est 
oculorum, cl ferrum quo lignorum rotundilas in rolis 
arclatur, et stringitur, lit ait Hieronym. Ad Ezech. 
cap. XX. Canthos namque eo loco logendum, non (ut 
habet Reatini Editio) conthos, 

*Milia ywa? Grceci mutata lit, Quodinexcusis libris 
additur : 1. 1. p. r., hoc est, id est^ 1 pro r, in Ma- 



iJi» CAPUT V. 

De prima divisione parium et imparium. 
i. Numerus dividitur in paribus et in imparibus. 
Par namerus dividitur in his : pariterpar, et pariter 
impar, et ' impariter par, et impariter impar. Impar 
numcrus dividitur in iis : primum et simplicem, se. 
cundum et compositum, tertium mcdiocrem, qui 
quodammodo primus et incompositus; alio vero 
modo secundus et compositus est. 

2. Par numerus est qui in duabus tequis partibus 
dividi potest ut II, IV, Vlll.lmpar vero numeruscst 
qui dividi aequis partibus noquit, uno medio, velde- 
iiciente, vel superanto, ut III, V, Vlf, IX etreliqui. 

3. Pariter par numerus est qui secundum parem 
^ numcrum pariterdividitur,quousquoadindivisibiIem 

perveniat unitatem, ut puta LXIV habcl medietatem 
XXXII, hic autem XVI : XVI vero VIII; Vni,lV; IV, 
II; II, I, qui singularis indivisibilis est. 

4. Pariter impar est qui in partes (equas recipit 
sectionem, scd parles ejus mox indissecabilps perma- 
nent : ul VI, X, XVIII, XXXetL. Moxcnimut hunc 
numerum diviseris, incurris in numerum quem 
secare non possis. 

5. Impariter par numcrus est cujus partes eliam 
dividi possunt, sed usquead unitatem non pervcniunl, 
utXX^IV. Hi enim in medietatcm divisi, faciunt XII, 

Quscriptis non est, itaque Ucebit, vel a t^up^», vel a 
y{Xia 7nilia dicta putare. 

' Cap. IV. — *» Ratio numeri. Augustini sunt verba 
lib. XI de Civit., oap. 30 

* Noti hujus artis. Id csiperiti, sicin vetuslioribus 
lib. et apufl Bed., qui caput lioc in librum suum de 
computo transtulit. Ho lem rnodo Braulio in Viia Isi- 
dcvri : Quod Opus (id est Elymologiarum) omnimodo 
philosophim conveniens quisquis crebra meditatione 
perlegerit, non ignotus divinarum humanarumque 
rerum scienlia merito erit. 

j Adime SfVcuW computum. W.^ adime smmlo cal- 
culicomp.y sed vocem calculi neque Ueda, neque an- 
tiquiores hbri agnoscunt. 

^ Necdifferripotest. Ita nom. lib. man. ut difftrri sii 
distingui, msi quodinquibusdam, numero mullitudi- 
nis, necdifferri possuntn.c.q.c. nesciunt raiionem. 

Cap. V. — * Imparifer impar. I«:adem (livisionc 
utitur Capella, quauuis hoc membrum Bm-tliius 
oiiiiserit, neque sic hoc loco in Ciolhicis, nisi quod 
paulopost explicat Isidorus quid sit impariter impar 



iST 



ETTMOLOOIARUM LIB. UI. 



iSS 



rarsumqae in aliam medietatemVI; deinde in aliam III ; 
et ulira divisionem non recipit sectio illa, sed ante 
anilalem invenitur terminus quem secarc non possis. 

6. Impariter impar est qui ab impari numero im- 
pttriter mensuratur : ut XXV, XLIX; qui dumsint im- 
pares numeri, ab imparibus etiam partibus dividun- 
tar,ut septies septem, XLIX, et quinquies quiniXXY. 
Imparium numerorum alii simplices sunt, alii com- 
positi, alii mediocres. 

1911 7. gimplices sunt, qui nuliam aliam partem 
habent nisi solam unitatem, ut ternarius solam ler- 
tiam, et quinarius solam quintam, et septenarius so- 
Um septimam. His enim una pars sola est. Compositi 
sunt, qui non soium unitate metiuntur, ' sed etiam 
alieno numero procreantur, ut IX, XV, XXI el XXV. 
Dicimus enim tcr terni IX, et septies terni XXI, ter 
quini XV, et quinquies quini XXV. 

8. Mediocres numeri sunt qm quodam mode sim- 
plices et incompositi esse videnlur, alio vero modo 
secundi et compositi. Verbi gratia, IX ad XXV, dum 
•omparatus fuerit, primus est et incompositud, quia 
non habet communem numorum, nisisolum monadi- 
eum. Ad XV vero si comparatus fuerit, secundus est 
et compositus, quoniam inest ilti communis numerus 
praeter monadicum, id est ternarius numerus, qaia 
novem mensurat ter terni, et quindecim ter quini. 

9. Item parium numerorum alii sunt superflui,b alii 
diminuti, alii perfecti. Superflui sunt quorum parles 
simul ductae pienitudinem suam excedunt, ut puta 
duodenarius ; habet enim partes quinque : duodeci- 
mam, quod est unum ; sextam, quod duo; quartam 
quod tria ; tertiam, quod quatuor ; dimidiam, quod 
sex; unum enim, ct duo, et tria, et quatuor, et sex 
simul ducta faciunt XVI, et « longe a duodenario ex- 
eedunt ; sic et alii similes plurimi, ut duodevicesi- 
mus, et multi tales. 

iO. Diminuti numerisunt qui partibussuiscompu- 
tati, minorem summam efficiunt, ut puta denarius, 
cujus partes simt tres : decima, quod est unum ; 
quinta, quod dao ; dimidia, quod quioque. Unum 
ftiiim, et duo, et quinque simul duct» octonarium fa- 
ciunt, 19 J '^ longe a denario minorem. Similis est 
hoit octonarius, vel alii plurimi, qui in « partes rer 
daeti infra consistunt. 

it. Periectus numenis est qui suis partibus adim- 
pletur, ut senarius, habet enim tres partes, sextam, 
ter(iam,et dimidiam ; sexta enim cjus est unum, ter- 

• Sedetiam alieno nunwro. Allo numero Cod. Rom, 
et Booet. 

•* Alii diminuti. Alii, diminutivi, 

' Et longea duodenario numero excedunt. Hoc est 
daodenariiim longe excedunt, quomodo, et mox, et 
alias etiam loquitur. 

• Longe a aenario minorem. Serv., in Artem Do- 
Bati : Comparativus gradus tribus casibus jungitur : 
ablativOy septimo, et nominativo^ interposita parti- 
cula quam ublativo, ut doclior ab illo. Quam lo- 
quendi rationcm ipse etlam usurpat, ut Mn. i, ad 
Terba, dederatque abeuntibus heros. Heros (aii) vir 
forti^, semideuSf plus ab homine habens^ et infr., 
cap. 47 : Dum sol est superior a luna. 

• /n partes redacti. M.^reducti, 



^ tia duo, dimidia tres. Hae partes in summam dneiie, 
id est, umun, et duo, et tria, simui eumdem con- 
summant perficiuntque scnarium. ' Sunt autem per- 
fecti numeri intra denarium VI, intra aentenarum 
XXVm, intra millenarium CCGCXCVI. 

CAPUT VI. 
« De secunda divisione totius numeri. 
i. Omnis numerus, aulsecundumseconsideratur, 
nut ad aliquid. Isle dividitur sic : alii enim sunt m* 
quales, alii inagquales. Iste dividitur sic : alii sunt ma- 
jores, alii sunt minores. Majores dividuntur sic : in 
multiplices,8uperp<irticulares,superpartientes, multi- 
plices superparticularcs, multipUces superpartientes» 
Minoresdividuntursic : suhmultiplices.subsuperpar- 
ticulares, subsuperpartientes, submultiplices subsu- 

B pcrparliculares, submultiplices subsuperpartientes. 
2. Per se numerus est qui sine relatione aliqua eii- 
citur, ut III, IV» V, VI, et ceeleri similes. Ad aliquid 
est numerus qui relalive ad alios comparatur : verbi 
gratia, quatuor ad II dum comparatus fuerit duplex di- 
citur et multiplex ; sex ad III, octo ad IV, decem ad V, 
et Iterum tres ad I triplex, sex ad II, novem ad III, etc. 
iJ. iEquales numeri dicuntur, qni sccnndum quan- 
titatem sequales sunt, 195 vcrbi gratia : II ad 11, III 
ad in,X ad X, C ad C. Ineequales numeri sunt qai ad 
invicem comparati in»quajitatem demonstrant, ut III 
ad II, IV ad III, V ad IV, X ad VI, et universaliter 
major minori, ant minor majori, hujuscemodi dum 
comparatus fuerit ineequalis dicitur. 

4. Major numerus est qui habet in se illum mino* 
Q rem numerum ad quem comparatur, et aliquid plus, 

ut, verbi gratia : quinarius numerus temario numero 
fortior est, eo quod quinarius numerus habet in se 
ternarium, et aUas partes ejus duas, et reliqui tales. 

5. Minor numerus est qui continetur a majore ad 
qaem oomparatur cum aliqua parte sui, ut terna- 
rius ad quinarium, conlinetur enim ab eo cum duabiis 
partibus suis. Multiplex numems est qui habct in se 
minorem numerum bis. aat ter, aut quater, aat 
multipliciter, vorbi gratia : U ad unum dum eompa- 
rati fuerint, duplex est; III ad unum, triplex ; IV, 
quadruplex, et reliqui. 

6. E eontra, submultiplex numerus est qui intra 
multiplicem continetur bis, aut ter, aut quater, aut 
multipliciter, verbi gratia : unum a duobus bis con- 

tinetur,a tribus ter, a quatuor quater, et ab aliis mul- 
tipliciler. Superparticularis numerus est dum fortior 

' Sunt autem perfecti, etc. Omnia ex Booet. Ub. I 
de Arithm., cap. 20. 

Cap. VI. — sLibrariorum inscitia el nominum si- 
mililudine pleraquc in hoc capile male accepta fuerant. 
Nam definitionum qufPilam iransposita!,alia» omissse, 
excmpla mendosa. Quae omnia, utminimo negotlo. 
ita nullo cum periculo reslitnla sunt. Quare illud 
unum adnotasse sufflciat : quos numcros Isidorus 
submulliplicem superparlicularem, submultipUcem su- 
perpanienlem, aul submultiplicem subsiiperparticu- 
larem, submulliplicem subsuperpartienicm vocat. 
iisdem quidem nominibus, lib, ii Gcomet., a Boa»- 
thio nominari, sed lib, i Arilhm. cap. 22, multipUces 
subsuperparticulares, et multiplices subsuperpar- 
tientes ab eedem dici. 



469 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



160 



contiiiet intra se inferiorem numerum circa quem j graliarlllad VllUontinenturbiscumduabuspartibus 

/t/\l>mv\ai*aflll< eimill«Ai* Af iinnm nnM»Am y%:..y. ^:.._ Iir-J ATT <; A !.•_ ... . •!- _ .•■ 



comparatur, similiter et unam partcm ejus. 

7. Verbi gratia : III ad II dum comparati fuerint con- 
tinent intra se duos et alium unum, qui media pars est 
duorum; IV ad III dum comparati fuerint continent in 
se ires et aliumunum, qui est tertia pars trium. Itom 
V ad IV dum comparati fueriut habent in se quater- 
narium numerum, et alium unum, qni est quarta pars 
dicti quaternarii numeri, et caeteri tales. 

8. Superparliens numerus est qui m se inferio- 
rem numerum totum continet, et super ho« alleras 
parles ejus duas, aut tertias, aut quartas, aut 
quintas, aut alias, verbi gratia : V ad III dum 
eomparati fuerint, habent in se quinarius numerus 
ternarium, et super hoc alias partes ejus duas ; VII 



ejus, IV ad XI continentur biscum tribuspartibus suis. 

CAPUT VII. 
De tertia divisione totius numeri, 

1. Numeri, aut discreti sunt, aul coutiucntes. Iste 
dividitur sic, primus linealis, lli7 ^ secundus super- 
ficialis, terlius solidus. Discretus numerus est *» qui 
discretis monadibus continetur. Verbi gratia,III, IV, 
V, VI, et reliqui. 

2. Conlinens numems est qui conjunctis monadibus 
contineiur, ut, verbi gralia, ternarius numerus, si in 
magnitudineintelligatur,«linea, autspatio, autsolido 
dicitur continens. Similiter quaternarius et quinarius 
numeri. 

3. Linealis numerus est qui inchoans a monade li- 



ad IV dum comparati fuerint, habent in se quatuor, et n nealiter scribitur usque ad infinitum. Unde alphapo- 



alias tres partes ejus ; IX ad V dum comparali fuerint 
habent in se quiaque, et alias qnatuor partes ejus. 

9. Subsuperparticularis numerus est minor qui 
continetur in fortiori numero cum aliqua parte sua, 
autmedia, aut terlia,autquarta, aut quinta, t!9B verbi 
gratia : II ad lU, III ad IV, IV ad V, et cieteri similes. 

10. Subsuperpar4iens numerus est qui conlinetur in 
numero superpartienti cum aliquibus partibus suis 
duabus, aut tribus,aut pluribus,verbi gratia :JIIcon- 
tinentur a V cum aliis duabus partibus suis ; V a IX 
cum quatuor partibus suis. 

11. MuUiplex superparticularis numcrus est qui 
dum comparatus fuerit ad numerum sibi inferiorem, 
continet in se totum inferiorem numerum multipli- 



nitur pro designatione linearum, quoniam ha?c lit- 
tera unura significat apud Gr%cos. 

4. Superficialis numerus est qui nonsolumlongitu- 
dine, sed et latitudine continetur, ut trigonus, guadra- 
tuSfquinquangulus,ye\ circulares numeri,et caeteri qui 
sempcr in •* plano pede,idestsuperHcie,continentur. 

5. Circularis dum sibimct multiplicatus fucrit, a 
se inchoans ad se converlitur. Verbigratia: quinquies 
quini vicies quinque. * Solidus numerus est qui longi- 
tudine, latitudine et altitudine conlinetur, ut sunt 
pyramidcs, qui in modum flammae consurgunt. 

6. Cubus sunt tesserae. Sphaerae quibus est aequalis 
undique rotunditas. Sphaericus autem numerus est qu^ 
circulato numero mullipHcatus a se inchoat, et in se 



citcr, cum aliqua parte ejus, verbi gratia : V ad II p converlitur, MiquinquiesquiniyViginti quinque.hic 



dum comparati fuerint continent in se bis binos, ct 
unam partem ejus ; IX ad IV dum comparati fuerint 
continent in se bis quaternos, et unam partem ejus. 

12. Multiplex superpartiens numerus est qui dum 
comparatvs adinferierem sibi numemm fuerit,continet 
eum multipliciter cumaliis partibusejus, verbi gratia : 
VIII ad III dum comparati fuerint continent in se bis 
temos, cum aliis duabus partibus ejus ; XIV ad VI dum 
comparati fuerint continent in se bis senos cum aliis 
duabus partibus ejus ;XVI ad VII dumcomparati fue" 
rint continent inler se bis septenos, cum aliisduabus 
partibus ejus; XXI ad IX dum comparati fuerint con- 
tinent intra se bis nonos, cum aliis tribus partibus ejus . 

13. Submultiplex subsuperparticularis est qui dum 



circulus dum seipso multiplicatus fuerit, facit sphae- 
ram, id est, quinquies XXV, CXXV. 

CAPUT VIII. 
De differentia arithmetica^., geometrias et muticce. 

1. Inter arithmeticam autcm, et geometriam, et 
musicam hoc interest, ut mediainvenias. In arithme- 
tica primo sic quaeris. Conjungis extrema, et divi- 
dis, et facis medium, ut puta : facextrcma esse Vlet 
XII, simul jungis, et faciunt XVIII ; partiris media, et 
facis IX, 1/iS quod est analogicum arithmeticae, 
ut medius quod monadibus superat primum, iis su- 
peretur ab extremo. Superant enim IX VI, tribus 
monadibus, iis superantur a XII. 

2. 'Secundum vero geometriam ita quaeris. Extrema 



ad fortiorem comparatus fueritcontineturab eo mul- Q muUipHcata tantum faciunt quantum et mcdiamuUi- 
tiplicitercumaliquapartesua,utlllad Vn,etIVadIX. plicata, ut puta, VI etXIImuItipIicatafacientLXXlI; 
U.SubmuIliplexsubsuperpartiensnumerusestqui media, VIII et IX multipUcaU lantumdcm faciunt. 
dum ad fortiorem sibi comparatus fuerit, continetur 3 « Secundum musicam ita: qua parte superat me* 
ab eo muUipHciter cum aliquibus partibus suis, verbi dins primum, eadem parte superalur medius ab ex- 

Cap. VII. — * Secundus superficialis. Ita etiam 
paulopost; al., superficiosus, 

»» Qui discretis inonadibus. Ila apud Cassiod. 

^ Linea^ aut spatio, aut solido^ diciiur continens, 
Eodem modo Cassiod., disjunctione pro conjunclio- 
ne utens. 

* Plano pede^ id est superficie. AHo sensu dixit 
Vitruv., lib. vi, cap. H, et hb. vii, cap. 1 et 4. 

• Solidus... qui long.Mt. et aliitud. Vox latitudine 
abest a nostns libris. Est tamcn inf., cap. 11, in 
definUione figurae soHdae, et in Cod. Rom. 

Cap. VIH. — ' Secund. Geomet, Haec, neque inte- 



fra sunt, ncque satis cum superioribus coha^rcnt. 
iam cum proposuisset differcntiam inter arithm., 
gcomet, et music. ex inventione medii, ralionemque 
arithmelici medii inveniendi propositis extremis ira- 
didisset, oportcbat idcm in gcomctrico medio pcrse- 
qui, quod neque hoc loco pra»slat, neque inferius, 
cap. 13, ubi eadem rcpetuntur. 

K Secundum musicam. Neque haec meliore sunt 
conditione, uisi, quod cap. 22, alieno loco, qu% hu- 
jus propria erant, expHcanlur. Nam hic non ratio- 
nem musici medii inveniendi, sed definitionem pro- 
portionis musicae assignat, eamquc non integram^ 



161 ETYMOLOGIARUM LIB. IIL 

remo, ul puta VI a VIII duabus monadibus superan- A 
tur, quie duae pars sunt tertia eademque media Vlll 
superantur ab ultima, quae est XII. 

CAPUT IX. 
Qmd nuineri infiniti existunt. 

1. Nuraeros autem infinitos esse certissimum est, 
quoniam in quocunquenumerofinem faciendum pula- 
veris, idcm ipse non dico uno addito augeri, sed quam- 
libet sit magnus, et quamlibet ingentem multitudinem 
continens, in ipsa ratione, atque scientiam numcrorum , 
non solum duplicari ; verum etiam mulliplicaripotest. 

2. Ita vero suis quisque numerus proprielatibus ter> 
minatur^ut nuUus eorumparessecuicunquealleripos- 
sit. Crgo, et dispares inter se 199 atque diversi sunt, 
et singuli quique finiti sunl, ct omnes infiniti sunt. 

lii: «EOIIETRIA. 

CAPUT X. 

De geometrice inventoribus , et vocabulo cjus. 

1. Geometriae disciplina primum ab ^Egyptiis re- 
perta dicitur, quia inundante Nilo, et omnium pos- 
sessionibus limo obductis, initium terrse dividendae 
per lineas et mensuras nomen arli dedit. ■ Quae de- 
inde longius acumine sapicntum provecla, et maris, 
et coeli, et aeris spatia metitur. 

2. Nam provocati studiosi coeperunt post terrae di- 
mensionem et coeli spatia quserere : quanto intervallo 
luna a terris, a luna sol ipse distaret, et usque ad ver- 
ticem coeli quanta se mensura distenderet, sicque in- 
tervalla ipsa cceli orbisque ambitum per numerum 
stadiorum ratione probabili distinxerunt. 



162 

Numerabilis magnitudo est quae numeris arithme- 
tica? dividi potest. 

130 3. Magnitudines rationales sunt quarum men- 
suram scire possumus, irrationales vero, quarum 
mensurae quantitas cognita non habetur. 

4. Figurae solidae sunt qusH longitudine et latitu- 
dine et altitudine continentur, *> quae sunt juxta Pla- 
tonem numero quinque. 

CAPUT XII. 
De figuris geometrice, 

\ . In plano figurarum prima circulus esl, Hgura 
plana, et circumducta, cujus in medio punctus est, 
quo cuncta convcrgunt, quod centrum gcometrae vo- 
cant, Latini punctum circuli nuncupant. 

2. Quadrilatera figura est in plano, qme sub qua- 
B tuor lincis rectis jacel. 

*^ Dianatheton grammon iigura plana, etc. 

Orthogonium triangulum est figura plana, quae 
habet angulum rectum. 



Isopleuros iigura est plana, etc. 

3. Spha;ra cst tigura in rotundum formata partibus 
cunctis tvqiialis. 

** Cubus est Hgura solida, qua? longitudine, et la- 
titudine et allitudine continetur. 

4. ^Cylindrus est Hgura quadrata habens superias 
semicirculum insolidum. 

tSi 5. Conon, Hgura solida, quae ab amplo in 
angustum Hnit, sicut orthogonium. 

6. Pyramis est Hgura solida, quae in modum ignis 
ab amplo in acumen consurgit. Ignis enim apud Grae- 



3. Sed quia ex terrae dimensione haec disciplina Q cos tcup appellatur. 



coepit, ex initio sui, et nomen servavit ; nam geometria 
de terra, et de mensura nuncupala esl. Terra enim 
Graece -pvocatur, fAirpov mensura, Hujus disciplinse 
ars continet in se lineamenta, intervalla, magnitudi- 
nes, et Hguras, et in figuris dimensiones et numeros. 

CAPUT XI. 
De quadripartita divisiane geometrice, 

i. Geometriae quadripartila divisio est in Hguras 
planas, in magnitudinem numerabilem, in magnitu- 
dinem rationalem, et in Hguras solidas. 

2. Pianae Hgurae sunt, quae longiludine et latitudine 
continentur. 

Vid. Boa?t., lib. ii Arithm., cap. 34 et seq., et 50 
et lib. 11 de Mus., cap. 12 et 16. 

Cap.X. — ^Qucedemde longius provecta. Ex Plin., n 
lib. II, cap. 23. 

Cap. XI. — b Quoe sunt juxta Plat. Probe haec 
i|uae disjecla erant in sedes suas reduxit Chacon. 

Cap. XII. — *> Dianatheton grra mmon. Haec melio- 
rum libroi^um ^i^iptura. Antonius Covarr. et doctri- 
narum omnium et eleganliarum admirabili quadam 
scicntia praestantissimus, diacatheton grammon mi- 
nima mutatione volebat, Heri enim a Vitruvio et 
aliis de cathelis Uneis mentionem, ncc malc post 
quadratum subjici rectanguium allera parte longius 
per xaGiTou;, hoc est, perpendiculares lineas pro- 
ductum. Id P.Nunnesio nequaquam probabatur, quod 
commune esset pluribus Hguris : nam, et in tetrago- 
no et trigono orthogonio esse lineas xaOiTou^. Ipse 
it% iixiOhia^ 7l>ap4xaT(ov subslituebal ; esse namque 
in quibusdam Ubris hauc Hguram quam duo F 
opposita conjunctaque redderent. A. Aug. Codicum 



7. Sicut autem intra decem omnis est numerus, ita 
intra circulum omnium Hgurarum concluditur ambitus. 

CAPUT XHI. 
De principiis geometrice. 

1 . ' Principia hujus artis punctus est, cujus pars 
nulla est. Linea est praeter latitudinem longitudo. 
Recta linea est qu* ex fpquo in suis punctis jacet. 
SuperHcies vcro, quae longitudines et latitudines so- 
las habet. 

2. SuperHciei vero Hnes lineae sunt, quorum formae 
ideo in superioribus Hguris positae non sunt, k quia 
intra eas inveniuntur. 

scripturam retinens avaOlTft>v suspensas intcrprcla- 
batur, suspensas namque videri ejus figura) lineas 
quae sit altera parte longior. Nobis propensior ad 
veritatem Covarrubiae conjectura videbatur, quae ne- 
que Chaconi displicebat. Nam dianatheton vocem 
geomeirarum aures non agnoscunt, et P. Nunnesii ni- 
mis arguta sententia est. 

«* Cubus, Adde : quae sex quadralris aequalibus con- 
tinetur. 

• Cylindrus. De cylindri deHnitione amphus deli- 
berandum. 

Cap. XIII. — ^ Principia hujus artis. Cic, Acade- 
mic. IV : iVon qucero in his initia illa mathematico' 
rum : punctum esse quod magnitudinem nullam 
habet; extremitatem^ quasi libramentum, in quo 
nuUa omnino sit crassttudo; lineamenium longitU' 
dinem latitudine carentem. 

« Quia intra eas inven. Est enim punctns in circu- 
lo, linea in Hguris planis, superHcies ejusque Hnis 
in solidis. 



163 



S. I91D0RI HI3PALENSIS EPISCOPl 



164 



CAPUT XIV. 
De numeris geometrUe. 
1. ^ Numeros autem secundum feometriam ita 
qttferid : extrema quippe ejus multiplicata, tantum 
faciunt quantum et media mulliplicatat ut puta, VI 
et Xn multiplieata faciunt LXXII; mediaVIII et IX 
multiplioata tantumdem faciunt. 

lii: inijsieA. 

439 CAPUT XV. 

De musica et ejus nomine» 

1. Musica est peritia modulationis sono eantuque 
consistens ; et dicta musica per derivalionem a Mu~ 
sis. JMuspB autem appellatse ** aTcb tou ijiooOai» id est 
a quasrendo^ quod per eas, sicut antiqui volueruut, 
vis carminum et vocis modulatio qusereretur. 

2. Quarum sonus quia sensibilis res est ^ praeterfluit 
in praeteritum tcmpus, imprimiturque memorise, in- 
de a poetis Jovis et Memoriae filias Musas esse con- 
fictum est. Nisi enim ab homine memoria teneantur 
8oni) pereunt, quia scribi non possunt. 

CAPUT XVI. 
De inventoribus ejus. 
1. Moyses dicit repertorem musicse artis fuisse Ju 
bal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. ^ Gr^ci 
vero Pythagoram dicunt hujus artis invenisse primor- 
dia, ex malieorum sonitu, et cordarum extenaionc 
percussa. Alii « Linum Thebseum, et ' Zethum, et 
AmphionaJn arte musica primoa claruisse ferunt. 
i. Posl quos paulatim directa est praecipue hiec dis- 



f^ volvitur. Musica movet affectns, provocat in diversum 
habitum sensus. 

2. In praeliis quoque tubsB concentus puf^antes 
accendit; et quanto vehcmentior fuerit clangor, tanto 
fit fortior ad certamen animus. Siquidem et remiges 
cantus hortatur. Ad tolerandos quoque labores mu- 
sica anifflum mulcet, et singulorum operum fatigatio- 
nem modulatio vocis solatur. 

3. Excitos quoque animds musica sedat, sicut legi- 

tur de David, quiaspirituimmundoSaulemartemodo- 

lationis eripuiL Ipsas quoque bestias, 1114 necnon et 

serpentes, volucres, atque delphinas, ad auditum suae 

modulationis musica provocat. Sed et qiiidquid loqui- 

mur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, 

per musicos rhythmos harmonite virtutibus probatuJ 

B esse sociatum. 

CAPUT XVIII. 

De tribus partibus musicw. 

1. Musicse partes sunt tres, id est, harmonica, 
rhvthmica, metrica. Harmonica est quae discernil ia 
sonis acutum et gravem. Rhylhmica est ^ quae re- 
quirit incuraionem verborum, utrum bene sonus an 
male cohaereat, 

2. Metrica est quae mensuram diversorum metro- 
rum probabili ratione cognoscit, ut, verbi gratia, he- 
roicum, iambicum, elegiacum, etc. 

185 CAPUT XIX. 
De triformi musicce divisione, 
1. At omnem soi)um, qui maicrles cantilenarum 
est, triformein conslat esse iiaiura. Prima est har- 



ciplina, et auctamuItismodis;133eratquetamturpe r roonica, quse ex vocum eanlibus constat. Secunda 



musicam nescire quam litteras. Interponebatur autem 
non modo aacris, sed et omnibus soiemnibus, omni- 
busque laetis, vel tristioribus rebus. 

3. K ut enim in veneratione divina hymni, ita in 
nuptiis hjrmeuaei, ^ et in funeribus threni, et lamenta 
ad tibias canebantur. ' In conviviis vero ivra, vel oi- 
thara circumferebatur, et accubantibus singulis ordi- 
Dabatur conviviale genus canticorum* 

CAPUT XVU. 
Quid possit musica» 

1. i Itaquesine musica nuUa diseiplina potestesse 
perfccta, nihil enim est sine illa. Nam et ipse mun- 
dus quadam harmonia sonorum fertur esse composi- 
tu8» et coelum ipsum sub harmoniae modulaiione re- 

CAt> XIV.— *iyumero5 ai/^m.Repetuniurhaecex D 
cap. 8, quia caput 11 numerabilem magnitudinem 
partem ffeometriae fecerat. 

Cap. xV. — »> 'Ajtb Tctl jiStf^eti. Iti Cod. mi«l va- 
rictas, nos cx u.b>oai, quod propHus ftberai; uc&a^ott 
fecimus, qllod etymorl Platoiii placuit in Cratyld. 

* Prceterfluit inprceter. Aug.,Hb. u Ordin.,can. 4 : 
Quoniam iilud qUod mens videt semper esiprttsens ; 
sonus autem, quia sensibilis res est.prcetettluit \ti 
prceteritum tetnpuSf imprimiturcjue memorict^ ratio- 
nabili metidaciojdm poetis favente raiione^ qumren* 
dum ne auid propaginisimtliter ineiiet, Jovis et Mc" 
moricb Musus filtas esse confictum est. 

Cap. XVI. — * Grofcivero Pylhagor. Macrob, lib. ii 
in Somn Scip. 

* Liitum Tneb. Ex Eliseb;, in Chron. 

* Zetk. et Amph. Et eodem, et Serv., in Corydone; 
s Ut enim in veneratione divin. Horat. : 



organioa, quae ex flatu consistit. Tertia rhythmica, 
quse pulsu digitorum numeros recipit. 

8. * Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces ; 
attt flatu, sicut per tubam, vel tibiam ; aut pulsu, sicut 
per cytharam ; aut per quodlibet aliud, quod percu- 
liendo canorum est. 

CAPUT XX. 
De prima divisione musica^, qua^ harmonica dicitur, 

1. Prima divisio musicae, quse harmooica dicitur, 
id est modulatio vocis, pertinet ad comcBdos, tra- 
goedos, vel choros, vel ad omnes qui voce propria 
canunt. Haec ex animo et corpore motum facit, et ex 
motu sonum, ex quo coUigitur musica, quse inhomine 
vox appellatur. 

Divitum mensis, et amiea temp*is« 

*» Et in funeribus threni. Hinc Siticinum modns in 
xlt labul.,de quibus Ageil, lib. fi, cap. 2, et Non., 
in Siricinis. Servius,iEn.v: Sciendtmmajoris eetatis 
funera nd tubam solereproferri, niivoris veroad ti- 
Mfir^.Vid.Fcst.inPunebrestib.HebrMsqaoqae libias 
Iti fiineribus adhibuisse ostendunt .MaittiHn vorba, 
ctp. ix.etijidissettibicifie^yet turbam tnrtiultuantem. 

* In conviviis circumf Bx Qnint., caf> de Mus'c. 

Cap. XVII. — i Itaque sine mus. Ex eoflem Quinlil. 

^ Qttar reauirit incurfionem verb. Sic omnes libri 
Cassiod. : Qace ifi concursione verborum dijudicati 
bapell. : Quasad mclospertinet.,harmonicadicitur^ 
quce ad numeros rhythmica, qU(t*ad verba metricai 

Cap. XIX. — * ifam aut voce; Ex August. in Psal. 
CL, et II de doctr. Chri8t.,cap. 17, unde sumpta ha?c 
omnia. Qtwd percuOendo eanorutn est. Ex eoclem lib. 
n de Ord., cap. 14. 



165 



ETYMOLOOIARUM LIB. Ilf. 



166 



2. * Yox est aer spiritu verberatus, unde et verba j^ sicut incudis sonus, quoties in durum malleas percu- 
sunt nuncupata. Proprie autem vox hominun est» tilur ferrum. 



seu irrationabilium animantium. Nam in aliis abu- 
sive non proprie sonitus vox vocatur, ut : 

Vox iubcr infremuity fractasque ad littora voces. 
Nam proprium cst ut littorei resonent scopuli, et : 

At luba ierribilem sonitum procul wre canoro* 
Harmonia est modulatio vocis, et concordantia 
plurimorum sonorum, vel coaptatio. 

3. Symphonia est modulationis tempcramentum ex 
gravi et aculo concordanlibus sonis, sive in voce, 
sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces 
acutiorcs gravioresque concordant, ita ut quisquis 
ab ea dissonuerit sensum auditus offendat. Cujus con- 
traria est diaphonia, id est voccs discrepantes, vel 
dissonae. 

4. Euphonia est suavitas vocis. Haec et mclos a 
suavitate, et melle dicla. 

5. Diastema est vocis spatium, ex duobus vel plu- 
ribus sonis aptatum. 

6. Dicsis est spatia quaedam, etdeductiones modu- 
landi, atque vergendi de uno in alterum sonum. 

7. Tonus est acuta enuntiatio vocis \ est enim harmo- 
niae differentia, et quanlitas, quae in vocis acceniu vel 
tenore consistit ; cujusgencra in quindecim partibus 
musici diviserunt, ex quibus hyperlydius novissimus 
et acutissimus, hypodorius omnium gravissimus est. 

t3B 8. Cantus ost intlexio vocis, nam sonus di- 
rectus est, praecedit autem sonus canlum. 

9. Arsis est vocis elevatio, id cst initium. Thcsis 
vocis positio, hoc esl finis. ^ 

10. Suaves vocessunt subtiies, et spissae, clarae, 
atque acutae. Perspicua; voccs suut quie longius pro- 
trahuntur, ita ut omnem impleant coulinuum locum, 
sicut clangor tubarum. 

li.Subtiles vores sunt quibus non est spiritus, 
quaUs est infanlium, vel mulierum, vel aegroianiium, 
sicut in nervis. Quae enim subtilissimae chordae sunt, 
subtiles acteuues sonos emitlunt. 

12. Pingues sunt voces, qnanJo spiriius multus 
simuJ egreditnr, sicut virorum. Acuta vox est te- 
nuis, et alta, sicut in chordis videmus. *> Dura vox 
est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum. 



13. Asperavox esl rauca, et quae dispergitur per 
minutos et in dissimiles pulsus. Caeca vox est quiK 
mox ut emissa fuerit conticescit, atque suffocata ne- 
quaquam longius producilur, sicut est in flciilibus. 
« Vinnola vox, est mollis atque flexibilis. Et vinnola 
dicta a vinno, hoc est cincinno moUiter flexo. 

14. Perfecla autem vox est alta, suavis et clara. 
Alta, ut in sublimi sutticiat; clara, ut aures impleat | 
suavis, ut animis audientium blandialur. Si ex hfs 
aliquid defuerit, vox perfecla non erit. 

CAPUT XXI. 
De secunda divisionCy quce organica dicitur. 

1. Secunda drvisio organica est in iis quae, spiritu 
g reflante completa, 181 in sonum vocis animanlur,ut 

sunt tubae, calami, fistulaj, organa, pandura, et iis 
similia instrumenta. 

2. *> Organum vocabulum est generale vasorum 

omnium musicorum. • Hoc autem cui folles adhi- 

bentur, alio Graeci nomine appellant. Ut autem or- 

ganum dicatur, magis ea vulgaris est consuetudo. 

4. ' Tuba primum a Tyrrhenis inventa, de quibus 
Virg. : 

Tyrrheuusque tuba^ mugire per aethera clangor. 
Adhibebalur autem non solum in prailiis, sed et ia 
omnibus festis diebus propter laudes vel gaudii cla- 
ritatem. Unde ct in Psalterio dicitur : Canite initio 
mensis tuba in die insigni solemnitaiis vestrcg. 
Prapceptum enim fuerat Juda^is ut initio novje lunsfe 
Q tuba clangerent, quod etiam huc usque faciunt. 

4. Tibias excogitalas in Phrygia ferunt, has qui- 
dem diu fuiieribus tantum adhibitas, mox et sacris 
gentilium. Tibias aulem appellaUs putant, quod pH- 
mum de cervinis tibiis cruribusque hinnulorum 
fierHnt ; deinde per abusionem ila cceptas vocari, 
etiam quae non de cruribusossibusveessent ;hincet 
tibicen, quasi tibiarum cantor. 

5. « Calamus nomen est arboris proprium, a ca- 
lendo, id est fundendo voceSj vocatus. 

139 6. Fislulam quidam putant a Mercdrio in- 
ventam ; *» alii a Fauno quem Oraeci vocant Pana. 
Nonnulli eam * ab Idi pastore Agrigenlino fex Sicilia. 



Cap. XX. * Vox est aer sp, i;. Grammaticorum et 
philosophorum (ut ait Lactantius) deHnitio, sed quae n 
ipsi lamen minifne probatur, lib. de Opif., cap. 15. ■' 

^Dura,,.euoiies indur.m.percutitur f.AL, durum 
m. percuiil ferrum. 

^ Vinnola.W. vinnolata, Festus : Vinnulus molliter 
se gerens, et minime quid virililerfaciens. Non : Vin- 
nolum, semiloquum, Ulecebrum. Plaut., in Asin. ora- 
iione, vinnula, venustulay G\oss,,vinnUlus ^taUjXi, 
ubi mendose vinnicus legitur. 

Cap. XXI. — ^ Organum vocab. est generuL Ex 
August. in Ps. CL. 

<" Hoc autem cui folles adhibent. Hydraulon appel- 
lari aGraecis putabat Chacon, de quo Vitruv., Ub.x, 
cap. 13, etTertuIL, Hb. de Anima, c. de Animo. 
Plin. lib. vii. cap. 37, el Hieron,, in pneumat. Alii 
Tyrrhenam tibiam appellari putant ex Polluce, lib. 
v, cap. 9. Dc Organis vulgaribus exstanl pulcherrimi 
versusapufi Claudian,, in lib. de Manlii Theod. con- 



sulatu. 

' Tuba primum.., Tibias excogitat. Clem. Alcx., 
Slrom.l, Ltruscostubam et Phrygas libiam ait ei- 
cogitasse. 

g Calamus n. est arb. prop. Non valde mirum si 
arundinem arborem dixit, quisquis fuit, unde htec 
sumpia sunl. Cur a calendo, id esl, fundendo vocu 
nomen deduxerit, id multo obscurius, nisi calanaOy 
hoc est, vocando legas. Nam canendo, quod est in 
plerisque Gotnicis, mendosum putamus. Sed has 
oriffines, quaj, aut nimis alienae, aut etiam absurda; 
mullis apud Isidorum videbantur, non negUgendas 
esse, satis jam viri eruditi hac aetale sunt experli. 

^ Alii a Fauno. PUn., Ub. vii, cap. 56. 

* Ab Jdi pastore. Hom. Cod., abuno pastore. Quid 
si vox mutilata ex Daplinide, quem Diod., \ib. viii 
BucoUci carminis auci^rem facit, quod A. Augus* 
tino non dispUcebat 1 



167 

* Fistula aatem dicU, quod vocem emittat. Nam 
Graece phos voXf stola missa appellatur. 

7. Sambuca in Musicis species est symphoniarum. 
Est enim genus ligni fragilis, unde et tibiap compo- 

nuntur. 

8. *> Pandura ab invenlore vocata ; de qua Virg. : 

Pan primus calamos cera conjungere plures 
Insliluit, Pan curat oves, oviumque magistros. 

Fuitenim apud gentiles deus pastoralis, qui primus 

dispares calamos ad cantum aplavil, et sludiosa arte 

composuit. 

i30 CAPUT XXII. 

De iertia divisione, quiv Bhythmica nuncupatur. 

1 . Terlia est divisio rbythmica pertinens ad ner- 

vos et pulsum, cui danlur species cithararum diver- 



S. ISIDORI HISPALENSIS BPISGOPI 166 

A 7. Psallerium, quod vulgo canticam dicitur, a 
psaliendo nominatum, quod ad ejus vocem chorus 
consonando re^pondeat. Esl autem similitudo ci- 
thara* barbaric«e ' in modum A lilterae. « Sed psal- 
terii et cithara^ hjec est differentia, quod psalleriurn 
lignum illuci concavum unde sonus redditur superius 
habet, et deorsum feruntur chordae, et desuper so- 
nant. Cithara vero concavitatem ligni inferius habet. 

*• Psallerio autem Hebraei decachordo usi suntpro- 
pter numerum decalogum legis. 

8. Lyra dicla inh toO Xupifv, a varietate vocum, 
quod diversos sonos effieiat. Lyram primum a Mer- 
curio dicunt inventam fuisse, hoc modo. ^ Cum 
regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reli- 
quisset animalia, relicta etiam testudo est, qvao, cum 



sarum, tympanum, el cymbalum, sistrum, acitabula g ^gset putrefacta, et nervi ejus remansissent exlenli 



amea, el argenlea, vel alia, qu* melallico rigore 
percussa reddunt cum suavitale linnilum, et caHera 
hujusmodi. 

2. Cithara? ac Psalterii repertor Jubal, ut pra*di- 
•tum est, perhibetur. Juxta opinionem autem Gra^- 
corum *^ citharae usus repertus fuissc ab ApoUine 
creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur 
peclori humano, quod uti vox de peclore, ita ex ipsa 
cantus ederetur, appeliataqne eadem de causa. Nam 
pectus Doricalingua xiOapa vocatur. 

3. Pauialim autem plures ejus species exstiterunt, 
^ ul psalteria, lyra^, barbiti, phcenices, et peclides, et 
quse dicuntur indica?, et feriuntur a duobus simul. 
Ilem alia3, alque alia\ et quadrata forma, el trigonali. 



intra corium, percussa a Mercurio sonitum dedit, ad 
cujus speciem Mercurius lyram feeit, et Orpheo tra- 
didit, qui erat hujus rei maxime studiosus. 

9. Unde et aestimatur eadem arte non feras tan- 
tum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione al- 
licuisse. Hanc musici propter studii amorem, et car- 
minis laudem, etiam inter sidera suarum fabularum 
commentis coUocatam esse finxerunt. 

10. Tympanum est pellis, vel corium ligno ex una 
parte extentum. UlEst enimJ pars media sympho- 
niae in similitudinem cribri, Tympanum autem dietum ^ 
quod medium est. Unde, et ^ margaritum medium 
tympanum dicitur, et ipsum ut symphonia ad virgu- 
lam percutitur. 



4. Chordamm etiam numerus multiplicatus esl, et C ^^^ i Cymbala acitabula qu^dam sunt , qua. per- 



commutatum genus. Veteres autem citharam fidica- 
lam vel fidem nominaverunt, quia tam concinunt 
inter se chorda^ ejus, quam bene conveniunl inter 
quosfides sit.Antiqua autem cithara septem chordis 
erat : unde Virgilius : Septem discrimina vocum, 

5. Discrimina autem ide«, quod nuila chorda vicina» 
chordae similem sonum reddat, sed ideo septem 
cliordae, vel quia totam vocem implent, vel quod 
septem motibus sonat coeium. 

i40 6. Chordas aulem diclas a corde, quia sicut 
pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chordae in 
cithara. Has primus Mercurius excogitavit ; idemque 
prior • nervos in sonum strinxit. 

• fiam Grasce phos vox. Visum est Codicum simpli 
ciorem scripturam sequi, si quid forte vericrepant. 
Nam idem aliquoties repetit Isidorus. ^pcovTj non longe 
aberat. 

b Pandura. Ab Assyriis inventam scribit Pollux, 
lib. IV. Varr. lib. vii : Cur non a cithara, et Psalte- 
riOy et Pandura dicamus citharicen, elc. 

Cap. XXII. — "^Cithara: usus ah Apolline. VHiom : 

'Cl; sipt ttXaYiauXcv 6 Ilav, »; auX^v 'AOccva, 
'Q; x^Xuv 'Eppiattv^ xiOapiv i' toi &^u; 'AtzoXXuv. 

• Ut psalter. barb. Vid. Athen., lib. iv, et Polluc. 

• Nervos in sonum strinxit. Mendose libri omnes 
in nervos sonum strinxit. Tertull., lib. de Coron. 
mil., cap. 8 : Sed, et si nervos idem (Mercurius) in 
sonum strinxitj non negabo et hoc ingenium cum 
sanctis fecisse. 

' /n modum A. Cassiod., in Prolog. in Ps. : Psal- 
terium est (ut Hieronymus ait) in moium A litteras 
fQrmati ligni sonora concavitas. 



cussa invicem se tangunt, et sonum faciunt. ™ Dicta 

autem cymbala, quia cum baliematia simul percu- 

tiuntur. Ita enim Graeci dicunt cymbala ballema- 

tica. 

it. Sistrum ab inventrice vocatum. Isis enim iEgy- 

ptiorum regina id genus invenisse probatur. Juve- 

nalis : 

Isis, et irato feriat mea lumina sislro. 

Inde et hoc mulieres percutiunt, quia inventrix hujus 

generis mulier. ° Unde, et apud Amazonas sistro 

ad bellum feminarum exercilus vocabatur. 

%4k9 13.Tintinnabulum de sono vocis nomen ha- 

bet, sicut et plausus manuum, stridor valvarum. 

K Sed psalter, et cithar. Ex August., in ps. lxxx. 

D *" Psalterio autem Hebrasi decachord, Nam apud 

alios novcm tantum chordas habuisse ait Athenams. 

^ Cum regrediens Nilus...allicuisse. Excomment. 
Arat. in Lyr. et Hygin., lib. ii. 

i Pars media symphoni(e. Sic supra, cap. 20, 
sambuea species est symphonia^. 

^ Margaritum medium tymp. Tympanium vocat 
Plin., lib. IX, cap. 35. 

* Cymbala , et acitabula. Aug, in ps. cl : Cymbala 
invicem se tangunt, ut bene sonent , idco a qaibus' 
dam labiis nostris comparantur. 

^ Dicta autem ci(mDala, quia cum ballemutia. 
Interdicilur ballemalior, usus in natalitiis sanctor. 
CoDcil. Tol. in, can. uhim. Ballematium vero a::b -ny 
PttXiCeiv opinor ductum. Est autem (ioXXfCeiv, ut aii 
Suidas, ra xupLSotXa xtuitiiv, xal Tcpb; tov ixe{v(ov ^X^^^P" 

XtX<AaLi. Unde nostrum quoque bailar. 
" Unde apud Anuiwnas. Quas ad calamos arma 



469 



JETYMOLOGIARUH LIB. lU. 



110 



14. ^Symphoniam Yulgo appellatur lignum cavum, m sant de astronomia scripta volamina, interquos ta- 
ex utraque parte, pelle extenta, quam virgulis hinc men Ptoiemaeus apudGraecoshabeturprsecipuus, hic 



et inde musici feriunt. FitqMe in ea ex concordia gra- 
Yisy et aculi suavissimus cantus. 

CAPUT XXUI. 
De musicis numeris, 
1. Numeros aulem sccundum musicani ita quseris. 
Positls extremiSyUt puta VI et Xll,vides quot mona- 
dibos superetur Yl a Xn,et est Yl monadibus ; ducis 
per quadralum: sexies seni faciunt XXXYf. Gonjungis 
extrema illa prima Yl ac XII, simul efiiciuni XYIIL 
Partiris XXXYI per XYIII, efficitur dipondius. Hos 
jangi8Cuml4S sununa minore^scilicet YI,eruntYUI, 
et erit medium inter YI et XII. Propterea quod YUI 
superant YI duabus monadibus, ^ id est, tertia de 



ctiam, ct canones instituit, quibus cursas astrorum 
ioveniantur. 

CAPUT XXVII. 
De differentia astronomim et astrologice. 

1. Inter astronomiam et aslrologiam aliquid dif^ 
fert. Nam astronomia conversionem coeli, orius, obi- 
tus, motusque siderum continet, vel qua ex causalta 
vocentur. Astrologia vero partim naluralis, partim 
superstiliosa cst. 

2. Naturalis, dum exsequitur solis et iunae cursus, 
vel steliarum, certasque temporum staiiones. Supcr- 
stitiosa voro est illa quam mathematici sequuntur, 
qui in stellis augurantur, quique etiam duodecim si- 



sex,et superanturVUIaXIIquatuormonadibus.tertia a gnaper singula animae vel corporis membra dispo- 



portione. Qua parte ergo superat, eadem superatur. 

S. Sed hsec ratio quemadmodum in mundo est, ex 

volubiiitate circulorum, ita et in microcosmo in tan- 

tum prseter vocem valet, ut sine ipsius perfecUone 

etiam homo symphoniis carens non consistal. Bjus- 

dem musicse perfectione etiam metra consistunt, in 

arsi, et tbesi, id est, elevatione et positione. 

DE ASTROIIOIIIA. 

CAPUT XXIY. 
De astroncmice nomine. 
1. Astronomia« estastrorum lex, quse cursus side- 
rum, et figuras , et habitudines stellarum, circa se 
et cirea terram indagabiii ratione percurrit. 

CAPUT XXY. 
De inventoribus ejus. r 

1. Astronomiam primi iEgyptii invenerunt. Astro- 
logiam vero et nativitatis obscrvantiam Chaidseiprimi 

docuerunt. Abraham autem instituisse iBgyptios 
aslrologiam Josephus auctor asseverat, Grseci 144 
aulem dicnnt hanc artem ab Atlante prius excogi- 
tatam ; ideoque dictus est sustinuisse coelum. 

2. Qttisquis autem ille fuit, motu coeli et ratione 

animae ezcitatus, per temporum vices, per astrorum 

ratos definitosque cursus , per intervallorum spatia 

nioderata, consideravit dimensiones quasdam et nu- 

meros, quae definiendo, ac seeernendo in ordinem 

nectens astrologiam reperit. 

CAPUT XYL 

De institutoribus. 



nunt, siderumque cursu nativitates hominum et mo- 
rcs praediccre conantur. 

CAPUT XXYIU. 
De astronomice ratione* 
1 . 4i)tronomise ratio modis plurimis constat. Definit 
enim quid sit mundus, t45quid coelum,quid sphaerae 
silus, et cursus, et quid axis coeli et poli, quse sint 
climata coeli, qui cursus solis et iunae, atque astro- 
rum, etc. 

CAPUT XXIX. 

De mundoet ejus nomine. 

1. Mundus ^ est is qui constat ex coelo et terra, 

mari cunclisque sideribus. Qui idcirco mundus est 

appellatus, • quia semper in motu est; nulla enim 

requies ejus elementis concessa est. 

CAPUT XXX. 
De forma mundi, 
1. Formatio mundi ita demonsiratur. ' Nam que- 
madmodum erigitur mundus in septentrionaiem pla- 
gam, ita declinalur in Australem. s Caput autem 
ejus , et quasi facies, orientalis regio est, ultima 
pars scptcntrionalis est. 

I4e CAPUT XXXI. 
De ccslo et ejus nomine. 

1. Coelum philosophi rotundum, volubile, atque ar- 
dens esse dixerunt, ^ vocatumque hoc nomine, eo quod 
tanquam vas coelatumimpressa habeat signa stellarum. 

2. Distinxit enim id Deus claris luminibus, et im- 
plevit solis scilicet et lunse orbe fulgenli, et astro- 



1. In utraque autem liagua diversorum quidem q rum micantium splendentibus signis adornavit. Hic 

Cap. XXIY. — « Astronom. Eadem supra, lib. ii, 



tractasse ait Capella, lib. ix, sed Isidor. magis vide- 
tur respexisse ad Yirgilii carmen : 

Aeginain mediispatrio vocat agmina sistro.iEn. viii. 

*• Symphonia. Hieronym.. ad Damas., epist. 146 : 
Malequiaam Latinorum s^njohoniam putant esse ac' 
nus organi, cumconcors tn Dei laudib.concentusnoc 
vocabulosignificetur, Symplwnia quippeconsonantia 
exprinUtur in Latino. Qui locus Uieronymi Isidoruni 
procul dubio non fugit;invaluisse tamen consuetudinem 
nt proorgani,quodam gencre illaaetate usurparetur ap- 
paret ex ejus verbis : Symphonia vulgo appellatur. 

Cap. XaIII. — ^ Id est,tertia de sex. Inscribendis 
numeriSf Chaconi sumus assensi , ut rejiceremus 
adveii)ia qusedam obsoleta. quae in Excusis, et Mss. 
leguntur, quse si quis malit, ejusmodi plura apud 
Yolus. Msecianum inveniet. 

Patrol. LXXXII. 



cap. 25. 

Cap. XXIX. —^Mundus est. Hyginus(equo multa 
Isidor.) Astron. cap. 1 : Mundus appellatur is qui 
constat ex sole, et luna.ct terra, et omnibus stelUs. 

• Quia scmper in motu est. Ncmpe quasi moven- 
dus. Vid. lib. XIII, cap. 1. 

Cap. XXX. — ' Nam quetnadmodum.Y ivg.GeoTg.u 
Mundus,utad Scythiam,Ripha!asque arduusarces, 
Consurgit, prsemitur Libyae devexus iu austros. 

« Caput autem. Arlstoleles tamen australem verti- 
cemcapui facit, secutus, utquibusdam vidctur, Ho- 
merum. Sed philosophorum hac de re placita vid. 
apud Plutarch. 

Cap. XXXI. — *> Vocatumque. Ex Amb. ii He- 
xam., cap. 4. 



171 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



172 



B 



autem Grseee oOpotvbc dicitar M Toti 6faodat, id est, a 
^ videndo, eo quod aer pcrspicuus sit, et * ad spe- 
culandam purior. 

CAPUT XXXII. 
De situ sphcera*. easlestis, 

1 . Sphsera ** cceM est spccics qusedam in rotundum 
fbrmata, cujus centrum lerra est cx oranibus partibus 
sequaliter cooclusa. Hanc sphHeram nec principium 
habere (dicunt), nec terminum, ideo quod in rotun- 
dum quasi circulus, unde incipiat, vel ubi desinat, 
noQ facile comprehenditur. 

2. ^ Philosophi aulem mundi septem coelos, Idest, 
planetas globorum consono motu introduxeruut, 
quorum orbibus connexa memorant omnia, quos sibi 
innexoa et velut insertos versari retro et e contrario 
cerlis motibus ferri arbitraniur. 

i«CAPUT XXXIII. 
De motu ejusdem. 

1. Sphaerae ^ motus duobus axibus volvilur quo- 
rum unus est septentrionalis, qui nanquam occidit 
* appeilaturqne Boreus; alter australis, qui nunquam 
videtar, el ' Austronotius dicilur. 

2. His duobus polis moveri sphaeram coeli dicunt, 
et * cum molu ejus sidera in ea fixa ab Orienle, us- 
que ad Occidentcm circumire, Septentrionibus bre- 
viores gyros juxta cardinem perageniibus. 

CAPUT XXXIV. 
De cursu ejusdem sphceree. 
1. Sphaera cceli ab Oriente in Occidontem semel 
in die, et nocte vertitur xxiv horarum spatiis , qui- 
bus sol cursum suum supra terras et sub terra sua a 
volubilitaie concludit. 

CAPUT XXXV. 

De celeritate cceli, 

1. Tanta celeritate cocli sphsera dicitar currere, ut 

nisi adversus prsecipitem ejus carsum aslra curre- 

rent, quse eam remor^^rentur, mundiroinam facerent. 

CAPUT XXXVI, 

De axe cali. 

1. Axis ^ est sepientrionalis linea recta, quae per 

mediam pilam sphaerae tendit, et dictus ^ axis, quod 

in eo sphsera ut rota volvitur, vel quia ibi plaustrum 

est. 

* Ad speculandum, Ex eodem, lib. iii, cap. 22. 
Cap. aXXII. — »» Sphcera cceli est speci, Hoc caput 

ex Hygin., Astron. ca)». i, et Ambros., i et ii Hexam., 
et ex Somni. Scip., concinnaium esl. 

« Philosophi autem,., arMirantur Ex Ambros., ii 
Hexam., cap. 2. Cicero : Novem tibi orbibus, velpo- 
tius globis, conncxa snnt omnia, elc. 

Cap. XXXI II. — <* Spharm motus duobus axib. Id 
est, polis, quomodo alii quoque interdum ioquuutur. 

• Appellaturque Boreus, Sic etiam appellatur a 
Serv., Geo'g. i. 

' Et Austronotius. Al., Austronotus, et Hygino 
Notius, sediu comment. in an. Austronotus,ui eii^m 
inf., cap. 36, ct lib. xiii, cap. 5. 

» Et cum motu ejus sidera in ea fijc, Aug., de 
Gen. ad iit., lib. ii, cap. \0. 

Cap. XXXVI. — ^ A.ris cst septentrionaU Sic rur- 
8US lib. XIII, cap. 5 ; et Serv. ii iEn. : Axis est, aut 
plaustrum septentrionale^ aut pars Septentrionis. 
Delebattamen vocem septentrionalis Chacon. a quo 
non dissentimas. 



149 CAPDT XXXVU. 

De caslestibus polis. 

i. Poli J sunt circuli qui eurrunt per axem. Ho- 
rum alter est septentrionalis , qni nunquam occidit, 
appellaturque Boreus ; alier aaatralis, qui nunquam 
videtur, ct Austronotius dicitar. 

2. Et dicti poliy quod sint axium cycli ex usu plau- 
strorum, a poliendo sciiicet nominati, sed polus 
Boreus semper videtur, Aaslronotius nunqnam, qaia 
dcxtra coeli altiora sunt, pressa Anstri. 

CAPUT xxxviri. 

De cardinibus coeli. 

1. Cardines eoeli exirema; paries sunt axis. Et 
dicti cardines, eo quod per eos vertitur coelum, vel 
quia sicut cor volvuntur. 

CAPUT XXXIX. 

De convexis cceli, 

i. Convexa aatem coeli, extrema ejas sant a cur^ 

vitate dicta, unde est illud : 

Convexum quoties claudit nox humida coelum. 

^ Convexum enim curvum est, seu inclinatum, et 

in modum circuli flexum. 

i4»CAPUT XL. 

Dejanuis cceli, 

i . Januse i coeli duse sunt , Oriens et Occasas. 

Nam ana porta sol procedit, alia se recipiL 

CAPUT XLI. 

De gemina faeie cceli, 

i . Facies coeli, vel caput, orientalis regio ; " ul- 

tima septentrionalis. De qaa Lucanus : 

Sic mundi pars ima jacel, quam zona nivalis, 
Perpetnseqae premunt hiemes. 

CAPUT XLIL 

De quatuor partibus cceli, 

i. Climata ^ coeli, id est, plagae , vel partes qua- 

tuor sunt ex quibus prima pars orientalis est , unde 

aliquae siellse orianiur. Secunda occidentalis « ubi 

nobis aliquse stellae occidunt. Tertia septentrionalis, 

abi sol pervenit in diebus majoribus. Quarta austra- 

lis, ubi sol pervenit noctibus majoribus. 

2. Oriens autemabooror/usolisest nuncapatuf. Oc^ 
cidenStO^oii diem faciat or(;t(f6r^,etinterire.Abscondit 
enim lumen mundo, el tenebrassuperioducit,5^/?/^n- 

^ Et dictus a.tis. Quoniam, cap. 32, axium, cardi- 
num et polorum memineral , eorum nunc etymolo- 

Ogias rcddit. 
Cap. XXXVH. — j />o/i sunt ctrcu/t.Eademiuf., 
lib. xiii, cap. 5. 

Cap. XXXIX. — * Convexum.E Serv., Eclog. 4; 
repelitur lib. xiii, cap. 5. 

Cap. XL. — I Januas. lib. xiii, cap. 1. 

Cap. XLI. — ™ UUima septentrion. Vocem Lacani 
IMA ultimam interpretaturlsidorus. Alioqui quomodo 
ima pars septeotrionalis, si (ut cap. 29 dixit) mundus 
in sepentrionalem plagam erigiiur. Itaque laborat 
ut Yirgilium cum Lucano conciliet. Idem vidit Ser- 
vius, qui ad Virffilii verba, Mundus ut ad Scythiam: 
Jam, inc^uit, definitio estnostri climatis, id est^nos- 
troi fiabitalionis, qu(P a Septentrione incipiens in 
australi plaga desinit. Minus videt, qui bis iu Isi- 
doro ima pi o ultima reponerc conatus sit ad Luca- 
num solum respicicus. 

Cap. XLII. — ° Climata coeli, Bx Hieronym., in 
Bzech. cap. vi. 



I7S 



ETYMOLOGIARUM UB. UI. 



174 



trio «ntem a septem stellis axis vocatur quae in ipso m r« pars constilula perspiciiur. Quarlus circulus An- 

••A»/\1illaa l*/\t 9*11 111* Ui/l nf>r\r.««i/\ j%t «.^..lA. J^..:a ^ ■ A? A ■ _ > • .. 



revolulae rotaniur. Hic proprie el verlex dicilur, eo 
quod verlilur. 

3. Meridies 150 aulem vocatur, vel quod ibi sol 
facit medium diem, quasi medidies, vel quia lunc 
purius micat eelher. Merum enim purum dioitur. 

4. Sunt et alia septem climata cceli, quasi septem 
lineae ab Oriente in Occidentem, sub quibus et mores 
hominum dispares, atque animalia specialiter diversa 
nascuntur; quae vocata sunt a locis quibusdam 
famosis, quorum primus est Meroe, secundus 
Siene, • teriius Galachoras, id est, Aphrica, quartus 
Rhodus, quintus Hellespontus, sextus Mesopontus, 
septimus Borisihenes. 

CAPUT XLni. 



tarcticns vocatur, eo quod contrarius sit circulo 
qucm Arclicum nominamus. 

4. Quintus circuiusxeifAeptvb; Tpowixb?, qui a Latinis 
hiemalisy 15® sive^mwa/wappeIatur,ideoquiasol 
cum ad euin circulum pervenerit, hiemem iis qui ad 
Aquilonem sunt facit, sestaiem autem iis qui in Austri 
parlibus coounorantur. 

GAPUT XLV. 
De circulo zodiaco. 
1. Zodiacus <^ autem circulus est qui ex linearum 
quinque angulis et ex una linea constat. 

CAPUT XLVI. 
De candido circulo. 
1. La(;teus circulusvia est quse in spbaera videtur. 



De hemisphceriis. n a candore dicta, quia alba est, • quam aliqui dicunt 

1. Hemisphaerium dimidia pars sphserae est ; he- viam esse ' qua circuit sol, et ex splendoris ipsius 
misphBerium supra terras, est ea pars coeli quse a transitu ila lucere. 



nobis tota videiur; haemisphserium sub terra, est 
quse videri non potest, quandiu sub lerra fuerit. 

1 51 CAPUT XLIV. 
De quinque circulis coeli. 

2. Zonse coeli quinque sunt, quarum distinctionibus 
qufledam partes temperie sua incoluntur, qusedam 
immanilate frigoris aut caloris inhabitabiles existunt, 
Quae idco, et zooae, vel circuli appellautur, eo quod 
in circumductione sphaerae exislunt. 

2.Quorum primus circulus ideo Arcticus appellatur, 
eo ^ qnod intra eum Arctorum signa inclusa perspi- 
ciuntur. ^ Secundns circulus ex eo Oepivbc rpoTnxbc 



CAPUT XLVn. 

De magnitudine solis, 
1. Magnitudo solis * fortior est terra, unde, c 
eodem momento quo oritur, et Orienti simul, et 
Occidenti aequaliter apparet. Quia vero tanquam 
cubitalis nobis videtur, considerare oportet quantum 
sol distat a terris, quae longiiudo facit ut parvus 
videatur nobis. 

153CAPUTXLVIIL 
De magnitudine lunas, 
i. Magnitudo quoque lunae minor fertur esse 
quam solis. Nam dum sol *• superior sit a luna, et 



dicilur, quia in eocirculo sol Aquilonis finibussesta- ii tamen a nobis major quam luna videatur, jam si 



lem facicns uUra eum circulum non transit, sed 
statim revertitnr, et inde tropicus appellatus. 

3. Tertius circulus {arpiepivbt, qui a Latinis ideo 
aequinoctialis appellatur, eo qnod sol cum ad eum 
orbem pervenerit, aequinoctium facit ( ?aT)(xepivbc enim 
Laiine dies dicitur mquinox) quocirculodimidia sphae- 

* Tertius Catachoras, — Catagoras, cathocoras, ca^ 
thagorius, et catacorius habent Ms. ; et voces id est 
Apnrica absunt a Romano Cod., et fortc a Cassiodoro 
huc allatae ; ille enim, tertius Aphrica, Capella, ter* 
tius Dialexandrias, quod ducitur pcr Gyrenas in 
Aphricam Carthagini ab Austro adjacentem, ex quo 
quidam, tertius Ctjreno! in Africa faciebat. Alius ca- 
tacaras, catamisocaras inicrpretabatur, esse namque 
Misocaram porium in Mauriiania. Chacon supcriori- 



prope nos accessissct, multo major quam luna 
conspiceretur. Sicut autem fortior est sol terra, ita 
terra fortior luna per aliquam quantitatem. 

CAPUT XLIX. 
De natura solis, 
1. SoP dum igneus sit prae nimio motu conver- 

consentiunt {<7Y)(iep(av, id est^ sequidiale (/tc^/e^. Sed 
nos a?quinoctium dicimus, non a^auidium, Graeci a 
die, nos a nocte nomen fccimus. iNeque tamen dissi- 
mulabimus in omnibus libris legi , Hemerinos enira 
Latine «Jicitur rf/es, atquc woxduobus excfptis Tarra- 
conensibus, aquibus \ocesaique np.rabsunt. Ch^con 
ita; V^pa namque Latine dic tur rf/esatque nox ; vo- 
iuisse namque I>idorum ^(xipac appcllaiione (Jirm noc- 
irmque conlincri, qnomodo eiiam edidii Vulcanius. 



bus verbis anoeciebat, a locis famosis, xati ytGpac Hygini lib. i : Deindeducitur circulus cequinociialis 
Cap. XLIV.— Quod intra eum Arctor. Sic omnes Grascis isemerinos appellatus, ideo quod sol cum ad 

Goih. lum liic, tumlib. xiii, cap. 6. Hyginus, lib. iii, "^ '^ ' """' " *" 

cap. 1, dc Polo Arcticn, quo utrxque Arcti nixa; ve- 

huntur Arctico circulo inclusce, Neque vero Arcturi, 

quod est in Excusis dispiicet. Nam idem Hyg., lib. i 

Astron. (unde hsec sumpta videntiir) : Qui circulus 

(inquit) Arcticus appellatur, quod intra eum Arcturi 

simulacrautincluia perspiciuntur qucesigna anobis 

ursarum specie licta^ Scptentriones appellantur, Et 

Arat intf rp. : Duo sunt Arcturi quorum majorem 

vocant Helicen, et pauloposi : Arcturus minor, etc. 
*^ Secundus circulus,\ erh^ Hygini, Iib. i de Asiron.r 

?97.(icpivb$ namqueLaiine dicitur dies asquinox, Quod 

si verbum ipsum rc(iderevnns,cequidialis poiius nomi- 

naretur. Quo modoantiquos locutos tradil Festus his 

verbis : ^quidiale apud anti^uos dictum est, quod 

nuncdicimu^ 8equinoctiale,^ttianox dieipotius quam 

nocti adnumerari debet. Grasci quoque in hoc 



eum orbem pervenit, asquinociium conficit.Hoc cir-^ 
culo facto aimidia spha^ceparsconstituta perspici' 
tur, 

Cap. XLV. — d Zodiacus, Ita omnes libri, quo 
sensu , iion planc dixerim ; aliter lib. xiii, cap. 6. 
Sed ilia quoque, ut aliona a Gothicis absunt. 

Cap. XLVL — • Quam aliqux dicunt. Metrodorus, 
ul reterl Plutarc. 

' Qua circuit sol. Currit,K,, ut lib. xiii, cap. 5. 

Gap. XLVil. — i Fortior est terra, id est major, 
ut c. seq. et sup., cap. 6, forliorem numerum non 
sem('l dixit. 

Cap. XLVm. — ^ Superiorsit a luna, De hac con- 
structione dixiraus in cap.5. Locus autcm ex Hygini 
lib. IV, c. de Luna. 

Cap. XLIX. — ' Sol dum igneus sit.Ex comment. 
Arat. in fin. 



175 



S. ISiOORI HISPALENSIS EPISGOPI 



176 



sioDis su» amplius iDcalcscit. "Cujus igDemdicuDl a " per iDCOgDiias sub terra vias vadit, et rarsus ad 
philosophi aqua nulriri, et e coDtrario elemenlo orieDtem recurrit. 



virtutem lumiuis el caloris accipere. Uude videmus 
eum ssepius madidum, atque roraniem. 

CAPUT L. 

De cursu solis. 

1. Solemb per seipsum moveri, non cum mnndo 
verti dicunt. 154 Nam si fixus coelo maneret, omnes 
dies et noctes aequales existerent ; sed quoniam alio 
loco cras occasurum, aliooccidisse hesteruo videmus, 
apparet eum per seipsum moveri, non cum mundo 
verti. Spatiis enim insequalibus orbes sdduos conficit 
propter temporum mutationes. 

2. Nam vadens longius ad meridiem, hiemem facit, 
ut hibemis humoribus, ac pruinis terra piaguescat. 



CAPUT LIII. 
De lumine lunas. 
1. Lunam ' quidam philosophi dicunt proprium 
lumen haberey globique ejus unam partem esse luci- 
fluam, aliam vero obscuram, et paulatim s^ veriendo 
diversas formas efficere. s Alii e contra aiunt lunam 
non suum lumen kabere, sed solis radiis illuminari. 
Unde et eclipsim patitur, si inler ipsam et solem 
umbra terrse se interponat. 

CAPUT LIV. 
De formis lunoe, 
1. Prima figura lunse bicornis cst, ^ secunda se- 
ctilis, tertia dimidia, quarta plena, quinta iterumdimi- 



Accedens propius ad Sepientrionem, «statem reddit, B ^^^ ** "^^^^^^^ ^^*^ ^^^'■".™ *^^^' ''^P^""* ^"^^""^' 



ut fruges maturitate durentur,et quie sunt in humi- 
dis incocla fervefacta mitescant. 

CAPUT U. 

\pe effectu solis 

2. Sol oriensdiem facit, occidens noctem inducit; 
nam dies est sol super terras, nox est sol sub terris. 
^ Ex ipso enim sunt horae; ex ipso dies, cum ascen- 
derit ; ex ipso etiam nox cum occiderit ; ex ipso 
menses, et anni numerantur ; ex ipso vicissitudines 
finnt temporum. 

2. Quando antem per mcridiem currit, vicinior est 
terrae; quando vero juxla Seplentrionem, ^ sublimis 
attollitur. Cui idco Deus diversos cursus constiluit, 



2. Septima iterum semis et vicesima seconda semis 
in suo orbe medise sunt ; cseterse proporlionales sunt, 

15e CAPUT LV. 
De interlunio lunie. 
1. Interluniom lunse est tempus illud inter defi- 
cientem et nascentem lunam. Est autem tricesima 
dies qua luna non lucet. Quae ideo tunc videri non 
potest,,quiasoIi conjuncta obscuratnr; sed eodem mo- 
mcnto rcnascens paulatim ab eo recedendo videtur. 

CAPUT LVI. 

De cursu lunce, 

1. Luna amissi ac recepti luminis vicibus menstrua 

spatia moderatur. ^ Quae ideo obliquo et non recto 

incedit cursu ut sol, ne incidat in ccntrum terrse, et 



loca, et tcmpora, ne dum semper eisdem moraretur g frequenier patiatur eclipsim. Vicinus est enim circu- 

locis, quotidiano vapore ejus universa consumeren- • lug ejus terrae. Crescens autem orientem cornibus 

tur, sicut Clemens ait : Cursus diversos accipit, qui^ 

bus aeris temperies pro ratione temporum dispensa" 

tur^et ordo vicissitudinumpermutationumqueserva'' 

tur» Nam dum ad superiora conscenderity ver tem^ 

perat; 155 ubi autem ad summum casli venerit^ 

cestivos accendit calores ; descendens rursus autumno 

temperiemreddit. Ubi vero adinferiorem reddit cir- 

ctt/um, ex glaciali compage cceli rigorem nobis 

hibemi frigoris derelinquit. 

CAPUT LU. 
De itinere solis. 
1. Sol oriens per meridiem iter habet, qui post- 
quam ad occasum venerit, ct Oceano se tinxerit, 

* Cujus ignem dicunt philosophi, Cleanthi eam 
opinionem tribuit Cicero, ii de Nat. Deor. Et iii : 
Alii autem solem , lunam, reliqua astra aquis, alia 
dulcibusy alia marinis; Camque causam eleanthes 
affert, cur se sol referat, nec iongius progrediatur 
solstitiali orbe, itemque brumali, ne longius disce- 
dat a (71^0. Lucrelius quoque, de Sideribus lib. v : 
Sive aliunde fluens alicunde extrinsecus aer 
Versat agens ignes, sive ipsi serpere possunt, 
Quo cuj usque cibus vocat, atque invitat euntes, 
Flanmieaper coelum pascentes corpora passim. 
Et soiem ex ignibusabhumidis vaporibus collectis 
coagmcntatum, nubemque quamdam ustulantem es* 
?e, Xenophanes aiebat. Vid. Pluiarch., Plin, et Arai. 
Gonomeni. 

Cap. I. — »» Solem per seips. Pleraq. ex Hygin. 
l'b. IV; cap. dft Sole. 



spectat; decrescens occidentem ; merito, quia occa- 
sura et amissura est lumen» 

CAPUT LVII. 
De vicinitate lunce ad terras. 
1. Luna terris vicinior est quam sol. Inde et bre- 
viori orbe celerius peragit cursum suum. Nam iter 
quod sol in diebus CCCLXV peragit, ista per triginta 
dies percurrit. Unde et antiqui menses in luna, 
annos autem in solis cursu posuerunt. 

CAPUT LVm. 
De eclipsi solis. 
1. Eclipsis J solis est quoties luna tricesima ad 
eamdem lineam 157 qua sol vehitur pervenit, eique 

Cap. LI. — ^ Ex ipso-., temporum, VerbaCIem. viii 
Rccogn. 

^ Sublimis attollitur. Reliqua, ouse in excusis libris 
leguntur absunt a. Ms. et allaia huc suni e cap. 17 
libri de Natura rer. ad Sisebuth. 

Cap. LII. — • Per incoqnitas sub terra vias. Cogni- 
tas jam nostrorum hommum diligentia. 

Cap. LIII. — ' Lunam quidam.lBx Arat. commcnt. 

s Alii e contra, Sensum quidem ex iisdem com- 
meutariis, sed veri>a ex Uyeronimo mutuatus est in 
Isaiae cap. lxvi. 

Cap. LIV. — ** Secunda sectilis.,, sexta iterum sec 
tilis, AI., utrobiq, sextilis, 

Cap. LVL— * Qtue ideo,., incid, E Servio, Mx\, i, 
ad verb. Uic canit errantem lunam. 

Cap. LVIU.^ Eclipsis, Bx interprete Arat. propo 
fin. 



177 



ETYMOLOGIARUM LIB. ni. 



I7ft 



sc objicicns solom obiCuraU Nam delicere nobis sol 
TidcUir, duni illi orbis lunae opponitur. 

CAPUT LIX. 

De eclipsi lunof. 

i. Eclipsis lunae est quoties in umbram tcrra^luna 

incurrit. Non enim simm lumen habere, sed a sole 

illuminari putatur, undc et defeclum patilur, si intcr 

ipsam et solem umbra terra; interveniat. 

2. Patitur autem hoc decima quinta luna eousque 
quandiu centrnm atque umbram obstaniisterrae exeat, 
videatque solem, vel a sole videatur. 

CAPUT LX. 
De differentia stellarumt siderum et astrorum. 

1. Stellae et sidera, et astra inter se differuot. 
Nam stella est quselibet singularis. Sidera vero sunt 
stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades. 

2. Astra autem sunt stellae grandes, ut Orion, 
Bootes. Sed hsec nomina scriplores confundunt, et 
astra pro stellis, et stellas pro sideribus ponunt. 

CAPUT LXI. 
De lumine stellarum, 
1. Stellae non habere proprium lumen, sed a sole 
illuminari dicuntor, sicut et luna. 

159 CAPUT LXII. 
De stellarum situ. 
1. Stellae immobilcs sunt, etcumcoelo fixaeperpe- 
tuo motu ferontur, neque cadunt per diem, scd solis 
splendore obscurantur. 

CAPUT LXIII. 
De cursu stellarum. 



B 



I 159 CAPUT LXVI. 

De numero circulari stellarum» 

1. Numeros circularis stellarum est, per quem 
cognosci dicitur in quanio tempore circulum suum 
unaquseque stella percurral, sive per longilodinem, 
sive per latitudinem. 

2. Nam luna octo annis fertur ezplere circulum 
suum, Mercurias annis viginti, Lucifer annis novem, 
sol annis decem et novem, »>Pyrois quindecim, Phae- 
ton duodecim, Saturnus triginta. Quibus peractis ad 
reversionem circuli sui iisdem signis et partibus re- 
vertuntur. 

3. Qusedam sidera radiis solis prsepedita anomala 

fiunt, aut retrograda, aut stationaria, ^ juxta qnod 

et poeta mcminit diocns : 

Sol tempora dividit sevi ; 
Mutat nocte diem, radiisque potentibus astra 
Ire vetat, cursusque vagos staiione moratur. 

CAPUT LXViL 

De stellis planetis. 

i.Quaedam stellae ideo planeiae dicunlur, id est, 

erran/^5,quia per totum mundum vario motu discur- 

runt. Uode proeo quod errsini retrogradm dicuntur, 

vel anomalce efficiuntur, id est, quando particulas 

addunt et delrahunt. Caeterum quando tanlum de- 

trahunt, retrogradas dicuntur, stationem aulem fa- 

ciunl quando stant. , 

lOO CAPUT LXVIII. 

De prcecedentiaet antegradatione stellarum, 

i. Praecedentia vel antegradatio slellarum est, dum 



, c- 1 . r . . r. ^ stella motum suum consuetum agere videtar, et ali- 

i. Sidera, aut feruniur, aul moventur. Feruntur p.. . ... ... 

, « ..11.« ^ q"»<l praeter consuetudinem praeccdit. 

CAPUT LXIX. 

De remotione vel retrogradatione stellarum, 

i. Remotio vel retrogradatio sieliarum est, quando 

stella, dum motum suum agit, simul et retrorsum 

moveri videtur. 

CAPUT LXX. 

De statu stellarum, 

i. Status stellarum est, quia dum stella semper 

moveiur, tamen in aliquibus locis stare videtur. 

CAPUT LXXL 

De nominibus stellarum, quibus ex causis nomtna 

acceperunt, 

1. Sed appellatus, eo quod solus appareat, obscu- 
ratis fulgore suo cunctis sideribus. 

2. ^ Luna dicta quasi Lucina, ablata mcdia syl- 
laba, de qua Virg. : Casta fave Lucina. Sumpsit au- 
tem nomen per * dcrivationem a solis lucc, ISl co 
quod ab eo lumen accipiat, acceptumque rcddat. 

3. StcIIae dictae a stando, quia semper fixae stant 
in coelo, nec cadunt. ' Nam quod videmus de coelo 



qnae coelo fixa sunt, et cum coelo volvuntur. Moven" 
tur vero quaedam, sicut planetae, id est, erraticae, 
quae eursus suos vagos certa tamcn dcfinitione con- 
ficiunt. 

CAPUT LXIV. 
De uario cursu stellarum. 

i . Stellae pro eo qaod * per diversos orbes cce- 
lestiam planetarum feruntur, quaedam celerius cxortae 
serias occidant, quaedam tardius exortae ciiius ad oc- 
casum perveniunt. 

2. Aliae pariier oriuntur et non simul occidunt, 
omnes autem suo tempore ad cursum proprium rc- 
vertuntur. 

CAPUT LXV. 
De intervallis stellarum, Q 

i. Stellae inter se diversis iotervallis distant a 
lerra, proptercadispari claritate magis, minusve uos- 
tris oculis apparent; nam multae majores sunt iis qoas 
videmusconspicuas, sedlongius positae parvae videntur 
a nobis. 



• Cap. LXIV. Per diversos orbes cmlestium plane^ 
tarum, Rom. Cod., Coilestium polorum, ex quo pa" 
raUelorum faciebatChacon. Porro,quae reslant exHy- 
gini sunt praefalione. 

^ Cap. LXVI. Fyrais, Gum in omnibus libris esset 
Vesper, recte monuit Chacon permutandas esse lit- 
teras. lla namque Martem vocari ab omnibus, etiam 
ablsid., cap. 70. Undc etiam corrigendus lib. v, cap. 
30. Vid. Cic, II de Nat. Dcor., et Censor., cap. i3, 
de die NaUl. 



<^ Juxtaquod, et poeta, Lucan.,lib. x, apud quem 
non a^vi, sedannt legimus. 

** Cap. LXXl. Luna dictaq. Ltwina. Cic. : Luna a 
lucendo nominata^ eademnue est Lucina, 

^ Per derivationem a solis luce. Cicer. in Somn. 
Ex quibus illa, quofultima cwlo^ citima terris luce 
lucebat aliena. 

' Nam auod videmus e ca^lo.Scrv.y Grcrirff. i.Quod 
autemviaemus e ca*lo stellas quasi labi dhrd^^oR sunt 
ignis a^therei, qum fiunt^ etc. 



479 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



180 



stellas quasi labi, non sunt steilse, sed igniculi ab a 
SBlhere lapsi, qui fiunt dura ventus altiora pelons 
sethereum ignem secum irahit, qui trecn suo imila- 
tur steilas cadentes. Nam stellae cadere non possunt; 
immobiles enim (ut prsedictum est) sunt, et eum coelo 
fixae feruntur. 

4 * Sidera dicta, quod ea navigantes considerando 
dirigunt ad cursum consilium, ne fallacibus undis aut 
ventis alio deducantur. QuBPdam autem stellse idcirco 
signa dicuntur, quia eas nautse observant in guber- 
nandis remigiis, contemplantes aciem, fulgoremque 
earum, quibus rebus status coeli futurus ostenditur. 

5. Sed et omnes homines ea intendunt ad prsevi- 
deudas aeris qualiiates per a?stalem, et hiemem, 
vernalemque temperiem. Oriu enim vel occasu suo 
certis stationibus temporum qualitates significant. b 

6. Signorum primus Arctos, qui in axe fixus sep- 
tem slellis in se revoiutis rotatur. Nomen est Grae- 
cum, quod Latine Ursa dicitur ; quse quia in modum 
plauslri vertitur, nostri eam Septentrionem dixerunt. 

7. Triones enim proprie suntboves aratorii, dicti 
eo quod terram terant, quasi teriones, Septentriones 
autem non occidere axis vicinitas facit, quia in eo sunt. 

8. Arctophylax dicitur, quod Arcton, id est, He- 
licem Ursam sequitur. Eumdem et Booten dixerunt, 
eo quod plaustro hseret : signum multis inspecta- 
bile stellis, inter quas >> Arclurus est. 

9. Arcturus est sidus post caudam majoris Ursae 
positum in signo Boolse. Unde et Arcturus dictus 
est, quasi df^xtou o5p&, quia Bootie praecordiis col- 
locata est. Orilur autem auiumnali tempore. g 

1S!9 10. Orion astrum ante Tauri vesligia fulget; 
et dictus Orion ab urina, id est, ab inundalione 
aquarum. Tempore enim hiemis obortus, mare et 
terras aquis et tempestatibus turbat. 

i 1 . ^ Hunc Latini Jugulam vocant, quod sit armatus, 
^ ut gladio, et stellarum luce terribilis, atque clarissi- 
mus ; in quo sieffulgcnt omnia, serenitas portendilur; 
si obscuratur hic acies , tempestas cernitur immi- 
nere. 

* Sidera q, e. n. considerando. Al Varro : Sidera 
quce insidunty atque ita significant aliquidin terris, 

^ Arcturus sidus, E. Serv., iEn. i. 

* Hu7ic Laiini jug, Ex comm. Arat. 

** Ut gladio. Araius, y^w? ^91 rrsKoiOcit. Cic. : Et 
dextra rctinens non casumluminisensem. Varro la- 
men non ad eusem referi jugalce olymon. Sic nam- n 
aue scribit : Citius Orion patefit, hujus signi caput 
aiciiur e stellis tribus, quas in/ra auce clarce^ uuas 
appellanfhumeros, interquas quodvidetur jugutum, 
unde et juguia dicta. 

* Hyadasdict. Serv., Mn. i. Hyadesdicta ijcbxou 
Ctiv. Laline succuUb a succo, el Georg. 1 : Hyades 
hzh Tcu &ETOU, e quo apfiaret esse quee hoc loco 
confusa leguntur. Arati quoque intcrpres ; Hyades 
(inquit) appellantibus Grascis, quod nostri a sitnili- 
tudine cognominis vocabulum eis stellis propter suc- 
cosimpositum arbitrantur,imperitiappellavere suo-. 
cid as. Gic. 11 de Nat. Deor. : Has Grceci Uyadas vo- 
citare consueverunta pluendo,C^iv namqueest piue- 
re.nostri imperite succulas, quasia suibus essent, 
non ao imbrib. nominatce. 

^ Pleiadas a pluralit. Ex Arat. comment. Nam 
Serv., Georg. i, ^Tzh xoO ic^ittv, id e$t navigando, 



12. • Hyades diclse inh xoo Ciiv, id est, a succo, et 
pluviis. Nam pluvia Griece usxb; dicitur. Ortu quippe 
suo efficiunt pluvias, unde et eas Lalini succulus ap- 
pellaverunt, quia quando nascuntur, pluviarum signa 
monstrantur, de quibus Virgilius: Arcturumpluvias- 
que Hyadas, Sunl autem septem in fronte Tauri, et 
oriuntur tempore vernali. 

13. ' ^\e\^Ae%tipluralitate dictae, quia pluralilatem 
Graeci nXsi6T?}Ta appellant. Sunt autem stellse septem 
ante genua Tauri, ex quibus sex videntur, nam latet 
una. Has Laiini Vergilias dicunt, a temporis signifi- 
catione, quod est ver^ qoando exoriunlur. Nam oc- 
casu suo 16S hiemem, ortu aestatem, primeeque na- 
vigationis tempus ostenunt. 

14. Ganicula stella quae et Sirius dicitur, sestivis 
mensibus in medio centro coeli esl, et dum sol ad eam 
ascenderil,conjuncta cumsole, duplicaturcalor ipsius, 
et dissolvuntur corpora, et vaporanlur. Unde ex ipsa 
stella dies caniculares dicuntur, quando et moleslae 
sunt purgationes. 

15. Canis autem vocatur propterea, quod corpora 
morbo afficiat. s Sirius propter flammae candorem, 
quod ejusmodi sit, ut prae caeteris lucere videatur. Ita- 
que quo magis eam cognoscerenl, Sirion appellasse. 

16. Cometes stella dicta est, eo quod comas lumi- 
nis fundat ex se.Quod genus sideris quando apparue- 
rit, aut pestilentiam, aut famem, aut belia significat. 

17. ^ Cometce aulem Latine crinita^ appellantur, 
quod in modumcrinium flammasspargunt, quas Sioici 
dicunt esse ullra xxx, quarum nomina ct effectus qui- 
dam astrologi scripserunt. 

18. Lucifer dictus, eo quod inler omnia sidera plus 
lucem ferat; est autem unus ex planetis. Hic proprie et 
jubar dicitur, eo > quod jubas lucis effundat, sed et 
splendor solis et lunae, ac stellarum, jubas vocatur, 
quod in modum jubo! radii ipsorum extendantur. 

19. ^ Hesperus stella occidentalis, quam cognomi- 
natam perhibent ab Hespcro Hispaniae r«*ge.Est autem, 
et ipsa ex quinque steilis planetis, noctem ducens, et 
solcm sequens. Fertur auiem quod haec stella oriens 

quod ortu suo primae navigationis tempus osten* 
dant. 

K Siriuspropter flammas candorem.Qmsivc pro Si- 
rius hoc ioco legerunt (ut cst in plerisque omnibus 
Manusc.) offecii eorum luminibus in cq?iiculaei can^ 
dore vocis similiimlo, neque adverleruni asipiav can- 
dcre esse ei splendere, Isidorumque qui aniea Cani- 
culaquceei Syrius dixisset, nunc uiriusque nominis 
rationem reducre. Gum praesertim in Arat. com- 
mentariis, unde sunt haec ita scriptum sit : Sirium 
autemstellam vocatam putantpropterflammoe can- 
dorem, PostremoCodicumvarieias (iiaminquibusdam 
sive, in aliis aut (in aliis vel) ipsos saiis coarguil, est 
vero proprie Sirius (ut aitServ., iEn. x) i»tella in ore 
canis. 

** Cometa* autem Latine crinitas, Serv., iEn. x : 
Comet(e Latina: crinitasappellantur^et Stoici dicunt 
has stellas esseultra xwii.quarum nomina eteffeC' 
tus Avienus, qui iambicis scripsit Virgilii fabulas^ 
memorat. Sed Isid. forte ultra xxx scnpsii, ueglecio 
miriori n»i'ncpo. 

* Quod jubas luc. E Serv., /Ea. iv, Ita portis ju- 
bare ex d. 1. 

i Hesperus Serv., .En. i et iii. 



iSl 



ETVMOLOGIARUM LIB.III. 



m 



Luciferum, ocscidens vesperum facit, de qua Slatius : a riat , est enim hoc tempus caniculariura dierum. 



...et alterno deperditur udus in ortu. 

104I 20. Planetae stellte sunt quae non sunt fixse 
ia coelo, ut reliquae, *sed in aere feruntur. Diciaeau- 
tem planetas ii^b x^; TaavTjs, id est, ab errore. *» Nam 
ioterdum in Austrum, interdum in Seplentrionem, 
plerumque contra mundum, nonnunquamcum mundo 
feruQtur. « Quarum nomina Graeca budi Phaeton, 
Phffinoa, Pyrois, Hesperus, Slilbon. 

21. Ho8 Romani nominibus deorum suorum, id 
est, Jovis, Saturni, Mariis, Veneris alque Mercurii, 
ftacraverunt. ^ Decepii enim, et decipera volentes, 
ia eorum adulationem qui sibi aliquid secundum 
am«rem s^culi praestilissent, sidera ostendcbant ia 
coelo, dicentes quod Jovis esset illud sidus, et illud 



29. Libram autem vocaverunl ab aequalitate men- 
sis ipsius, quia octavo Kal. Octobris sol per illud 
signum currens8equinoctiumfacit,Unde ctLucanu» : 
Ad juxtce pondera Librce. 

30. Scorpium quoque et Sagitlarium propler ful- 
gura mensid ipsiug appellaverunt. Sagittarius vir 
equinis cruribus deformatus, cui sagittam et arcum 
adjungunt, ut ex eo mensis ipsius fulmina demon- 
strentur. Unde ct Sagittarius est vocalus. 

31. Capricorni figuram ideo inter sidera finxerunt, 
propter capram Jovis nutricem, cujus posteriorem 
parlem corpoiis in cffigiem piscis ^ ideo formave- 
runt, ul pluvias ejusdem temporis designarent, quas 
solet idem mensis plerumque in extremis habere. 



Mercurii, ct concepta est opinio vanilatis. Hanc opi- n 32. Porro Aquariuni et Pisces, ab imbribus lem- 

~;,>«_^-^ ^-_.^_:^ U:_l.^1 _ ___c 'a r*\- i A a!a ■* A j»' «•!••• 



nioDem erroris diabolus confirmavit, Christus evertit. 

82. Jam vero illa quae ab ipsis genlilibus signa di- 
cuntur, in quibus et animantium imago de stellis 
formatur, ut Arctos, Aries, Taurus, Libra, et huja»- 
modi alia, ii qui sidera praeviderunt in numerum 
stellarum, speciem corporis superstitiosa vanitate 
permoii, finxeruat, ex causis quibusdam deorum 
ftuoruni et imagines ct nomina conformantes. 

83. Nam Arietem primum sigaum, cui, ut Librae, 
mediam muadi lineam tradunt, propter Ammonem, 
Jovcm ideo vocaverunt, in cujus capite qui simula- 
cra faciunt Arielis cornua figunt. 

24. Quod signum gentiles ideo inter signa primum 
coastitucruot, quia in mense Martio, qui est anni 



porum vocaverunt. qnod hieme, quando in his signis 
sol vertilur, majores pluviae prof unduntur. Et mi- 
randa gentilium demenlia, qui non solum pisces, sed 
etiam arieles, et hircos, et lauros, ursas, et canes, 
cancros, et scorpiones in ccBlum transiulerunt; nam 
el aquilam et cygnum propler Jovis fabulas inler 
coeliastra ejus memoriae causa collocaverunt. 

lOO 33. Perseum quoque, et uxoremejus Andro- 
medam, posteaquam suot mortui incoelum receptos 
esse crediderunt, ila ut imagines eorum steliis de* 
signarent eorumque appellare nominibus non erubes- 
cerent. 

34. ^ Aurigam, etiam Ericlhonium, inter coeli astra 
collocaverunl, propter quod vidissent eum primum 



priocipium, solem in signo illo cursum agere dicunt, p quadrigas junxisse. Mirati sunl enim ingenium ejus 
* sed etTaurum inter sidera collocant, et ipsum in ad imiiationemsolis accessisse, etpropter hoc uomea 



hooorem Jovis, eo quod in bovem sit fabulose con- 
versus, quando Europam transvexit. 

ASI^ 25. ' Castorem quoque et Polluccm post 
mortem inler notissima sidera constituerunt, quod 
signum Gemiui dicunt. 

26. Caucrum quoque inde dixerunt, eo quod ad 
id signum mense Junio sol dum veneril retrogradi- 
tur io modum cancri, brevioresque facil dies ; hoc 
eoim aaimai incerlam habet primam partem, deoi- 
que ad utramque partem gressum dirigit, ila ut prior 
pars sit posterior, et posierior prior. 

27. Leonem ingenlem Hercules in Gra^cia occidit, 
el propter virtutem suam bunc inter duodecim si- 



ejus post mortem inter sidera posuerunl. 

35. SicCalisto, Lycaonis regis filia, dum a Jove 
compressa, et fabulose a Junone in ursae fuisset spe- 
ciem versa, quje Graece d[pxroc appellatur, post in- 
lerfectionem ipsius nomeu ejus Jovis ^ cum filio in 
stellis septentrionalibus transiulit, eamque Arcton, 
filium autem ejus Arctophylaca appellavit. 

36. Sic lyra pro Mercurio in coelum locata. Sic 
Centaurus Chiron, propter quod nutrierit -fiscula- 
pium ct Achillem,inter aslra dinumeratus est. 

37. Sed quolibei modo superstiiionis haec ab ho- 
minibus uuncupenlur, sunt tamen sidera, quae Deus 
in muudi principio condidil, ac certo molu di- 



fraa cooslituit. Hoc signum sol cum attigerit, nimium ri stinguere tempora ordinavit 



calorem njundo reddit, et annuos flatus Etesias facit. 

28. Yirginis etiam signum idcirco intra aslra col- 

locaveruul, propter quod eisdem dicbus in quibus sol 

per illud decurrit, lerra exusta solis ardore nihil pa- 

* Sed in aere fer. Ut muliis est visum. Vid. Plin., 
lib. II. 

* Nam interdum ad Ausi. Verba Serv., Georg. i, 
ad versum : Quos ignis cceli Cyllcn, 

* Quorum vomina Grcec. Sive haec ex Hygino, sive 
e Cicf-rone sumpta sinl, illud certum est, Phaetonta 
Isidoro Don esse Saiuruum, ul sibi con^tet. Nani 
cap. 65, Phaetonta xii annis cursum explere dixit, 
Saturnum vero xxx. Itaque frustra in hoc (Icctissi- 
mus vir laboravii. Vidc Plutarch., ii de Piac, et 
Capell. vni de Pianet. Orb. 



38. Horum igitur signorum observaliones, vel 
geneses, vel caelera superstitiosa, quae se ad cogni- 
tionem siderum conjungunt, id esl, ad notitiam fato- 
rum, el fidei nostra^ sine dubilationa coutraria sunt ; 

** Decepti. e et deciperevol. Ex Aug., in ps. xciii. 

« Sed et Taurum. Ex Arat. Comm. 

' Castorem. Ex Hygini Aslr. lib. ii. 

» Ideo formaver. Al., hnxerunt. 

^ Aurigam etiam Erichihon. Hygini lib. ii. 

* Jovis cum filio. Jovis in recto casu etiam ususest 
Arati interpres, et Petronius; noius etiam de diis 
Ennianus versus : 

Juno, Vesta, Minerva,Ceres, Diana, Venus, Mar' 
Mercurius, Jovis, Neplonus , Vulcauus, ApoUo* 



m 



S. ISmORI HISPALENSISEPISCOPI 



184 



sic ignorari debenta ChristiaQis ut nec scripta esse 
videaniur. 

39. Sed nonnulli, siderum pulcbritudine et cla- 
ritate pellecii» in lapsus steliarum caecatis mentibus 
corruerunt,ita ut per supputationes noxias, 1S7 quao 
mathesis dicitur, eventus rernm praescire posse co- 
nentur; quos uon solum Ghrislianae rcligionis docto- 
res, sed etiam gentilium, Piato, Aristoteles, atque 
alii, rerum veritate commoti, concordi senteutia 
damnaverunt, dicentes confusionem rerum potius de 
tali persuasione generari. 



40. Nam si (ut dicunt) genus humanum ad varios 
actus nascendi necessitate premitur, cur, aut laudem 
mereantur boni, aut mali legum percipiaotultionem? 
Et quamvis ipsi non fuerint coelesti sapieniiae dediti, 
veritaiis lamen tcsiimonio, errores eorum merito 
periulerunt. 

41. Ordo autem iste septem saeeularium disciplina- 
rum idco e philosophis usque ad aslra perductus est, 
scilicet, utanimos saeculari sapientia impiicatos a ter- 
reuis rebus abduceret, et in superna contemplatione 
coUocaret. 



LIBER QUARTUS. 

DE MEDICINA. 



CAPUT PRIMUM. 

De medicina. 

1. Medicina * est quse corporis vel tuetur vel re- 
staurat salutem, cujus materia versatur in morbis et 
vulneribus. 

2. Ad haoc itaque pertioent, non ea tantum quas 
ars eorum exhibet qui proprie medici nominantur, 
i*sed etiam cibus, etpolus,et tegumen; ISS defensio 
denique omnis, atque munitio, qua corpus nostrum 
adversus externos ictus casusque servatur. 

CAPUT II. 
De nomine ejus. 
1. Nomeu ° autem medicinae a modOy id est, tem- 
peraroento impositum a^stimatur, ut non satis, sed 
paulatim adhibeatur. Nam in multo contristatur na- 
tura, mediocri antem gaudet ; unde et qui pigmcnta et 
antidota satisvel assidue biberint, vexantur. Immode- 
ratio enim omnis, non silutem, sed periculum affert. 

CAPUT III. 
De inventaritms medicince. 

1. Medicinse ^ antem artis aucior ac rcpertor apud 
Graecos perhibetur Apollo. Hanc iilius ejus ^scula- 
pius laude vel opere ampliavit. 

2. Sed postquam fulminis ictu iEscuIapius interiit, 
interdicta fertur tS9 medendi cura, etars simul cum 
auctoredefecil, latuitque per annos pene quingentos, 
nsque ad tempus Artaxerxis regis Persarum. Tunc 
eam ® revocavit in luccm Hippocrates, ' Asciepio 
patre genilus in insula Coo. 

CAPUT IV. 
De tribus hceresibus medicorum. 
i . Hiitaque ^ tres veri tolidemhaereses invenerunt. 

Cap. I. — * Medicina, Coelium Aurelianum ferc 
secutus ostin hoc libro. 

*» Cihus, etpotus,et tegumen, Al., cibi, et potus 
tegmen, et tegumen, Al., regimen, et tegmen, nt»s 
regimen ex varictate scriplurae tegmen et iegumen 
irrcp-^isse putamus. 

Cap. II . — ■*' Nomen autem medicince a modo. Non 
tani rie veriloquio laborasse quam occasioncm in voce 
quaisisse videtur, ut reliqua iiiforret. Id enim 91X0- 
aovoTepov, quod rt Plalo ct Varro persiepe faciunl. 

Cap. III. — •* Medicinw autem artis, Soranus, in 
prcpfat.lsagoges: Medicinam quidem invenit kpollOy 
amplificavit /Esculapius^ perfecii Hippocrates. 



Prima, Methodica, inventa est ab ApoIIine, quae rcme- 
dia seclatur et carmina. Secuoda, ^ Empirica, id est, 
experientissima, inventa est ab iEsculapio, quse non 
indiciorum signis, sed solis constat experimentis. Ter- 
tia, Logica, id est ratiooalis, inventa ab Hippocrate. 
2. Iste enim, discussis aetatum, regionum vel 
segritudinum qualitatibus, artis curam raiionabiliter 
perscrutaius est. Empirici enim experienliam solam 
sectantur; logici experieniise ratiooem adjungunt; 
methodici, nec elementorum rationem observant» 
nec tempora, nec setates, nec causas, scd solas 
morborum substantias. 

110 CAPUT V. 
De quatuor humoribus corporis. 

1. Sanitas est integriias corporis, et tcmperantia 
natura) ex calido et humido, quod est saoguis ; unde 
ct sanitas dicta est, quasi sanguinis status. 

2. Morbi generali vocabulo omoes passiones cor- 
poris continenlur, quod inde veteres morbum nomi- 
naverunt, ut ipsa appellatione mortis vim quae ex eo 
nascilur demonstrarcnt. Inter sanitatem autem et 
morbum media est curatio, quse nisi morbo congruat, 
non perducil ad sanilateiu. 

3. Morbi autem omnes ex quatuor nascuntur hu- 
moribus, id est, ex sanguine, et fclle, melancholia. 
et phlegmale. Sicul autem quatuor elementa, sic ct 
quatuor humores, et unusquisque humor suum ele- 
montum imitatur : sanguis aerem, cholera ignem, 
uielaucholia terram, phlegma aquam. Et sunt quatuor 
humores, sicut quatuor elemeota, quse consrrvant 
corpora nosira. 

4. ^ Sauguis ex Graeca et>'moIogia vocabulum 

• Revocavit in lucem. Plin , lib. ix, cap. \ : Tum 
vero eom revocavit in lucem Hippocrates genitus in 
insula Coo imprimis clara, et valida, et jEsculapio 
dicata, 

' Ascleuio patre, Qni iuit sanguiuis fortasse auctor 
ultimus. Nam ab iEsculapio nonus, decimiisve fuisse 
dici lur Hi ppocrates, filius vero Horacl id« et Phencreta». 

Cap. IV. — « Itaque tres viri, Vid. Celsi pra^fatio- 
uem ad lib. de Re niedic. 

1* Empirica, id est, experientissima, Potuii cum 
Plluio experimentosam dicen\ 

Cap. V. — ^ Sanguis ex Grasc, etyfi%olog» ^knh xoO 
^av, sive ^^v, quod eal vivcre. 



185 



ETYMOLOGIARUM LIB. IV. 



186 



sumpsit, quod vegelel, el sustcnlet, et vivat. Chole-a sio cerebri, cum oblivione, el somno jugi, veluti 
ram Grseci vocaverunt, quod unius diei spatio termi- slertentis. 



netur, unde et cholcra, id est, fellicula nominata est, 
• hoc est, fellis eflusio ; Graeci enim fel yioXr^^ dicunt. 

5. Melanclioiia dicta co quod ex nigri sanguinis 
fece admista sit abundautia fellis. Grasci enim [liXav 
nigrum vocant, fel autem y^oXri^ appellant. 

6. ^ Sanguis Latine vocatus, quod sit suavis; unde 
et homlnis 171 quibus dominatur sanguis, dulccs 
et blandi sunt. 

7. ® Phlegma autem dixerunt, quod sit frigidum. 
Graeci enim rigorem ^x^Yjiova appellant. Ex his qua- 
tuor humoribus reguntur sani, ex his laeduntur 
infirmi. Dum eoim amplius eitra cursum naturse 
creverint, aegritudines faciunt. 



6. * Syaanche a continenlia spiritus et praefoca- 
tione dicta. Graeci enira auvd^eiv continere dicunt ; 
qui enim hoc vitio laborant , dolore faucium prsefo- 
cautur. 

7. Phlegmone est fcrvor stomachi cum extensione 
et dolore. Nam cum coeperit fieri, inquietudo el fe- 
bris conscquilur. Uode et dicta est ^Xey^ov^ inh toiS 
^XiYEiv, id est, inflammare ; sic enim sentitur,el inde 
nomcn accepit. 

8. Pleurisis est dolor lateris acutus , cum febre et 
sputo sanguinolenlo. Latus enim Grsece nXsupov di- 
citur, unde ct pleuritica passio nomcn accepil. 

9. Peripneumoniaestpulmonis vitium, cum dolore 



8. Ex sanguine autem et felle acutae passiones d vehementi et suspirio ; Graeci onim pulmonem oeO- 



nascuntur, quas Graeci ilU vocant. Ex phelgmate 
vero et melancholia veteres causae procedunt, quas 
Grseci xp^via dicunt. 

CAPUT VI. 
De acutis morbis. 

i. Oxea est acutus morbus, qui aut cito transit, 
aut celerius interGcit, ut ^ pleurisis, phrenesis; 6^\j 
enim acutum apud Graecos, et velocem significat. 
Xp6via est prolixus corporis morbus, qui multis tem- 
poribus remoratur, utpodagra, phthisis; xp6vo( enim 
apud Graecos tempus dicitur. Quaedam autem passio- 
Des ex propriis causis nomina accepcrunt. 

2. «Febris a fervore dicitL est, est enim abundantia 
caloris. 



(xova vocant, unde et aegritudo dicta est. 

10. j Apoplexia est subila effusio sanguinis , qua 
suffocali intereuot. Dicla autem apoplexia, quod ex 
lelhali percussu repentinus casus fut. Graeci enim 
percussionem dir:67cXr,^iv vocant. 

11. Spasmus Latiue conlraclio subita partium aut 
ncrvorum, cum dolore 173 vehcmenii. ^ Qunm pas' 
sionem a corde uomioatam ilixerunl, quod in nobis 
principatum vigoris habet. Fit autem duobus modis, 
aul ex repletione, aut ex inanitione. 

12. Tetanus ^ majorum est contractio nervorum a 
cervice ad dorsum. 

13. ^ Telum, lateris dolor est, dictum est au- 
tem ita a medicis , quod dolore corpus transver- 



3. Phrenesis appeliata, sive ab impedimento men- r beret, quasi gladius, 



tis, quia Graeci mentem fp^va^ vocant, seu quod den- 
tibus infrendanl, nam frendere est dentes concutere. 
' Est autem perturbalio cum exagitatione et demen- 
tia ex cholerica vi effecta. 

4. ' Cardiace vocabnlum a corde sumpsit, dum ex 
aliquo timore, 179 aut dolore afficitur. Cor enim 
Graeci xap^Cav vocant. Est enim cordis passio cum 
formidabili metu. 

5. ^ Lethargia a somno vocala. Est enim oppres- 

* Hoc est effusio fellis» Coelius, lib. iii Acutar., 
cap. 19 : Choleram passionem aiunt quidam nomi' 
natam a fluore fellis, velut fellifluam passionem, 
nam cholera fel appellant, rheam fluorcm. 

^ Sanguis Latine, Haec omnes libri habent, sed ve- 
risimile est tenlasse quoque Laiinam eiyinologiam 
reddere, quam etiam repeiil lib. xi, cap. 1. n 

* Phlegma autem, quod sit frigid. KaV dlvTf^paaiv. *• 
Recte namquc Coelius, lib. iii Trad. cap. 1 : Multa 
(inquit) medici contrarias interpretationis vocabula 
sumpserunty ut fella, quce Grasci glyce vocant^ velut 
dulcia, cum sint amarissima. Alioquin ^\i^[ka. ab 
Homero xauaa appellari, ait Pollux.; ct cap. seq.Isi- 
doro ipsi phlegmon inflammans est. 

Cap. VI. — ^ PleurisiSi phrenesis. — Pleuritis.phre' 
nitis, perpetuo apud Ccelium. 

* Febris a pervore. Ila Varro apud Non. 

' Est autem perturhatio cum exag. — Rom. Cod., 
Perturbatio mentiscum agitatione. 

s Cardiaca. Coel., lib ii Acut., cap. 34. 

•* L<;//iar^ia. Idcni. lib. ii Acut., cap. 1 : Grwci le- 
then oblivionem vocant , argian vacalionem, quam 
corpori atque animas ingerit vis supradictce passio^ 
nis. Quse verba non ab Isidoro, qui naticnes captaret. 



14. Ileos, dolor intestinorum, uiide et ilia dicta 
sunt ; Graecc enim tlksv* obvolvere dicitur : quod se 
intestina prai dolore invoivant. Hi et torminosi di- 
cuutur ab intestioorum lormento. 

15. ° Hydrophobia, id est , aqua; metus ; Gneci 
enim G^wp aquam vocant , ^^Scv timorem dicunt ; 
unde et Latini hunc morbum ob aquse metum lym^ 
phaticum vocani. Fit autem , vel ex canis rabidi 
morsu, ^ aul ex ejus spuma in terram projecta, 

seda librariis omissa credebat Chacon. 

* Synanche. Ex eod. lib. iii, cap. 1. 
j Apoplexia. Ex cap. 5. 

^ Quam passionem a corde nominatam,\(i est, or- 
tam ; oriuntur enim ncrvi a cordc sccundum Aris- 
totelem. 

* Majorum contractio nervorum. Coel., lib. iii, 
cap. 6 : Nervorum majoru7n, quos T^vovca; vocant^ 
levis tensio. In uoslris tamen libris, myor contractio, 
mcndoso. 

»» Telum. Serenus : Est et vis morbi quod telum 
commemoratur^ cum subito furor insanus fuerit in- 
citus iciu. 

" Hydrophobia. Coel., lib. iii, cap. 9. 

® Aut ex ejus spuma. Cum aeris spuma legeretur 
in omnibus tere libris, Rodericus Fonlejus, medicus 
doctissimus, cx iEliam., lib. ix de Hist. Anim., ejus 
spuma\ogiMid\im admoruiil, cujus conjecturam com- 
probarunl Mcjoraden. liber, cl Conchensts Hispano 
sermone conscriplus, in i[UO ; o de la espuma de 61 
caida en tierra. Scd cum iu reliquis omnibus libris 
ex aeris spuma legalur, Cceliusque , c]uem Isidorus 
plane scquitur , ex solius aspiratioois odore, ex 
rabido cane adducto quosdam in hanc passionem 



i87 



S. ISIDORI HISPALENSIS BPISCOPI 



188 



^aam si homo , vel bestia teiigerit , aut dementia 
repletur, aut in rabiem verlitur. 

16. Carbunculus dictus, quod in orlu suo rubens 
sit, ut rgnis, postea niger, ul carbo exstinctus. 

47. Pestilentia est contagium, qood dum uoum ap- 
prehenderit, celeriter ad plures transit. Gignitur au- 
tem ex corrupto aere, et in visceribus penetrandoin- 
nititur. Htxc et^i plerumque per aereaspotestatesfiat^ 
tamen sinearbilrioOmnipotentis Dei omninonon fit. 

17-i 18. Dicta diuiem pestilentiai quasi pastulen- 
tia^ quod veluli incendium depascat, * Et toio des- 
cendat corpore pestis, Idem et contagium a contin- 
gendo, quia queraque tetigerit, poHuit. 

19. b Ipsa et inguinaria ab inguinum percus- 
sione. Eadem et lues a labe , et luctu vocata, < quae 
tanto acuta est, ut non habcat spatium tcraporis, 
quo aut vita speretur, aut mors, scd repentinus !an- 
guor simul cum morte venit. 

CAPUT VH. 
De chronicismorbis, 

1 . Chronia est prelixus morbus, qui multis tem- 
poribus remoratur , ut podagra, phlhisis , xp6voc 
enim, apud Graecos tempus dicitur. 

2. ^ Cephalea cx causa vocabuliun liabet, capitis 
enim passio est ; Graeci enim caput xtfoX^v vocant. 

3. * Scotoma ab accidenti nomen sumpsit, quod 
repentinas tenebras ingerat oculis , cum vertigine 
capitis. Yertigo antem est , quotiescunque ventus 
consurgit, et terram in circuitum mittit. 

4. Sic et in vertice hominis arteriae et venae vento- 

dicat devcnisse , cum v( nenosus aer adducitur, et 
vitahbus inseritur parlibus, aeris quoque mentioncm 
ab Isidoro factam verisimile nobis fit. A. Augusli- 
nus, vel oris^ vd ejus probabat. 

• Et toto descend, e, p. Ex v. Mn. 

» Ipsa et inguinaria, Yid. Paul Diacon., de Ingui-> 
naria nova Ilaliie peste aote Justinianum. 

^ Qua? tanto acuta est, Gothicismus frequens, ncc 
Isidori fortasse, sed librariorum. 

Cap VII.* Cephalea, Coel., lib. i TarJ., rap. 1 : 
Cephalea a parte corporis quas patitur passionem 
nomen accepiL 

• Scotoma, Ex eod., cap. 2. 

' Prolunce cursucomitetur eos insania. Al. : per 
lunas cursum comitentur eos insidias damonum, 
Utraque scriptura retineri possit, ut prior lunationis 
(ut ita dixprim), poslerior larvationis notaiio sil. 

t Ipse est morbus comitialis idem major, Fest., in 
Prohibere comitia, etCeis., lib. iii. 

^ Et divinus, — Sacer potius; cujus appellationis 
multas rcddit causas Coelius Aurel., i Trad., cap. 4. 
Pejus tamcii in plcrisqne libris pro divinus, diutinus 
legitur. Nisi utrumque hoc subsequcnti passioni, id 
est, mania: aptemus. Ea enim et divinus morhus 
dicitur, et diutinus, Nam taMissima, ut CoeHus ait, 
passio est. 

' Eratautem apudRom, comitiorum dies solemnis 
III Kal, Januar. — In Kal, /anuar omnesCod.Itaque 
expun^rebat haec, ut aliena, absurdaque Chacon. Non 
enim Kal. Januar. comiiia haberi, cum is dies non 
comitialis, sed fastus esset. A. Augiistinus in hal, 
Januar. anteeasKalend. quibns initium magistratus 
erat irilrrprelabatur. Anton. Covarruvias vocom in 
ex nota iii faciam advertit. Idemque esse iii Kal. Ja- 
nuar, quod tertio Januarii die^ quo die (ut ait Caius 
in 1. Si caluitur, D. de verb. signif.) pro salute prin- 
cipis vota sascipietantur, eratque totius pop. Rom. 



A sitatem ex resoluta humectatione gignunt, et in ocu- 
lis gyrum fjciunt, unde ct vertigo nuncupata est. 

5. Epilepsia vocabulum sumpsit, quod mentem 
apprehendens pariter, etiam corpus possideat ; Graeci 
enim apprehensionem iTzxkt^lcLw appellant. Fit autem 
ex melancliolico humore, quolies exuberavit et ad 
cerebrum conversus fuerit. Haec passio et caduca 
vocatur, eo quod cadens aeger spasmos pa tiatur. 

6. Hos eliam vulgus lunaticos vocat, quod pro ' 
luna" cursu comitetur 175 eos insania; eadem et 
larvatio, Ipsc ^ est et morbus comiiialis idem ma- 
jor, ^ et divinus, quo caduci tenentur. Cujus tanta 
vis est, ut homo valens concidat spumetque. 

7. Comitialis autem dictus, quod apud gentiles, 
cum coniiiiorum die cuiquam accidisset, comitia di- 

n mittebantur. Erat ^ autem apud Romanos comitiorum 
dies solemnis iii Kal, Januar. 

8. Hania ab insania vel furore vocata. j Nam Grae- 
corum vetustas 17S furorem [jiavxixi^v appellabat, 
^ sive ab inamtate, quam Graeci [jiav(av vocaverunt, 
sive a rfiyma/ion^, quia divinare Graece p.avErv dicitur. 

9. Melancholia dicta cst a nigro felle; Gseci enim 
nigrum (ilXav vocant, fel autemxoXTjv appellai;t. Epi- 
lepsia autem in phantasia fit, melancholia in ratione, 
mania in memoria. 

10. * Typi sunt frigidae febres, quia luno; Latine 
forma^ atque status dicitur; est^enim accessionum 
vel recessionum revolutio per statuta temporum in- 
tervalla. 

11. Rheuma Graece, Latine eruptio, sive fluor ap- 

C eonventus jam inde a Numa usque celeberrimus, eo- 
demque modo dixisse Plutarchum, Ciceronem leriio 
die Kalendarum natum, quem Ciccro ipse iii Non. 
appellet. Is dies et nuncupatio votorum, ei solemoia 
imperatorum, el preecise vota et solemnia dicebatur. 
Sueton. in Aug., Capiiolin. in Perlinac, Tacit., iv 
et XV Ann., Terluil., in Ub. do Coron. Comitia autem 
non ea solum dici quae ad lefi^endos magistratus tie- 
rent, scd pro conventu popuii accipi solere, mani- 
festum est. 

j I^am Grcecor.vetustas.Ex eod. Ccel. lib., cap5, 
sed hsec confusa et periurbata sunt. 

^ Sive ab inanitale, quam Grasci {jiavCav. Ita inter- 
pretatur oavov et [laviav Eustaoh. u. ^, explicans vo- 
cem Tcapifopof. Ergo etiam apud Aureiian. inanitate^ 
pro iniquitate reponendum videri possit, subjicit 
enim : Quam appellant maniam, vel quod animumy 
sive mentem,ultra modum laxet, mtinon enftwdimis- 
sum, sive mollera appellant. Hispana quoquc iransla- 
D tio : es dicha ab inanitate; esto es^ de vaciamiento, 
6 de cosavaciay que los Griegos llaman manie, Adde 
quod Isid., lib. v, cap. 28 : Alii (inquit) j)uton( manc 
vocari ab aere, quia manus, id esf,rarus est^ atque 
perspicuus, \n eo vero cjuod superius Graece [xavuv 
divinare esse dixit, Golhicos libros sumus secuti. 

* Typi sunt frigidas febres, Ejccimus hinc illa {qu(e 
abusive appellantur ab herba qum in aquarmscitur), 
quamvis erant in omnibus libris, nequc enim du- 
bium quin huc nullo adducta sint consilio e libro 
XVII. Quod veio forma alque status e iibris scripsi- 
mus, statutum mallebat Chacon; vocari enim legem^ 
sive pragmaticam apud Jusiinianum tiStigv, Novell. 
Graec. 165, 166, edictumque vii TtSjcov TrpaYjiatucbv 
inscribi ; easdem quoque lcges formas Latme dici in 
I. Decernimus, c. de Sacros. bccles. A statutis ergo 
tcmpoiibus, et ea legc quam periodicse febresser- 
vant, T^Tcou; appellatas. 



189 



ETYMOLOGIARUM LIB. IV. 



190 



pellatar.Gaiarrhus esl fluor rheumse jugis ex naribus a facla ex multa infrigidatlooe, aut ia tolo corpore, 
qnse dum ad fauoes venerit ^p^^x^c vocatur, dum ad aut in parte. 



tboracem, vel pulmouem tct^oic, diciiur. 

12. * Goryza est quoties influxio capitis i> in ossa 
venerit narium, et ^ provocatiooem fecerii, cum ster- 
outatione ; unde, et coryza nomen accepit. 

177 43. Branchos est prsBfocatio faucium a frigi- 
do haraore. Graeci enim guttur ^pd^o^ dicunt, circa 
quod lauces sunt, quas nos corrupte brancbias di- 
cimus. 

14. Raueedo, amputatio vocis. Haec et arteriasis 
vocatar, eo qaod vocem raucam et clausam reddat 
ab arteriarum injuria. Suspirium nomen sumpsit, 
quia inspirationis difBcultas est, quam Graeci ^uo- 
Kvouw dicuDt, id est, prcefocationem. 



26. ^ Gachexia nomen sumpsit a corporis malo 
habitu ; xaxcS(av enim Graeci malam vexationem vo- 
caverunt. Fit autem hsec passio ex intemperantia 
aegrotantis, vel curatione mala medicantis, aut post 
segritudinem tarda resumptione. 

27. 1 Atrophia nomen accepit a diminutione cor- 
poris; nam Graeci nutrimenti cessationem dkpo^Cav 
dicunt. Esl enim tenuitas corporis ex causis latenti- 
bus, et pauiatim convalescentibus. 

28. * Sarcia cst superfluum carnis incrementum, 
quo ultra modum corpora saginantur; Grseci enim 
camem oipxa vocant. 

29. " Ischias, vocala a parte corporis quam vexat. 



15. "^ Peripneumonia a pulmonibus nomen acce* A Nam verlcbrorum ossa, quorum summitas iliorum 



pit. Est enim pulmonis tumor, cum spumarum san- 
gainearum effusione. 

16. Haemoptois, emissio sanguinis per os, unde 
et nomcn sumpsit, al^ka enim sanguis dicitur. 

17. Phthisis est alceratio, el tumorinpulmonibus, 
qui juvenibuB facilius evenire solet ; 96(01; autem 
apud Graecos dicta, quod sit totius corporis consum- 
ptio. 

18. • Tussis Gneceab altitvdine vocatur, quoda 
profundo pectoris vecuat, cujus coutraria est supe- 
rior in faucibus ubi uva distillat. 

19. ' Apostema a collectione nomen aocepit; nam 
collectiones Grseci apostemata vocaut. 

20. Empye dicta est apostema intrinsecus , vel 



initio terminatur, Grseci ^oxCa vocant. Fit autem de 
phlegmate quolies descenderit in recta ossa, et eflici- 
tur ibi glutinatio. 

30. <^ Podagram Graeci a reteniione pedum dicunt 
nominatam, vel a feraU dolore, siquidem omne quod 
immite fuerit abusive agreste vocamus. 

31. Arthriiicus morbus ab articulorum passione 
vocabulum sumpsit. 

32. Galculus petra est quae in vesica fit, unde ct 
nomen accepit. Gignitur autem ex maleria pbleg- 
matica. 

33. Stranguria dicta est, eo quod stringat urina- 
rum difflcultate. 

1711 34. Satyriasis, juge desideriam veneris cum 



in laiere, vel in slomacho, cum dolore. el febribu». t «'e-sione naturaliuni locorum. dicia pa^io a Satyris 



et tussi, et abundantibas sputis, et purulentiis. 

21. Hepaticus morbus a jecoris passione nomen 
accepit, Graeci enim jecur ^nap vocant. 

22. Lienosis a splene vocabulum sumpsit. Graeci 
orXT.v lien vocant. 

23. ^ Hydrops nomen sumpsit ab aquoso humore 
eutis, nam Graeci 6^a>p aquam vocaveruot, est enim 
hunior sabcutaneus, cum inflatione turgente, et an- 
helitu fetido. 

24. * Nephritis a renum langaore nomen accepit, 
Benes enim Graeci vs^pou? dicunt. 

llft 25. j Paraiysisdictaacorporisimpensalione, 

* Coryza,..quotiesinfluxio,'EZQR\,,\\\), n,cap. 7. 
*» In ossaven. — In osvcn n. R. Cod. 

^ Et provocationem. Ita Golh. omnes alii proefo^ 
cationem. Facilis lapsus ex digammo. 

^ Perineupmonia. Hanc superiori capitc intcr 
acutis posui(, alios ibrtasse scculus ; hic Coelium 
imitatnr, qui eam in tardis numoral. 

* Tussis Gr(pc. Nempe pio5, qiiasi fuf, s'Vft P((jaoc, 
aut puOo^. 

' Apostema a coUectione. — Collectionem vocaut 
recentiores quem Cclsus abcessum nominat. 

« Empye.C(p\. lib. 11 Tard., cap. 14 : Item empyira 
passio quod ex vomica coUectionis interioris puru- 
lenta per tussiculam excludantur sputa, 

* Hydrops. Ccel., lib. iii. Cdp. 8. 
Nephritis. Quae eiiam ^ia6)5xy.?. 

j Paralysis dictaa corp, imp. Ita omnes libri ; neque 



35. P Diarrhoea, jugis ventris fluxus sine vomitu. 

36. Dysenteria est divisio coniinuationis, id est, 
ulceratio intestini, Auc enim divisio est, lvxep« tn- 
testina, 4 Fil autem antecedcntc fluore, quam Graeci 
Aidf^^oiav vocant. 

37. ' Lienteria dicta, quod cibum tanquam per 
laevia iotestina nuliis obslantibus faciat prolabi. 

38. Golica passio nomen sumpsit ab intestino 
quod Grseci xwXov appellaot. 

39. Ragadea [Al. Ragadiae] dicuntur, eo qnod fis- 
surae sint rugis colleclse circa orificium. Hae et hse- 
morroides a sanguinis fluore dicise. Graeci cnim 
sanguinem a7(Aa dicunt. 

n decdt qui tueatur hanc lectionem, csse enim pen- 
sare ponderare. Laborare igitur suo pondere paraly- 
ticos, qiii aegre suos artus (^t ait Seneca) molianiur. 
Nobis illud suspicari venit in meotcm, ex librarior. 
compeiidiis natum csse vit'um. Fuisse enim poiuit ; 
dissolutio corporis impensafionem, id esl, disso- 
lulio corpori^ imp clicus actioriem. 

^ Cachexia. Ccel., lib. iii, cap. 6. 

' Atrophia. Mem, lib. 11, cap. 14,etlib.iii. cap. 7, 

" Sarcla. lia lib. oinues. Goel., polysarciu. 

" Ischias. Mom, lib. v, cap. i. 

° Podagra. Ibid., cap. 2. 

P Diarrhoea. Diarrhoea cl satyriasis in acuiis nu- 
meraiitur a Coelio. 

4 Fit autem anteced. /*., clc. Verba sunt Goelii, 
lib. IV, cap. 6. 

» Per lcevia intestin. Al., lenia. 



191 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



192 



CAPUT VIII. 



De morbis qui in sujperficie corporis videntiir. 

i. Alopccia est capillorum fluor circumscriplis 
pilis fulvis ^ aeris qualitalem habentibus : vocata hoc 
nominc a similitudine animalis vulpeculae, quam 
Graeci diXeonExa vocant. 

2. Parotides sunt duritise, vel collecliones, quae cx 
febribus, tSO vel aliqao alio nascantur in aurium 
vicinitate ; unde et TcapuTfBec sunt appellata^, taxa 
enim Graece auriculos dicuntur. 

3. Lentigo, vestigia macularum parvula in rotun- 
ditatem formnta, a specie lenticulse dicta. 

4. ^ Erysipelas est quam Lalini sacrum ignem 
appcllant, id est, cxsccrandum per antiphrasim. Si- 
quidem iu superficie rubore flammeo ° cutis rube- 



A ut omnia uniiis coloris quamvis adulterini faciat. 

12. Elcphantiacus morbus dicilur ex similitudine 
elcphantis,cujus naturaliter dura et aspera pellis no- 
men morbo in hominibus dedit, quiacorporis super- 
flciem similem facit elephantorum cuti, sive quiain- 
gcns passio est, sicut animal ipsum, ex quo deriva- 
tum ducit nomen. 

13. ' lcteris Graece appellatur acujusiam animalis 
nomine, quod sit coloris fellis. Hunc morbum Latini 
arcua/um appellanl ad similitudinem coelestis arcus. 
Auruginem vero Varro appellari ait a colore auri. 
% Regium autem morbam inde aestimant dictum,quod 
vino bono et regalibus cibis facilius curetur. 

14. *» Canccr a similitudine maritimi animalis vo- 
catum vulnus(sicut medici dicunt) nuUis medicamen- 



scit. Tunc moto rubore quasi ab igne vicina inva- g ^jg sanahile. Aut ergo pr«cidi solet a corpore mem- 



duntur loca, ita ut etiam febris exciietur. 

5. Serpedo esl rubor cutis cum pustularum ex- 
stantia, et nomen sumpsit a serpendo^ eo quod ser- 
pat per membra. 

6. Impetigo est sicca scabies, prominens a cor- 
pore, cum asperitate et rotunditate fcrmse. Hane 
viilgus sarnam appellat. 

7. Prurigo vocata a perurendo et ardendo. 

8. Nyctalmus est passio qua per dicm visus pa- 
tentibus ocalis denegatur, et nocturnis irruentibus 
tenebris redhibclur, aul, vcrsa vice (ut plerique vo- 
lunt], die redditur, nocte negatur. 

9. ^ Verrucae aliud sunt, saiyriasis aliud. Verrucae 
singulntim sunt, satyriasis vero una fortior, ac circa 
ipsam plures inveniuntur. 



brum ubi nascitur, ut aliquanto diutius vivat, ISft 
tamen inde morlem quamlibet tardius affuturam. 

15. Furunculus esl lumor in acutum surgens, di- 
ctus quod ferveat, qmsi ferifunculus ; unde etGrae- 
ce dfvOpa^ dicitur, quod sit ignitus. 

16. » Ordeolus est parvissima, et purulenta col- 
Icctio in capillis paipebrarum conslituta, in medio 
lata, et ex utroque conducta, hordci granum simi- 
lans; unde et nomeu accepit. 

17. i Oscedo est qua infaotum ora exulcerautur, 
dicta ex languore osciiantium. 

18. Frenusculi ulcera circa rictum oris, similia his 
quae fiunt jumentis asperitate frenorum. 

19. Ulcus putredo ipsa, vulnus qiiod ferro fit quasi 



10. Scabies ei lepra. ulraque passio, asperitas Cvi. El ulciis, quod olet quasi olcus. 



cutis cum pruritu, et squammatione ; sed scabies 
tenuis asperitas et squammatio est. 191 Hinc de- 
nique nomen accepit, quae ita veluti purgamenla 
amittat. Nam scabies quasi squammies, 

11. * Lepra vero cutis asperitas squammosa le- 
pidi similis, unde et nomen sumpsit, cujus color 
nonc in nigredinem vertitur, nunc in alborcm, nunc 
in ruborem. In corpore hominis ita lepra dignosci- 
tur, si variatim inter sanas cutis partes color di- 
versus appareat, aut si ita se ubique diffundat, 

Cap. VIII. * Circumscriptisp. f. asris qualitatem 
habentihus. AI., aeris. Sed rojiciebat haec omnia, ut 
alicna, Chacon. 

^ Erysipelas. Ab lp\ vocc, augendi, et aisEaOai, 
putrescere^ Ipiai^KsXac vocnri quidam volunt. 

* Cutis ruhescit. AL, cutes rubescunt. 

* Verrucos aliud sunt, satyriasis. Editio antiqua 

Shthiriasis, Manuscripti omnes satyriasis hahent. 
lorbus ulcrque a verrucoso valde diversus. Quamvis 
satyriasis nomine, alia quoque morborum genera 
ab co dc quo superiori capite dixit signiticantur. Ut 
phthitesy aut phthiriasis velimiis. Euslachius facil, 
qui IX, 6, ad vt?rba c? M(Xy)Tov fyov, «^Oipwv T'opo;di*piT6- 
^uXXov : <PO£\p (inquil) axjxatvei ttjv Tcduv, xai tcu{ 
jmGvcu; Tfis 7:(xuo;. Quod si verum est, magna simili- 
tudo fOspo^, sive, ut loi^uitur Didymus, fOe^pai^, cum 
verrucis, Si quis satyriasis magis probat, Golhicos 
Codirc.-; aucfores habcal. 

* Lepidi similis. Id est, squammae. Cassius Fclix : 
Lepida species scabiei corticosa squammas in se os- 
tendens Grcece dictas lepidaSy unae nomen a Grceco 



20. Pustula est in superficie corporis turgida, ve- 
luli collectio. 

21 . ^ Papula est parvissima cutis erectio, circum- 
scripta cwm rubore, et ideo papula dicta, quasi pu- 
pula. Sirimpio... 

22. Sanies dicta, quia ex sanguine nascitur, exci- 
tato enim calore vulneris,sanguis in saniem vcrtitur. 
Nam sanies non fit in quocunque loco, nisi ubi san- 
guis advenerit, quia omne quod patrescit, nisi cali- 
dum, et humidum fuerit, quod est sanguis, putrefieri 

lepra accepit. Scribon., Larg. cap. 133 : Squamma 
ceris^ quam Grteci X6ir(8a vocant. 

' lcteris...a cujusd. animal. Galen., ab ictide 
mustella agresti. IMinius, ab ictero avicula. Gloss. : 
D Aurugo^ ?xTepi«. Hieronym., Amos. iv : ITpl^ id est, 
auru^iuem, omnes ictcron transtulerunt. 

* Regium. Plin., lib. xxii, cap. 4: Varro regium 
cognominatum morbum arquatum tradit quoniam 
mulso curetur, 

^ Cancer. Locus sumptus ex ^wg- lib ^xii, de Civit. , 
cap. 8 ; sed ulcu^ dicendus fuit potius quam vulnus 
cancer, siverepauloposl vulnus ab ulcere distinguit. 

* Ordeolus,..ex utroque conduct. Libri A. Aug. ex 
utraque parte conducta^ id est, ut ipse interpretaba- 
tur, angusta, et quasi conclusa, vei circumducta. 

j Oscedo. Duo morbi confundi videntur, oscedo ct 
quas Gracci d(oOa? vocanl. Ergo haec quidam Ita di- 
stinguebat : Oscedo dicta ex.Iangucrc oscitantium. 
Aphlhae,quibus infantium oraexuiceraulur. 

^ Papula^ q, PUPULA. AL, quasi papilla, Pupulas 
veteres pucllas diccbant laneas. 



193 



ETYMOLOGIARUM LIB. IV. 



194 



non potest. * Sanies aulem, et tabes sibi differunt. m vatur.Calhartica Graece, Lalinc puryatoria dicunlur. 
Floere enim sanie vivorum e*:t, tabe mortuorum. 9. ** Calapolia, co quod modicum polctur, seu in- 



23. Cicatrix est obductio vulneris, naturalem co- 
lorem partibus servans, dicla, quod obducat vulnera» 
atque obcaecet. 

193 CAPUT IX. 
De remediis et medicaminibus. 

1. Medicinse curalio spernenda non cst. ^ Mcmi- 
nimusenim et Isaiam Ezechise languenti aliquid mc- 
dicinale mandasse, et Paulus apostolus Timolhxo 
modicumvinum prodesse dixil. 

2. Guratio autem morborum tribus generibus con- 
stat : pharmacia, quam Lalioi medicamina vocant ; 
chirurgia, quam Latini manuum operationem appel- 
lant, manus enim apud Graecos x^Xp vocatur ; diaeta, 



glutiatur. Diamoron a succo mori nomen sumpsit, ex 
quo conficilur ; sicul diacodion, quia Ix tJ? xwSeCoc^, 
id est, expapavere fit; sicat diaspermaton, quia ex 
seminibus componilur. 

IQ. • Eiectarium vocatum, eo quod mollc sor- 
beatur. Trochiscus dictus, quia in modum rotulaR 
deformalur, tpoyb; enim Graece rota dicitur. ' Col- 
lyria, Latinc sonant, quod viiia oculorum deterganl. 
Epilhema, eo quod supcrponatur, aliis adjuloriis 
priecedentibus. 

11. Caiaplasma, eo quod ioductio solasit. Empla- 
strum, eo quod inducatur. Malagma, co quod sine 
igne macerctur et comprehendatur. Enema Graece, 



qoam Latini regulam nuncupant, est enim observa- n Latine relaxatio dicilur. ^ Pcssaria dicta, quod iatus 



tio legis et vitae. 

3. Sunt autem omnium curaiionum specics tres : 
primum genus diaeticum ; secundum pharmaceuticum; 
tertium chirurgicum. ° Diaeta est observatio legis et 
vitae. Pharmaciaestmedicamentorum curatio. Gbirur- 
gia est ferramentorum incisio ; nam fero exciduntur 
quae medicamentorum non senscrint medicinam. 

4. Antiquior autemmedicinaherbis tantumet suc- 
cis erat. Taiis namque medendi usus coepit; deinde 
ferro et caeteris medicamentis. 

5. Omnis autem curatio, aut ex conlrariis, aut cx 
similibus adhibetur. Ex contrariis, ut frigidum ca- 
lido,vel siccum humido, sicut et in homine superbia 
sanari non polest, nisi humilitate sanetur. 



mjiciantur. 

12. Medicinam jumentorum Chiron quidam Graecus 
invenit ; inde pingitur dimidia parte homo, dimidia 
equus. Dictus autem Chiron ^Tcb tcu x^^P^^*^^» Q^i^ 
chirurgus fuit. 

13. Criticos dics medici vocant, quibus, crcdo, ex 
judicio infirmitatis illud nomen impositum est, quod 
quasi judicent hominem, ct sententia sua, aut pu- 
niant, aut liberent. 

195 CAPUT X. 
De libris medicinalibus, 

1. Aphorismus est sermo brevis, integrum sen- 
sum propositae rei scribens. 

2. Prognostica praevisio aegriludinum, a prasnos- 



6. Exsimilibus vero, sicut ligamentum vel rotundo a cendo vocata. Oportct enim medicum ct praetcrita 



vulnerirotundum, vel oblongo oblongum apponitur. 
Ligatura enim ipsa non eadcm membris et vulneri- 
bus omnibus, sed similis simili coaptatur, quae duo 
etiam ipsa adjutoria nominibus suis significant. 

l.Nam an/trfo/um GraecCjLatine ex contrario da^ 
/um dicitur.Gontraria enimconlrariis medicinae ratione 
curantur. At contra ex simili, 194 ut Tctxpx, quod 
interprelatur amara, quiagustus ejus amarusest. Ex 
convenienti enim nomen accepit, quia amaritudo 
morbi amaritudine solvi solet. 

S.Omnia autem medicamenta ex propriis causis ha- 
bent vocabula . Hiera enim dicta quasi divina. Arteriaca, 
quod apta sint guttuns meatni, et tumores faucium 
et arteriarum leniant. Theriaca est antidotum ser- 
penUnum, quo venena pelluntur, ut pestis pestesol- n 

* Sanies autemy et tabus. £ Serv. JEn. viii, ad 
verb. Tormentigenus. 

Cap. IX. — ^ Meminimus enim et Isaiani. Verba 
sunt TertuII., in lib. de Coron. Milit. 

*^ Dia^ta observatio legis et vitas. — Leais cur dixerit, 
baud ita obviam. Sic apud Demosih. ^{aiTav iTciTpi- 
4ai, et apud Thucydidem SiaiTu>[jiai idcm essc quod 
?coXtT£uo(i.ai observarunt ante nos alii. 

** Catapotia. Scrib., Larg. cap. 87 : Catapotium, 
a est^ medicamentum quod non diluitur, sed, ita 
ut est devoratur. 

^ Electarium, Ita vocatur a Ccel., lib. iii, Acut., 
eao. 4 ; ectigma a Plin., lib. xx,cap. 14 et 22 ; quod 
suh lingua liquatur, a Cclso. 

' Collyria. *A7;b toO xwXOeiv tov poOv, id est, a pio- 
hibenda fluxione. 



agnoscere, et praesentia scire, ct futura praevidere. 

3. ^ Dynamidia potestas berbarum, id est, vis et 
possibilitas. Nam in herbarum cura vis ipsa ^tSva(Ai( 
dicitur. Unde et Dynamidia nuncupatur, ubi eorum 
mcdicioae scribuntur. 

4. Botanicum herbarium dicitur, quod ibi herbae 
notentur. 

CAPUT XL 
De instrumentis Medicorum. 
i. Enchiridion dictum, quod manu astringatur, 
dum plurima contineat ferramenia. /etp enim Graece 
manus vocatur. 

2. Phlebotomum ab incisione vocatum. Nam incisio 
Graece TO(i.^ dicitur. 
3 ^ Simile... Angistrum... Spatomele... 

g Pessaria. Ccls. lib. v, cap. 21 Ut ea quxfeminis 
subjiciunt Twaaou? Gra^ci vocant. Inde irsagipiov dimi- 
nulionis vox. Isidorus vero pessaria, quod pessum 
eant, dicta videtur existimasse. 

Cap.X. — ^ Dynamidia. Sic appellarunt recentio- 
res medici Caleni libros de Simplicibus medicament., 
servatque hodie Id nomen vctus eorum librorum ii> 
terpretatio. 

Cap.Xl. — ^Simile..,Angistrum...Spatomele. Ha- 
rum vocum interpretationes desunt. Z[klkni ususestin 
expurgandis vulneribus. Undeapi(XEU[iavocat Aristopb. 
in Ranis, quod abradilur. Indc ctiam apiiXdfov mi- 
nuendi forma. Angistrum medici, nunc uncinum di- 
cunt.Spatomele arl exploranda ulcera adhibelur; HiUn{, 
etiammeminit PoUux ad idcm opus. 



195 



S. ISIDORI HISPALENSrS EPISCOPI 



196 



4.^Guva,qn8eaLatinisasiif)ilitudine ^u^urHtofba A 6 Myrobalannm, quia fit ex glande adorata, de 



snspirio tr^n/05a vocatur. ISODeniqueanimata spi- 
ritu per igniculum.dehincpraecisocorpori superposita, 
omne quod intra cutem vel altius sesluat, sive humo- 
rem, sive sanguinem evocat io superficiem. Ciyster... 

5. Pila apinsendis seminibus, id est^ terendis. Hinc 
et pigmenta, co quod in pila et pilo aguntur, quasi 
pilagmenla. Est enim pila vas concavum, et medi- 
corum aptum usui, in qua proprie piisanse fieri et 
pigmenta concidi solent. 

6. Varro autem refert Pilumnumquemdaminltalia 
fuisse, ^ qui pinsendis praetuit arvis, unde et pilumni, 
et pistores. Ab hocergo pilum et pila inventa^ quibus 
far pinsitur, et ex ejus nomine ita appellata. Pilum au- 
tem est unde contunditur quidquid in pilam mitlitur. 



quo Horatius: 

Et pressa tuis balanus capillis. 
Oleum est purum, nullique rei admistum. Ungaen- 
tum vero est omne quod ex communi oleo confec* 
tum, aliarum specierum commistione augetur, odoris 
jucunditatem sumens, et longius redolens. 

7. Unguenta autem qusedaro dicuniur a locis, ut 
'Telinum, cujus JuHusCaesar meminilydicens: Cof" 
pnsque suavt Telino unguimus, Hoc conficiebatur in 
insula Telo, quae est una ex Cycladibus. 

IMIS.Sunt et quaedam ab inventorum nomine, ut 
Amaracinum.sNam quidam tradunt regiuni quemdam 
paerum, Amaracum nomine, complura unguentorum 
genera ferentem casu prolapsum esse, et majorem ex 



7. Mortarium^ quod ibi jam seniiina in pulvercm b commistione odorem creasse. Unde nunc optima 



redacta et mortua condiantur. 

8. ^ Coticula est, in qua circumducta collyria re- 
solvuniur, erit enim lenis. Nam aspera frangi polius 
quam resolvi collyrium facit. 

1§1 CAPUT XII. 
De odoribus et unguentis. 

1. Odor vocatus ab aere. 

2. Thymiama lingua Graeca vocatur, quod sit odo- 
rabile. Nam ihymus dicitur flos, qui odorem refert, 
de quo Virgilius : 

....redolentqne thymo fragrantia mella. 

3. Incensum dictum, quia igne consnmitnr dum 
offertur. 

4. Tetraidos, formulae incensi in longitudinem 
porrectse^ quae fiunt ex quatuor pigmentis. Quatuor r 
enim Graece TitTapa, formula tlh^ dicitur. 

5. Stacte est inceDsnm quod ex pressura manat, 
dictum a Graecis « dlTcb xou QrrdRJeiv, quod est manare, 
et distillare. 

* Guva. Ita meliores Cod. Aliicum Impress. anliq., 
Guvias.UlT^mque kctionemdefendunl viridociissimi. 
Qui Guvia volunt, ex errore iectionis Ciaecae vocis 
Sumfluxisse dicunt. Graecis namque ouxfa, vel oix(a 
cucurbita; permutari namque saepei et u,alteramque 
in alicrius locum immigrare. Chacon,qui Guva mal- 
lebat ex Cufa g pro c, et i; p.o /* di^ammo subeunti- 
bus faciuin Guva cxistimabal.Vocan ei)im cocurbitas 
leves, quse sine scarificalione auhibentur, a Graecis 
xo^^po^y et quidem nou mudo u pro f in Goihicis li- 
bris trequens, sed et lib. xix, cap. 19, in Cudice 
Oniensi perveiusto Gufia est, ubiin reliqui^ omnibus 



unguenta Amaracina dicuntur, sunt autem ex genere 
fiorum. 

9. Item aliaquse a materisB suse qualilate dicuntur, 
ntrosaceum arosa; Cyprinum a flore Gypri; undeet 
proprise materiae odorem referunt. 

10. Ex his quaedam simplicia unguenta sunt quae 
ex una tantum specie existunt, unde et sui nominia 
referunt odoratum, nt Anethinum: estenim sincerum 
ex oleo et anetbo tanium. Composita aulem sunt, 
quse pluribus admistis fiunl; unde et neminis sui odo- 
rem non habent; quia obtinentibus aliis quae admi- 
scentur, incertum odorem ducunt ^ „ 

11. Cerotum... 

Chalasticum.... 
Blariiatum.... 

CAPUT XUI. 

De initio medicinas. 
1. Quaeritur a quibusdam, quare inter caeleras 

Ne percuncleris fundus meus, optimeQuincti, 
Arvo pascat herum,an baccis opulentet ohvee, 
etc. 



^ Coticula, Al., citicula. A* Augusiinus, Cotyla. 
Plinius, lib. xxxi, cap. 9, de Sale: Ad hcec Hispa- 
niensis eligitur, contraque suffusionesoculorumcum 
lactc in coticulis teritur, 

Cap. XII. — • ijcb ToiS aTotCciv. Vet Cod. icapi Tb 
oxaxviv oral^eiv^id est, obtritum. AI. id est, optimum, 
' Telinum, cujus Jul, Cms» Ad Iibros de Aualog.. 
haec refert Fulvius Ursinus. Sed A. AugUbtious non 
Csesaris dictatoris,sed Strabonis Tragici verba puta- 
Guvia inslrumeutum fabror. De Cuphis porro i^aepe ii bai, cujus Cicero memiuit in Bruio, et Festus in 
Coeliu6,utIib.iv,cap.7: Cucurbitoi apponendoi leves^ ^ Propheias, quod senarius ipse prope inteffer nobis 
quasGrcecicuphas vocant;ei cap Biapj^ositiocucur- quoque persuadet. Integerautem fortassefuit: Cor' 



bitoi levis,quam Graicicupham vocant. Uidorum vero, 
qui cucurl)iias omnes a Graecis cuf>has vocari putarel, 
deceptum Ccelii lectione idem fatebatur. 
A suspirio ventosa. Satyricus : 
Jam uudumcapui hoc veutosacucurbitaquaerit. 
Et Theod. Priscianus, lib. ii, cap. 6 : His cucurbitai 
ventosas sunt imponendce. Celsus cucuibitas medici- 
nales appeilat. 

^ Pinsendis prcefuit arvis. Ita Cod. omnes, Herbis 
tameo legit Hispanusinterpres: Varrodice, quePiiO" 
mino fue un hombreyen Italia que mejor molia yervas, 
y mejor las amascUta, que todos los otros, Sed quia 
Irumento pinseqdo prDefuisse ait h^ervius, iuitio libri 
IX, arvisex hbrisreiinuimus^uiarmpro/^ruw^n/w 
ponatur, nt apud Horat. 



pusque suavi Teliniunguineunguimur.Telini rnemi* 
nii ciiam Tcrtuii. in hb. de Pali. et Athenaeus lib. 
XV, cap. ib, 

^Nam quidam tradunt regium quemd. puer.E 
Serv.,^0. I. 

** Ut cerotum chalasticum rConjuncle haec legebat 
Chacon ex Marcell., lib. deMe(lic.,cap. 35 : chalas^ 
ticum Olympiacum cerotarium in'signe;ei cap. 25: 
descriptio cerotichalc^tici, Aptid Priscianum vero, 
iib. II, cum chalaslici tomeoii, caiapiasmaiis , adju- 
torii, aquse, clysteris mentio fit,in his omnibus chalasti- 
ci,vox laxaudi vim habel.Martialum vero ab inventore 
dicunl appellaium, ut Maicelianum, dequo Martialis: 
Cujus olet toto pinguis coma Marceliano, 
£t splendeot vuiso brachia trita pilo. 



in 



libereles disciplinas medlciDse are non coniineatar. 
Propterea, quia illse singulares conlinent causas, ista 
yero omnium. Nam et grammatictm medicu? scire 
jubetur, ut intcliigere vel exponere possit quse legit. 

2. Simililcret rhetoricam, ut veracibus argumcntis 
valeat definire quse (raclal. Nec non el dialeclicam 
propter infirmitatum causas ratione adhibita perscru- 
tandas atque curandas. Sic et arilhmeticam propter nu- 
merum horarum in accessionibus et periodisdierum. 

3. NoD aliter et geomelriam propter qualilates re- 
gionum et locorum situs in quibus doceat quid quis 
observare debeat. Porro musica incognita ilii non 
erit, nam multa sunt quae in segris hominibus 189 



ETYMOLOGIARITM LIB. V. 198 

per hanc disciplinam faeta leguntur, sicut deDavid le- 
gilur, quia a spirita immundo Saalem arte modulatio- 
nis eripnit. Asclepiades quoque medictis phreneticum 
quemdam per aymphoniam prisiina? sanilati reslituit. 

4. Postremo et astronomiam notam habebit, per 
quam coniempletur rationem astrorum, et mata- 
tionem temporum, nam sicut ait quidam medico- 
rum, cum ipsorum qnalitatibus et noslra corpora 
eommutantur. 

5. Hinc est quod medicina secunda philosophia 
dicitur. Utraque enim disciplina tolum sibi hominem 
vindicat. Nam sicul per illam anima, ita per hanc 
corpus curatur. 



LIBER QUINTUS. 

DE LEGIBUS ET TEMPORIBUS. 



CAPUT PRIMDM. 

De atictoribus legum. 

i. Moyses ^ genti Hebraio.^ primus omnium divi- 
nas leges sacris Lilteris cxplicavit. ^ Phoroneus rex 
Graecis primus leges judiciaque constituit. 

2. ^ Mercarius Trismegislus primus leges JBgypliis 
tradidit. ^ Solon primus leges Alhcniensibus dedit. 
* Lycargus pnmus Lacedaemoniis jura ex Apollinis 
anctoritate confinxit. 

190 3. ' Numa Pomjdlius, qui Romulo successit 
io regnum, primus leges Romanis edidit; deinde 
8 cum populos seditiosos magistratus ferre non pos- 
set, decemviros legibus scribcndis creavit, qui leges 
ex libris Solonis in Latinum sermonem translatas xii 
tabulis exposuerunt. 

4. Fuerunt autem hi : Appius Glaudius, T . Genu- 
tios, P. Sexlius, Spur. Yeturius^ C. Julius, A. Manlius, 
Ser. Sulpiiius, ^ P. Guriatius, T. Romilius, Sp. Pos- 
tamius. Hi * decemviri legum conscribendarum electi 
sunL 

5. i Leges autem redigere in libris primus con- 

Cap. 1. — • Moyses genti Hebraicce. Ex Euseb. 
Chron. 

^ Phoroneus rex Grcecis. Qui fuit Argivor. Rex ii, 
ut ibid. tradidit Euseb. 

* Mereurius Trismeg, Lact., lib. i, cap. 16. 

^ Solon primus. Ante Solonem scripserat le^es 
Dracon. Sed populus Atheniensis uni boloai reip. 
initia accepta ferre solilus est. 

* Lucurgus. Aug., ii de Givit., cap. 16 : Quamvis Ly' 
curgus Lacedamoniisleges ex Appollinis auctoritate 
se instituisse confinxerit, quoa prudenter Romani 
credere notuerunt ; propterea non inde acceperunt. 

' Numa PompHy Virgil. : 

Nosco crines incanaque menta 
Regis Romani primus qui legibus urbem 
Fundabit. 

Quamvis Romulum et Tatium suas ante leges con- 
didisse dicant Pestus in Plorare, et Pompon., cap. 
2,'d. de Orig. Jur. 

* Cum populos seditiosos magistr. Ex lib. de Viris 
Illust. in Virginio, et seditiosus legeb it Cbacon ex 
veteribus quibasdam iibris. Nondum enim fuisse se- 
diiiosos m:)gistratus. 

^ P. Curiatus. Ex Livio et Cassiod. AI., Cu» 
ratius, 
^ Hi decenmr, leg. c. e. $. At non hi xii tab. aa- 



sul Pompeius instituere voluit, sed non persevera* 
vit, obtrectatorum mctu; ^ deinde Caesar coepit id 
facere, sed ante interfectus est. 

6. Paulatim autem antiquae leges vetustate atque 
incuria exoluerunt; quarum etsi nullus jam usus 
esl, notitia tamcn necessaria videtur. 

7. ^ Novse a Constantino Caesare coeperunt, et re- 
liquis succeJentlbus; 191 crantque permislae, et 
inordinatae. ^ Postea Thcodosius minor Augustus ad 
similiiudmem Gregoriani et Hermogeoiani Codicem 
factum conslitutionum a Coostantioi temporibus, sub 
proprio cujusque imperaioris tilulo, disposuit, quem 
a suo nomine Theodosiauum vocavit. 

CAPUT IL 
De legibus divinis et humanis, 

1. Omnes autem leges, aut divinae sunt, aut hu- 
manae. Divinae naiura, humanae moribus constant; 
ideoque hae discrepaot, quoniam alise aliis gentibas 
placent. 

2. ° Fas lex divina est; jus lex humana. ^ Trans* 
ire per alienum fas est, jus non est. 

ctores, aed his suffecii, excepto App. Giaudio. Gra* 
tianus, legum scribendarum cau^a. 

* Leges autem redigere. Uode hoc sumpserit, in- 
certura. A Cod. Tarracon. uoo abest vox Pompeius, 
Unde suspicabaiur A. Aug. C. primum scriptum 
fuisse, inae factum Consul, additumque ab aiiquo 
Pompeius ex margine. Gum C. Giceronem fortasse 
ostenderet, quem constat librum edidisse de jureci- 
vili ii arlem rcdigendo. Sed quod sequitur, non per» 
severasseobtrectatorum metu, nescio an satis in Cice- 
ronis personam cadat, cadit autem optime in Pom- 
peium, cujus potentia invidiosa et suspecta erat. 

^ Deinde Cces, Suet. in Julio. 

* Novce a Constantin. Cces, ccep, A. Aug. : Propter 
Thcodosianas, inquit, constitut., quarum collectio 
ex Christianorumprincipum constilutionibusconst,, 
eoque volumine Hispania utebatur (non Justiniani 
Codice) sumpto ex tribus Codicibus, in auibus leges 
Paganorum et Christianorum continentur. 

■» Postea Theodos. min. Sic etiam Ivo., part, iv, 
cap. 170, Decret. et lib. n, tit. 12, cap. 17, Panor- 
miae. Legitur etiam junior, in quibusdam Gr&tiani et 
Isidori libris. 

Cap. II. — ° Fas lex divina. E Serv., Georg. i, ad 
vers. Fas, et jura sinunt. 

* Transireper alienum. Ita Goth. Cod,; agrum 
addidit Gratianus. 



199 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



m 



CAPUT III. 

Quid differant inter sejus^ leges et mores, 
i. Ju8 * geoerale Domea est, lex autem juris est 

species. Jus ^ aulem dictum, quia justum. Omne 

autem jus legibus et moribus constat. 
tlM 2. Lex esi constitutio scripta. Mos csl ve- 

tustate probata consuetudo, sive iex non scripta. 

Nam lex a legendo vocata, quia scripta est. 

3. Mos autem longa consuetudo est de moribus 
^ tracta taniumdem. ^ Consuetudo aulcm est jus 
quoddam moribus insiitutum, quod pro lege susci- 
pitur, cum deficii lex. Nec differt, scriptura an ra- 
lione consistat, quando et legem ralio commendat. 

4. Porro *si rationelex constat, lexerit omnejam 
quod ratione cor.sliterit, duntaxat, quod religioni 
congruat, quod disciplina^ conveniat, quod saluti 
proficiat. Yocata autcm consiietudo, quia in com- 
muni est usu. 

CAPUT IV. 
Quid sit jus naturale. 
i. Jus, aut naturale est, aut civile, aut gentium. 
Jus naturale est commune omnium nationum, et quod 
ubique instinctu naturse, non constitutione aliqua 
habeatur, ut : viri et feminse conjunctio, ' liberorum 
susceptio et educatio, communis omnium possessio, 
et omnium una libertas, acquisitio eorum quse coelo, 
ierra marique capiuntur. 

198 2. Item depositae rei ' vel commodatse re- 
stitutio, violentiae per vim repulsio. ^ Nam hoc, aut 
si quid huic simile est, nunqnam injustum, sed na- 
turale, sequumque habetur. 

CAPUT V. 
Quid sit jus ciuile, 
1 . Jus ^ civile est, quod quisquepopulus, J vel civitas 
sibi proprium, ^ humana divinaque causa constituit. 

CAPUT VI. 
Quid sit jus gentium, 
1. Jus gentium est sedium occupatio^ sedificatio, 
munitio, bclla, captivitates, servitutes, postliminia, 

Cap. lll. — * Jus generale, E Serv., Mn. i, ad 
vers. Jura dabat, legesque viris, 

^ Jus autem dictum, quiajustum.TJlp.^ cap. 1. de 
Just. etjur. : Estautemjusajustitiaappellatum;ei 
Paal.,cap.li : Jusautempluribusmodtsdicitur, eic. 

^ Tracta tantumdem, Ita pleriquc Cod ; unus Tar- 
racon., tracta tantum, 

^ Consuetudo autem esti, q.m cEx Juliano,cap. 
32, de Legibus. Reliqua ex Tertull., lib. de Corona 
Milit. 

• Si rationelex constat, Ila apud Tertull. Al., con- 
sistat, ut iib. ii, cap. iO, et apud Gratian. 

Cap. iV. — ' Liberorum susceptio, Ita meliores 
Cod., non successio* Male enim aute procreationcm 
et educalionem successio collocareiur. 

«f Yel commodata restitutio. AL. commendatas 
pecunias, non perinde recte. 

^ Nam hoc. Paul., cap. 9, de Just. : Jus pluribus 
modis dicitur, uno modo cum u2, quod semper 
aquum, etbonum estjus dicitur, ut est naturale. 

Cap. V. — * Jus civile, Ex Caj., cap, 9, de Just. 
et Jur. 

j Vel civitas, Ex c. Omnis^ de Just. et Jur. D. 

^ Humana divinaque causa, Divim humanaque, 
Gratianus. Est autem posita conjunctio pro disjunc- 
tionc^ quod ncquc jurisconsultis insolens. 



B 



H ^ foedera, paces, induciae, legatorum non violando- 
rum religio, connubia inier alienigenas prohibita ; et 
inde jus gentium, quod eo jure omnes fere gentes 
utuntur. 

CAPUT V». 
Quid sit jus militare, 

1. Jus miiilare esi belli infercndi solcmnitas, fcc- 
deris facicndi nexus, signo dato egressio in hostcm, 
vel pugnse commissio. Ilem signodato reccptio ; item 
flagitii militaris disciplina, si locus deseratur ; item 
'^ slipendiorum modus, dignitatum gradus, pracmio- 
rum honor veluti cum eorona vel torques donantur. 

2. 494 Iteni prsedae decisio, et pro personarum 
qualitatibus et laboribus justa divisio, item principis 
portio. 

CAPUT VIII. 
Quid sit jus publicum. 
i. Jus ^ publicum est in sacris, et sacerdotibus, el 
in magistratibus. 

CAPUT IX. 
Quid sit jus Quiritium, 
i. Ju9 Quiritium est proprie Romanorum, « quo 
nulli tenentur nisi Quiriies, id est, Romani, tanquam 
de legitimis hsereditatibus, p de cretionibus, dc tule- 
lis, de usucapionibus ; quae jura apud nullum aiium 
populum reperiuntur, sed propria sunt Romanorum, 
et in eosdem solos constituta. 

2. Constat autem jus Quiritium ex legibus, et ple- 
biscitiSySenatusconsultis, eonstitutionibus principum, 
et edictis, < sive prudentum responsis. 
p CAPUT X. 

^ * Quid lex. 

i. Lex ^ est constitutio populi, qua majores natu 
simul cum plebibus aliquid sanxerunt. 

CAPUT XI. 
Quid scita plebium. 
i. Scila * sunt quse plebes tantum conslitunnt; et 
vocata seita, quod ea plebs sciat, ^ vel quod sciscit 
ita uti rogata fuit. 

Cap. VI. — * Fasdera paces. Sallust.^ in Jugurth. : 
Leges judicia, foedera , atque paces, 

Cap. VII. — ^ Stipendiorummodus. Hincduplica- 
rii,quibus virtutis ergostipendia duplicabantur;et8ere 
diruti, quibns detranebantur ignominiae causa. Yid. 
Fcst. et Cicer. in Verr. 

Cap. Vin. — ■ Ex Ulp., cap. i, de Just. et Jur. 

DCap. IX. — * Quo nulli tenentur, nisi dives Rom. 
Haec Romanorum erant propria propter multas juris 
observationes , et solemnitates Quiriuim proprias. 
Alioqui legitima^ haeredilatcs, et tutelae, et usucapio* 
nes, etiam apud Graecos erant Grsecorum legibus. 
Sed Romse Graeci peregrini erant, nisi qui cives Ro- 
mani fuerunt, et baeredes fieri non poterant, neque 
ab intestate succedere ex jure Quirii., quo jure alii 
non tenentur nisi cives Romani. 

p De cretionibus. De quibus inf., cap. 24, et UIp., 
in fragm. 

4 Sive prudentum resp. Disjunctio pro co^junctione 
satis frequcns in hoc opere. 

Cap. X. — ' Lex est. Sup., lib. u, cap. 10. 

Cap. XL — • Scita sunt. Plebiscita. Grat., d. 2, 
cap. 3. 

^ Vel quod sciscit ita utirogatafuit.Yel quod ex- 
sciscit ut et rogat^ et fuit, Salm. et compl. Codices ve- 
jusli^sinii , non longe a rccta scriptura. AUi, quod 



801 



ETYMOLOGIARUM LIB. V. 



m 



CAPDT xn. 

Quid senatusconsultum. 
4. SenatuscODSultum,quod tantum senatores * po- 
pulis coDsulendo dccernuDt. 

CAPUT xin. 

Quid constitutio ct edictum, 
i. CoDstitulio^ vel edictum, quod rcx, vel impe- 
rator constituit, vel edicit. 

IM CAPDT XIV. 
Quid responsa prudentum, 
i. RespoDsa sunt, qu» jurisconsulii rcspODdcre 
dicQDtur coDsulcDiibus; uude ^ et responsa Pauli di- 
cta. FucruDt CDim quidam prudentcs, et arbitri aequi- 
tatis, qni ^ iostilulioDes civilis juris compositas edi- 
dcnint, quibus dissidentium lites contcotionesque 
sopirent. 

CAPUT XV. 

Be legibus consularibus, et tribunitiis, 
i. Quaedam etiam leges dicuntur ab iis qui condi- 
derunt, ut * consulares, tribunitijp, Juliae, Corne- 
lia. Nam et sub Octaviano Caesare • sulTecli consulos 
Papius et Poppaeus legem tulerunt, quaR a nomi- 
nibus eorum appellatur Papia. Poppapa, continons 
patrum praeroia pro suscipiendis liberis. 

2. Sub eodem quoque imperatore ' Falcidius Iri- 
bnnus f lebis legem fecit, ne quis plus leslam» nto 
legarel quam ut quarta pars superesset hseredibus. Ex 
cujus nomine lex Falcidia nuncupata est. 197 Aqiii- 
lius quoque legem condidit, quae hactcnus Aquilia 
Duncupatur. 



A CAPDT XVL 

De lege satyra, 
i. Satyra ^ vero lex est quae de pluribns rebus si- 
mul eloquitur, dicta a copia rerum, et ^ quasi a «o- 
turitate; unde, * et satyram scribere est poemata 
varia condere, ut Horatii, Juvenalis et Persii. 

CAPDT XVII. 

De legibus Rhodiis, 
i. Rhodiae leges navalium commerciorum sunt, ab 
Insula Rhodo cognoQunatae, in qua anliquilus mer- 
catorum usus fuit. 

le» CAPDT xvm. 

De privilegiis, 
i. Privilegia autem sunt leges privalorum, quasi 
H privatae leges. Nam privilegium inde dictum, i quod 
in privato feratur. 

CAPDT XIX. 
Quid possit lex, 
i. ^ Omnis autem lex, aut permittit aliquid, ut vir 
fortis petat prsemium ; aut velat, ut, Sacrarum virgi- 
Dum nuptias nuUi petere iiceat ; aut punit, ut, Qui 
caedem fecerit capite plectatur^ ejus enim praemio, 
aut poena vita rooderalur humana. 

CAPDT XX. 

Quare facta sit lex, 
\, Faclae sunt leges ut earum metu humana coer- 
ccatur audacia, tutaque sit inter improbos innoceniia, 
et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur 
nocendi facultas. 



sciscitatur etroqat, mcndosc; non enim pIebsro<;ra. C deestmihiadsacerdotium,eic, Ausonius, in Gratiar. 
bat, sed ipsa potius rogabatur illa formula: Velitis, actione : Sed consulatus ille cujusmodi? Ordtnario 

jubeatiSyQuirites.eimiinQ: H(BCutidixi,ita im, ^^' ' l......... .__... .... .......... ... 

Quirites, rogo, Post rogationem plebs in suffragium 
vocabatur; binae singulis tabellae ministrabantur : 
alteri A liUera erat inscripla, quae Antiquo, id cst, 
antiqua probo^ significabat; altori V, /?., id eat. iiti 
rogas, Ksl autem scisco, ut Feslus interprctaiur,;^- 
beo, sententiam dico, vel suffragium fero, Qnod si 
sciscitatur et rogatur^ vel sciscitur et rogatur le- 
gas, ut est in aliis libris, posterius prioris erit inier- 
pretatio. GIoss., sciscity nuvddh^exai. 

Cap. XII. — • Populis, Ita omnes libri ; sed Po- 
puli Rom, legebat Cfhacon. Natus error ex similitu- 
dine « et r Gothicorum characterum, quorum prius 
s, posterius r illis fuit. 

Cap. XIV. — *» Responsa Pauli, Qt»i xxiii libros 
Responsorum scripsit, ex quibus multi in Digesior. 
libns leguntur. 

* Institutiones juris ciinL A responsis ad institu- 
iiontss yenisse diccbat A. Augustinus propter Caii 
insUtotiones cum PauU sententiis ab Alarico editas 
post Codicem Theodosianum. 

Cap. XV.— <> Consulares, Tribunitias, Consulares 
leges vocabanlur quae, consulc populum roganio, 
latae erant. Tribuniliae quae, tribuno ; quamvis haec 
pUbiscita proprie appellarenlur, sed saepius leges, 
Cic, ni de Legibns : Leges sunt veteres, neque eae 
consulares (si quid interesse arbitramini), sed tri- 
bunitia:, Vid. Angell., lib. x, cap. 20. 

• Suffecti consules, Consules snftecti dicebantar 
qui non Kalendis Januariis, ut ordinarii, sed aliqua 
parte anni consolatum capiebant. Senec, lib. iii de 
Ira, cap. 3i : Dedit mihi prasturam, sed consulatum 
speraveram; dedit duodecim fasces^ sed non fecit or- 
dmarium consuUm; a me numerarivoluit annum,sed 

Patrol. LXXXTI. 



suffectus, bimestri spatio interpositus, in sexta 
anni parte consumptus, Vid. Dion., lib. XLvin. 

' Falcidius, Locus ex Euseb. Chron. 

Gap. XVI. — ff Satyra lex, Nulla fuit lex quae pro- 
prio nominc 5a/^ra vocaretur; scd legcs omnesquae 
multa eaque diversa continebant satyras appeilaban- 
tur, ducta similitudine, sivc ab ea lance quae diver- 
sis pomor. scu frugum generibus referta dedrum 
templis inferebalur ; sive a cibo variis rcbus condilo. 
Inde quas leges perpetuo valere et aetemas esse vo- 
lebant, in earum sanctionibus addebant, neye persa- 
tyram abrogato,autderogatOf hoc est,ne simui quis, 
cum aliis alterius legis capitlbus dc eis abrogandis 
ad pop. ferret. Cum enim turbulcnti aut factiosi ma- 
gislratus iegem aliquam populo noninjucundam abro- 
gare cupiebiant, legum capila quaedam aequissima et 
H multitudini valde grata proponere, interque ea unnm 
" de illa, alia lege SLbroganda inserebant, quo artificio 
circumventus populus utiles sa^pe leges imprudens 
abrogabal. Dnde plures translaliones fluxl^re. Nam 
quidquid confuse non servato temporis aut rerum 
ordine fiebat, per satyram fieri dicebatur. Gloss., 
Satyra, v6p.o{ Tco^Xdc nepify.«>v. Vid. Fesl. 

^ Et quasi saturitnte,— Saturam scilicet dicebant 
et scribebant Isidori aetatc. 

* Vnde et satyram scribere, Haec aliena censemus 
cum Chacone. 

Cap. XVIII. — i Quod in privato feratur, More 
suo pro in privatum, nisi potius in privatos legen- 
dum. Cic. III dc Lcgibus : Majores nostri in privatos 
homines leges ferri noluerunt^ id est enim privile- 
gium, 

Cap. XIX. — «^Rcpetuntur haec capila ex lib. ii, 

cap. iO. 

7 



40S S. ISIDORI HISPALtNSiS 6l»ISC0Pi 104 

CAPUT XXI. I^ ante charue et membranarUifi usum in tabulis dola- 

Qualis debeat fieri lex. 
i. Brit autemlex loaesta, jusla, possibiHs, seCtin- 
dnm naluram, secundum patrian consueludinem, loco, 



temporique conveoiens, necessaria, utilis, m^nifesla 
qiioque, ne aliquid per obscuritatem in captionem 
iltltl conlincat, nutlo pHvaio commodo, sed pro 
communi civium utilitatc conscripUi. 

GAPUT XXII. 

De causis, 

1. Pragma Gra^cum est, quod Laiitie dicitur cati^ 

sa; unde et ptayinntA tlcgotia ditunlnr, et actor 

causarum el negotiorum pragmuticus nuncupatur. 

CAPUT XXIIL 
De tesiibus, 

1. Testes quisque anle judicium, sibi * placiiis ai- B 
ligat, ne cui sit postea liberum, aut dissimulare, aut 
subtrabere se ; unde et alligati appellanlur. 

2. Item testes dicki) quod testametito adhiberi so- 
lenl» sicul signatorest quod tesl^roenta signant, 

CAP13T XXIV. 
De instrufnentis legalibus* 

1. Yoluntas generale nomen omnium legalium in- 
strumenlorum, qua? quia non vi, sed voluntate pro- 
cedit, ideo tale nomen accepit. 

8. Tcbtamentum vocaium, quia nisi testator mor- 
tuus fucrit, 1900 nec coDfirmari potest, ncc sciri 
qucd in co scriplum sit, quia clausum et obsignatum 
est; et inde dictum testanientum^ qma, non valet 
nisi post testaloris monumentum ; undc Apostolus: 



tis non solunl testambtitun), sCd etiam epistolarum 
dlloquia scribebantur ; Unde ^t portitores earum ta- 
bellarii vocanlur. 

b. Testamentum jUris civilis est *" quinque testium 
subscriptione firmatum. 

6. Testamenium juris pr^tbrii esl seplem U^stium 
signis signatum; sed illud apud cives fit inde civilc, 
istud apud prHHores, inde jUriS pf^lorii. Testamen- 
tum autem signare, notare e^i, Ut notum sit quod 
scriptum est. 

7. ^ Uolographum testamentum est manii aueto- 
ris totumconscriptum,90iatquesub5criptum; unde 
et nomon ftccc|)i!. Grajci enim 5Xov totum, • fpa^yjv 
litteram dicunt. 

8. Irrilum testamentum esl, si is qui lcstatus est 
capile diminuius esl, aut si non rite facluni sit. 

9. Inofficiosum teslamentum est, quod, frustra 
liberis exha*redatis, sine officio naluralis pietatis io 
exlraiieas )>ersoDas redaclum est. 

10. Ruptum testamentum, inde vocatur, eo quod 
nascente posthumo, neque exhaTcdatO noniioatim, 
neque haerede instiluto^ disrumpiiur. 

11. Suppressum teslamcnium, csl quod in frau- 
dem h%reduni, vel legatariorum, seu libertorum non 
est palam prolatum : quod si non latet, tamcn si 
pra^dictis personis non proferatur, supprimi tamen 
videtur. 

12. ' Nuncupatio est cum in tabulis ccrisque testa- 
tor recitat, dicens : Ha^c, ut in his tabulis cerisque 



Testainentuniy inquil, in mortuis confirmatUfi C scripta sunt, ita doj ita lego ;itaque vos, cives Ro- 



3. ** Testamentum sane in Scripturis sanctis noh 
hoc solum dicilur, quod non valot, ui.-i tcsiatoribus 
morluis, scd omne pactum et placiium, testamentU7n 
tocabant; nam Laban et Jacob testamentum fece- 
ruot, quod utique etiam inter vivod valeret. Bi in 
Psalmis legitur : Adversum te testamentum dispO" 
iuerunt, hoc est, pacium; et innumerabilia talia. 

4. Tabulae testamcnli ideo appellatm sunt, qtiia 

Cap. XXIII. — * Sibi placitis alligai Unde et 

alligatii An inde nos, aliados^ et alianxaf quasi alli- 
gatos et alligationem dicimus ? Au poiius sibi pla- 
citos ex A. Auguslini veieri libro recipimus, ct 
allegat legimus^ et allcgatif Namque eosdein quo- 

Sue non multum diversa signiticalione allegados ho- 
ie voeamus? Deflexisse eniin significationes ab an- 



maniy tcstimonium mihi prwbctotc, et hoc dicitUr 
nuncupatio ; nuncupare enim cst palam nominarc, 
et contirmare. 

13. « Jus tiberOrUm est conjugum slne liberis in- 
vicem loco pignorum haereditatis alterna conscriptio. 

14. ^ Codicillum, ut vcteres aiunt, sine dubio ab 
Ructore dictum, ftOft qui hoc scriptura^ gonus insti- 
tuil. Est autem scriptura nulla indigens solcmnitate 

oXuv Ypoc|xpidiTUJV B7)X(iivou^. 

• rpa^Tjv litteram, — Littera pro scriptura^ ut 
apud incerlum poetam : 

Lillera rem geslam loquitur, rcs ipsa mpdnllam. 

f Nuncupatio h(rc, ut in his tabuliSi Ulpian., 

in FrJigm., titul. xx : Nuncupatur tcstamcntum in 
huncmodum: Tabulas testamcnti testatortencfis ita 



tiquis intinitis in vocibus passim cernimus ; nam ad h dicet : * llcec, ut in his tabulis,ccrisvescriptasunt, 
attestaiionem respicere non fit verisimilo. ...... .. . . -^ ^ • a. .. ... 

Cap. XMV. — *• Testamentum sane. Vcrba sunt 
Aug. in ps. Lxxxii, et Uieronym., Hahac. ii. 

^ Quinque testium subscriptionc firmatumi Tol 
enim tcstes in teaamcnto per a;s et libram adhibe- 
bantur. Justinianus vero ait jure civili signa leslium 
necessaria non fuisse, sed jure tantum pra^torio^ 

** Holographum tcstam, Amb., in Epist. ad Gal 

cap. VI : Ubi holographa manus est, falsum dici non 

potest, Idcm hoiogrammon, slve hologrammaton 

testanientum apud Jui=linianum dicilur, de quo no- 

▼oll. 107, cap. 1 : BouX^neOa, ti T15 Yf>d»jX(jLaTa im- 

9Ti(JLtvo( (JLETa^w Twi> auTou Tcafdtuv pouXoiTO ;:oiijaaa6«i 

^iaTunwaiv, ;:pwTov (Jl^v auTor; npoypa^siv tov Yp6vov 

ifra xa\ t^ twv Tcaiocov 6v6(jLaTa ohzla. ytipi , xal nch^ 

ye Tou; ouyxiaa(xou? , et? ou; Ypd^ii xXr,pov6jxou5 aOToJ»$ , 

jiTj Tot; 9U(i.66Xoi; Twv dlpi8(jLa)v aTj(j.atvo(j.^vou5 , dtXXi 01' 



ita dot ita lego, ita testor; itaque vos, Quintes, testu 
monium prabetotc, » Scd, quod Ulpianus addit, ita 
testor^ omissuin ab Isi«!oro, nihil mirum. Ait enim 
Pomponius,cap. 120, dc Verbor. signif., in xii labuL, 
Lcgandi verbo, etiam haeredis insiitutionem contineri. 

f Jus liberorum, Conjuges quibus fiiii non cssent, 
non poterant se invicem haeredes in universum in- 
stiiuere, nisi jus libcrorum a principe impctrassent. 
Ulpian. lit. xvi. Quod confirraatur etiam verbis vete- 
lis interprelis novell. Theodos. et Valenti de tosta- 
ment., qua>posita est in calce Codicis Theodosiani. 

^ Codicillum. Sencca, lib. de Drevit. vilae : Hoc quo- 
que qucercjitibus remittamus : quis Romanis primus 
persuasit navem conscendere f Claudius is fuit^ Cau- 
aex ob hocipsumappellatus,quiapluriumtabellarum 
contextuscAiJDKxapud anttquos vocabatur*Unde pu- 
blic(etabulceCod\cQsdicunturpCtnavcs nuncquoque, 



tOo 



BTTMOLOGURUM UB. V. 



ft06 



TCiborum» Md sola tiMMtorw voluntaie qttalicunque H 85. Donatio e%l cujuslibct ret iransaclio. DicUm 



Bcriptur» ugniBisatioBe eipreaM : cujus benefieio 
voluntatibus dcfunctorum constat esse ftnbvenium 
proptir legalium yerborum diffieultatem^ ant t^rte 
propter necessiialem adhibendorunt ablemnium ita 
Qt qul iituium acribii ejusdem scripturve^ codiciUnm 
voc ci^ ieut autem cmliGiUus fii vice ieBtamenti^ iia 
•platola viee codleillOrumi 

15. ^ Cretio est cerlus dierum numerus, in quo 
idstittitus hsres^ aut addii hsereditatem, ailt finito 
tempb^e creiiotii^ excldditots ^ neo libet-um est iiii 
ttltra baplendte h)9[^r(^ditaiiaw 

16^ ^ Grttib auiem appellata est quasi decretio, id 
est, dccernere, vel constituen^ ut puta : llle mihi 
htBtiei e5fit)>bd'dilttfqtte : Otmit^te intra diei tot. 



tLMUita dicuni donationem^ quasi doni actionem; el 
dotem^ quasi do item. Praecedente enim in nttpiiis 
dOnalione» dos s^uitur. 

MM Sl6v>Nam antiquus nuptiarum erai ritu«^qttod 
se maritus et uxor invioem emebant, ne videretur 
nxor anciila, sicut habemus in jure. Inde esi, quod 
pnecedenie dohatione viri, sequitur tios uxoris. 

27. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quia dona- 
ior cx ea usumfructum adhuc retinet^ servato cui 
donatum est jure^ 

28; Donatio directa ideo nuncupatur» quia ei jure 
et usu stalim transit in alterum, nec ultra inde aiii- 
quid ad juB donatoris t^torquetur. 

29. i Gondiiiones testium sunt proprie^ ei dictae 



Ad^Adarum autem hatleditatum ccntesimus statuius g conditiones a condicendo^ quasi conditiones^ quianoa 



ttfii dies, ^ttibus tien met ct^etio «Kidita. 

17. ^ Fidcicommissum dictum, ut fiat quod a dtf- 
f^cio commitiiiur. HW^ Nam fides dicta^ ^o quod 
Jiat : quo4 tamen nOM dir«ciis Verbis^ sed pr«caii«- 
vis exposcitttr. 

\%, ^ Pactum dicitur ittl<?r partes «x pace eonvo- 
niens scriptura, legihus ac moribns comprobata; 
^i difitam pactnmy quusi ex pace fa^tkrA^, kh eo 
quod est pan^ nnde d pepigit% 

19. Placitum tt(lt)l|^ie stmiliier ab co quod pincet, 
Alii diftnnt Pacium esse quod volens quisque faeii; 
ad Placitum vero etiam noietts cotnpeUitur) veittii 
quando quisque paratus sii in judicio ad responden- 
dum ; quod nemo potesi dicere pactnm,ped pikcitum, 

20. Mandatum dictum, qttod olim itt commilso Q 
befoiio alte^ aiteH m^nnm dabat. 

21. Ratum vero quasi ratiokabile et redtttti ; tth4he, 
W qUi pollicettir dicit : fiatnni es^ profit^ory hoc 
^est, firmum atqu^ perpetttttmi 

• i2. 'Rite auiem eBselF.cst] inmr^t^te^sexmoi^i. 

8 Chirographum Cautio 

23; Gmpiio ei veflditio «st rcrum commutatio, 
atque contractus ex convenieiitia venieBs. 

24. ^ Emptio auiem dicta^ quod a me tibi sit; 
vendltio quasi venkndindtio^ id est, a iiundinis» 

qua? exantiqua consuetudine per Tiberi^n coinmea- 
ms inbvthuni, cAudioArifie vocAittnr, Hinc codicilli, 
qut ex iabulis cera illitis conficicbantut, ui facile in 
sinu gCdtari possent. ttemque scriptura qua quis vo- 
luniatem suam sine ulla solemnitaic testatur. f^ 

* Cretio,ti&. blp.. tit. xXli. 

* Negue hl^efhm ilii esl. Hs, feive arbitriuni in- 
teiiige. 

^ Cretio appellata est. Varr., lib. vi : Crevi valet 
coNSTiTui, itaque hmres, cum constituit se hcere- 
dem esse, dicifur cernere ; et cuth id fdcit, crevisse. 

^ ¥ideic6mmissumXl[p, ^xi.TiXV : Fideieommissiim 
esi quod non civilibus verbis, sed precativis relin- 
quitur. 

* Pactum dicitur. Referl fe^ v6t-biBefnarJl., Pa- 
pien., cap. 11, de Verb. sign.. in i collcct.Dccretal., 
ei Greg. IX, eap. 11, et^ tii. Rede iA vrt. llbris pa- 
feuito a pago, won a pango dttcilur. 

^ liite autem esse no7i recte. Non dissentit a Sef- 
Vio, (Joi rite ntin rectt sblttitt, «cid recftt stttiiidum 
ritum interpretatur. 

* Chirotfraphurti....ca'uHo. Separate leguntur hae 



ibi testis ubus jurat, sed vel duo» vel plures. Non 
enim in ttnius orr, scd in duoriim aut trium testium 
stat omnc verbum. Item conditiones, quod iiiler se 
conveniat sermo tesiium, quasi condicliones. 

30. Stipulatio est promissio, vel sponsio \ unde 
ei l^romissores stipnlatores vocauiur ; dicta auiem 
stipuiatio a siipula. ^ Veteresenim quando sibi ali- 
quid promittcbant, slipulam tenentes frangebani : 
J§Oftquam iterum jUngentes^ sponsiones suas agno- 
scebant. Sive quod stipulum * jnxta Paulum juridi- 
cuni firmum appellaveruni% 

31. Sacramentum eai pigaus sponsionis, vocaium 
autM sacramentum, quia violare quod quisque pro- 
miitii) perfidi» est. 

CaPUT XXV. 
De rebus. 

1 . Hirreditas est res quse morte alicujus ad quem- 
piam pervenit, " nec legata teslamento» nec posses- 
sione retenta. Dicta autcm hcereditas a rebus additis, 
sive ab eere, quia qui possidei agrum, et censum 
solvit ; ° inde heeres. 

2. Res sunt quac in nostro jure consistnnt. ** Jura 
auiem suni qufle a nobis juste possidentur, noc aliena 
sunt. 

%. Dicta autem res a recte babendo, jns a juste 

vo6es m melioribus libris iiite int6fpH»laiione> quse 
sunl in Editis ipsa se salis produnt. Cod. Ncttp. 
Chirographumy cautio, id est manus inscriptio. 

^ Emvtio autem dicta. Ve\ potius, quod e meo 
tuum fiat, nisi qubd h«c notaliO esl mului apud lus- 
linianuiYi. 

* Namantiqnus nuptiar.,^.sicut hahemus in jure. 
Verba Sorviiinitio lib. iGeorg., ubi desunt foriasse 
haic vorba : ne videretur uxor ancilla. 

j Conditiones proprie festium. Ita scripium in 
Gothico, et ita proccdit hotalio. 
^ Veteres. . . agnoscebant. Expungebat haec Chacott. 

* Juxta Paul. jurid. Lib. v Sent.^ tit. 8. Yidv int 
lib. x, Stipul. 

Cap. WY.'-'^ NeclegAtn teetammto, aut posiess. 
retenta. Verbasunt Ciceronis in Topicis,qu8e in ubo 
lantum libro Ovel. CoIIeg. imegra leguntnr. 

° bide, et hceres. Al., indeet res. 

* Jura autem sunt. Ex Att^^st., epist. tt4; quae 
referuntur a Greg., c. 12, de Verbor. BigniL, ei 44., 
q. 4, c. Quid dicam, et a Bemard. PajK., in i col- 
\eci. 



107 



S. ISmORI HISPALENSIS EPISCOPI 



SO 



possidendo. Hoc enim jure possidetur quod jaste, 
hoc juste quod beue. Quod autem male possidetur 
alienum est. Male autem possidet, qui ?el sua male 
Qtilur, vel aliena praesumit. Possidet autem juste, 
qui non irretitur capiditate. Qui autem cupidilate 
tenetur, possessus est, non possessor. 

4. Bona sunt honestorum, seu nobilium, qusB 
proinde bona 1HM dicuntur,ut non habeant turpem 
usum, sed ea homines ad res bonas utantur. 

6. Peculium proprie minornm est personarum. 
sive servorum. Nam peculium est, quod pater, vel 
dominus filium suum, vel servum pro suo tractare 
patitur. Peculium autem a pecudibus diclum, in 
quibus veterum constabat universa substantia. 

6. Bonorum posscssio est jus possessionis certo 
ordine, certoque titulo acquisita. 

7. Intestata bsereditas est, quse testamento scripta 
non est, aut si scripta sit, jure tamen nequaquam 
est addita. 

8. Gaduca inde dicitur, quia ejus hseredes ceci- 
derunt. 

9. Familia herciscunda est divisio hflereditatis 
inter hseredes. Herciscunda enim apud veteres dt- 
visio nuncupatur. 

10. Gommuni dividendo, est ioter eos quibus com- 
munis res est, quse actio jubet postulantibus iis arbi- 
trium dari, cujus arbitratu res dividatur. 

11. Finium regundorum actio dicta, eo quod per 
eam regantur fincs utrique, ne dissipentur, * dum- 
modo non angustiore quinque pedum loco ea con- 
troversia sit. 

12. Locatio est res ad usum dala cum definitione 
mercedis. 

13« Gonductio est res in usum accepta, cum con- 
stituta mercede. 

14. Res crcdita est quae in obligationem Ita de- 
ducta est, ut ex tempore quo contrahebatur certum 
sit eam deberi. 

15. Usura est incrementum fenoris, ab usu anis 
crediti nuncupata. 

16. ^ Gommodatum est id quod nosiri juris esl,et 
ad alterum 1907 temporaliter translatum est cum 
modo temporis, quandiu apud eum sit , unde ct 
commodatum dictnm est. 

17. Precarium est, dum prece creditor rogatus 
permittit debitorem in possessione fundi sibiobligati 
demorari, et ei eo fructus capere. ^ Et dictum pre- 
carium, quia prece additur, quasi prece adium, r 
pro d litera commutata. 

18. Mutuum appellatum est, quia id quod a me 
tibi datur ex meo tuum fit. 

19. Deposttum esl pignus commendatuni ad tem- 

* Dummodo non angustiore auinq. ped. Negatio- 
nem toliit A. August. ad leg. Xli tab., cap. 20. 

*» Commodatum. — Commodum^ lib. omnes, men- 
dosc. 

* Cum modo temp, Id est, cum prsefinilione tem- 
poris. Al., per commodum temp, 

' D ctum precarium q. p, a. Productio verbi est 
anum,ut in armario, Sed 97)(Aaiv6(jLcvTiy ita commode 
explicari quia neget ? 



A pns, quasi diu positum. Deponere autem quis vide- 
tur, cum aliquid metu furti, incendii, nanfragii, apud 
atiam custodise causa deponit. 

20. Interest autem in loquendi usu intcr pignus 
et arrham. Nam pignus est quod dalur propter rem 
creditam, quse dum redditur, slatim pignus aufertur. 
Arrha vero est qu» primum pro re bonae fidei 
contractu empta, cx parte datur, et postea com- 
pleiur. 

21. Est enim arrha complenda, non auferenda, 
unde, qui habet arrham non reddet sicut pignus, 
sed desiderat pleniiudinem, et * dicta arrha a re 
pro qua traditur. Item inter pignus et fiduciam, et 
hypothecam, hoc iniercst : 

22. Pignus est enim quod propter rem creditam 
B obligatur, cujus rei possessionem solam ad tempus 

consequiiur creditor. Gseterum dominium penes de- 
bitorem est. 

23. Fiducia est cum res aliqua sumendae mutuse 
pecunise gratia, vel mancipatur, ' vel in jure cediiur. 

24. Hypotheca est cum res commodaiur sioe de- 
positione pignoris, pactione, vel cautione sola inter- 
veniente. 

25. 8 Momentum dictum a temporis brevitate, ut 
quam cito, quam slatim salvo negotio reformetur, 
nec in uUam moram produci MM debeat, quod re- 
petitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cujus 
tam brevis est temporis punclus, ut in aliquam mo- 
ram nullo modo produeatur. 

26. Instramenlum est unde aliquid construimus, 
Q ut culter, ealamus, ascia. 

27. Instruclnm, quod per instrumentum efficitur, 
ut baculus, codex, tabula. 

28. UsuSy quo in re instructa utimur, ut in baculo 
inniti, in Codice Ugere, in tabula ludere, sed, et ipse 
fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec 
sunt illatria.... 

29« Ususfructus autem vocatus, quia solo usu ha- 
betur ejus fructus, manente apud alium jure. 

30. Usucapio est adeptio dominii per continua- 
tionem justse possessioois, ^ vel biennii, vei alicu- 
jus temporis. 

31. Mancipatio dicta est, quia res m^nu capitur, 
Unde oportet eum qui mancipio accipit comprehen- 
dere idipsum quod ei mancipio datur. 

p 32. Gessio est propriae rei concessio, sicut est 
illud : Cedojure propinquitatis. Cedereenim didmus, 
quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam 
aliena restituimus, non oedimus. Nam cedere pro- 
prie dicitur, qui contra veritatem alteri consentit, ut 
^ Gicero : Cessit, inqoit, amplissimi viri auctoritati, 
vel potius paruit. 

* Dicta autem arrha a re. Imo ab arrhabone prse- 
cisa voce. 

' Vel in jure ceditur. Quomodo juris cessio fiat, 
docet Ulpian., in Fragm., et Gaius citaius k Booethio 
in Top. 

'Momentum ut qtuim cito, quam statim. Ita me- 
liores libri. 

^ Vel biennii, Anni, vel biennii. Ulpianus plenius 

' Ut Cicero. In Ligaiiana. 



m 



ETYMOLOGIARUM UB« Y. 



%i$ 



33. laterdicinm est quod a judice non in perpe- H 11. ' Sediiio diciiur dissensio ciTium , quod teor- 



tuum diciiur, salva propositione actionia ejus. 

34. Preiium vocaium, eo quod prius illud damus, 
ut pro ejus Tice rem quam appeiimus possidere de- 
beamus. 

35. Gommercium dictum a mercibus, quo nomine 
res Yenales appellamus. Unde et mercatus diciiur 
eoetus muliorum hominum, qui res vendere vel 
emere solent. 

36. Integri resiituiio est causse vel rei reparaiio. 
MM 37. Causa rediniegratur, quse vi poiesiatis 

expleta non esi. Res rediniegraiur, quae vi potestatis 
ablaia atqueexiortaest. 

CAPUT XXVI. 
De criminibus in lege conscriptis. 



sum alii ad alios euni. Nam hi maxime iurbaiiona 
rerum et lumuUa gaudent. 

12 f Sacrilegium proprie est sacrarum rerum far- 
tum ; postea, ei ^ in idolorum culluhsesii hocnomen. 

13. ^ Adulterium est iliusio aliieni conjugii , quod 
quia alter alterius iorum comma.ulavit, adulterii 
nomen accepit. 

14.^ Stuprum 

15. ^ Rapius proprie esi illicitus coitus, a corrum* 
pendo dictus, unde Virgilius : Rapto potitur, id eat, 
■stupro fruiiur. 

16. Homicidii vocabulum compositum est ex ho* 
mine, et ccede ; qui enim caedem in hominem fecisae 
comperius erat , homicidam veieres appellabani. 



1 Crimen a carendo nominatur, ut furtum, falsi- Q 17. Parricidii actio non solum in eum dabalur qui 



las, etc., que non occidunt. sed infamani. 

2. Facinus dicium a faciendo malum , quod no- 
ceatalieri. 

3. ^FIagitium a flagitando corrupielam libidinis, 
qna noceat sibi. Haec duo suni genera omnium pec- 
eatornm. 

4. Vis esi virius poiestaiis, per quam causa, sive 
res, vel aufertur, vel exiorqueiur. 

5. i^Yis privaia est, si quisquam anie judicium 
armaiis hominibus quemquam a suo dejecerit vel 
expugnayerit. 

6. Yis publica est, si quis civem ante populum, 
vel judicem, vel regem appellaniem necaverit, aut 
torseril, sive verberaverit, vcl vinzerii. 



parentem, id esi, qui pairem, vel mairem inieremis- 
sei, sed et in eum qui fatrem occiderat, et dictum 
parricidium, quasi parentis casdes, 

18. ^ Intemecivi judicium in eum dabatur qni 
falsum tesiamentum liil fecerat, et ob id hominem 
occiderai. Accusaiorum ejus possessio bonorum se- 
quebaiur. /n/emectt;i auiem significaiio est, quasiho- 
minisqusedam enecatio; namprsepositionem tn^rpo- 
nebant anliqui pro i Naevius : Mare intbr bibere. Et 
Plauius : Intbr luere mare^ id est ebihere et eluere. 

19. Furtum est rei aliense clandesiina contrecta-' 
tio, a furvo, id est fusco vocaium, quia in obscara 
fit. ^ Furtum auiem capitale crimen apud majores 
fuii ' ante poenamquadrupli. 



7. ^ Dolus esi mmtis cnlliditas, ab eo quod delu- C 20. Pervasio est rei aliense manifesia prflesumptio. 



dai ; aliud eoim agit, et aliud simulai. Petronius 

aliier exisiimai dicens : Quid est judices, dolus iVt- 

mirum ubi aliquid factum est quod legi dolet ; habetis 

dolum, accipite nunc malum, 

8. ^ Calumnia est jurgium alienee litis, a calvando 

id eet, decipiendo dicta. 

MO 6. Falsitas, appellata a fando aliud quam 
verum est. 

10. * Injuria est injustitia ; hinc est apud Gomicos 

injurius (\\ii audetaiiquid contra ordiaem juris. 

Cap. XXVI. — » F/a^*Wam. Non. : Flagitium ve^ 
teres vitium quod virgini inferatur did volueruni, 

^ Yis privata,,, Vis publica Ex Pau)., lib. v Sen- 
tent., tii. 26, ex quo iegentum videbatur Chaconi 
Bnieipopulum,n\xncjudicem,\e\regemappellantem^ 

auod nobis quoque videtur, nisi ante populum Go- 
licismum esse mavis. 

^ Dolus est mentis calliditas, De dolo malo haec 
Labeo et Aquilius. Nam esi eiiam dolus bonus, ut 
videaiur deesse vox malus, 

^ Calumnia a calvendo, id est decipibndo. Hinc 
in XII iabul. : Si calvitur pedemve struit, 

* Injuria est injust Yeroa Servii, Mn, ix, ex verb. 
Cum Tumi injuria. 

' Seditio, Citantur haec a Non., ex Cic, vi de 
Rep., in Seditio. 

' Sacrilegium.Sen„M,ix, : Lkqeke ^furari^unde 
et SACRiLEGi, ^itt sacra furuntur. 

^ln idolor. cultu hassit, Ita interpretatur quidam 
illud Pauli ad Rom. ii : Qui abominatis idola^ sacrHe- 
giumfacis. 

^ Aaulterium est illusio. — Abusio, Oveni. ei NeAp. 



Furtum autem earum rerum fit, quse de loco in lo- 
cum transferri possuni, pervasio autem et eamm 
quse iransferuntur, ei earum quae immobiles suni. 

21. Inficiaiio esi negatio debitae rei cum a credi- 
iore deposcicur. Idcm et abjuratio, id est, rei credi- 
i8e abnegaiio. 

22. Ambitus judicium in eum est, qui largitione 
honorem capit, ei ambit, amissurus digniiatem quam 
munere invadii. 

28. Peculatus judicium in eos daiur, qui fraudem 

Fesi. : Adulter et aduliera dicuntur, quia et ille ad 
alteram et hasc ad alierum se conferunt, 

j S/uprum...Lacunaesiinmelioribuslibris ; inaliis 
quse de Raplu dicuniur pro interpretaiione adhiben- 
iur. 

^ Raptus, E Serv., ^n. iv. 

^ Intemecivi, Sicin aniiquissimis quibusque libris, 
Fest.: Intemecivum testamentum propterquod do^ 
minus ejus necatus est, Neque aliorum librorum 
scripturas, in quibus intemiciei, intemidi, intemi" 
cidii legitur, rejicimus. Intemicidi etiam recipimua 
cum Jacob. Gujac. Nam et Agell. intemicium mor- 
bum dixit. 

^ Furtum cavitale, Legibusxii tab., utail Theo- 
philus, lib. IV Inst., tit. xii. Draconis vero leffes 
eiiam minimse rei furem capiiis damnabant. PTa- 
larch. et Agell. 

^ Ante posnam quadrupli, At Gato, in prsef. lib. 
de Re ru^i. : Majores nostri sichabuerunt, et ita m 
legibus posuerunt furem dupli condemnari, foBne-'^ 
ratorem quadrupli, Yid. Agell., lib. xi,cap, 18, qoi 
hanc litem componit. 



ill S. ISIDORl niSPALENSlS EPISGOPI ait 

erario faeJuht, peounianqiie publieam intervertunl ; H S. PediesB tunt laquel quibua pedes illaqnQRntur, 
ama peeu]|^ia peeulatua est dietus. Non autem aie dictee a fi4diku$ oapimdu,^ 
judicatur fuftum publici»rei, sioul fei pnYain ; nam 0. Gatense autem quqd accipieRdo tmwnt ulra- 
llle sie judic^Kir ut aaer llejerua , quia ftir est saero- que vestigia, pe progrediaoiur. Uem oaten«, quod s^ 

capiendo teneant plurimis nodis. 

10. ManiesB sunt vinoula quibus mwm ^ptunh^r^ 
lieet et manie» luoiearum sio(« 
H. * Nervus...«. 

12. <^Boia est torques damnatorum, qunsi juguo^ 
in Jieit^ ; ex genere vincuiorqm est, 

43. Gareer io quo eustodiuntur UQ«ii, Bl dielus 
earur, quod eo homiu^ (mrcwktwr^ inoludantur 
que quasi arcevj ab arcendo aciUeel. Loeum autem 
inquo servantur noxil carcer^m dicimus numero 
tanium singulari ; unde vera emittuntur quadriga) 
mksa sunt enim quse erant quoquo erdine ex- g eareeres vocamus ^ numero tantum pluraii. 



14. RepetiMthirum aoousatur, qul pecunias a so- 
eils eeepit. In hoo Wn judicio rens si ante moria- 
tur, in bona ejus judicium redditur. 

25. Incesti j^diciom in virgines saoretas vel pro- 
plnqttas sanguine censtitutum est ; qui enim talibus 
mlsoentur, ineestl, id est, measH habeninr. 

26. Majestati» reatu tenentur ii qui regtam majee- 
latem laeserunt, vel violaverunl , vol qul rempubli- 
eam prodiderunt, vol cam hostibus consenserunl. 

97. Piaoulum dictum, quod expiari potest ; Gom- 



planda. 

CAPUT XXVIl. 

De pcenis in legikus consiituHs. 
i. Dupliciler malum appellalur : unum quod homo 
faoh, alterum quod patilur. Qued faeil, poccntum 
esl, quod patitur peena. * Malum aotem tuno ple- 
num esl, eum et prseieriium esl, el impendet, ul sll 
el doler el metus. 

2. Pcena dleta quod puniat. ^ Bst autem epithe- 
tnm necessarium, el sine adjeclione non habet ple- 
num sensum, adjieis pesna careeris, poma ex9ilii, 
pefna mortis^ et imples sensum. 

3. Supplidum proprie dioitur, nen quo qnis quo- 
quo modo puniiur, sed cum ita damnatur, ut bona 



14. Yerbera diela, quit^eum agilantur^ aerem veT" 
iforant. Hipo 914 /(«iMra» ^iplaga^, et ^^dla, quia 
cum flatUy et strcpitu in corpore sonant. Nam plagan 
quasi fiaga^ ; sed pAagoA q| fiagra prim» positionis 
sunl ; fiagella autem per diminutionom diota* 

15. ^ Anguilla est, qua cocrcentur in scholis pue- 
ri, quae vulgo scutiea dicilur« 

16. Fustes sunt quibus pro erin>inibus juveues 
feriuntur, appcilati quqd praefixi infossis stentr quos 
palos rustioi vocant. 

17. ^ Vectes dicti, quod manibus vecionturt unde 
otlia saxaque velluntu^ ^ aed hi ad pcenas legum 
non pertineDl. 

Id. virgae sunt summitato» froqdium arborumque 



ejus eonseorentur, et in publico redigantur ; nam £ dietse, quod virides aunt, vel quod vim habeant ar- 



supplieia dicebantur supplicamenta. Et suppHeium 
dieitnr de enjus damnalione delibalur aliquld Deo , 
nnde el supplicare, 

4 ^ Octo genera peenarum in legibus eentiBeri 
TuNins scribit : lil)l damnum, vincula, verbera , 
lalionem, ignomiDium, exsilium, servitutem, ei mor- 
lem ; his namque pcenis vindieatur omne perpelra- 
lora peceatum. 

5. Damnum a diminutione rei vocatum. 

6. Vincula a vinciendo, id est, arctando dicla, eo 
quod coqstriqgaDt, atque retineant, vel quiat^' lig^tH. 

7. Compedea dicta^ q«ia canHnent ptodoo, 

Or^.^XXyi\,^Malum autem tuncplenum^^Ketm- 
pendet. — Planum... et impedit lcgit inlerpres Hispa- 
nus,qui ita reddidil : El mal ent&nces, es Ham^ (^uan- 
d(f ^ pasado, e embarga al <iue sea, dolor^ enifiio. 

^ Est autem epitheton n,ecessari%m. Pro necess^ 
NOMEN esl in plerisc^ue hbrif , error natqsex scriptura; 




ftdudes, damnis^ vinculis, ignominiis, verberibus\ 
exsUiis, morte multantur, Talionis, W^i^r^ (quod 
9Cni.m, non meminil Cicoro ; meminitAug. 

* Nervv^s.. .In vet. Cod lacunaest. AUorum inter- 
pretatioex Festi epitome sumpia videri possit , sied 
aiiquanto etiam verius Feslu& ipse. 

• Boja. Fest. : Boice genus vincUtlQrum tam /^- 
gneic, quam ferrem dicuntur. 

' Numero tantum plurali.jf^i Virgi.l^ singfltvi di- 
xll : ftuuntque effusi carcere c^rrus. 



guendi : qu» si ^ lenis fuerit, virga est ; si certe noh^ 
dosa, vel aculeata, seorpio rectissimo Qomine, ^ quia 
aroualo vulnere In eorpus inligitur. 

19. Ictus proprie flageUorum sunl ah agitando 
voeali. 

20. Ungulae dictse, quod effodianl ; hsec et ^ fidi-' 
euta^, quia iis in ettuuleo torquenlnr, ul fides in- 
veniatur. 

M5 21. "^ Bquuleus autem dictus, quod exlendat 
22. Tormentavero, quod torquendo mentem in- 
vemani^ 
2d.6s| et '^latomia auppUcii genua (.««« ad verbo- 

' Anguilla% Plin., lib, ix, cab.23 : Tenuissimwn 
(murcenis) teraus» contra an^iUis crassius^ eoque 
Q verberari soHfas tradit Verrtus prcetextatos^ et ob 
id dicit hismultam noninstitutam. 

^ Vectes..,. saxaque velluntur. Vehuntur. — raal- 
lebat A. August.fScd velli vehique saxa vectibus pas- 
sim vidcmus. 

^ Sed hi ad pasnas leg. n« p. Cur igitur hic com- 
mcmoratiT An quia martyres vectibus. cruoiatQs sa^pe 
legimus ? 

i Si lenis. Al., si lcevis. 

^ Quia avcuato vulnere. Verba sunt Hierouymr, 

sive Tcrlultiani potius. Vid. inf., lib. xii, cap. $. 

' Et fidicula;.^.. ut fides inveniatur. Yel potius a 
fidiumsimilitudine. 

^ Equuleus...» quod extendat. Al., exiendatur. 

' Latumia. Eused., inChron. ; Tarquinius superbus 
excogitavitvincula,taurea,fustesJatumias^carceres, 
cQmpedes^ ca^^n^e^silia^in^^kk^ Nec taoueu I^utu- 



aia 



ETYMOLCXJURUM LIB. V. 



%ik 



raqdum * aplmn) iavootum a TarqttiQia Superbo ad J| vel patibulum, ia qaa homiaea appeasi cruciaatar 



pccaam sceleratorum^ Isie eoim prior latomias, tor- 
menta, fustea, metaUa, atque exsilja adinveoit, ei 
ipse prior ex regibus ejiaiiium meruit. 

24. Talio esl similitudo vindictae, ut tnliter quia 
patiatur ut fecit. Uoc enim o| i^tura et lege est ia^ 
atitutum, ut laedeatem similis viadicta sequatur, 
Unde et illud esl legis : Oculy,m pro octAlo, den-- 
tem prodentes TaliQ autem aon solum ^i if^uriam?e- 
fereadani, sed etiam pro beueficiia reddepdo ponitur, 
Gst enim commuais sermo ^t iniuria; e{ b« neQcenti^. 

St5. ^ Igaomiaium dictumi eo quod desiaat l^bere 
hooestaitis Jifi^ aamen isqui ia aliquocriminedeprQ- 
headitur.Dictamaatem igHO^minium qamsine noKnit 
ne, sicut ignarus sine scientiaf sicut ignobilis sim^ 
uoMlHate. 

86, HpQ quoqua et infami^mt quasi sine bona 
fama;fama autem dicta, quia fanda, id est, loquendOf 
pervagat^r per trsduee^ Unguarum et aurium aer« 
peas, Est autem aomea et boaarum rerum, ei ma- 
larum- Nam fama felleitatis interdam est, « ut illad 
eat : Hlustris fama, quod laus est; malarum, ut 
Virgilius : 

Pama malum, qaa ^ aon aliud velocius uDum. 

%1, « FamsB autem nomea eerii locum aoa habet, 
qaia plurimum mendax eat, aojiciens multa, vel 
demutans de veritate ; quae taadiu vivit, quapdiu nop 
probatur. Ai ubi probaveris, esse oessat, et exinde 
res nominatur, noa fama. 

28. Eisiliura diclum quasi extra solum, Nam^^uJ 
dioitur, qui extra solum est, ^.... Unde ^ postlimi^ Q 
nium redeuntibui, hoo est de exsilio rcduceadis, qui 
suat ejecti iajuria eitra limea patriae.) Dividitur au- 
lem exsUium in rclegatis et deportatis. 

29. Relegatus est quem bona sua sequuntur ; de- 
portatus, quem non sequuntur. 

30. Proscriptio exsiiii procul damnaiio, quasi porro 
scriptio> Item proscriptus, quia palam soriptus, 

3i. 9 Metallum est ubi exsules deputantur ad 
eruendam venam marmoraque secanda in crustis. 

1517 32. *» Servilus a servando vocata. Apud fip- 
(iquos enim qui in bcllo ^ morte servabc^ntur, ^ebvi 
vocabantur. ^ Haac est sola malopum onmium postre- 
ma, cpise liberis omni supplicio gravior est, uam ubi 
liberta^ periit, una ibi perierunt el omnia. 



vcl patiuntur, unde et nomina habent. 

34. Patibulum eoim vulgu fuf^ dicitur, quasi fe- 
rens caput, suspeasum enim el strangulatum ex eo 
exanimat; sed palibuli minor poena quam crucis. 
Nam patibulum appensos statim exaaimat, crux ^u- 
tem suffiiQs diu cruciat, unde et in ^vangelio latro- 
nibusji nt morerentur, et de lig^a $tnte Ss^))))atum de- 
ponerentur, cfura confracta suP^» q^i^ hg^o su^pensi 
cito mori non polerant. 

33. Iq ipso J quoque geaere aecis differt. Crude- 
lius est eqim ia aqua spiritum torqueute qxtingui, 
igaibus uri, frigore, et fame necari, canibus, et be-; 
stiis cxponi. Nam ferro mori a^tas quoque m^jpr op-; 
tavii. Gladius enim sinc majori cruciati^ pqmpen- 
H diQ^a morte vitam tinire novit. 

36, Culleusest parricidale vaaculum ^\ioocul^nd^ 
id est, claudendo 9f S dictum. ^9>\ ^^lem Uter ej| 
corio factus, ia quo parricidaB cum simiai C|( g^llo, et 
serpeote ioolusi, in mare praecipitantur; qmniumau- 
tem istarum mortium genus mimadu^rsio pomia^tnrj 

37, Aaimadversio euim cst quando jqdc^ reupfv 
pupi^, et dicitur animadverterey id e^|,anmHm?(lMa 
advertere^ iatendere utique ad puoieac|vim reum, quia 
judex eat, 

38, Ideo autem Rpmaui aquf^ ^\ igoi ialerdi^ebapl 
quibusdam damoatis, quia aer et aqua ^unctisi p9^t, 
e( pmaibufi daU sunt, ut il|i poq fruereptor, quQ^ 
ompitua per oatufam coqcessjim es|. 

DE TE^PORiByar 
CAPUT XXVIII. 
D$ ehronicce vocabulo* 
i, * Chronica Grasce dicitur, quaB LJ|^ine femporum 
series appellatur, qualem apud Graecos Eusebiuf 
C^sapiepsis episcQpup edidil, ^t Hieropymus presbys- 
ter in Lltinsm linguam Qonvertit ; xp<>vo{ enim QF?e-? 
ce, Latine tempus interpfet^tuf. 

CAPUT XXIX. 
Ue momentis ef how, 

1. Tempora autem momenlis, horis, diebus, men* 
sibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus dividuntur. 
Momentum est miuimuni aique angustissimum tenfJ- 
puB, a motu siderumdietum. 

2. Estenim exlremitas horae in brevibua interval- 
lis, cuma*J^u|d ^ibi cedit atque snccedil. HoraGTm- 



33. Morlium vero diversi casus , ex quibits crux 9 cum est nomen, et Umen Latiqum sopat. Pora emm 



miae dicendae (ut quidam arbitrantur) quia Seneca 
lib. V Controvers, dicat: Nec (luemauam^estrum d^- 
cipiat nomen ipsum latum^f^ nitnime lauta res est 
Vid. Fest. Ascon. 

* Ad verberandum aptum, Aliena lijec censeraus. 
^ Ignominium. Sic nieliores libri, et stalim fw/a- 

mtum, quaB vox saej^e in consiliis Toletan. Icgitur. 
*^ Ut illud est : lllust. fam. Ex Oral. ))T0 Marccl. 

* Qua non aliud, Sic ip omnibus Golhicis nouytto, 
ac, meo judicio, haud ma)j». 

* Famceautem nomen,Toim locus ex Apoiog. Ter- 
luH., cap. 8. 

' (jnde postliminium,,,. patria^. Obelo hgec nota- 
vinius de A. Aug. et Chaconis sentent. 
' Metallum.,,, deputantur, Neap deportantuf, 
^Servitus» fix Ai|g. xix de Givit., cap. 15. 



i Hmc estsola malorum. Gic, Philipp. ii : Servitu§ 
malorum omnium postremum, non modo bello, sed 
Tfiorte etiam repellendum. 

j Inipso quoque genere necis. Ek Apo|ogel.Terlull. 

^ Et Serperite. Ju>enal., satir. 8: 
Cujus supplicio nondcbuii uua parari 
Simia, nec serpons unus, nec culleus anus. 
Quae de serpente, gallo el simia in quibusdam libris 
leguntur, in melioribus nulla sunt, proeterquam m 
uno Salman. sanepervetnsto, sed ibi quoque ad Hnem 
totius capitis rojcctaj ut liquido appareai esse aliena. 
Hujusmo<ii accessiombus pessime multali suathi libri. 

C&p. XXVIII. — *Qu« hisxii capitibusdetempo- 
ribns continenlur, adhucta huc suat e libro Isi- 
dori dd Asiris ad Sisebuthum regem, et ejusdem 
Clironic. 



M 



S. ISIDORI HISPALBNSIS EPISGOPI 



Si6 



finis est temporis, sicat ethorae sunt fines maris, tla- 
?iorum et yestimentorum. 

»1» CAPUT XXX, 
De diebus* 
i . Dies cslpraesentiasolis; sive sol supra terras, sicut 
nox sol sub lerris: ut enim dies aut noxsit causa est, 
aut supra terram sol, aut sub terris. Dies le^^ttmus vi- 
ginti quatuor horarum est, usquednm dies, et nox spa- 
tia sui cursus ab Oriente usque ad alium Orientem 
solem CGeli volubiliiale coucludat.Abusive autem dies 
unuaest spatiumabOrientesoIeusque ad Occidentem. 

2. Sunt aulem diei spatia duo : * interdianum at- 
que nocturnum, etest dies quidem horarum viginti 
quatuor, spatium autem horarum duodecim. 

3. ^ Yocatus autem dies a parle meliore ; unde et 
in usu est ut sine commemoratione noctis numeram 
dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est .. 
Factum est vespere et mane dies unus, 

.4.*Dic8 secundum Egyplios incboat ab occasu solis; 
secundum Persas, fB^iO ab ortu solis; ^ secundum 
Athenienses, a sexta hora diei ; secundum Roma- 
nos a medianocte. Uadect innc gallicinium est, ^ id 
est gallcrum cantus, * quorum vox diei ostendil prae- 
conium, ' quando et mesonyctius afQatus fit. 

5. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani qui- 
busdam sideribus sacraverunt, Primum enim diem a 
Sole appellaverunt, qui princeps est omniam side- 
nm, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. 

6. Secundum a Luna, qusesoli etsplendore et ma- 
gniludine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Ter- 
tium a stella ' Martis, qu£ Pyrois vocatur. Quartum 
tella Mercurii, ^ quem quidam Stilbonta dicunt. 

7. Quintum a stella Jovis, quam Phaetontem aiunt ; 
scxtum a Yeneris stella, quam Luciferum asscrunt, 
quae inter omnia sidera plus lucis habet ; septimum a 
stella Salurni, quae septimo cselo locaia xxx annis 
fertur explere cursum suum. 

Cap.XXX. — * Interdianum, Sic libriomnes. 

*» Vocatus autem dies a part, mel. E Serv., Mn. v, 
ad vers. Torquetmediosnoxhumida curs. 

« SecundumAtheniens.a sexta hora diei. Ex eod. 
Servii loco, qui Agellium ciut, Agellius vero, lib III, 
cap. 2,cx Varronc diem apud AthcDienses ab oc- 
casu solis dicit incipere. Quod affirmat etiam Macrob., 
lib. I, et Censorin., cap. i9. Ergo, vel Servium, vel 
Agellium emendari oportet. Isidorum secuiuse.>tBc- 
da, cap. 2dcRatione Temporum.Quid sie5u;;rapcr 
compendium scripia sexta icctorcs fccerunt, cum su- 
prcfnam Isidorus intellcxisset, vcl poiius pro suprema 
sexta hora Icgeruni? Nam alio pacio quomodo hinc 
honeste habeamus nescio. 

^ Id est^ gallor. cantus* Hee voces additae ex C. 
Ne.ip.ut quod sequitur. Quor. vox, etc, procederet. 

• Quor. vox diei est.pXmhros.iUocexcitatus Lu- 
cifer soluit polum caligine. 

' Quando, et mesonyct. afflat. El quia noclis oje- 
lior pars aaa, solque ad nos jam flectiiur, afflari 
radiis ejus orbis hic dicitur. Affiari autem magorum 
eat verbum, qui, adveutanic sole, simulacra noctur- 
na aufugere credebanl. Unde Philostrat., lib. in de 
Vit. Appolonii negat Achillis simulacrum gallicinium 
exspectasse. Quo perlinct illud qiioquc Aochisai : 

Jamquc valc, torquet medios nox humida cursus, 

Etme ssevus cquis Oricns afflavii anlielis. 
Bodemque modo interprelatur Servius iilud Ma. vi ; 



K 8. Prolndeautem ex his septem stellis nomina die- 
bus geniiles dederunt,' eo quod per easdem aliquid 
sibi effici existimarent, *■ dicentes hahere a Sole spi- 
ritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et lin- 
guam, a Yenere voluptatcm, a Marte sanguinem, a 
Jove temperantiam, li!ii a Salumo humorem : talis 
quippe exsUtit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt 
tam ridiculosa figmenta. 

9.ApudHebsosautemdies prima una Sabbati dici- 
tar,qu8e apud nos dies Dominicus est, quem gentiles 
Soli dicaLvervini\secunda Sabbati^secundsi feria, quem 
ssecularcs diem Lunas vocant ; tertia Sabbati ter- 
tia feria, quem illi diem Martis vocant ; quarta Sab- 
bati, quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paga- 
nis. 

B 10. Quinta Sabbati, quinta feriaest, idest, quintus 
a dicDominico, qui apud gentiles Jovis vocatur ; sexta 
Sabbati^wjXBi feria est.quse apud eosdem paganos Ve~ 
neris nuncupatur ; Sabbatum autem septimus aDomi- 
nlco die est, quem gentiles Saturno dicaverunt, J et 
Satumi nominaveruut. Sabbatum aulem ex Uebrseo 
in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in 
eo requievisset ad omnibus operibus suis. 

11. ^ Melius autem in vocabulisdierum de ore Chri- 
stiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit : tamen si 
quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore, 
qaod improbat corde, iatelligat illos omoies, de quo* 
rum nominibus apellati sunt hi dies, homines fuisse 
et proptcr beneficia qusedam mortalia, quia pluri- 
mum polucrunt, et emiouerunt in hoc saeculo, delati 

r sunteis ad amatoribus suisdivini honores et in diebus, 
et in sideribus, sed prius a nominibus hominum si- 
dera nuncupata, et a sideribus dies sunt appel- 
lati. 

i2. A fando autem ferias nuncupatae sunt, quod in- 
eis nobis sit tempus dictionis, id est, ia divino, vel 
humano ofQcio fari ; sed ex iis festi dies hominum, 

Ecce aulem primi sub lumina solis, et ortus, 
ut lumina primi sohs modium noctis intelligat. 

s Stella MartiSy qaa: Ptjrois. Chaconi assensi su- 
mus hic, ut c.iam supra, hb. lu, cap. 70, cum in li- 
bris omnibus utrobique vesper pro Pyrois legatur. 

^ Quem quidam StiWonta. Optime quoque conjecit 
idem Chacon, cum hic legatur : Quemquidam candi- 
dum circulum dicunt, candidum glossam fuissc toO 
9T(x6ovxa, undc ab impcrito lectore sublalum Stil' 
bonta addilum circulum, cum candidus circulus via 
Q lactca Isidoro sit, lib. ii. cap. 45 ; hujus rci ma- 
gnumarffumenlum, vocem circulum etiamaum a qui- 
busdamlibris abesse. 

< Dicentes haberea solespirit. Serv., i£a. xi, ad 
yen.Niljamcaslestib. ullis aebentem iSuperis debe- 
mus omnia donecvivimu^, ideo, quia, ut aicunt phy^ 
sici,cum nasci coeperimus, sortimur a sole spiritum, 
a luna corpus^ a Marte sanguinem^ a Mercurio inge- 
nium,aJove desiderium^ a Venere cupiditates, a Sa- 
tumo humorem. Ubi qaod ad Jovem attinet^ Scrviua 
ex Isidoro videtur comgendus. Cic, n de Nat. deor. : 
His interjecla Jovis stella illustraty et temperat. 
Quem propierea in Somo. Scip. fulgorem salutarem 
appellal. Bid., cap. 4, a Saturao tarditatem. 

J Et Saturni nominaver. Aug., xviii coot. Faust. 
cap. 5 : Satumum importare conamini, quia eum 
diem Satumi gentes appellaverunt. 

^ Melius autem in vocab. Ex Aug. ia pt. xcm. 



Si7 



BTYMOLOGIARUM LIB V. 



tiS 



cansa instituli sQotJeriati caosa divinoruin «acrorum. || guescit, ac labefactos efflatsuos ignes; aut qulaeadem 



13. * Partea diei tres sunt : mane, meridies et su- 
prema. 

14. Mane, lux maturaetplena; nec jam crepuicu- 
lum. ^ Et dictum mane a mano : manum enim anti« 
qui bonnm dicebant. Quid enim melius Iuce?Alii 
mane existimant vocari a ® manibiis, quorum con- 
yersatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, 
quia manus, id est, rarus est, atque perspicuus. 

Mlt 15. Meridies dictus quasi medidies, hoc est, 
medius dies, yel quia tuno purior dies est. Merum 
eniro purum dicitur. In toto enim die nihil clarius 
meridie, quando sol e medio coelo ruiilat, et omnem 
orbem pari claritate illustrat. 

16. ^ Suprema est postrama pars diei, qnando sol 
cnrsum suom in Occasum vertit, dicta quod superest g 
ad partem ultimam diei. 

17. * Serum vocalum a clausis seris, quando jam 
nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. 

18. Hodie, quasi hoc die, et ' quotidie, non cotidiep 
ut slt quot diebus, 

19. ' Gras, quod est postea. 

iO. Hestemum est pridie, et dictum hestemum ab 
eo qnod jam dies ipse sit a nobis extraneus, et pre- 
terenndo alienns. 

21. Pridieautem, quasi prori die, 

88. Perendie, id est, per ante diem, vel in ^ ante- 
cemm, id esl, prius. 

CAPUT XXXI. 

De nocte. 



vi sub terras cogitur, qua super terras pertulit lumen, 
et sic umbra terrs noclem facit Unde et Yirgilius : 

Ruit Oceano nox, 
Involvens umbra magna terramque polumque. 

4. > Noctis partes septem sunt : vesper, crepus- 
culum, conticinium, intempestum, gallicinium, ma- 
tutinum, dilucnlum. 

5. Yesper a stella oocidentali vocatur, quse solem 
occiduum sequitur, et lenebras sequentes prsecedil. 
De qua Yirgilius : 

Ante diem clauso componet Vesper Olympo. 

6. Tenebrae autem dictse, quod teneant umbras. 

7. Grepusculum est dubia lux. Nam » creperum 
dubium dicimus, hoc est inter liTim et tenebras. 

8. Gontidnium est, quando omn) silent. Conticei- 
cere enim sikre est. 

9. > Intempestum est medium et mactuosum noc- 
tis tempus, quando agi nihil potest, et omnia sopore 
quieta sunt. Nam tempus per se non intelligitur, nisi 
per actus humanos ; medium autem noctis actu caret. 

994 10. Ergo intempesta, inactuosa, quasi sine 
tempore, hoc est sine actu^ per quem dignoscitur temr 
pus; unde est, intempestive venisti. Ergo intempesia 
dicitur, quia caret tempore, id est, actu. 

il. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios 
dictum. 

18. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et 
aurorse adventum ; et dictum matutinum, quod hoc 
tempore inchoante mane sit. 



1. Nox ^ a nocendo dicu, eo quod oculis noceat. C *3- Diluculum quasi jam incipiens parva diei lux. 



Quae idcirco lunae ac sidcrum lucem habet, ne inde- 
coraesset, et i ut consolaretnr li!iSomnes nocte ope- 
rantes, et ut quibusdam animantibus quse lucem so- 
lis ferre non possunt ad suHicienliam temperaretur« 

8. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitu- 
dinem dormiendi et vigilandi effccta est, et ut opc- 
ris diumi laborem noctis requies temperaret. 

3. ^ Noctem autem fieri, aut quialongoitinere Inssa- 
tur sol, et cum ad ultimum coelispatium pervenil clan- 

* Partes diei. B Serv,, Mn. ii. 

^ Et dictum mane a mano. E Serv. .£n. i. ad 
vers. Tenet ille immaniasaxa. Yarro, lib. v : Manb, 
quod tunc manat dies ab Oriente, nisipotius^ quod 
BONim antiqui dicebant ukNuu^ Yidendf. itemServ., 
JSn. iii, ad vers. Stant manibus arcn. 

« A MANiBUS. Macrob., lib. i Saturn., can. iii : 
Manb autem dictum, quod a locis inferiorwus, id 
estf a MANiBUS, lucis exordium emergat. £t in fin. 
lib. viii, infr. 

^ Suprema est post. Yarro Supbbma, summum 
diei, iaa supebbima. Uoc tempus xii tabuUe di^ 
cunt occasum esse solis. 

• Serum Al., Sero. 

' f^QUOTiDiEnoncoTiDiB.Yid. sup.Jib. i.cap. 86, 

^ Cras, quod est postea. Deesse videlur aliquid, ct 
postera fortasse legendum. 

^ M antecessum, id est, jorius. Gloss. in ante^ 
cessum, irpoxP^ue; et apud Senec., in antecessum 
solvere, hoc est,' antequam dies debiti cedat. 

Gap. XXXI. — ^ Nox dicta. E Serv., JEn. i, ad 
vcrs. Ponto nox incubat atra R&ba. lib. x, cap. 6 : 
Nox dicta, quod nogbat aspectibus^ vel negotiis 



Hsec et aurora, quse solem praecedit. 

14. « Est aulem aurora diei clarescentis exor- 
dium, et primus splendor aeris, qui Graece 4u>( dici- 
tur, quam nos per derivationem auroram vocamus, 
quasi eororam. Unde est illud : Laitus Eois Eurus 
equis, et Eoasque acies. 

GAPUT xxxn. 

De hebdomada. 
1. Hebdomada dicia a numero septem dierum 

humanis, sive, quod in ea fures latronesque nogbndi 
aliis occasionem nanciscantur. Nisi poiius a Grseco 
vu5, ut ait Varro. 

j Consolaretur homines. AI., omnes. 

^ Noctem autem fieri... lumen. Lucret., lib. v : 

At nox obruil ingenti caligine terras. 
Aut ubi de longo cursu sol extima coeli, 
Impulit, atque suos efflavit languidus ignes, 
Goncussos ilere, et labefactos aere multo; 
Aut quia sub terras cursum convertere cogit 
Yis eadem supera, quae terras pertnlit orbem. 

* Noctis partes. Serv., iEn. ii : Sunt autem soli^ 
dce noctis partes secundum Varronem has : vespera, 
coniicinium, intempestum, gallicinium, lucifer. 

^ Creperum dubtum. Eleganlcr Ambros. lAetus 
dies hic transeat ; pudor sit ut diluculum, fides ve^ 
lut meridies ; crepusculum mens nesciat. Est au- 
tem creperum Sabinum verbum, ut ait Varro. 

" Intempestum... id est, actu. Oinnia sunt Ser- 
vii, -^n. III, ad vers. Nox intempesta tenebat. 

• Est autem aurora. Ex eodem, Ma. xi. Varro 
tamen, lib. vi : Aurora dicitur ante solis ortum ab 
eo quod igne solis tum aubbo aer aubbscit. 



219 



S. ISIDORI HISPAUMSiS BPISGOPI 



S9Q 



quorum rcpelitione, ei menMS, et aom, et laecuk ||Nam prias QttietilisetSeitilisfoeahintortOiiQtiHtv 



peraguntur ; ijnh, eQim Grseci septem dicuut. Hano 
noa septinMnam vocamus, qua&i sept^m luQ$s- Nam 
MANB lux est. Octavus autem cUes, idem primus est, 
ad quem raditur» ot aquo ruraua habdomadia aeries 
ordiiur, 

CAPUT xxxm, 

De mensibus, 

i. Meaais nomen est Grseoum de lun» nomine 
tractum. Luna enim h^vt) Gradco aermone vocatur, 
unde et apud Hebraeosmensesl^^^legiiinii, non ex 
solis circttlo, sed ex lua«B cur^u enumerautur, qui est 
de nova ad novam. 

2. i£gyptii autcm primi proptcr luna velociorem 
cursum,et ne errorcomputatiooisejus velooitate aoci-^ 



qttia quintus erat a Martio, quem prinoipaQ anni te • 
stantur esse Romani ; Sextilis similiter, quod sexim^ 

iK September noroen habet a '^ numero, et imbre, 
qma s$pHmms est a Mariio, et imkres babet. Sie el 
Oetober, Novemher atque December ez numero el 
imhribtts aeoaperunt vocabula : quem numerum do« 
QQrrenlam Deoemher Onit, pro eo qiiod denarias niH 
merua precodentea numeroa olaudit 

i2« Kalandas aotem, Nonaa et Idus propter teatos 
diesRomani instittteraot, vel propter officia mafistra-* 
tuum. In iis enimdiehus eonveniebatttr in urhibas, 

iS. Quidamautem Kalendaa a coUndo appellari eii- 
stimant. Apud veteres enim omniam menaium prin-> 
eipia oolebaotur, sicut et apud HebrMs. Idus autem 



deret, ex solis cursu diem inensis adinvenerunt, qao- g plerique Latinoram ah edenio dictas putant, quod ii 



niam lardior solismotus facilius poterat oomprehendi« 

3. * Januarius mensis a Jano dictus» cui fuit a 
geniilibus consecratua, vel quia Umen ei janufk 
ait anni. Qnde, et bifroos idem ianus piogitar ui 
introitus anni et exitus demonstretur. 

4. Februarius nuucupatur a Februa, id ost, Piutone 
cui 00 meose sacrificabatur. Nam ianuarium diis su- 
peris, Februarium dus Manihus Romani consecrave- 
runt. Ergo ^ Februarius a Februo, id est, a Plutone, 
non a febre, id est, «egriiudine, nominatus, 

5. Martiusappellaturpropter itfar/^m, Romansegen* 
tis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animaotia 
ad marem agantur, et ad eoncumbeqdi voluptatam. 

6. "" Idem appellaiur et mensis novorum^ quia anui 



dies apud veteres epularum easent. 

i4. Non» a nundinit vocat«8, oundin» enim sunt 
publicae oonventiones, sive mereimonia. 

CAPUT. XXXIV, 
De solstitiis et cpquinoetiiSt 

i. Solstitium dictum, qaaai soHs statio^ quod tanc, 
sole slante, lidY erosoant dies, vel noctes« 

^uinootium appellatum, quod tuno dios et nox 
horarum ^ spatio aequali consislunt. 

2. i Duo autem sani solstitia : unttm sastivvm 
octavo Kalendarum ittliarum, de quo tempore re- 
meare sol ad inferiores incipit ciroalos, aliud hiema* 
lc, octavo Kal. Jaouar., quo temporc sol altiores in- 
cipit circulos petere. IJnde et hicmalis solstilii dies 



initium mensis est Martius, Idem ^ e^navum ver, ab Q rainimus, sicut aestivi maximtis invcnitur 



indiciis, scilicet, germioum, quia in co, viridantihus 
fraetibus novis, transaciorum prohatur ocoasus. 

7. * Aprilis pro Yeoere dioitur, quasi Aphrodis^ 
Graace enim 'Aff Q^fn) Yenus dicitur, ' vel quia hoc 
mense omnia aperiuntur in Oorem, quasi aperilis. 

8. Maius dictus a Maia, malre Morcurii, vel a ma- 
joribus natu, qui erant pnncipes rcipublicae. Nam 
bunc mensem majoribus, sequentem vero minoribus 
Romani consocraverunt. 

9. Undc et Junius dicitur. Ante enim populus in 
eenturias seniorum et juniorum divisus erat. 

S^S iO. s Julius vero, et Augustus de honorthus 
hominum JuUi et Augusti Cissarum uuncttpati sunt. 

Cap. XXXin. — » Januarius,,. vel quia limes et 
janua, Hieronym., Bscch. xxviii : Januarius dici- 
tur, eo quod apud Romanos anni sit janua. Sed 
limes non Hmen in omnibus iibris legi mirum. 

»» Februarius a FBsauo. — A die februato Varro; a 
Februo deo lustrationum Macrohius ; a februo, hoc 
esi, purgamento, Ccusorinus. Servium, i Georg., et 
August., xviii eontra Faust., cap. 5, secntus est 
IsidoruB. 

* Idem appelL mensis novor. In sacris libris. 

* Idem novum ver ab indiciis, Serv., Georg. i, ad 
verb. Vere novo. AI., ab iniiiis. 

* Aprilis... q. ApuRonis. Macroh,^ lib. i, cap. ii : 
Securidum mensem nominavit Aprilom, quasi Aph- 
rilem, a spuma, auam Grapci vocant dfpbv unde Ye^ 
nus creditur oria^ 

* Vel q. h.m. omnia aperiuntur in florem. Qnod 
Varroni placoit. 



3. Item duo sunt acquinoctia : unum vernalc, et 
aliud autumiiale, qua: Graeci {(TTj^is^^a^ vocant. Sunt 
autem haec aequinoctia die octava Kalend. April. c. 
octavo Kalend. Octob., quia annus olim in duas par- 
tea tantum dividebatur, hoc esl, in aestivum et in hie- 
male solslitiura, ct ^ in duo hemispbaeria. 

CAPUT XXXV. 
De temporibus anni. 

i. Tempora anni quatuor suut : ver, aestas,aulum- 
nus et hiems ; dicta sunt aulcm tempora * a commu- 
nionis temperamento, quod invicem se humore,sicci- 
tate, calore et frigore temperent. » Haao et ourricula 
dicuntur, quia non ?lant, sed currunt. 

n e Julius vero et Augusi. Aug., ii de Doot. Ghr., 
y cap. 21. 

" A numero et imbre. A numerp tantnm Varro, 
Augustinos et Scrvius, a quo h»c procul dnbio sum- 
psit Isidorus. Sed h<pc 6mnia aadilamentis plens. 
Quamvis scio Cassiodoruni ex imbribus quoque nota- 
tionem confccissc. 

Cap. XXXIV. — * Spaiio mquali consistunt. Ita 
noslri omnes Cod. Constant Romani. 

i Duo autem sunt. E Sorv., Georg. i, ad vers. 
Humida solstitia. Al honi Lallnilstis auctores a^sti- 
vum solum solslitium agnoscunt, aIt<»rumiion solsti' 
tiumy sed brumam nominant. 

k Et in duo hemisph(pria. Slc onmes libri, In duas 
{ov)(tepta( volohftl A. Aug. 

Cap. XXXV. — » A communionis temperam. A 
eommuni temp. Cod. Rom. 

» Hoifi et curricula. B Serv. Ma. viii. 



321 



BTTMOLOGURUM UB. Y. 



229 



2. * Constat autem poal factam mundum ex qua- H ggglxv diebus ad etdom loca «iderom rodit. Annus 



ditate cursu solis tempora io ternos menses fuisse 
divisa. Qaorum temporum talem veteres faciunt 
disoreiionem, ut primo noenae ver nomm dicatur» 
•eeoDdo adultum, tertio prcdceps, 

8. Sic et seatas in suia tribus mensibus nova, adulta 
et prctceps ;9ic et autumnus novus, adultus et proi^ 
ceps; item hiems nova^ftlM aduUa ei prieceps, aive 
extrema. Unde esl illud : Rxtremm suk casum ^^« 
mts. Vcr autem dictum, quod viret, Tunc enim post 
Uemom vcslitur tellus herbis, et in florem ^ cuncta 
rampuntur. 

4. ^ JGstas dicilur ab cestu, id est, caiore ; et osstas 
quasi usta, id est, exuataeUrida.Namealoraridusest. 

5. ^ Autumnus a tempesiaie vooalur, quaodo el 
folia arborum caduni, ei omuia ma^ureacunt. 

6. Hiemem autem raiio hemisph»rii nuncupavit» 
qoia tunc breviori sol voivilur circulo. Unde et hoc 
tempas ^ 6ruma dicitur, quasi j^pax^c V<pa> id eal» 
brevisj vel a dbo, quod major tunc sit vescendi appe« 
titus. Edaeitas enim Grsece ^potixa appellatur; ^ unde 
ei imbruman dicuntur^quibus faatidium estciborum. 

7. Hibernus autem inter hiemem et vernum est, 
^ quasi hiemevemus, qui plerumque a parte totam 
hiemem significat. Hsec lctnpora singulis etiam coeli 
parlibas ascribuntur. 

8. Ver quippe Orienti dalur, quia lunc ex terrisom* 
pit oriuntur; «stas vero Meridiano, eo quod para ejus 
eelore tlagranlior ail ; hiems Septentrioui, eo quod 
frigoribua et perpetuo gelu lorpcai; autamnas Occi- 



autem dictus, quia meQsibtta io le reourrentibua 
volvitur. Uude et annulus, quaai iuinuiii« id eal, cir- 
culus, quod in se redeal. Yirgitiua : 

Alque in sua per veatigia volvilur annus. 

2. Sic enira et apud Jlgypiioaindleabaiur ante in* 
venlas liileras, pieto dracone caudam auam mor* 
dente, quia in se recurrii, Alii annum dicunt, Mi 
ToO avoveouaOai, id est^ ab innovatione, renovatur 
enim semper. 

3. Trla sunt autem genera annorum. Aut enim 
lunaris anuus est triginta dierum, aut solstitialis, 
qui XII continet menses ; aut magnus, omiiibus pla- 
nelis in eumdem locum recurrentibus, qui tit posl 
annos solstitiales plurimos. 

B 4. ^ iEra singalorum annorum constituta est a 

Caesare Augusto, !f30 quando primum ** censum 

exegit, ac Romanum orbem dcscripsit. Dicta autem 

eera ex eo quod omnis orbis res reddere professus est 

reipublic». 

CAPOT XXXVII. 

De olympiadibus, et Imtris, et jubileis. 

1 . Olympias apud Graecos conatitula apad Elidem 
Gra^ciK eivitatem. Ehia agenlibue agonem, el ^ quin- 
quennale cerlamen, quatuor mediis annia vacanti* 
bos ; et ob hoe Blidum eerlaminis lempus olympiadem 
vocaveruDl, quadriennio inuna olympiadeaupputato. 

ftSt 2. ^ Luslrum vero esl tccvtettjpU, id esl, quin^ 
quennium, quod quinto anno dioitur oondi propter 
olyrapiadaa a Roraania ; adhue enim coaaulea, adhue 



duo, eoquodgravesmorboshabel;uadeel tuacfolia C ***• nondum erant. Esi enim qninqaennale tempua. 



arborum defluunt. Ut aulem autumnus abundet mor- 
bis, faoit 999 hoc eoafinium frigori^ et caloris, el 
^ eompugnantia inler se contrariorum aerum. 

GAPUT XXXVI. 

De annis, 

1. Aonus i est aoUs anfractus, cum, pcractia 

* Constat autem vost fact. E duobus Servii locis, 
GreQrg. I, ad vers. Yere nova, et Georg., ii, ad vers. 
iVofi alios prima. 

* Cuncta rumpuntur. Al. , erumpunt, al. , prorum- 
punt. 

^ jEstas ab a^stu. ServM <£"• ii« ad vers. Propius- 
que (estus incend. voiv. : JEstus ( inquit ) calor est, 
unde et a»stas dicitur. Vid. Varr., lib. v. 

* Autumnus a tempestate. An tempestatem tem- 
pestivitalem inlelligil? Ut sit autumnds auctus an 



Ideo vero sic vooalur eo quod censu per quinqueo- 
nium in republica pcraeto, urbs Roma luslrabalur. 
8. JabilsBus interpretaiur remisticnie annus. Eal 
enim Hebraicus, et sermo, et * numerue, qui septe- 
nis annorum hebdomadibos, id est , quadragiala 
Bovem annie leiitor» in qao elangebator tubis, et 

simis Chacon. Porro de aera mulli hac aetale nrafta. 
Nos Nonio eredimua ila acribenti : j£ra muneri nota. 
iMciit lib. xxin : H<bc est ratio, perversa mra^ et 
summa, et subducta improbe. M. Tullius, in Hor- 
tensio, apud eumdem Nom. : Quid tu, inquam, so- 
les, cum rafionem a dispensatore accipis, si cera 
singula probasti, summam quce ex his eanfecta sit 
non prohare t Vid. inf., hb. vi, cap. 15. 

* Qensum exegit. Ita lib. iii. Tarrac, Ncap., exa- 
gitafo censu ; et quidem apud Euseb. frequens : Cen- 



nus. detracla c, ui in sartor, fartor, auctor. Fest. : Q su Rmirr agttafo,inventa sunt hominummiUia,eie. 



Autumuum quidam dictum existimant , quod 
tum maxime auyentur hominum opes. 

• Bruma q. ^^oLyy^, Varr., Fesl., Serv. et Macrob. 

^ Undeet iHbiuuari. Al.,rm/7ru//m/t,ilem brumati, 
e| ^ruma/ici, qu»voxhodiequeapud uoe ia usu est. 

< Quibus fastulium est. Qiiibus studium esl, unus 
Tarrac. 

^ Quasi hiemexwrnus. Ex God. Neap. et Ovet.,al., 
kibernus^ ul sil praeceps hiems. 

' Ex eompugnantia contrarior. aerum. — Con^ 
trariarum rerum Servius, Georg. I, ad vers. Quid 
tempestates Autumni. 

Cap. XXXVI. — ) Annus est. Totum caput, usqne 
ad (era, conllatum ex variis Servii loci», Mn. i, iif, 
el V. 

^ ^ra singulor. annor. Legunlar haec in plerisqne 
Eusebii Codicibus, sed ncgabit exstarc in antiquis- 



Cap. XXXVn. — » Et quinquennaL certam. Eu- 
aeb. i.i Ctirou. : Elii agunt quiuquennale certamen : 
quatuor annis in medio expletis, quam olifmpiadejn 
Iphitus, filius Praxonidis, sive Hmmodt, primus 
consfifuil. 

» Lustrum vero. Serv., Ma. i, ad vers. Vincit 
lustris, lab. a»ias : — lustris quinquenniis et bene 
olympiadibus computat tempora, quia nojidum, vel 
aera, vet consules. Lustkusi autem dictum, quod 
post quinijuennium unaquieque civitas lustraba- 
tar. Ergo verba i\\\^ adkuc n. conitules, adhue asra 
ntmdum erant, qn» VirgiHi interpretaliooi tantum 
serviunt, nihil Isidoro delracia oberunt Nam Isrdo- 
rus Sf^rvium legens non viJetur Maronit verkxa con- 
aiderasse; piioptbr olympiadas, pro otympiadibus, 
ve) toco 0l}^pia4um tRterpretens licel. 

« Kt nunterus, qui %eptmnis Spiritus sancti. 



S23 



S. ISIDORI HISPALBNSIS BPISGOPI 



SS4 



ad omnes revertebaiiir antiqua possessio, debila ab- 
solvebaninr, confirmabantur libertates. 

4. Hunc numerum etiam in diebua Pentecostes et 
ipsi celebramuspostDomini Hesurrectionem, remissa 
culpa, et totiusdebiti chirographo evacuato, ab omni 
nexu liberi suscipientes advenientem in nos gratiam 
Spiritus sancti. 

CAPUT XXXVIII. 

De sasculU et astatibus. 

1. Ssecula * generationibus constant , ct inde sof^ 
cula, quod sequantur, Abeuntibus enim aliis alia 
succcedunt. ^ Hunc quidam quinquagesimum annum 
dicunt quem HebraE^i jubileBum vocant. 

2. Ob hanc causam, et ille Hebraeus, qui, propter 
uxorem et liberosliSliamans dominum suum, aure 
pertusa^ servitio subjugatur, servire jubetur in sae- 
culum, hoc est, nsque ad annum quinquagesimum. 

3. ^ ^tas plerumque dicilur et pro uno anno, ut in 
annalibus ; et pro septem, uthominis ; et pro centum, 
et pro quovis tempore. Undeetseias tempus quod de 
multis saeculis instruitur. ^ Et dicta aitas quasi on^t- 
tas, id est, similitudo sevi. 

4. Nam aevum est setas perpetua, cujns neque ini- 

tium neque extremum nascitur , quod Grseci vo- 

cant ; quod aliquando apud eos pro sseculo, aliquan- 
do pro setemo ponitur. Unde et apud Latinos est 
derivatnm. 

5. JStas auiem proprie duobus modis dicitur ; ant 
enim hominis, sicut infantia, juventus, sedecius ; aut 
mundiyCujus prima setas est ab Adam usque ad Noe; 
secunda aNoe usque ad Abraham; iertia ab Abraham 
nsque ad David ; quarta a David usque ad transmi- 
grationem Judae in Babyloniam ; quinta deinde usque 
ad adventum Salvatoris in came ; sexta, quse nuno 
agitur, usque quo mundua iste finiatur. 

6. * Quarum decursns per generationes et regnt 
primus ex nostris Julius Africanus sub imperatore 
Marco Aurelio Anionino, simplicis historise stylo eH- 
cuit. Dehinc Busebius episcopus Gaesariensis, atqne 
sanciae memorise Hierooymus presbyter, chronico- 
rum canonum multiplicem ediderunt hisioriam regnis 
simul et iemporibus ordinatam. 

7. Dehinc alii atque alii ioicr quos prsecipue ^ Vio- 
tor Tununensis 933 Ecclesiae episcopus, recensitis 
priorum historiis, gesta sequeniium «etatum usque ad 
consulatum Justini junioris imperatoris explevit. 

S.Horumnos temporum summam ab exordio mundi 

ad Augusti Heraclii imperatorem, vel Suinthilanis re- 

gis Golhoram, quania potuimus brevitate, noiavimus, 

adjacenie e laiere descendente linea tempomm, cu- 

'jus indicio summa prseieriia saeculi cognoscatur. 

Ex Hieron., ad Am., cap. 5; et Ambros., in Apolog. 
David, cap. 8. 

Cap. XXX VIH. — * Sascula generationihus can* 
stant, Sascula sex generationibus constant, God. 
Neap., sed nullo (opinor) sensu. 

^ Hunc auidam. Ex Hieronym., ad Gal. ii. 

<^ JEtas, Serv., Georg. lu : Mtatem vlerumque ge- 
neraliterdicimus,pro anno,pro triginta^procentum, 
pro quovis tempore. Verba autem ut in annalibus. 



H GAPUT XXXIX. 

De discretione temporum. 

i . Prima aetas continet in exordio sui creationem 
mundi. Primo enim die, Deus in lucis nomine con- 
didit angelos ; secundo, in firmamenti appellatiotte 
coelos ; terlio , in discretionis vocabulo speciem 
aquarum, et ierrse; quarlo, luminaria coeli; quinto, 
animantia ex aquis ; sexto, animaniia ex terra, et 
hominem, quem appeUavit Adam. 

2. Adam, anno ccxxx, genuitSeth,a quo fiiii Dd, 

ccxxx. 

Seth, anno ccv, genuii Enos, qui coepii invocare no- 
men Domini. CGCCXXXV. 

Enos, an. clxxxx, genuit Cainan, DCXXV. 

Gainan, an. clxx, genuit Malaleel, DCCXV. 

B ItSl 3. Malaleel, an. glxv, genuii Jared, DCCCGLX. 
Jared, an. glxxii, genuit Enoch, qui translatus est 

M. CXXIL 
Bnoch,an. clxv, genuitMathusalem, M. CCLXXXVII. 

4. Mathusalem, an. glxvii, genuit Lamech, 

M. CCCCLIV. 

Lamech, an. glxxxviii, genuit Noe. Arca aedificatur, 

M. DCXLin. 
Noe autem, an. dg, factum est diluvium, 

U M. GCXLII. 
Secunda cetas. 

5. Sem post diluvium, anno ii, genuit Arphaxad, a 
quo Chaldsei, II M. CGXLIV. 

Arphaxad, an. cxxxv, genuit Sala, a quo Samarite 
et Indi fuerunt. II M. CCCLXXIX. 

C Sata, an. cxxx, genuit Heber^ a quo Hebraei, 

II M. DIX. 

6. Heber, ann. cxxxxiv, genuit Phaleg. Turris aedi- 
ficaiur, n M. DCXLUf. 

Piialeg., an. gxxxx, genuit Ragau. Dii primum 
adoraniur, U M. DCCLXXIU. 

Ragau, an, cxxxii, genuit Seruch. Rognum inchoal 
Seythamm, 11 M. DGCGCV. 

7. Seruch, an. cxxx, genuii Nachor. Regnum ^gyp- 
tiorum nasdtur, III M. XXXV. 

Nachor, an. lxxix, genuit Tharam. Regnum Assy- 

riorum et Sycioniomm exoritur, ill M. GXIV» 
Thara, an. lxx, genuit Abraham. Zoroastes magi- 

cam reperit. Ul M. CLXXXIV. 

Tertia astas, 
D 8. Abrahum, anno g, gonuit Isaac. Nam prius ct Is- 

mahel, a quo et Ismahelitae, lU M. CCLXXXIV. 
Isaac, an. sexagesimo, genuit Jacob. Argivorum re- 

gnum inchoat, lU M. CGGXLIV. 

Jacob, an. xci, genuit Joseph. Phorooeus Grseciie 

Ipges dedit, lU M. GGCCXXXV. 

itcmqueu/ in /iomtn^alienacumChaconecensemua. 

^ Et dicta cetas q, jbvitas. Nam ei seviias olim 
eadem fuii. 

" Quarum decursus sasculi cognoscatur, Haec 

non suiii in vetustioribus, sumpta tamen sunt ex Isi- 
dori Chronico. 

' Victor Tununensis. Iia legendum cx lib. de Vir. 
Illust., non (ut antea) Turonensis. 



BTYMOLOOIARUM UB.Y. 
9. Josepb, an. cx Tixit. Gneda se^s habere coepit, H Maaansses, an l?. Sibylla Samia clarait, 



826 



mM.DXLY. 



lYM. DXLIV. 



• Hebneonim lervitiu in iEgypto an. cxut. Amon, an.xu.Ceosas primum agitur. lYM.DLVL 
Allas astrologiam inTenit, IIIM.DCLXXXIX. 48. Josiaa, an. xxxu. Thales philosophus agnoscitur. 



Moy8es,an. xl, rexit popnlum in eremo. Hebrseile- 



IVM DLXXXVm. 



gem et littcras habere coeperuot, IIIM.DGCXXIX. Joachim, on. xi Nabuchodonosor Judaeam capit« 



10. Josue, an. xxvu, Brichthonius in Grsecia primus 
qnadrigam junxit. 



Othomel,an. xl, Cadmua litteras Graeciadedit, 

IIIM.DCCXGVI. 
Aoth,an.Lxxx.Fabul8e fictaesunt^iUM.DCCCLXXVI. 



IVM. DXCIX. 
UIM.DCCLVI. Seechias, an. xi. Templum Hierosolymis incensum. 

Sapho mulier diverso poemate claruit, 

IVM. DCX. 

Quinta astas. 



Debbora. an. lx. Apollo medicinse artem inyenit, et .^ „ ^ ... 

dtbaram reperit, IIIM. DCCCCXVI. *^- HebnBorum capuvitas, annis lxx. Judith hisloria 



II.Gedeon, an. xl. Mereurius lyram condidit. 



Abimelech, an. iu. Chorus in Graecia inventus, 



^ scribitur, IVM. DCLXXX. 

IIIM DCrCLVI I^rius, an. xxxiv. Judeeonim captiviias solvitur, 

IVM. DCCXIV. 



B 



Xerxes, an. xx. Sophocles et Euripides tragoedi ce- 
lebraniur, IVxM. DCCXXXI V. 

20. Artaxcrxcs, an. xl. Esdras incensam legem re- 
novat, IVM. DCCLXXIV. 

Darius, qui et Nothus an. xix. Habc setas habuit 

Platonem et Gorgiam primum rhctorum, 

IVM. DCCXCm, 



lUM.DCCCCLO:. 

Thola, an. xxui. Priamus regnavit in Troja, 

mM.DCCCCLXXXU. 

Jair, an. xxn. Carmentis Latinas Litteras reperit, 

IVM.IV. 

Jephte, an vi Hereulea se flammis injecit, IVM.X. 

Abesan, an. yu. Aiexander Helenam rapuit, . . » . i • . • i . 

IVM XVn Artaxerxes, an. xl. Hester histona explelur, 

12. Abdon, an. vui. Troja capla est, IVM.XXV. 
Samson, an. xx. Ascanius Albam condidit, 

IVM.XLV 
Heli sacerdoe, an. xl. Arca Testamenti capitur, 

IVM LXXXV 
8«n«el. an. xt. Homeru. fuisse putatur. IVM.CXXV '^"'"' *" "• ^**""*'^ "'''"«"•'>rr.!?S? 

Quarta astas C 

l3.David, annis xl. Carthago a Didone condilur. 
Gad, Nathan et Asaph prophetaveruni, 

VIM.CLXV. 



IVM. Dccxxm. 

21. Artaxerxcs (qui et Ochus), an. xxvi. Dcmosthe- 
nes et Aristoteles pnedicantur, IVM. DCCCLIX. 
Xerxcs,an. iv. Xcnocratesillustrishabelur, 

rvM. DcccLxm. 



IVM.DCCCLXIX, 
22. Alexander Macedo, an. v. Asiam obtiuuit, 

IVM.DCCCLXXIV. 

Ptolemseus, an. xl. Machabeeoruni liber inchoat pri- 

mus, IVM. DCCCCXIV. 



Salomon, an. xl. Templum Hierosolymis aediticatur, ^^^ ^^.. ^ , . . c . • .« •..•-. 

*^ ^ ,„^ ^p„* ltS7 Philadelphus, an. xxxvni. SeptuaginU mter- 



pretes agnoscuntur^ 



IVM. DCCCCLH. 



14. Roboam, an. xvii. Regnum Israel, et Juda divi- „ ^'^"^ ^— .-^. •„„»:! iVk".;^;; 

j;,„^ ^ ivif rrvvii Bvcrgetea, an. xvxi. Jesus Sapicntiae Ubrum compo- 

AK- u .u. , u JVM.U.AAI1. jyjl DCCCCLXXVm. 

Abia, an. ui, lub quo Abimelech poniifex fuil, ^^ ' ., ^ , . .««...,^: i;k-: 

^ ^ -„„ rrv Yv 513- Philopator, an. xvii. Machabaeorum, secundi Iibri 

A 4 1.. . ,u ^yf^'^\^^^' historia componitur, IVM. DCCCCXCV. 

Am, an. xLi. Achias, Amos, Jehu, Johel, et Azarias „ «*«wim wiufv , ^^^^ ^K*;n«-p..«t 

nmnhpt...nini ' ivi m Yvi Epiphanes, an. xxiv. Romani Gnecos obtmuerunt. 



prophetaveruat, 



IVM.CCLXVI. 



15. Josaphat, an. xxv. Prophctavit Elias, Abdias ct «... . c • -^ kf'^^^.i^u 

if ;^K Jl« IVM ccxn Pbilomctor, an. xxxv. Scipio Afncam vicit. 



VM.XIX, 



, VM. LIV. 

Joram, an. viii. Propheuvit Elias et Eliseus, ^. „ - » . «•- - - «k^ u 

*^ -„« pnvr-fv n **• Evcrgetes, an. xxix. Brutus Hispaniam snbegit, 

lYJH.til AtilA. II «.. I VYYTTT 

9M Ochozias, an. i. Elias rapitur, IVM.CCC. 
Athalia, an. vii. Jonadab sacerdos claruit, 

IVM.CCCVIL 
46. Joas, an. xl Eliseus moritur, IVM.CCCLVU. 
Amasias, an xxix. Carthago condita, 

IVM.CCCLXXVI. 



Soter, an. xvii. Thraces Romanis subjiciuntur, VM.C. 
Alexander,an. x. Syria Romanis subjecta est, VM.CX. 
25. Ptolemaeus, an. viii. Rheioricae ars Romae coepit 

VM. cxvm. 

Dionysius, an. xxx. Pompeius Judseam capit, 

YM. CXLVIII, 



Ozias, an. ui. Olypias a Grsecis inslituitur, ^, n . d • uj^. vif nt 

^^ jyjj ccccxXVm Cleopatra, an. ii. iEgyptus Romanis subdilur, VM. CL. 



Joathan, an. xvi. Romulus nascitur, 

IVM.CCCCXUV. 
17. Achaz, an. xvi, Roma conditur, IVM.CCCCLX. 
fizcchias, an, xxix. Scnalus Roms fit, 

IVM.CCCLXXXIX. 



Julius Csesar, an.. v. Hic primus monarchiam tenuit. 

VM. CLV. 

Sexta astas. 

26. Oclavianus, annis lvi. Christus nascitur, 

VM. CCXI. 



s. isii)dlu taisMLBNSiS fihscopi 



118 



Tiberias, an. itih. Chrf^iks ertteifij^mr, 

VM. CCXXXIV. 
Caius Caligula, Hfa. tv. Malthctas Evang^tium seri^ 
psll, VM. GCXXXltl, 

Ifl. Cldttditis, an. xiv. Marcus Evaogelium edidit, 

DM.CfcLtt. 
fl&fd, ^Q. iiv.Pelrus et Paulus necantur, 

VM.CCLXVI. 
Vespasianus, dh. X. Herosblyrhia a Tito feUbvertilur. 

VL. CGLXXVi. 
28. Titus, an. ii. Hic liieundilfi Istpius fuii, 

VM. CGLXXVm. 



i5i Prbbtth, ah. ff . lliiiiieMortaHi Mfer^lis ofia eati 

VM.CGCCLXXXH. 
CMs. ab. li. Hte de Vm\n IHuAph&Vit; 

VM.GdCGLXXXIV. 
Didi^teti^us, kti. Iti. Istft diVittis Ubi^i6 aiiustis m»'- 

lyrik ftot, VM.DIV. 

Oalttrihs^ tb. i\. HujhH mVXtA vite bihil di|^titn 

histdHs^ dbntulit, VM*DVI. 

36. Goiistkiititt^i iA. tix. NieMa «ynddua eonghi^ 

gWtti*, VM.DXXXVI. 

Consiaiitius, itd. ixky. AillhrOti^Ofphilanim hd^ 

afci bfilbf, VM.DLX. 



DomitiaauSi an xvi. Joannes in Pathnios relegatar. ittlihntt^, hh. ii. hic ex ChrisiianO pagatiil^ effctttus 

VM.CCXCIV. eslj VM.DLXH. 



Nerva, an. i; ioanncs Ephesum redit, VM. CCXCV, 
Trajanus, an^Kxiv. JoannesApostolusrcquiescit, 

VM. CCGXiV. 

29. Adrianus, an xxi. Aqoila interpretes habctur, 

VM. GCGXXXV. 

Antoninus Pius, an# xxii. Valentinus et Marcion 

agnoscuntur, VM. CCCLVli. 

Antoninus, an» xix. Catapbrygarum haeresis oritur, 

VM.CGCLXXVI. 

30. CommoduS( an. xiii. Theodotion interpres habe- 



iii. MiiAk^i^', hn. i. Iste iierum Chrislianus effectus 
esl( VM.DLXin. 

TaUbiSt lih. xiV\ Gothi haeretici efficiunlur, 

VM.DLXXVn. 
dratiahilsv an*. Vi. Piriscilianus agno^cilur, 

VM.DLXXXHI. 
Y&lehtihianus, an. vii. Hieronymus in Belhleem prav 
dichlur» VM.DXG. 

TheodosittS} AH m-. leallneaaiiachereta claruit^ 

VM.DXGHL 



tur, 



VM. GCGLXXXIX. 38, Adtetiius, au. xiit; Joanneii Chrysostomus ilbrdil. 



^ iElius Pertinax, an. i. Nihil habet hisiorise, 

Vii. GGGXC. 

SeTeniB, an. iviii. Symmachus inlerpres habctur, 

VM. CGGGVU. 
3i. Antonius Garacalla, an. vii. Quitita cditio Hie- 



VM.DCVI. 

MMttonorius, an. xvi. Augusliaus cpiscopus claruit, 

VM.DCXXI. 

¥he^(ii»8i^s, ikn. xxvii. Nestorius haeresiarcha exsti- 

tit, VM.DGXLVIII. 



rosolymis invenitur, 



VM. GGCGXV. 39. Marliauus, an. Vi» GhAi^Onensis synodus agi- 



Maerinus, an. i. Hujus brevitas vitse nihil gestorum idr) 



VM.DCLIV. 



habet» 



VM. GCCGXVI. Leo major, nn. XVI* iB^jyptiis cr^orc Dioscori latral, 



Aureiius AntoniBus, an. iv. Sabellii hseresis orilur, 



VM.DGLXX. 



82. Aiexander^ an. xiii. Origenes insigois habetur» 



VM.CCCCXX. eetibii, to. kVit-. Aee))hal^m hi^reais otta est^ 



Maximu8,an. lu. Iste Germanos vicit. 



VM.DCLXXXVn. 
VM.CGCCXXXUI. iO. Aiaasthasias^ att. xkvii. Fulgentius episcopas 

v.M.ix;cxiv. 



prsedicaKur, 



VM.CCCCXXXVI. Juslinas, An-. vtM. Aeephalorum haeresls abdieaittr, 



Goirdianas, an. vu. Iste de Parthis et Persis trium- 
phavil» VM.GGGCXLUI. 

83. PhHippus, an vu. Hic primus Ghristianus impc- 
rator fuil, VM.CGGCL. 

D(eciaa,an. i. Anlonius monachus claruit, Vm.CGCCLI. 

Galius^an. ii.Novatus hercsimcondit, VM.CCCCLIU. 

Valerianus^ an. xv. Cyprianus martyrio coronatur, 



VM.DCCXXU. 

Juslianus, an« xkxiXi Vahdali in Africa exstin- 

4«iHittth VM.DGCLXI. 

JostlttM^ an. xt. AHnettii fidem Christi suscipiHht, 

VM.DCGLXXII. 
41. Tiberias, ail. vti. Leng^b&rdi Italiam capinm, 

VM.DGGLXXIX. 



VM.CCGGLXVIU. jUaidiritius, au. xki. Gothi tetholici effectt si^nt^ 



34. Qaudius, ani ii. Iste Gothos ab Illyrico expulii, 



VM.DGCC. 



VM.CCGGLXX. Phobto^ ^il viii. Romani csedunlur a Persis, 



Aurelianas, an. v. Isle Christianos persequitur, 



VM.DCGCVIIL 



VM.GGGGLXXV. 42. Eraclius xvii natiC agit in^perii anuum; Judspi 



Tacitasv tn. i. Hujus brevitas vitai praenolaiione 
caret, VM.GGCGLXXVI. 



Hlspania Ghrfsliani elficiuntur. Rcsiduum bexla) m 
a^iatis soli I>e« est eogV)iium. 



liber smuis. 



DE LttRiS M* dF^rcus SbcLfestAstiGis. 



CAPUT PftllrtJM. 

De Veieriti Nem jntdmmidi 

\, Yettls t^lam^iitum idet) dicilitr, ^rih \emM% 
N0\1» «eftmit) de qud Apo^t(5itis m«itlii\it, dib^tis \ 
VeieH ttamiefnM et edte fatta i'^ht oHnid Hovd: 

MO f . Testamdntnm autem NeVum ideo nudcut^ 
mr, quia ihnoYat. N'(Hi ^iiti iliUd disbutit hisi ho- 
faiiilisd iisbdtaii ei ymhlM p^f gi^tiAm, el piirti- 
beiites jAm ad Test. Novm t)u6d ^^t r^HUiti tstelofumi 

3; • rtfebWei autetti Veieri& Tedlam^Aii, Esdrft ftuc^ 
V6te, Juttii ti^merum lillerai-iim suariiiU, vigitiii dUbii 
libtts aceit)iiiiit, dtvidcntes m in \m di^ines; L6- 
gis scUiiset, *t Proplietarumi etHagiogriiphorUm; 

4. Pritims dNb Leg^is, in iquitiqiit' libHs atieipilur, 
qUOrum primus est Berosith, quod est Geniesis ; secuti- 
dus Veelle Semotb, quod est Bkodus; tertius VaieHi^ 
qUod est LetitlcUS; quartus Viijedabbe^ qUod bst Nu- 
meri; ()UintU3Elleadd^aritii,tiUod est Deuteronbmiuhi. 

6. Hi sttni quinqiib llb. Moysi, qUos H^brsei thdra-, 
Laliui legem appellanl. Proprie ahtem Lex ftppelialur, 
quas ptT Moysen data esl. 

6. Secundus ordo est Pt*o|ilit:bit>utn^ in quo liiohtinbn- 
lur iibri octO, quorUm primus Josue Ben-Nun, qui 
Latlne Jcsu Nave dicitur : Secundus Sbphtid, quod 
est JudieUm; teftiUs Samuel, qUi est Regum primus \ 
quttrtus Hdlachim, qui est Re^m secuhdud ; qUitl<^ 
tuslsaias; sexlusJeremias;seplimu8Ezechiel; octavu^ 
Thereazari qUi dlcHUr Duodecim pfopheiarum; qui 
libri^ quia sibi pro br^titate tidjuUtti suUt, |[)ro hno 
accipiuDtur. 

7. Terlius cst ordo Hagiographorum, id esl, mfktta 
fcribentium, in quo SUnt libri notemj qurdUm plri- 
muft Job * secuUdus Psalti^rium ; lertius Mi§se, quod 
est Proverbia Salomohis; quartus Coheleth, ({UOd ^st 
Ecclesiastes ; quiblu^ Sir has^irim , qubd ^i 
CaDtica canticorum; sextus Daniel; septimus Dibrtl- 
hajamim, quod est Verba dierumj •» bo<5 ^st Paralipo- 
menon ; ociavus Esdras ; nonus Esther^ qui simlil 
omnes v, viii ci il, fiunt ititi, sicut sup^ius com- 
prehensi sunt. 

8. Quidam aulem Rulh et GlnOth, quod Latiiie di- 
dlur Lanienlaiib Jbremife, htigiograJ)hts acljicJiUnt, 
et XXIV volumina Teslamenti VelerisMI faeiurtl, 
juxia viginti quatuor senioresi qui ante consp^ctum 
Domini assistunt. 

9. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti 
eorum librorum qui in canone Hebraico ndn suDt-. 
Quorum primus Sapientiae jiber esl» seisutidus Eccle-- 
siastictts; teriius Thobias; quaMus Judith ; quinlus 
el sextus Machabajorum, quos licet Judaei inter apo- 

Cap. L — » Hebrcei autem Ex Prolog* Galeato 
Hieronym., et praefationeinlibrosRcg.^elEpiphan., 
lib. de Pond. 

* Hoc est Paralip. Qua» posl iiaec verba adduntur in 
Excusis, in Ms. nuUa gunt, neque essc dcbent. Nqq 



er^^hd s6))ih«At, Ei^l^^ia tkm^ ChHsti it^ti^ir fli^i^ 
no& libfol, ^t hohbfiit ^t pi^dit^t; 

40. Id N6V0 atiV^hi Tesiametilb diib §Vidt bhdinl&^ 
t)riitih^ BVItiiy:clit;us. ih qUo s^nt M^llhs^hs, Marbhs. 
Liici^ et lOatihes ; se(5utidus ^|)ostbli6iis, ih quo Siint 
PtLtm ih i^uatubi^e^iim JEpislbll^, t^trhs iti duiibas, 
ibiAiiB^ iti iribUs, fiicbbii^ tit Jud^s iu ^ihghlis. At- 
ths At)ostOh)rum M Apotsaiypsi^ Jbanhis. 

41. Summa Httifcm Ulinu^tide ttJsliAitiehti tfif^lPid 
distihltUilu^ id e!lt. ih hi^lt)fia, ih moHbus, in sille- 
g:6Ha. Riii^U^ isli tHa mhltifaHd di^idUhihf , id bst, 
qhid h Dbd, tidid Ab hn^i^lii, Vel hbininibii^ ^stuiii 
dictumque Sit, iinid h prO{ih6tis (irsendhtiattim fAi 
Chrislo el cor()ore ejus ; quid dc diabolb ei mehibHi 
i()Sius \ (}uid de v^teH m noVb ))bpU!b ; i)iii(i de t^fse- 
senti sseculo, et ruturb fii^hb, al()ub jUliieib. 

« CAPUT n. 
De scHptoHbiiif ti ^ocabulis sanctorurn tibrOimm^ 

!. Vetferi^ Tfestamifthii ^ebudHurii HebHfebfum IH- 
tiiiioiii^m hi piriiibfettiiir iiicltJres; Prhfhui hoyses 
Divinse HlBtonse tiOsm6grilt)hiam ih (iuinque VOlu- 
miuibus ^didit, ()ut5d Plshtat^UbhUTii nomihatur. 

i. PentatfeUfthum auiehl * quinque Vblumihibttsdici- 
lUr : ^£vTE Gt«tje tinihque, t«8x*>< t;o!ittnt?n voWtUf. 

3. G^n^i^ Hbef inde ajppellatuf, to i)uOd t^xbr- 
dium muttdi e\ ^ehefatid saetiuli iti ecJ (jbrtlinealiir. 

»1* 4. ikbdUS Vefo 6xitum ab JSgVptO Veli^grt;»^ 
feum pbJJuii UtA^l digt;rit,6i6x ca ciUisanomehaecepit 

1 Leviiieufe appellatttf, ed quod LevitarUm mi- 
nisteria et diversitalem victimarum elSettuiluf, to- 
tusqud in eo ofdo LeViticus annbtatUr. 

6, NUnKjrofum llber vocatur, eo quod ih ^ 
egrcssae dfe -figyjJtb tHbus dinumeranthri et itua- 
draginla duaf am txif eremum mattSioiitim Ih eO de- 
scriplio continetur. 

7. beUlftrbnomiUm GK*co sifirmone apt)i3llalur, 
quod Laline IhlefpfiSlAlUf ^ecunda U£, id est, rejJe- 
titio, et ^vahijriicm Iftjg^t^ t^ra^BgUf alibi (JuiaD 5ic ea ha- 
bel (tiia3 jiriora sUht, Ut tiimch ttbva sihl bmUia qtfa§ 
in eb replicafalUf. 

S. Josue libef homeh itcepW. a Jesu filio Ndve, 
cujus histonam cOttlin^l, s(fiHt)lbfem Vefo fejus eum- 
dem losue Hebnei asseverant, in cujus texlu post 
Jordanis transilum regna hoslium sUbveftUntUr, 
lerra populo dlVidilur, fet tJef sittgulas Urbes, vicu- 
los, montes alque confinia Ecclcsiae coelesUsque Je- 
rtt!nilem, spiritualia regna prffifigurantun 

9. Judicum nominatur a prineipibtis pbpUll, qili 
praefueruhl in Israfel post Mbysen ^l Josue, anle- 
quam David et caeteri regos existerent. ^ Hunc librum 

enim Ghronicon is libof diClUs esl, quamvis id nO- 
mett aplissime illi cohveniat, ut Hieron. ait. 
Cap. IL — *= Plcraque ex Hieron., episl. ad PaU- 

lum. . . , , 

d Hu7ic librum el Ruth, Vodcs et Ruth, a plensque 



S31 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISGOPI 



237 



et Rath edidisse crediinr Samnel. Liber Samuel ejus 
dem Samuelis nativitatem, et sacerdoiium, et gesta 
describit, idcirco et ab eo nomcn accepit. 

iO.Etquamvishicliber Saul ei David historiam con- 
tineat, uirique iamen ad Samuel referuntur, quia ipse 
unxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. 
Cujus libn primam partem conscripsit idem Samuel, 
sequentia vero ejus usque ad calcem scripsit David. 

ii. Melacbim proinde appellatur, eo quod reges 
Judae et Israeliticae gentis, gesiaque eorum, per or- 
dinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, 
Latine regum inierpretatur. Hunc librum Jeremias 
primus in unum volumen coegit. Nam antea sparsus 
erat per singulorum regum historias. 

i2. Paralipomenon Graece dicilur, quod nos pro;- 
termissorum, vel re/i^uorum dicere possumus, quia 
ea quse in lege vel in Regum libris» MS vel omis- 
sa, vel non plenc relala sunt, in isto summatim el 
breviter explicantur. 

i3. Ltbrum Job quidam Moysen scripsisse arbi- 
traniur ; alii unum ex propheiis ; nonnuUi vero eum- 
dem Job post plagam suse passionis scriptorem fuisse 
existimant, arfoitrantes ut qui certamina specialis pu- 
gnse susiinuit, ipse narraret quas viciorias expedivit. 

i4. * Principia autem et fines libri Job apud He- 
braeos prosa oratione contexta sunt ; media auiem 
ipsius 8b eo loco in quo ait : Pereat dies inqua nutus 
sum, usque ad eum locum : Id circo ego me reprehendo, 
et ago posnitentiam, omnia heroicomeiro discurruni. 

i5. Psalmorum liber, Grsece psalterium, Hebraice 
nebel, Latine organum diciiur. Yocatus autem Psal* 
morum quod uno propheta canente ad psalierium, 
chorus consonando responderet. ^ Titulus auiem in 
Psalmis Hebraicus Thehilim quod interpretaiur Ko- 
lumen hymnorum, 

i6,^ Auctores autem psalmorum sunt qui ponuniur 
in iitulis : Moyses, scilicet,ei David, ei Salomon, 
Asaph, Ethan, Idithun, ei filii Gore Eman Ezraith.^e^ 
et reliquorum, quos Esdras uno volumine compre- 
hendii. 

i7. Omnesautem psalmos apud Hebrseos meirico 
carmine constat esse compositos. Nam ^ in morem 
Romani Fiacci, et Graeci Pindari, nunc alii iambo 
currunt, nunc Alcaico personant;* nunc Saphico 
niient, ' trimetro, vel tetrametro pede incedenies. 

i8. 8 Salomon, filius David, rex Israel, juxta nu- 
merum vocabulorum suorum tria volumina edidii, 

aberani, scd rejicicndae non fueruni, cum idem dicat 
lib. 1 de Offic. Eccl., cap. i2. 

^Principiaautem et fin, Expraef.Hier. ad lib. Job. 

^ Titulusautemcomprehenait, Ex epist. ad Sophr. 

* Auctores autem. £x eadem epist. 

^ In morem Romani. Flacc. Ex prsef. ad Chron. 
Euseb., et ad Job. 

• Nunc Saphico nitent. Tument apud Hieron.; /t- 
ncnt. SeguniXod.; ex quo iinniunt quidam legebat. 

' Trimetro vel tetrametro. Nihil de irimetro ant 
tetrameiroHieronymus: Sed nunc semipede ingredi- 
tur. Atqueiia IegrvolebaiGbacon,ilIudaIterum glos- 
semafuissc. 

' Salomon. Ex Hicronym , ad cap. i Ecclesiastae. 

^ Ubiper epithalamium.yid. Orig.,hom.i iuGani., 



Jl quorum primus est Hebraice Misle, quem Graeci Pa- 
rabolas, Latini proverbiorum nominant, eo quod in 
ipsosob comparaiiva similitudine figuras verborum 
et imagines veritatis ostenderit. 

i9l Ipsam autem veriiatem ad inielligendum le- 
gentibusreservavit. 94141 Secundum librum Coheleth 
vocavit, qui Graece Ecclesiasies diciiur, Latine Con- 
cionator, eo quod sermo ejus non specialiter ad unum 
sicul in Proverbiis, sed ad universos generaliier di- 
rigatur, docens omnia qnae in mundo cemimus ca- 
duca esse et brevra, ei ob hoc minime appetenda. 

20. Teriium librum Sir hassirim prsenotavii, qui in 
Latinam linguam vertiiur Canticum canticorum ; ^ 
ubi per epithalamium carmen conjunclionem Ghrisii 
ei Ecclesise mysiice canii. Dicium autem Ganticum 
g canticorum,eo quodomnibus canticis prseferatur, qiue 
in Scripluris sacris habentur, sicut quaedam in lege 
dicuntur sancta, quibus majora suni sancta sanctorum. 

2i. Horumauiemtrium librorum carmina hexame- 
tris ut pentametris versibus apud suos composiia per- 
hibeniur, ut Josephus Hieronymusque scribunt. 

22. Isaias, evangelista potius quam propheia, edi- 
dil librum suum, cujus omnis textus ^ eloquentia 
prosa iucedit, Ganiicum vero hexametro, et penta- 
meiro versu discurrit. 

23. Jereraias similiier edidit librum suum cum 
threnis ejus, j quos nos lamenta vocamus, eo quod 
in trisiioribus rebus fiineribusque adhibeaniur, in qui- 
bus quadruplex diverso metro composuii alphabeium, 
quorum duo prima quasi Saphico metro scripia sunt, 

Q quia tres versiculos, qui sibi nexi suni, ^ et ab una 
tantum liiiera incipiunt, heroicum comma concludit. 

24. Tertium alphabetum trimetro scripium est, ei a 
temis litteris iidem versus terni incipiunt. Quarium 
alphabetum simile primo et secundo habeiur. 

945 25. * Ezechiei et Daniel a viris quibusdam 
sapieniibus scripti esse perbibeniur, quorum Eze- 
chiel principia et fines multis habet obscuriiaiibus 
involuia. Daniel vero claro sermone regna orbis pro- 
nuniiat, et tempus adventus Ghristi manifestissima 
praedicatione adnotai. 

26. Hi suni quaiuor propheise qui Majores vocan- 
tur, quia prolixa volumina condideruni. Liber duo- 
decim propheiarum auctorum suorum nominibus 
praenoiatur, qui propierea dicuotur Hinores, quia 

n sermones eorum brevessunt, 

27. Unde ei connexi sibimet invicem in uno volu-. 

Hieronymo interp. 

^ Eloquentia prosa» Uisupra, prosa oratione. Al.» 
eloquentice prosa, 

j Quos nos lamenia v. eo quod tristioribus rebus 

{un^ribusque. Ganebanlur fortasse, uii nunc Job ver- 
la, ita Isidori aetate, Jeremiae Lameniationes in offi- 
cio defunctomm, 
^ Et ab una tantum. Ex epist. ad Paul. Urbic. 
1 Ezechiel et Daniel. Idem refert de Eccles. Offic, 
rx Hebraeorum senientia, qui haec vaticinia, non ab 
ipsis vntibus scripla, scd ab aliis exccptasomniarant. 
bed de Ezechiele ne dubiiatum quidem videtur hie- 
ronymi aetatc. Gonlra Danielis librom referl idem 
scripsisse Porphy rium,confutat umque ac Euseb. Apol- 
linario et Methodio. 



S33 



ETYMOLOGIARUH LIB. VL 



834 



mioe conlinentur, quornm nomina sant : Osee, Joel, /| Ipse enim Ghristus et propheta dictus est sicul 



Amos, Abdia^, Jonas, Michseas, Nahum, Habacuc, 
Sophonias, Aggaeus, Zacharias et Malachias. 

28. Esdrse liber auctoris sui titulo pra*notatur, in 
cujus textu ejusdem Esdrse, Nehemiseque sermones 
parilcr continentur. Nec quemquam moveat quod 
nnus Esdrae dicitur liher, * quia secundus, terlius et 
quarlus non habcnlur apud Hcbrseos, sed inter apo- 
cryphos dcputantur. 

MO 29. Estber librum Esdras crcdilur conscrip- 
sisse, inquoeademrcgina sub figura Ecclesiae Dei po- 
pulum a scrvitute et mOrte eripuisse scribitur, atque, * 
interfeclo Aman, qui interpretatur iniquitaSy diei 
cclebrilas in posteros miititur. 

30. ^ Liber Sapienlix apud Elebraeos nusquam est. 



scriptuni est : Et * prophetam in gentibus posui te. 

37. Tcrtius Lucas, inler omnes evangelistas • 
Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in 
Grsecia, Evangelium scripsit Thcophilo episcopo, ini- 
tians a sacerdolali spiritu, dicens : Fuit in diebus 
Herodis regis Judfpw sacerdos guidam nomine Za- 
charias, ui manifeslarel Chrislum, posi nativitatem 
carnis et pra^dicationem Evangclii, hosiiam fuisse 
effectum pro salutc mundi. 

38. Ipsc est enim Saccrdos de quo diclum esl in 
Psalmis : Tu es Sacerdos in astemum secundum or- 
dinem Melchisedech. Ubi enim Christus advenit, sa- 
cerdotium Judaeorum obmuluit, lex et pronhclia ces- 
savit. 



unde el ipse stylus Grsecam magis cloquenliam re- B 39..Quartus Joannes ficripsit Evangclium ultimusin 



dolet.Hunc Judaei Philonis essc afjGrmant, qui proinde 
Sapientiae nominalur, quia in eo Chrisli advenlus, 
qui est sapientia Patris, et passio ejus evidenier 
exprimitur. 

31. ° Librum autem Ecclesiaslicum certissime Jc- 
8U8, filiu^Sirac, Uierosolymila) nepos Jesu sacerdotis 
magni, composuit, de quo meminit Zacharias ; qui 
liberapud Latinos propter cloquii similitudinem Sa- 
lomonis titulo praenotatur. 

32. Dictus autem Ecclesiasticns, eo quod de totius 
Ecclesise disciplina religiosHe conversationis magna 
cura et ratione sit editus. Hic et apud Hcbraeos rc- 
peritur, sed inter apocryphos habetur. 

33. Judith vero et Tobias, sive Machabaeorum li- 



Asia, incipiens a Verbo, ut ostcndcret eumdcni Sal- 
vatorcm qui pro nobis dignatus esl nasci et pati, ip- 
8um ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a coclo 
venisse,et post morlem ad coelum ilerum remcasse. 

40. Hi sunt quatuor evangelistae, quos per Eze- 
chielcm Spiritus sanctus significavil in quatuor ani- 
malibus. Propterea aulcm quatuor animalia, quiaper 
quatuor mundi partes fides Chrisiianae religionis 
eorum praedicatione disscminata est. 

41. Animaiia autcm dicta snnt quoniam propter 
animam hominis praedicatur Evangelium Cbristi. 
Nam et oculis plena erant intus, et foris, quoniam 
pervident quae dicta sunt a prophctis, et ' quae pro* 
missa erant impleri. 



bri, quibus auctoribus scripti sint minimc conslat. C 42. ' Crura autem eorum rccta, quia niliil pravum 



Habentautemvocabula ex eorum nominibus quorum 
gcsta scribuntur. 

34. Quatuor libros Evangeliorum quatuor evange- 
lislae singulariter conscripserunt. 

35. Primus Matthaeus conscripsit Evangclium lilte- 
ris Hebraicis, et sermonibus in Judaea, initians evao- 
gcUzare ab humana Christi nativitate, dicens : Liber 
generationis Jesu Christi filiiDavid, filiiAbraham, 
significans descendisse corporaliter ex semine pa- 
triarcharum Christum, sicut promissum erat in pro- 

>phelis per Spiritum sanclum. 

M7 36. Secundus Marcus plenus Spiritu sancto 
scripsil Evangelium Christi eloquio Graeco, in Italia 
secutuft PelTum, ut discipulus. Is initium a spirilu 



in Evangeliis. Et alas senas tcgcntcs crura, et facies 
suas, revelata sunt cnim quae tegcbantur in adventu 
Christi. 

194S 43. Evangelium autem intcrpretatur bona an- 
nuntialio.Graece enim cS benCy arffikloi dicitur annunf 
tiatio» Unde, ct angelus nuntius interprciatur. 

44. ^ Paulus aposto^us suas scripsil Epistoias qua- 
tuordeciro, ex quibus novem septem Ecdesiis scripsit, 
reliquas discipulissuisTimoihco, Tito et Philemoni. 

45 > Ad Hebraecos autem Epistola a plerisqua La- 
tinis ejus esse incerta est propier dis:onantiam ser- 
monis, camdcmque alii Barnabam conscripsisse, alii 
a Clemente scriptam fuisse suspicantur. 

46. Petrus scripsit dua? nominis sui Epistolas, qusB 



prophetali fecit, dicens : Vox clamantis indeserto: D Catholicae ideo nominantur, quianon uni tantum po- 
Parate tnamDomino^ni ostenderelChristum post aa- 
sumptionem camis Evangelinm praedicasse in mnndo, 



* Quiasecundus, tertiuset quartus nonhabentur 
apud Hebr. Quia Esdrae Nehcmiaeque sermones in 
unum volumen (ut ait Hier.) coarctant, ita neque 
secundum agnoscnnt ; ut nobis Nehemias idcm secun- 
dus Esdrae inscrihitnr. 

^ Ldber Sap, Ex Hier. pra:f., cum in lib. Prooem. 
Jesu filio Sirach tribuat, Augustinum secutus, xvu 
de Civit. 

« Librum Ecclesiast qui liber apud Latin. Non 

mirum, si Isidori aetalc Salomonis titulum praeferret, 
cum Hieron. ita de eo : Quem Hebraicum (inqnit) 
reperi^non EcclesiaMcum,ut apudLatinossedPKBA' 
BOLAS prcenotatum, Cuijuncti erant Ecclesiastes et 
Cantica canticofum, ut similUudinem Salomonis 

Patrol. LXXXII. 



pulo, vcl civitati, sed universis gentibus gcncraliter 
scriptae sunt. 

non solum numero librorum, sed etiam materia' 
rum genere cocequaret, 

^ Et prophetam in Gen. posui te. Ex LXX, 
TiSetxa ai. Vulg., dedi te, 

« Graici sermonis. Ex Hieron., epist. ad Damasum 
145;8edibi Graecis Evangelium scripsisse dicitur, 
non in Graecia. 

' Et quas promissa erant impleri. Ex Neap. 
Cod. AI. in priori. 

« Crura autem eorum rect. Ex LXX. Vulg., 
Pedes eorum recti, 

^ Paulus apost, Eadem lib. i de Offic, cap 42; 
et Rab. ii de Instit. Clcr., cap. 54. 

i Ad Heb. Ex Uieronymi Catalog. 

8 



^ S. ISIDORI HISPAUSN6IS BP16C0P1 »36 

47 jMobas, et JoaQD68, et JudM, «was icripse- A Vetus TesUmeijtum m viginli duos libros constilnit. 



rttot Bpietolas. 

48« Actus aposlolorum priniordia fidei Christianae 
in gentibus, et nasceDtis Ecclesise hibtoriam digerit. 
Actuumapostolorum scripiorcm Lucam esse (consyit) 
evangelistam; in quo opere nascentis Ecclesiae infan- 
tia texitur, et apostolorum historia retinetur. Und^ 
et Actus apostolonim dicitur. 

49. Apocalypsim librum Joannes cvangclisU scrip^ 
sit, eo tempore quod ob Evangelii praedicationepi 
in insula Palhmos tradilur relegatus. Apocalypsis 
auMem ex Graeco in Laiinum revelatio inierprelatur. 
Revelatiq enim dicitur manifesUljo eorum quae abs- 
condiia eranl, juxU quod et ipse Joannes dicit ; ApO" 
calypsis Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam 
facere servis suis. 

60. Hi sunt scriplores sacrorum librorum, qui, per 
Spiritum sanctum ffW loqucptes ad erudiiionem 
Qostram, et prsecepta mendi ct credendi regulam 
conscripserunt. 

51. Prseler hsec et alia volumina apocrypha nun- 
cupanlur. Apocrypha autem dicU, id est, secreta^ 
quia in dubium veniunt, Est enim eorum occulta 
origo, oec patet Patribus, ex quibus usque ad nos 
auctoriUs veracium scripturarum certissima et DOlis- 
sima successione pervenit. In iis apocryphis, etsi 
inveqitur aliqoa veriias, tamen propter mulu falsa 
nulla est in eis canonica aucloritas, quae recte a pru- 
dentibus judicantur non esse eorum credenda quibus 
ascribuntur. 



ut tot libri essent in lege quot habebanlur el litterse. 

3. *> Apud Graecos auiem bibliolhecam primus in- 
stituisse Pisislratus, creditur Alheniensium lyrannus 
quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, 
incensis Athenis, avexit in Persas, longoquc posl 
tempore Seleucus NicanorrursusinGraeciam retulit. 

4. Hinc sludium regibus urbibusque ca^leris nalum 
est comparandi volumina diversarum gratium, et per 
interpreles in Graecam linguam vertendi. 

5. Dehinc magnus Alexander, vel successores ejus. 
instruendis omnium librorum bibliothecis anlmum in- 
tenderunt, maxime *^ Ptolemaeuscognomento Philadel- 
phus, omnis littcralurae sagacissimus, cum studio bi- 
bliolhecarum Pisislratum aemularetur.nonsolum gen- 

D lium scripturas, sed etiam el divinas litteras in bi- 

" blioihecam suam contulil. * Nam sepluajfinta millia 

librorum hujus temporibus Alexandri» invcnU sunt. 

CAPUT IV. 

De interpretibus, 

i. Hic etiam, el « ab Eleazaro pontiBce petens 

Scpipluras Veteris TesUmenti, inGraecam voccm ex 

Hebraicalingua per septuagiata interpretes transferre 

curavit, quas in Alexaodrina bibliotheca habuit. 

2. ' Siquidem singuli in singulis celluiis separali, 
ila omnia per Spirilum sanoium intcrpreUti sunt, ut 
nihil in alicujus eorum codioe li51 inventum essct 
quod in caeteris, vel in verborum ordine, discreparct. 

3. Fuerunt et alii interpretes, qui ex Hobraea lin- 
gua inGraecam sacra e!oquiatranstulerunt,sicut Aquila, 
Symmachus et Tbcodotion, sicut etiam et i^ vulgaris 



52. Nam mulU, et sub nominibus prophetarum, C iiiainterpreUtio, cujus auctornon apparel,ct obhoc 

.. 1 • 't »_1 _l-l -.*; . . .- .• r>i«. ■n t' .' . _ A ^ 



et recentiora sub nominibus aposlolorum ab haereti 
cis proferuntur , quae omnia sub nomine apocrypho- 
rum auctoriute canonica diligenti examinaiione re^ 
moU sunt. 

CAPUT UI. 
De bibliothecis. 

1. Bibliotheca a Graeco nomen accepii, eo quod 
ibi recondantur libri. Nam Pi€>ittv librorum 9«ixi) re^ 
positio interpreUtur. 

2. * Bibliothecam Vetcris Testamonti Esdras scriba 
posi incensam legem a Ghaldaeis, dum Judaei regressi 
fuissent in Jerusalem, ^50 divino afflatus Spiritu, 
reparavit; cuncUquelegis ac propheurum volumina 
quae fuerant a genlibus corrupU, correxit, totumque ^ , ,^„ 

Cap. III. — » Bibliothec. veteris Testam. Libri " millia, Agell., el MarcelK, lib. xxii. 
sacri saepe biblioiheca appellantur. Hieron. in CaU- - -« - "^ -*- r,i,_. i-_ .t:_ 

log. : Eusebius in Scripturis divinis studiosissi^ 
mus, et bibliotheco! divince cum Pamphilo martvre 
diligentissimus pervestigator. Bt in epist. ad ifar* 
cellam 141 : Beatus Pamphilus martyr., cum De* 
metrium Phaleramm et Pisistratum in sacrce bi- 
bliothecce studio vellet oequare. Et Gratianus non 
semel Hieronymum in prologo Bibliothecae eiUl. 

^ Apud Grascos autem. Totus locus ex Agellii 
lib. vi,cap. ull. Vid. Aihen., et Cicer., iii Orai. Eus- 
tochlus ArisUrcho et Zenodoto ad id usum Pisistra- 
tum dicit. Piato^ in Hipparch., Pisistraii filium Hii>- 
parchum Homen libros Atbenas detulisse, eosque 
decantari in Panathenaicis ludis jussisse ait. 

• Ptolemasus... omnis litterat. sag. Vcrba Terlull, 
in Apolog., cap. 18. 

^ Sep^tta^nfamitita.Sicomneslibri. Sepiuaginta 



sine nomine interpretis. Quinia Editio nuncupatur» 

4. Praeterea sexlam ct septimam Editionem Origc- 
nes miro labore reperit, et cum caeteris Editionibus 
comparavit. 

5. ^ Presbyter quoque Hieronymus, trium lingua- 
rum peritus, ex Hebraeo in Latinum eloquium eas- 
dem Scripturas convertit, eloquenterquc transfudit, 
i cigns ioterpretatio merito caeteris anlefertur. Nam 
est, et verborum tenacior, et perspicuiutc sententiae 
clarior, ^ atque, utpote a Christiano inUrprete, verior. 

CAPUT V. 
De eo qui primum Romam libros advexit. 
1. Romam primus librorum copiam advexit 
* ^milius Paulus, Perse Macedonum rego devicto; 

illia, Agell., et Marcell., lib. xxii. 

Cap. IV. — * Et ab Eleaz. Ex Hlrroo., in Ghron, 

' Siquidem sing. Idem refert Auff., lib. ii de Doct. 
Christ., el lib. xviii de Civit., c. 42; et Epiph., lib. 
dePonder., qua de re nimis mulu a nostris hoc tem- 
pore dicu sunt. 

9Et vulgaris. Haec verba non sunt Augustini. 

^ Miro labore rep. Ex Catalog. Hier. in Origen. 
Reperit autem has Editiones (ut aitEpiph.) in doliis, 
quinUm vero in Acteo littore, ait Hieronymus in 
prsefat. ad homil. Origen. a se versas. 

i Presbyterquoque. Aiig. xviii de Civil., cap. 43. 

J Cujus interpretatio. Ex eodem ii de Docl. Christ. , 
quae tamen non de Hieronymi interpretatione, sed de 
lUla dicuotur ab Augustino. 

^ Atque utpote a Ch. int. v. Haec quidam libri 
Don habent, neque libro i dc Offic. Eccles. leguntur, 
sunt Umen in vetustioribus. 



i37 STYMOLOGIAIIOM LDL VL S38 

I» deinde LueuUiis e Pontica praeda. 9M Post hos A appelUnt que profeniDtttr in populis. Tertium, tomi 



C«sar dedit Marco Varroni negotium quam maximaB 
biblioihece constniendse. 

8. « Priinum autom RomsB bibliothecas publicavit 
Pollio, Gnecas simul atque Lalinas, additis auetorum 
imaginlbus in atrio quod de manubiis magnificentis- 
«mum instruierat. 

CAPUT VL 
Qui apud nos bibliothecoi instituerunt. 

I. Apud ^ nos quoque Pampbilusmartyr, cujus Vi- 
tam Eusebius Civsariensis conscripsit, Pisistratum in 
aacrsB bibliotheee studio primus adffiquare conten- 
dit. Hic enim in bibliotbeca sua prope triginu ?oIu- 
minum millia habuit. 

8. Hierooymus quoque atque Gennadius Ecclesia 



qnoa nos libros vei voiumina nuncupamus. Homiliie 
autemadvulgusloquuntur ;tonii vero,idestUbrima- 
joris guntdisputaiionis.Dialogusestcollatio 1$S^ duo* 
rum, vel plurimorum, quam Latini sermonem dicunt. 
Nam quos Grieci dialogos vocant nos sermonesvoca- 
mus. 

3. ^ Sermo autem dictus, quia inter utrumque seri- 
tur. Unde et in Virgilio : 

Multa inter sese vario sermone serebant. 
Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod 
trahat sensuiu in mulla. > sentenliam contrcctando 
secum. 

4. DifTert autem sermo , tractatus et verbum. 
Sermo enim alt^ra cget persona, tractatns specialiter 



sticos icriplores tolo orbe quflerentes ordine persecuti " ad se ipsum esl, verbum autem ad omnes. Unde et 



snnt, eorumque studia in udo voluminis indiculo 
comprehcndcrun t. 

Ii53 CAPUT VIL 

Qui multa scripserunt. 

1. Marcus® Terentius Varro apud Latinos innu- 
merabUes libros scripsit. Apud Gra^cos quoque 
Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod. tantos 
libros cdidcrit quantos quisque nostrum alienos scri- 
bere propria manu vix possit. 

2. De nostris quoque apud Grsecos Origenes, in 
Scripturarum labore, tam Grsecos quam Latinos ope- 
rum suorum numerosuperavit. Deniquc Hieronymus 
' sex millia librorum ejus selcgisse fateUir. 



dieitur : Verbum fecit ad populum. 

6. Commentaria dicu quasi cummente, Suntenim 
interpretationes , ut commenia juris, i commenia 
Evaogelii. 

6. ^ Apologeticum est excusatio , in quo solent 
quidam accnsantibus respondere. In defensione enim 
aut negationd sola posituniest^etestnomenGreecunf. 

7. ^ Panegyricum est licentiosum , et laciniosum 
genus dicendi in laudibus regum, in cujus compo- 
sitione homines multis mendaciis adulantur. Quod 
nialura a Graccis exortum est, quorum levitas in- 
structa dicendi facultate et copia incredibili multas 
mendaciorum nebulas suscitavit. 

g. » Pastorum iibri sunt in quibus reges vel con- 



3. Horum Umcn omnium studia Augustinus ingenio q ^^^i^^ scribuntur, a fasdbus dicti, id est, potestatibus. 



vel sdentia sua vicit. Nam tanta scripsit, ut diebua 
ac nociibus non solum scribere libros ejus quisquam, 
sed nec legere quidem occurrat. 

CAPUT vni. 

Be generibus opusculorum, 

1. Opusculorum ' gencra sunttria. Primum genus 
eicerpta «mt, quae Graece schoUam uuncupantur : in 
quibus ea qufla videntur obscura vel difKcilia, sum- 
matim ac breviter prseatringuntur. 

2. Secundumgenus homili» sunt, quas Latini verlia 

CkP, V. — i€mt7. PauL » Videndum num ad hoc 
satis sitquodPlutarcbuSf^miliiabstinentiam laudans, 
narrat, libros regis duntaxat filiis studia litterarum 



n Unde et ob id libri Fastorum dicuntur, quiadc re- 
gibuset consulibus editi sunt. 

9. Prooemium est initium dicendi.Suotenimproo;- 
mia principia librorum, quee ante causse narrationem 
ad instruendas audientium aures 955 coaptantur. 
Cujus nomen plerique Latinitatis perili sine transla- 
tione posuerunt ; hoc autem vocabulum apud nos 
interpretatum pra?/a/io nuncupatur, q\iBs\proBlocutio. 

10. PrsBcepta sunt quae aut quid faciendum , aut 
quid non faciendum sit, docent. Quid faciendum, ut: 

fuit Didymo Alexandrino grammatico, ut ait. Hesi- 
ehiusinlib. deiisouiindiscipl. claruerunt.Vid.Suid. 
' Sex milL lib. itaRuffin. in Apolog., sed eum Hic- 
ronymus mendacii arguit, vixque tertiam partcm ab 

" ' * «... . . . . ^ylfjj^yg 



traclanlibus concessisse, cum aurietargenti ac(Tvos, 

reliquamaue praedam^ ne aspicere quidem voluerit. n JSuseb. relalam aftirrnat. idem* tamen quod 

^ jD^ina«LttCtfiLCicer.,inLucu1I.,etiiidbFinibus. " iradidit Epiphanius. 
Sed quod LucuIIo Isidorus, Pompeio,qui Lucullosuc- Cap.VIII.— 8^ Opusculorum ExHicron.^prajf, inHo 

cessil bellumque confecit, tribuitPlin.Iib. vii,cap.30. mil. Orig.inEze6»i.,qu8e repetitctianiRufr. inluvect. 

« PrimumaufemRow. PIin.,Iib. VII, cap. 30 ; Jtfara 
Yarronis,in bibliotheca quasprima in orbe ab Asinio 
PoUiane de manubiis publieata Romce est, unius tn- 
ventis posita imago est. Nam etsi reges illi multo ante 
Pollioucm bibliothecas instruxerant, non tamcn for- 
tasse publicarant, hoc est, pnbiicas fccerant. 

Cap. Vl.-^^Apudnos. Exepisl. i4i,ad Marccllam. 

Cap. VII. • M. T. Varr, apud Grax. Locusest ex Hie- 
ronymi iibello qui non cxslat, ejus tamen eam parlcm 
quajadhuncIocumpprtinctreferlHufBn.,invect.nisver- 
bis:M. Terentium Varronemmiratur antiquitasquod 
apud Latinos tam innumerabiles libros scripserit. 
GrmH Chaicenterum miris efferunt laudibus, quod 
tantos libros composuerit quantos quivis nostrum 
alienos suamanu describere non possit. Id cognomea 



^ Sermo autem dicit. E. Serv. 

* Sententiam contrectando secum, lla A. Aug. ,cum 
in omnibus libris sentiendi nullo scnsu Icgeretur ; 
seua contrectando secum^ Chacon. 

i Com mentajuris commen ta Evang. — Com men ta 
pro commentaria praecise scriptum putabat A. Au- 
gustinus. Scd retioet idem verbum hodie abscissum 
vulgaris sermo, ut suspicari possimus codem modo 
Isidori aetate usurpatnm, 

^ Apologeticufn. Ex Lacl. v. cap. 4. 

^ Panegyric.Ex eodem, lib, i, cap, 15. 

™ Fastor. lib... a fascibus dicti. Significationc 
ctymon aptavit, ul consuevit , alioqui a fando dice 
non ignorans. 

"^ Unde et ob td.fiz God.Natp.if endote reliqui Ovid. 



id9 S. ISmORI HISPALENSIS EPISCOPI S40 

Dilige Deum tuum, et honora patren tuum, et h enim civilas ^gyptiorum est, obl chart» usas in- 



matrem tuam, Quid non faciendum , ut : Non 
mcBchaberis; non furtum facies, 

11. Similiter et gentilium prsecppla vel jubent vel 
vetant. Jubenl faciendum, ut : Nudus ara, sere nu^ 
dus. Vetant, ut: 

Neve inter vites corylum sere, neve flagella 
Summa pete. 

42. Primus autem praeccpta apud Hebrseos Moyses 
scripsit, apudLatinos ^ Martiusvatesprimusprsecepta 
composuit. Ex quibus est illud : Postremus dicas 

primus taceas, 

13. Parabolaeetproblematanominibus suisiudicant 
allius se perscruuri oportere,Parabolaquippe alicu- 
ju8 rei similitudinem per se gerit, quod licel sit voca- 



ventus est primum, sicut ait Lucanus : 

Gonficitur bibula Memphitis charta papyro. 
fiibulam autem papyrum dixit, quod humorem bibat. 
1957 2. Gharta autem dicta, quod carptim papyri 
tegmen decerptum glutinatur. Cujus genera quam 
plura sunt. Prima, et praecipua ' Auguslsea, rcgia, et 
majoris formse^inhonorem Octavii Augusti appellata. 

3. Secunda Livianaob honorem Liviae; terlia hie- 
ratica dicta, eo quod ad sacros libros eligebatur, si- 
milis AugusUeae, sed subcolorata. 

4. Quarta Tseniotica, a loco Alexandriae, qui ita 
vocatur, ubi fiebat; quinta Saitica ab oppido Sai. 

6. ff Sexta Gorneliana, a Gornelio Gallo, praefecto 
^HP^^i primumconfecta; septima emporetica, quod 



bulum Graecumjam Uraen pro Laimo usurpatur. Et B eamercesinvolvuntur^cumsitscripturisminusidonea. 
notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum 
similitttdines, rebus de quibus agitur comparantur 
14. Problemata autem , quae Latine appellantur 



propositiones , quaestiones sunt habentes aliquid 
quod disputatione solvendum sit. 

15. Quaestio autem esi quwsitio, cum quaerituran 
dt, quid sit, qualc sit. 

' 16. Argumentum vero dictum quasi argutum, vel 
qnasi argute inventum, ad comprobandas res. 

17. Epistolam proprie Graeci vocant quod inter- 
pretatur Latine missa, 

18. Anlc chartae et membranarum usum ^ in dedo- 
latisex ligno codicillis episrolarum alloquiascribeban- 
tur. Unde et portitores earum tabellarios vocaverunt. 

li5G CAPUT IX. 
De ceris, 
2. Cerae Utterarum materies, parvnlorum nutrices^ 
ipsae. 

... Dant ingenium pueris primordia sensus, 
quarum studium primi Graeci tradidisse produntur, 
Graeci autem et Thusci primum ferro in ceris scri- 
pserunt, postea Romani jusserunt ne graphium fer- 
reum quis haberet. 

2. Unde et apud scribas dicebatur : Ceramferro ne 
coedito, Postea institutum est ut ceram ossibus scri- 
berent, ^ sicut indical Atta in satyra dicens : 

Yertamus vomerem in ceram, mucroneque aremus 
Osseo... 

Graphium autem Graece^Latine scriptorium dicitur 

Nam^pafio scriptura est. 

CAPUT X. 

De chartis, 

Chartarum • usum primum iEgyptus ministra- 

vit coeptum apud Memphiticam urbem ; Memphis 

* Martius vates, Yid. LiL Gyrald. Dialog. 4. de 
Poet. latin. 

^ In dedolat exLcExWieron. Epist.ad Niceam32. 

Gap. IX. — ° Ipsfle dunt ingen, Carmen est Dra- 
contii, lib. ii de Machin. Mundi : 

Cera dat ingenium pueris primordia sensus. 
Inde iit, ut praestet littera, vel noceat. 

^ Stcut indicat Aita. Cui cur Attae cognomen hae- 
seritVid. Fest. in Aita. 

Cap. X. ® Chartarum usus. Plin.Jib. xiii, cap. 12. 

^Augustcearegia. — /{^^taglossamputabatChacon. 

« Scxta Comeliana. De (JomeUana nihil Plioius. 



GAPUT XI. 

De pergamenis, 

i, Pcrgameni >» reges cum charta indigerenl, 
membrana primi excogitaverunt. * Unde et perga- 
menarum nomen hucusquetradentesibili5S poste- 
ritate servatum est. i Haec membrana dicuntur, quia 
ex membris pecndum delrahuntur. 

2. Fiebant autem primum coloris lutei, id est, cro- 
oei, postea vero Romae candida membrana reperta 
sunt, quod apparuit inhabile esse, quod, et facile 
sordescant, aciemque legentium laedant. Gum peri- 
tiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in 
bibliothecis putent, neque pavimenta alia quam e 

Q Garysteo roarmore, quod auri fulgor hebetet , et 
Carysti viriditas reficiat ocnlos. 

3. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum 
formis myrteos pannos subjiciunt, el gemmarum 
sculplores scarabeomm terga, quibus nibil est viri- 
dius, snbinde respiciunt, el pictores idem faciunt, 
ut laborem visus eorum viriditate recreent. 

4. Membrana autem aut candida, aut lutea, aut 
purpurea sunt. Gandida naturaliter existunt. Luteum 
membranum bicolor est, quod a confectore una tin- 
gitur parte, id est crocatur, de quo Persins : 

Jam liber, el positis bicolor memhrana capillis. 

5. Purpurea^ veroinficiuntnrcolore pnrpureo,inqni- 
bus aurum el argentum liquescens patescat in liiteras. 

Ji5e GAPUT xn. 

D De lihris conficiendis. 

1. Quaedam genera librorum apud gentiles certis 
modulis conficicbantur. Breviore forma, carmina 
atquc epistolae. At vero historiae majori modulo scri- 
bebantur, el non solum in charta, vel membranis, 

Constat vero ex Dione et aliis Gornelium Gallum 
iEgypto fuisse prsefectum ab Augusto. 
. uAP. XI. — ^ Pergameni reges. Eumenes Pergami 
rex membranas primus excogitavit. 

' Unde et pergamenarum. Yerba sunt Hieronymi 
in epist. ad Chromat. 43. 

i H(BC et membrana dic, Et feminino et neutro 
genere. GIoss. : Membranum OfA^v. 

^ Purpurea vero. Hieron. ad Eustoch., de Custod. 
vlrg. : inficiuntur membranas colore purpureo, au- 
rum liquescit in litteras, Unde liquescit hic repo- 
nebat Chacon. 



2ii BTTMOLOGIARUM LIB. YL 242 

sed eiitfn,et * in omenlii elepbaniinis, teitilibusqne N militudinefo1icrumarboram,Senquiaexfollibu8fiuDt» 

id est, ex pellibus qnse de occisis pecudibns detrahi 



malvarnm foliis, atquo palmarnm. 

2. Gnjns generis Ginna sic meminit : 

HsBC libi Aratfleis multum iuTigilata Incemis 
Gannina, queis ignes ^ novimus aerios» 

Levis in aridnlo malvs descripta libello 
Prnsiaca vexi munera navicula. 

3. Gireumcidi iibros Sicilise primum increbuit. Nam 

initio pnmicabantnr.Uadecl ait Gatullus : Cui dono le- 

pidum nouum libellum Arido modo pumice expoli- 

tumf 

GAPUT XnL 

MIO De librorum vocabulis, 

1. Godex mnltomm libromm est, liber unius vo- 
Inminis. Et dictus Godex per traoslaiionem a caudi- 
dbns arborum, seu vitium, qnasi caudex, quod in se 
multitndinem libromm qnasi ramorum contineat. 

2. Volnmen liber est a volvendo dictus, sicut apud 
Hebreos volumen legis, volumina prophetarum. 

3. Laber est interior tunica corticis quse ligno 
cohseret. De quo Yirgilius : Alta liberaret in ulmo. 
Unde ei liber dicilur in qno scribimus, quia ^ ante 
usum chartse vel membranomm de libris arborum 
volumine fiebant, id est, compaginabantur. Unde 
ei scriptores a libris arborum librarios vocavemnt. 

GAPUT XIV. 
De librariis, et eorum instrumentis. 
i. Librarios (constai) ante bibliopolas dictos. Lt- 
brum enim Graeci p(6Xov vocant. Librarii aulem idem 
et antiquarii vocantur ; sed Mlt librarii sunt qui el 
nova et vetera scribunt, aotiquarii qui tantummodo 
vetera, nnde et nomen sumpscmnt. 

2. A scribendo aulem scriba nomen accepit, offi- 
cium exprimens vocabuli qualitate. 

3. Instrumenta scribse calamus et penna. Ex his 
enim verba paginis infiguntur, sed calamus arboris 
est, penna avis, cnjus acumen in duo dividitnr, in 
toto corpore unitate servata (crcdo) propter myste- 
Tinm, nt in duobus apicibus Yetus et Novum Testa- 
mentum sigaaretur, quibus exprimitur verbi sacra- 
mentum sanguine passionis effusum. 

4. bictns autem calamus quod liquorem ponat. 
^ Unde et apud nautas calare ponere dicilur. 

5. Penna autem a pendendo vocata, id est,voIando. 
Est enim, nt diximus, avium. 



B 



solent, cujus partes paginse dicnntur, eo quod aibi 
invicem compingaatur. 

7. Yersns autem vulgo, vocati * quia scribe- 
bant antiqni sicut aratur terra. A sinistra enim ad 
dexteram primum deducebant stylum ; deinde con- 
vertebantur ' ad iaferiora et rursum ad dexteram 
versuSy quos hodieque rustici versus vocaot. 

8. ^ Scheda est, quod adhuc emeadatur, et nec- 
dum ia libris redactum est, et est nomen Grsecumy 
sicut et tomus, 

CAPUT XV. 
De canonihus Evangeliorum. 
1. Ganones Evangeliomm ^ Ammonius,AIexandri8e 



episcopus, primus excogitavil, quem postea Eusebius 
Gsesariensissecutus, plenius^lMcomposuit. Quiidco 
factisuut, utper eos ioveoire etscire possimus quirc- 
liquomm Evangelislammsimilia autpropria dixerunt* 

2. Sunl autem numero dccem, quomm primus 
continet numeros in quibus quatuor cadcm dixerunt : 
Matthseus, Harcus, Lucas, et Joanoes ; sccundus, in 
quibus tres, Matihaeus, Mercus, Lucas ; tertius, in 
quibus tres, MatthH^us, Lucas, Joanacs ; quarlus, in 
qnibus tres, Matlhaeus, Marcus, Joannes. 

3. Quintus, in quibus duo, Matlhaeus, Lucas ; sextns, 
inquibusduo, Matthseus, Marcus ; scptimus,in quibus 
duo, Matthaeus, Joannes ; oclavus. in quibusduo,Mar- 
cus, Lucas ; nonus, in quibus duo, Lucas, Joannes. 

^ 4. Decimus, in quibus singuli corum propria quse- 
^ dam dixemat, quorum cxpositio ha^cesi. Persiagulos 
eaimevaagelistasaumerusquidam capilulisaffixus ad 
jacet, quibus aumeris ^ subdita cst lera quaedam mt- 
nio notata, quae indicat in quoto caaoae positus sit 
uumerus cui subjccta est aera. 

6. Verbi gratia : si est aera prima, io primo ca- 
aoae; si secunda, in secundo ; si terlia, in tertio» 
etsic per ordinemusqueaddecimum pervenieas. 

6. Si igitur, aperio quolibet Evangelio, pla- 
cuerit scire qui reliquomm evangelistarum similia 
dixemnt, assumes adjacentem numerum capituli, et 
requires ipsum numcmm in suo canone qucm iadicat, 
ibique inveniesquot etqui dixerint, etita demum in 
corporc inquisila loca quae ex ipsis nnmeris indican- 



6. Folia autem libromm appellata,sive ex si- m^ tur per singula Evangelia de iisdem dixisse invenies^ 



Gap. XIL ^^ In omentis eleph. Hinc elephaatioi 
Ubri, nisi mavis Codices eboreos, aut tabulas ebo» 
reas significari, de quibus meminere UIp., de Leg. 
II, cap. 52. et Pompoa., cap. 2 dc Orig. jur. 

^ Novimus aerios, SicGoth. omnes Basil. Zinchus 
cetherios legit. Aerios ex illornm opinione qui sidera 
non in orbibus fixa, sed per aera ferri exisiimamnt. 

Gap. XllL — <^ Ante usum chartas. Ex Hieronym. 
id Nicseam. 

Gap. XIV. — ^ Unde apud nautM calarb. Qao 
verbo nostri quoaue Trasones ntuotur, cum calar el 
sombrero, calar la visera^ atque alia hujusmodi effi- 
eiunt ; inde etiam dies intercAlares dictos vult, quasi 
interpo8itos,inf., cap. 17. 

* Quia sic scribebant antiqui sicut arat. terr. Id 
Grseci (ut ait Pausan., lib. i {jXioxuv) ^ouoTpofifSov 
Ypaftcv dixere. Versum autem vocabtnt ruatici. 



cum,suIcoad finemperducto, iterum co redditur nnde 
arationis initium esl, quod est versum peragere Pli- 
niOf lib. XVIII, cap« 19. 

' Ad inferiora. Al.,ad inferiorem. 

«Scheda. Cliaris., lib. i : Scio.v charta sine aspirth 
tione,2i sciNDENDO dictaest^sed etiamalii cumaspira» 
/ton^,scHBDAMex Gr^FCO cbri)Touay{aCeivdic/ampttto»^» 

Cap. XS.-^^Ammoniui. ExHieronymi Catalogo, 
et praec.^in Evaog., et praec. Euseb. ad canones Am- 
monii. 

* Subdita est asra qurnd, Vel ex hoc loco apparet 
seram niliilesse aliud quamnumeri notam. Nam quam 
Isidorus asram, Hieronymus numerum dixit, el Yi- 
ctor Capuanus, in praef' ad Harmoniam evangelicam 
Tati^ini eadem dere : Memoratos numerosprius cu- 
riosuslector^sivelitjnspiciens,facileex nota numeri 
reperta comprobet lectione. Vid. supra lib. v, c. 34. 



S4S 



S. ISIDORI HTSPALENSIS EPISGOPI 2a 

CAPUT XVI. m formam, quam toia Grseeorum ei Lalioonun coDfes- 

De canonibus conciliorum, sio in Ecclesiis prsedical. 



i. Ganon ^ autem Graece, Latine regula nuncupa- 
nlr. Reg^ula autcm !9G4 dicla, quod recle ducit» nec 
aUqnando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam di- 
Gtam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi 
irobeatfVcl quod distortum pravumque quid corrigaL 

2. ^ Ganones autem generaliam conciliorum a 
temporibus Gonstaniini coeperunt. lo prsBcedcntibug 
namque annis, persecutione fervcnte, docendaram 
plebium minime dabalur facultas. 

3. Inde Christianitas in diversas haeresea ett scissa» 
quia uon erat licentia episcopis in unum convenire^ 
nisitempore supradicti imperatoris. Ipse namque dedit 
facultatem Chrislianis libere congregari. 



8. ^ Tertia synodus Bphesina prima, daeentornm 
episcoporum &ub juniore Tiieodoaio Augusto edita, 
quse NestoriQin daas persoaas in Ghristo aaaerentem 
justo analhemate condemnavit, ' ostendeds manere in 
duabus naturis unam Domini Jesu Gbristi personam. 

9. <^ Quarta synodus Ghalcedenonsis sexcentorum 
triginta sacerdotum sub Martiano principe habita est, 
in qua Euthychem Constantinopolitanum abbatem 
Vcrbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, 
et ejus defensorem Dioscorum quemdam Alexau- 
drinum episcopum, et ipsum rursum Nestorium cum 
reliquis hiereticis una Patrum sententia pra^damna- 
vit, prsedicans eadem synodus ^ Ghristum Dominum 



4. Sub hoc etiam sancii Patres in concilio Ni- B dc Virgine sic natum, ut in eo subtautiam et divinse 



cseno de omni orbe terrarum oonvenientes, juxta 
fidem cvangelicam et apostolicam, sccundum post 
apostolos symbolum tradiderunt. 

5. Intcr csetera autem conciliaquatuor esse (scimus) 
yenerabilcs synodos, quae totam principaliter fidem 
complectuntur, quasi quatuor Evangelia, vel totidem 
paradisi flumina. 

6. Harum prima Nicsena synodus trecentorum 
ociodecim episcoporum Gonstantino Augusto impe- 
rante peracta est. In qua Arianse perfidise damnata 
blasphemia, quam de iuaequalitate sanclae Trinitatis 
idem Arius asserebat ; consubstantialcm Deo Patri, 
!9Gft ^Deum Fiiium eadem sancta synodus per sym- 
bolum definivit. 



et humanae ^ confiteamur naturae. 

10. Quatuor hsec sunt synodi principales, fidei 
doclrinam plenissime 9€Mt prsedicantes ; sed ct si 
qua sunt concilia que sancti Patres spiritu Dei 
pleni sanxerunt, post istorum quatuor aucloritatem 
gmui manent stabilita vigore, i quorum gesta in 
boc corpore eondita continentur. 

11. Synodus autem ex Graeco interpretatur comi- 
tatus,ve\ coetus, 

12. '^ Goucilii vero nomcn iractum est ex more Ro- 
mano. Tempore enim quo causae agebaniur, conve- 
niebantomnesinunum , communique inteutione Ira- 
ctabant. Unde et concilium a conmiuni intenlione 
dictum * quasi communicilium, Nam cilia oculorum 



7. Secunda synodus cenlum quinquagiuta Palnim G sunt. Unde, et gonsidium, concilium, d in l lilteram 
sab Theodosio seniorc "^ Constantinopoli congregata transeunte. 



est, quse Macedonium, Spiritum Sanctum Deum esse 
negantem, condemnans, consubstantialem Patri et 
Filio sanctum Spirilum dcmonstravit, dans symboii 

Cap. XVL — * Canon autem, hoc caput ex alio 
kidoii voluminc a BrauUone, qui hoc opus interno- 
lavit, in Iibrosquc digessit, accersitum videtur. Nam 
et concilior. Acta hoc opere condita contineri inferius 
dicitur, etmulta hujus loci verba in ea prsef.quae in- 
acribitur origo conciliorum reperiuntur. 

^ Canones autem ^en.Citantur haec a Grat., disc. 15 
cap.l,eiIvone,Iib. ii, tit.xi,caj).16, Panorm.ex 18 cap. 
lib. viElymolog. Eademque in Rabani margineex 17. 

« Deum Filium, — Dei Filium, Oratian. 

^ Constantinopoli AL, Constantinopolim, 
Tertia synoa, Anlc hsec verba Ivo,cap« 20 : Ba^c 



MI7 13. Coetus vero conventus est, vel con- 
gregatiOi a coeundo, id est, conveniendo in unum. 
Unde ei conventus est nuncapaius ; sicut conventus 

Constantinopolitani, Sic namque legendum, non 
Athanasii, 

J Quorum gesta in hoc opere. Haec omissa oportuit. 

^ Concilii nom. t, e, m. Rom. E Serv., iEn. vi, ad 
vers. Nec vero h, s, s. d. Quid autem essct conci- 
lium oslendunt Lselii Felicis verbaapud Agoii., iib. 
V. cap, ^lxQuinonuniversum populum^sed partem 
aliquam adesse jubet, non comitia^ sed conciliuM 
edicere dehet. Sic enim legendum docuil A. Augusi. 
ex Cicerone, et Livio. 

^ Quasi coMMUNiGiLiuii. Ita Rabanus ; quoii conn^ 
lium veieres libn ; unus Salment., ante dggclx annos 



svnodus acta est temporibus Damasi papas Romani, D scriptus, quasi conscilium, quod ad huoc quidem lo- 

CyrilUHterosolymitaniepiscopi.NectartiConstanti'» '""^ '"" — 

nopolitan. Sic namque legendum, non Nestorii. 

' Ostendensmanere. Gcnnad. rSt^r^usC/r^MAom. 
episcopus decretum synodi adversum Nestorium a se 
habitum volumine describens ad OrientisetOcciden' 
tis Ecclesias dedit, confirmayis, duabus in Christo 
manentibusperfectenaturiSyUnamFilii Dei creden-" 
dam esse personam ; et rursus cadcm fere inLoporio. 

» Quarta synod. Ante ha»c vcrba Ivo, cap. 21 : Hoic 
synodus acta est temporibus Coelestini papm Rfh 
tnani, Juvenalis Constantinopol, episcopt. ubi pro 
Constantinopolitani, iiierosolymitani legendum ad- 
monnit A. Augnstin. 

^ChristumDominum. — Christum I>^ttmalii libri, 
et Grat., Ivo, Raban. 

' Confiteamur naturce. Addit post hjpc verba soltta 
Ivo : Hasc synodus acta est temporibus Leonis papas 
Rom.et Juvenalis Hierosolymitani episcopipAnatolii 



cum aiiinet, mendose, rem totam attentius si spcctes, 
baud prorsus absorde. Nam conscilium Isidori aetate 
solere scribi, mihi certe non fit dulnum, nam ct 
paulo post idem Codex habet: Vel conscilium a socie- 
tate^ etc. B qua .scriptura duas ipse notationcs 
confeci, wiconscHium sit (neglccto s) concilium,^\ 
hoc quasi communicilium, vei sit (neglecto c) consi- 
Uum ; et hoc quasi considium^ d\\\ l litterani trans- 
eunte,qua de reFestus.Con5Ct7mm, vel a co^wleh- 
Do, velquod inunam rem plurium mentes conside- 
tUkNT, Puisae autem hanc conciUi scripturam in usu 
testatur Picrius Valerianus lib., ix i£n., ad vers. Con- 
siUum summis r, d. r. h. Hoc Gratiani correctorcs 
non viderunt, nulla tnmen re illorum senf.us seque 
adjuvatur. Nos antiquorum Godicum 8cri()turam re- 
presentavimus, quee, hoc animadverso, et omenlari, 
et aoppleri facile posait, ut nihil sit jam amplius 
quod desideretur. 



9,ii BTTMOLOGIARUM LIB. VT. 

•cetuSy Tel concitiam a socletate multoram in anum. m 

CAPUT xvn. 

De cyclo paschali. 
i. Paschalem * cyclum Hippotytas episcopns tem- 
poribus Alexandri imperatoris primas conscripsit. 
Post quem probalissimi auctores Eusebius 'ft99 
Caesariensis, ^ Theophilus Alexandrinus , Prosper 
quoque natione Aquitanus, atque ^ Viciorias, ampli- 
ficatis ejusdemfestivitatis rationibus, multiplices cir« 
culos ediderunt. 

2. Cujus quidem radonem beatissimtit CyriHtis* 
Alexandrinae urbis episcopus in xcv annos ^ per 
quinquies decem novies calculans , ^ quoto Ra- 
lendas, vel luoa debeat paschalis solemoitas cele- 
brari, summa brevitate notavit. 

3. Cyclus autem vocatus, eo quod in orbem dige^ B 
stus sit, et quasi in circulo dispositum ordinem com- 
plectalur annorum sine varietale et sine nlla arte. 

4. Unde faclum est ut cujusque materise earmina 

' simplici formitate facta cyclica yocarentur. •* Hiitc 

et laterculum dictam, quod ordinem babeat ^ stretum 

annorum. 

)90S 5. Primus siclus decemnovenalis. 

Lunee, 



Lunas. 



B. Com. an. n IduS 


April. 


C. viKal. 


ApHI. 


Em.xviRaU 


Maii 


C.Vlldus. 


April. 


B. C. IX Ral. 


April. 


B. u Idtts. 


April. 


C. n Non. 


April. 


BvmKal. 


Maii. 


B. C. V Idus 


April. 


C. n Ral. 


April. 


E.xnRal. 


Maii 


C. Non. 


April 


B. C. y Kal. 


Ai>ril. 


E. xYi Kal. 


Maii 


G. yi Idas 


April. 


C. IX Kal. 


April. 


B. E. XI Idus 


April. 



xti 

XTH 

n 

iv 
\n 

mCB 

XX 
XT 

XVIIl 

xn 

XT 

xvn 
xvin 

XXI 
XTII 

xvu 



C. II Non. 
E. VIII Kal. 

C. V Idus. 
B. G. II Kal. 

%10 E. XII. Kal. 

C. Non. 

C. V Kal. 
B. E. XVI Ral. 

C. Kal. 

E. XI Kal. 

C. Idus 
B. C. V Ral. 

E. XV Kal. 

G. V Idus 

C. VIII Kal. 
B. E. Idus 

C. Non. 

C. V Kal. 

B. IV Idus 
B. C. Kal. 

E. XI Ral. 
7. 

C. VIII Idus 
C. rv Kal. 

B. E. XV Ral. 
C. V Idus 
C. VIII Ral. 
E. xvui Ral. 
C. Non. 

B. VII Ral. 
G. IV Idus. 

C. VI Nov. 
B. B. XI Ral. 

C. VIII Idus 
C. IV Ral. 
E. XIV Ral. 
B. C. IV Non. 
G. VIII Ral. 
E. XVIII Ral. 



April. 

Maii 
Secmndus cyclus lunof. 

April. 

April. 

Maii 

April. 

April. 

Maii 

April. 

Maii 

April. 

April. 

Maii 

April. 

April. 

April. 

April. 

April. 

April. 

April. 

Biaii 
Tertius Cyclus lunm^ 

April. 

April. 

Maii 

April. 

April. 

Maii 

April. 

Maii 

April. 

April. 

Maii 

April. 

April. 

Maii 

April. 

April. 

Maii 



XTin 



ivii 



xvt 

XVII 



XV 

xvft 

XIX 
XV 
XV 

XVlft 

XXI 

XV 

xvn 
nvni 

XV 

XVIII 

xvui 

XXI 

xvn 
xvui 

XX 

xvt 

xxn 

XX 
XX 

xvt 

XIX 
XX 
XV 

xvia 

XVUI 



Cap.XVII. — * Paschalem cyclumHyppolitus epi-' 
scopus, Post vocem episcopus lacuna est in God. 
Neap. Hieronymus, in caialogo, negal se reperire po- 
tuisse cujus urbis episcopus fuerit. Galasius papa 
mctropolis Arabum episcopum facil(Bostrse fortasse), 
ejns enim urbis subscriptio incoociliis nonnunquam 
legitur. Zonaras el Nicepborus Portus Romae episco- 
puni fuisse iradanl. Reperia Rome est ante annos 
XX illius marmoreaslatiiascdeulis,lcgilurque cyciua 
bjc pascbalis in lileribus sedis cum calalogo operum 
illius, non tamen intcgro, quia lapis ea parlc fractus. 

^ Theophilus, Ex caialogo Qennadii. 

* Victoriut, Ita omnino legendum ex Bed., lib. vi 
de Ratione lem., cap. 48, cl ex Gennadio; cujus 
verba sunt : Victorius homo Aquitanicus, invitatus a 
§ancto Hylario nrbis Romm episcopo composuit pa^ 
schalem cursum (Al recursum) inaagatione cautis^ 
sima.post quaiuor pfiorBi^qui comnosuerant, id est, 
fhfppolitum, Eusebium, Theophilum, Prosperum. 
VxcUmuM quoque legitur in Vetustiss, libris Salmanl. 
et Complut. 

^ Pef quenquies dsom nainesi ^ Per quinquies 
(UdH mvUi, KMp. 



* Qaoto Kal. vel luna. Concil. Bracar. ii, cap. 9: 
Quoto Kalendar, die, vel quota luna. 

< Carmina simplici formitate facta cyclica Alii cy- 
c/iacumRabano,sive id carmiois genus arle quadam 

Dfierel, ut Aristophanis interpres in Avibus. Nam et 
KCxXou poematis quidam Homerum auctorem fuisse vo* 
lueruni, ul ait Philopoo. ad lib. i 'Av«X., sive inscitia 
potiusfiere(,ut vultAcron ad caroem Ilorat iNec sic 
inciviesut scriptor cyclicus o/iw. Unde cyclicia plerij*- 
que&raicis iriviales ei circumforanei pociae dicuntur. 

» ttincet laterculum dictum. Sicin melioribnsli- 
bris, et recte. Gonciiium Tolet. iv, cui Isidorns inter* 
fuit, cap. 4 : Solet in Hispaniis de solemnitate pa- 
scfiali varietas existere prcedicationis, diversa enim 
observantia laterculor.Paschalis festiviiatiserrorem 
interdumparturit. Ei Cedrenus : H^csf ' '"EXXTjaiv iivsi 
xX{v6t< XaTipxouXov noif 3c 'Pta>[xa{oi( XtYttai, etc. fii 
Hicronvnu, in Ezech. cap. iv : Pro latbbb qui 
Grcec dicitur genere feminino ^ kXiv0©« Symmachus 
manifestius interpretatus est fcXivOiiov, quemnoiLkr 
TBRGULUM, ct ABACuii avpellare possumus. 

^ Stratum annorum. Teriull., de Resurrect. carn. : 
Ordo iemparum •TBBHiTUB. 



M7 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISGOPI 



248 



8. Quartus cyclus lunce. Lunce, 

971 G. m Kal. April. xix 

B. £. XIV Ral. Maii xv 

G. II Idus. April. xix 

G. VII Kal. April. . xv 

E. XVII Kal. Maii xvi 

B. G. vm Idu8 April. xviii 

G. IV Kal. April. xxi 

E. III Idus ^ April. xv 

G. III Non. April, xviii 

B. B. X Kal Maii xviii 

G. xviii Kal. Maii xxi 

G. III Kal. April. xvii 

E. XIII Kal. Maii xviii 

B. G. IV Idus April. xx 

G. VII Kal. April. xvi 

E. XVII Kal. Maii xvi 

G. VII Idus April. xx 

B. G. XI Kal. Aprii. xv 

E. III Idus April. XVI 

G. III Non. April. xix 

E. IX Kal. Maii xx 

. 9. Quintus eyclus lunce. 

B. G. VII Idus April. xvi 

G. iii Kal. April. XIX 

E. XIII Kal. Maii xx 

G. II Non. April. xvi 

B. G. VII Kal. April. xvu 

E. xviii Ral. Maii xix 

G. II Kal. April. XV 

E. XII Kal. Maii xvi 

B. G. III Idus April. xviii 

G. III Non. April. xxi 

1^79 E. XVI Kal. Maii xv 

G. VI Idus. April. XVIII 

B. G. III Kal. April. xx 

E. XIII Kal. Maii xxi 

G. II Non. April. xvii 

G. VI Kal. April. xx 

B. E. XVII Kal. Maii xx 

G. II Kal. April. XVI 

E. XII Kal. Maii xvi 

10. * Post cujus expletionem ad primum exordium 
recarreDdum. Antiquitus Ecclesia Pascha decima 
qnarta luna eum Judaeis celebrabat, quocunque die 
oecurerret : quem rilum sancti Patres in Nicsena syo- 
odo prohibuerunt, consUtuentes non solum lunam 
paschalem et mensem inquirere, sed etiam et diem 
Resurrectionis dominicse observare, et ob hoc Pascha 
a quarta decima luna usque ad vigesimam primam 
extendemnt, ut dics Dominicus non omitteretur. 

11. ^ Paschse autem vocabulum non Grsecum, sed 



^ ^ Post cujus expletionem. Quse ante haec in Impi 
kis sunt, A condiiione mundi^ usque ad hunc na 



^ires- 
sis sunt, A condiiione mundh, usque ad hunc novis- 
simum cycli annum computantur anni dxcxii, 
a Manuscriptis veiustioribus absuot» neque in reli- 
quis idem numerus, legitur, sed, vcl mmiimmcii vel 

mniMMCMXI Vel MMMMMCMXXI. 

^ PaschoB autem vocah. Ex August., epist. ad Ja- 
nuar. 119. Yid. Hieron., ad Mattb. xxvi. 
' Eo fuod populus de jEgypt. Imo, quod angttluf 



HHebrseum eat; nec a passiooe» quoniam isaoxciv 
Graece dicitur pati, sed a transitu Hebrseo verbo Pas- 
cba appeliatum est, eo ^ quod tunc populus Dei 97 S 
ex iBgypto transierit. Unde et ia Evangelio : Cum 
vidissetfiQqmi, Jesus,quiavenit horaut transiret de 
mundoad Patrem. 

* 12. ^ Gnjus nox ideo pervigil ducitur, propter ad- 
ventum Regis ac Dei nostri, ut tempus resurrectionis 
ejus nos noo dormientes, sed vigiiantes invcniat. Gu- 
ju8 noctis duplex ratio est, sive quod in ea vilam tunc 
recepil cum passus est ; sive quod postea eadem hora 
qua resurrexit ad judicandum venturus est. 

13. Eo autem modo agimus Pascha, ut non solum 
mortem et resurrectionem Ghristi in memoriam revo- 
cemus, sed etiam csetera (* quae circa eum altestan- 

B tur) ad sacramentorum significationem inspiciamus. 

14. Propter initium enim novae vitse, et propter 
novum hominem, quem jubcmur induere, et exuere 
veterem, expurgantes vetus fermeotum, ut simus 
nova conspersioy quoniam Pascha nostrum immolar 
tu8 estGhristus; propter hane ergo vitae novitate 
primus ' mensis in anni mensibus celebraUoni pa- 
schali mystice attributus est. 

15. Quod vero tertise hebdomadse diePascha cele- 
bratur, id esl qui dies occurrit a quarta decima ia 
vieesimam primam, hoc significat quia in toto tem- 
pore sseculi, quod septenario dierum numero agitur, 
nunc tertium tempus hoc sacramenlum aperuit. 

16. Primum enim tempus est ante legem, secun- 
dum sub iege, tertium sub gratia. Ubi jam manifes- 

Q lum est sacramentum prius occultum in prophetico 
senigmate, ideo et propter haec tria sseculi tempora 
resurrectio Domini triduana est. 

17. Quod veroaquarla dccimaluna usqueadvige- 
aimam primam 1^4 per dies septem paschalis dies 
queeritur, hoc fit propter ipsum numerum septena- 
rium, quo universilatis significatio ssepe figuratur, 
qui etiam ipsi Ecclesise tribuitur propter instar uni- 
versitatis, unde et Joanncs apostolus, in Apoc, ad 
septem scribit Ecclesias. 

18. Ecclcsia vero in ista adhuc mortalitate carnis 
constituta, proplcr ipsam mutabilitatem, lunse nomine 
ia Scripturis significatur. 

19 Varia autem observantia opinionum paschalis 
festivitatis inlerdum errorem gignit. Latini namque 
Qa tertio Nonas Martii, usque in tertium Nonas Apri- 
lis primi mensis lunam inquirunt, et si quarta decima 
luna die Dominico provenerit, in alio die Dominico 
Pascha protrahunt. 

20. Grseci primi mensis lunam ab octavo Idus 
Martias usque in diem Non. Aprii. observant, et si 
qninta decima luna die Dominico incurrerit, sanctum 

percutiens postesagoi sanguine illitos csede abstinens 
prseiergresfus sit. Ut Hieronym., loco citat., Phii., 
sed hsc Augustimi sunt. 

' Cufus nox ideo pervigil dicitur. Ex Lact., lib. 
vn, eap. 19. 

* Quas eirca eum attest, Absunt haec ab optimo 
Cod. Tolet. 

' Primus mensis. Expunximus rb novorum, nam 
jieqae apud Aug. eat, neque ease debet. Yid. Bx(>d«xn. 



i49 



ETYMOLOGIARUM LIB. VI. 



850 



Pascba celebrant. Hujusmodi igilur disaensio inier f^ April. reperiuntur in eadem luna que fuerit eo die. 



utrosque Pascbalem regulam turbat. 

21. Gommunis annus dicitur qui ^ duodecim tantum 
lunas, hoc, est, dies gcguv babet. Diclus autem com- 
munis, quia ssepe duo ita conjuncU incedunt, ut in- 
yicem se in Paschali solemnitate sequantur; nam 
emboiismus annus semper solus est. 

22. Embolismus annus esl qui tredecim menses ln- 
nares, id est, ggclxxxiv dies habere monstratur. 
Ipse est annus sancto Moysi divinitus revelatus, in 
quo jnbentur ii qui longius babiiabant in secundo 
mense Pascha celebrare. 

23. Embolismus autem nomen Graecum est, quod 
interpretalur Laline superaugmentum, eo quod ex- 
pleatnumerum annorum communium,quibusundecim 
lunares dies deesse cernuntur. 

24. EmboUsmi autem anni el conimunes sic inve- 
niuntur. Si enim a quarta decima luna Pascbae prse- 
cedentis, nsque ad quartam decimam sequentis 
GccLXXxiv dies fueriut, embolismalis annus est; si 
CGCUv, communis. 

23. Bissextusest post annos quatuorunus diesad- 
jectus. Gresdt enim per singulos annos quarta pars 
assis. At ubi quarto anno assem compieverit, bis- 
sextum unum facit. 

26. Dictus autem bissextus, ^ quia^ts sexies ductus 
assem 1975 facit,quod est unus dies ; sicul quadran* 
ttfmpropter quater ductum,qnod est bissexlus, quem 
super dierum cursum in anno ^ sol facit; sive quodne- 
queat ^ annus subinlroduci, nisi bissexto Kal. Mart. 



32. Gontineniur autem circulo decemnovenali : sed 
cum ad xxix Epaclas pervenerit, qui est circulus de« 
cemnovenalis, jam sequenti anno non addes super vi- 
ginti novem, undecim, ut decem annunties detractia 
triginta, sed inde reverteris, ut undecim pronunties. 

GAPUT XVIII. 
De reliquis festitntatibus. 

i. Festivitas dictaa festis diebus, quasi festiditas, 
eo quod in eis liTG sola res divina fil. Quibus con- 
trarii sunt fasti, in quibus jus fatur, id est, dicitur. 
Solemniias a sacris dicitur, ita suscepta, ut mutari 
ob religionem non debeat « a solo^ id, est, firmo, at- 
que solido nominata. 

2. Gelebritas autem nominatur, quod non ibi ler- 
g rena, sed coelestia tantum agantur. 

3. ' Pascha festivitatum omnium prima est , da 
cujus vocabulo jam superius diclum est. 

4. Pentecoste sicut et Pascha apud Hebraeos cele- 
bris dies erat, quae post quinque decadas Pascbas 
celebratur; unde etvocabulum sumpsit. Uhnt enim 
Grsece quinque, in quo die secundum legem panes 
propositionis de novis frugibus offerebantur. 

5. Gujus figuram annus jubilaeus in Testamento 
veteril gessit; quae nunc iterum per figuram repromis- 
sionis seternam requiem praefigurat. 

6. K Epiphania Graece, Latine apparitioj sive mani* 
festatio vocatur. Eoenim dieGhristus sideris indicio 
magis apparuit adorandus. Quod fuit figura primitiae 
credentium genlium. 



computaveris, hocest, et prima die sextaKal. Martias, Q 7. Quo die et dominici baplismatis sacramentum, 



etaddilobissexto alio die sexto Kal.Marlias iteraveris. 

27. A sexlo autem Kal. Martias usque in dicm pri- 
die Kalendas Januarias, in lunae cursu bissextus appo- 
nitur, atque inde detrahitur. 

28. Intercalares autem dies idcirco vocantur, quia 
interponuntur, ut ratio lunae solisque convenlant. Ca- 
lare enim ponere dicitur ; intercalare^ interponere. 

29. Epactas Graeci vocant, Lalini adjectiones an- 
nuas lunares, quae per undenarium numerum usque 
ad tricenarium in se revolvuntur. Quas ideo JBgyptii 
adjiciunt, ut lunaris emensio rationi solis aequeiur. 

30. Luna enim juxta cursum viginli novem semis 
dies lucere dignoscitur, et fiunt in annum lunarem 
dies GccLiv. Remacent ad cursum anni solaris dies 
undecim, quos ^gyptii adjiciunt. 

81. Unde et adjectiones vocantur : absque his 
non invenies lunam quota sit in quolibet anno, 
et mense, et die. Islae epactae semper xi Ral. 

* Qui xiitantum lunas, Al., lunationes. 

^ Qui bis sexies. Ita scribi placuit A. Augustino, 
ut sexies semissem significaret, quod voluit Isidorus. 
Atqui certum cst bissexlum appellHri.quod bis sexto 
Kal. Mart. dicamus, quod ipse stalim subdit. 

^Solfacit, Quaepost haeclegunlur in quibusdamMs. 
etiam Gothicis, ut in Onicnsi, elGaesaraug., recipienda 
non nutavimus; casunt : Quia tres dies sineauctore 
sole iransierunt initio conditionis dierum.Inde q uar- 
ta pars assis per annum crescit, et quarto anno 
diem integrumredditJnde /Egyptii inventoreshujus 
artis, ob exaltationes siderum auctore soU diet in 



et permutatae in vinum aquae, factorum per Dominum 
signorum principia exstiterunt. 

8. Duae sunt autem Epiphaniae : prima in qua natns 
Ghristus pastoribus Hebraeorum angelo nunliante ap- 
paruit ; secunda, ex qua in gentium populis stella in- 
dice praesepis cunabula magis adoraturis exbibuit. 

ftn 9. Scenopegia solemnilas Hebraeorum , de 
Graeco in Latinum, tabernaculorum dedicatio inter- 
pretatur, quae celebrabatur a Judaeis in memoriara 
expeditionis, cum ab iEgypto promoli, in taberna- 
culis agebani, et ex eo Scenopegia : a^n^ enim 
Grdece tabemaculum dicilur. Quae solenmitas apud 
Hebraeos Seplembri mense celebrabatur. 

10. 1* Neomenia, apud nos Kalendae ; apud Hebraeos 
Q autem (quia secundum lunarem cursum menses 
supputantur), et Graece (Aiivr} luna appellalur; inde 
lieomenia, id est, nova luna. 

11. Erant enim apud Hebraeos ipsi dies Kalenda- 

quarta feria condito, unum diemin quartum annum 
adjecerunt in honorem solis et lunce, 

'^ Quod nequeat annus subintroduci. Al., annum 
subintroducere. 

Gap. XVllI. — • AL soLio, id est, firmo. Vid. 
Fesi. 

f Pascha fest. De his tribus festivitatibus. Vid. 

Hieron., ad Zach., c. i. 

« Epiph, Qui dies a Graecis baptismo Ghristi di- 
catus est, sed quid potissimum boc die sit factum 
(ait sanctus Maximus) noverit ille qui fecit. 

^ Neomen. Ex Hieron., epist. ad Sunnian. 



m S. IStDORt HtBPALfiNSIS EPISCOPI M 

rum exlegaliinstiluiione 101601009, de qnibtu dioitar A corpore Domini ot preiret in capile Beeleslee quod 



iD psalmo : Canite initio mengis tuba, indie inHgni 
golwnnitatis vestras. 

i2. * Enesenia autem estnoYa templi dedicatid. 6ne- 
00 onim wnuhf didtur novum, Quando enim aliqtiid 
Dovum dedicatur, encasnia dicitur. Hane dedieationls 
templi solemnitatem Judei Octobri mense celebrant. 

13. DiesPalmarum ideo dioitur, quia in eo Domi- 
nus et Salvator nosler, sicut propheta cecinit, Jem- 
salem tendens asellum sedisse perhibetur. Tunc gra- 
diens cum ramis palmarum multltudo plebium ob*- 
tiam ei clamaverunt : Osanna, benedietus qui venit 
m nomine Domini, Ress IsraeL 

14. Yulgus autem ideo eum diem ^ Gapltilavium 
Tocant, quia tunc moris est lavandi oapita infantium, 



corpus Ecclesiae speraret in fine, ]am dies Domini- 
otts, id est, octavus, qui et primns, Celebrari coepit. 

9t« GAPUT XIX. 
De offieiis. 

i . Offlciorum plurima sunt genera,sed preciputtm 11« 
^udquod insacris divinisqne rebttshabetur. ^Officium 
antem ab effieiendo dietum, quasi effieium propter 
deoorem sermonisnna muiatalittera,velcerteutqnis* 
qtte iila agatquflennlliofflciant, sed prosint omnibuS. 

S. Yesperiinum offlcium est iii noctis initio voea« 
tum, ^ a slella Vespere, quae surgit oriente nocte. 

8. Matttlinnm vero officinm est in lueis initio, a 
stellaLucifero appellatttm, que inchoante mane ori- 
tttr. Quomm duorum temporum signifieatione osten- 



qui ungendi sunt , ne observatiotte quadragesimse B ditur ul die ac nocte semper Deus laudetur. 



sordidata ad unctionem acoederent. 

197S 15. c Hoc autem die symbolum eompetenti- 
bus tradiiur propter confinem dominicas Pasohee so- 
lamnitatem ; ut qui Jam ad Dei gratiam percipien^ 
dam festinant fidem, quam eonfiteantur agnoseant. 

16. Goena dominica dicta est, eo quod in illo die 
Salvator Pascha cum discipulis suis feeerit; quod 
hodie, sicut est traditum, oelebratur, sanctamque in 
eo ehrisma eonfloitttr, ^ atque initium novi, et vete- 
ris cessatio Testamenti declaratur. 

17« Sabbatum ab Hebreeis ex interprelatione vo- 
eabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, 
perfeeto mundo, requievisset. 

18. Siquidcm eteo die requievitinsepulcroDomi* 
Dns, ut quietis illius mysterium oonfirmaret, quod 6 
Judeisobservandum in umbra Aituri praseeptom est. 
Scd postquam Christus in sepulturasoa ejttsfigunun 
adimplevit, observatio ejus quievit. 

19. Dominicus dies proinde vocatnr, quia in eo 
resufrectionis Domini nostri gaudium celebratttr, 
* Qui dies non Judflsls, sed GhKstianis in feSQrrectio* 
Dem Domini deolaratus est, et ez illo habere ecBpit 
f^stivitatem snam. 

BO. Illis enim solum celebrandum Sabbatum tradi* 
tum est, quia erat ante requies mortaorum ; * resur- 
rectio autem nullius erat qui resurgens a mortuis 
Don moreretur. 

2i . Postquam autem facta est talis resttrrectio itt 

^ Enccen. Ex Augost., tract. 18 in Joann. n 

* Capitilavium, vid. lib. i de Off., cap. 27, et • 
Rab., lib. II, CHp. 85. 

« Hoc autem die Symb, comp* Qui dicantur oonH 
petentes, inf., lib. vii, cap. ultim. 

* Atque in w. e. v. c. t, d. Addita sunt hwc ex 
veteribus libris, quae in Editis non craot; in quibus 
auiem Manuscnpiis dccranl, lacuna tantutDdem pa- 
tcbat. 

* Quidies non Jud. suam. Verba Aufi., cpist, 119, 
cap* 13. 

' Resurrectio autem. Ibid. 

Cap. XIX. — « Officium autem ab eff» Ex Amb. 
I Off. cap. 8. 

^ A Stella vespere. Virg. : Denique quid vesper 
serus vehat, et alias swpe. 

^ Missa. Ambrosium, Leoncm, aliosque Patresse- 
quitur. De Missse eiymol. malta Claut. Saaet.» in 
praef. ad Liturg. 



4. ^ Missa, tempore sacrificii, et qnando catechu- 
meni foras mittuntur, clamante letita : Si quis cat&' 
ehumenus remansit, exeat foras,ei inde missa, quia 
saerameniis altaris interesse non possuntqui nondum 
rcgenerali noscunlur. 

MO 5. Ghorus est multitudo in saeris collecui, et 
diotus chorns, qood initio in modum coronof circum 
aras starent, et ita psallerent. < Alii chomm dixerttnt 
a concordia, quae in charitate con8istit,quia si charita- 
temnon habeat, respondere convenienter non potest. 

6. Gttmautem ttnns eanit, Grsce monodia, ^ Latine 
sinoinniam dioitur; cum vero duo cauttnt, bicininm 
appellatur : eum multi, chorus. Nam chorea ludi** 
orum oantilenfe, ^ vel sallationes elassium sunt. 

7. Antiphona ex Greco interpretatnr vox reoiproca, 
dttobtts scilicet ohorls altematim psallentibus ordine 
oommutato, sive de noo ad unum, quod genus psal- 
lendi GrBBci invenisse tfadnntur. 

8. ^ Responsorios Itali tradidemnt, qnod inde re*> 
iponsorios cantus voeant, quod alio desinente,id alter 
respondeat. Inter responsorios autem et antiphonas 
hOC differt, quod in fesponsoriis unus versum dioit, 
in antiphonlt autem versibns aliemant ehori. 

9. Lectio dieitur, qnia non cantatur, ut psalmns, 
vel hymnns, sed legitur tantum. Illic enim modula» 
tio, hic sola pronuntiatio quseritur. 

10. • Ganticum est vox cantantis in laetitiam. 

11. "Psalmus autem dicitur qui cantatur ad psalte- 

1 AUi chorum a goncord. E Aug. In ps. lxxxvii. 

^atine sincinniam. PpsI. iSincinniumcantionem 
solitonam. Agelllu9,)ib. xx,oap. 2 : Qui rectius locuti 
sunt, SINGINNISTA8 littera n geminadixerunt.Sincin- 
niumnaynque genus veteris cantionisfuit. Ei paulo 
posi : Accius poeta siricissisr k^appellariait nehuloso 
nomine,auod sincinnium curdiceretur eiobscurum 
esset. Scd quoniam assam voccm Ascoiiius et Nonius 
so/am interprclanturasj^dmum, ut assipondium,d'\c- 
tum suspicabaiur Ghacon, Sicinnium apud Raba- 
num. 

* Vel saltationes classium. Ita vetusUores libri; 
a1, saltationes plausuum» Neap., Ludicrum canti- 
neloit vel plausuum sinc voce saltationes. 

" Responsorios. Vel resoonsoria, ulroque namque 
moilo loquilur in lib.deOfi.et In Regul. monach.,c. 
de Off. 

* Cantieum et voio. Bx Hilar., in prolog. Ps. 
^ Psalmus autem. Bx Ang., in ps. iv. 



263 ETTMOLOaiARUM LIB. Yl. 254 

rium,quo !M1 usum esse David propheUm in magno A disse el audivisse vocem eoelestis exerciius tanquam 



mysterio prodii bistoria« Hacc aulem duo io quibus- 
dam ptalmorum litulis juxta musicam artem alterna- 
tim sibi apponuntur. 

12. ^ Namcanlicum psalmi est cum id quod organum 
modulatur vox postea cantantis eloquitur. Psalmus 
vero cantioi cum quod humana vox prteloquitur ars 
organi modulantis imitatur. Psalmus autem a psalterio 
dicitur, unde nec mos est ex alio opere eum componi. 

13. Tres autem gradus sunt in canlando : ^ primns 
sueeenioris, secundus incentoris, tertius accentoris. 

14. c Diapsalma HebrsBum verbum quidam esse 
volunt, quo aigniticatur semper^ id est^ quod illa qui- 
bus hoe inierponitur sempilerna esse confirment. 

15. ^ Quidam vero GrsBcum verbum existimant, quo 
significatur intervallum psallendi, ut psalma sit B 
quod psallitur; diapsalina vero interpositum in 
psaliendo silentium, ut quemadmodum sympafllma 
dicitur vocum copulalio in cantandOf ita diapsalma 
disjunctio etrum, ubi qusedam rcquics disjunciaa 
coniiauationis osienditur. 

16. Unde illud probabile est non conjungendag 
sententias in psallendo, ubi diapsalma interpositum 
fuerit, quia ideo interponitur, ut !§S9 conversio 
sensuum vel personarum esse noscatur. 

17. Hymnns est * canticum iaudantium, quod de 
Graeco in Latinum laus interpretatur, pro eo quod 
sit carmen idetitise el iaudis. ' Proprie autem hymni 
sunt canlus continentes iaudem Dei. Si ergo sit laus, 
et non sit Dei, noo esi hymnus ; si sit et laus, et Dei 
laus, et non canteiur, non est hymnus. Si ergo et in C 
laudem, et Dei, et cantatur, tuno est hymnus. 

18. Cui conirariua osi threous, quod est lamenii 
c^rmen et funeris. 

19. K Alleluia duorum verborum interpretalio est, 
hocest,/att5 Dei.ei est Hebraeum. la enim unum estde 
deccm nominibus quibus apud HebrseosDeus vocatur. 

20. Amen significat vere sive fideliter, quod ct 
ipsum Hebraeumest.Quaeduo verbaamen et alleluia, 
nec Grsecis, nec Latinis, nec barbaris, licet in suam 
linguam omnino transferre, vel alia iingua enuntiare. 
Nam quamvis interpretari possint, propter sanctio* 
pjm tamen auctoritatem scrvata est ab apostolis in 
iis proprise linguse antiquitas. 

21. Tanto enim sacra sunt nomina, ut eliam Joan- 

nes in Apocalypsi ref(!rat se, Spiritu revclantc, vi- D 

* Nam canticum psal. £x eodem Hilario,veI Ruff, 
^' Primus succentoris. Permutari volebat haec Gha- 
con, ut esset primus incentoris locus, ex Varr. i de 
tle rust., cip. 2 : (Jt dextratibiaalia quam sinistra, 
iia tamen ut sit quadammodo conjuncta, quod est 
aitera ejusdem carminis modorumincentiva, altera 
succentiva. Et quidem licet adjicias {inquam) pas- 
iorum vitam esse incentivam, agricolarum succen- 
tivam. Scd Ecclesiaruni morcm sscutum Isidorum, 
in quibus qui cantum incipii succentor dicitur, veri- 
similius e>L Cod. Neap., infimus succentoris, 

*^ Diapsalma quidam Hebrasum esse volunt. Neque 
hoc (opinor quisquam antt^ Isidorum, ncque l^sido- 
rus ipse protccto dixit, qui toties apud Hieronymum 
legerat quod in Hebraeo cst n )D sela, id LXX, Theo* 
dotionum ei Aquilam ^iaJraXpia, quiniam vero Editio- 
nem semper reddidi^sc. Vid. epist. ad Marcell. 138. 



vocem aquarum muliarum, et tonitruum validorum 
dicentium amen et alleluia; ao per hoo sic oportet 
in ierris uiraque diei siout in coelo resonani. 

82. '^Osianna in alterius linguceinterpretaiionem ia 
toto trauFirc !9S3 non pot«iSt. Oti enim salvi/icain^ 
terpretatur; anna interjectio est, mOtum animi sigoi- 
ficans Bub deprecantis arfectu. 

23. lategre autem dioitur osianna, quod nos, cor» 
rupta mcdia vooabuli littera, et elisa, dicimufl 
osanna, sicut flt in versibus oum scandimus. Littera 
enim prima verbi sequeatis extrcmam prioris verbl 
veniens excludit, et dicitur Hebraice osianna, quod 
intcrpretatur salvi/ica, subaudiendo vel populum 
tuum, vel totum mundum» 

24. Offeriorium tali ex causa sumpsit vocabulum. 
^ Fertum enim dicitur oblatio qu» altari offertur ei 
sacrificaiur a pontificibus, a quo offertorium nomi-* 
natur, qua^i propter fertum. 

26. Oblatio vocatur, quia offertur. 
26.JDonapropriedivinadicunturJmunerahominum. 

27. Nam munera diountur obsequia qusB pauperes 
divitibus loco munerum solvunt; itaque munus ho- 
mini datur, donum Deo ; unde etiam in templis do« 
naria dicimus. Munera autem vocantur, qnia manibui 
vel ecoipiuntur, vei dantur. 

28. Duo autem sunt quse offeruntur : donum et 
sacrificium. 

29. Donum dicitur quidquid auro argentoque, aut 
qualibct alia specie, efficitur. 

30. Sacrificium autem est victlma, ei qusecumquo 
cromanturinara, seu ponuntur. Omneautem quodDeo 
datur, aut dedicatur, aut consecratur. Quod dediea** 
lur, dicendo datur, unde et appeilatur. Unde errant 
qui dedioationem consecrationem putant significare* 

9M 81. ^ Immolatio ab antiquis dicta eo quod in 
mole altaris posita victima csBdereiur, unde ei mto* 
tatio post immolationem est. Nuno auiem immoltiio 
pani et calioi convenit, libatio autom iantum modo 
calicis oblalio est. 

32. Hinn cst iUud : ^ Ei libavit de sanguine uvae 
sio et sscuarium ^ quidam poetarum : Nuncpatera$ 
libate Jovi... Libare enim proprie fundere e»t, sum- 
piumque nomea de Libero quodara, qui in GrsBcia 
usum reprrit vitis. 

33. » HosliaB apud veterefl dicebantur 6aorifi« 

** Quidam vero. Ex Aug., lo ps. iv. 

<^ Canticum laudantium. — Canticum laudis^ 
Aug. ps. xxxix. 

f Proprie autem hymnm. Ex eodem, m ps. lxxii. 

» AUeluia laus Dei. Ex Amb., in ps. cxvill, 

Nam Hieronymus laudaie Deum iuterpretalur, ui 
vocis raiio exposcit, episl. 137. 

^ Osianna. Ex Hicr., epist. ad Damas. 145. 

i Ferium. Fct. ferctum [al., vkhtvu] genus libi 
dicium, quod crebrius ad sacra ferebatlr. Glossae 
quaMam L \iiiiK? liibliolhccai Yaiicanai i Fertores ferio 
libantes 

j Dona proprie divina, Sic Goth. al., Dci. 

^ Immolaiio quod in mole. A. Aug., inmola. 

^ Et libavit de sanguine uvas. Ecclesiastici, l. 

™ Sicut et quidam poetar. Virg., JEn, vii. 

» HosiifF apud vct. E Scrv., iEn. i. 



S56 S. ISIDORI HISPALBNSIS BPISGOPI 2S6 

cia, qune fiebant antcqaain ad hostem pergerent. M quod secretam et recoaditam habeat dispo&itioucm. 

43. * Baptismas Grsece, Latine iinctio ioterpreta- 
tur» quse idcirco tiaclio dicitar, quia ibi homo spiritu 
gratise ia melius immutatar, et longe aliud quam 



34. Yictimae vero sacrificia quse post victoriam, 
de victis hostibus, immolabantar; et erant victimae 
majora sacrificia quam hostiae. Alii victimam dictam 
putaveranty quia ictu percussa cadebat, vel quia 
wncta ad aras ducebatur. 

35. * Holocaustom iliud est ubi totum igne consu* 
mitur quod offertur. Antiqui enim cum maxima sa- 
crificia administrarent, solebant totas hostias in sa- 
crorum consomere fiamma, et ipsa erant holocausto- 
mata. ^ ^'OXov enim Graece totum dicitur, xauatc m- 
censio et holocaustum totum incensum. 

36. « Ceremonise apud Latinos dicuntur sacra om- 
nia quse apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem 
visum est doctoribus a M5 carendo appellari ce- 



erat efticitur. 

44. Prias enim deformitaie peccatorum foedi 
eramus, ia ipsa tioctioae reddimur pulchri deal- 
batione virtutum, unde in Canticis scribitur caa- 
ticoram : ' Qua: est ista quas ascendit dealbata ? 

4. Cujus mysterium non aliter nisi sub Trioitatis 
desigaatione, id est, Patris, et Filii, et Spiritos sancti 
s cognominatione completur» dicente Domino ad 
aposlolos : Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos 
in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, 

46. Sicot eaim ia tribus testibus stat omae ver- 



remooias, quasi carimonias, eo quod iis qoae io sacris B bam, ita hoc sacramentum confirmat ternarius nu- 
divinis ofiferunlar, io suo usu est careren^ homiaes; merus nomiaum divioorum. 



qood etiam nomeo io usu est litterarum saoctarum. 

37. Alii ceremooias proprie io observaliooibas Ju- 
dseorum creduot : abstioenliam tciiicet quarumdam 
escarum secoodam veterem legem, eo quod obser- 
vantes careaol his rebus quibus se ahstioaeriat. 

36. Sacrificiom dictum, quasi sacrum factum, quia 
prece mystica cooeacratur io memoriam pro nobis 
dominicse passioois; uode hoc eo jubeote corpus 
Ghristi et saoguioem dicimus, quod ; dum sit ex fru- 
ctibos terrse, saoctificatur, et iit sacramentum, ope- 
rante visibiliter Spiritu Dei, cujus panis et calicis 
sacramentum Grseci Eucharistiam dicuot, quod La- 
tine hona gratia interpretatur. £t quid meliascorpore 
et sanguine Ghristi ? 

39. ^ Sacramentum est in aliqua celebrationc, 
eom res gesta ita fit ut aliquid significare iolellliga- 
tor, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacra- 
menta baptismos et dirisma, corpus et songuis. 

40. Quae ob id sacramenta dicuntur^ qoia sub te- 
gumeoto corporalium rerum virlus divioa secretius 
aalotem eorumdem IMA sacramentorum operatur 
unde et a secretis virtutis, vei a sacris sacramenta 
dicuntur. 

41. Quse ideo fructuose peoes Ecclesiam fiunt, 
quia sanctus in ea manens Spiritus eumJem sacra- 
mentorom latenter operatur effectum. 

42. Unde seu per bonos seu pcr malos ministros 
intra Dei Ecclesiam dispensentur^ tamen qui Spiritus 



!M7 47. Qaod autem per aquam baptismus datur, 
hffic ratio est. Yoloit enim Dominus ot rcs illa iovi- 
sibilisy per coogruens, sed profecto cootrectabile et 
visiblle, impeoderetur elemeotum, super quod etiam 
in priocipio ferebator Spiritus saoctus. 

46. Nam sicut aqua purgalur exterias corpus, ita 
lateoter ejus mysterio per Spiritum sanctum purifi • 
catur el animas. Gujus saoctificatio ita est. 

49.^ lovocato eoim Dco desceodit Spiritus sanclus 
de coelis, et medicatis aquis, sanctificat eas dc so 
metipso ; et accipiunt vim purgationis, ut in eis, ut 
caro, et anima dclictis inquinata mundetur. 

50. ^ Ghrisma Graece, Latine unctio nominatur. 
Cez cujus nomine, et Christus dicilur, et homo post 

lavacrum sanctificatur. 

51. Nam sicut in baptismo peccatorum remissio 
datur, ita per unctionem sanctificatio spiritus adhi- 
bctur, et hoc de pristina disciplina, qua ungi in sa- 
cerdotiam et in rognum solebant, ex quo et Aaron a 
Moyses uoctus est. 

52. Quse dum caroaliter fit, spiritualitcr proficit ; 
• quomodo et in ipsa baptismi gratia visibilis aclus est 

qood io aqua mergimur, sed spiritalis effectus quod 
delictis muodamur. 

53. Hoc significat illud unguentum quod peccatriz 
mulier Mtt super pedes, et J ca quse dicitur non 
fuisse peccatrix super caput Jesa fudisse scribuntur. 

54. Manus impositio ideo fit, ut por bencdictio- 



ianctas mystice illa vivificat, qui quondam aposto- D ocm advocatus invitelur Spiritus saoctas. ^ Tuoc 

Uco io temporc visibilibus app.)rebat operibus, nec 

bonorom mcrilis dispeosalorum amplificantur haec 

dona, nec malorum attenuantur, quia neque qui 

plantat estaliquid, neque qui rigat, sed qui incre» 

mentum dat Deus ; aode et Graece mysterium-dicilur 



* Holocaustum. Ex Hicroo., in Ezech. cap. xlv. 
^ •OAov enim Grmc, Ex Aug. in ps. lxiv. 

* Casremonias Slmv. iEn. iv : Sane sciendum or- 
gia apud Grascos dici omnia sacra^ sicut upud La" 
tinos casremonia: dicuntur. De Elym., vid. Fest. 

^ Sacramentum est in aliqua celebrat, Ex Aug., 
epist 419, in principio. 

* haptismus Grasc. Yid. TertulL, lib. de Baptism. 
' Qu<B ascendit dealbata, Ita LXX XfXwxavlta|iivi) 



enim ille Paracletus, post muodata et beoedicta 
corpora, libeos a Patre desceodlt, et quasi super 
baptismi aquam, tinqaam super prisiinam, sedcm 
recognoscens, quiescit. Nam legitur quod in 
prindpio aquis soperferebatur Spiritus saoctus 

et Amb., serm. 19, io ps. cxviii. Vulg., qua ascendit 
de deserto deliciis affluens, 

» Cognominatione,¥., cownomwahane ;pejusapud 
Rabaniim, cognitione. 

^ Invocato e Deo. Ex eodem. 

« Chrisma. Ex Tertull. 

j Et ea quasnon dicitur fuisse peccatrix. Sic om- 
oes libri. dcd non videtur lcgissehsec Rabanus. 

^ Tunc enim ilU Paracl. Verba sunt TcrtuU. 



257 



ETYMOLOGIARUM LIB. YI. 



258 



55. Exorcisiniis Grffice, Latine eanjuratio^ sive' A 64. Priora enim habenda sant spiritus refrigeria. 



sermo increpationis est adversns diabolam, ut disce- 
daty sicut est in Zacharia : Et ostendit mihi Jesum 
saeerdotem moffnum stantem coram angelo Domini, 
et Satan stabat a dextris ejus^ ut adversaretur ei, 
et dixit Dominus ad Satan : Increpet Dominus m 
te, qui elegit JerusaUm. 

56. Hoc est exorcismus, increpare et conjurare 
adversas diabolum ; onde sciendum qaod non crea • 
tnra Dei in infantibns exorcizatur, aut exsufflator, 
scd ille sob quo sant omnes qui cum peccato nascun* 
tor. Est enim princeps peccatorum. 

57. * Symbolum per lingoam Grsecam signum^ 
▼el collatio interpretator. Discessuri enim apostoli 
ad evangelizandom in geotibus, hoc sibi prsedicatio- 
nis signum, vel indiciom posuerunt. 

58. Continet autera confessionem Trinitatis, et 
oniialem Ecclesiie, et omne Ghristiani dogmatis sa- 
cramentum. Quodsymbolum fidei et spei nostrae non 
scribitar in charta et atramento, scd in tabulis 
cordis carnalibus. 

MS 59. Oratiopetilio dicitur. Nam^ orare estp^ 
tere, sicut exobarb impetrare. Gonstatautem oratio 
loco et tempore. Loco, quia non ubiqoe, cum prohi- 
beamur a Ghristo orare in publico, sed ubi opportunitas 
dederit,aut necessitas imporlaverit. Nequeenim contra 
praeceptum reputatur ab apostolis factum, qui in car- 
cere aadientibus costodibus orabant, et canebantDeo. 

60. De tempore vero dictum est : Sine intermis- 
sione orate^ sed hoc singularibus. Nam est observatio 



qnia priora coelestia quam terreoa. Qui autem vult 
oralionem suam volare ad Dominnm, faciat illi duas 
alas, jejunium et eleemosynam, et ^ ascendet cele- 
riter, et exaudietur. 

65. Jejunium est parcimonia victus, abstinentiaqae 
ciborum, cui nomen esi inditum ex quadam parte via- 
c*»ram tenui semper et vacua, quod vulgo j^unum 
vocalup. Unde jejunii noraen crcditur derivatum, 
qood sui inedia viscera vacoa et exinanita existuot. 

66. • Jejuniumautem et statio dicitur. ' Statio aulem 
de militari exemplo noraen accepit, pro eo qnod nulla 
laBlitia, sive tristitia,obveniens castris stationem mi- 
litum rescindat. Nara laeiitia libentias, tristiiia solli- 
ciiius adrainistrat disciplinam ;fi unde et'niilites nun- 

B quaraimmemoressacraraenti raagisstatiooibus parent. 
67.Discernant autem quidam inler jejunium et sta- 
tionem. 991 Nara jcjunium est indifterenter cujus- 
libet diei abstinentia, non secnndum legem, sed se- 
cundum propriam voluntatem, statio autcra est ob- 
scrvatio slaiutorum dierum, vel teraporom. 

68. Dierura, ut quarUe ferise et sextee jejuniura ex 
veteri lcge praeceptum, de qua statione in Evangelio 
dixit ille : Jejuno bis in Sabbato, id cst, quarta et 
scxta Sabbati. 

69. Temporura autem, quae legalibus ac propheti- 
cis institutionibus terrainatis temporibus statuta sont 
^ ut jejunium quarti, quinti, septimi et dedmi; vel, 
sicut in Evangelio,dies illiin quibusablatus est spoo- 
sus ; vel sicut observatio quadragcsimae, quse in uni- 



quammdamhorarumcorarannium, quaedieiinter spa- vverso orbe instituiionc apostolica observatur circa 
Via signant, tertia, sexta,et nona; simiiiter et noctis. confinium dorainicse passionis. 



6t . Sed ideo orandi hte horse divisae sunt, ut si 
forte aliquo fuerunus opere detenti, ipsum nos ad 
officium tempus admoneat, quae tempora in Scripto- 
ris inveniontur. 

62. Primum enim sanctos Spiritos, coogregaiis 
discipolis, hora tertia infasus est. Pctrus, qua die 
visionem eommunicationis in illo vasculo expertus 
est, sexta hora orandi gratia ascenderat . Idem etiam 
cum Joanne hora nona templura adiil quando para- 
lyticom sanitati reformavit. 

63. Sed et Danielem lcgimus haec tempora in 
oratione observasse, et utique ex Israelis disciplina, 
vX ne minugqaam ter iMO^die adoremus.Dcbitores 



70. His tertium genos quidara adjiciunt, * qaam 
xerophagiam dicunt,ab3tinenliara scilicet humentium 
ciborum. Unde, et nomen hoc datum, eo quod siccis 
quidam escis utantur. 

71.Poenitentia appellata, J quasipunt/en/ta^eo qood 
ipse homo in se punial poenitendo quod male admisit ; 
nam nibil aliud agunt, quos veraciter poenitet, nisi nt 
id quod male fecerunt impunitum esse non sinant.Ep 
qoippe modo sibi non parcenlibus ille parcit, cujos 
altum JQStumque judicium nullus contemptor evadit. 

72. Perfecta est autem paenitentia, prseterita deflere, 
et futura non admittere.Usec secunda in similitodinem 
fontis purgatio est, ut si forte, impugnante diaboIo,ali- 



enim somos triom personarom, Patris, et Filii, et Dqaodpeccalumirrepseril,hujussatisfactioDeporgetar. 



Spiritos sancti, exceptis otique et aliis legitimisora- 
lionibas, qoaesine olla admonitione debentor in in- 
gresso lucis ac noctis, sive vigiliaram ; sed et cibom 
non prios suniere quam ^ interposiia oralione. 

* Svmbolum. Ex Ruff. Symbol. 

^ Qrare est petere, Ex Serv., iBn. iii. 

^ Interposita orat. — Anteposita Gbaconis Codex. 

^ Ascendet celeriter. Locus ex Aug. in Ps. 

* Jejunium autem et statio. Sic Gass., lib. v de 
Inslit. Coenob., cap. 24 : Fer Mgypti monasteria 
tanta cordis alacritate siucipiebamur, ut^ absque 
legitimis iejuniis quarta: et sextcs ferice, quocun- 
que pergebajnuSy quotidiana statio solveretur. 

' Statio de milttari exemplo. Tertull., in lib. dc 
Orat.yin fin.: Si statio de mihtari exemplo nomen aC' 



MM73.Satisfactio aotem est caasaspeccatorum,et 
suggestiones excludere, et ultra peccatora non iterare. 

74. Reconciliatio vero est quse post complementum 
poenitenliae adbibitur; nam sicut conciliamur Deo 

cepit {nam et militia Dei sumus), utique nulla lce' 
titia, sive tristitia obveniens, castris stationes mi" 
litum rescindit. Nam Ixtitia libentius, tristitia 
sollicitius administrabit disciplinam. 

ff Unde et milites. Ex eodcm, in lib. de Jejun. 

^ Ut jejunium quarti. Verba Zachariae, cap. vin 
ViJ. Hieron., ibid., et Isid., i Off., cap. 37. 

< Quam xerophag. Qua voce ssepcutunlurTertulI., 
Uicronym. cl Cassian. 

i Quasi punitentia. Al., quasi punientia.ldem. ii 
dc Oit., cap. t6. Pcenitentia nomen sumpsit a pcnu 



2^9 



S. ISIDORI HISPALENSIS BPISGOPI 



250 



quando primum a gentilitate convertimiir,ita raconci- a 79. b Itaque exomologesis proslernendi et humili- 



liamur, quaudo post peccatum poenitendo regredimur. 

75. Exomologe&is GraBCO vooabulo dicitur, quod 
Latioe eonfeMto inierpretatur, cujus nominis duplex 
significatio est. Aut enim in laude intelligitur con- 
fesaio, sicut est : Con/iteor tibi, Pater, Domine cxli, 
et terras, Aut dum quisque confitetur sua peccata ab 
eo indulgenda, cujus indeficiens est miserioordia. 

76. Ex boc *• igitur Graeco vocabulo exprimitur et 
frequentatur exomologesis, qua delictum nostrum 
Dpmino coufitemur, non quidem ut ignaro, cujus co- 
gnilioni nihil occulium est, sed confossio ost rei, 
scilicel, ejus qua; ignorantur professa cognitio. 

77. Utile enim sibi ac jucundum quisquam esse 
existimaverat, rapero, adulterari, furari; sed ubi heec 
sternse damnalioni obnoxia esse cognorit, cognitis B 
iis, coufitetur errorem. 

78. Confessio aulem erroiis professio eit desi* 
neodi; desinendum ergo a peccatis, dum coofessio 
est. Gonfesaio autem antecedit, remissio sequitur ; 
cseterum extra veniam cst qui peccatum cognoscit, 
nec cogoitum confitetur. 

• Ex hoc ergo Grmco vocab. Terlull., lib. de Poe- 
nit. ; Is actusy qui Grceco vocahulo magis exprimi" 
tur^ et frequentatur, exomoloyesis esi, qua delic- 
tum Domino nostro confitemur, non quidem ut 
ignarOt sed quatenus satisfactio confessioni dis- 
fHmttur^ confessionis pasnitentia Deus mitigatur. 

^ Itaque exomolog. postem* et humilif» h, a. est. 
Verba TerluII. ibid. 



fioandi hominis diseiplina est, habitu atque viclu, 
saoeo etoineri incubare, oorpua sordibus obscurare, 
animum mceroribus dcjicere, illa qu» peeoavit tristi 
traetatione mutare. 

80, Litaniae autem Graeconomineappellantur, quas 
Latine !993 dicuntur rogationes. Inter litaniam vero 
et exomologesin hoc diffcrt, quod exomologeses pro 
sola oonfessione pecealorum aguntur; lilaniae vero 
indiouniur propter rogandum Dominum, et impe- 
trandum in aliquo misericordiam ejus. 

81. "" Sed nunc jaiA ulrumque vocabulum 6ub*una 
destgnatione habelur, neo distat vulgo ulrum litaniee 
an exomologeses dicantur. Supplicationis auiem no- 
mea quodammodo nunc ex geniilitate retinetur. 

82. *^ Nam feriae, aut Icgilimae erunt apud eos, nut 
indicise. Indiclse autem, quia paupertas antiqua lio- 
manorum excollationesacrificabat» autcerte de bonis 
diimnalorum. Unde supplicia dicuntur Kupplicalioncs. 
quse fiebant de bonis passorum supplicia. Sacrse 
enimresde rebus exsecrandorum fiebant. 



^ Sed nunc jam utrumque vocab. Id unde natum 
sit cxConcil. Agathcn. const. Sic in Concil. Tolet. 
17. cap. 6 cum tilulus sit de diebus litaniarum per 
tolos XII mcnses celebrandis in canone tamen dici- 
tur, ut exomologesis volis gliscenlibus celebretur. 

* Nam ferim aut legitxmas, Verba sunt Servii, 
Mxi. I. ad vers. Templis indicit honorem. 



LIBER SEPTIMUS. 

DB DEO, ANGELIS, ET FJDELIUM ORDlNIBUS. 



CAPUT PRIMUM. 

De Deo. 
i. Beatissimus Hieronymus, vir eruditisHimus et 
linguarum multarum peritus, Hebrseorum nominum 
interprctationem primus in !§S4 Latinam linguam 
eonveriit. Ex quibus, pro brevitate, prsetermissis 
multis, quoedam huio operi, adjectis inlerpretationi* 
bus, interponenda studui. 

5. yocabulorum enim expositio satis indicat quid 
velint inielligi. Habent enim qusedam ex propriis 
causis nominum rationem. In principio autem decem 
nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. 

3. * Primum apud Hcbraeos Dei nomen 1N Et di- 
ciiur, quod alii Deura, alii etymologiam ejus expri- 
mentes, ^oxupbv, id est, fortem, interpretati snnt, 
ideo quod nuUa infirmitate ^ opprimitur, sed fortis 
est, ct sufficiens ad omnia nerpetranda. 

4. Secundum nomen Q>niN Eloim. 

6. Tertium ^hSh Eloe^ quod utrumque in Latinum 
Deus dicilur. Est autcm nomcn in Latinum ex Grseca 
appellatione translatum. Nam Deus Graece Sth^ di- 

Cajp. I. — ^ Primum apud Heb.Ex Hieron. ep. 136. 
^ Opprimitur. AI., premitur. 
^ Quasi Ua^. E Serv., ^n. xii, ad vers. Diva 
deam. 



r citar, ^ quasi ^tfoc, id est, timor; unde traclum est 
nomen Deus, quod eum colentibus sit timori. 

6. ^ Deus autem proprte nomen est Trinitatis per- 
tinens ad Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, 
Ad quam Trinitatem etiam reliqua quse in Deo infra 
snnt posita vocabula rcfernntur. 

7. Quartum nomen Dei dicitur niKl^ Sabaoth, 
quod vertiiurinLatinum, exercituumjSi\evirtutumy 
de quo in psalmo ab angelis dicitur : Quis est iste 
Rex glorifp.f Dominus virtutum» 

8. Sunt enim in hujusmodi ordinatione virtutos 
multrn, utangeli, archangeli, principatus ctpotestates 
cunctique coelestis militise ordines, quorum tamen 
ille Dominus est. Omnesenim sub ipsosunt, ejusque 
dominalui subjac^nt. 

D 9. • Quintum f vSx EHon, quod interprclatur in La- 
tinum excelsus, 995 quia supra coelo csl,sicut ^eri- 
ptum cst d»^ eo : Ercelsus DominuSt supra ewlos 
gloria ejus. Excclsus autem dictus, nrovalde celsus. 
La enim pro valde pouilur, sicut cximius, quas 
valde eminens. 

^Deus autem prop. e. n. T. Ex HieiOn.. epist. 
al Amand. 147. 
^ Qttm/um HELioN.UndeT|uir]amGr{rcos?Xiov fe- 

cisse putant. 



m mMOLOQIARUM UB. VU. %%% 

iO. fieiium nomen n>nH Eie, \d •it, qui $it, Deus A aoima mori dicitar, non quia in eorpus, ^el in ali- 



enim solusi quia eleruus est, hoe esi, quia exordium 
non habeti esseutiaB nomen vere tenet. *■ Hoc enim 
nomen ad sanctum Moysen per angelum rst delatumt 

ii. Quserenti enim quod esset nomen ejus qui eum 
pergere prsBcipiebat ad populum ex iSgypto liberan^ 
dum, respondit : J^ sum qui sum, et dioea filiit /i- 
rael : Qui est mi$it me ad vos; tanquam in cjus com- 
paraiione, qui vere est, quia incommutabilis est, ea 
quffi mutabilia facta sunt qussi non sint. 

12. ^ Quod enim dicilur fuit, non est : et quod 
dieitur eritf noodum eft. ® Deus autem esse tantum 
novit, fuisse et futurum esse non novit. 

i3. ^ Solus enim Paler cum Filio et Spiritu sanclo 
veraciter eet, cujus easentisB comparatum esse noa- 



quam alleram sublantiam mutalur et vertitur, sed 
in ipsa sua subslanlia quidquid alio modo nuno est 
aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, 
mortalis utique deprehendiiur, ac per hoo solua 
Deus dicilur Immortalis, quia solua incommutabiiia. 

ftO. Incorruplibilis appellatur, quia corrumpi et 
disaolvi non possct, nec dividi. Quidquid enim capit 
divisionem, et interilum capit. Ille nec dividi polefit, 
neo interire ; inde incorrupiibilis est. 

997 21. Incommutabllis est, quia semper manel, 
et mutari nescit ; nec proficii,quia perfeotus esi ; nee 
deflcit, quia eeienius est. 

%%. ifiiernus est, quia sine lempore est. Non enim 
habet initium, neque finem. Hino el sempiternus, 



tnim non ease est. Uodo et in communi eloquio dici- B eo quod sit semper seternus. A quibusdam autem 



mus : « Vivit Deus^ quia essentia vita vivit, quam 
mors noQ habet. 

14. Septimum ^j*ilV i4(io/iai, quod geuerdUier Do* 
minus interprelatur, quod dominetur creaturse cun- 
cta9, vel quod creatura omnis dominalui ejus deser- 
viat. Dominus ergo et Deus, vel quod dominetur 
omnlbus, vel quod timealur a cuuctisi. 

990 15. ' OcUvum n /a, quod in Deo tanlum 
ponitur, quod eliam ia alleluia in novissima sylla- 
ba sonat. 

16 6: Nonum Tetragrammaton, hoc est, quatuor 
litterarum^ quod propric apud Hebraeos in Deo poni- 
tur, nin) id eat, daabus n^ n^ ia, ia, qu» duplicaia 
inenabile illud et gloriosum nomen Dei efficiuul; di- 



iEternus ab sethere creditur dictus, quoniam coelum 
aedes ejus habetur : unde est illud : Ccelum cceli Do- 
mino ; et hsec istaquatuor unum significant,nHm una 
eademque res dicitur, sive dicatur8Btemu&Deus,sive 
immartalis , sive iueorruptibilis , sive immuiabiiis. 

83. Invisibilis, quia nunquam per substantiam 
susm apparuit oculis mortalium Trinitas, nisi per 
speciem subjeetae creaturee, ejusd^mque corporete; 
nam nemo potcst ipsam mnnifesiationem esseniisB 
Dei videre, ct vivere, sicut et dictum est Moysi. 
Uude ei Joannea in Epislola sua dicit : Deum nemo 
vidit unquam, Res est enim invisibilis, ideoque non 
oculo, sed corde quesrendus est. 

24. Impsssibilis est, quia nullis perturbationi- 



citur autem ineffabilis, non quia dici non potest, sed C ^ub afdciiur quibus fragilitas humana succumbit. 



quia finiri sensu et intellectu humano nullalenus po« 
tesl, et ideo quia de eo nihil digne dici poiest, inef-^ 
fabilis est. 

17. Decimum Saddai, MK id est, Omnipotens, Yo- 
catus autem Omnipoiens eo quod omnia poiest, sed a 
faeicndo quod vult, non a patiendo quod non vult. 
Quod si ei accidcrel, ncquaquam esset Omnipotens; 
facil enim quidquit vult, et indc Omnipotens. 

18. Iiem Omnipotcns, quia ipsiua sunt omnia qu8B 
ubique sunt. Solus enim lolius raundi habet impe- 
rium. Dicuntur autem et alia qusedam in Deum sub- 
stanlialiter nomina, ut Immortalis, Incorruptibilis, 
Incotnmutabilis, /Etemus. Unde et merito cunclae 
praeponitur creaturte. 



Non enim atlingunt eum ullee passiones, ut libido, 
iracundia, cupidiUis, timor, moaror, invidia, et c8b« 
tera qaibus humana mens turbatur. 

25. Sed cum dicitur Deum irasci, aut aelare, aut 
dolere, nostro usu dicitur. Apud Deum enim pertur- 
batio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. 

26. Simplex autem diciiur, sive non amittendo 
quod Iiabet, seu quianonaliud est ipse, ei aliud quod 
in ipso est * sicut in homine, cujus aliud esl esae, 
aliud sapere. 

17. Nam et esse potest, et sapiens non esse; Deus 
autem habete sscntiam,habet et sapientiam ; sed quod 
habet, hoc et ost, et omnia unus est ; ac proiode 
simplex est, quia non in eo aliquid aceidentis esl 



19. Immorialis, sicutdceoscriptumcst: Qui solus D sed et quodest, et quod in ipsoest^ essentialiler esi, 
habet immortalitatem, quia in ejua natura nulla est ^exccpto quod relalive adquamcumque personam est. 
commuiatio. ^ Nam omnis mutabilitas non incon- 2S. Summe bonus, quia incommutabilis est. Crea- 
venienter mortalitas dicitur, secundum quam et tnra vero bonum, sed non summum est, quia muta- 



* Hoc nomen mors... non habet. Falso citatur hic 
locus a Magislr. Seni., lib. i, d. 8, cap. 1, ex Iliero. 
episl. ad Damasum, cum sit potius conflatjs ex Au- 
gusiini et Greg. variis locis : prima pars, usquc ad 
non sint, ex Aug., viii de Civit., cap. 11. 

* Quod enim dicitur puit. Ex eodem, in lib. de 
Symbol., cap. 4, el in ps. ci, ex quo tb dicitur de- 
leri bls hoc loco sine fraude posset. 

*" Deus autem esse tantum nov, BxGreg. ivMoral., 
cap. 27, al 32. 

^ Solus enim, Ex eod., 18 Mor., c. 27, a). 32. 

* Viuit Deus, quia essent,Ex cod.lib., c. 3, al. 1. 



' Octavum HV Ex Hieron.,epi8t., 136. 

s Nonum, Bx eadem epist., et 142. Et io Quaest., 
in cap. XVII Gen. : Nec mirandum (inquit) quare 
cum avud Grcecos, et nos a littera videatur addita^ 
nos n Utteram additam dixerimus, idioma namque 
linguce illius est per n quidem scribere^ seu per a 
legerCf sicute cantrario a litteram saspe per e pro- 
nuntiant. 

^ Namomnis mutabil, Ex Greg.,xii Moral., cap 17. 
E quo sunt fere hujus cap. repliqua. 

^ Sicut in homine Ex xviu Mor., c. 27, al. 34. 

^ Excepto hac,quod relati,ExAng,,xideCmi,fe,iO. 



863 



S. ISIDORI HISPiLBNSIS EPISGOPI 



t64 



bilis est. El dum sil quidem bonum, non tamen esse J| 39. Nam, et sitos, et habitus, et locns, et tempus 



potesl et summum 

29. locorporeus aulem, vel incorporalis ideo di- 
citur Deus, ut 1B9H spiritus credatur, vel iotelliga- 
tur esse non corpus. Nam dum dicitur spiritus, ejus 
significatur substantia. 

30. Immensus, quia cuocta concludit, ipse a nullo 
eoncluditur, scd omnia intra ejus omnipotentiam 
coarctantur. 

31. Perfectus dicitur, quia nihil ei possit adjici. 
Attamen de consummatione alicujus facti perfectio 
dicitur. Deus autem, qui non est factus, quomodo 
est perfectus? Sed hoc vocabulum de usu nostro 
sumpsU humana inopia, sicut et reliqua verba qua- 
tenus id quod inefTabile est utcumque dici possit, 



in Deum non proprie, sed per similitudinem trans- 
late dicuntur, quippe sedere super eherubim dicitur, 
quod estad situm; et abyssus, tanquam vestimeri' 
tum, amictus ejus, quod est ad habitum; et, Anni 
tui non deficient, quod ad tempus pertioet; et, Si 
ascendero in caslum, tu ibi es, quod ad locum. 

40 ^ Nam et in propheta, plaustri portantis fenum 
species ad Deum dicitur. Et haec omnia per figuram 
Deus, quia nihil est horum ad proprietatem substan- 
tise ejus. 

CAPUT II. 
Ue Pilio Dei, 

1. Vultis etiam modis Christus appellari in Scrip- 
turis iovenilur divinis. Nam ipse Dei Patris Unigeni- 



quouiam de Deo nihil digne humanus sermo dicit, g ^^3 pilius, dum esset aequalis Patri, propter salutem 



aicut sunt et alia. 

32. Creator dictus pro totus mundi rebus ab ipso 
ereatis; nihilenimestquodnon originem aDeotraxe- 
rit. Ipse et unus, quia dividi non potest» vel quia ni- 
hil esseaIiudpote8i,quodtantumdem capiat potestatis. 

33. Hsec igitur, quse de Deo dicta sunt, ad totam 
pertinent Trinitatem, propter unam et coaeternam 
substantiam, sive in Palre, sive in Filio ejus Unige- 
nilo in forma Dei, sive in Spiritu sancto, qui unus 
est spiritus Dei Patris, et Filii ejus Unigeniti. 

34. Sunt et qusedam vocabula ex usu nostro ad 
Deum sumpta, de membris nostris, sive de inferiori- 
bus, et quia in propria natura invisibilis, el incor- 
poreus est, pro efficientiis tamen causarum in ipso 



nostram forraam servi accepit. Proinde quaedam no- 
mina in illo ex divinitatis substantia, qusedam ex 
dispensatione susceptse humanilatis assumpta sunt. 

2. Christus namque a chrismate est appellatus, hoc 
est, unctus. SOO * Praeceptum enim fuerat Judaeis 
nt sacrum conficerent unguentum quo perungi possent 
ii qui vocabantur ad sacerdotium, vel ad regnum; et 
* sicut nunc regibus indumentum purpurse insigne cst 
regise digniutis, sic illis unctio sacri unguenli nomen 
ac potestatem regiam conferebat, et inde christi dicti 
a chrismate, quod est unctio. 

3. Nam chrisma Grcece, Laline unctio nuncupatur, 
qnse etiam Domino nomen accomraodavit fada spi- 
ritualis, quia spiritu nnctus est a Deo Patre, sicut 



rerum species ascribuntur, ut more locuUonis no- C dicitur in Actibus apostolorum : Co//ech' «wn/ ^mw i» 



8tr» facilius seipsum insinuet, ut quia omnia videt, 
dicatur oculus ; propler quod audit omnia, dicatur 
auris ; pro eo aulem quod avertitur, ambulat ; pro 
eo quod speetal; stat. 

36. Sic, et io cseteris horum similibus •ab huma- 
nis menlibus trahitur similitudo ad Deum, sicut et 
obliviscens, et memorans. Hinc est quod et propheta 
dicit ? Juravit Dominus exercituum per animam 
suam ; non quod Deus animam habeat, sed hoc uosf 
tro narrat affectu. 

37. »» Nam et fades Dei in Scripturis sanctis non 
caro, sed divina cognilio intelUgitur eadem ratione 
qna per faciem conspectam JtW quisque cognosci- 
tur. Hoc enim in oratione dicitur Deo : Ostende no- 



hac civitate, adversus sanctum Filium tuum, quem 
unxisti; non ulique oleo visibili, sed gratiae dono 
^uod visibili significatur unguenio. 

4' Non est auiem Salvatoris propriumnomcn Chris- 
tus, sed communis nuncupatio potestatis; » dum enim 
dicitur Christus, commune dignitotis nomen esi; dum 
Jesus Christus, proprium cst vocabulum Salvaloris. 

5. Chrisli auiem nomen nusquam alibi omnino, nec 
in aliqua gente fuit, nisi tantum in illo regno ubi 
Chrislus prophetebalur, et unde venturus erai. 

6. Messias autcm Hebraice dicitur, Graece Chris- 
tus, Latina autem loculione unctus. 

7. Jesus Hebraice, Graece S«rr!p, ^ Laline autem 
Salutaris, sive Salvator inlerpretatur, pro eo quod 



bu faciem tuam, ac si dicilur : Da nobts cogmtto- q ^^^^^ gentibus «aluUfer venil. 

«. ^.._„.. . __ « • . • _» i. 



nem tuam. 

38. Sic et vesligia Dei dicunlur, quianuncDeus per 
spcculum agnoscitur ; ac perfeclum vero Omnipolens 
reperietur, dum in futurum facie ad faciem quibusque 
electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplen- 
lur, cujus nunc vestigia comprehendere conantur, 
hoc est, quem videre per speculum dicuntur. 

• Ab humanis mentibus. Kx Greg. 32, cap, B. al 6. 
b Nam et (acies Dei. Ex eodem, in lib. 1, Reg. x, 
« Nam et in proph. Amos. 11. 

• Cap. IL Prceceptum enim fuerat Jud. Ex Lact., 
lib. 4. cap. 7. Golhor. quoque rcges a ponlificib. 
Tolctanis inungi solilos tradunt historiae. 

• Et sicut nunc regibus tndum. ptierp. Hinc pur- 



8. ' Etymologiam enim nominis hujus etiam evan- 
gelisU significat, dicens : Vocabis nomm ejus Jesum, 
quia ipse salvum faciet populum suum. Sicut enira 
Christus significat Regem, ita Jcsus significat Salva- 

torem. 

9. Non iuquc nos salvos facit qnicunque rex, 
sed rex Salvalor SOt Quod verbum Latina lin- 

pura regem apud Virg. et purpurei iyrannt apud Hor. 

' Non cst autem Salvatoris. Lacl., ibid. : Nam 

Christijs non proprium nomm est, sed nuncupatio 

^^^Dumenim dmiur C/irw/u^.ExHier.inMallh. 16. 
»» Latine autem Salvat. Ex Lacl., iv, cap. 12. 
» Etymologiam. Ex Hieron. in Matlh. i. 



«65 



ETYMOLOGIARUM LIB. VH. 



266 



gua anlea non habebat, sed haberc poteral,sicul po- a 
tuit, quaodo voluit. 

iO. EfnmaniLel ex HebracoinLatioumsignificatno- 
biscum DeuSf scilicei quia per Yirgincm naius Deus 
hominibus io carne mortali apparuit,ut lerrenis viam 
salutis ad coelum aperiret. Ad divinitatis subslan- 
tiam quae pertinent ista sunt Deus, Dominus. 

11. Deus aulcm dictus, propter unicam cumPalre 
substanliam. 

Dominus, propter servientem creaturam. 

12. Deus autcm et homo , quia vcrbum et caro. 
Uude, et bis genitus dicitur , sivc quia Pater cum 
genuit sine Malre in aeternitatc, sive quia Mater sine 
Palre in tempore. 

i^.Unigenitus autem vocatursecundum divinitatisex- 
ceIIentiam,quiasincfralribus;Prtmo9ent7ti5secundum j^^ 
susceptiouem hominis, in qua per adoplionem gratise 
fratres habere dignatusest, quibus essel primogenilus. 

14. Homousios Patri ab unitaic subsianlia^ appellatur. 
5tt^5^an/taenim,vel essentia Gra3ceouaiadicitur,o{xo< 
unum» Utrumque igiturconjuctum sonal una substan' 
tia.Hoc enim voca tur liotnousion,q\xod est : Ego et Pater 
unum sumus, hoc est,ejusdem cum Patre subslantiae. 

15. Quod nomen, ctsi scriptum in sanctis Litteris 
non invenialur , in asscnione latnen totius Trinitatis 
defenditur, quia datur ratio, uiide rccie dici oslen- 
datur:sicutet Paler in iliis libris nusquam Ingenitus 
legilur, Il09scd tamcn dicendus esse atque creden- 
dus non dubitatur. 

16. Omceusios similis substantiaequia qualis Deus,talis 
estetimagoejus.Invisibilis Deus, et imagoinvisibilis. Q 

17. Principium, co quod ab ipso sint omnia, et 
quia aote eum nihil. 

18. FiniSy vel quia dignatus esl in fine tcmporum 
humiliter in carne nasci, et mori, et judicium novis- 
simum ipse suscipere, vel quia quidquid agimus ad 
illum referimus ; et cum ad eum pcrvenerimus, ultra 
quod quaeramus non habemus. 

19. Os Dei esl, quia Verbum ejus esl. Nam sicut 
pro verbis, quae per linguam fiunt, saepe dicimus, 
i7/a, et illa linguay ita, et proDei verbo os ponitur, 
quia mos esl ut ore verba formentur. 

20. ^ Verbum autem ideo dicitur , quia pcr eum 
Pater omnia condidit, sivejussit. 

21 . Kerif a5,quia non fallit, scd tribuit,quod promisit. 
Fi/a, quia croavit. Q 
Imago dicitur proptor parcm simiiitudiocm Patris. « 

22. Figura esl , quia suscipicns formam :f rvi , 
operam virtutumque similitudine Palris in se imagi- 
nem atque immensam magnitudlnem designavit. 

23. Manus Dei cst, quod omnia pcr ipsum facla 
sunt. Hinc et dcxtcra propter effectum operis totius 
creaturae, quae per ipsum formala est. 

Brachium, quia ab ipso omnia contincnlur. 

* Quod verbum Latina ling, ante non hab. Qui 
cnim iwiTjpa 5(?rya/orw voce saiis se expressissc cre- 
dunl, valde erranl. Cic.act. 11 in Verr. : Itaque eum 
nonsolum patronum istius insula^, sed etiam Sotera 
inscriptumvidi SyracusisHoc (fuantum estf Ita ma- 
gnum^ ut Latine verbo expnmi non possit. Is cst 

Patrol. LXXXI!. 



24. Virtus, pro eo quod omnem potestatem Patris 
in semetipso habeat; etomnem coeli terraeque crea- 
turam gubcrnet, conlineal atque regat. 

25. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria 
scientiae el arcana sapicnliae. Sed lameu cum sit Pater, 
et Spiritus sanctus sapientia, et virtus, etlumen, et 
lux, proprie tamen iis nominibus Filius nuncupatur. 

26. Splendor autom appellatur, propler quod ma- 
nifestat. Lumen, quia illuminal. Lux, quia ad ve- 
ritatem contemplandam cordis oculos reserat. Sol, 
quia illuminator. 

27. Oriens, quia luminis fons, et illustrator est re- 
rum, et quod oriri nos faciat ad vitam aetemam. 

808 28. Fons, quia rerum origo esl, vel quod 
saiiat sitientes. Ipse quoque A et Q; alpha enim lit- 
teram nulla praec^dil; prima esl cuim lillerarum, sicut 
et Filius Dei; ipse enim se principium Judaeis interro- 
ganlibus esse respondit. Unde el Joannes, in Apo- 
calypsi, proprie ipsam litleram ponens ait : Ego sum 
A et Q, primus et novissimus (Apoc. xxii, 13). Pr|- 
mus, quia anle eum nihil cst : uovissimus, quia ju- 
dicium novissimum ipse suscipiet. 

29. e Medialor, quia inier Deum et hominem me- 
dius constitutus cst, ut hominem ad Deum perduce- 
i*et, unde et illum Graeci p.Ea{Trjv vocant. 

30. Paracletus, id est, advocatus, quia pro nobis 
intcrcedil apud Patrem ; sicul et de eo dicit Joaoucs : 
Advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum 
Justum (I Joan, ii, 1). 

31. Paracletus autem Graecum est, quod Latine 
dicilur advocatus. Quod nomen et Filio, et Spiritui 
sancto ascribitur, juxta quod et Dominus in Evangelio 
ait : Rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit 
vobis {Joan. xiv, 16). 

32. Intercessor autem idem vocatur, quia pro culpa 
nostra removenda curam gerit, et pro abluendis no- 
siris criminibus curam impendit. 

33. Sponsus, quia descendens e coelo, adhaesitEc- 
clcsia»,ut pace Novi Testamenli esscnl duo in carne una- 

34. ^ Angelus dicitur propter annuntialionem pa^ 
ternae, ac suae voluntatis. Unde, et apud prophetant 
magni consilii angelus legitur, dum sit Deus, et Do- 
minus angelorum. 

35. Missus dicilur, eo quod apparuit huic mundo 
Verbum caro factum, unde et idem dicit : Ego a Por 
tre exivi, et veni in hunc mundum {Joan, xvi, 26). 

30. Hpmo autem dicilur, quia natus est. 
Propheta, quia futura revelavil. 
Sacerdos, quia pro nobis sc hosliam obtulit. 
Pastor, quia custos. 
804 Magister, quia ostensor. 
Nazarceus, vero a loco. 

Nazara3us a merito, id cst, Sanctus, sive mundus, 
quia peccntum non fecit. 

nimirum Sotbr qui salutem dedit. 

^ Verbum autem. Vid. lib. de Patris et Filii unitate 
inter Hilarii opera, e cujus fine istorum quac^dam de- 
sumpia. 

c Mediator. Ex Lact., ibid, 

"^ Angelus. Ex Terlull., lib. de Triuitat. 



«67 



S. ISIDORI HISPALEiNSIS EPISCOPI 



268 



37. Siquidem el de aliis inferioribus rebus nominum /| nunquam Dominum glorice cruci/ixissent {lCor, ii, 



species ad se irahit Ghristus, ut facilius iDtelligatur. 

38. Dicitur enim Panis, quia caro. 

Vitis, quia sanguine ipsius redempti sumus. 

FloSj quia electus. 

Via, quia per ipsum ad Deum imus. 

Ostium^ quia per ipsum ad Deum ingredimur. 

Mons, quia fortis. 

Petra, quia firmitas est credentium. 

39. Lapis angularu, vel quia duos parietes e di- 
verso, id est, de circumcisionc et praeputio venienles 
in unam fabricam Ecclesiae jnngit; vel quod pacem 
in se angelis et hominibus facit. 

40. Lapis offensionis,^qmsL veniens humilis, of- 
fenderunt in eum increduli homines; et factus est 



8). Fiiium ergo Dei crucifixum fdtemur,non ex virtutc 
divinitatis, sed ex infirmitate humanitatis ; non ex 
susenaturse pcrmausione, sed exnostnesusceptione. 

CAPUT III. 
De spiritu sancto. 

1. Spiritus sancius ideo praedicatur Deus, quia ex 
Patre Fiiioquc procedit, 80B et subslaniiam eorum 
habet. Neque enim aiiud de Patre procedere potuit, 
quam quod ipsecst Pater. 

2. Spirilus autem dictus secundum iJ qaod ad ali- 
quid refertur ; elspirans utiqiiespirituinspiransest, 
et ex eo appellaius Spiritus esi. Proprio auiem modo 
quodam dicitur Spiritus sanclus secundum quod re- 
fertur ad Patrem,Pt Filium, quod eorumSpiritussil. 



petra scandali, sicutdicit Aposlolus : Judceis quidem B ^- ^*™ ®^ ^^^ nomen, quod Spirilus dicitur, non 



$candalum. 

41. Fundamentum autem ideo vocatur, quia fides 
in eo firmissima esl, vel quia super eum catholica 
Bcclesia construcla est. 

42. Nam et Christus Agnus pro innocentia. 
Ovis, propter patientiam. 

Aries, propter principatum. 

Easdus, propter simililudiuem carnis peccati. 

43. Vitulus, pro eo quod pro nobis est immolatus. 
Leo, pro regno et fortitudine. 

^ Serpens, pro morte et sapientia. 
• Idem et vermis^ quia resurrexit. 

44. Aquila, propter quod post rcsurrectionem ad 
astra remeavit. Nec mirum si \ilibus significationibus 



semper secundum id quod refertur ad aliquid , sed 
secundum id quod aliquam naturam significat. 

4. Omnisenim incorporea minrii spiritus inScrip- 
luris sacris appellatur. Undenontantum Patri etFilio 
et Spirilui saneto, sed omni rationali creaturse , et 
aDimse hoc vocabulum congruit. 

6. Ideoigitnr spiritusDci sanctus vocatur, quiaPa- 
tris ptFiliisanciitasest.Namcumsitet PatcrSpiritus, 
et Filius spiritus et Pater sanctus, et Pilius sanctus. 
proprie tamen ipse vocatur Spiritussanctus, tanquam 
sanctitas coessentialis et consubslanlialis amborum. 

6. Spirilus sanctus ideo nondicitur genitus,ne duo 
in Trinilate Filii suspiceniur. Ideo non praedicatur 
ingenitus^ ne duo Patres in ipsa Trinitate credantur. 



Ilguretur, qui usque ad nostrarum 805 passionum, C ^- Procecdens SiJiiem dicitnr, testimonioDominidi- 



' seu carnis contumelias desccndissc cognoscitur. 

45. Qui cum sit coseternus Dei Patris ante saecula 
Filius, postquam venil plcnitudo temporis, proptcr 
salutem nostram formam servi accepil, et faclus est 
hominis filius. 

46.1nde quaedam deillo in Scripturissecundum for- 
mam Dei, qusedam secundum formam servi dicuntur. 
Qnorum, exempli gralia,duo quaedam commemoran- 
tttf, ut singttla ad singula referantur. Seeundum for- 
mam enim Dei de seipso dixit : Ego et Pater unum 
iumus; secundum formam servi : Quoniam Pater 
major me est. 

47. Homines autem minus inteHigentes quid pro 
qtto dicatur, ea quse propter formam servi dicia sunt 



centis : Multaadhuc haheo quasvobis loquar, sed non 
potestis illa modo audire. Yeniet autemSpirifus ve^ 
ritatis^quia Patreprocedit,et de meo^ccipiet,307 
Hlevobis indicabit omnia {Joan.wi^ 12,13). Hic au- 
tem non solum nalura procedit; sed semper adpera- 
genda Trinitatis opera indesinenter procedit. 

8. Hoc auietn inierest inter nascentem Filium ot 
procedentem Spiritum sanctum, quod Filius ex uno 
naseitur ; Spiritus sanctus ex utroque procedit, et 
ideo dicit Apostolus : Qui autem Spirifum Chrisfi 
non habet, hic non est ejus {AdRom. viii, 9). 

9. Spiritus sanclus ex opcrc etiam et angelus 
intelligitur ; dictum est enim de illo: Et quas ventura 
sunt annuntiabit vobis{Joan xvi, 13);etutique an- 



vdunt iransferre ad formam Dei : et rursus ea quse D gelus Graeco, Latinc nujitius intcrprelatur. Unde ^t 



dicta sunt ut ad se invicem personse referantur, vo- 
lunt nomina esse naturse atque substantiae, et faciunt 
errorem in fide. 

48. Sic autem Dei Filio conjuncta esl humana 
jialura , ut ex duabus substantiis fieret una persona. 

Solus igilur homo pertulit crueem, sed propter uni- 
tatem persouK et Deus dicitur pertulisse. 

49. Hinc est quod scribilur : Si enim cognovissent, 

* Quia veniens humilis. Nominalivus ahsolutus, 
qttem|si quidid adnostraIi8ec)etiam apudCiceroncm 
reperiri notavit Budseus, in comment. ling. Graecse. 

" Serpens. Vid. Greg. Nyss., in Vila Moys. 

• Idein et vermis. Propter vermem, qui e cineribus 
Phoenicis exislit; de quo Clem. Rom., in Go&st. 



duo angeli appari.erunt Lolh^ io quibus Dominus sin- 
gttlariterappellatur, quos inielligimus Filium et Spiri- 
lum sanctum ; nam Pater nunquam legitur missus. 

10. Spiriius sanctus, quod dicitur Paracletus, a 
consolalioue dicitur ; TcapdbcXrjOtc enim Graece, Latine 
consolatio appellatur. Christus enim eum apostolis lu- 
genlibus misit, postquam ab eorum oculis ipse in coe- 
lum a^endit. 

Hb. V. cap. 6, et carmen quod Phoenicis titulo cum 
Lactanlii operibus circumfertur, et £piph., in Ancho- 
ratu. Nam quod bombycem intellexerit, quanrivis eo 
verme et noiior et fortasse verior resurrectionis spe- 
cies constet, tameo non fit verisimile. 
Cap. III.—* De unita ejus plenitud, Al., unitatis» 






BTYMOLOGIARUM LIB Vlf. 



170 



11. CoDsolntor enim trislibus mittitur, secundum a ge1is(adixi9sei: Indigito Dei ejido dcemonia, « alius 

• • _ «^ __ * • * 1»^—— W% A* 1 .m.^^ A. * * 1 • • •- •• •* « C* * 'A W\ • •• • J • 



ilUm ejusdem Domini senteniiam : Beati lugentes, 
qu<miam ipsi eonsolabuntur (Matth. v, 5), ipsc eliam 
dixit: Tunc lugebunt filii sponsi, ntmablatus ab eis 
fuerit sponsus {Id. ix, 15). 

12. Ilem Paraclelus pro eo quod consolationcm 
prfestet animabus qoflp gaudium temporale amittunt. 
Alii Paracletum Latine oratorem, vcl advoeatum in- 
terpretantur. Ipse enim Spirilus sanctus dicit, ipse 
docet, per ipsum datur sermo sapientise, ab ipso 
sanct^ Scriptura inspirata est. 

13. Spiritus sancius ideo septiformis nuncupatur 
propler dona, qua^ de ^ unita ejus plenitudioe par- 
liculatim quique^ ut digni sunt, consequi promeren- 
tur. Ipse enim Spiriiiis Sapientia? el intellectus, 809 



hoc idem ita dixit : In Spiritu Dei ejicio dasmonia. 
Uiide et digiio Dei scripta lex est, data die qainquag»' 
simo ab occisione agni ; ei die quinquagesimo a pas- 
sione Domini Jesu Christi venit Spiritus saoctus. 

22. Ideo autem Digitus Dei dicitur, ut ejus opera- 
toria virtus cum Patre et Pilio signiBcetur. Unde ei 
Paulus ait : Hfrc autem omnia operatur unus atqui 
idem Spiritus^ dividens singulis prout vult (ICor, 
XII, 11). Sicut autem per baptismum in Chrislo 
morimur, et rrnascimur, ita spiritu signamur, qui 
est Digitus Dei et spiriluale signacuium. 

Spiriius sanctus idcirco in Columba^ specie ve« 
nisse scribilur, ^ ui naiura ejus per avem simplicita* 
tis et innocentise declarciur. Unde, ei Dominus : 



Spiritus consilii ct fortitudinis, Spirilus sclentiae et ^Estote,\Ti^\x\\ySimplicesstcutcolumbm(Matth.Ji,i^). 



pietatis, Spiritus timoris Domini. 

14. Spiritus auiem principalis in psalmo qiiinqaa^ 
gesimo legitur, ubi qnia tertio Spiriius repelitur, 
nonnulli Trinitatem inteilcxerunt, ideo qniascriptum 
est : Deus Spiritus est. Quod enim non est corpus, 
et tamen est, videtur restare ut spiritas sit. Intelli- 
gunt ergo ibi nonnulli Trinitatem signiBcari : in 
Spirila principali Patrem, in Spirita recto Fiiium, 
in Spiritu sancto Spiriium sanctum. 

15. Spiritus sanctus ideo donum dicitur, eo qwod 
datur, A dando enim donum Cbt nuiicupatum. No- 
tissimam est enim Dominum Jesum Christum, cum 
post resurrectionem a mortuis ascendisset in coelum, 
dedisse Spiritum sanctum, quo crcdenles impleti, 
lingnis omnium genlium loquebantur. 

16. In tantum autem donum Dei est, in quantum 
datur eisqui pereum diligunt Deum. Apud se autem 
Deus e^t, apud nos autcm donum est, sed sempiterne 
Spiritus sanclus donum est, distribuens singulis gra- 
tiarum dona, prout vult. 

17. Nam et prophetias quibus vull impertit, et pec- 
cata quibus vult dimittit. Nam peccata sine Spiritu 
sancto non donantur. 

18. Spiritus sanclus inde proprie r/wn7rt5 nuncupa- 
tur, vel quia naturaliter eos a quibus procedit con- 
jungit, et se unum cum eis esse ostendit, vel quiain 
nobis id agit, ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. 

19 Unde, et in donis Dei nihil majus est charitate, 
ct nuUum majus est donum Dei quam Spirilus sacctus. 



Haec cnim avis corporaliter ipso felle caret, habens 
tantum innocentiam ct amorem, 

23. Spiritus sanctus inde nomine Ignis oppellatur, 
propter quoi in Aciibus apostolorum pcr divisionem 
linguarum, ut ignis apparuit, qui, et insedit super 
anumquemque eorum. 

24. Propterea autem diversarmn linguarum gra- 
tiam aposiolis dedit, ul idonei efficerentur fideliuni 
eruditioni populorpm. 

25. Quod vero supra singulos sedissc mcmoralur,id 
causae est,ut intelligalur per pluresnon faisse divisns, 
sed mansisse in singnlis totus, sicut fere ignibus mos 
est. 

litO 26. Hai.c enim natiiram habet ignis accen- 

Q sus, ut quanti ad eum, * quanti ad crinem purpurei 

splendoris aspexcrint, tantis visum snse lucis imper- 

tiat, tantis minislprium sui muncris tribuat, et ipse 

nihilominus in sui integritate permaneal. 

27. Spiritus sanctus nomine Aqua? appellatur in 
Evangelio, Domino clamante et dicenle : Si quis si" 
tity veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, flU' 
mina aqua? vivce fluent de ventre ejus. Evangelista 
autem exposuit unde diceret. Secutus enim ait : Hoc 
autem dicebat de Spiritu^ quem accepturi erant 
credentes in eum (Joan. vii, 39) 

28. Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqna, quae 
significat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenli visi- 
bilis est ; aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit cor- 
pus, et significat quod fit in anima ; per illum autem 



20. Ipse estet gratia, quae, quia non meritisnos- Q Spirilum sanctum ipsa anima mundatur et saginatur. 



lris,sedvolDDtatcdivinaaOS^a^wdatur,indegfra/ta 
nuncupatur. Sicui autem unicum Dei Verbum pro- 
prie vocamus nomine SajJt>n^i«', cum sit universali- 
ter et Spiriius sanctus et Paler ipse sapientia, ita 
Spiritus sanctus proprie nuncupatur vocabulo Chari- 
tatis, cum sit ct Pater, et Fillius universaliter charitas. 
21. Spiritus sanctus Digitus Dei esse in libris Kvan- 
gclii apertissime declaratur. *» Cum enim unus evan- 

*> Cum enim unus evangelista. Luc, xi. 

• Alius. Matlh., xii, 

* Utnatura...ipsofellecaret.\erhtisnniTer{u]\.'itk 
lib. de Baptism., el ita eiiam cum pierisque loquilur 
di\us Th. 111 p., q. 39, arlic. 6, non quod felle pror- 
10 1 careat, sed quia fellis quam minimum habeat, ut 



29. Spirilus sanctus ideo unctio dicitur, Joanuetes- 
tanle apostolo, quia sicut oleum naturali ponderestf- 
perfertur omni liquori, ila in principio superferebatur 
Spiritus sanclus aquis. Unde et Dominus oleo exsulia- 
tionis, hoc est, Spiritu sancto fuisse legitur unctus. 

30. Sed et Joannes apostolus Spiritum sanctum 
unclionem vocat, dicens : Et vos^ inquit, unctibnem^ 
qiiam accepistis ab eo, permaneat in vobis; et ne^ 

ait Arist. lib, m dc Part. 

• Quanti ad crinem purp. coloris. Purpureum ca- 
piUum ct purpuream comam Virgiliui et Tibullus 
dixere, et Salom., canl. 7 : Com(« capitis tui^ sicut 
purpura regis juncta canalibus. Sed cur hoc kwo 
crinis meutio sit injpcta, alii dixerinlT 



i7i 



S. ISIDORl HISPALBNStS fiPISGOPI 



272 



cessc non, habetis ut aliquis doceat vos, sed sicut /^ 
unctio ejus docet vos de omni re (/ Joan. ii, 27). 
Ipse enim Spiritus saDClus unclio est iavisibilis. 

811 GAPUT IV. 
De eadem Trinitate. 

i. Trinitas appcllata, quod fiat totum unum ex qui- 
busdam tribus, quasi Triunitas, ut memoria, intelli- 
gentia et voluutas, in quibus mens habct in se quam- 
dam iniaginemdivinaBTnniiatis. Nam dum tria sint| 
unnm sunt, quia et singula in se manent, et omnia 
in omnibus. 

2. Pater igitur, ct Filius, et Spiriius sanctus, Tri- 
nitas etunitas.Idem enim unum,idem et.tria. Innatura 
iiDum, in pcrsonis tria. Unum propter Majestatit 
Communionem,tria propler personarum proprieiatem. 



i2. Nam Latinitas propric non dicit de Deo, nisi 
essentiam ; substantiam subitantiam vero non pro* 
prie dicit, sed abusive, quoniam vere substantia 
apud Graecos persona intelligitur, non natura. 

GAPUT V. 

De angelis. 

i. Angeli Grsece vocantur, Hebraice dicuntur me/o- 

chim D^^Sd : SIS Latine vero nuntii interprctan- 

tur, ab eoquodDomini voluntatem popnlis nuntient. 

2. ^ Angelorum autem vocabulum officii nomeu est, 
non naturae; semi^er enim spiritus sunt, sed ciim 
mittuntur, vocantur angeli. 

3. ^ Quibus ideo pictorum licentia pennas facit, ut 
celerem eorum in cuncta discursum significent, sicut 
etjuzlafabulaspoetarumventi pennas habcre dicun- 



3. Nam alius Pater, aliusFilius, aliusSpiritussan- g lur, propter velocitatem, scilicct. Unde Scriptura 



ctas; sed * alius quidem, non aliud^^ quia pariter sim- 
plex, pariterque incommutabile bonum et coseternum. 

4. Pater solus, non est dealio, ideosolusappellatur 
iDgenilus. Filius solus de Patre est natus, ideo solus 
dicitur genitus. Spiritus sauctus solus de Patreet Filio 
procedit, idco solus aml)orum nuncupatur Spiritus. 

5. In hac Trinitate, alia i^ppellaiiva nomina, alia pro- 
pria sunt. Propria sant essentialia, ut Deus, Dominus^ 
Omnipotens, Immutabilis, Immortalis. Et inde pro- 
pria,quiaLpsam8ubstantiamsignificant,quauaumsunt. 

6. Appellativa vero Pater, et Filius, et Spiritus 
sanctuSt Ingenitus, et GenituSj ti Procedens. Badem 
et relativa, quia ad se invicem referuntur. Gum enim 
dicitur Deus, cssentia est, quia ad seipsum dicitur. 



sacra dicit : Qui ambuUU super pefinas ventorum 
(Ps. ciii, 3). 

4. ^ Novem autem ordines esse angelorum sacrse 
Scripturse testantur, id est, angeli, archangeliy thro- 
ni^ dominationes, virtutes, principatus, potestates, 
cherubim et seraphim : quorum officiorum vocabula, 
cur ita dicta sint inierpretando exsequemur. 

6. Angeli vocantur, propter quod de coelis ad an- 
nuntiandum hominibus mittuntur ; angelu^ enim 
Grsece, Latine nuntius dicitur. 

6. Archangeli Grseca lingua, Latina summi nuntii 
interpretantur ; qui enim parva vel mtDuna annun- 
tiant, on^^lt^qui vero summa, archangeli nuncupan- 
tar, archangeli dicti, quod primatum teneant inler 



Gum vero dicitur Pater, et Filius, et Spiritus sanctus Q angelos ; ipx^c enim Graece, Latine princeps inter- 



relative dicuntur, quia ad se invicem referuntur. 

7. Nam Pater non ad seipsum, sed ad Filium rela- 
tive dicitur, quia est ei Filius ; 319 sic et Filius 
relalivc dicitur, quia est ei Patcr ; sic et Spiritus 
sanctus, quia est Patris Filiique Spirilus. 

8. His enim appellationibus hoc significatur, qucd 
ad se invicem refenintur, non ipsa substantia^ qua 
onum sunt. Proindc Trioilas in relativis personarum 
nominibusest; deitasnontri plicatur, sed in singularitate 
est ; quiAsitriplicatur,deorum inducimuspluralitatem. 

9. Nomen autem deorum in angelis et sanctis ho- 
minibus ideo pluraliter dicitur, propter quod non 
sint sequales. 

iO. De quibus psalmus : Ego dixi : Dii estis. De 



pretatur. Sunt enim duces et principes, sub quorum 
ordine unicuique angelorum officia deputata sunt. 

7. ^ Nam quia archangeli angclis praesunt, Zacha- 
rias propheta testatur, dicens : Et ecce angelus, qui 
loquebatur in me egrediebatur, et angelusalius egre- 
diebatur in occursum ejus,et dixit ad eum: Curre et 
loquere ad puerum istum, dicens : Absqu^ muro habi- 
tabitur Jerusalem (Zac, ii, 3). 

8. Si enim in ipsis officiis angclorum ncquaquam 
potestates superiores inferiores disponerent, nullo 
modo hoc, quod homini diceret angelus, ab angelo 
cogoovisset. 

9.'Quidam autem archangelorum privatis nomini- 
bus appellantur, 814 ut per vocabula ipsa in opere 



Patre autcm, et Filio, et Spiritu sancto, propter Q suo, quid valeant designelur. 



uoam et aequalcm divinitatcm non nomcn Deorum^ 
sed Dei csse ostenditur, sicut ait Apostolus : Nobis 
tamen unus Deus, vel sicut voce diviua dicilur : 
Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est, 
scilicet, ut, ct Trinitas sit, et unus Dominus Deus sit. 
ii. Fides apud Graecos de Trinilate hoc modo 
es t : una o&oia, ac si dicatur una natura^ aut una 
essentia; tres hypostases^ quod resonat in Latinum, 
vel tres personas^ vel tres substantias. 

Cap. IV. — • Sed alius quidem non aliud. Ex 
Auj;., XI de Givit., cap. iO. 

Cap. V. — *» Angelorum autem vocab. Ex Greg., 
hom. 34 in Evang. 

• Quibus ideo pictorum, Ex Hicron. Is. vi. 



iO. ff Gabriel Hebraice in linguam nostram vertitur 
fortitudo Deu Ubi enim potcntia divina vel fortitudo 
manifestalur, Gabriel mitlitur. 

ii . Unde et eo tempore quo erat Dominus nascitu- 
rus, et triumphaturus de mundo, Gabriel venit ad 
Mariam, ut illum annuntiarct, qui ad debellandas 
aereas potcstales humilis venire dignatus esl. 

i2. Michael intcrpretalur quis ut Deus f Quando 
enim aliquid in mundo mirsc virlutis fit, hic archan- 

* Novem autem ordines, Ex Grcg., ead. hom. 

• Nam quai arch,.. cognovisset. ExivMor.,cap. 27. 
' Quidam autem archang, Cx ead. hom. 

f Gabriel..,f Michael... Ex Grcg. et Hieronyni., in 
Danid, viii. 



273 



ETT1I0L06IARUM UB. Vn. 



174 



gelas mitiitur. Et ex ipso opere nomen est ejns, quia /| nr, quia intcr eos et Deum nuUi angeli consistant 



nemo valet faccre quod facere prsevalet Deus. 

13. Raphael interpretatur curatio, vel medicina 
Dei; ubicunque enim curandi et medendl opus nc- 
cessarium est, hic archangelus a Deo mittitur, et 
inde medicina Dei vocatur. 

14. Unde et ad Tobiam idem archangelus missus 
oculis cjus curatlonem adhibuit, et caecitate detersa 
visum reslituit ; nominis enim interpretatione et an- 
geli officium designatur. 

15. Uriel interpretalur IgnisDei, sicut legimus ap- 
paruisse ignem in rubo. Legimus etiam ignem mis- 
sum desuper, et implesse quod prsceptum est. 

16. Throni auteni, et daminationes, et prindpor 
tus, et potestates, et virtutes, quibus univcrsam coe- 



et ideo quanto vicioius coram eoconsistuni, tanto 
magis claritate divini luminis inflammantur. 

S6. Unde et ipsi velant faciem et pedes sedentit ia 
throno Dei» et idcirco csetera angolorum turba vidm 
Dei essentiam plene non valetquoniam seraphim 9UBl 
tegit. 

26. Hsec igitur vocabula agminum angelorum ita 
sunt specialia ordinum singulorum, ut lamen sintai 
parte commuuia omnium. Nam dum throni sedes De 
in quorumdam angelorum ordine specialiter IIM 
designentur, tamen per Psalmistam, Qui sedes super 
cherubim (Ps. lxxix, 2), dicitur. 

27. Sed ideo isti ordines angelorum privatis nomlni 
bus appellantur, quia hocipsum officium in proprio or- 



lestem societatom Apostolus complectitur, ordines B ^^'^®P^^'^^"^^^'^P^'*"°^* ^^^"^^i^^^''^"^^^'^^^'^''™^ 



aogelorum et dignitates iotelliguotur, et pro hac ip- 
sa distributione officiorum allii throni, alii domina- 
tiones, alii principatus, allii potestates dicuntur, 
pro certis dignilatibus quibus invicem distinguuntur. 

17. Virtutes angelica qusedam ministeria perhi- 
bentur, per qua; signa et miracula in mundo fiont, 
propter quod et virtutes dicuntur. 

18. * Potestates sunt quibus virtuies adversse sub. 
jeetse sunt, et inde 1115 potestatum nomine nuncn- 
pantur, quia maligni spiritus corum potestate coer- 
centur, ne tantum mundo noccant quantum cupiunl* 

19. Principatus suni hi qui angelorum agminibus 
prsesunt. Qui pro eo quod subditos angclos ad ex- 
plendnm ministerium divinum disponunt, principa- 



nia, propria tamen haec nomina suis ordinibus depa- 
tantur. 

28. Unicuique enim, sicut preedictum est, propria 
oflicia suut injuncta, qusej promeruisse eos in mundi 
constat exordio. * Nam quiaangeli et lociset homint* 
bus prsesunt, per propholam testatur angelus dicens : 
Princeps regni Persarum restitit mihi (Dan,x, 13). 

29. Unde apparet nullumesse locum cui ingeli non 
prsesint. ^ Praesunt enim et auspiciis opemm omnium. 

30. Hic est ordo vel distinctio angelorum, qui pott 
lapsum malorum in ccelesti vigore sieterunl. Nam post 
quam apostatse angeli ceciderunt, hi in peraeverantla 
aeternse beatitudinis solidati sunt. Unde et post cosli 
creationeminprlneipiorepetitur : Fiat firmamentum. 



tus vocabulum acceperunt. Nam alii sunt qui admi* (^ etvocatum est /irmamentum ccelum GenA^ 6 et8). 



nislrani, alii qui assislunt, sicut per Danielem dicitur : 
Millia millium ministrabant ei, et decies millies 
centena millia assistebant ei (Dan. vii, 10). 

20. Dominationes sunt ii qui etiam virtutibus et prin- 
cipatibus prseeminent, qui proeoquodcseterisangelo- 
rum agminibus dominantur, dominationes vocantur. 

21. Throni sunt agmina angelorum qui latino elo- 
quio sedes dicuntur ; et vocali throni, quia illis con- 
diior praesidet, et per eos judicia sua disponit. 

22. Cherubim autem, et ipsee sublimes ccelorum 
potestates et angeiica ministcria pcrhibentur : qui 
ex Uebraeo in lioguam nostram interpretantur sden" 
tice multitudo. Suiit enim sublimiora agmina ange- 
loruni, quiproeoquod vicinius posili divina scientia 



31 . Nimirum ostendens, quod post ruinam angelo- 
rum malorum, hi qui perman8erunt,firmitarem setem» 
perseverantiae consecuti 8unt,nulIojam lapsu aversi, 
nulla superbia cadentes, sed firmiter in Dei amore 
et contemplatiooe manentes, nihil aliud dulcehabent, 
nisi eum a quo creati sunt. 

32. Quod autem duo seraphim in Isaia leguntar, 
figuraliter « veteris, et novi Testamenti significatio- 
nem ostendunt. Quod vero faciem et pedes Dei ope- 
riunt, quia prselerita ante mundum, et futura pciat 
munium scire non possnmus, -scd media tantum^ 
' eomm testimonio contemplamur. 

33. Singuli senas alas habent, ' quia de fabriet 
tantun mnndi , quse in sex diebus facta sunt, in prte- 



caeteris aroplius pleni sunt, cherubim, hoc est, plc' D senti sseculo novimus. Quod ciamaut ter Sanctus 

__ •s ■ * J • 11 ^^ 1a J !■ fM • m^ -• • •• • «^ - 1 . 



nitudo scienticB appcUantur. 

83. Ipsa sunt duo iila animalia super propitiatorinm 
areae ficta cx metallo, propter signiticandam angelo- 
rum praesentiam, in quorum medio ostenditur Deus. 

24. Seraphim quoque similiter multitudo est ange- 
loram qui ex Hebraeo *• in Latinum ardentes, vel m- 
cendentes interpretantur, qui idcirco ardentes^xoc&n" 

* Potestates. Ex Gregor., ibid. 

K In Latinum ard. Ita Gregorius, comburentes 
Hieronymus. 

* Namquiaangelietlocis.ExG egor.iv Mor.,c.27. 
^ Prcesunt enim et auspiciis operum omnium. 

hominum. Neap. Cod., prcesunt enim ut aspidant 
opera hominum. 



alter ad alteram, Trinitatis in una divinitale dcmon* 
strant mvsterium. 

St7 CAPUT VI. 
De hominibus^ gui quodam prassagio namen acce" 

perunt» 

1. Plerique ^ primorum hominum ex propriis can- 
sis originem nomiuum babent. Quibus ita proplieiice 

* Veteris et nov. Testam. Hieron., Isai. vi, et 
Orig., hom. 1 in Is. 

' Eorum testimonio. Has voces rcjicieuat Ctiaeon 
quod apud Hieronym. non esscnt, 

' Quia de fab. Hieron., ibid. 

Cap. VI. — ' Plerique. Omnia fere cx Hierony.iH>. 



fTd 



S. ISIDORI HISPALBNSIS EPISCOPI 



S7ft 



indila MiDl vocabula, ul autfaturis, aui prsecedenli- Hiterfecit Cain; quod etiam ipse poatea perpetrasse. 



busiBoruin causis conveDiaDt. 

2. In quibus iamen maneote spiritbali sacramento, 
Bunc tantumad liUeram iDtellectum hisiori» perBeque- 
Bur.Ubiautem etymologi» iDterpreiaiionem nou alii* 
gimufySolam i psam eiymologiara in Latiimm posuimua. 

2.Quodautcm uDum nomeo Hebraicum aliier^aique 
aliier iDterpretatur, hoc secundum accentuum ei iii- 
ierarum evenii diversiiatem, ut in variistigniGcatio« 
nibus Dominacommuteniur. 

4. Adam^ sicutbeaiusHieroaymus tradidit, /lomo , 
Mve/erren«5,sive terra ru^a interpretatur. Ex terra 
enim facia esi caro, ei humus homiuis faciendi ma- 
ierics fuit. 

6« ^evainierpretaturw/a, 9\se calamita8,uye;vm: 



uxoribus confiteiur. 

15. NoB requies inierpretatur, pro eo, quod sub 
illo omnia retro opcra quieveruot per diluvium* 
Uode et pater ejus vocans nomen ejus 8t9 Noe, di- 
xit : Iste requiescere nos faciet ab omnibus operi" 
bus nostris {Gen. v, 29). 

16. Setn dicitur nominatus, quod nomen ex prss- 
sagio posteriiatis accepit. Ex ipso enim patriarche 
et prophctae, et apostoli, et populus Dei, ex ejus 
quoquesiirpe et Chrisius, cujut ab ortu solis, usque 
ad occasum magnum est nomen in gentibus. 

17. Cham, calidus, et ipseex praesagio fuiuri cogno- 
minatus est. Posterilas euim ejus eam ieme partem 
possedit, quse vicinosolecaleniior est. Uade et ^figyp- 



VOa, quia origo fuii nascendi ; calamitas et vat, quia g tus usque bodie * iBgyptiorum lingua Cham dicitur. 



per prsevaricaliooem causa exstiiii moriendi. *■ A 
cadendo enim nomen sumpsii calamitas. 

0. Alii autem dicunt ob hoc etiam Eeymmtam et 
<»lamt7a/mappelialam,quias8ep6 mulierviro causa 
talutis est, saepe calamitatis, et mortis, quod est ,vae. 

7. Caim possessio inierprclaiur ; ^ uode etymolo- 
giani ipsius exprimens pator ejus aii : Cain, id est, 
possedi hominem per Deum. «Idem et lamentatio, eo 
quod pro interrecto Abel interfecius sit, et poenam 
sui scelcris dederit. 

SI9 ^.kw&Lluctus interpr6iaiur,quo nominoprsB'* 
figurabatur occidendus. Idem et vanitas, quia cito 
iolntus esl,atquesubtraclus. 

9. Seth interpretatur resurrectio, eo quod post fra-^ 



18. Japhbth latitudo. Exeo enim populus genlium 
nascitur, et quia lata est ex gentibus multitudo cre- 
dentium ab eadem latitudioe, Japheth dictus est. 

19. Chanaan^ filius Cham, interpreiatur motus eo- 
rum. Quod quid est aliud, nisi opus eorum ? Pro 
motu enim patris, id esi,proopereejus, maledictus est. 

20. Arpaxat sanans depopulationem, 

21. Chus Hebraice jEthiops interpretaiur, aposie- 
riiaie sui generis nomen sortiius. Ab ipso eoim simt 
progeniii Jlihiopes. 

22. Nembrod inierpretaiur tyrannus, Istecnim prior 
arripuitinsuetam inpopulos tyranoidem, etipseaggres- 
sus est adversus Deum impietatis sedificare turrem. 

23. Hbbbr transitus. Etymologiaejus mystica est. 



Iris interfeciionem natus sitf quasi resurrectionem Q quod ab ejus stirpe transirei Deus, nec perseveraret 



fratris ex mortuia susciiaret. Idem, et positio^ quia 
posuit eum Deus pro Abel. 

10. Enos juxta propri» linguse varietatem, homo, 
vel vir diciiur. fil coogrue hoc vocabulum habuit. De 
eo enitn scriptum est : Tunc initium fuit invocandi 
nomen Domini. Licet plerique HebrsBorum arbi- 
trentur quod tunc primum in nomine Doroini et simi- 
litudine ejus fabricata sunt idola. 

11 . Enoch dedicatio. In ip^ius eoim nomine civita- 
tem postea aedificavit Cain. 

12. Cainam lamentatio,sei possessio eorum ; sicut 
enim Cain possessio^ ila derivatum nomen, quod est 
Cainam, facii possessio eomm. 

13. Ma^^usa/minierpreiatur mor/utts es^Evidens 



in eis traoslata in gentibus gratia. Ex ipso enim sunt 
iexorii Hebraei. 

24. Phalbg divisio, cui pater propierea tale nomen 
imposuit, quia tunc natus est, quando per linguas 
terra divisa est. 

' Thara Exploratio ascensionis. 

25. Mblghisbdbch rex justus. Rex, quia ipse pos- 
tea imperavit Salem ; justus, pro eo quod discer- 
nr ns sacramenla Legis ei Evangelii, noo pecudum 
victimas, sed oblationem paais ei calicis io sacrifi- 
cium obiulit. 

S^O 26.LOTH d^c/tnam. Faais eoim Sodomorum 
non consensit, sed eorum ilUciia carnis incendia dc* 
clinavii. 



etymologia nominis.*^ Quidam enim cum paire trans- Q 27. Moab ex patre, ei totum nomen eiymologiam 



latum fuisse, et diluvium prieteriisse puiaveront. Ob 
hoc signanler iransferlur mortuus est^ ut osiendere- 
iur noD vixisse eum postdiluvium, se<i ineodcm ca- 
laelysmo fuisse defunctum. Soli enim ocio homines 
in Arca diluvium evaserunt. 
. i4. Lambch percutiens. Uw. enim percussii et in, 

» AcADENDO enimnon. sumps. calamit. Victorin., 
Hb.de Orthog.et Ter. Scaurus. Galaiiitas antea 
dicebatur Cadamitas. 

^ Unde etymolog. Ex Hieron. Qusst* in Gen., cap.4. 

« Idem et Lamentatio. Hieroiiymus : Cain posse- 
sio, yel acquisitio.CKifik.u lam&ntatiOyye\ possessio. 
torum. Ut mirum non sii si quemadmodum Cainam 



habet. Concepii enim eum primogenita filia de paire. 

28. Ammon^ cujus causa nominis redditur /ilius 
populi mei, &ic derivalur, ut ex parte seosus oomi- 
nis, ex parte ips*; sit sermo. ilmmi eoim, a quo di- 
cti suDi Ammooilse, vocaiur populus meus. 

29. .Sarat ioterpretatur princeps mea, eo quod es- 

possessio, e converso Cain lamentatio sit Isidoro* 
^Quidam enim eum cum patre. Ex Qusest.in i\ 5. 
• JEgyptiorum /m^tfa Cham. Vtl Ham, exQuaest. 

ad cap. 9. 
' Thara exploratio Aseensionis. In Nominibus ex 

Gen. : Thara exploratio odoris, sive bxploaatio 

ascbnsionis, vel pastio. 



877 



ETYMOLOGIARUM UB. VU. 



278 



set unias lanlammodo domus materfamilias. Poslea m ris ; sic enim el apud nos Augusli appellanlur regcs 

AQiiea nnminia inrtmiifala oKIato Aa ArtA « K*»^..» J: R ^..^ _-^ ::> _^ :_:i..... >...-.^^^..«... !?•...._:_:• . 



causa nommis immutala, ablata de iine i littera, di- 
citur Sara, id est, princeps. Omniumquippe gentium 
futura princeps erai, sicut et Dominus poUiciiusfue* 
rat Abraliam : Dabo tibi ex Saraj /ilium^ et bene- 
dicam ei, et erit in gentes ; sed et reges populorum 
erunt ex ea (Gen, xvii, 16). 

30. Agar advena, vel conversa. Fuit enim i£gy- 
ptia, complexui Abrahae advena causa generandi 
dala, quse post contemptum, aiigelo incrcpante, con- 
versa esl ad Saram. 

31. * Cetitra thymiama, 

32. Ismael interpretaiur auditio Dei; sic enim 
scriplum esi : Et vocavit nomen ejus Ismael, quia 
exaudivit eum Deus (Gen, xvi, U). 

33. ^ Esau trinomius cst, el ex p ropriis causis va- 
rie nuncupatur. Dicitur enim Esau, id est, rufus, ob 
coctionem rufaa lentis ita appeilatus, cujus edulio 
primogenila perdidit. Edoin autem ob ruborcm cor- 
poris diclus est, quod Laliae sanguineus diciiur. 
Seir vero, quod fuerit hispidus et pilosus; quando 
eniin natus est, totus, sicut pellis, pilosus eral. 

34. Atqueideo tribus nominibus appellatur, Esau, 
id est, rufus; Cdom, id, esi.sangnineus ; Seir, id est, 
pibsus^ quia non habuit lenitatem. 

35. Kebecca patientiaslyequcB multumacceperit, 

36. LiA laboriosa, utique generando. Plurimos 
cnim dolores quam Rachel fecunditate pariendi ex- 
perta esl. 

391 37. Rachel interpretatur ovis, pro ea enim 
Jacob pavit oves Laban. , 

38. <^ Zelpha os hians, 

Bala inveterata, Dina transfertur in causamt 
jurgii enim in Sichimis causa exstiiil. 

39. TBKikKK amaritudo pro viris mortuis, Eadem, 
et commutans. Mutavit enim se in habiium ixieretri- 
cis, quando cum socero suo concubuit. 

40. Pharbs divisio^ ab eo quod diviserit membra- 
nulam secundinarum, divisioniSy id est, Phares sor- 
litus est nomen. Unde et Pharisaei, qui sc quasi ju- 
stos a populo separabant, divisi appellabantur. 

41. Zara frater ejus, in cujus manu erat coccinum, 
interpretatur oriens : sive quia primus apparuit, sive 
quod plurimi cx eo justi nati sunt, ut in Libro Para- 
lipomenon contiuelur, Zara, id est, oriens, appella- 
tus est. I 

42. Job in Latinum vcrtitur dolens, et rec>e,propter ' 
percuasionem carnis et passiones doiorum. Galamita- 
tes enim suas nominis eiymologia prsefiguravit. 

43. ^ Pliarao nomcn esl nou hominis, sed hono-' 

* Getura thymiama. Hicron. : Getura thymiama 
offerenSy vel Gopulata, ut jtjkcta. 

^ Esau trinom, Idem, in Abd. 

* Zblpha os hians Hieron., os fluens, 

^ Pharao nomenestnonham, Ex eodem.Isai.xxx. 

* PnKfLKO^denudans eum, In Nominibus ex Act. : 
Pharao denudans eum, sive dissipator ejus. Idem 
innom. Epist, ad Heb. 

* maxbrbs mare pelliceum. Sicomnes libri, et npud 
Hieron. Sed eum idem Hieronymus Mambrb perspu- 
euum interpretetttr. Jambrks mare pellucidum^ recta 



cum propriis nominibus censeantur.Exprimiiurautem 
in Latinum ® Pharao denudans eum, utique Deum, 
sive dissipator ejus, populi enim Dei fuit afflictor. 

44. Jannes marinus, sive ubi est signum, Gessit 
et defecit signum ejus coram signis Moysi : unde, et 
dixerunt magi : Hic digitus Dei est, 

45. ' }AKimiES,niarepelliceum%vfemareincapite. 

46. Moyses interpretatur 5 t/m/>/u5 ex aqua. Invenit 
enim eumadri}iam fluminiscxpositum filiaPharaonis, 
quem coUigeos 89!9 adopiavit sibi ; vocavitque no- 
mcn ejus Moyses, co quod de aqua sumpsisset eum. 

47. Aaron mons fortitudinis inlerprelaiur,propter 
quod thuribulum accipiens in medio superstitum et 
iuteremptorum obviam stelit, ci ruinam mortis quasi 

A quidam mons fortis exclusit. 

48. Eleazar, Dei adjutorium, 
Balac, prcBcipitans, sive devorans, 
Balaam, vanus populus. 

49. Phinebs, ori parcens^ tranfixit enim pugione 
Zanibri, cum scorto Madianitide, ei Domini furorem 
placavil, ut paceret. 

50. Zambri, iste lacessens, vel amaricans, Proprie 
enim nomen ab amaritudine prsefiguratum, quod 
peccando amaricaverit populum. 

51. Raab, latitudoy vel fames, si\e impetus, 
Josue interpretatur salvator. Ipse enim in figura 

Ghristi populum a deserto salvavii, et in terram re- 
promissionis induxit. 

52. Galeb quasicor^ aul canis. 

H ^ Othoniel, tempus ejus Deus, vel responsio Dei^ 
^ Aoth, gloriosus, 
Barach, fulgurans, 

53. Debbora, apis, vel loquax. Apis, quia fuitad 
bellum promplissima, dimicans adversus Sisaram ; 
quo perempto, cecinit canticum, inde loquax, 

Jahbl, ascensio. 

54. Gkdbo.v, experimentum iniquitatis eorum, 
Frcquentibus eoim (locumentis informatus est quali 
prsesa^io conlra hostes tuturam victoriam expcdirel, 
ex quo futuro experimento ctymologiam nominis 
sumpsit. 

55. Abimelech, pater meus rex. 
Tuolah vermiculus, vel coccinum. 
Jair^ illuminans. 

I Jehptb, aperiejis^ vel apertus, 

^ Hesebon, cogitatio, sivc vinculutn mceroris. 
Abdo, servus ejus. 

56. Samson ."?o/ ^orum, vel solis fortitudo. Fuit 
enim virtute clarus, ct liberavii Israel de boslibus. 

forlasse scriptura fuorit, ut et maris ci perspicui r^L- 
tio consletaiiquii.Nam et apud Paul., ii Timolh.iil, 
'lau.6p^5 legitur ; el ila appcllalur a Palladio in Vila 
Macarii Alexan-I., ct Euseb., lib ixde Prflep. cap. 3, 
» Othoniel. In Nom. ex JesuNav. : OTHONiELrw- 
ponsio Dei,ve\ rbvblatio Dbi, vel tempusmbi Dei, 

vel SIGNUM Dei. 

^ Aoth. In Nom. cx eodem. 

' Hesebon. In Nom. ux Num. : cogitatio, sive 

GINGULUM MOKRORIS. 



179 



Daula, paupercula, vol situla, 

Booz, in fortitudine, sive in quo robur. 

57. * Noemiy quam iolerpreUri possumus con- 
solatam, eo quod, rilarito el liberis peregre morluis, 
Durum Moabitidem in consolationem suam te- 

Quit. 

58. Ruth, interpretatur festinans. AJienigena enira 
erat ex populo gentili, S1t9 quse relicta patria fes- 
tinavit transire in terram Israel, dicens socrui suse : 
Quocunque perrexeris pergam, 

69. Anna gratia ejus ioterpretatur, quia dum esset 
pritts sterilis natura, postremo Dei gratiti fecundata 

est. 
Hblt, Deus meus, 

60. Ophni, discalciatus. Filius enim fuit Heli elec- 



S. ISmORI HISPALENSIS EPISCOPI «80 

■ quod bellum adversus patrem gessisset, sive quod in 
ipso belloDavid placatusSli4lfuis8e1egtturfilio,adeo 
ut etiam magno cum dolore exslinctum plangeret. 

68. RoBOAM, latitudo populi, et ipsum per anti- 
pbrasin. quod decem tribubus ab eo separatis, due 
tantum ei relictse sint. 

69. Abia, pater dominus, vel pater fuit. 
AsA, tollenst sive sustollens. 
JosAPHAT, Domini judicium, 
JoRAM, qui est excelsus, 

* AcHAziAS, apprehendens Dominum. 

70. Athalu, tempus Domini. 

• JoAS, spirans^\e\ Domini robur. 
Amasias, populum toUens, 



OziAS. fortitudo Domini, 
tns in ministerium sacerdotii, cujus amissionem ^ Azarias, auxilium Domini. 
suo exprcssit vocabulo.ApobtoIus enim ait : Calciati 71, f OziaSj autem ipse e 
pedes in prceparationem Evangelii pacis. 
61. Et propheta : Quam speciosi pedes qui annun^ 



tiant pacem. Iste ergo discalctatus interpretatur, ut 
ejus nomine veteiis Teslamenti sacerdotiura aveteri 
populo sigDificarctur ablatum. 

62. Phinees ffrBiier Ophni, os mutum interpretatur, 
quo significatur sacerdotii vetcris et doctrinae silen- 
tium. 

Samubl, nomen ejus Deus. 

Jessai, insulas sacrificium, vel incensum, 

63. Saul petitio inlerpretatur ; notum est enim 
quomodo Hebrseorum populus eumsibi regem petie- 
rit, et accepil non secundum Deum, sed sccundura 
8uam voluntatem. 

64. David, fortis manu, udque, quia fortissimns 
in prseliis fuit. Ipse et desiderabilis, iu stirpe scilicet 
sua, de qua praedixeratpropheta : Veniet Desidera-- 
tus cunctis gentibus, 

65. ^Salomon trinomius fuissc perhibetur. Primum 
vocabulum ejus Salomon dicitur, id est, pacificus, 
eo quod in regno ejus pax fnerit. Secundum nomen 
Idida^ eo quod fuerit dileclus, et ainabilis Domino. 
Tertium vocabulum ejus Cohelet, quod Graece ap- 
pellatur ecclesiastes, L^iine concionator,q\xod ad po- 
pulum loqueretur. 

66. Jonatuas, columboi donum, 

67. ° Absalom, patris pax per antiphrasin, eo 

^ Noemi. Ex episl. aJ Furiam, non longe a finc. 

** Tribus nominibus. Kx comm. Eccles. cap. i. 

*^ Absalon patris pax, Non ex Hieronymo,qui oa- 
trem pacis inierpretatur, sed ex Greg. in Prolog. 
psalm. VII poenit. (si modo id opus Gregorii esse cre- 
dimus) sic namque : Absalon patris pax interpreta- 
tur^ non quod ei pax uUa cum patre fuerit.sed quia 

?uanta?pacis etpatientice exstitit, in ejus perversi-' 
ate vater ostendit, 
^ Ochozias, In Nom. ex Matlh. 
• JoAS, spirans. Ita Ms. omnes. Quod vero apud 
Hieronymum legiiur in nom. ex lib. Judic: Joas 

8PERAN8,5it;e TEUPORALIS VCl DOMINI ROBUR. SpiraUS 

eo loco reponendum putamus. Una est enim etymo- 
iogia spirans, sivc temporalis ducta a verbo XSVC* de- 
speravit, auae in spirantem aut temporalem optime 
cadit.Quod vero Dominirobur additur, alia ralio est, 
n^ enimdomintf5, ei ly fortis^ sive Vy fortitudo. I&- 



ipse est qui et Azarias, duplici 

nomine. 

f Ipse est qui illicitura sibi sacerdotiura vendicare 
conaius, lepra in fronte percussus est. 

12.Joathameslperfectus. Pulchram etymologiam 
nominis habet; fecit enim rectum in conspectu Do- 
mini, et portam templi sedificavit excelsam. 

73. AcHAZ, apprehendens, 
EzBCHiAS, fortis dominus. 

Manassbs, obliviosus. Per multa enira scelera et 
sacrilegia reliquerat et oblitus fuerat Dei, sive quod 
oblitus est Deus peccatorum illius. 

74. ^ Amon, fidelis vel onustus. 

* JosiAs,it^t estincensum Z>omtnt, propria ctymo- 
12 logia nominis. Iste est enim qui siraulacra eorabnssit. 

75. JoACHAZ, robustus. 
JoACHiM, ubi est prasparatio. 
Eliaghim, Dei resurrectio. 
Jeghonias, prceparatio Domini, 
Srdechias, justus Domini. 

76. ^ iEtiOBOAU, judicatio, sive causa populi, vel, ut 
quidam tdmi,S9i^divisio inlerpretatur, pro eo quod 
in regno ejus divisus sit populus Israel, et prsecisus 
a regno stirpis David. Divisionis enim populi causa 
isie exslitit. 

77. Zambri, Psalmus, vel Canticum meum, 
Omri, crispans meus. 

Aghab, frater patris» 

que mos nomina Hebrsea confundendi , sive quod 
11 alitcr olim scripla, sive quod Latina scriptura et 
pronuntiatione eadem fijint, non infrequens Hiero- 
nymo : cum tamen diversse intorpretationis rationem 
nonnunquam reddat, S8epe etiam reddere negligat, 
quod ipse fateturin prser. ad lib. de Nom. Heb.', et 
initio hujus capitis advertit Isidorus. 

' Ozias autem ipse est qui. Verba Hier. in Isa. i. 

' Ipse est qui illicit, Idem, in Amos i, apud quem, 
indebitum sibi sacerd. 

^ Amon. In Nominibus ex Matih. Amon, pidblis 
vel NUTRiTius, si tamen ab H littera exordium habet^ 
quod si ex y scribitur^ onustus interpretatur, 

^ Josias, In nominibus ex Matth. 
Sedechias. In Nom. ex lib. IH Reg. el in Ez. n. 

^ Jeroboam. In Ara. i : Jbroboam, iudigatio , sive 
cAUdA poupuLi8ixa«[Ab«Xao\i, licet quidampery^ Grasc^ 
a m litteram legentes,DiymoHKU popuu suspieentur. 



281 



ETTMOLOGIARUM LIB. VH. 



28S 



78. * Jezabrl, fluxus sanguinis, vel fluens san^ 
guinem^ sed me^ius, ubi est sterquilinium. Praecipi- 
tataenim deorsum, comederunt earnes ejus canes, 
sicut praedixerat Elias : Et erunt, inquit, cames Je- 
zabel sicut stercus super faciem terras. 

79. OcHoziAS, apprehendens Deum, 
*» Jehu, ipse^ vel est. 

^ JoATHA, robustus. 
Sella, umbra ejus, vel petitio, 
Manahen consolans. 
Phacbas, aperiens, 

80. Nabuchodonosor, prophetia lagunculoe angu^ 
stas, sive prophetans istinsmodi signum, per somnium 
scilicet futurorum, quod vidisse narratur, et Daniel 
interpretitns est; sive, sessio in agnitione angustias 
pro iis qut in captivitatem ab eo ducli sunt. 

81. ^ Zorobabelf apud Hebrseos ex tribus iate- 
gris nominibus tradilur essecompositus. Zo, iste; ho, 
magister; Babbl proprie Babylonium sonat; et effi- 
citur nomen Zorobabel, iste magister de Babylone, 
in Babylone enim ortus est, ubi et pnnceps genlis 
Judseae exstitit. 

CAPUT VII. 
De patrarchis. 

1. Quorumdam ^ patriarcharum etymologise no- 
tandse sunt, ut sdamus quid in suo vocabulo reso« 
nent. Nam plerique eorum ex causis propriis nomina 
acceperunt. Patriarcha interpretatur patrum prin- 
ceps, "Apxo? enim Graece princeps est, 

2. ' Abram primumvocatus esl pa^^r videns popu-^ 
lum, propter S9B Israel, scilicet, tantum; f^ postea 
appellatus Abraham, quod transferlur pater multa- 
rum gentium^ quod erat adhuc per lidem futuram. 
Gentium autem non habetur in nomine, sed subau- 
ditur, juxta illud : Erit nomen tuum Abraham, quia 
patrem multarum gentium posui te, 

3. Isaac, cx risu nomen accepit. Riserat cnim pater 
quando ei promissus est, admirans in gaudio. Risit 
et mater, quando per illos ires viros promissus est, 
dubitans in gaudio. Ex hac ergo causa nomen acce- 
pit Isaac, interpretatur enim risus, 

4 ^ Sciendum autem quod quatuor in veteri Testa- 
mento absque ullo velamine nomioibus suis, ante- 
quam nascerentur, vocati sunt; Ismael, Isaac, Salo* 
mon ct Josias, Lege Scripturas. 

5. Jacob, supplantator interpretatur, sive quod in 
orta plantam nascenlis fratris apprehenderii, sive 
quod posiea fratrem arie deceperit. Unde et Esaa 

* Jezabei, In Nom. ex Apoc. 

^ Jehu. In Nom. ex ni Regum. 

^ Joatha robustus, Rom. God. : Jathar, ambustus, 
Hicronymus, Etuam robustus. Joathaiii vero el Joa- 
chaz (qui in nonnullis Codicibus leguntur) interprc- 
tationes paalo ante positae, ut toia de re amplius 
quaerendam videatur. 

^ Zarobabel, In Agg. i. 

Cap. VII. — • Quorumdam. Omnia fere ex quae- 
stionibus in Gen. 

' Abraii paf^r vid, Ex Nominibus apud Matth. 

' Postea appellatt^ est Abraham. Ex Quaest., ad 
cap. 17. 



A dixtt : Juste vocatum est namen ejus Jacob, sup^ 
plantavit enim me ecce secundo, 

6. ^ IsRAEL,2;ir videns Deum, Tanc enim hoc nonea 
accepit, quando tota nocte luctatus.vicit iu certamine 
angelam, et oriente lucifero benedictus est. Inde pro* 
pter visionem Dci Israel appellatus est, sicut et ipse 
ait : Vidi Dominum et salva facta est anima mea. 

l.i Ruben, interpretatur visionis filius. Sicenim 
quando eum peperit Lia vocavit nomen ejus Ruben 
dicens : Quia vidit Deus humilitatem meam. 

8. ^ Simeon, interpretalur auditio. Sic enim dixit 
Lia quando peperit eum : Quia exaudivit me Deus» 

9. Lbvi, additus. Dixit enim Lia quando peperit 
eum, non 397 ambigens de amore viri iNunc me^ 
cum erit vir meus, quia peperi ei tres fllios. 

D 10. JuDAS confessio dicitur. Quando enim peperit 
cum Lia, laudemDomino retuliidicens : fiunc super 
hoc confltebor Domino ; et ob id vocatus est Judasm 
A confessione itaque noinen ejus est dictam, quodest 
gratiarum actio. 

11. * Issachar interprelalur, est merces. Ib qaippe 
dicitur est^ Sachar merces. Hoc autem ideo, quia 
mandragoris filii Ruben introitum viri, qui Racheli 
debebatur, ad se emerat Lia. Unde el dum natus est; 
dixitLia : Dedit Deus mercedemmeam. 

12. Zabulon interpretatur habitaculum. Sextum 
enim hunc filium genuerat Lia; propterea jam secam 
dixit : Habitavit mecum vir meus, Unde, et fiUos 
ejus vocatus est habitaculum. 

13. ™ Nephthalim de conversione,si\ecomparati(h 
rne causa nominis ejus est. Unde et dixit Rachel,cam 

eum peperisset ancilla ejus Bala : Habitare me fecit 
Deus habitationem cum sorore mea. 

14. Dan interpretalur judicium. Bala enim dum 
eum pcperisset, dixit Rach^l domina ejus iJudicavit 
me DominuSj et exaudiens dedit mihi filium, Gia- 
sain nominis expressit, ut ab eo quod judicasset se 
Domious, filio ancillae judicii nomen imponeret. 

15 Gad ab eventu, sivc procinctu vocatus est. 
Quando enim peperit eum Zelpha, dixit domina ejas 
Lia : In fortuna, id est quoJ dicttur, in procinctu, 
vel eventu. 

16. Asbr beatus dicitur, dumenim peperisseteam 
Zelplia, dixit Lia : Beata ego, et beatiflcantme mu" 
lieres ; et ab eo quod beata dicatur, ex etymologia 

Q nominis Beatum vocavit. 

17. Joseph, ab eo quod sibialium addi mater op- 
taverat, vocavit augmentum. Hunc » Pharao Zaphor 

^ Sciendum autem. Ad cap. 17. Falso autem pro 
Salomo.ve Samuelem quidam substituunt.Vide Para- 
lip. I, xxu. 

^ Israel, vir videns Deum. Itaquidem tn Nomini- 
bus, et in Is. i. Sed eam interpretaiionem improbat 
in Qusest., cap. 32, ubi princeps cum Deo interpre- 
tatur. Idemque rursus in communt. in Joel, euOutatsv 
Oeou, id est, RBCTissiMUM Dbi. 

^ Ruben. Ad cap. 29. 

^ Simeon. Ibid. 

* Issachar. Atl cap. 30. 

" Nephthalim. Ibid. 

^ Hunc Pharao. Ad cap. 41. 



883 



S. ISIDORI HISPALBNSIS fiPISGOPI 



8^4 



fia/APAaanecaappdiavii,S9ilqoodHebrtioea65£Of}* ■ ^ ' baias interpretalur > Salvator Datnini, Et me- 



ditorum repertorem tonai, pro eo qaod obscura som- 
nia revelavit, et sterilitatem praedixii. 

18. Tameu, quia hoc nomen ab iEgyptio ponilur, 
ipsius liogue debei babere rationem. luterpreiaiar 
ergo Zaphanath Phaaneca JSgyptio sermone Sa/vo- 
tor mundi, eo quod orbem terrse ab imminenie famis 
eausidio liberarii. 

19. * Benjamin ioterpretatur filiusdextrat,q\ifid esi 
virtutis.Dextra enim appellaiur Jamin. Materquippe 
ejusmoriens vocaverai nomen ejus Benoni.idesX^filius 
dolcris mM'.Pater hoc mutavit,/i/ium€(«a;/ra; nominans. 

20. ^Manasses dictusab eo quod sit pater ejus obli- 
tts laborum suorum. luenim Hebraice vocatur o^/it;to. 

21 . Ephraim, eo quod auxerii eum Deus, et ex hoo 



riio ; Salvatorem enim aniversarum gentium, ejusque 
sacramenta amilius quam caeteri praBdicai. 

8. JsaBiiiAs excelsus Domini, pro eo quod dicium 
estei : Constitui te supergentes etregna (Jer, i, 10). 

9. EzBCHiEL^ fortitudo Dei. 

Daniel, judicium Dei^ sive quia in presbytcro- 
rum judicio sententiam divinae examinatiouis exhi- 
buit, dum, reperta eorum falsitate Susannam ab inte- 
rilu liberavit; sivc quod visiones ei somnia,quibus per 
signa (forte sigla) quaedam et «euigmata fulura mon- 
sirabaotur, sagaci mente discerncns apcruit. ^ Hic, ei 
desideriorum vir appellalus est,quia panem desiderii 
non maoducavii, ei vinum concupiscentise non bibit. 

40. OssB, salvator, aut salvans. Dum enim iram 



vooabulo inlinguam nostramtransfertur au^m^^ttm. n Dei jn populum Israelobcrimen idololatrise prophe- 

CAPUT YUI. iaaset» domui Jud» salutem prsBnuntiavit. Propier 



De prophetis. 

1. Quos geniilitas vates appellai, hos nosiri prophe^ 
tas vocant, quasi prsefalores, quia porro faotur, ei 
de futuria vera prsedicunt. Qui autem a nobis <" pro- 
pbeise, in veieri Testamento videntes appeliabaniur, 
quia videbant ea quss caeteri non videbant, ei prsespi- 
debani ea quas in mysterio abscondita erant. 

2. Hiac est quod scriptumesi inSamuele : Eamus 
ad videntem, Hinc Isaias : Vidi, inquit, Dominum 
sedentem super solium excelsum, et eUvatum, Ei 
Ezechiel : Aperti sunt casli, et vidi visiones Dei. 

3. Quorumdam aulem prophetarum nominum ety- 
mologiae annotaddae sunt. Vocabula enim eorum aatis 



quod Ezechias rex Juda, sublatis idolis quae praece- 
dentea reges consecraverant , templum Domini pur- 
gasse ac purificaase monstratur. 

11.^ JoBL, Dominus Deus, sive incipiens Deo, vel 
fuit Dei. Hsec enim ejus vocabulum resonat etymo- 
logia inceria. 

330 12. i Auos,populus avulsus. Prophetia enim 
ejus ad populum fuit Israel, quia jam avulsus erat a 
Domino, et aureis vitulis serviebat, sivc avulsus a 
regno stirpis David. 

13. ^ Nahijm, gemens, sive consolator. Increpat 
enim civitatem sanguinum, ct post eversionem illius 
consolatur Sion dicens : Ecce super montes pedes 



osienduni quid ia fuiurum factis diclisque suis prae- p evangeliAantis et annuntiantis pacem {Isa. xlii, 7). 
nuniiassent. ^ 14. i Habaguc, amplexans, quia, vel ex eo quod 

amabilis Domini fuit, vocatur amplexatio, vel quod 



nuniiassent. 

4. Elias inierpreUlar Dominus D&uSnEx faturiigi* 
iar prsBsagio sicvocaiur. Nam dum ahercaretur in sa- 
crificio cum quadraginiis 399 sacerdoiibus Baal,in- 
vocato nomine Domini, descendit de cceio ignis super 
holocaustam. Quod cum vidisset omnis populus, ce- 
cidit in faciem suam, et ait : Dominus ipse est Deui 
{IIIReg.xyuh^O). 

5« Ex hacigiiur cansa Uilepriasnomenaccepitpro 
eo quod per eum postea cognoverit populus Duminum 
Deum. ^ Idem ei fortis Domini interpretatur^ vel pro- 
pier quod inicrfecit eosdcm sacerdoies, vel propier 
quod Aehab adversitaiem loleravit. 

6. ELiSifius Domini salus inlerpreiatur, vo- 
cabulum aiitcm idem cx futuri presagio accepit. n 
Denique ei multas viriutes fecit, ei famem pellens "^ 
populum a morte salvavii. 

7. * Nathan, dedit, sive dantis. 

* Benjamin. Ad cap. 35. 

^ Manasses... Ephraim. Ad cap. 41. 
Cap. VIII.— « Prophetas in Yet. Test.^Ex prolog. 
Bibliolli. 

* Idem et fort. Ex epist. 61, ad Pammach. 

* Nathan. In Nom. rx Luc. 

' IsAiAs. Salus Domini in Nominibus ex Act. Sa^ 
lutare Domini, inNom. px Epist. arlRom. Salvator 
Dominiy in cap. i Isai. ox sua sentcntia. 

' Salvator est enim. Ex prsef. in eumd. Isai. 

^ Hic, et desider, Exepist. adBusiboc. decastod. 
Virg. 



in cerlamen cum Deo coogreditur, amplexantis^ id 
esl, luctantis soriiius est nomen. Nullus enim tam 
audaci voco ausus cst Doum ad disceptationem jusli- 
tisB provocarei cur in rebus humanis, et mundi isiius 
nt^kvetix tanta rerum versatur iniquitas. 

15. ""MioHBAS, quis hic, vel quis iste? ComminBiiuf 
enim Samariae ob causam simulacrorum illo modo, 
quo de Eliu dicitur : Quis est iste involvens senten- 
tias {Job. xxxviii, 2) f 

16. » SopuoiOASi specula, vel arcanum Domini 
inlcrprotatur, ulrumque ad prophetam convenit. Ipsi 
enim sciunl mysleria Dei. Unde ad Ezechielem di- 
citur : Speculatorem te posuitdomuilsrael {Ezec, iii, 
17). Et alibi : Non faciet Dominus quidquam nisi 
revelaverit servis suis prophetis {Amos, iii, 7). 

17. * Abdias, servus Domini. Sicul enim Moysea 

» JoeU in praef. Malach. : Joel, qui interpretafur 
DomNUS Deus. In Nominibus : Jobl, incipikns, vel 
fiST Deus, v^/ Dei. In prjpf. in Joelem : Joel ipx^iuvo?, 
id est, iNcipiENs. 

j Amos... quia jam avuls. Ex comm. in cap. i. 

^ Nahum cfemens. Ita legendum apud Hieron. in 
Nom. ex Epist. Barnab., non germen. cx Cod. To* 
letan., mm reliqni, mendose, germen. 

* Habacuc. Ex prolog. comti-enlarior. 

» Micheas... quo ds EUu dicituf. Job xtxviu. 
" Sophon. In cap. i. 

* Abdias. In cap. i. 



ift5 



STTMOLOGIARUM UB. YII. 



286 



famaias Domini, ei tpostolus sernis Chmti, ita iste /( rebiu innseuntibus tpem poneotes transilivii ca« 
legatus ad gentes mi88U8 331 Ykiet,et predicat, quae nendo iste qui vocatur transilien$. 



prophetaii digna sunt ministerio, et servitute, inde 
$ervus Dornini, 

48. » Jonas interpretatur columbay sive, dolens. 
Columba pro geroitu, quando in ventre eeti triduo 
fuit. Dolens autem, vel propter trifttitiam, quam ba* 
buit de saiute Nioivitarum, vel propter hederam 
aobito arescentem, cujus umbraculo tegebatur contra 
aoiia ardorem. 

19. Ipse est, et Amathi Sareptanse viduae filius, 
ut Judsei affirmant, quenr resuscutavit Elias, matre 
postea ad eum dicente: Nunc cognovi quoniam 
inr Dei es tu, et verbum Dei in ore tuo verum est 
( /// Reg. XVII, 24). Ob hanc causam ipsum puerum 



29. Bman, accipiens, vel formido eorum, 
Barachia, benedictus Dominus, vel benedictus 

Domi7ii. ** Olda, distritio, sive diverticiilum, Jvm- 
TH, laudam, vel confitens, Esthbr, abscoma. 

30. ZACHAaiAs,memona Domini,Qlb hoc, quia ca- 
nit : Memorari testamentisui Sancti {Luc, i,72). 

31. JoANNBs Baptista, Dommi gratia, eo quod sit 
limes prophetiflp, preenuntius graiiae, sive initium 
baptismati.-t, per quod gralia ministratur. 

52. Hi sunt prophetee Veteris, Noviqoe Testamen* 
ti, quorum finis Christus, cui dicitur a Patre : Et pro^ 
phetam in gentibus posui te (Jer, i, 5). 

33. Prophetiae autem genera septem sunt : Primum 



Amathi vocitatnm. Amathi enim ez Hebrseo in La- B genus, Ecstasis, quod est mentis exoessus, sicut vi- 

*:«.AM Km^.om ^.^^'4». Ai^:*.^^ -* -._ -.^ -.j j«. ak . ••! t 1. • j. ^ 1- • ^A -. « 



tinam linguam veritas dicitur, et ex eo quod verum 
Elias locutus est» iile,qui suscitatus est, filius nuncu- 
patus est veritatis. 

20. Zacharias, memoria Domini, Septuagesimo 
enim anno desolalionis templi completo, Zacharia 
prsedicaote, memoratus est Dominus populi sui; 
jussuque Darii reversus est Dei popuius, et reaedifi- 
cata est, et Urbs, et lempium. 

21. ^ Aggeus inLatinum festivusei lcetus resonat. 
Destructum enim tcmplum sedificandura prophetat,et 
post luctum captivitatis regressionisisetitiamprfledicat. 

22. Malachias ioterpretatur angelus Domini, id 
esl, nuntius; quidquid enim loqucbaiur, quasi aDo- 
mino essent mandata, ita credebantur, et inde ita 



dit Petrus vas iiiud submissum de coelo in stupore 
mentis cum variis animaiibu'^. 

84. Secundum genus, visio sicut apud Isaiam di- 
oentem : Vidi Dominum sedentem super solium ex-^ 
celsum (Isa, vi, 1). Terlium genus, somnium, sicut 
Jacob subnixam in coeloscaiamdormiensvidit. Quar" 
tum genus , per nubem, sicut ad Moysen, et ad Job 
post piagam loquitur Deus. 

SS3 35. Quinlum genus, vox de coelo, sicut ad 
Abraham soouit dicens : Ne injicias manum tuamin 
puerum, Gen. xxii, 12). Et da Sauiam in via : Saule, 
Saule, quid me persequeris (Act ix, 4)? 

36. Sexlum genus, accepta parabola, sicul apud 
Saiomonem in Proverbiis, et apud Balanm, cum evo- 



nomen ejus Septuaginta transtuierunt, dicentes : Q caretur a Balac. Scptimum genus, repletio sancti 



Assumptio Verbi Domini super Israei in manu an^ 
geli ejus (Malach i, 1). 

23. EsDRAS, adjutor, 

Nehkmias, consolator a Domino, Quodam enim 
prsesagio futurorum nomina ista sortiti sunt. Fue- 
runt enim in adjulorium et consolationem omni ilii 
populo redeunti ad patriam. Nam et templum Do- 
miniidem reaedificavcrunt, et murorum ac turrium 
opus ip:^i restauraveruni. 

24. * Ananias, gratia Dei, Idem, et Sidrac lingua 
Cbaldaea, quod interpretatur decorus meus, 

S199 25. AzABiAS, auxiHum Domini; [dem et Ab' 
denagOj quod in Latinum vertitur serviens taceo, 

26. ^ MisABL, quag palus Domini ;\pse^ei * Misach, 
quod interpretatur risus, vel gaudium, 

27. Ahia, frater ejus, 
Sbkbia, audiem Dominum, 
AsAPH, congregam, 

' Ethan, robustus^ sive accensus. 

28. iDHiTim, transiliens eoSy sive saliens eos, 

f^ Quosdam enim inhserentes humo, curvatos in 
tenam, et ea quae in imo sunt cogitantes, et in 

* JoNAS. .. ipse est Amatui, eic. £x prsef. in Jon. 

^Aagceus. Ex proiog. biblioth. 

' Ananias, Ex Nom. ex Jerem. et Danieie. 

^ hliSkhL,quas PALus Domini. Ex Nom. ex Daoicle. 
Mendose ergoGod. oaines, qui populus Domini,,, In 
Nomin. ex Exod. : Misabl, tagtus Dbi, sive quis in- 

TBaaOGAVlT? 



Spiritus, sicut pene apud omnes prophetas. 

37. » Aiii tria genera vi^ionum esse dixerunt. 
Unum secundum oculos corporis, sicut vidit Abra- 
ham tres viros sub ilice Mambre, el Moyses ignem 
in rubo, et discipuii transfiguratum Dominum in 
monte inter Moysen, et Eliam, et caetera hujusmodi. 

38. Aitcrum secundum spiritum, quod imaginamur 
ea quae per corpus scntimus, sicut vidit Petrus, discum 
ilium submitli de coeio cum variis animalibus, et si- 
cut Isaias Dominum in sede aitissima non corporalt- 
ter, sed spiritualiier vidil. 

39. Non enim Deum forma corporea circumter- 
minat, sed quemadmodum figurate, non proprie 
multadicuntur, ita etiam figurate multa monstranlur. 

n 40. Tertium aulem genus visionis est^quod neque 
corporeis sensibus, ncque iila parte animee, qua 
corporalium rerum imagines capiuntur, sed per 
intuitum mentis, quo iniellecla conspicitur veritas, 
sicut Daniei hoc praedilusmeote vidit, quod Baitiiasar 
viderat corpore, sine quo genere ilia duo, vel 
infrucluosa suni, vel elia')i in errorem railtuut. Omnia 
tam' n ha?c j^cnera Spiriius sanotu^ moderatur. 

* Misach,, ibid. 

' Kthan rob., cSiV^AscBNSus. Ila «tiam apud Hie- 
ronvm, accctisus niaiebai A. August. 
fQuosd. enim inhasrentes, Ex Au^. in ps. xxxviii. 
»> Olda. Ex Nom.Iil Rcff. 

* Alii triagen,„moderatur, Omnia ex Aug. contra 
Adimant., cap. ultim. 



987 



S. ISIDORI HISPALBNSIS BPISCOPI 



iS8 



41. Habere autem Prophetiam. non aolum bonas, 
sed eliam malus potest; nam invenimus Saulem regem 
prophetasse. Persequebatur enim sanclum David, e( 
implelus Spiritu propheiarc coepit. 

CAPUT IX. 
De apostolis. 

1. Apostoli tnissi interpretantur : hoc enim eorum 
nomen indicat. Nam sicui Graece oqfftXoif Latine nunr 
tii vocantur, it^Graece apcslolif Latine missi appel- 
lantur. Ipsos enim misit Christus evangelizare per 
universum mundum, ita ut quidam Persas, Indosque 
penelrarent, docentes genies, et faeientes in nomine 
Christi magna et incredibilia miracula, ut, at- 
tesiantibus signis ei prodigiis crederetur illis in iis 
qase dicebant ei viderani. Habeni auiem plerique ex 
iis causas suorum vocabulorum. 

2. Petrus a petra nomen accepii, hoc cst, a Christo 
super quem est fundata Ecclesia. Non enim a Peiro 
petra, sed Pelrus a pcira nomen sortiius est, sicui 
non Chrisius a Christiano, scd Christianus a Chrisio 
Tocatur, ideoque aii Dominus : Tu es Petrus, et super 
kanc petram,eic.t quiadixeratPetrus: Tu es Christus 
Filius Dei vivi; deinde ei Dominus : Super hanc, in- 
quit, petram, quam confessus es, asdi/icabo Ecclesiam 
meam. Petra enim erat Christus, super quod fnnda- 
mentum eiiam ipse aedificaius esi Petrus. 

3. * Cephas dictus, eo quod in capite siiconstitutus 
apostolorum ; 835 xt^ oXii enim Grseoe caput dicitur, 
^ el ipsum nomen in Peiro Syrum est«. 

4. Simon Barjona in linguam nostram sonai /ilius 
eolumbas, et est nomen Syrum pariter et Hebrseum» 
Bae quippe Syra lingua (iUus, Jona columba, utroque 
sermone, dicitur. 

5. Alii simpliciter accipiunt, quod Simon, id esi» 
Peirus filius sii Joannis, juxia illam interrogatio- 
nem : Siman Joannis, diligis mef ei volunt Scripto- 
rum vitio depravatum, ui pro Barjoarma, hoc est, 
filius Joannis, Barjona scripium sii, una detracia 
syllaba. Joanna aulem inierpretatur Domini gratia. 

6. Ei fuisse constai Petrum irinomium : Petrum, 
Cepham, ei Simonem Barjona; *^ Simon auiem He« 
braice interpr^iatur obediens* 

7. Saulus Hcbraico sermone /en^a^todicius,eo quod 
prius io ieniatione Ecclesise sit versaius. Persecutor 
enim erat, et inde nomen habebat isiud, quando 
perseqnebatur Christiaoos. 

8. Postea, mutato nomine, de Saulo facius est 
Paulus, quod interpreiaiur mirabilis, sivc electus. 
Mirabilis, vei quia mulia signa fecit, vel quia ab 
Oriente usque ad Occasum Evangelium Chrisii in om- 
nibus gentibus praedicavit. 

Cap. IX. — » Cephas...quod in capite. Grsecam ety- 
roologiam Anacleti III, Dionysii Areopag. et Optati 
Milevilaui cxcmplo reddidit, rum Syrum vcrbum esse 
oonstet, idque siatim idcm tci>tetur. Cujus rei exem- 
pja alia rationemque non inelegantem. Yid. apud 
Turrian., lib. ii conir. Magdeburff., cap. 3. 

^Et ipsumnomen inPetro Syr.yid. Hieron. Mattb. 
VI, ei in Nomin. cx eodem. 

« SmoN... obediens. Hieron, : Simon... quippe obb- 
DiKMS dicitur» 



m 9. Electus, sicut in Actibus apostolorum Spiritus 
sanctus dicit : Segregate mihi Bamabam, et Saulum 
ad opus, ad quod elegi eos {Act. xni, 12.) Latino 
autem scrmone Paulus a modico dictus; unde etipse 
aii: Ego sum minimus apostolorum omnium 
( / Cor. XV, 9). Quando enim Saulus, superbus, ela- 
tus ; quando Paulus, humilis et modieus. 

10. Ideo sicloquimur.Paulo post videbo te, idesi, 
postmodicum*l^&m quia modicus faciusest,ip8e dicii: 
Ego enim sum novissimus apostolorum ; et : Mihi 
minimo omnium sanctorum {Eph. iii, 8). Cephas 
autem et Saulus ideo mulato nomine sunt vocaii, ut 
essent etiam ipso nomine novi, sicut Abraham et Sara. 

11. i4ndr(?as,frater Peiri earne, eicohseresgraii», 
secundum Hebraeam elymologiam, interpretatur deco^ 

j^rus, sive respondensy sermone^ autem Grseco a vi- 
ro virilis appellatur. 

SSB 12, Joannes, quodam vaticiiiio ex meriio no- 
mcn accepii ; interpretatur enim in quo est gratia^ 
vei Domini gratia. Amplius enim eum cseieris apos- 
tolis dilexit Jesus. 

13.* Jacobus Zebedasi z patrc cognominatur, quem 
relinquens, cum Joanne verum Patrem secuti suni. 
Hi sunt filii ionitrui, qui etiam ' Boanerges ex fir- 
mitaie et magnitudine fidei nominati suni. Hic est 
Jacobus filius Zebedsei, frater Joannis, qui post As- 
censionem Domioi ab Herode manifestatur occisus. 

14. Jacobus Alphan ob distinctionem prioris cogno- 
minatus qui diciiur filius Zebcdsei sicut iste filius Al- 
phsei : cognomentum igitur amboa patresumpseruni. 
Q 15. Isie est Jacobus minor, qui in Evangelio frater 
Domini nominatur, ' quia Maria uxor Alphaei, soror 
fuit Matris Domini, quam Mariam Cleophse Joannes 
evangelista cognominat, a patre, sive a gentilitate 
famiiiae, aut quacunque alia causa ei nomen impo- 
nens. Alphasus autem Hebraeo sermone in Lalinum 
exprimiiur, millesimus^ sive doctus. 

16. ^Philippus, os lampadarum yel osmanuum. 
Thomas, abyssuSf vel geminus, unde Grsece Didy* 

mus appellatur. 

BAxmoLouxvs.filius suspendentis aquas, vel filius 
suspendentisme. Syrum es\, non Hebrseum. 

17. Matthasus, in Hebrseo donatus exprimitur. Idem 
ei appellatus Levi ex tribu a qua ortus fuit. In Laii- 
no autem ex o^^ere Publicam nomen accepii, quia ex 

II Publicanis fuit elecius, et in aposioiatum translaius. 

18. * Simon Cananwus. ad distinctionem Simonis 
Peiri, de vico Galilaese Cana ; ubi aquas Dominus 
mutavit in vinum : ipse est qui in alio cvangelista 
scribitur Zelotes, Cana quippe %elus iuterpretatnr. 

19. Judas Jacobi^ quialibi ^ppeWsLiiXT Lebba^us, fi- 

^ Sermoneautem Grcec. InNom. ex Act. 

* Jacobus. Iq cap. Math. x. 

' Boanerges. Ibid. Scd in Dan. i : Filii Zebedan 
appellati sunt filii tonitrui quod non {ut plerique 
putant) BoANBRGES, sed emendatius legitur Benk- 
RAHAM, et in Is. Lxii. Et in Nom. cx Joann. 

» Quia Maria uxor klph. Ex eodem advers. Rlvid. 

^ Philipp. os lampadar. InNom. ex Act., lampa- 
dar. In Nom. ex Luc, os lahpadis, vel osmanuum. 

^ Simon Can.,. Judas..,, In Maith. x. 



SSf 



ETYM0L06IARUM LIB. VIL 



290 



^ratum Domen 3S7 habel hcorde^ qnod nosdimi- f^ ore suo, el justificat, et condemnat, more mallcato- 
nutive corculum possumus appellare : ipse in alio ris utraque ferit. 



evangelista ThaddanLS scribitur, *■ quem ecclesiastica 
tradit Historia missum Edessam ad Abagarum regem. 

80. Judas Iscariotes, vei a vico, in quo ortusest, 
vcl ex Iribu Issachar vocabulum sumpsit, quodam 
prffisagio futuri in condemnationem sui. Issachar 
cnim interprelalur merces^ ut significaretur pretium 
proditoris, quo vendidit Domtnum, sicut scriptumest: 
Et acceperunt mercedem meam, triginta argenteos^ 
pretium quo appretiatus sum ab eis Matth, xxvii, 9). 

1. MatthiaSy qui inter apostolos sine cognomioe 
solus habetur, inlerpretatur donatus, ut subaudiatur 
pro Juda ; isle enim in locum ejus electus est ab 
apostolis, cum pro duobus sors mitteretur. 



10. Barraba, filius magistri, eorum absque dubio 
Judaeorum magistri, qui est diaboltis, homicidiorum 
auctor, qui usque hodie regnat in eis. 

CAPUT XI. 

De martyribus. 

i . Martyres Grseca lingua Laiine testes dicuntur, 
unde, el testimonia Graece martyria nuncupanlur. 
Testes autem ideo vocati sunl, quia propter lestimo- 
nium Christi passioues siistinucrunt, et usque ad 
mortcm pro veritaie certaverunl. 

2. Quod vero non testes (quod Latine utique posse* 
mus), sed Grsece martyres appellamus, familiarius 



22. ^ Marcus excelsus mandatOy utique propter g Ecclesise auribus hoc Grjecum verbum sooat, sicut 



Evangelium Altissimi, quod prsedicavit. 

23. LucAs, ipse consurgens sine ipse elevans, eo 

quod clevaveril prdedicationem Evangelii post alios. 

4. hAMSkBks.filius Propheta^, vel filius consola'' 

tionis, 

CAPUT X. 

De reliquis in Evangelio nominibus. 

1. Maru, ^ illuminatrix, sive stella maris ; ge« 
nuit enim Lumen mundi. Sermone autem Syro 
Maria Domina nuocnpalur, et pulchre, quia Domi- 
num genuit. 

2. EusABBTH, Dei mei saturitaSf vel Dei mei jura- 
mentum, 

3. Magdalena, turris, Martha, irritans, aul pro- 



mulla Grseca nomina, quse pro Latinis utimur. 

3. Marlyrum primus in Novo Tesiamento Stepha" 
nus fuit qui sermone Hebraeo inlerpretalur norma, 
quod prior fuerit in martyrio 889 ad imitationem 
fidelium : idem autem ex Graeco sermone in Lalinum 
vcrtilur coronatus, et hoc prophctice, ut quod seque- 
retur in re, valicinio quodam fuluri prius in voca- 
bulo resonarel; passus est cnim, ct quod vocabatur 
accepit. Stephanus enim corona dicitur, hnmililer 
lapidatus, sed sublimiter coronatus. 

4. * Duo autem sunt martyrii genera, unum in 
aperta passione, altcrum in occulta animi virtute. 
Nam raulti hostis insidias tolcrantes, et cunctis car- 
nalibus desidcriis resistenles, per hoc quod se Om- 



vocflw^;sermone aulemSyrointerpretalurdowinaws. (^ nipotenti Deo in corde maciaveruut, eliam pacis 



S8S 4. Nathanabl , donum Dei, quiadolus, id 

est> simulatio, donoDei, in eo non fuit. 
5 Zered.eus, donatus, sive fluens istCf 
Zaccii£us, justus, sive justificatus, sivc ju^tift- 

candus : Syrum est nomen, Hebraeum. 

6. Lazarus, adjutus, eoquod sit a morte resusci- 
tatus. 

HERODBS, pelliceuSy gloriosuSf clara elymologia. 

7. Caiphas, investigator^ aut sagaXy aut vomcns 
ore ; iniquo enim ore suo justum condemnavit, quam- 
vis hoc mysterioprophetali annuntiassei. 

8. * PoNTius, declinans comilium^ ulique Judaeo- 
rum ; accepta enim aqua lavit manus suas, dicens : 
Innocens ego sum a sanguine hujus Justi (Matth. 
XVII, 24). 

9. PiLATus, os malleatoris^ quia dum Christum 

* Quem ecclesiast. Ihid.Esiavilem hisloria Euseb., 
lib. I, cap. ullim. 

^ Marcus excels. mand. Ssepe hoc repctit Hiero- 
nymus. Scd in Nom. Episl. ad Colos. : Marcus, su- 

BLIXIS IIANDATO , SivC AIIARUS, VCl CCrtC ATTRITUS, 

atque limatus. 

Cap. X. — ° Maria. illumin. In Nom. ex Matlh. : 
Mariam plerique cesiimant interpretari illuminant 
VB iSTi.vel iLLUMiNATRix,!^^/ Smyrna ukKis.Scd mihi 
nequaquam videtur : Melius est autem ut dicamus 
sonare eam stellam MARis,5it;e amarum MARE.SciVn- 
dum quoque quod Maria sermone Syro domina 
nuncupatur. 

** Pontius declinans consiliumMai Golh. Cod., et 
apud Hieronym.; Conci/tum, Impressi.Rcliqua hujus 



tempore martyrcs facli sunt, qui etiam, si pcrsecu- 
tionis tempore existerent, martyres cssc potuerunt. 

CAPUT XU. 

De clericis. 

1. Cleros ' et clericos hinc appellaios (credimus) 
quia Malthias sorte electus cst, quem primum per 
apostolos legimus ordinatum, xXfipoc enim Gnece, 
sorSf vel hcereditas dicilur. 

2.Proplerea ergodicti c/enct,quod de sorte sunt Do- 
mini, <^ vel quia Dominum partem habenl. Generaliler 
SLMiemclerici nuncupantur omnes qui iuEcclesiaChri- 
sti deserviunl, quorum gradus et nomina haec sunt : 

3. Ostiarius, ^psalmistat lector, exordsta, acoly- 
n thuSfSubdiaconus, diaconus^ presbyter et episcopus» 

840 4. * Ordo episcoporum quadriperlilusest, id 

cap. ex eodem Hieron. 

Cap. XI. — • Duo sunt autem martyrii gen. Ex 
Greg. IH Dialog., cap. 26. 

Cap. XII. — ' Cleros et cleric. Ex Augustin., in 

pS. LXVII. 

s Vel quia Dominum partem, AI., Domini partem» 
Utrumque relulit in lib. Gff. • 

*» Psalmist.f lect.Psalmista, sivc /ec^or, Rab.,Iib.i, 
cap. 4. Non cst autem psalmista ordinis aut gradus 
proprium nomen. Scd ordinis nominc aiiquando ccn- 
seri fatetur D. Th. in Addil., q. 37, ait. 2. 

* Ordo episcop. quadrip. Sic Rab., Grat. et vctcres 
libri, sed idcm Rab., lib. i, cap. 5 : Tripertiius est, 
id est, in patriarchis, ARCHiEpiscons, qui et mciro" 
politani sunt, et in bpiscopis. 



J91 S. ISlDOm HiSPALENSIS EFISGOPr 

estt in patriarchis, archiepiscopis, metropoHtis atque j| Graeeo et Lalino, quasi sacrum dans, sicnl enim rex a 

regendOf ita sacerdos, S49 » sanctificando yocatat 
est ; oonseerat enim, etsanctificat. 



epucopts. 

b.PatriarckaGr^cd, Ixan^ntLSummusPatrum inter- 
pretatur, * quia priDium, id est, apostolicum relinet 
iocum, el ideo quia snmmo lionore fungitur, lali no- 
mine censetur; sicut Romanus, Anliochenus et 
Alexandrinus. 

6. Archiepiscopus Graeco YOcabulo, quod sit sum- 
mus episcoporum^ tenet enim vieem apostoljcam, ct 
praesidet, tam metropolilanis quam episcopis caeteris. 
f* Metropolitani autem a mensura ciuitatum vo- 
eati.) 

7. Singulis enim provinciis praeeminent, quorum 
aoctoritati et doctrinse cseteri sacerdoles subjecti sant, 
aine quibus nifail reliquos episcopos agere licel, sol- 
iieiiudo enim totius provinciae ipsis conmiissa est. 

8. Omnes autem superius designali ordioes uno eo- 
demque vocabulo episcopi nominantur, scd ideo pri- 
.vato nomine quidam uluntur propter diatinciionem po- 
lestatis, quam singulariter aeceperunt. 

9. Patriabcha , patrum princeps; "Apxoc enim 
prineeps. 

10. Arcbiepiscopus, princeps episcoporum^ &ieQt 
metropolitanus a mensura civitatum. 

94 1 11. ^ Episcopatus autem vocabulum inde dnc- 
tum, quod illc qui supercfficitur superintendat, cu- 
ram acilicet subditomm gerens, axoirelv enim Grece, 
Laline intendere dicitur. 

12. Episcopi nutem Griece, Latine speculatores in- 
terpretantur; nam speculator est prsepositus in Bccle- 



IS.Saoerdotes autemgentililim/Iafmnesdieebanlur. 
Hi in capite habebant pileum, in qno erat brevis virga 
desuper^habens lanae aliquid Qnod cum pcr aesium fer- 
re non possent, filo tantnm capita religare coeperunt. 

19. Nam nudis penitus eos capilibus incedere 
nefas erat : unde a /i/o, quo utebantnr, « lamines 
dieti snnt, quasi flamines. Verum fesiis diebns filo de" 
posito, pileum impooebant pro aacerdotii eminentia. 

20. Freshyter Graece, Latine senior interpretatur 
non modo pro aetate, yel decrepita senectote, sed 
propler honorem et dignitatem, quam acceperunt, 
presbyteri nominantur : ^ unde et apud veteres idem 

B episcopi eipresbyteri fuerunl, qoiaillud nomen digni- 
tatis €st, hoc aetatis. 

21. Ideo auicm et p%E9BTTEn sacerdotes vocantur 
quia sacrum dant^ sicut et episcopi ; * qui licet sint 
lacerdotes, tamen poniificatus apicem non babent, 
quia nec chrismate frontcm signant, nec Paracletum 
Spiritum dant, quod solis deberi episcopis leciio 
Actuum apostolorum demonstrat. 

^%,Lexntifi ex nomine auctoris voeati ; dcLevienxm 
Levitce exorti snnt, a quibusin temploDei mystici sa- 
cramenti ministcria explebantur. Hi Graeee diaconi^ 
Latine ministri dicuntur,quiaJ sicut insacerdotecon- 
secratio, ita tn diacono mysterii dispensatio habetur. 

23 Hypodiaconi Graece, quos nos subdiaconos dici- 
mus, qui ideo ^ic appellantur, quia subjaccnt prance- 



aia, dictus, eo quod speculetur, atquc prospiciat po- C ^is et orOciisIevitarum. IMS Oblationes enim in tem- 



pulorum infra se positorum mores et vitam. 

13. ?OKtvrE\.princeps sacerdotum est, quasi via 
sequentium, ipseei summus sacerdos, ipse et pontifcx 
maximus nuncupatur; ipse enim efficit saccrdotes 
alque levilas, ipse omnrs ordines ecclcsiasticos dis- 
ponit, ipse quid unusquisque facere debeat ostendit. 

14. Antea autcm ponlifices et reges erant; ' nam 
majomm haec erat consneiado, ut rex esset etiam 
sacerdos et pontifcx. Unde et romani imperalores 
poniifices dicebantur. 

15. * Vates A vi mentis appellatus, cujus signifi- 
catio muUiplex est; nam modo sacerdotem, modo pro- 
fhetam significal, modo poetam, 

16. Aktistbs sacerdos dictus, ab eo quod ante 



plo Dei a fidelibus ipsi sascipiunt,et levitissuperpo- 
nendas altaribus deferunt : hi ^ apud Hebraeos Nathi- 
nwi \ocantur. 

24. Lectores a legendo PSALxiSTiB, a psalmis ca- 
nendis vocati ; illi enim praedicant popuHs quid se- 
quantur ; isti canunt ut excitent ad conpunctioncm 
animos audientium, licet el quidam lectores iia mi- 
seranter pronuntient, ut quosdam ad luctum lamenta- 
tioncmque compellant. 

25. lidcm etiam pronuntiatores vocantur,quod por- 
ro annuntient ; lanta enim, et tam clara erit eorum 
vox, ut quamvis longe positorum aures adimpleant. 

l^,Cantor autem vocatus, quia voccm modulatur 
in cantu, Hujus^ duo genera dicuntur in arte musi- 



stat, primus est enim in ordine Ecclcsiae, et snpra v ca, sicul ca docti homines Lntine dicere potuerunt. 



se nullum habet. 
17. Sacerdos autem nomen habct compositum ex 

* Quia vrimum, id est apostol. Sic Rab. ct velus 
Gratiani lib. cum Gothicis hbris. 

^ MetropoHtani autem.UBdc parenthesi inclusimus, 
vel quia aliena fortasse sunt, utcensebatChacon, cum 
veriorem interpretationem Rabanus retineat , qui 
omnia hsc ex Isidoro sumpsit, vel ut quae scquuntur : 
Singulis e. provinciis, etc, archiepiscopis aptentur ex 
sentenlia Antonii Augusiini. Cui duo vctcres libri fa* 
vent, in quibus post haec omnia metropolitani ei^movi 
hoc qualccunque est collocatum. Sic eliam erit epis- 
coporum tripertitns ordo. 

* Episcop. vocab. Ex Aug., xix de Civit., cap. 19. 
^ mm majorum. B Serv.« ^n. ni, ad vers. Rex 



proecentor^ eisuccentor. 
27. Profcentor, qui vocem prcmittit in cantu. 

Anius. 

• ykTES^avimenf, — A viendis versibus, Varr.Iib. vi. 
' Sanctificando, Eodem modo, lib. ix, cap. 3. 

f^ Flaminis. E Serv., iEn. viii. Vid. Fesl. et Varr. 
^ Unde et apud vetMem episropi.Ex Hier.,epist. 
83, ad Ocean. 

* Qui licet stnt sacerd.Ex Innoc.I,epist. 1. cap. 3. 
j Sicut in sacerdote consec. Ex episl. ad Rustic. 

Narh., de scpt. gradibus Ecclcs.quse cumHieronymi 
operibus circumfertur. 

'^ Hi apud Ueb. Nathin^i. A1., Nathana^i, Vid. ii 
Off. Eccl., cap. 10, Raban. 
' Duo genera.,. rcspondit. Ex Aug. in ps. lxxxvii. 



«93 



ETYMOLOGIARDM LIB. VIII. 



S94 



Succentor autem, qui subsequenter canendo res- 
pondet. 

28. Concentor auiem diciiur, quia consonat ; qui 
autem non consonat, ncc concinit,nec concentor erit. 

29. Acolythi Gnpce, Laline ceroferarii dicunlur, a 
deportandis cereis * quando legendum Evangelium 
est, aut sacrificium offerendum. 

30. Tnnc enim acccndunlur luminaria ab eis, et 
deportantur, non ad efiugandas tenebras, dum sol 
eodem lempore rutilel, sed ad signum laetitiae de- 
monstrandum, ut snb typo luminis corporalis illa 
hix ostendalur de quain Evangelio legitur: Erat lux 
vera, quce illuminat omnem hominem venientem 
in hunc mundum. 

31. Exorcistm ex Graeco in Latinum adjurantes^ 
sive increpantes vocanlur. Invocant enim super 
^ energumenos, vel super eos qoi habent spiritum 
immundum, nomen Domini Jesu, adjurantes per 
eumul egrediatur ab eis. 

34<1 32. Ostiariiy iidem et janitores, qui in vcleri 
Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non 
ingrederetur illud immundus in omni re : dicli autcm 
ostiarii, quod pnesint ostiis templi. * Ipsi enim te- 
ncntes clavem, omnia inius extraque custodiunt, at- 
que inter bonos el malos habontcs jndicium, fidcles 
rccipiunl, rcspuunt infidcles. 

CAPUT XIll. 
De monachis, 

\. Monachus Graeca ctymologia vocalus, eo quod 
sit singularis; [lovdE; enim Graece singularitas dici- 
tur. Ergo si solitarius interpretalur vocabulum mo- 
nachi, quid facil in turba qui solus est? ^ Plura sunt 
auiem genera monachorum. 

2. Camobita;^qvLOs nos in commune viventes pos- 
sumus appcllare. • Coenobium enim plurimoruin csl. 

3. Anachoritce sunl qui post coenobialem vitam 
deserta petunt, et soli babilant per deserta ; et ab eo 
quod procul ab hominibus recesserunt, tali nomine 
nuncupantnr ; sed anachoritae Eliam el Joannem, coe- 
nobitae apostolos imitantnr. 

4. Eremitas ii sunt qui et anachariteB^ ab hominum 
conspeclu remoti, eremum et desertas solitudines 

* Quando Evang. Ex Hicr., epist. advers. Vigilant. 

** ^^^^ ^^^9' Vid. n Off. EccL, c. i3, et d. 23, 
cap. 27. 

* Ipsi enim tenent cL Ex d. epist. ad RusL Narb. 
Cap. XIII. — •* Plura autem sunt gen. Monach.Ex. 

Hieron. ep. ad Euslocb. 22. 

* Comob, enim. Ex Cassian., collat. 18, cap. 10, et 
cap. 4 et seq. 



appetenles. Nam eremum dicilur quasi remotum. 

5. Abba aulem Syrum nomen, significat in Lati- 
num pater, quod Paulus Romanis scribens exposuit, 
dicens : /n quo clamamus : Abba, pater, in nno no- 
mine duabus usus linguis. Dicit enim abba Syro no- 
mine patrem, el rursus Latine nominat itidem pa- 
trem. 

8i5 CAPUT XIV. 
De caiteris /idelibus. 

1. Christianus, quanium interpretatio ostendit,de 
unctione deducilur, sive de nomine Auctoris etCrea- 
toris. A Christo enim Christiani sunt cognominati, »i- 
cut a JuDA Judcei. De Magistri quippe nomineeogno*' 
men seclatoribus datum est. 

2. Christiani autem olim a Judaeis, quasi opprobrio, 
Nazaran vocabanlur, pro eo quod Dominus noster 
atque Salvator a vico quodam Galilaeae Nazar(BUS 
sil appcllatu^. 

3. Non se autem glorietur Christianum, qui nomen 
habet, et facta non habet. Ubi autcm nomen secutam 
fuerit opus, certissime ille esi Christianus, quia se 
factis ostendit Christianum, ambulans sicut el iile 
ambulavit, a quo et nomen traxit. 

4. Catholicus universalis, sive generalis interpre^ 
tatur; nam Grgeci universale xaOoXixbv vocant. 

6. Orthodoxus est recte credens, et utcredit tnvens ; 
ipfttS; enim Graece recte dicitur ' ^6?« gloria : hoc est, 
vir rectas glorim. Quo nomine non potest voeari qui 
alilcr vivit quam credit. 

6. Ncophytus Graece , Latine novellus , el rudis, 
fidelis, vel nuper renatus interpretari potest. 

7. Catechumenus dictus pro eo quod adhuc doctri* 
nam fidei audit, ncc dum tamen baptismum percepit, 
nam 7:aTYj/^o'j|A£vo; Gnece auditor dicitur. 

8. 8 Competens vocalur qui post inslructionem fidci 
competit 8-IG gratiam Christi , inde et a pctendo 
competentes vocaii. 

9. Laicus , popularis; Xa^c cnim Graece populus 
dicitur. 

10. Proselytus, id est, advena, et circumcisus, qui 
miscebalur populo Dei, Gra?cum est. 

Cap. XIV. — ' DoxA, gloria, Opinio potius, ut re 
liqua convcniant. 

f Competens vocatur. Ex Aug., ferm. ad competen- 
les. Hicronymus, ad Pammach., epist. 61 : An non tu 
potius scindis Ecclesiam, qui prmcepisti Bethleem 
presbyteris,necompeieniih\isno$tris tnPascha bap- 
tismum traderent? 



LIBER OGTAVUS. 



DE EGGLESIA ET 

CAPUT PRIMUM. 

De Ecclesia et Synagoga. 

1. ^cclesia Gra^cum est, quod in Latinum vcrtitur 

convocatio, propter quod omnes ad se vocet. Catho- 

ucA, universalis airb tou x%0' ^ov, id est, secundum 

iotum; nonenim, sicut conveoiicula hereticorum, in 



SECTIS DIVERSIS. 
aliquibus regionum pariibus coarctatiu*, sed per to^ 
lum orbem terrarum diialata diffunditur. 

2.Qucdetiam Apostolus approbat ad Romamum di* 
cons : Gratias ago Deo meopro omnibus vobis, quia 
fides vestra annuntiatur in universo mundo {Epist. 
ad Rom. i, 8) : hinc, et univenitas ab uno eogno* 



295 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISGOPI 



896 



minala est, liropt^ quod in unitatem colligitur.Uade 
DomiDus io Evangelio : Qui mecum non colligit, 
spargit (Luc. xi, 23). 

3. Cur autem Ecr.Iesia , cum una sit , a Joanne 
sepiem scribunlur, uisi ut una caiholica septiformi 
pienaSpiriiu designetur? Sicut et de Domino novimus 
dixisse Salomonem : Sapientia ledificavit sibi domum, 
et cxcidit columnas septem {Prov, ix, 1), quae tamcn 
leptcm una esse non ambigitur, dicente Apostolo : 
Ecclesia Dei vivi, quce est columna et firmamentum 
veritatis (/ Tim. iii, 15). 

S4I7 4. Inchoavii autem Ecclesia a loco, ubi venit 
de coelo Spiritus sanctus, et implevit uno loco se> 
dentes. 

5. Pro percgrinatione autem praesenti Ecclesia 
Sum dicitur, eo quod ab hujus peregrinationis longi- 
ladine promissionem rerum coelcstium speculatur; 
et idcirco Sion, id est, speculatio nomen accepit. 

6. Pro futura vero patriae pace Jerusalem vocatur, 
sam Jbbdsalbii visio pacis interpretatur. Ibi enim 
absorpta omni adversitate, pacem, quae est Christus, 
prssenti possidebit obtutu. 

7. * Synagoga Grxce congregatio dicitur , quod 
proprium nomen Judseorum populus tenuit. Ipsorum 
•Dim proprie Synagoga dici solet, quamvis et Eccle- 
sia dicta sit. 

S.Nostram vero apostoU numqoan Synagogam dixe- 
runt, sed semper Ecclesiam : sive discemendi causa, 
sive quod inter congregationem, unde, Synagoga, et 
convocationem, unde Ecclesia nomen accepit, distct 
atiquid, quod, scilicet, congregari et pecora solenl, 
quorum et greges proprie dicimus : convocari autem 
magis est utentiimi ratione, sicut sunt homines. 

CAPUT II. 
De religione et fi.de. 

1. Dogma ^ a putando philosophi nominaveruni, 
id est, hoc puto esse bonum, hoc puto esse verum, 

2. ° Religio appellata, quod per eam uoi Deo religa- 
mus animas nostrasSJSad cultum divioum vinculo 
serviendi. Quod verbum compositum est a religendo, 
id cst, eligendo, ut ita Latinum videatur religo, sicut 
eligO' 

3. Tria sunt autem quse in religionis cultu ad co- 

Cap. I. — * Synagoga. Ex aug. in ps. lxxxi. 
Cap. II. — ^Dogma a putando.siempe inh too ^oxttv, 
® Religio. Aug., lib. i Rctract, cap. i'6 : Ad unum 
Deumtendentes,etei unireligantes animas nostras, 
unde RBLiGio dicta creditur» In his verbismeisratio, 
qu(ereddita est, unde sit dicta religio, plus mihipla- 
cuit.Nam non mefugitaliam hujus nominis originem 
exposuisse Latini sermonis auctores, auod inde sit 
appelata religio, ^uodRELiGATUR, quoaverbumcam- 
positum est,a LEGENDO,id esl bligendo, ut ita Lati- 
num vidcaturRBLiG0,5tcu^ ELiGo. Sed postrema Augus- 
tini verba rejicienda putamus, ut male cohaerentia, et 
adjecta ab aliquo qui integrum locum dcscripserit, non 
animadvcrtcns id etymon secutum fuisse Isidorum 
quod maxime probaretur Aug. et Laelantio 1. iv^ c. 28, 

3ui ctiam adversus Cic. notationem pluribus verbis 
isputat, quamvis hoc altero etiam ulalur Aug., lib. 
X de Civ., c. 4 : Ipse namque fons nostras beatitudi- 
nii, ipse omnis appetitionis estfinis, hunc eligentes, 
velpotius religentes (amiseramus namquenvgligen^ 



H lendum Deum in hominibus perquiruntur, id e&i,fides^ 
speSy charitas. In fidc quid credendum, in spe quid spe- 
randam, in charitate quid sit amandum. 

4. Fides e%i, qua veraciter credimus id quod ne- 
quaquam videre valemus. Nam eredere jam non pos- 
sumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei 
jnde cst dictum, ^ si omnino fiat quod diclum est aut 
promissum. Ei inde fides vocaia ab eo quod sit illud 
quod ioier utrosque placitum est, quasi inter Deum 
et hommem, hinc et foedos. 

5. Spes vocata, ^ quod sit pes progrediendi, quas 
est pes. Unde e contrario dbspbratio, deest enim ibi 
pes^ nuliaque progrediendi facultas est, quia dnm 
quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. 

6. Charitas Graece, Laline dilectio intcrpretatur, 
g quod duos in se illiget. Nam dilectio a duobus inci- 

pit, quod cst amor Dei et proximi, de qua Apostolos : 
Plenitudo^ inquit, legis dilectio [Ad Rom. xiii, 10). 

7. Major est autem ha^c omnibns, quia qui diligil, 
et credii, et sperat. Qui autcm non diligit, quamvis 
multa bona faciat, frustra laborat. ' Omnis aatem 
dilectio camalis, non dileclio, sed magis amor dici 
solet. Dilectionis autem nomen tanlum in melioribus 
rebus accipi solet. 

849 CAPUT III. 
De hwresi et schismate. 

1. Ha^resiss Grseceab electione socdLiur,quod sci- 
licct, unusquisque id sibi eligat quod melius sibi esse 
videiur, ut philosophi Peripaietici, Academici, Epi- 
curei, et Stoici, vel sicut alii, qui, perversum dogma 

C cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. 

2. ° Inde ergo hceresis dicta Graeca voce, ex inter- 
pretationc electioniSf qua quisque arbitrio suo ad insli- 
tuenda, sive ad suscipienda quselibet ipse sibi eligit. 
Nobis vero nihii nostro ex arbitrio inducere Iicet,sed 
nec cligere quod aliquis de arbiirio suo induxerit. 

3. Apostolos Dei habemas auctores, qui nec ipsi 
quidquam ex suo arbitrio, quod inducerent elege- 
ruDt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliler 
nationibus assignaverunt. Ilaque eiiam si angelus de 
coclis aliter evangelizaverit , anathema vocabitur. 

4. Secta a sequendo, et tenendo nominata. Nam 
sectas dicimus habitus animorum ac instltuia circa 

tes) ; hunc ergo reliaentes, unde religio dicta per- 
hibetur, ad eum dilectione tendamus. Reslat tcrtia 
n notatio cx Cic, ii, de Nat. Dcor. : Qui omnia quce. 
ad cultum deorum pertinerent diligenter pertrac- 
tarentf et tanquam relegerent, sunt dicti rkligiosi, 
ex relegendo, ut blegantbs ex elioendo. Ut religio 
sit. vel a religando^ vcl religendOy vel relegenao. 

* Siomnino fiat, quod dic, Ex Cic, i de Offic. 

• Quod sit pes. Recte de spe, quae virtus sit. Nam 
spem subdolam qui respoxere, spbii, quasi sine pede 
intcrpretantur, unde in nummis veteribus non tixa, 
sed in aititudinem erectis pedibus fingiiur. Aliis spes 
IXir{( est. 

' (hnnis autem dilect. Aug.,xiv de Civital.,cap. 7. 

Cap. III. — « Hoiresis Grasc. Ex Hieron., ad Gal. 
v, et ad Tit. iii. 

^ Indeergo heer... vocabitur.V.x Terlull., in Pra;- 
script , apud quem pro indulgkre , inducere^ ox 
hoc loco reponas licet. Nam ea voce paulo po^t, 
alibiquc saepius utilur. 



197 £TYMOLOGIARUM UB. Yin. I9g 

di8cipliDam,vel propo8itum,quod tenendo sequuntur, ^ Babylonicis mulieribus adhaeserunt; quidam antem 
longe alia in religionis cultu opinantes quamcaeteri. Israeliiicis tantum conjugiis contenli, vel ez eis ge- 

5. Schisma SLScissura animorum vocatum. Eodem 
cnim cultu, eodemque ritu credit, ut cseteri, solo 
congregationis delectatur dissidio. Fitautemschisma 



cum dicunt homines : Nos justi sumus, nos sanctifi^ 
camus immundos, et caeterK similia. 

6. * Superstitio dicta, co quod sit superflua, aut 
supertnstituta observatio. Aiii dicunt a senibus, 
quiamullis annis superstites per aetatem delirant, et 
errmi superstitione quadam, nescientes quse vetera 
colani aut quse veterum ignari asciscant 

850 7. Lucrctiusautem superstitionemdmisu" 
perstantium rerum, id est, ccelestium et divinarum, 



niti, dum reversie8seQtdeBabylonia,diviserunt8e ab 
omnipopulo,etassumpseruntsibihocnomenjactanti8e. 

8. ' Meristan appellati, eo quod separant scriptu- 
ras , noQ credentes omuibus prophetis , dicentes 
aliis et aliis sipiritibus illos prophetasse ; (xipos enim 
Graece, Latine pars dicitur. 

9. Samaritas dicti, quod legem solam custodiunt, 
nam prophetas non recipiunt. 

10. » Hemerobaptistm, eo quod quotidie vestimenta 
sua et corpora lavent. 

CAPUT V. 
De hceresibus Christianorum. 



quae super nos stantj sed male dicit. Haereticorum 

autem dogmata,ut facile possint agnosci, causas eo- g ** Q^'dam ^ etiam haeretici de Ecciesia recesse- 

nint, et ex nomine auctorum suorum nuncupantur ; 

quidam vero ex causis quas eligentes instituernnt. 
859 2. Simoniani dicti a Simone magicae disd- 



rum vel nomina demonsirare oportuit. 

CAPUT IV. 

De hceresibus Juda^orum. 

1. JuDiEi^ confessores luterprei&uiur, Multos enim ex 
iis sequitur confessiOy quos antea perfidia possidebal. 

%. HEBR.C1 transitores dicuntur, quo nomine admo- 
nentur ut de pejoribus ad meliora transeant, et pris- 
tinos errores relinquant. 

3. ^ Pfiariscriy et Sadduca^i inler se conlrarii sunt 
nam Pharisan ex Hebrsep in L^itinum interpretantur 
divisi, eo quod tradiiionum et obscrvalionum, quas 
illi ^tuTE9(i>9ti< vocant, justitiam praeferunt. Unde et 
divisi vocantura populo, quasi pcr justitiam. 

4. Saddiuaei intcrpretantur justi\ vindicant enim 
sibi quod non sunt, corporis resurreclionem ne- 
gaut, et animam interire cum corporc praedicant. Hi 
quinque tantum libros legis recipiunt, prophetarum 
vaticinia respuunt. 

851 5. ^ Esseni dicunt ipsum esse Christum qui 
docuil illos omnem abstinentiam. 

6. * Masbothari dicunt ipsum csse Christum qui 
docuit illos in omni re sabbatizare. 

7. Genist(ei dicli, eo quod d e ^aner^ Abrahae esse 
se gloriantur ; nam cum in Babyloniam venisset 
populus Dci, pleriquc, relinquentes uxores suas, 

* Superstit. Verba Servii, iEn. viii, ad vers. Vana 
superstitio, etc. ; esl vcro Lucretii locus ad qucm 
respexit, lib. i : 

Humana anie oculos fcede cum vita jaceret 

In terris oppressa gravi sub relligionc. 

Quae caput a cceli regionibus ostendebat. 

Horibiii super aspectu mortalibus instans. 

Melius Balbus apud Cic, ii dc Nat. Deor. 

Cap. IV. — ^ Judrn. Euscb., lib. iv Hist. Eccl., 
cap. 21, ex Hegesippo septem fuisse refert Hebraeo- 
rum sectas, quarum nomina bsec sunt : Esscei, Ga- 
lilasi Hcmerobaptista', Masbothai, SamaritcB, Sad" 
duccpi,. Phai isasiJnsun., contraTriph, : "QawEp o^h 
'lou^aCou^ av xi; dpOco; l^ttdcaTi, 6jioXop{atiev sivai tou; 
ZxBBouxaCou; , ^ Tdc; 6p.ota$ alpiasi; '^jtvioTwv, xai ue- 
piffTuv xai '^aXiXaudv, IXXYiviaxebv, xat ^a^ioaicov, po- 
jcnotttv, etC. 

* Pharisa^i,.,S(tdduc(m.Ex Hicrony:n.,Matth. xxii, 
et Isid., XIX. 

^ Esseni, Vcl Essan. ex Euseb. Convenit autem 
quod Uieronymus ; lib. u advers. jovin. ex Josepho 

Patrol. LXXXH. 



plinae perito, cui Petrus in Actibus apostolorum ma- 
ledixit, pro eo quod ab apostolis Spiritus sancti gra- 
tiam pecunia emere voluisset : hi dicunt creaturam 
noQ a Deo, sed a virtute quadam supcroa creatam. 

3. Menandriani a Menandro mago disdpulo Simo- 
nis nuncupati, qui muodum non a Deo, sed ab an- 
gelis factum esse asseruit. 

4. Basilidiani a Basilide appellati, qui, inter reli- 
quas blasphemias, passum Jesum abnegavit. 

5. ^ Nicolaitas dicti a Nicolao, diacono Eccleaie 
Hierosolymorum, qui cum Slephano et caeteris con- 

n stitutus est a Petro ; qui propter pulchritudinem re- 
^ linquens uxorem, ut qui vellet ea uteretur, versa 
est in stuprum talis consuetudo, ut invicem conju- 
gia conunutarentur : quos Joannes in Apocalypsi 
improbat, dicens : Sed hoc habes, quia odisti facta 
Nicolaitarum. 

6. Gnostici propter excellentiam scientiasse itaap- 
pellare voluerunt. Aniniam naturam Dei esse dicunt, 
bonum et malum Deum suis dogmaiibus Gngunt. 

7. Carpocratiani a Carpocrate quodam vocantur, 
qui dixit Christum hominem fuisse tantum, et de 
utroque sexu progenitum. 

de his refert, quod ab uxoribus, vino et camibus 
abstinerent, et quotidianum jejunium verterent in 
naturam. 

® Masbothcei. Hoc eorum proprium fuisse nomen, 
D praeler Euscbii verba quae indicavimus, baeresis ipsa 
Sabbatizandi, iis praesertim qui Hebraeas litteras at- 
tigerunt, satis ostendet. 

^Meristan. MeristaSt Cod. Rom. DeEssenis Bpiph. 
in prolog. 'Exp&vto ifpfli^aT; iT^pai; [uri rbv vojjlw , 
Tou; 8« itXeiou; t«v [uxiKiwa Tupo^viT&v d^ics6dtXXovTo. 

« Hemerobaptist. Epiph., lib.... cap. 17.Retinent 
hqnc morem interiorum vestium identidem hivanda- 
rum Fessani Mauri. 

Cap. V. — *» Quidam. Ex Aug., de Haeres., ad 

Quodvultd., et Gennadii catalogo pleraque. Vid. 
24, q. 3. © r ^ 

» Nicolaitce. Aug. Qui cum de zelo pulcherrimm 
conjugis culparetur,velut purgandisecausa^permi' 
sisse fertur ut qui vellet ea uteretur, quod ejus 
factum in sectam turpissimam versum est^ qua 
placet usus indifferens feminar. 

10 



fM 



S. IdtbORI HISPALENSI8 BPISGOPI 



300 



S. Cirinihiani a Cerintho quodam nunrapall. Hl J| 
inte^ ('estera circamcisionem observant, mille anno^ 
tfost resoMretitionem in vdluplate Carnis fotufos prje- 
licant : unde ei Gfaece Chiliastce, Latine Millmarii 
Sont appellati. 

9. Nazarsei dicti, qul dutti Ciiristuni, qui a vico 
Nazarfleus est appeltatud, Pilium Dei confitealilur, 
omnia tamen vetcris Legis custodlilnt* 

35S 10. ■ Ophif(v a colubro uominall sunt. Colu- 
ber enim Graece 8915 dicittir. Colunl enim serpentem, 
dicentes ipsum in paradisum induxisse virtutis cogni- 
lionem. 

11. *> ra/ew/mmni a Fa/««^/woquodamPlatonic8e 
sectatore vocatiy qui auuva^, ib efil^ sascula quxdam 
in origiuem Dei Creatoris induxit : Cliristura quoque 



21.* Marcionista; 9L Marcione stoico philosopho 
apellad, qui, Ccrdonis dogma gecutos, alterum 
bonom, alterum juslum t)eom asseruit, taoquam duo 
priiicipia cfealionis et bonitaiis. 

22. Artotyritag ab oblatione vocati. Panem enim 
ct caseutn offerunt; dicentes primis hominibus obla- 
tionem a fructibus terrse et a fructibua ovium fuisso 
colebratam. 

23. i4guaWtappeIlati, eo quod aguam solam offe- 
runt in calice sacramenli. 

24 Sevetiani a Severo exorti, vioum non bibont, 
Vetus Testamcntum et resurrectionem non reci- 
piunt. 

25. * Tatiani a Tatiano quodam vocati, qol et £n- 
cratitce dicli, qoia carnes aboniiOaotor. 



de Virgine nihil corporis assumpsisse, sed per eam g 26. Ahgii vocantor tanqoam sine Verbo] x^^o^ 



qoasi per fislolam transisse asscroit. 

12. ^ Apetlitoi, qoorum Apelles princeps fuit, qui 
creatorem angelum nescio quem gloriosum superio- 
ris Dei faciens Deum legis et Israelis, illom igneum 
aftifmans, dixit Christum non Deum in veritate, 
^ sed tiominem in phantasia apparuissc. 
13. ® Arcliontiaci a principibus appellantur, qui 
u|iiversitatem quani Dcus condidit opera esse ar- 
changelorum defendunt. 

14. Adamiani vocati, quod AdUe imitcntur nudita- 
tem ; unde et nudi orant, et nudi inter sc mares fe- 
minseqoe conveniunt. 

15. ' Cainani proinde sic appellati, qooniam Cain 
adorant. 



enim Grsece Verbum dicitor. Dadln enim Verbom 
non credunt, respuentes Joanuis Evangelium ct Apo- 
calypsim. 

21 , Cataphrygiis nomen provincia Phrygia dedit, 
quia ibi exsliterunl auctores earum Montanus, Prisca 
et Haximilia : hi advcutum Spiritus sancti doti in 
apostolis, sed in se traditum asserunt. 

28. J Cathari proptcr munditiam ita sc nominave- 
runl. Gloriantes enim suis meritis, ncgant poeniten- 
libus veniam peccatorum : viduas si nupserint, 
tanquam adulteras daihnant; raundiofes se ca[?tcris 
prsedicant. Qui nomen suum si coghoscere vellent, 
mundanos se potius quam mundos vocarCht. 

29. Paulianisi Paulo Samosateno exorti sunl, qui 



16. Sethiani nomen acceperunl a filio Adam, Q dixii non semper fuisse Christum, sed aMariasump- 
qui vocatus cst Seth, dicentes eumdem csse Chris- sisse initium. 

855 30. ^ Hermogeniani ab Hermogene quodam 
vocali, qui materiam non nalam inlroducens, Deo 
non uoto eam comparavit, nialremque elemenlorum 
el deam asseruit; qoos Apostolus improbat, elemen- 

tis servientes. 

31. ^ Manichm a quodam Persa exsliterunt, qui 
vocaius esl Manes. Hic duas naturas et substanlias 
introduxit, id est, bonam ct malam, ct animas ex 
Deo quasi ex aliquo fonte manare asseruit. Tes- 
tamenlum Vetus respuunl, Novum cx' parte reci- 
piont. 



tum. 

17. Mekhisedechiani vocali pro eo quod Melchi' 
sedech sacerdotem Dei, non hominem fuisse, sed 
virtutcm Dei esse arbilrantur. 

18. ^ Angelici vocati, quia angelos colunt. 
354 19. Apostolici hoc sibi nomen ideo prai- 

sumpserunt, quod nibil possidentcs proprium, 
nequaquam recipiant eos qui aliquid in hoc mundo 
utuntur. 

20. Cerdoniani a Cerdone quodam nominati, qui 
duo contraria principia asseruit. 

* Ophit(B, Ex Tertull. Praescript,, a quo nonnihil 
discrepat Isidorus, quod ille serpentem ait fuissc 



hunc locum integrum esso Chacon, cui assenlimur. 

^ Archontiaci.* operaarchangelorumy — Archon- 

virtutem quae i^neri humano scientiam bouorom et g ton legebat Chacon. Nani et Augnsiims principis in- 

maierom contribuit; quare voeem virtutis rejioiebai ^ terpreiatur. 



Chacon. Vid. Epiph., Philastr.^ Augusi. 

*» Valentiniani.,,, PlatonicoB sectatore, Ita Cod. 
Neajii, rccic. Terioll. : Ubi nunc Marcion Sioica^ 
studiosuif Ubi Valentinus Platonicce sectatorf 

® Apellitas, Ex codem. Yid^ Epiph. et Irense. 

** Sed haminem in phantasia apvaruisse, At Tcrtull . 
ita de Apelle : Christum neque in phantasmate di- 
cit fuisse, sicut Marcion, neque in substantia veri 
eorporis ut Evangelium docet, Bi in lib. de Carnc 
Christi, el in lib. de Resurr. separatim profiletur se 
disputare adversus Marcionem, qui veritatem car- 
Dis Christo tollebat, vanilatem phanlasmatis indu- 
M8 ; el coBtra Apcllem, qui solidum eorpus et 
oftrnem recipiebat, non lamen natam, sed de sideri- 
bos et substantiis superioribos tractam. Iiaquenegaba 



Cainani, Vid. not. iu Grat. 

« Angelici, Vid. Epiph., August. etTheod., ad 
Coioss. II. et concil. Laodic, cap. 35. 

*» Marcionistas,,. a quo duo prin^ip, Augustinum 
8e<iuitar. Nam Epiphanius tria principia ab his in- 
ducta refert. 

» Tatiani quiest Encratitm.lUi legend. ex Aug 

Epiph. et veteribus lib non. Encreatitm, Nam quam- 
?is Isid. carnium tantum meniinerit, eonstat eosvino 
earne ct nuptiis abslinuisse. 

j Catliari,.. viduas si nup, Verba Aug., in lib de 
Agon. Chr. cap. 31. 

*" Hermog*.' quosapost, improb, ExTeri, Praescr. 

' Manich,,4 qui vocatus est Makes. Al., Manis ; 
apodAug. Manin. 



dOi 



BTrMOLOOIARUM L1B. TIlL 



301 



3*; * Anthropmiorphit(;& dicli pro eo quod, simpli- || clum ; ipsamque Trlnilatem in ofiiciorum nominibus 



citate rustica , Deum habere humana membra (\\xm 
in dlTinis libris ftcHpta sunt, arbilrantur. "AvOpoicoc 
enim GrsBcc, Latinc hotno intcrpretatur, ifnorantes 
vocem bomidi) qui ail : Spirilus est Deus ; incorpo- 
reos est enim, faec membris distinguitur, nec eorpo- 
ris mole censetur. 

83. ^ Hierachita^ ab Hieracha auctore exorti : mo- 
nachos tantum recipiunt, conjugia respuunt^ regna 
cselorum parvulos habere non creduni. 

34. ° Novatiani a Ifovatiano Romae urbis presby- 
tero exorti) qui adversus Gofnelium cathedram sa- 
cerdotalem conatus invadere, heeresim instituit, no- 
lens apostatas suscipcre, et rebaptizan^ bafiiitaios. 

35. Montani ha^retici dicti^ quod tempore perse- 



non in personis accipiunt. Unde et Pntripamani vo- 
cantur, quia Patrem passum dicual. 

42. Sdbelliani ab edd^m Nbeto jmlKilasse dicun- 
tur, cujus discipulum perhibent fuisse Sdbelliumy et 
cujus nomine maxime innoluerunt; unde, et Sabel- 
liani vocati stiht. Hi iittdtn persbrtain Patris, et Filii, 
et Spiritus sailtti astruunt. 

43. Ariani ab Ario Alexandrino prcsbytero orti 
sunt, qui t^Ktemum 85T Patri Filium nOti agnos- 
ceDs,diversas in Trihitaite subslantias asseruit, cttnlra 
illqd quod ait Doiftinus : Ego et Pater unum sUmiis, 

44. Macedoniani a Macedonio Constdnlintlplitano 
episcopo dicti sunt, negantes Deum esse Spiritum 
sanctum. 



eutionis in mtm^t^u^ laiuerunt, qua occasiooe se aca- § 45. Apollinaristoi ab Apollinare vocati surit, di* 



tholicfe Bcclesiae corpore diviserunt. 

36. ^ Ebionitm ab Ebione dicti, sive a paupertate ; 
Ghristum enim, Sfttt per profectum solum, virum 
justum putant efTectum. Uhde competeiiter Ebioni- 
tas pro paupertate intelligehti» compellati sunt. ^ Hi 
semijudaei sunt, ' 6t ita tenent Etangelium,ut Legem 
camalitersetTeoti ' adversusquos Apostolus ad Oa- 
latas scribens invehitur. 

37. ** Photiniani a Photino Gallogr«ci8e SirtftlaB 
episeopo nunetipati, qui Ebionitarumhseresirft susci- 
tans, asseruit Ghristum a Maria per Joseph nuptiali 
eoittt fuisse conceptum. 

38. Aeridni ab AeriOy quodam nuncupati sdflt : 
hi ofTerre sacrificium pro defunctis sperftunt. 



centes Chrislum corpus tantummodo slne anima sus^ 
cepisse. 

46. ^ Antidicomaritds appellati sunt, prd eo quod 
Marise virginitati contradicunt, asserentes eam post 
Christum natum viro suo fuisse commistaol. 

47. Metangismonitasy ideo tale nomen abcepemnt, 
quisi ^o; Grsece vas didtur. Asserunt enlhi sic ess^ 
in Palre Filium, tanquam vas minus^ intra vas majus. 

i%,Patritiani a quodam Pairitio ttuhctipati stint, 
qui substantiam huhianx carnis a diabolo conditaih 
diciint. 

49; Co/t^^/tmni a qnddam Cdlutho ftominatl, quid!. 
cunt Deum non faccre mala, contra illud quod scrip- 
tiim est : Ego Dominus creans mala. 



99. ^ Mtiani ab JEtio sunl vocati, iidemque Euno- £ 50. Floriani a FloHno, qui e cotitrari(} dicmht 



mianiy^h Eunomio quodam dialectieo iStiidiscipuld, 
ex c^jtts nomine magisinnotuemnt,dissimilem Patri 
assereniesFilium; et Filio Spiritum sanctum. Dicitnt 
eliam* nullum impulari peccalum in fide manentium. 

40. i Origeniani ab Origene auctore exorti sunt, 
dicentes quod non possit Filius videre Patrem, nec 
Spiritus sanctns Filium. Animas quoque in mundi prid- 
cipio dicunt peecasse^ et, pro diversitate peccatomm, 
a coeiis usqne ad ierras diversa corpora , quasi vin- 
cuia, mernisse, eaque causa factum fuisse mundum. 

41. Noetiani a quodam Noeto vocati, qui dicebai 
Christum eumdem esse, et Patrem, et Spiritum san- 

* An^/tropofnorp/i. ExHier.,advers. errores Joann. 
Hierosolymitan. 



Deum creasse mala, contra id quodscripttim est: /^- 
cit Deus omnia bona. 

51. ^ Donaiistm a Donato quodam Afro nnncupati^ 
qdi de Numidia vefniens totam pene Africani sua per- 
suasione deccpit, asserens minorem Patre Filiuni, 61 
minorem Filio Spiritum sancturo, et rebaptizans C^- 
tholicGls. 

52. * Bonosiaci a Bonoso quodam episcopo exorti 
produntur, qui Christum 358 Filium Dei adopli- 
vum, non proprium asserunt. 

53. ° CircumceUiones dicti, eo quod agrestes sutrf; 
quos Cotopitas vocant, supradictae hseresis habente^ 

^ Photiniani Hieron., de Tir. Illust., el Niceph.,- 
lib. IX, cap. 31 ; mendose apud Damascenum Smif'- 



Hierachita:, Etiam Hilanus Hieracham auctorem ^nensis pro Sirmieii, legitur 



appeliat iib. vi de Trin. 

"^ NoTATiAin a NovATiANo. Ita legendum ex Hier. 
catalogo, non Novata, quamvis hic primus aucto^ 
sectse fuerit. Hos cum Catharis (de quibus pauld 
ante) non est necesse eosdem fuisse. Sed aliquid 
commune habuisse. 

^Ebionitce. Eusebius, lib. iii Hist., cap. 27, Ruf- 
finointerprete : Ebimwi solum esse hominemputant, 
et per profectum vit(p ac virtutis virum justum ef- 
''ectum. El paulo Y^i^U Unde competenterEmomTm 
pro PACPBRTATE intelUgentice appcllati sunt. Horum 
mcminit saepeHieronym., et Tcrtuij. in Pr8f3scripl. 

* Hi semijudeei. Ila appcllat Ebioncm ad Ga). iii 
Hieronjrm. 

' Et ita tenent Evang. Ex eodem, in Is. i. 

8 Advenusquos ad Gal. Ex Tertull. Praescripl. ita 

cseissima verbs irib. ex ioeie coiiiexial. 



^tiani..... dicunt nullum imputari peccatum 
in fide manentium. Quorum errorem revocavit Lu- 
thcrus. 

i Origeniani... usque ad filium. Ex Hteronymi 
Apolog. Rciiqua ex Aug., ix de Civit., cap. 23. 

^ Antidicomaritas. Qui et Antidicomarianito! ab 
Epiphanio et Augustino dicuntur. 

* Donatistoi... decepit. Verba Hier. in Catalogo. 

^ Bonosiaci. Hi apud Aug. non sunt, et fortasse 
ab aliquo huc inducti ; cojus rei magnum argamen-* 
tum, quod ante Circumcelliones leguntur, eosque k 
Donatisiis contra Isidori verba mentemque, separani. 
Nam Qircumcelliones Donatistas esse, ndn Bonosia- 
cos, manifestum est. Bonosiacos vero Pholinianls 
adiiumerai Innoc. I, in episi. ad Laurent. Senen. 

" CircumceUiones. Hi (ut ait Aug. in ps. LUXiQ 
Agonistrlos se nominabaui, quod pro Ghrtsto edm 



303 



S. ISIDORl HISPALENSIS EPISGOPI 



304 



doctrinam. Hi amore martyrii semetipsos perimunt, a rum arbitrium divinae gratiae anteponunt, dicentes 



ul violenter de hac yita discedentes martyres nomi- 
nentur. 

54. Priscillianistce a Priscilliano vocati, qui in 
Hispania ex errorc Gnosticorum ct Manichaeorum 
permistum dogma composuit. 

55. * Luciferiani a Lucifero Sardinise episcopo orti, 
qui episcopos catholicos qui, Gonslantii persecutione, 
perfidiae Arianorum consentientes erant,et postea cor- 
recti redire in caiholicam deiegerunt, damnantes sive 
quod crcdidcrant, sive quod se credidisse simuiave- 
rant, quos Ecclesia catbolica materno recepit sinu, 
tanquam Petrum postilctum negationis, hancilliMa- 
tris chantatem superbe accipientes, eosque recipere 
nolentes, ab Ecclesiae communioae recesserunt, et 



sufficere volunlatem ad implenda jussa divina. 

64. Nestoriani a Nestorio Constantinopolitano epi- 
scopo nuncupati, qui beatam virginem Mariam, non 
Dei, sed hominis tanlummodo asseruit Gcnitricem, 
ut aliam personam carnis, aliam faceret Deitaiis ; 
neque unum Cbristum in verbo Dei,et Carne crcdidit, 
sed separatim, atque sejunctim alterum Filium Dci, 
alterumhominis prsedicavit. 

65. Eutychiani dicti ab Eutyclie Constantinopoii- 
tano abbale, qui Christum post humanam assumptio- 
nem negavit exislere de duabus naturis, sed solam 
In ro divinam asscruit esse naturam. 

MtO 66,^ Acephalidicl\,id esiySine capiie; nullus 
enim eorum rcperitur auctor, a quo ezorti sint. Hi 



cum ipso Lucifero auctore suo, qui manc oricbatur, b trium Chalcedonensium capitulorum impugnatores 

J A. ^^ J — • /'l*i !.< »• • « « . 



eadere merucrunt. 

56. Jovinianistce a Joviniano^ quodam monacbo 
dicti, asserentrs 859 nuliam nuptiarum et virginum 
esse di&tantiam, nullumquc inter abstinentes et sim 
pliciter cpulantes essc discrimcn. 

hl. Elvidiani ab Elvidio nominati, qui dicunt post 
natum Christum, alios Mariam filios de viro Joseph 
pepcrisse. 

58. Patemiani sl Patemo quodam exordi; infe- 
riores corporis partcs a diabolo factas opinantur. 

59. Arahid nuncupati, eo quod in Arabia exorti 
tnnt, dicentes animam cum corpore mori, atque in 
"novissimo utrumque resurgere. 

60. Tertullianistce dicti a Tertulliano presbylero 



duarum in Chrislo substantiarum proprietatem ne- 
^ant, et unam in ejus persona naturam prsedicant. 

67. ^ Theodosiani ct Gaianitce appellati, a Theodo- 
sio et Gaiano, qui, temporibus Justiniani principis, 
in Alexandria populi perversi electione uno die sunt 
ordinati episcopi. Hi, errores Eutychetis ct Dioscori 

'sequentes, Chalcedonense concilium respuunt, ex dua- 
busunam in Christonaturamasserunt,quam Theodo- 
siani corruptam, Gaianitae incorruplam contendunt. 

68. *^ Agnoitce ct Tntheitx a Theodosianis exorti 
sunt, ex quibus Agnoitce ab ignorantia dicti,quiaper- 
versitati a qua exorli sunt, id adjiciunt, quod Cbristi 
diviniias ignoret futura quae sunt scripta de die et 
hora novissima, non recordantes Christi persoDam 



Africanae provinciae, civitatis Carthagincnsis, animam r iu Isaia loquentis: Dt^s judicii in corde meo. Tbithei 

• . i_ _ j _ !• • . • .• 1 • » « _ __ _ • fr* • •« i 



immorlalem esse, scd corporcam praeJicantes, ctani- 
mas hominum peccatorum post mortem in daemones 
Terti putantes. 

61 . Tessares Casdecatitce dicti, quod, quarta decima 
lona, Pascha cum Judaeis observandum contendunt» 
nam Tiaaapc; quatuor, ^cjm decem significat. 

62. ^ Nyctages a somno nuncupati, quod vigilias 
noctis respuanl, superstitionem esse dicentes jurate- 
merari divina, qui noctcm ad rcquiem tribuit. 

63. Pelagiani a Pelagio monacho cxorti : hi libe- 

demonio certarent. l^iyexe circumcelliones d\c{i^ qui 
circum celias vagarenlur, nulloque iii loco consisten- 
tes sedes quotidie mutareot. lo Ovet., Goth., Tarac. 
et Rom., CircHioneSy Eosdcm Aug. Montenscs, Pbi- 
lM.circuitores appellat. Sed pro Cotopita^^Coropitas^ 



TM vero vocati, quod sicut tres personas in Trinitate, 
ita quoque tres astruuut deos esse, contra illud, quod 
scripium est : Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus 
unus est, 

69. Sunt et aliae haereses sine auclore et sine no- 
minibui : ex quibus aliae triformem pulant Deum 
esse, ^ aliae Christi divinitatem passibilem dicunt, 
aliae Christi de Patre nalivitati initium temporis dant. 
IMl aliae ^ libcratione omnium apud inferos faclam 
Ghristi descensione credunt , aliae animam imaginem 

haec tria capitula Chalccdonensia appellet, cum sint 
in quinta synodo traclata; cur itcm eorumdem capi- 
tulorum D. Isidorus, aul dcbeat, ant non debcat dc- 
fcnsor videri, vidc Annot. Scgobricen. antistilis, al 
cap. 4 lib. dc Vir. Illustrib. 



Catropitce^ Catotopisci (Tot namgue aut pluribus p * Theodosiani et Gaianitm. Illi corrupticolce, hi 



modis hoc nomen in libris vet. le^itur), Catoptas A. 
▲ug. probabatur. Illorum enim fuit, non lanlum se 
jpsos vario gencremortis intcrimere, seJ aliis quoque 
m desertis locis insidiari, ut quos posscnt iu eumdem 
furorem iocitarent, sibi, ut mortem afferrenl . Id ni 
6ffecissent, ipsi in illos saeviebant, necatosque pro 
martyribus colebaDt. Biothanati dicuntur a Piiilastro. 

* Luciferiani. Prima vcrba Aug. sunt in lib. de 
Hseresibus, reliqua ex lib. de Agon. Ctir , cap. 30. 
Sed voces ,illae auctore suoy quae August. non sunt, 
rejici potcrant. Fuitautem Luciter Caralilan. episc, 
Cardlis vero Sardiniae urbs nobilis. Hujus siat adhuc 
llbcr. Yid. Hieron., lib. de Yir. Iliust., et Niceph., 
lib X, cap. 17. 

^ Nyctages. Sive Nystaqes^ vel Nystazontes a dor- 
mitando. Yid. lib. de Ofl., c. de noctur. Vig. 

* Aceph.., Mi trium Chalcedon. capituhrum. Cur 



phantasiastce dicuniur in Brcviario Libcrali, quarum 
apeilationum rationes cxplicnt D. Thom. quodlib. 4. 
Vid. notat. in Gralian., ct Kvagr., et Anasthasium 
Bibliothecarium, quorum dicla sumpla sunt ex Petri 
Theophanis iibro qui in Vaiican. asservatur. 

• Agnoitce ct Tritheitw. Grcg., lib. Rogist. viii, 
epist. 35 et 42, et Niccph., lib. xviii, cap. 49, qui 
Agnoitarum Thcmisiium sub Valente, Triiheitarura 
Joann. Philoponum sub Phoca, nobiles Pcripateti- 
cos duces cxtitisse refcrt. 

' AlicB Christi divinitatem. Quos Graeci 660ff«<Jx»Ta« 
vocant. 

ff Alioi liberationem omnium, Ita omnino lcgcndum 
cx tribus Codicibus Tolel.: Salm. et Rom., ct ex 
Aug. indice praefixo ad lib. de Haeresib. et opere ipso. 
Sic enim in indic. : Liberationem omnium apud infe- 
ros factam ChrisH desansiane credentes. lo opere 



305 



ETYMOLOGIABUM LIB. Ym. 



Dei ncgant, alise animas converti in daemones el in 
quaecunque animalia exislimani, sMm dc roundi slatu 
dissentiunty aiitB innumerabiles mundos opinantur, 
aiise aquam Deo coscternam faciunt, alise * nudis 
pedibus ambulant, aliae cum hominibus non mandu- 
rani. 

70. Hae sunt hserescs advcrsus catholicam fidcm 
exorta^, et ab aposlolis el sanclis Patribus, vel con- 
ciliis prsedamnatae : quae dum in se, multis erroribus 
divisae, invicem sibi dissentiunt, commnni tamen 
nomine adversus Ecclesiam Dei conspirant. Sed et 
quicunque aliter Scripturam sanctam inlelligit, quam 
sensns Spiritus saucti flagitat, a quo cooscripta est, 
licet de Ecclesia non recesserit, tamen hsereticus ap- 
pellari potest. 

CAPUT VI. 
De philosophis gentium. 

1. P/it7o«op/i{ Graeca appellatione vocantur,qui La- 
tine amator^5 sapientice in.crprctanlur. Est enim phi- 
losophus qui divinarum et humanarum rerum scien- 
tiam habet, et omnem bcne vivendi tramitem tenet. 

2. ^ Nomen philosophorum primum a Pythagora 
fertnr exortnm. Nam dum antea Graeci veteres $g- 
phistas, id est, sapientes, aut doctores sapientice 
semetipsos jactantius nomioarent, iste interrogatus, 
quid profiteretur ? verecundo nomine philosophum^ 
id est, afnatorem sapientice se essc respondit, quo- 
niaro sapientem profiteri arrogantissimum videbatur* 

3. Ita deinceps posteris placuit ut quantalibet de 
rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque, 
vel sibi, vel aliis videretur excellere, non nisi philo- 
sophus vocaretur. • lidem autem philosophi tripUce 
genere dividuotur : nam aut physici suot, aut ethici^ 
aut logici. 

4. Physici dicti, quia de naturis tractant. Natura 
quippe ftSm; Graece vocatur. 

3619 5. Ethici, quia de moribus disputant. Mos 
enim Tfioi apud Graecos appellatur. 

6. Logici autcm quia in naturis et moribus ratio- 
nem adjungunt. Ratio enim Graece Xoyo; dicitur. Di- 
visi sunt autem et hi in haeresibus suis, <^ habcotes 
quidam nomina ex auctoribus, ut Platonici, Epicu- 
rei^ Pythagorici ; alii a locis convenliculorum, et 
stationum suarum, ut Peripathetici, Stoici^ Acade- 
mici, 

vero : Alia, descendente adinferos Christo,credidisse 
increduloi, et omnes inde existimat liberatos, 

* Alias nudis pedibus. Non quod id nefas sit, sed 
quia ipsi nefas aliter ambularc putent. 

Cap. VI. — *> Namen philosoph. Ex Aug., viii de 
Civit., cap. 2; et Cic, Tuscul. v. 

« lutem autem vhiL tripL Aug., ibid. 

^ Habentes quiaam nomina... Agadeiiici. Verba 
Tertull. in Apologet. 

• Quam Pascilenstoan. Ita veteres libri ; Pisianac^ 
tion, Impressi. Etquidem utroque modo conslat eam 
porticum appellatam. Laert. in Zenon. : *Avaxipi.irnov 

al iv tfi irouctXf) oioa, Tn xat irEioiocvaxTtia» xaXouaivY), 
<bcb ^l Tjj; 'Ypa^^c t^{ IIoXiyv6tou icotxCXy), etc. Nisi 
isXimonaamu^^ ex Plut., in Cimone, niavis, ctyus 
verba sunt : Ka\ ^i^ tout6 ^ aaiv Iv nXvioiavaucTei^» t6tc 
xaXou)«ivTi, icotxCXn il fy oro^, etc. 



A 7. Platonici ^Platone philosopho dicti. Hianlnia» 
rum crcatorem csse Deum, corporum angelos asse- 
runt, post multos annorum circulos in diversa cor- 
pora redire animas dicunt. 

8. Stoici a loco dicti. Porlicus cnim fuit Athenis,- 
" quam PisianactiatneiPoscilenstoam appellabant, Ib 
qua picta erant gesta sapientium atque virorum for* 
tium histori^. In Iiac porlicu sapientes philosopha- 
banlur,ex qua et Stoici dicti sunl. Gra*ce enim por- 
ticus aTo3i dicitur. Hanc sectam primus Zeno instituit. 

9.Hi negantsine virtute effici quemquam heatQm. 
Omne peccatum uniforme csse asserunt , dicentes : 
Sic ille nocens erit qui paleas furatus fuerit quam 
qui aurum; qutmergum occiderit quam qui equum ; 
non enim animal crimen, sed animus fadt, 
B 10. Hi eliam animam cum corpore perire dicunt. 
Amant quoque viriutem contineniiae, affectant glo- 
riam aetemam , cum se fateantur non esse aeternos. 

11. Academid appellati a villa Platonis Academia 
Athenarum , ubidem Plato docebat. Hi oronia in- 
certa opinantiir ; sed sicut fatendum est multa in- 
certa et oculta esse quse voluit Deus excedere intel- 
ligentiam hominis, sic tamen plurima esse quae pos- 
sint et scnsibus capi, et rationi comprehendi. 

12 Hanc sectam ' Arccsilaus Cyrenaicus philoso- 
phus repcrit ; 868 ^ cujus sectator fuit Deniocritus, 
qui dixit tanquam in puteo alto, ita ut fuudus nuUus 
sit, ita in occulto jacere veritatem. 

13. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod 
Aristoleles auctor eorum deambulans disputare soli- 

A tus csset. Hi dicunt quamdam particulam animae 
essc aeternam, de reliquo magaa ex parte mor- 
talem. 

14. Cynid ab immunditia impudenliae nuncupati. 
Conlra humanam enim vcrecundiam in propatulo 
coire cum conjugibuseismoserat: censenteslicitttm 
honestumque esse palam cum uxore concumbere» 
quia conjugium justum cst, publice id praedicanlM 
agendum, ut canes in vicis, vel plateis. Unde et a 
canibus^ quarum vitam imitabantur, ctiam vocabulum 
nomenque Iraxerunt. 

15. Epicurei dicti ab £ptcuro, quodam philosopho 
amatore vanitatis, non sapientiae, quem etiam ipai 
philosophi porcum nominaverunt, ^ quia se volatans* 
in coeno carnali, voluptatem corporis summum bo- 

D ' Arcesilaus Cyrenaicus. Vei quod voloptati dcdi- 
tus, vel quod Cryenen navi^arit, ibique Demetrium 
adolescentem perdite adamarit. Nam constat Pryta- 
neum fuisse. Vid. Laert. 

« Cujus sectatorfuit Democritus Non Arcesilai, 
quf^m constat Democritolongeposteriorem fuis8e,8ed 
seclae,velopinionis.ErgOTbFUiT, fuerat ioterpreiare. 

^ Cynici ab immumitia impudentiasJmpudenH, 
Antoii. Auguslinus. 

* Quia se volutans. Aug. in Pe. lxxiii. In excusis 
Vcncliis, anno 1493: Etfortequi dicit laiK iiORTims 
FUfiRO,NiHiL ERO, ct Uttcras didicit , et ab Epicuro 
dididt , hoc nescio quo deliro philosopho, vel po- 
tius amatore vanitatis, non sapientia^, quem tpsi 
etiam philosophiporcumnominaveruntj quiavolup' 
tatem corporis summum bonum dixiL Horatius : 
Cum ridere volens Epicuri de grege porcum. 



m 



S. ISmORI HlgPALENSIS BHS^SOPI 



wam asseniit, qai etiam dixit nulla providentia di- k 
vina instriictam esse aut regi mandum. 

16. Sed originem rcrum atomis, id estjnsecabilibus 
ac solidis corporibus assignavit , quorum fortuitia 
concnrsionibus universa nascantur et nata sint. As- 
semit autem Deum nihil agnre, omnia constare cor- 
poribus, animam nihil aliud esse quam corpus. Unde 
el dixit : Non ero postea quam mortuus fuero, 

i7. Gymno$ophist(g nudi per opacas IndijR solitu- 
diBes perhibenturphi]080phari,adhibentes lantum gcni- 
talibus tcrmina ; * gymnasium cnim eo dictum est, 
quod juvenes nudi exercentur in campo, ubi pudenda 
Mla tantvm operiunl, hi et a generandose cohibent. 

18. Theologi autem idem sunt , qui ot Physici : 
dicti autem Theologi , quoniam in scriptis suis de 
Deo dixerunt ; quorum varia constat opinio , quid m 
DouB essct, dum qucererent. Quidam enim corporeo 
sansu hunc mundum visibilem ex quatuor elementis 
Denm essc dixerunt, S04 ut Dionysius Stoicus. Alii 
voro spirilualiter intellexerunt mentem csseDeum, ut 
Tbales MiiesiuH. 

19. Quidam animum in omnibus commeantem, et 
^ lueidum, ul Pythagoras. Quidam Deum sine tem- 
pore incommutabilem, ut Plato. Quidam mentcm so- 
lutam, ut Gicero. Quidam , ct spiritum, et mentem 
ut Maro. ® Inventum enim solummodo Deum non, 
Qt invenenint, exposuerunt, quia evanuerunt in co- 
l^itationibus suis ; dicentes enim se esse sapientes, 
stalti focti sunt. 

iO. Piatonici quidem Deum curatorem, etarbitrum, 
et Judicem asserunt. Epicurei otiosum et * inexercita- f 
tum. De mundo autem Piatonici affirmant incorpo- 
ralem, Spoici corporalem, Epicurusexatoinis, Pylha- 
goras ex numcris, Heraclilus ex igne. 

91. Unde et Yarro ignem mundi animum dicit, 
ppOinde quod in mundo ignis omnia gubemet, sicut 
animus in nobis. Quam vanissime : Qui cum est ^in' 
qait,M nobis, ipsisumus; cum exit^emorimur, Ergo 
et » igais cum de mundo per fulgura proficlscitur, 
mundus emoritur. 

22. Hi ' pbilosophorum errores ctiam apud Eccle- 
alam induxerunt haereses. Inde a?uvi;, et formffi,ne- 
eeio quee, inde apud Arium Trinitas nomiiis, et apud 
'Yalentiuum' Platonicus furor. 

SM^ 23. Inde Marcionis Dcus niclior de Iranquilli- 
U|te,a Stpicis enim vcnerat \ etut anima interire dioa- h 

• Gymnasium. Idem, inf., lib, viii, cap, 17. 

^ Commeantem et lucidum. Cic, i dc Nat. deor. 
Nam Pytlmgoras qui censuit Deumanimumesse per 
fMiuram rerum omnem in tentum et commeantemM 
Minutius in Ootavio; Pythagora: Deusestanimusper 
univenam naturam reruni commeans et intentus. 
LuoiDUii foriasse appellavit, quiaapud Giceronem non 
intentum, sed nitentem legerat. 

•Inventum enim solummodo, Terlull., in Apolo- 
fet. ; Inventum enim solnmmodo Deum non ut 
fnvBn9runt,disputaverunt.hii\,,exposuen*ni,Y\i\s., 
glarificaverunl, ^65« enim et gloria est et opinio. 

^Et inexercitatum. Tertull., inexercitum. 

• Ignis eum de mundQ, Id est. coslo, ul sup .lib. iii, 
eap. U3. 

' Bi philatophorum «rrortfs.. Omnia^usquead fincm, 



tur, Bpieums observalur; et ut c<irnis restitutio ne- 
getur, de una omnium pbilosophorum schola sumitur ; 
et ubi materia eum Deo sequatur, Zenonis disciplina 
est; et ubi quid de igneo Deo legilur, HeraoHtus in- 
tprvenli. Eadem materia apud haereticos et philoso- 
phos volutatur, iidem retractalus implicantur. 

CAPUT Yll. 

De poetis. 

1 . Poetffi unde sint dicti, sic ait TraBquillus : c Gum 
primum homines, exuta feritate, rationem vitse habere 
coepissent, seque ac Deos suos nosse, cultum modi- 
cum ae sermonem necessarium commenti sibi utrius- 
que magnificentiam ad religionem deorum auorum 
excogiiaverunt. 

2. Igitur, ut templa illis domibus pulchriora, et 
simulacra corporibus ampliora faciebant, itaeloquio, 
etiam quasi augustiore honorandos putaverunt, lau- 
desque eorum, et verbis illustrioribus, et jucundio- 
ribus numeris extulerunt. » Id genus, quia forma 
quadam efficilur, quie poesis dicilur, poema voclla- 
tum est, ejusque fictores poetw. 

MIS 3. fates a vi mentis appellatos, Yarro auetor 
est ; vel a viendis carminibus, id est, flectendis^ hoc 
est, modulandis ; et ftroinde poeta Latine vates olim, 
et seripta eorum vaticinia dicebantur, quod vi qua- 
dam et quasi vesania in seribendo commoverentur, 
vel quod modls verba eonnecterent; viereenm anli- 
quis pro vincire ponebant. Etiam per ftirorem divini 
eodem erant nomine, quia et ipsi quoque pleraque 
versibus efferebant. 

4. Lyrici poetse ^b toS XupcTv, id est a varietate 
carminum. Unde, et lyra dicta. 

5. Tragrt^t dicti, quod initio canentibus prsemium erat 
hircu8,qnem Graeci rpd^ov voeant. Unde et Horaiius : 

Carminc, qui tragico vilem certavit ob hircum. 
Jam dehinc sequentes tragiei multum honorem ad- 
epti sunt, excellentes in argumentis fabularum^adve- 
ritatis imaginem fictis. 

6. Comici appellati, sive a loeo, quia circum pa- 
gos agebaot, quos Gneci xwpMic vocant, sive a co- 
messatione. Solebant enim post cibum homines ad 
eos audiendos venire. Sed comici privatorum homi- 
num praedicant acta, Tragici vero res publicas, et 
rcgum bistorias ; item iragicorum argumenta ex re- 
buslucluosis suBt, conucorum ex rebua letis. 

cx TertuH. Prsescript. ex quo aliqua correximiis, non 
repugnantibus libris Ms. 

« Platonicus furor, Non discessimus a veteribus 
lib. quorum magnus hoc loco consensus. Chacon ita 
cx Teriull. : Inde/Eon. e. f. n. q. et trinitas hominis 
apud Valentinum^ Platonicus fuerat. Nos vofo no- 
minis retinuimus. Nam quamvis utrumqae in Va- 
ientinum cad^t, «juia tri^ hominum genera induxit, 
iwiupAiTtxbv , i^ruytxov, xxt oupxtxbv, ut est in lib. con- 
tra Valcntinianos, tamen si Arium cum Yalentino 
copulavit Isidorus, ifioncm primum trinominm fuisse 
susnicemur. Itii namqtie eod. in libro Prasscript. : 
Sea el cum genealogias indeterminatas nominat, 
Valentinus agnoscitur, apud quem Mon ille nescio 
quiy novi et tUm unius nominUy ^en^at e sua cha- 
ritate sensum et veritaiem, ele. 



8M 



ETYMOLOGURUM LIB. Vni. 



Std 



7. " Duo sunt aulem gcn^ra comicoram, id est, 
vetereset novi.SGT Vetere9,q\i\ etjocoridiculares 
exstitcmnt, utPlautus, Actius, Terentius. iVot;f, qui et 
Satyrici a quibus generaliter vitia carpuniur, ut Flac* 
cus, Persius, Juvenalis, et alii ; bi enim universomm 
delioia corripiunt ; nec vetabatur eis pessimum quem- 
qne desctibere, nec cujiislibel peccata moresque re- 
prehendere. Undeet nudi pinguntur, eo quod pereos 
vitia singula denudentur. 

8. ^ Satyrici autem dicti, sivc quod pleni sint 
omiii facundia, sive a saturitate, ct copia, de pluri- 
bus enim simul rebus loquuntur ; seu ab illa lance 
quse referta diversis fragum vel pomorum gcneribut 
ad templa geotilium solebatdeferri, aut a Satijris no- 
men tractum, qui inulta habent ca quae per vinolen- 
tiam dicuntur. 

9. « Quidam autem poe(88 theoloffi dioti sunt, quo- 
niam de diis carmina faciebant. 

10. * Officium auiem poeta? in eo ost, ut oa quas 
vere gesia sunt in alias specirs obliquls fignraiionl- 
bus cum dccore aliquo conversa transducat. • Unde 
ot Lucanusideo innumero poetarum non ponitur, quia 
vidctur historiam composuisse, non poema. 

H . ' Apud poetas aulem ires characicres sunt dicen- 
di : unus in quo tantum poeta ioquitur, ut est in libris 
Yirgilii Gcorgicorum. Alius dramaticus, in quo nus- 
quam poeta loquitur, ut est in comopdiis et tragoe- 
diis. Tertius mistus, ut est in iEneide. Nam poeta 
illic et introdncta; personse loquuntur. 

CAPUT VIIL 
De sibyllis, 

i. SibyUce generalitcr dicunlur omnes femiofe va- 
tes lingua Gra^ca. Nam ' Sib; iEoIico sermone DeuSj 
pcuXV Gr»ecimen/mnuncupant, SBSquasi Dei men- 
tem. Proinde igitur, quiadivinam voIuntat<»m homini- 
bui inlerpretari solebant, Sibylla: nominala^ sunt. 

2. Sicut enim omnis vir prophctans, vel vates dici- 
lur. vcl propheta ita omnis femina prophetans Sibylla 
vocatur. Quod nomen ex officio, non ei proprietate 
vocabuli est. 

3. Decem autem Sybillae a doctissimis auctoribus 

Cap. WL—* Duo sunt autefn genera comicor, Suc- 
ccssisse poeias salyricos iu locim vcljris comojdiae, 
cujus Hcentia iege compressa sit, notum ex Horatio ; 
sed aut hos novos comicos, aut Plautum et Terentium 
vetcres dictos,aut Attium. vcl Actium comicum fuisse, 
quis credal?Neque mihi aubium quin aut haecaliena, 
aut vaJde depravata sint. 

^ Satyrici autem dict. Vid. quse sub., lib. v, de 
Leg. Salyr. 

*" Quidam a^tempoeta^, Aug., lib. xviii deCivlt., 
cap. 14. 

* Officium autempoetas. Verba Lact., lib. i, c. il. 

• Unde et Lucan. E Serv., iEn. v, ad vcrs. Matre 
dea monstr. viam. 

' Apudpoetas. Ex eodem, Eelog. iii. 
Cap. VIIL— » 2ios. Ex Lact., lib. i, cap. 6, et Serv., 
iEo. III. 

*• Quoi ante Troj. E Solin., cap. 8. 

' Herophyla. Vel Heriphile. Sed magna omniuo in 
Sibyllar nominibus confusio. NamDemophilen., Amal- 
theam, Cumanamque easdem cum Herophila facit, ex 
Varrone, Lactantius. Vid. Suid. et Viu. ad lib. de 
Civit. 



H traduntur fuisse. Quarum prima de Persis fuit. Se- 
cunda Lybissa. Terlia Delphica in templo Delphioi 
Apollinis genita, ^ quae ante Trojana bella vatieioaia 
est, cujus plurimos versusoperisuoHomerugioseruiU 

4. Quarta Cimmeria in Italia. Quiota firythrea nov 
mine ' Heropbyla in Babylone orta, quae Grseeis Ilium 
petentibus vatieinata est perituram essa Trojam, a| 
Homerum mendacia scripturum. Diota autem Grf^ 
thram, quia in cadcm Insula ejus inventa suni oarr 
mina. J Sexta Samia, quse Phemonoa dicta est n 0amo 
Insula, unde fuit cognominata. 

5. Spptima rumana nomine Amalthaaa, que nOTflm 

libros atiulil Tarquinio Priseo, ^ in quibus erant ito 

creia Romana conscripta. Ipsa eatet Cumflsa, de qa% 

Virgilius : 

g Ultima CumaBi venit jam carminia eetas. 

* 3G9 Dicta autcm Cumana a civitate Cumis, qUB 

esi in Campania, cujus sepulchrum in Sicilia adhuc 

mauet. 

6. Octava Hellcsponiia in agro Trojano nata, quse 
scribilur Solonis, ct Cyri fuisse tcmporibus. Nona 
gria, qua^ vaticinata cst Ancyrse. Dccima Tyburtina 
Phynominc Albunea. 

7. Quarum omnium carmina efferuntur, in quibus 
dcDeo elde Christo, etgentibus multa scripsisse ma- 
nifebtissimc couiprobantur, celebrior autem inter 
ca^leras ac nobilior Erythrffia perhibetur. 

CAPUT K. 
De magis. 

1. Magorum ^ primus Zoroastesrex Baetrianomnti 
^ quem Ninus rcx Assyriorum prselio intcrfeeil, de ^ 
^ quo Aristoteles scribit quod vicies centun) millia ver- 

suum ab ipso condita indiciis voluminum ejus dccla. 

rentur. 

2. Hanc artcm multa post ssecuU Democritus am- 

pliavit, quando ct Hyppocrates modicinsB disciplio^ 

eftloruit. Apud Assyrios autem magic^ artes copios» 

suut, testantc Lucano : 

,.„quis noscerc Sbra 
Fata queat, quis prodat avea, quis fulgura coeli 
Servet ct Assyria scrutetur sidera cura. 

3. Itaque haec vanitas magicaram arlium°ex tradi- 

J Samia qu(E Phemonoe. Samia a Suida, ex Era- 
toslhene, Phyto vocatur. Phf»monoo vero Delphica 
fuissc videlur. Pausan.. in Phocaic, de Delphiod 
oraculo. MeYCaTT) os napdc icXc(vTttV t{( 4>i^ov6nv Bcts 'ort 
tt( np6;jLavTt; y^voito 4} 4>ti(4.ov6Ti xou Oiod, iipc6Ty) tb lEi- 
11 U.ET0OV T^ai. Et Strdb. lib. ix : npMTVjv Bl ^piov^v 
^avt Y^viaOai 7:u0(xv. Lucamus quoque Phemonoen Dti- 
phis tucit Appio responsa dantem. 

^ In quibus erant decreta. BServ., Mi\. vi ad vera. 
Uio eyo namque tuas sortes. Sed retnedia, non decreta^ 
apud Serv. Secreta volebat Chacon. 

Cap.IX. — * Afa^or;;mni^5. August.de Givit.,cap.i4. 

"^ De quo arist. Bx Plin., lib. xxx, oap. 1. Sed 
Pliuius Hermippum, non Aristotelem, citare videtar. 
Lapsus in eo qnod Plinii verba de Aristotele non 
praecedoniibus (ut debuit,) sed subsequentibua, at- 
texuit Isidorus. 

" Ex traditione angelorum malorum Bi Lact., lib. 
II, cap. 16. EtTertulI., in Apolog. : Eadem officia de- 
pendunt, et qui astrologos, et autpiees, et augures^ 
et magos de Ccesarum capite consultani, guasartsi^ 
ut ab angelis deurtoribus proditas, $t a Deo tnter- 
dictas, ne eausU quid^m $uis adkiieni Cl^riitianu 



Sii 



S. ISIDORI HISPALEa^SIS EPISGOPr 



m 



tiooe angelorum malorom in toto terrarum orbe 
plurimis sseculis valuit, pcr quamdam scientiam fu- 
turorum, et infemorum evocationes. Eorum inveuta 
sout aruspicia, auguraiiones, et ipsa qu<c dicuntur 
oracula, et necromantia. 

4. Nec mirum de magorum prsestigiis, quorum in 
tvntum prodiere maleficiorum artes, ut etiam Moysi 
simillimis signis resislerent, vertentes virgas in dra- 
cones, aquas insanguinem. 

S70 5. * Fertur et qusedam maga famosissima 
Girce, quse socios Ulyssis muiavit in bestias. Legitur 
et de sacriGcio, quod Arcades deo suo Lycaeo immo- 
labant, ex quo quicumque sumerent, in bestiarum 
formas convertebantur. 

6. Hinc apparet^ non esse in totum dubium quod 

^ nobilis ille poeta scripsit de quadam femina quae 

magicis artibus excellebat : 

Haec se carminibus promitlit solvere mentes, 
Quas vciit, ast aliis duras immittere curas ; 
Sistere aquam fluviis, et verlere sidera retro ; 
Nocturnosque ciet manes» mugire videbis 
Sub pedibus terr8m,etdescenderemontilHisornos. 

7. Quid plura, si <^ credere fas est, de Pyihonissa, 
ut prophetse Samuelis animam de inferni abditis evo- 
carct, et vivorum pr^sentaret conspectibus^ si tamen 

nimam prophetffi fuisse credamus, et non aliquam 
phantasmaticam illusionem Satanse fallacia factam ? 

8. ^ Prudentius quoque de Mercurio sic ait : 
Traditur exstinctas, sumptae moderamine virga?, 
In lucem revocasseanimas... 

Ast alias damnasse neci... 
Et post paululum adjecit : 

Murmure nam magico tenues excire figuras, 
Atque sepulcrales scite incantare favillas. 
Yita itidem spoliare alios ars noxia novit. 

9. • Magi sunt qui vulgo malefici ob facinorum 
magnitudinem nuncupantur. Hi et elementa coucu- 
tiunt, turbant mentes hominum, ac sine ullo vcneni 
baustu violentia tantum carminis interimuot. 

10. Unde et Lucanus : 

Mens hausti nulla sanie polluta veneni 
' Incantata perit. 

Dsemonibus enim accitis, ^ audent ventllare, ut 

quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi 

* Fertur et quasd^.wconverteh. Ex Augustin. , xvui 
de Civit., cap. J7. 

^ Nobilis ille poeta, Ejusdem. 

* Si credere fas est. Problema a nostris theologis 
mullum vexatum. Yid. Hieron., Is. yii; Cyrili., 
lib. VI de Adorat. ; Aug., ad Simplician. et D. Thom., 
non uno in loco. 

^ Prudentius quoque. Lib. contra Svmmach. 

* Magi sunt, qui vulgo malef. Yerba Hieronymi, 
Daniel ii. Eadem Augustin., xxi de Civit., cap. 9, et 
Lact., lib. II, cap. 17. 

' Incantata perit, -^ Excaniata apud Lucnn. 
Horatius quoque : 

Quse sidera excantaia voce Thessala, Lunamque 
Coelo deripit. 

' Audent ventilare. Etiam Quintilianus prsestigia- 
lores ventilatores vocat. 
*» Bi etiam sang.... mortuorum. Ex Hieron., Dan. 

* Ad quos suscitand. E Serv., iEn. vi, ad vers. 
Frceterea jacet exan, 

Estenimhydrom.EiiAng. vu deCivit.,cap.ultim. 
^ Etiam inferos perhib. sciscit. Ex.eodem. 



m ^ etiam sanguioe utuntur, ct victimis, et ssepe con- 
tingunt, corpora mortuorum. 

S71 11. Necromantii sunt, quorum prsecantationi- 
bus videntur resuscitati mortui divinare, et ad interro- 
gata respondere. N8xp6( cnim Griece mortuus, (iavrs(a 
divinatio nuncupatur, ^ ad quos sciscitandoscadaveri 
sanguis adjicitur ; nam amare daemones sanguincm 
dicunt; ideoque, quoties necromanlia fit, cruor aqua 
miscetur, ut colore sanguinis facilius provoccntur. 

12. Hydromantii ab aqua dicli.^ Est enim hydro- 
mantia in aquae inspectione umbras dsemonom evo- 
care, et imagines vel ludificationeseorum videre, ibi- 
queab eis aliqua audire, ubi adhibito sanguine ^ etiam 
inferos perhibentur sciscitari. 

13.Quod genusdivinationisa* Pcrsisdicitnrallaium. 
B Varrodicit divinationis quatuor esse gencra, terrant, 
aquam,aerem,ignem.Hincgeomantiam,hydromantiatn, 
aeromantiam, pyromantiam. 

14. Divini dicli, quasi Deo pleni ; diviniiate enim 
te plenos assimilant, et astutia quadam fraudulenta 
hominibus futura conjectant. 

Duo sunt auiem gencra divinationis, ars et furor. 

15. ° Incantatores dicti sunt qui artem verbis per- 
agunt. 

i^.ArioU vocati,propterqQod circaarasidolorum ne- 
farias preces emittunt, STI^ et funesta sacrificia offe- 
runt, iisque celebritatibus daemonum responsa acci- 
piunt. 

17. ° Aruspices nuncupati, quasi horanim inspec- 
tores (dies cnim, ct horas in agendis negotiis operi- 

r busque custodiunt, et quid per singula tempora ob- 
servare debeat homo intendunt). Hi etiam exta pecu- 
dum inspiciunt, ct ex eis futura praedicunt. 

18. Augures sunt qui volatus avium et voces in- 
tcnduDt, aliaque signa rcrum vel observationes im- 
provisas hominibus occurrentes ; iidem et auspices. 
^ Nam auspicia sunt, quae iter facientcs observant. 

19. Dicta suntautem auspicia ; quasi aviumaspicia ; 
et auguria, quasi avium garria, hoc est, avium 
voces et linguae, Item p augurium, quasi avigerium^ 
quod aves gcrunt. 

20. Duo sunt autem genera auspiciorum : nnum 

^ A Persis allatum. Varro dicit divinationis, eic. 
Sccuti sumus Augustinum, non vcteres libros, quo- 
rum baec scriptura : A Persis fertur allatum: Varro 
U dicit divinationis, cic. Illud enim ex Augusiinocon- 
stat, hoc dc Yarronc non audemus affimiare. Forma 
autem per infinita verba ioquendi frequens Isidoro, 
ut antea annotavimus. 

'^ Incantatores. Ex Hieron., Dan. ii 

" Aruspices. Donat. in Phorm. : Aruspices haru' 
garum inspectores/idesi, hosiiar.Ergo verba illa, 
Dies enim et horas intendunt^ e margine ascita credi- 
mus. Cum Isidorusscripsisset: i4ru5picej harugarum 
(vel haruigarum, ex Fcj^to) inspectores. Hi exta ins- 
pic., etc. 

® Nam auspicia sunt^ quce inter facientes observ. 
Horat. : 

....cui si vitiosa Ubido 
Fecerit auspicium, cras ferramenla Theanum 
Toiletis fabri.... 
Sed exemplor. plena sunt omnia. 

p AuGURiuii q. AviGBRiUM. Scrv., JEn. v. 



318 



ETTMOLOGIARUM UB. YIII. 



814 



ad oculos, alternm ad aures pcrtinens. Ad oculos, a subito huDC ex glebis exsiluisse, el aruspiciQam di- 

• |. _, !_».._ _ J _ _ _ . _ • ^" . !• . • . f\. !•» «^ • 



scilicel, volatus; ad aurcs, vox aviuni. 

21. ^ Pythofies a Pythio Apolline dicti, quod is 
auctor fucril divinandi. 

22. Astrologi dicli, co quod in as tris augurantur. 

23. ^ Genethliaci appellati propter natalium consi" 
derationes dierum. Gcncses eaim hominum perduo- 
decim coeli signa describunt, siderumque cursu na- 
scentinm mores, actus et ventus prsedic tc conantur, 
id est, quis quali signo fuerit natus, aut quem effec- 
tum habeat viise, qui nascitur. 

24. Hi suDt qui vulgo ma//u'mattctvocaQtur; cujus 
superstitionis genus STS constellationes Latini vo- 
caut, id est, notationes siderum, quomodo se habeant 
cum quisque nascilur. 



ctassc, qua die et moriuus est. Quos libros Romani 
ex Etnisca lingua in propriam mutaverunt. 

CAPUT X. 

De paganis. 

1. Pagani i cx pagis Atheniensium dicti ubi exorti 
sunt. Ibi enim in locis agrestibus ST5 et pagis gen- 
tiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio voci- 
bulum pagani sorliti sunt. 

2. Gefitiles sunt qui sine lege suot, et nondum cre- 
diderunt. Dicti autem gentilest quia ita sunt ut fue- 
runigeniii^ id cst, sicut in carne descendcruntsub pee- 
cato, scilicet, idolis sevientes, et nccdum regcnerali. 

3.Proinde<7en///esprimiiusnuncupantur : ipsi dican- 
turGr8ecee//i;?/W /ETiixicienim cxGra^co in Latinnm 



25. Primum autcm ^ iidem stellarum interpretes n interpretantur.<7e;2^t7^5 lOvocenim Graece ^ensdicitur 

• ^ _ t M • i.i\_*l •* ■• W^ w^ a w%. ^ ^ % ««« • j • 



magi nuQCupabaotur, sicut de his legitur qui in Evan- 
gelio natum Ghristum aununtiaverunt; postea hoc 
nomine soli mathematici, 

26 ^ Cujus artis scieniia usque ad Evangelium fuit 
concesfia, ut Christo edito nemo exinde nativilaiem 
alicuJQs de ca4o inierprelarelur. 

27. Horoscopi dicti, quod horas naiiviiatis homi- 
num speculanlur dissimili, ct diverso fato. 

28. SoHilegi sunt qui sub nomine fictae religionis 
per quasdam, quas ranctorum sortes vocant, divina- 
tionis scieniiam protitentur, aut quarumcumque scri- 
pturarum inspectione futura promittunt. 

29. « Salisatores vocati sunt, quia dum cis mem- 



4. Post fidem autem non debcnt vocari gentes^ sive 
geniiles, hi quiex gentibuscrcdunt; sicut postfideni 
dici jamnon fiotcst Judaeus, teslante Paulo apostolo, 
ct dicento jam Chrislianis : Quoniam cum gentes es» 
sctis, hoc est, infidetcs. 

5. Apostatie dicuntur qui, post baptlsmum Christi 
suscepium ad idolorum, cnlium et sacriticiorum con- 
taminationes revertuntur. Estantem nomen Grsecum. 

CAPUT XI. 

De diis gentium. 

1 . Quos pagani deos asserunt, homines olim fuisso 

produntur, et pro uniuscu>usquc vila vel meritis, coli 

apud suos post mortem coeperunt, 3TO ut ^ apud 

jlgyptumlsis, apud Cretam Jovis, ^ apudMauros Juba, 



brorum qusecnnque partes salierint, aliquid sibi 

exinde prosperum seu triste significare praedicunt. p apud Latiuos Faunus, apud Romano s Quiriaus. 

30. f Ad haec omnia pcrlinent et ligalurae exsecra- ^ Kodftm nuoauft modo. anud Athenaa Min 
bilium remediorum quae ars medicorum condemnat, 
^ sive in pnecaQtationibus, siNC in characteribus, vel 
in quibuscuuque rebus suspendendis atque ligandis. 

374 31. In quibus omnibus ars daemonum est cx 
quajam pestifera societate hominum, et angelorum 
malorum exorta. Unde cuncta viianda sunt a Chri- 
stiano, et omni penitus exsecraiione repudianda at- 
que damnanda. 

32. /lu^una autem avium Phryges primi inveneruQt 

33. Prcestigium vero Mercurins primus dicitur in- 
venisse. Dictum autem prcestigium, quod praistingat 
aciem oculorum. 

34. Aruspicinas artem primus Etruscis tradidissc 



2. Eodem quoquc modo, apud Athenas Minerva, 
apud Samum Juno, apud Paphos Yenus, apud Lem- 
nos Vulcanus, apud Naxos Liber, apud Delphos 
Apollo; inquorumeliamlaudibus accesserunt poetse, 
et, compositis carminibus, in coelum eos sustulerunt. 

3. Nam quarumdam adinventiones artium cultnm 
pcperisse dicuntur, ut iEsculapio medicina, Vulcano 
fabrica. ™ Ab actibus autcm vocantur, ut Mercurius 
quod mercibus p'a?est; Liber a libertate. 

4. Fucrunt etiam et quidam viri fortes, aut urbium 
condilores, quibusmortuis, homines qui eos dilexe- 
runt " simulacra fmxerunt, ut haberent aliquod ex 
imaginum contemplatione soIatium,sed paulatim hunc 
errorcm, pcreuadcntibus daemonibus, ita in posteris 



dicitor ^ quidam Tages. Hic ex ^ oris aruspicinam n coQslat irrepsisse, ut quos illi pro sola uomiQis me- 



dictavit, et postea qoq apparuit. 
35. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico, 

' Pythones, Al., Pythonisse, 
^ Genethliaci. Aug. ii dc Doctr. Chr., cap. 21, ct 
Hier., Dan. ii. 
^ lidem stellar. interp. Ex Tertull., de Idololat. 

* Cujus artis scient. Ex codem. 

• Salisatores. AL, Salitores. Gloss., Salisatio, 
xoXji^. Exstat libellus Mclampodis ^Egyptii Tucpt ?:aX- 
(ft&v. Vid. Justin, Martyr., in Rcspons. ad Orthodox., 
interrog. 19. Male Coefius et vives Saliatores vocant. 

' Ad hcec omnia pertinent. Ex Augustin., ii de 
Doctr. Christ., cap. 20. 

» Sive in prascant., sive m char. Vid. D. Thom. 
in eont. Gent., cap. 105. 

^ Quidam Tages. Ex Cic, u, de Divin. Columel : 



moria honoravcruut successores deos existimarent, 

atque colerent. 

Hinc caput Arcadici nudum cute fertur aselli. 
Tyrrhenus tixissc Tagcs in limite ruris. 

* Ex oris. Forie, exaranSy vel ex arvis. 

Cap. X. — J Pagani dicti. Alhenas in pago^ divi- 
sas ostcndunt pngorum ipsor, nomina, Areopagus, 
Cronapagus ct alia. Sed melius Festus : Pagani ai^^* 
a Tagis, PAGi dici a fontibus, quod eadem aquaute- 
rentur, nam kol^hX Ungua Dorica fontbs. 

Cap. XL — ^ Apud MgypU Is. Ex Lact., i, cap, 15. 

* Apud Mauros Juba. Qui in captivitate ex Bar- 
baro doctissimus faclus scripsit historiam. Minutius 
Fel.. in Octav. Appian. et Plutarch. 

"» Abactibus. Serv. Mn.iy,Vidyers. SacraJoviStig. 
° Simulacra finx, Ex Lact. 



Si5 



S. ISmORI fllSPALffilSIS BPISCOPI 



8ie 



6. Simulacrorum U8U8 exortus est cum ex deside- g sum, angelica revelatione, hi corporum aereorum 
rio morluorum constituerentur imagines, yel efBgies, natura vigent. 



ianquam in eoelum receptis, pro quibus se in terris 
dsemones colendos supposuenint, et sibi sacrificari a 
deceplis, et pcrditis persuaserunt. 

6. Simulaora autem a simUitudine nuncupata, co 
quod manu artifieis ex lapide aliave materia eorum 
vultus imitantur in quorum honorem finguntur. firgo 
simulacra, vel pro eo, quod sunt «tmt/m, vel pro eo, 
quod simulata, atque eonficta, unde ct falsa sunt. 

7. 8TT Et notandum quod » Latinus sermo sit in 
Hebrfeis. Apud eos enim idoluii, sive simulacrum se- 
lem dicitur. Judsei dicunt, quod Ismael primus simu- 
lacrum luto fecerit. 

8. Gentiles autem primum ^ Prometheum simula- 



17. * Ante transgressionem quidem coelestia corpo- 
ra gerebant. Lapsi vero in aeream qualitatem conver- 
si sunt, nec aeris illius puriora spatia, sed ista oaligi- 
nosa tenere permissi sunt, qui eis quasi carcer est, 
usque ad tempus judicii. Hi sunt pnevaricatores an- 
geli, quorum princeps diabolus est. 

iS. i Diabolus Hebraice dicitur deorsum fluens, 
quia quietus in eoeli culmine stare contempsit, sed 
superbise pondere deorsum eorruens cecidit, Greoe 
vero DiABOLUS criminator vooatur, vel quod crimina 
in qusB ipse iniieit ad Deum referat, vel quia electo- 
rum inoocentiam criminibus fictis accuset; unde et in 
Apocalypsi voce angelica dicitur : Projectus est ac- 



era hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque m cusator fratrum nosfrorum, qui accusabat illos in 



aalam esse artem simulacra ot statuas fingendi. Un- 
de, et poetae ab eo homines primum facios esse eon- 
liDgunt figurate propter effigies. 

9. ApudGrseeos autem ^ Cecrops sub quoprimum 
in arce oliva orta est, et Atheniensium urbs * ex Mi- 
nervsB appellatione nomen soriita est. 

iO. Hic primus omnium Jovem appellavit, simula- 
era reporit, aras staluit, victimas immolavit, nequa- 
quam istius modi rebus iu Grsecia unquam visis. 

ii. InoLOLATaiA idolorum servitus, sive cultura 
interpretatur. Nam Xclt^zU Gra»ce, Latine servitus di- 
ottur, * quaq quantum ad veram religionem attinet, 
non nisi uni et soli Deo debetur. 

i2. Hano sicut impia superbia, sive hominum, sive 



conspectu Dei nostri die^ ac nocte. 

i9. Satanas in Latinum sonat adversarius, sive 
transgressor; 3T© ipse enim est adversarius, qui 
est veritatis inimicus, ot seraper sanctorum virtuUbus 
contraire nititur; ipse et transgressor, quia prffivari- 
cator effeclus in veritate qua condilus est non stetii ; 
idem, et tentator, quia tentandam justorum innocen- 
tiam poslulat, sicut in Job scribitur. 
• 20. Antichristus appellalur, quia contra Christum 
venturus est. Non quomodo quiflam simplices intelli- 
gunt, Antichristum ideo dictum, quod ante Christum 
ve)iturus sit, id est, post eum veniat Ghristus; non sic, 
sed Antichristus Gnece dicitur, quod est Latme eon- 
trarius Christo; ^t\ enim Graece in Latinum contra 



daemonum, sibi exhiberi, vel jubel, vel cupit, ita pia m signifieat. 



humilitas, vel hominum, vel angelorum sanctorum, 
sibi obiatam recusat, et cui debetur ostendit. 

i3. Idolum autem est simulacrum quod humana ef- 
flgie factum S7S et consecratum est,|juxta vocabuli 
iaterpretationem, ' sTBo? enim Graece formam sonal, 
ab eo per diminutiooem idolum deductum, fleque 
apud nos formulam facil. 

i4. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici 
exposcit. Inde idololatria oranis circaidolum famula- 
tus et servitus. Quidam vero Latini ignorantcsGraece 
imperite dicunt idolum ex dolo sumpsisae noraen, 
quod diabolus-creatursecultum divini nominis invexit. 

i5. ' Dcemonas a Graecis dict08,aiunt,quasi ^aijfjio- 
v«c, id est, peritos ac rerum sdos, Praesciuntenim fu- 
tara multa, undc et solent responsa aliqua dare. 

i6. ^lneslenim illis cogoitio rerum plusquam infir- 
mitati humanse, parlim subtiIiorisseususacumine,par 
tim experientia longissimse vitae, partim per Dei jus- 

* Latinus sermosit in Heb, Est ohTfzelem, imago, 
vel simulacrum, 

** Prometheus simuL Ex Lact., lib. ii, cap. 10. 

*■ Cecrops subquo. Integcr locus ex Euseb. Chroq. 

^ Ex MinervcB appelL Nam Minerva, AOtjvYi. 

^ Qu(e quantum ad relig, Alioquin in Xax^s((jc et 
XatpEiittv latior serviendi significalio. 

' eT8o« enim GrcecEx TertulI.,deIdol, 

' Dwmones, Ex Lact., u, cap. i4, et Serv., 
^n.iii. 

^ Inest enim illis cognit, Ex August., i\ de Gcn. 
ad litt., cap. i7. 

^ Ahte transg. Ex eodem lib. m, cap. iO. 



21. Christum enim se mfflitietur, dum venerit, et 
contra eum dimieabit, et adversabitur sacramentis 
Christi, ut veriiatis ejus Evangelium solvat. 

22. Nam et templum Hierosolymis reparare, et 
omnes veteris legis cseremonias restaurare tentabii; 
^ sed et ille Antichristus est qui negat esse Deum 
Christum, contrarius enim Chriito est; omnes enim 
qui exeunt de Ecclesia, et ab unilate fidei pnecidun- 
tur, et ipsi Antichristi sunt. 

23. Bel, idolum Babyloniura est, quod interpretatur 
vetus; fuit enim i»ic Belus pater Nini pjimus rcx 
Assyriorum, quem quidam Saturnum appellanti 
^ quod nomen cl apud Assyrios, el apud Afros postea 
cullura est, " unde et lingua Punica Bal dbus dicitur. 

H 8M^ Apud Assyrios aulem Bel vocatur, quadam sa- 
crorum suorum ratione, et Satumus, et SoL 

24. Beelphegor interpretalur simulacrum ignomi- 
niae ; idolum ^ enira fuit Moab, cognoraento Baal, super 

j DiaboL Hebrai, Kaxaffewv. Ex Hieronym., ad 
Ephes. VI. 

^ Scd et ille AntichrisL Ex Terlull. Praescript. 

* Quod nomen apud Assyr, E Sery., Mn, i, ad 
vers. Qua Belus, et omnes a Belo, 

^ Unde et ling, Pun, Kx Hieronym., in Ezecb. 
XXIII : Idolum Baal, sive Bel, et ut apertius dicam 
Bblis. Assyriorum religio est consecrata a Nino, 
Belis filio, in honorem patris, quem cum Saturno 
eumdem facit. Is, xlyi. 

" Idolum fuit Moabitar, Ex eodem Ul>. de lotis 
Hebr,, in vocu Fogor^ et Os. ix; et Serv., Georg, iv, 
ad vers. Hellespontidci serv. tut, P. 



B 



317 ETYMOLOGIARDM LIB. Vm. 

Tnonlem Phegor, quem LatiDi Priapum vocant, deiim 
hortonim. 

85. Fuit enim de Lampsaco civitate Hellesponti, 
de qua pulsus cst, et propter viriiis membri magnitu- 
dinem in numerum deornm suorumeum Graeci trans- 
tulerunt, et in numen sacraverunt hortorum, unde et 
dioitur prseesse hortis propter eorum fecunditatem. 

26. * Beelzebub idolum fuit Accaron, quod inter- 
preialur mr muscarum; Zbbub cnim musca vocatur. 
Spurcissimum igitur idolum ideo vir inusearum vo- 
calur, propter sordes idololalriaB, sive propler im- 
muridiliam. 

BeliaL.. 

27. ^ Behemoth ex Hebraea voce inLatinam linguam 
animal sonat, propter quod de excelsis ad lerrena ce- 
cidit, et pro merito suo ut animal brutum effcclus sit. 
Ipse est ct Leviathan, id est, serpensde aqui?,quia 
in hujus sfficuli mari volubili veraatur astutia. 

28. « LeviaihanwiiQmxniev^veMvLTadditamentum 
eorutn, quorum, scilicel, 891 nisi hominum, quibus 
in paradiso semel culpam prsevaricalionis inlulit, 
et hanc usque ad aetemam mortem quotidie persua- 
dendo adjicit, vel extendil. 

29« ^ Quasdam autem nomina deorum suorum genli- 
les pervanas fabulas qd rallones physicas conanturlra- 
ducere, eaque in causis elementorum composita esse 
iDterpretanlur, sed hoc a poelis ^o^um fictum esi, ut 
deos suosornarentaliquibusfiguris, quos perditosac 
decoris infamia plenos fuisse historiae confitentur \ 
omoino enim fingendi locus vacat, ubi veritas cessat. 

30. Safumus origo deorum, el tolius posteritalis a 
paganis designatur, « hunc Lalini a satu appellaium 
ferunt, quasi ad ipsum satio omnium pertineat rerum, 
vel a temporis longitudiqe, quod saturetur annis. 

31. ' Unde euin Graeci Kp6vo? nomen hab^re dicunt, 
quasi Xp^vo^, id esl, tempus, quod filios suos fertur 
devorasse, hoc est, apnos quos lempus produxerit 
in se revolvit, « vel eo quod semina unde oriuntur 
ilerum redeunt. 

32. HuQc Coeli palris abscidisse genitalia dicunt 
quia nihil ip co&io de seminibus nascilur. Falcem te- 
nel, inquiunt. propter agriculluram significandam, 
vel propler annos ct tempora quod in se redeant, 
vel propter sapienliam quod intus acuta sit. 

33. In aliqujbus aulem civitatibus Saturno liberos 
suos geniiles immolabaot, quod Saturnum poette li- 
beros suos devorasae solilum tradiderunt. 



m 9w 34. Jovts fertur a juvando dietus, et Jupiter 
q\i^%ijuvanspater^ hocest, omnibus prsestans. Hunc 
et privalo litulo Jovem optimum dixerunl, dum fuis- 
set iocostus in suis, impudicus in extraneis. 

35. Quemmodotaurumfingunl propterEuropaerap. 
lum, fuit enim in navi cujus insigne eral taurus ; ^ 
modo Danaes per imbr^em aureum appetiisse concubi- 
lum, ubi intelligitur pudicitiam mulieris ab auro fui»- 
se corruptam ; modo in similitudinem aquilse, prop- 
ter quod puerum adstuprumrapuerii; modo scrpen- 
tem, quia reptaverit, et cygnum, quia cantaverit. 

36. Ei ideo non figurae islse snnt, sed plane de ve- 
ritate scelera, unde turpe eral tales dcos credi, qua- 
les homines esse non debeanl. 

37. * Janum dlcunt, quasi mundi, vel coeli, vel 
metismm januam : duas Jani facies faciunt, propter 
Orientem et OcciJentem. Gum vero faciunt eum qua- 
drifrontem, et Janumgcminum appellant, adquatuor 
mundi partes hoc referunt, vel ad quatuor elementa, 
sive tempora. Sed dum hoc fingunt, monslrum non 
deum faciunt. 

38. i Neptunum aquas mundi prsedicant, et dictus 
ab eis Neptunus, quasi nube tonans. 

39. Vulcanum volunt igncm.et'^ diclus Vuleanus 
quasi volans candor, vel quasi volicanuSj quod per 
aerem volet, ignis enim de nubibus nascitur. 

40. * Unde etiam Homerus dicit eum praecipitatum 
de aerein terras, 8113 quod omne fulmen de aere ca- 
dit. "» Idcircoaulem Vulcanus de femore Junonis fin- 
gitur natus, quod fulmina de imo aere nascunlur. 

41. Claudus autem dicitur Vulcanus, quia per natu- 
ram nunqu&m estrcctus ignis,"sedquasi claudus ejus- 
modi speciemmotumque habet. Ideo autem in fabrorum 
fornace cumdcm Vulcanum auctorem dicunt,quia sine 
ignc nullum melalli genus fundi extendique potcst. 

42. <» Pluton Graece, Laline Diespiter^ p vel Ditis 
pater ^ quem alii Orcum vocant, quasi receptoreni 
mortium. Unde ct orca nuncupalur vas quod recipit 
aquas. Ipse et Graece Charon. 

"•43. ' Liberum a liberamento appellatum volunt^qupd 
quasi mares in coeundo per ejus beneficium emissis se- 
minibuslibercntur. Quodidem Libermuliebri et deli- 
cato corpore pingitur ; dicunt enim mulleres ei al- 
tributas, et vinum propter excitandam libidinem. 

44. Undc et frons ejus pampino cingilur ; sed ideo 
coronam vileam et cornu habet, quia cum grate et 
moderate vinum bibitur, laetitiam praestat; cumultra 



» Beelzebub. Hieron., Eccles, x, et Malth. x. Idcm 
GrJeciB«;ro|xuio5,id esl,muscarum depulsor, quod mus- 
cas ab OJympo abegerit trans Alphamm, sive is Juppi- 
ter, ul Pausanias velle videlur, sive Horcuies rucriu 

^ Behmothf Verb^ Qreg., xxxii Mor., ci\\). 10. 

*= Leviath. Ex Greg., xxxiii, cap. 13, 

** Quasdam autem nomina deor. Cic, de Natura 
deor. 

^Hunc Latini a'Satur. Ex Aug., vii do GiviL, 
cap. 19. 

' Unde et eum Grcec. E Serv,, ^o. iii. 

« Vel eo auod semen. Ex Aug., vii ie Civil., cap 1 9. 

^ Modo Danaes per imb. Ex eod., xviii, cap. 13. 

* Janum dicunt. fLi vii de Civit., cap. 8. 

i Neptun. £ cap. 16. 



^ Et dict. Vulc. E Serv,, iEn. viii, ad vers, Haud 
secus igni potens. 

* Unde etinm Homer.\\a., ct ibi Eustach. 

'" Idcirco autem. Ex eodem Servii loco. 

" Sed quasi claudus. Aug., XX contra Faust, 

" P1.UT0N Latine Diespitbr. ELael., i, cap. 14. 

p Siue DiTis PATEH. — Ditis recto casu eli^m aiii 
usi. Pciron. : 

Has inter sedes Ditis patcr extulit ora. 

' Quem aliiORCVU,quasi receptorem mort. Aug., 
VII de Civit., cap. 3 : Quid de veritate f Quidde feli' 
citate? Quascum deas habere^it, nullum eis locum 
inter selectos deos dare voluerunty ubi dederunt 
Marti.et Orco^unieffectorimortiumyalteri receptori* 

' LiBBRDM a LiBBaAMBNTO. Ibid., cap. 2. 



319 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



3tO 



modum, cxcitat litcs, id cst, quasi cornuadat. Idem a solum; ipsum Titan, quasi unum ex Titanis i qui 
autemet Lyseus iiih tou Xuc(v,quod multo vino membra advcrsum Jovem nou fecil. 



ftolvantur. Iste et Graece AkSvuoo^ a^moute [udiae Nyso, 
ubi dicitur esse nutritus.Cselerum est Nysa civiias jn 
qua colilur idem Liber, unde et Nysaeus dictus est. 

894 45. MBacuBiUM sermonem interpretantur. 
*» Nam ideo Mercurius, quasi rnedius currens dicitur 
appellatus, quod sermo currat intcr homines medius. 
Ideoet EpfjL^c Graece, quod sermo, vel interpretatio, 
quse ad sermonem utique pertinet, ^pp.7]vi(a diciiur. 

46. Ideo et mercibus prsecsse, quia inter vendentes 
et ementcs serroo fit medius. Qui ideo fingitur habere 
pennas, quia citius verba discurrunt. ^ Unde et velox 
et errans inducitur;alas enim ejus in capite, et in pedi- 
bus, significare volucrem fieri per aera sermonem. 



54. Ipsum Phcebum, quasi Eplieebumf hoc est, ado- 
lescentem; unde, et Sol puer pingitur, eo quod quo- 
tidic oriatur, ctnova luce nascatur. Pjy//imm quoque 
eumdem ApoUinem vocari aiunt, a Pythone xmmen^ 
molis serpente, cujus non magis venena quam ma- 
gniiudo terrcbat. 

55. Hunc Apollo sagillarum iclibus sternens, no- 
miuis quoquc spolia rcporlavit, ut Pythius vocare- 
tur; unde et ob insigne viclorise Pythia sacra cele* 
branda constituil. 

56. ^ Dianam quoque gormanam ejus similiter 
Lunam, el viarum praesidem aiunt. Unde et virgincm 
voiunt, quod via nihil pariat. Et ideo ambo sagiltas 



47. Nuntium dictum, quoniam per sermonem om- b habere fmgunlur, quod ipsa duo sidera de coelo ra- 



niacogitata enuntiantur. Ideo autemhunc furti magis- 
trum dicunt, quia sermo animos audientium fallit. 
Yirgam tenct, qua serpentes dividit, id est, venena. 

48. Nam beliantes acdissidentes interpretum ora- 
tione sedantur ; unde et secundum Livium legati pa- 
cis caduceatores dicuntur. Sicut enim per faecialcs 
bella indiccbantur, ita pax per caduccatores fiebat. 

49. Hermes autem Graece dicitur oLizh tij? IppirjVE^a?, 
Latine interpres, 3S5 qui ob virlutem multarumque 
artium scienliam ^ Trismegistus, id est, ter maximus 
nominatus est. Cum autem eum capitc caniDO On- 
gunt, hsec ratio dicitur, quod inter omnia animalia 
canis sagacissimum genus et perspicax habeatur. 

50. Martem deum belii esse dicunt, et Martem 
appellatum, quia per viros pugnatur, « ut sit BIars, q ™^^'^^ ^*^ ^^^^' 
maris ars^ iicet et tria sint genera consueludinum, ^ " ^*'**''^"***' 
sicut Scytharum ubi et feminae et viri in pugnam 
eunt; Amazonum, ubi solse feminae; Bomanorum 
aliarumque gentium, ubi soli mares. 

5i.Item' Martem dicunt, quasi effectorem mor- 
tium. Nam a Martb mors nuncupatur. ^r Hunc, et 
adulterum dicunt, quia belligeranlibus incertus est. 

52. Quod vero nudo pectore stat, ut bello se quis- 
quc sine formidine cordis objiciat. ^ Mars autem apud 
Thracas Gradivus dicitur, eo quod in bello gradum 
iuferantqui pugnant, aut quod impigrc gradiantur. 

53. ' ApolUnem quamvis divinatorem et medicum 
veIIeDt,ipsum tamen 8SO etiam Solem dixerunt.quasi 



dios usque ad lerras emittant, Dianam autem vocatam, 
quasi Duanam, quod luna die ac nocte appareat. 

57. Ipsam ct Lucinam asseverant, eo quod luceat. 
Eamdem et Tnmm.quod tribus fingalur Bguris. De 
qua Virgilius : .... Tria virginis ora Dianas, * quia ea- 
dem Lttna, eadem Diana, eadem Pro«erptna vocatur. 

58. Scd cum Luna fmgitur : 

""... Sublustri splendet amictu. 

Cum succincta jacit calamos, Latonia virgo est : 

Gum subnuxa sedet solio, Plutonia conjux. 

Latonia autem Diana^ eo quod La^oni> fuerit tilia. 

BH7 59. " Cererem, id est, terram, a crcandis 
frugibus asserunt dictam, appellantes eam nomini- 
bus plurimis. Dicunt etiam eam et opem, quod opere 



* A monte Indioi Nys. E. Serv., Mn, vi, ad vers. 
Liber agens celso Nysas d. v, t. 

^ Nam ideo Mercurius. Ex eodem lib. Aug., 
cap. 14. 

^ Unde et velox. E Serv., iEn. iv, el Aug. 

^ Trismeg. Ex Lact., lib. de Ira, cap. 11, et lib. i, 
cap. 6. 

" Vt sit Wars, maris ars. Ul *it Mars mas , Cod. 
omnes sed non fuit difficilis conjeclura. 

' Item Marteh dicunteffect. mort. Ex August. 

» Hunc et adult., etc. Aug., xx contra Fanst., 
cap. 9:Venerem Vulcani uxorem.et Martis adulte» 
ram^ quia belligerantibus incongrua est. 

^ Mars autem apud Thrac. Gradivus. Non quod 
apad Thraccs Gradivi nomen sit, sed quia idem sit 
illis Ooupioc apr^; qui Romanis Gradivus. Fuerunt enim 
(ut ait Serv.., iEn. let iii) Romae duoMartis templa, 
alterum intra Urbcm Quirini, quasi custodis et tran- 
quiili ; alterum exlra Urbem via Appia prope por- 



60. Proserpinam^ quod ex eo proserpant frugcs. 

61.° Vestam, quod herbis, vel variis vestita sit 
rcbus, vel a vi sua stando. Bamdem et Tellurem, ct 
Matrem magnam finguntturritam, cum lympano, et 
gallis, et strepitu cymbalorum. Matrem vocatam, 
quod plurima pariat; magnam^ quod cibum gignat; 
almam^ quia universa animalia fructibus suia -alit. 
Est enim alimenlorum nulrix tcrra. 

62. pQuod simulacrum ejus cum clavi fingitur,quia 
lellus hieme claudilur, vere aperilur, ut fruges na- 
scanlur. i Quod tympanuni habet, significari volunl 
orbem terrae. 

63. ' Q icd curru vehi dicitur, quia ipsa cst terra, 

lam, quasi bellatoris et Gradivi. 

» Apollinem quamvis. Aug., cap. 16. 
D j Qui adversus Jovem non fecit. Hispanismus, ha- 
cer por alguno^ 6 contra alguno^ neque fuit cur bel* 
lum adderenl Impressi libri, quod in Ms. non csU 

k Dianam quoque. Ex Aug., cap. 16. 

^ Quia eadem Luna. E Serv., ^En. iii, ad vcrs. 
Sacra mari colit. Apud quem mendose Juno pro 
Luna legitur. 

» Sublustri splendet amict. Carmen Prudeniii, 
I contra Symmacb. 

» Cererem. Ex Aug., cap. 24. 

• Vestam, quod herb. E Secv., iEn. i ad vers. 
Cana ftdes et Vesta. 

p Quod simulacrum ejus cum clav. Ex codem, 
Jlii. X ad vcrs. Alma parens Idasa. 

*» Quod tympana. Ex Aug. 

' Quod curru vehitur. E Serv. iEn. iii, ad vers. 
Et juncti currum domince sub. L 



3Si 



ETYMOLOGIARDM LIB. VUI. 



332 



quae pendet inaere. Qaodsustinelur rolis,quiamun- ■ inde eam ar/m el rationem interprelanlur, qui 
dus rotalur, et volubilis est. Quod leones illi subjiciunt sinc rationc nihil potest contineri. 



mansuetos, ut ostendant nullum genus esse terrae tam 
ferum quod non subigi possit aut superari ab ea. 

64. Quod in capile turritam gestat coronam, osten- 
dit superpositas lcrrsB civitates, quas iosignitas turri- 
bus constat. Quod sedes finguntur circa eam, quia cum 
omnia moveantur, ipsam non moveri. 

65. Quod corybaiilcs ejus niinistri cum strictis 
giadiis esse linguntur, ut signiticetur omnes pro terra 
sua debere pugnare. Quod gallos, huic dcae ut scr- 
virent fecerunt, significant qui scmine indigcant ter- 
ram scqui oportere, iu ca quippe omnia reperiri. 

66. Quod se apud eam jactant, praxipitur, inquiunt, 
at qui terram 3SS colunt nc sedeant, scmper enim 



esse quod agant. Cymbalorum autcm aereorum soni- a origo cjus innotuit. 



72. Quae ratio, quia ex solo animo nascitur, ani- 
mumque putant esse in capite et cerebro, ideo eam 
dicunt de capile Jovis esse naiam, quia sensus sa- 
pienlis, qui invenit onmia in capite est. 

73. i In cujus pectorc ideo caput Gorgonis fingitur, 
quod illic est omnis prudentia, quae confundit alios, 
et imperilos ac saxeos comprobat, quod ct in antiquia 
imperatorum statuis cernimus in medio peclore lori- 
cae, piopler insinuandam sapientiam et virlulcm. 

74. ^Haec Minerva, et Tritonia dicitur. Trilon enim 
Africa) palus est, circa quam fertur virginali appa- 
ruisse aetate, propler quod Tritmiia nuncupata est. 
Unde et tanto proclivius dea credita, quanto minus 



tus, ferramentorum crepitus in colendis agris ; '^ ct 
ideo aere, quod terram antiqui colebant aere, prius 
quam ferrum esset inventum. 

67. ^£amdem Vestam et ignem esse perhibent, quia 
terram ignem babere non dubium est ^ ut cx i£tna 
Vulcanoque dalur ialelligi. Et ^ ideo virgincm putant, 
quia ignis inviolabile sit elemcntum, nihilque nasci 
possitexeo,quippcquiomDiaquaearripueritabsumat. 

68. Ovidius in Faslis : 

Nec tuahud vcstam,quamvivam inlcllige flammam ; 
Nataque dc flamma corpora nulla vides; 

propterea, et virgincs ei servirc dicuntur, co quod 

sicul dc virginc, ila nihil cx igne nascatur. 



75. Pallas autem dicta, vcl ab insula Pallene in 
Thracia, in qua nutrita est; ^ vel dtTub to3 jcixXiiv xb 
^opu, id esl, ab hastce concussione, vel, quod Pallan- 
tem gigantem occideril. 

390 76. * Venerem exinde dicunt nuncupatam, 
quod sine vi femina virgo esse non desinal. Hanc 
Graeci (J^po^iTTjv vocant, propter spumam sanguinis 
generantem, a<ppo5 enim Graece spmna vocatur. 

77. Quod autem fingunt Saturnum Ccelo palri geni- 
talia abscidisse, et sangninem fluxisse in mare, et 
quod ex spuma maris concreta Venus nata esl,illud, 
aiunt, quod per coilum salsi humoris substantia est ; 
et indc "* d^po^fTrjv Venerem dici, quia coitu spuma 



69. Junonem dicunt, quasi janonem, id est, /a- ... . . 

nuam • pro purgatiooibus fcminarum , et quod ^ ^^ sanguinis, quae ex succo viscerum liquido salso- 
I portas matrum nalis, cl naluras pandat nuben- •* ^"® constat. 

• " - 78. Ideo ° autem Vcnerem Vulcani dicunt uxorem. 



quasi 

tium marilis. Scd Iioc philosophi. Poetae autcm Ju- 
nomen Jovis asserunt sororcm ct conjugem; ' ig- 
nem enim et aerem Jovem, aquam et terram Juno- 
ncm interpretantur , quorum duorum permistione 
nniversa gignuntur. 

70. Ei sororem dicunt, quod mundi pars est; con- 

jugem, quod commisla concordat, unde et Virg. 

Tum pater omnipotcns fccundis imbribus aether 
8S9 Conjugis m grcmium laeta^ desceudit... 

71 . K Minerva apud Graecos i^^ri dicitur, id esl, 
femina. Apud Latinos autem Minervam vocalam, 
quasi Deam el munus artium variarum. Hanc enim 
^ invenlricem multorum ingcniorum pcrhibcnt, ct 



quia Venereum officium non nisi calore consistitur, 
unde est : Frigidus in Yenerem senior. 

79. *» Nam, quod Salurnus dicitur patri Coelo virilia 
amputassc^ quae in mare cadentia Vcnerem creave- 
runt, ideo fingitur, quia nisi humor de Coelo in ter- 
ram desceuderit, nihil crcatur. 

80. P Cupidinem vocatum ferunt propter amorcm : 
cst cnim dsemon fornicationis. Qui ideo alatus pingi- 
tur,quia nihil amantibus levius, nibil mutabilius inve- 
nitur. Puer pingilur, quia stultus est et irrationabilis 
amor. q Sagittam et facem tenere fingitur ; sagit- 
tam,quia amor corvulneral; facem, quia inflammat. 



* Et ideo (ere, quod terram antiq. Lucrct., lib. v : n ^ Invcntricem multorum ingeniorum. Aug., xviii 
Et prior ajris erat, quam fcrri cognitus usus, ■* dc Civit., cap. 8 : Minerva multorum sanc operu 



— -- j-- .^ >^.^.., ^...... .,,..- ■""g — -' _«».w, — - , 

Quo facilis magis cst natura, ct copia major. inventrijc. 



m 



JEre solum terrae tractabant, aereque bclli 
AMisccbant fluctus, ct vulnera vasta sercbant, 

** Eamdem Vestam et ign., August., iv de Civit. 
el Serv. iEn. i. 

*^ Ex /Etna Vulcanoq. Ila apud Serv. ; alioquia 
Vulcaniis lcgcrcm, cum inf., lib. xiv de iEoIiisinsu- 
Ss, eaedcm ci Vulcania^ vocanlur, quod et ipsae sicut 
iEtfia ardeant. 

** Et ideo virginem. Lact. i, cap. 12. 

• Pro purgationibus feminar. Ex vji dc Civit. , 
cap. 2 ct 3. 

' Ignem enim gignuntur. Vcrba Servii, Gcorg. ii. 

^ Minerva... id est, femina. An ^oiixxs sine femina. 
Orta namque e Jovis cerebro, unde ct (5{i.iiTojp. Ergo 

AOnvT^ quasi aveu Ot^ia;, vel ccrte OriXTj. 



» In cujus pect. E Serv., iEo. viii ad vers. Con- 
nexosque angues. 

i Hwc Minerva... innotuit. Verba Aug., ibid. 

^ VelhiQ To^ r.dXk. ..occiderit. Verba Servii, ^En. i. 

^ Venercm exindc dic. Ex Aug,, vi de Civii.,cap. 9. 

m 'A<ppo^iTr,v. Serv., .Eii. v, ad vers. Unde genus 
Ducis. 

n Idco autcm Venerem. Ex eod., iEn. viii, ad 
vers. Accepit solitam flammam. 

"" Nam quod Satur... creatur. Verba ejusdem, 
Georg, H, ad vers. Rusticus, et curvo Sat. 

i' Cupidincm. Ex eodcm, ^En. i, ad vers. Ergo 
his aligerum. Vid Propcrt. clcg. 

Quicumquc ille fuit pucrum qui pinxit Amorem. 

^ Sagittam. Ex Aug., xx contra Faust., cap. 9. 



$»B 



S. ISIDORI HI6PALENSIS EPI8C0PI 



Sft4 



81. Pan *dicunl Grseci, Lalini Silvanum : deum || quidquid Jupiter falur : MM^ a pinde i^iliir faiufn 



ruslicorum, qucm in naturse similitttdinem formave- 
runt; nnde et Pan dictus cst, id est^ omne, Fin- 
funl enim eum ex universali elementorum specie. 

82. Habet enim cornua in similitudinem radiorum 
Solis et Lunse. Distinctam macuHs habet pellem, 
propter ooeli sidera.Rubet ejus facies ad similitudinem 
ietheris. Fistulam septem ealamorum gestat, propter 
harmoniam coeli, in qua septem sunt soni, et se*- 
ptem disorimina locum. 

83. ^ Yillosus est, quia teilus est convestita, et agi- 
tatavenlis. iMft Pars ejus inferior foeda est, propter 
arbores, et teras^ et pecudes. Gaprinas ungulashabet, 
ut soiiditalem terne osiendal, quem volunt rerum et 
lotius naturse Deum ; unde Pan, quasi omnia dicunt. 



dicunt , id est , a loquendo. j Quod nisi hoc no- 
iiien Jam in alia re solerel intelligi, quo corda ho- 
minum ndlumus inclinare, raliouabilit^r poasemus a 
fando fAtuii appellare. 

91. N6n enim abnuere possumus esse scriptum ih 
litteris sanciis : Semel locutus e$t Deus, duo hme au- 
divi, etc. Quod enim (lictum est, seniel locutus est, 
intelligitur immobiliter, hoc est, indonhnutabiliter 
est locutus, sicut novit incd^niutabiliter omniaj quee 
futura siint, et qu» ipse faciurus eM. 

92. ^ Tria autem fala flngnnt in coio, et fuso, 
digilisque fila ex lana torquentibus , prople^ tria 
tempora : prseteritum , quod in fuso jam nelum 
atque involutum est; praesens, (^dd ibter digilos 



84. "" Isis lingua ^gyptiorum terra appellatur, { ' neentis Ifajicilur; futurlim, in lana, qiise colo im- 



quam Isim volunt esse. Fiiit aulem Isis regina ^gyp- 
tiorum; Inachi regis iiiia, quse de Grsecia veniens 
iSgyptios litteras docuit, et terras colere instituit, 
propter quod ct terram ejus nomine appellaverunt. 

85. ^ Serapis omnium maximus j£gyptiorum 
deus. Ipse est Apis rex Argivorum, qui navibus 
IransYCClus in JEgyplum, cum ibidem mortuus fuis. 
sel, Serapis appellalus est ; propterea, quia arca in 
qua mortuus ponitur, quam sarcophagum vocant, 
aopbc dicitur Grsece, et ibi oum vcnerari sepultum 
coeperunt, priusquam templiim ejus esset instruc- 
ium ; velut oopb; Apis : Sorapis primo, deinde, et 
littcra commutata, Serapis dictus est. 

86. Apis fuit apud Jlgyptios laurus Serapi conse- 



plicata est, et quod adhuc per digitos neentis ad fu- 
8um , tabquam prsesens ad prs^teritum trajicieh- 
dum esl. 

93. » Parcas diettnt xar' dkr(^ptt«rtv ap()^llatas , 
quod minimel paltant. Quas tres es9b vdluerunt , 
tinam^ quae viiam homitiis ordiatur : alteram, quae 
contexftt; tertiam , quse ruinpat. Incipimus enim 
cum nascimur; sumus , cum vivimus; desinimus , 
cunr] interimus. 

94. Fortunam a fottuitts nomen habere dicunt, 
" quasi deam quafndam res humanas variis casi- 
lus el fortuitis illudentem, <* unde et cascam ap- 
pellant, eo quod passim in quolibet incurrens sine 
ullo exainine meritorum, et ad bonos, et ad malos 



cratus, et ab eo ita cognominatus, quem iDgyptus ^ venit. Fatum autem a Fortuna separanl, et fortu- 



instar numinis colebat, eo quod de futuris daret 
qutedam manifesta signa ; apparobat cr.im in Mem- 
phi. « Quem centum antlslites proscqucbantur, et 
repente velut lymphatici prsecinebant : hujus capilis 
imaginem ' sibi in eremo Judaei fecerunt. 

87. Fauni a fando^ velut ^ dbcb -rn^ ^uv^f dicti, 
quod voce non signis ostendere viderentur fulora; in 
lucis enim consulebantur a paganis, et responsa illis 
Don signis, sed vocibus dabant . 

88. ^ Genium autem dicunt, quod quasi vim 
habeat omnium renim gignendarum, seu a gignendis 
liberis ; unde et geniales lecti dicebantur a gentibus, 
qui oovo marito sternebamur. 

89. Hsec et alia sunt gentilium fabulosa figmenta, 



nam , quasi sit in his quas fortuitu veniunt , nulla 
palam causa; Fatum vero appositum singulis et 
statutum aiunt. 

95. Aiunt et tres Furias feminas crinitas serpen- 
tibus, propter tres affecius, 39^ qui in animis ho- 
minum multas perturbationes gigniini, et interdum 
cogunl ita delinquere, ut necfamse, nec pcriculi sui 
respectum habere permittaat. Ira , quae Vindictaih 
cupit; cupiditas^ qua3 desiderat opes; libido « quse 
appetit voluptates. Quae ideo FMria; appellantur , 
quod slimulis suis mentem feriant , quietam esse 
non sinant. 

96. Nymphas deas aquarum putant dictas a nubi^ 
bus; nam ex nubibus aquse , unde derivatum est; 



quse Interpreiata sic habent, ut ea non intellecta || nyinphas aquarum dcas, quasi numitia lympharum. 

damnabiliter tamen adorenlur. p Ipsas autem dicunt ct Mv^as, quas et nymphas, 

90. Fatum autem dicunt esse quidquid dii fantur ; nec immerito, nam aquse motus muaicem effical. 



» Pan dicunt, EServ., Eclog. 2. 

** Villosus est, quia tellus convestita est, et agi- 
tata ventis, Horum nihil apud Servium (e quo sunt 
reliqua), et varie leguntur in Ms. ; quare suspecta ea 
habcbatChacon. 

*" Isis, ling. JEgypt, E Serv., iEn. viii, ad vcrs. 
Regina in mediis p, v, a, s. 

^ Serap, Verba Aug., xviii de Civit., cap. 5. 

• Quem eentum antist, E Solin., 35. 

' Sibi in eremo Jud, Lact., lib. iv, cap. 10. 
» Velut dijcb T^s ^ttv^;. E Serv., J^n. vii. 
^ Genium, Ex Aug., vii de Civit., cap. 13. 

* A fmdo igitur fat. Ex eod., ▼ de Clvit., cap. 9, 



et Serv., Eclog. 4. 
j Quod nisi hoc nomen. Ex eodem Ang. 
^ Tria autem fat, Ex xx contra Faust., cap. 9. 

* Neentis, lla constanter Oothici libri hic; ct 
paulo post , servafa analogta , non neentis , sive 
secunda> sit conjugalionis , sive tertise , ut apud 
Tibull. : 

Stamina, qoae dncunt, quseque futura neunt. 
»' Parcas. E Serv., Eclog. 4. 
^ Quasi deam quamd. Ex Lad., lib. iii, cap 27. 

• Vnde et ca:ca>. Ex iv de Civit., cap 18. 

' Ipsas autem dicunt. Mits. E Serv;, Eclog. 8. 



ase 



BTYMOLOGIARUM Ufi. IX. 



IM 



97. NympharumapudgentilesTariasuntTOoabula^ oontrario nomifie hoe appellantur. t Apuleiua au-< 
• Nymphas quippe montium Oreades dicunl, siWa- ' lem ait eos xar* ivT(^{)flUnv dici Manes (hoc esi« mitoi^ 

' ' ac modesto$i eum sint lerribiles, et ithmanee), ul 

Paroaa et Eumenides. 

101. Larvas ex hominibus factos dsediones aiant^ 
qui meriti mali fuerint. ^ Quarum nalura esse 
dicitur lerrere panruios, et in angulis girrire tene- 
brosis. 

102. LamiaSy quas fabulae tradunt infantee corri- 
pere, ao laniare solitas, a laniando specialitet dietas^ 

103. * Pilosif qui Grsece Panitte, Latine Incuhi 
appellanlur ; sive i Invi ab ineundo passim oum ani- 
malibus : undei et Incuhi dieuntur ab incumhendo, 
895 hoe cst, stuprando* ^ Sffipe enlm imprebi 
existunt, eiiam muUeribuS; et earum peragunt cod- 
cubitum, quos dasmones Ghilli Dusios nuncupadty 
quia assidue hano peragunt immunditiam. 

104. Quem autem irulgo Ineuhonem vocant, ^ hunc 
Romani Faunum Ficarium diount, ad (|uem Hora- 
cius dicit : 



ram Dryades, ** camporum HamadryadeSt fOntiuni 
ffaiades, maris Nereides, 

98. ** Heroas dicunt a Junone traxisse nomen, 
Grece enim /unofipr) appellatur, et ideo neacio quis, 
filius ejus, secundum Grsecorum fabulam, ''HpMc fuil 

.Buncupatus? Hoo yidelicet, velut mysticum signifi- 
cante fabula, quod aer Jiinoni deputetur, ubi volunt 
Heroas babitare. Quonomine appellant alicujus me« 
riti animas defunclorum, quasi <H)p&a$, id est, viros 
aerioSf et ccelo dignos propter sapientiam et fortitu- 
dioem. 

99. "^ Penates geniiles dicebant omnes deos quos 
domi colebant. " Et penates dicti, quod essent in 
penetratihusM esi^ insecretis. Hi dii qui vocabanturj 
vel qusc nomina habuerint, ignoratur. 

100. ' Manes dicunt deos mortuorum, quonim pote- 
statem inter lunam898et terram asserunt : a quibna 
et mafie dictum existimant, quos putant ab aero, qui 
manus, id est rarus est, Manes dictos, sive quia late 
manant per auras; sive quia mites sunt immanibus, 

• Nymnhas quippe mont. Ex eodem. ^n. i, 
ad vers. Hinc, atque hinc glomerantur Oreades, et 
Eclog. 10. 

^ Bampor. Hamadryad. Serv. : Quas cum silvis 
nascuntur Hatnadryades. 

• Heroas defunctor. Ex Aug., x de Civit., 
cap. 21. 

** Penates... colehant. E Serv., iEn. ii. 

• Penates dicti. Arnob., lib. iii : Yarro qui sunt 
introsus atque in intimis penetralihus deos {Pena^ 
fes) esset censet. 

' Manes. BServ., Ma. iii, ad vers. Stant manihus 
arce. 

« Apuleius autem ait. Non est iuteger locus. Nam 
cum csBtera ex Apuleio sint (qui etiara ab Augustino 
iilatnr, ix de Civit., cap. 9, in lib. de Deo Socrat.). 
tamen hoc ex Servio est poiius, ut Manes Mtr* 
ivTiMaatv dictos scribat. 

^ Quarum natura. Ex Hier., in praef. Heb. Quaest. 



Faune Nympbarum fu^ientum amator, 
Per meos fines, ct apnca rura 
Lenis incedas. 

* PiLosi qui GrfBce Panit-k, Gregor., vit l(oraT.« 
cap. 15 : Quinam alii pilosi appeuatume figuran^ 
tur, nisi hi quos Grofci Panas. Latini Incubos vo- 
cantt Ila enim emendatiores Grcgorii libri, noa 
Faunos, t\xm tamen utrumque sit verum, et Pands 
et Fatnos dictos. Sed Panisci hoc loeo putamus kF 
gendum, non Panitm. 

j Invi ah iNBUNDo. E Serv., iSn. vi, ad vers. Po^ 
metium Castrumque Invi. 

^ Swpe enim improhi. Verba Aogustin., xv d<J 
Civit., cap. 23. 

^ Hunc liomani Faunum Figariuii, Hieron., la. 
XIII : Pilosi, vel Incuhones, vel Satyros^ Sylvestres^ 
quosdam liamines, quos nonnulli Faunos Ficarios 
vocant. ilem Eutrop., lib. xii : Sylvestres homines, 
auos nonnulli Faunos Ficarios vocant. Idem Fatuus 
Fatuelis videtur cum Fauno Ficario, quantum e 
Servii loco cilato conjicere licet. 



LIBER 

DE LINGUIS, GENTIBUS. REGNIS, 
CAPDT PRIMUM. 

De linguis gentium. 

1. Linguarum diversilas exorta est in aedificaiione 
turris post diluvium ; 890 nam prius quam superbia 
tnrris illiusindiversos signorum sonos humanam divi- 
derct societetam, * una omnium nationum lingna 
fuil, quae Hebrasa vocatur, qua patriarchae et pr»'phe- 
ta^ usi sunt, non solum in sermonibus suis, verum 
eliam in litletis sacris : initio auiem quot geutes, 
tot linguae fuerunt, deiude plures genles quam lin- 
guae, quia ex uua lingua multae geutes sunt exortse. 

i. Lingus auiem dietsp in hoe loco pro verbis quse 
p($r littgitam fiunt, genere [ocntionis illo quo is qui 
cflidt {)ef id quod cfficilur nomiriator : sicut os dici 
solet pro verbis, sicut manus pro littcris. 

Cap. I. — • Vna omnium nation... in litteiis sacris. 
£x Aug., XVI dc Civit.« cap. 11. 



NONUS. 

MILITU, CiyiBUS, AFFINITATIBUS. 

3. Tres aulem sunt lioguse sacrae : Uebraea, Grseoa, 
Latina, quee toto orbe maxime excellunt. His namqne 
tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuil 
causa ejus scripta. Unde et propler obscurilatem 
sanctarum Scripturarum harum trium linguarum ca=- 
gnitio necessaria esl, ut ad alteram recurratur, n 
quam dubiiationem nominis, vel interpretationit 
sermo unius linguse attnlerit. 

4. Grseca autem lingua inter cseteras gentium cla- 
rior habeiur. Est enim et Latinis et omnibus litiguis 
sonantior, cujus varietas in qninqne partibas discer- 
nitur : quarum prima dicitur xoivij, id est, mista, slVe 
communis, qua omnes utuntur. 

6. Secunda Attica, videlicet, Atheniensis, ^ qua^ 

*» Qua usi sunt omnes Grascias auctores. Vej certt 
elegantiores, vel Gr«ciam pro Hellade accepit, de 



327 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISGOPI 



3at 



usi suDt omnes Grsecise auctores. d97 Terlia * Do- a maxime ad primum homioem loquens, vel ad pro- 



rica, quam habent iBgyptii, et ^ Siculi. Quarta loni- 
ca.> Quinta i£olica, qua sunt iEoles locuti, et sunt in 
observatione Grsecac linguae ejusmodi certa discn- 
mina; sermo enim eorum ita esl dispertilus. 

6. ^ Latinas autem linguas quatuor esse quidam 
dixerunt, id est, Priscam, Latinam, Romanam, Mis- 
tam. Prisca esl, qua vetustissimi llaliae sub Jano et 
Satumo sunt usi, incondita ut se habent carmina 
Saliorum. Lalina, quam sub Lalino ei regibus Tus- 
ciae caeteri in Lalio sunt locuii, ^ ex qua fuerunt duo- 
docim tabulae scripl». 

7. Romana, quse post reges exaclos a populo Ro-> 
mano coepta esl, ^qua Naevius, Plautus, Ennius, Yir- 
gilius poelse; cx oraloribus, Gracchus et Gato, et 



phetas, vel dum corporaliter sonuit vox dicentis 
Dei : Tu es Filius meus dilectus, ubi a quibusdam 
creditur illa lingua una et sola, quse fuit antequam 
esset linguarum diversitas; in diversis autem genti- 
bus credilur quod eadem illis lingua Deus loquaiur 
qua ipsi homines utuntur, ut ab eis intelligatur. 

12. Loquitur autem Deus hominibus non per sub- 
staritiam invisibilem sed 399 per creaturam corpo- 
ralem, per quam et hominibus apparere voluit quando 
locutus est. Dicit eliam Apostolus : Si linguis homi' 
num loquar et angelorum, Ubi quseritur : Qua lingua 
angeli loquanlur^ non quod augelorum aliquse sint lin* 
gua3, sed hoc per exaggerationem dicilur. 

13. Item quseritur qua lingua in futurum homines 



Gicero, vel caeteri, sua scripta effuderunt. Misla, n loquanlur, nusquam repcrilur. Nam dicit Apostolus : 
quae post imperium iatius promotum simul cum mo- Sive linguoi cessahunt. 



ribus et hominibus in Romanam civilatem irrupit, 
integritatem verbi per soloecismos et barbarismos 
corrumpens. 

8. Omnes aulem Orientis gentes in gutture linguam 
et verba coUidunt, 3tlS sicut Hebraii et Syri. Om- 
nes medilerranae gcntes in palato sermones feriunt, 
sicui Graeci ct Asiani. Omnes Occidentis gentcs verba 
in dcntibus frangunt, sicut Itali et Uispani. 

9. ' Syrus et Chaldaeus vicinus Ucbra^o est in ser- 
monC) consonans in plerisque, et litterarum sono. 
' Quidam autem arbitrantur linguam Hebraeam ipsam 
essc chaldaeam, quia Abraliam de Chaldeis fuit; 
quod si boc recipitur, quomodo in Daniele Uebraei- 
pueri linguam quam noveranl doccri jubcntur? 

10. Oninem autcm linguam unusquisquc hominum, 
sive Graecam, sive Latinam, sive ca^tcrarum gentium, 
aut audiendo potest tenere, aut legcndo ex praecep- 
tore accipere. Cum auteni omnium linguarum scicn- 
tia difGcilis cuiquam sit, nemo tamen tam desidiosus 
est, ut in sua genle positus suae gentis linguam nes- 
ciat. Nam quid aliud putandus est nisi ^ animalibus 
brutis deterior? Illa enim proprise vocis clamorcm 
exprimunt, iste deterior, qui propriae linguae caret 
notitia. 

11. Cujusmodi autem lingua locutus est Dcus in 
principio mundi cum diccret Fiat lux invcnire diffi- 
cilc est; nondum enim erant linguae. Itcm qua lin- 
gua insonuit postea exterioribus hominum auribus, 

cujus lerminis vid. Eustach. 'IX., t:, ad vers. XdiXxwvo; 
oCXov uibv 8; 'ExXiidt oixCa va((i»v. HieronymuG quoque in 
Quaest. Heb., lonrs, qui Alticis sunt affincs, olim- 
que iidem fuerunl Graeos AirXaj; appellat : De loni- 
bus (inquit), id est^ de Grwcis nascuntur Eliscei, 
qui vocantur JEoles, 

» Dorica, quam hahent JEgyptii. Alexandrini. 

>» Et Siculi. Mendose Stjri in omnibus libris. 

® Latinas autem linguas quatuor esse, In quo si 
quid vitii cst, id Isidorus praestare non dcbuit, auc- 
lor magis quaercndus. 

^ Ex qua fuerunt xii tab. Non quod sub rcgibus 
scriptae, sed ouod illorum fortassc lingua, quo plus 
auctoritatis habercnt nntiquiora verba; quod sc quo- 
quc fecissc profitelur, Cicero, ii dc Lcgibus : Sunt 
certa verba legum, Quincte, neque ita prisca, ut in 
veteribus his sacratisque legibus, ctc. 



41. Ideo autem prius de linguis, ac deindedegen- 
tibus posuimus, quia ex linguis gentes, non ex gen- 
tibus linguae exortae suot. 

CAPUT U. 
De gentium vocabulis. 

1. Gens est multitudo ab uno principio orta, sive 
ab alia natione secundum propriam collectionem 
distincta, ut Graeciae, Asiae ; hinc et gentilitas dici- 
tur. Gcfis autcm appelata propler generationes fa- 
railiarum, id est, a gignendo, siculna/to ^nascendo, 

2. ' Gentes autcma quibus divisa est leria lxxiii. 
Quindecim de Japhel, 400 triginta ct una dc Cham, 
viginti septcm de Sem, quae fiunt septuaginta tres, vel 

1% potius, ut ratio declarat, septuaginta duae, totidem- 
que linguae per terras esse coeperunt ; quae crescendo 
provincias et iusulas impleverunt. 

3- Filii Semquinque singulariter gentes singulas pro 
Quorum primus Elam^ a quo Elamitce principesPersi- 
dis ; sccundus^ssur,aquo Assyriorum pullulavitimpe- 
rium ; tcrtius Arphaxat, aquo C/ia^a?orumgensexor- 
ta est; quartus Ludi, a quo Lydii; quintus Aram, a 
quo Syri, quorum metropoUs fuit Damascus. 

4. Filii Aram, nepotes Sem, quatuor : Uus, et 
Ul, ct Gelher, et Mes. j Hus Traconitidis conditor, 
qui intcr Pala^^linam et Coelesyriam tenuit principa- 
tum, unde fuit Job sccundum quod scriptum est : 
Yir crat in tcrra Hus nomifie Job; secundus l//, 
a quo Armenii; lcrlius Gether, a quo ^ Acamnnii, 

• Qua... Enn... effuderuni. Ex Cod. N., sedcum 
scripta sua absit ab omnibus nostris, non displicet 
lectio a Vulcan, indicata ex vei. Cod., effulserunt. 

' Syrus, et Chaid. vicin. Ex Ambros., i Hexam., 
cap. 8, et Basil., homil. 1. 

ff Quidam autem arb. Verba Hieronym. ad Da- 
niel. I. 

^ Animalibus brutis deteriorfEx duabusTarr. et 
Rab. 

Cap. II. — * Gentes autem a quibus. Aug., xvi de 
Civitate, cap. 6 : Exillis igitur tribus homitiibus. Noc 
filiis,septuagintatres,velpotius,ut ratio declarata 
est, elc. Ncmpe cap. 3 declararat. 

j Uus Traconitid. Ex Hier.,in Quaest. Heb., e quo 
sunt pleraque luijus cap. 

** Acarnanii,sive CMn«?.Mendose apudHieronym., 
Carice, pro Curiw. Stephanus : Axapvdh^ui x*^P^ 



329 



BTYMOLOGtARUM LIB. iX. 



3^6 



seu Curiof; qaartus Me$, a quo sunt ii qui vocaniur a i9. /)a^»,a quo gens QBi^lkiopiaa in occidcntali 



Mofones. 

5. Posteritas Arphaxat, filii Sem, Heber, nepos 
Arphaxat, a quo Hebrceu Jbgtak filius Ileber, a quo 
Indorum gensorta esl. Sale filius Jectara, aquo Bac- 
triani, licet eos alii Scytharum exsules suspicentur. 

6. Ismael filius Abraliam, a quo Ismaelita^^ qui 
nunc corrupto nomine Sarraceni, quasi a Sara^ et 
Agareni, ab Agar. 

7. Sabajoth filius Ismael, a quo Nabathceif * qui 
ab Euphrate in mare Rubrum habitant. 

8. Moab, et Ammom filii Lolh, a quibus MoahitcBt 
el Ammonitm, 

401 9. ^ Edom tilias Esau, a quo Idumcei : hse 
sunt gentes quse de Sem stirpe descendunt, possiden- 



plaga. 

409 ® Filii Mesraim Labaim, a quo Libyes^ qui 
quondam Phuthcei vocabantnr. 

20. Casloim, a quo Philistiim, quos veteres 'AX- 
Xo^uXou?, nos modo corrupte Palasstinos vocamus. 

21. Caetcr^ scx gentes ignotae sunt, quia bello 
^thiopico subversae, usque ad oblivionem praeter- 
itorum nominum pervenerunt. 

22. Filii Chanaam undecim, cx quo Chananaeo- 
rum deccm gcntes, quorum terram, iis expulsis, Ju- 
d9ei posscdcrunt. Quorum primogenitus Sidon, a quo 
Sidones ; unde et urbs corum in Phcenice Sidon vocatur. 

23. Secundus Cheth, a quo Chetasi. Tertius Jehus, 
a quo Jebusan, quorum fuit Jerusalem. Quartus 



les terram Meridianam, ab ortu solis, usquead Phoe- m AmorrhamSyS. quo Amorrhai. Quinlus Gergesceusy a 

* ^ '^^ /^ ' C* ^ TW rw ■ • • 



nices. 

10. FiliiCham'quatuor,a quibusortsesuntgenteshae. 

Chus^ a quo Mthiopes progeniti. 

Mesraim, a quo ^gyptii perhibentur exorti. 

li. Phuty a quo Lybii; undeet Mauritaniae fluvius 
ttsque in praesens dicitur Phut, omnisque circa eum 
regio Phuthensis. 

\%. ^ Chanham, a quo Afri, et Phcenices, et Cha^ 
nanworum deccm gentes. 

43. Item cx nepotibus Cham filii Chus nepofies 
Cham sex. 

^ Filii Chus, Saba, Hevila, Sabatha, Rhegma Sa- 
bathaca. 

44. Saba, a quo progeniti et appellati Satet, de 
qnibas Virg. : Solis est thuroea virga Sabasis. 

15. Hevila, a quo Getu^i in parte remotioris Afri- 
cae eremo eohserentes. 

16. Scibatha, a quo Sabatheni, qui nunc Astabari 
nominantur. 

17. Rhegma vero el Sabathaca paulatim antiqua 
voeabttla perdiderunt, et qua^ nunc pro veteribus 
habeant ignoratur. 

18. Filii Rhegma, Saba et Dadan. Hic Saba per W 
littcram scribitur in Hebraeo; illeautem superior Sa- 
bapcr D c quo appellantur Sabcei, interpretatur au- 
tem nunc Saba Arahia. 

XE)(^fli>piOfuvY) Ta>v KoupiiTcov irob; kftk/lthi. Aib xaXouvtat 
b\ {uv xttp^pufivoi KoupiiTe;, ot Zl ^iSptuxoi dxapvavt^. 
Qood autem Hicronymus, et Isidorus Curetas cum 
Acarnanibus confundunt, idcm ab aliis quoquc q 
factum narrat Strabo. •^ 

*■ Qui ab Euphrate. Idem, inf., lib. xiv, cap. 13. 
Vid. Hieron., quiesi. in xxv Gen. 

*» Edomfilius Esau. Quod Gen. xxxvi legitur : Hce 
sunt generationes Esau patris Edom, IdumaBorum 
intellige. Ipse enim Esau est Kdom, ut eo ioco dici- 
tur, niittm ejus nominis nullum habuit, nisi Idu- 
maeos, qnos semper Edom, nunquam Idumecv no- 
mine nisi in Graeca translalione nuncupari, ait Hic- 
ronymtts ad Eaech. xxv.Et quidem in antiquissimis 
biblioth. Yaticanae Bibliis : Aut*i ^t ^i^iom 'Eaau 
zaiTpb; Tcbv l3ou[AA{ttv, hodie legi affirmabat Cbacon. 
Eusebius quoquc in Chronic. (Undc sumpta ha^c 
videntur) : Primus (inquit) Esau, qui et Edom^ a quo 
gens IdunuBorum, Ut legi hoc loco sine fraude pos- 
5it : Edom, quiet Esau, vel poi\\iStEdom,id est, Esau. 

Patrol. LXXXU. 



quo Gergesasi; Sextus Hevceus, a quo Hevoei; ipsi 
sunt GabaonitcB a civitate eorum Gabaon, qui sunpli- 
cesvenerunt ad Jesum. 

24. Septimus Ara^ceus, qui aroas condidit oppidum 
conira Tripolim in rtdicibus Libani situm. Octavus 
Sinceus, a quo Sinasi, Nonus Arc^iius,^ quo Aradii, 
qui Aradum insulam possederunt angusto freto a 
Phoenices littore separatam. 

25. Decimus Sa^naroeus, ^ a quo EdessaSyriae nobi- 
Us civitas, quae vocatur Coeles. Undecimas Ama" 
thams. Hae sunt gentes de stirpe Cham, quae a Sidone 
ttsque ad Gaditaottm fretum omnem meridianam 
partem tenent. 

216. Filii Japhet septem nominantur : Gomer^ ex 
1% quo Galatce, id est, Galli. 

27. * Magogt a quo quidam arbitrantur Scythas et 
Gothos traxisse originem. 

4€I3 28. Madai^ a quo Meaos existere putant. 

Javan^ a quo lones, qui et Graeci, unde et mare 
lonium, 

29. Thubal, a quo Iberi^ qui et Mspani, ^ licet qui 
dam ex eo et Italos suspicentur. 

30. MosocK ex quo Cappadoces sunt; unde ct 
urbs apud eos usque hodic Mazaca dicitur. 

31. Thiras jdi quo Thraces, quorum non satis im- 
mutatum vocabulum est quasi Tiraces, 



^ Chanaam a auo Afr. Hior., Gen. x. : De Cha^ 
naam primus natus est Sidon, a quo Urbsin Phcmicia 
Sidon vocatur. Deinde Aracceus, ntii Arcas condidit 
oppidum contra Tripolim^ elc. Ubi de Afris mcntio 
nulla. Potuit tamen isidorus ad Didonis migrationem 
respicere. 

'^ Filii Chus. Ex Hier., ibid. 

• Filii Mesraim. Videntur deesse nomina oosita 
apud Hieronym.: Mesraim genuit Ludim,et Aramim, 
ct Labaim, et Nephthuim, et Phetrosim, et ChaS' 

loim^ eic. 

' .1 quo Edessa Syria^... Casles. Verba Hicronymi, 
e quo vocem Edessa supplevimus. 

« Magog. a quo quiilam arb. Vcrba sunt Hierony- 
mi, qui videlur notare Ambrosiusn ; qui, lib. ii de 
Fid., Gog. Gothos dixeral. 

*» Licet quidam. Hieron., in Genes. Idem, Ezech. 
wxviii, Hebrm Italos suspicantur.Ei Isa. lxvi.T/iu- 
bal, sive Tobel, aut Italia interpretatur , aut Ibe- 
ria. 

11 



331 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



332 



3^.Fihi Gomer aepbtes Japbet. *■ Aschxinax,, a quo A consederuat, ex cujus vocabulo et nomea sorliti sunt 



Sarmat(B, quos Grseci R^'9U)6 voc^t. 

33. Riphathj a quo sunt Pdphlagones. 

Thogorma, a quo sunt Phryges. 

34 ** Filii Javan Elisa, a quibus Graeci ElUofi, 
qui vocantur /Eolides, unde et lingua quiuta Graedse 
i^o^ij appellatur. 

35. ThiirsiSfSi quo Cilices, ut Josephus arbitratur; 
unde metropolis civilas eOrum Tharsus dicitur. 

36. Cethim, a quo Citii, id est, Cyprii, a quibus 
hodieque urbs Citium oominatur. 

Dodanim^ a quo Rhodii, 

37. Hae sunt gentes de stirpe Japhet, quie a Tau- 
ro monle ad Aquilonem mediam partem Asise et 
omnem Europam, *= usque ad Oceanum Britanni- 



Hujus gentis rex fuit Zoroastes inventor magicse artis. 

44. Pqrthi quoque, et ipsi a Scylhis originem tra- 
hunt. ' Fuerunt eoim eorum exsules, qnod etiam eo* 
rum vocabulo manifestatur ; nam Scytbico sermone 
ExsuLBa Parthi dicuntur. Hi simiiiter, ut Bactriani, 
domesticis seditionibus, Scythia pulsi, solitudines 
juxta Hyrcaniam primum furtim occupaverunt, dein- 
de plcraque finium, etiam virtute oblinuerunt. 

45. K Assyrii ab Assur filio Sem vocati, gens po- 
tentissima, quae ab Euphrate usque ad Indorum 
fines omnem in meJio tenuil regionera. 

406 46. Medi a rege suo cognominati putaoUir ; 
namque ^ Jason, Peliaci regis frater,a Pehse fiUirrhes- 
salia pulsus esl, cum Medea uxore &ua« ^ eujus fuit 



cnm possident, nomina et locis et gentibus relin- ^ privignus Medus rex Atheniensium, qui post mor- 



quentes, de quibus postea immutata sunt plurima, 
csetera permanent ui fuerunt. 

38 ^ Nam multarum gentium vocabula partunman- 
seruni, Ita ut bocUeque appare^t unde fuerant deriva- 
ta, sicut ex Assur Assyrii, ex Heber Hebroei; 404 
pariim vero temporis vetustate ita mutata sunt, nt 
vix homines doctissimi antiquissimas historias pers- 
crutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istls ori- 
gines gentium potuerint reperire. 

39. Nam quod ex.filio Cham,qui vocabatur Mesralm, 
JSgyplii sunt exorti, nulla hoc resonat origo vocabu- 
li, sicut nec iBtbiopum, qui dicuntur ad ram filiuin 
Cham periinere qui Chus appellatus est. Et si omnia 
considerentur, plura tameh gentium mutata quam 



tem Jasonis Orientis plagam perdomuil, i ibique 
Mediam urbem condidit, geniemque Medorum nomi- 
ne suo appeilavii. ^ Sed invenimus in Genesi quod 
Madai auctor gentis Medorum fuit, a quo et cogoo- 
minati^ ut superius dictum est. 

47. 1 PerscB a Perseo rege suntvocati, qui, e Grae- 
cia in Asiam transiens, ibi barbaras gentes gravi 
diuturnoque bello perdomuit : UQvissime victor 
nomen subjecUe geati dedit. Persse autem ante 
Cyrum ignobiles fuerunt,-et nuliius inter gentes loci 
habebanlur. Medi seipper potentissimi fuerunt. 

48. Chasdim, qm nunc Chaldcei vocantur,a Chasea 
filio Nachor fralris Abruhs cognominati sunt. 

49. ™ Sabasi dicii ^tzo tcO aiScoOai, quod est sup- 



nianentia vocabula.apparent : quibus postea nomina m^ plicare, et venerari, quia jdivinitatem per ipsorum 



diversa, diversa dedit ralio. Namque Indi ab Indo flu- 
mine dicti sunt,quiabOccidentaIi parte eos includil. 

40. Seres a proprio oppido nomen sortiti sunt, 
gens ad Orientem sita, apud quos de arboribus lana 
ooutexitur, de quibus est illud : 

Ignoti facie, sed non et vellere Seres. 

41. • Gangaridoi populi sunt inter Assyrios, Indos- 
quc inhabitantes cirea Gangem fluviam; unde etiam 
iangarida: nuncupati sunt. 

42. Hyrcani dicti sunt a silva Hyr cana^ ubi sunt 
plurimse tigres. 

43.Bac/naniScytb8e fucrunt, qui suorum factione 
a sedibus suis pulsi juxta BaUron Orientis fluvium 

* Aschanaz^ a quo Sarmatof. Supplendse videutur 
apud Hieronym. voces, a quo Sarmataij et legcodum 
ex Joseph. : A Chanaxas Aschanaz, quos Groeci 
Rheginos vocant. 

^ Pilii Javan. Hier. qusest. in eap. 10 : De lonib.^ 
id est^ de Grofcis naseuntur Eliscei,qui nominantur 
jEolides, 

^ Usaue ad Oceanum Britan, Quod Hieron, usque 
ad Gaaira dixit. 

^ Nam multarum gene... appareat. Yerba Aug., 
XVI de Civit., cap. 11. 

• Gangaridce,,. Hyrcani. E Serv., Georg. iii, et 
Mb. VII. 

' Puerunt enim eor. exsul.., obtinuerunt. Justini 
Ttrba, lib. xu. 
t Aisyr. ab Assur, Bx Hier., Is. xix. 
^ Namque Jason. £x Just., lib. xui. 
■ Cujus fuit privign, Ex eod. 



thura veneramur: ipsi sunt et Arabes, qui in monti- 
bus ArabisR sunt, qui vocantur Libanus et Antiliba- 
nus, ubi thura colliguntur. 

50. Syri ab Assurim vocati perhibenlur, qui fuil 
nepos Abraham ex Cethura, ° quos autcm veieres 
Assyrios^ nunc nos vocamus Syros^ a parte totum 
appellantes. 

51. o Hebrasi vocati sunt ab Heoer,^ qui pronepos 
fuit ^em. 

40tt 52. Israelitce vero ab Israel fiUo Isaac. p Nam 
patriarcham Hebrseorum constal fuisse hracU ^ quo 
duodecim tribusJudaeorum Israelia vocabulum sor- 
titfie sunt. f Judons autem scissora decom tribuum 

• i Ibique Mcdiam. Jusiiiuis, Medeam, lib. xui; sic 

Q namque : Postmodum Jasonis MedHsasmulus virtutis 

ejus in lionorem matris Medeam urbem condidit, 

^ Sed invenimus in Gen. Minime quidemin Genesi, 
sed apud Hieronym., in Gcn., ui pro ihvenijjius 
Hrrontmus cum Chacone legendum credamus. 

* Persf^ autem, Ex Hieronym., ad Is. xxi. 

"* Sabcpi dicti, E Scrv., ^n. i, ad verba: Cetitum- 
aue Sabaso thure. Al supra, a Sabat filio Ghus, Sa- 
basos deduxerat. 

° Quos autem veteres Assyr. E. Hier. in Is. xix. 

** Hebroei vocati ab Heber. Ita Hier., Gen. x. Ab 
Abraham deduci enixe contendit ad cap. 3 Epist. 
ad Philip. Ambrosius. 

p Nampatriarch, Heb, Ex Euseb. Cbronic. 

4 Judms autem sciss. Hieron., Jon. i, et aliis in 
locis. 



333 



ETYMOLOGIARUM L!B. IX. 



334 



DomeD imposuit. Nam antea Hebrtti, sive Israeliiae ^dit, Scytha cognomiDatus, a quo limiie SMth^ a 



Dttncti)tobaDiur. 

53. Ex quo autem iti dno regna Dei t>opulu8 diTisus 
esi, tHDc duse tfibu9,quae desiirpe /tufdreges habebant, 
Jttdteorim notAen sortilse suni. Iteliqua pars deceiYi iri- 
buum,quiK in Samaria stbi regemeonsiitoit, ob poptili 
inagDitudil&eM, pristinum nomeo retinuit Israel. 

54. * Samtiritanol^m gens sumpsit exordium ab 
Assyriis, qui iransmigraii' habitaverUni in Sam^tria, 
qui Latin^ idlerpreiantur eustodesy eo quod, ctptivftto 
\'tM, isii in ierra regionis eorum ad Custodiam 
collocati sunt. 

55. PhasnUt, Gadmi frater, de Tbebis ^gyptiorum 
m Syriam profecius, apud Sidonem regnavit, eosque 
populos ex suo nomine Phofnices, eamque Provin- 
ciam P^n^ntrtam Duncupavit. 

56. Sidones autem a civitaie quse Tocatur Sidon 
traxisse Tocabuium perhibeniur. 

57. Saraceni dicti, vel quia ex Sara genitos se 
prapdiceDi; vel, sicul gentiles aiuni, quod ex ori- 
gine Syrorum sint, quasi Syrtgenas, Hi *> peram- 
plam habiianl sotiiudinem. Ipsi suni et Ismaeliim^ ui 
liber Geneseos docet, quod sini ex Ismaele. Ipsi Ctf- 
iarafilio Ismaelis. Ipsi Agarasni ah Agary qui, ut 
diximus, perverso nomine Saraceni vocaniur, quia 
ex Sara s^ geniioe glori^tur. 

58. ® PkiU$tm\pii\ suDt PaUestini, quia p iitteram 
sermo Heftrtvus non habei ; sed prO eo 9 Grseeo 
utuDtnr. iAde ' Phiiistcei pro Palmstinis dicuotur a 
civitale ulique sua. tideri^ et AHophyU, id est, ah'0- 



quibusdam perbibentur vocati, ' gena aniiquisaimt 
semper habita. Hi Parthos Bacirianosque, feminn 
autem eorum Amazonum regna condideruni. 

63. Massa^etm ex Scytharunl origine suni^ El 
dicli Massagetag, quasi graves, id esl, fortee Getm, 
^ Kam sic Livius argentum grave dicit, id esi, ffUM- 
sas, Hi sunt qui inter Scyihat aique Albanos septOD- 
trionalibus jugis inhabitanl. 

64. Amazones dietae sunt, seu quod simul viterent 
sine viriS) quasi Sfjia ^c^oai, sive quod adustlB deite- 
rioribus mammis essent, ne sagittarum jaotus impedi- 
retur, quasi Sviu |jm2;o\S. Nudabanl enim quam aduaso- 
rani mammam. ' Has Titianua nnimammas d\tk. 
Nam hoc esl Amazon, quasi d^iu imCoG, id esi, sin€ 

A ?namma.(Ha8 jam non esse constat, quod earum par- 
tim ab Hercule, parlim ab Achille, vel ab Alexandro 
usque ad intemecionem delet« sunt. 

65. i In parte Asiaticse Scyihiae genles quss 
posteros se Jasonis credunt albo crine nascuBiiir ab 
assiduis nivibus, ei ipsius capilli color geiii nomea 
dedil, et inde dicunlur Albani. Horumglauca oculit, 
40S id est, picta inest pupilla, adeo ui nocA plusqatm 
die cemani. Albani autem vicinse Amattnibvs futmot. 

66. Ugnos tDiea Hnnnos voeaios, posiremo t 
rege soo Abares appelKitos dicuDi, qui prius in 
ultima Mseotide inter glacialem Tanaim ei Masstge* 
tarum immanes populos habitaverant. ^ Dekide 
pernicibus equis Gaucasi rupibus, ubi feras gemtet 
Alexandri clausira c(Aibent, empenini, et Orientem 



nigence, ob hoc, quia semper fueruni inimici Is- i^viginti annis ienuerunicapiivum,ei abifigypiiistt- 



rael, eilonge tb eorum gefaereet socieiate separaii. 
507 59. ChanancBi appeilaii de Chanaam fitio 
Cham, qtjioram terram Judaei possedemnt. Bx cujus 
origine fnit Emor pater Sichem, a quo Amorrfusi 
sunt nuncupati. 

60. * MgypUi tb .Egypto quodam suo rege vocaii 
sunt. Nam antea ^rii dicebantur. Interpretaniur autem 
linguaHebraiet^GTPTtta/JlT^enfex^eoqaodafHixerini 
Dei populum, priusquam divino auxilio liberaretur. 

61. • .4rmenmex Thessalia unus de numrrodu- 
cum Jatonis qui ad Golchos profecti suni : recollecit 
multitudine, quae amisso rege Jasone passim vagt- 
biitur, Armeniam condidii, gentiqoe ex suo vocabulo 
nomen dedit. 



que ^thiopibus annuum vectigal exegeruni. 

67. Trojamrum gens aniea Dardana^ a Dardano 
nominaia. Nam Dardanus et Jasius frttres e Grsecit 
profecti : ex iis Jtsius ad Thraciam, > Dardanus td 
Phrygitm pemnii, ibique primus regntVit. Posi 
quem filius ejus Ericihonius, deinde^taepos ejos TrH, 
a quo Trojani nuucupati sunt. 

68. GA.LATiis Galli esse noscuntur, qui, in auti- 
lium a rege Bithynise evocati, regnum com eo ■ 
parta victoria diviserunt ; sicque deinde Grsecis td- 
misti, primum GaHegrosciy nunc ex aniiquo Galio- 
ram DOmine Galataf nuncupantur. 

69. Gra^ci ante ThessaU a Thessalo, postet t 
Graeco rege Grceci sunt nuncuptti. "* Nam Grasd 



62. ' Limes esl Persicus qui Scythas ab eis divi- m proprie ThessaU sunt. 



* Satnaritanarumgens.., item Phamix Cadm, Ex 
Eoseb. Chron. 

>> Hiperamplam hab, Hieron., ad Isai. xxi. 
*" Phtlistan ipsi sunt. Ex Hieron., ad Ezecb, xxv, 
apud quem a gente sna, quod hic a ciintate sua, 
^ AEgyptii ab ^^gypt. Ex Euseb. Chron. 

• Armenius ex Thessal, Justin., lib. xlh. 
' Limes est Pers, Plin. et Solin., cap. 52. 

' Gens antiquiss, Ex Justin., Hb. 11, in princip. 

** Nam sic Liuius arg, Serv., Mn, vi, ad vcrs. 
Egregium fermajuvenem : Pro quo asre gravi donatus 
esty td est, massis. Nam sie et Livius argentum grave 
dicU, id est, massas. 

> Ik^ Titidnus,,, deletm mnt. E Serv., Eu. i, ad 
vers. IHtcit Ama%onidum, etc. et JEn, xi. ad vers, 
Atmediasinter, 



i Inparte Asiaticcs. Yerba illa abassiduis nmb. 
iiemque, id est, picta, aliena ducebat Chacon, ne- 
que enim sunt apud Solin , e quo sunt reliqat. 

^ Deinde percinibui eq, Verbasunt Hieron., epist. 

30. 

' Dardanu$ et Jasius, Serv., ^n. t, ad vers. Dar" 
danus Idmas, Et Euseb., in Chron. 

» Parta victoria, AI., peracta,^x Justin., lib. xxt, 
ei Hieron., In Epist. ad Gal., quae repetunlur lib. 
XIV, cap. 3. 

" Nam Grceci proprie ThessaU, E Serv., Mn, n, 
ad Ters. Eruerint Danai, Plin., lib.Tii. ctp. it. Hel- 
las eadem Thessalia, et Dryopis semper a regibus cih 
gnominata, Ibi genitus rex nomine Graicus; a qub 
Grmcia ; ibi Hellen, a auo Hellenes, ibi (fortasse) Thet- 
salus, t q^ THessalia, ne Isidori fidei derogemus 



335 



S. ISIDORI mSPALBNStS EPISCOPI 



336 



10. Lapi^/tOJ aulem genlem Thcssali» fuisse aiuot,A^ seaios, verili ne diutumiute praelii spem proiis 
circa Peneum amnem olira inhabitantem, a Lapt^/ui *" " ' " -~-~' 

ApoUinis filia, nuncupatos. 

71. Sicyonii Graeci sunl nuncupati, a Sicyonio rege. 
Hi primum JEgiatcei vocabanlur, a » rege jEgialeo, 
quiprimus Sicyoniis imperavit, a quo, el jEgialcea 
nuucupata est, qu» nunc Peloponesus a Pelope 
rege suo vocatur. Ipsi gunt et Arcades ab Arcade 
regc, Jovis et Calystonis filio, dicti. 

44iB 72. Danai a Danao rege vocati. lidem et 
Argivi ab Argo conditore cognominati. Postquam 
autem Grsecorum rex Apis mortuus est, huic filius 
Argus successit in regnum, ei ex eo Argivi appellati 
sunt, qui etiam ab eis post obitum ut deus haberi 
eoepit, templo et sacrificio honoralus 



amitterent, praeceperunt ut virgines eomm cam ju- 
venibus domi relictLs coocumberenty sicqae ex pro- 
miscuo virginum et maritorum concubiiu juvene» de 
incertis parentibus nala ^unt, et ex nota ma(«mi pu- 
dons Parthenii vocati sunt. Nam ipsos esse Spartanos 
quos et LacedcBmones. J Spartfinos vero propter 
repentipos adversua Cadmum quasi de terra conlra- 
ctus, et ex omnia parte coofiictus, ita vocatos. 

82. Thraces ex filio Japhet, qui vocatusest Thiras, 
et orti et cognominfiti, ut superiua dtetum est, per- 
hibentur, licet gentilea eos ex moribus ita dictos 
existiment, quod sint truces. Saevissimi euim omnium 
genlium fueruot; unde etmulta de eis fabulosa me- 
morantur : quod captivos diis suis litarent, et huma- 



73. Achcd, qui et Achivi ab Achoeo, Jovis filio, b num sanguinem in ossibus capitum esseni sQjiti po- 



dicti. 

74. Pelasgi nominati quia cum velis passis verno 
lempore advenisse Italiam ^ visi sunt, ut aves. 
« Primos enim eos Varro Italiam appulisse conunemo- 
rat. Gneci vero Pelasgos a Pelasgo, Jovis ei Lariss«e 
filio, perhibent diclos. 

75. ^ Myrmidones fuerunt Achillis socii; Dolopes 
Pyrrhi, dicii autem Myrmidones propter asiutiam, 
quasi (jiOpiAnxt^, id est, formieos. Eratosihenes autem 
dicit dictos Myrmidones a Mffrmidone duce, Jovis et 
EurimeduHse, filio. 

76. Cecropi Aihenienaium regi * successit Cranaus, 
cujus filia Atthis nomen et regioni et geuti dedit. 
Bt ex ea Attici cognomiuati, qui sunt Athenienses. 



tare. De quibus Virgilius : 

Heu fuge crudeles terras, fuge liitus avarum, 
quasi crudelium et avarorum. 

83. ^ Istrorum gens originem a Colchis ducit, 
qui missi ad Argonauias persequendos; ut a Ponto 
intraverunt Istrum flavium, a vocabulo amnis, quo a 
mari concesserant, appellati sunt. 

411 84. * Homani a Romuli nomine nuncupati, qui 
urbem Romam condidii, gentique et civiiati nomen 
dedit. Hi ante a Satumo Satueioi, a Uitino Latini 
vocati suut. Nam Latious Italise rex fuit, qui ex suo 
nomine Latinos appellavit, qui poaiea Romani nun- 
cupati sunt. Hi ei Quirites dicti, quia Quirinus dictus 
est Romulus, quod sfpipar hasta utebatur, quae Sa- 



77. ' lont vir fortis, ex suo nomine eosdem Athe- c binorum lingua Quiris dicitur 



nienses vocavit lones. 

78. Macedones a nomine Emathionis regis antea 
Emathii nuncupati suni; postea Macedones dicii a 
Macedone rege, Deucalionis matemo nepote. 

79. ** Epirotas a Pyrrho Achillis filio prius Pyr- 
rhidce^ postea vero a Pyrrho rege ad Italiam transire 
praesumpserunl. 

80. Dorus Neptuni et ^ Ellepis filius fuii, unde 
Dori et originem et nomen ducuni. Suni autem pars 
Graeciae gentis, ex quibus 4tO etiam cognominata 
est tertia lingua Graecorum, quse Dorica appellaiur. 

81. Laceda^mones a Lacedamonef Semelse filio, 
dicli. ^ Hi diu perseverantes in bello contra Mes- 

* A Rege JEgialceo. Euseb,, in Chron. ^ 
»> Visi sunt ui aves» Ergo Pelasgi, quasi TrAapYoC, Ij 

id esi, ciconioi, 

* Primos enim eos Varro. Serv., iEn. viii : Hi 
primi Italiam tenuis^se perhibentur, 

* Myrmidones fuer, E SeRV., iEn. ii, ad vers, 
Myrmtdonum Dolopnmve, 

* Successii Cranaus. Ex Euseb. Chron. 
' lon vir foriis, Ex eod. 

* EpiroUe a Ptfrrho, Juslin., lib. xvu et xviii. 
*» Et Ellepis /iltus, Serv., iEn. ii, ad iliud : Dorica 

castra : Sane Dorus Neptuni filius fuit, unde Dori 
originemduxerunty neque ElIipesauiEllopis meminit. 

* Hi diu perseverantes in hello» Refert hoc ex 
Ephoro Strabo, iib. vi, cujus eliam meminii Lactan- 
iius, lib. i, cap. 20 : Sicjuvenes ante dimissi, cum 
virginibus, ex guibus sunt Parthenii nati, Eusebius, 
Chronico, Parthcnitas. E^horns^ Partfienias. Serv., 



85. Italus quoque, ei SabinuSf ei Sicanus fratrcs 
fuerunt, et quibus nomina populis imposita ei regio- 
nibus sunt. Nam ab Italo Itali, a Sabino Sabini, a 
Sicano Sicani, qui et Siculi cognoroinati sunt, idcm 
ct Sicilienses, 

86. Thusci Italise gens est a frequeniia sacrorum 
et Ihuris vocata, id est, «irb tou 66ecv. 

87. ^ (Jmbri Italiae gcns est, sed Gallorum vete- 
rum propago, qui Apenuinum montem incolunt. De 
quibus lustorise perhibent quod tempore aquos» cla- 
dis imbribus superfuerint, et ob hoc ^f&6p(ou; Graece 
nominaios. 

88. Marsif gcns Italiae dicta " a comite Liber 

JEn, III, et Georg. iv, Partheniatas vocat. Malc crgo 
in plerisque Codicibus Sparthini. Propius a vera 
scripiura Goih. Ovet. colleg., Sparthenii. 

iSparthanos vero, Euseb., in Chron. : Ea quas 
de Spartha memorantur.quos Palephatus scribity cum 
proximarum essent regtonum, adversum Cadmum 
constitisse^etpropter repentinos quasi de terra con- 
tractusexomniparte confluentes, Sparthos vocatos, 
Vid. AgeII.,Iib. xvii; cap, 3, et Isid., iofra, dePha- 
lanto Parthenior. duce. 

^ Istror,,, qui missi, Ab Aretha regc. Juslin., 
lib. xxxii. 

* Rom.„ Quirites... f/iti^d.E Servii diverois locis. 

™ Umbri... tempore aquosas clad, Solin., cap. 8; 
Plin.,Iib. III cap. 14. 

^Dicta a comite Liberi a Marsya, Silius, lib. viii. 

Sed populus nomen posuit metuentior hospes. 

Cum fugeretPhr\'gios trans 9equora,MarsyaCreaos. 



33' 



ETYMOLOGIARUM UB. IX. 



338 



Marsya, qui usum illis viiium ostendil, et ob hocilli i Marcmmni^ Bructeri, Chamavi, Wangiones^ Tu- 
slatuam fecerunt, quam postea Romani victis Marsis bantes, quorum immanitas barbariap ctiam in ipsis 



lulerunt. * Marsos autem Greeci Uscos vocant, quaei 
2f luxou;, quod multos serpentes babeant , et 091; 
serpens dicatur ; illsesos autem esse carminum ma- 
leficiis; inhabilant autem plagam Apennini montis 
simul cum Umbris. 

419 89. Gothi a Magog filio Japbet nominati pu- 
tantur, de sin;ilitudine ultimae syllabie, quos veteres 
magis Getas quam Gothos vocavcrunt, gens fortis et 
potentissima, corporum mole ardua, armorum ge- 
nere terribiiis, de quibus Lucanus : 

Hine Dacus premat, inde Getes occurrat. Iberis. 

90. ^ Daci autem Getarum suboles fuerunt, et 
dictos putant Dacos, quasi Dagos, quia de Grothorum 



vocabulis horrorem quemdam slgnififat. 

98. Suevi pars Germanorum fneruni in fine Sep- 
tentrionis, dc quibus Lucanus : 

Fundit ab extrcmo flavos Aquilonc Suevoa 
Quorum fuissecentum pagos elpopulos multiprodi- 
derunt. Dictiautem Suevi putantur a monte Suevo, qui 
ab ortu iniiium Germaniai facit,cujus1ocaincoluerunt. 

99. Burgundiones quondam, a Romanis subacta 
interiore Germania, per castrorum limites positi h 
Tiberio Caesare, in magnamcoalueruntgen|em,4lt4 
atque ita nomen ex locis sumpserunt : quia crebra 
per limites habitaculaconstituta Burgos vulgo vocant. 
Hi postea rebelles Romanis effecti, plusquam octo- 



btirpe creati sunt. De quibns ille : Ibis Arctoos pro-A ginta millia armatorum ripae Rheni tluminis insede- 



cul, usque Dacos, 

91 . Bessi barbari fuerunt, qui a multitudine boum 
sic vocati creduntur. De ^ quibus quidam : Qui colit 
terrce tnedio, vel Ule divitis multo bove pileatus 
accola rifce, 

92. Gipedes pede^ri prielio magis, quam equestri 
sunt usiy et ex hae causa ita vocaii. 

93. SarmatcB pateniibus campis arma^ inequita- 
baot, priusquam eos Leniulus Danubio prohiberet, 
atque inde ob siudium armorum Sarmatse nuncupati 
exislimantur. 

94. Lanus fluvius fertur ultra Dannbium, a quo 
Alani dicti snnt, ^ sicut et populi inhabitantes juxla 
Lemannum fluvium /i/^mam vocantur. De quibus 
Lucanus : 

Deseruere cavo tentoria fixa Lemanno. 

95. Longobardos vulgo ferunt, nominatos a pro- 
lixa barba et nunquam tonsa. 

96. VindHicus amnis ab exlremis Galli% crum- 
pens, juxta quem fluvium habitasse et ex eo traxisse 
nomen Vandali perhibentur. 

418 97. GermanicB gcntes diclae, qupd sint imma- 
nia oorpora, immanesque nationes saevissimis duratse 
frigoribus; qui mores ex ipso coeli rigore traxerunl, 
ferocis animi et semper indomiti, raptu venatuque 
viventes. Horum plurimae gentesvariae armis, disco- 
lores habitu, linguis dissonse, et origine vocabulorum 
incertae; • ut Tolosates, Angrivari^ Quadi, Tungrii, 

Plinius tamen, lib. vu, cap. 2, a Marsa Circes fiiia^ 

* Marsos autem Grasci, Serv., -/En. vii, ad vers. 
Osoorumque manu^, ita scribit : Capuenses dicit qui 
antea Oscim appellati sunt, quod illic plurimi abun- 
darent serpentes, Scd, cur hos cum Umbris postea 
tiabltare dicat Isid., cum a Capuensibus longissime 
dislent, quxrendum. 

^Daci autem Goth. Yerba sunt Justioi, lib. xxxiii. 
Carmen vero sancti Paulini. 

° De quibus quidam, Idem Paulin. 

^ Sicut et populi hab, j. Lem. Serv., Georg. vi, 
ad verba, Prope flumina Mellce, 

^ Ut Tolosates, Mira varietas in libris, dum sin- 

fula nomioa multimodis scribuntur, ut Tolerates, 
blorates, Dolcrates, Olarates^ Coloniales. Item Amsi- 
vari, Samsi, Yari, Amisi, Yari Anismani. IlemQuadi, 
Quadivi.ltemTungrii,Turingii,Unffari,Mungrii.ltem 
Brutcri, Brutcni, Brutei, Bructeri. Itcm Camasi, Cla- 



runt, et nomen gentis obtinuerunt. 

1 00. Saxonum gens in Oceani liitoribus et paludi- 
bus inviis sita, virlute atque agilitate habilis. Unde 
et appellata, quod sit durum et validissimum genus 
hominum, et praestans cseteris piraticis. 

101. Franda quodam proprio duce vocati putan- 
tur. Alii eos a feritate morum nuncupatos existimant. 
Sunt enim in illis mores inconditi, naturalis feroci- 
tas animomm. 

102. Britones quidam Latine nominatos suspican- 
tur,eo quod bruti 8int,gens inter Oceanum, interfnso 
mari, quasi extra orbem posita. De quibus Yirgilins: 
Toto divisos orbe Britannos, 

103. Scoti propria lingua nomen habent a picto 
Q corpore, eo quod aculeis ferreis cum atramento va- 

riarum rigurarum stigmate annotentur. 

i04. ' Gallisi candore corporis nuncupati sunlfidDla 
eDimGraBcelacdicitur. UndeetYirgilius siceosappel- 
lat,cumailde iis: Tum lactea collaAuroinnectuntur, 

105. Secundum diversitaiem enim coeli et facies 
hominum, et colores, et corporum quantitates, et 
animorum diversitaies existuut. 415 Inde Romanos 
graves, Grsecos leves, Afros versipelles, t^ Gallos 
natura feroces atque acriores ingenio pervidemus, 
quod natura climatum facit. 

106. Galliautem Senones anliquilus Xenones dice- 
bantur, quod Liberum hospitio recepissent, poslea x 
in s littcram commutata cst. 

massi, Chasuasi, Chamavi. Item Blangiani, Blanciani. 
D Item Tubantes, Abautes. Nobis Tolosalcs, cum Rhe- 
nan., lib. iGerman. rer. placent. Ilemque Angrivari, 
Quadi, Tungrii. Marcomani, Brucleri, Chamavi, 
Waogiones, Tubaptes, ex Tacito. Quamvis pro Cha- 
mavis Clamosi, in panegyrico Nazarii ad Constantin., 
Aug. mendose (ut credo) legantur. Eadem Antonio 
Aug. probabantur, nisi quod pro Tolosatibus Ten- 
cleros, longius a scriptura discedens, ex Tacito sub- 
stituebat. 

' GaUi a candore, Hier., in procem. lib.ii, in epist. 
ad Gal., cx Lactanlio, c cujus verbis Sibylla pro Vir- 
yilii nomiiie in quosdam nostros Cocnces irrcpsit. 

K Gallos natura feroces atque acriores. K Serv., 
MvL, VI, ad vcrs. Principio ccelumac terras,quo ta- 
men loco non acrioris, sed pigrioris ingenii legitur. 
Bt Julius Firmic, lib. i, cap. 1, et Hilaf. (ut referi 
loco citato Hieronymns) Gallos stolidos vocant^ 



339 



S. ISIDORI HISPALENSIS EPISCOPI 



340 



107. '^ Vacca oppidum fuit juxla Pyrenaeam,a quo a derivalo nominc Getuli cognominali sunt. Unde ea 



sunt cogDOminati Vaccoei^ de quibus credilur dixisse 
poeta : Latequ$ vagantes Vaccm. Hi Pyrenaei jugis 
peramplam montis habitant solitudinem. tdem el 
Yascones, quasi Vaccones^ c in s litteram dematala. 

108. ^ Quos Gn. Pompeius, edomitaHispaniat et ad 
triarqphum redire festinans, de Pyrensei jugis depo- 
suit, et in unum oppidum congregavit. Unde et Con- 
venarum urbs nomen accepit. 

109. Hispani ab Ibero amnc primum/^m, postea 
^ ab Hispalo Hispani cognominati sunt. 

iiO,^ Galleci acandoredicti,undeet Galli, Reliquis 
enim 4W llispaniae populis candidiores existunt. 
Hi Graecam sibi originem asserunt. Unde et naturali 
iagenio callent. 



opinio est apud Gothos, ab antiqua cognatlone Mau- 
ros consanguinltate proplnquos sibi vocare. 

119. < Afric2tm &utem initlo habuere Libyes, deinde 
Afri, post haecGetuli', postremnm Mauri etNumida^. 

120. Mauri ct Numidcp, ut Afri patant, slc sum- 
pserunt exordium et vocabulum. Nam postquam in 
Hispania Hercules interiit, et exercitus ejus compo- 
situs ex variis gentibus, amisso duce, passim sib 
sedes quaerebant, ex eo nimiero Medi, et Persae, ct 
Armeni navibus in Africam transvecti proiima maris 
loca occupavere. 

121. Sed Persa;, dum materiam in agris pro con- 
struendls dorhiciliis non invenirent, et Ignara lihgu.i 
commerclum prohiberet, per patentes agros, ct 



111. Siquidem post tinem Trojani belli , Teucrum n diversas solitudines vagabantuf, et a pabttlationi- 
morte Ajacis fratris invisum patri Telamoni, cum non ^ bus vagabundis semetipsos propria lingtta Numidas 

appellaverunt, id est, sine oppido vagos et errantes. 

182. Medi autem cttm Libyis se niiscuerant, qui 
proxime Hispaniaminhabitabant, quorum nomen pau- 
latim Libyes corrapenint, barbara lingua Mauros pro 
Medis appellantes, licet Mauri ob colorem a Gnecis 
vocentur.Grseci enim nigrnm fAftupbv vocant, sestifero 
quippe calore afflati atrl colorls speciem daeant. 

123. J Massylia clvitas Africae est, non longe ab 
Atlante, et hortis Hesperidum; aqua civitaie Massy- 
lii vocati sunt, quos nos corrupte Ma55u/0j vocamus, 
de quibus Virgiiius : 

Hinc mitii Massylae gentis monstrata sacerdos. 

419 124. Gaulalum genles sunt a meridie usque 
Oceanum Hesperium pervagantes. ^ His uomen 
Gauloe insula dedit, quae est juxta iElhiopiam, ubi 
ncc serpcns nascitur, nec vivit. 

125. Garamantes populi Africae prope Cyrenasin- 
habitantesa Garamante rege, Appollinis f!lio, nomi- 
nati qui ibi ex suo nomine Garama oppidum con- 
didil. Sunt autem proximi gentibas iEthiopum, de 
quibus Virgilius extremi Garamantes. ' Extremi au- 
tem, quia saevi, et a consortio humanitatis remoti. 

126. Hesperii vero sunt qui circa Hispaniam com- 
morantur. Nam Hispania Hbsperia. 

127. .€thiopes dicti a iilio Cham, qui vocatus cst 
Chus^ a quo originem trahunt. ™ Chus enim He- 
braica ^thiops interpretatur. 

128. Hi° quondam, ab Indotlumine eonsurgentes, 



reciperetur in Regnum, Cyprum concessisse, ibique 
arbem nomine antiquae patriae Salaminam condi- 
disse (ferunt), "inde* adGalleciam profectum, etpo- 
sitis sedibus ex loco genti nomen iledisse. 

112. Astures, gens Hispaniae, vocatieo quod circa 
Asturam flumen septi montibus silvisque crebris in- 
habitent. 

113. ' Cantabri^ gens Hispaniae, a vocabulo ur- 
bis et Iberi amnis cui insidunt appellati. Horum ani- 
mus pertinax, et magis ad latrocinandum et ad bel- 
landum, vel ad perpetiendum verbera semper parati. 

114. Celtiberi ex Gallis Celticis fuerunt, quorum 
ex nomine appellata est regio Celtiberia, Nam ex 
flumine Hispaniae IberOt ubi consederant, et ex Gnl- p 
lis, qui Celtid dicebantur, misto utroque vocabulo 
Celtiberi uuncupati saat. 

115. «^ Afri appellnti ab uno cx posteris Abrahae, 
qui vocabatur Afer : qui dicitur duxisse adversus 
Libyam exercitum, et ibi victis hoslibus consedisse, 
417 ejusque posteros ex nomine Atavi et Afres et 
kfricam oancupasse. 

116. ^ Pmni autem Carthaginenses sunt a Phas- 
nicibus nuncupati, qui cum Didone profecti sunt. 

117. Ty rii vero a TyrMi^urbe Phcnnicum nominati, 
de qua profecti sunt, et in Africae littus venerunt. 

118. Getuli Getas dicvLniVLT fuisse, qui ingenli ag- 
minea locis suis navibus conscendentcs, loca Syrtium 
Hn Libya occupaverunt ; et quia ex Getis veneranl, 



* Vacca opidum juxta Puren, A. AugustinusD rio, quse petes e Justino. 
Jacca lcgendum existimabat. Ndm el Strabo, lib. iii, ' Cantabri.,. a vocabulo urbis, Cujus et annales 

nostri saepe meminere, et ruinse hodie visuutur. 



de Gentibus inter Pyreneum el Idubedam montes 
Jaccetanor a^ens. Jaccetanam nohilissimam praedi- 
cat, ubi nunc Jacca urbs. Itaque delebat idem qua' 
scquuntnr verba, ut alicna, abesse namque a duobus 
Cod. Carmenveroc Virgilii ifineid., lib. iv, Lateque 
vagantes Vacca^i, mendosum, sed eodem modo logi- 
tur apud Hier. in cpisl. ad Dardan. 

^ Quos Cn. Pompei... nomen accep. Ex Hieron., 
advers. Vigilani. ; hodieque Comange dicitur. 

* Ab HispaU) Hispani, Ab Hispano Hispani^ Ju- 
stin., lib. xuv, et C. Neap. 

' Galleci. Ex eodem Justin. Sed iila apud eum 
non suttt : Unde et naturali inqenio callent. 

« Inde Gallecjflm profectus, Multa omjssa sunt non 
ab Isidoro, i^t Cbacon qaidem cetisebat, sed alibra- 



' Afri appeltati, Omnia et Hieron. quaest. in 
Gen. XXV. 

^ Phami,., a Phasnicibus, Serv., ^n. i : Pa^ni 
dwTiaToi)(^ov, esty quasi Phceni. 

i Africam. . . habuereLibyes, Bx Sallust., in Jugurth . 

j Massyla. Vid. Serv., ibidem. 

^ His nomen Gauloe, E Solin. Sed eur iEthiopiie 
proxima? An quia Solinus statim de iElhiopia? 

' Extremi, quia sofvi. B Ser?., ad eclog. 8, quasi 
sasvi. 

» Chus enim ling, Heb, Ex Hieron., in lib. de No- 
minib. Heb. 

° Hi quondam, etc. Verba Hier., in lib. de Loc. 
Hebraic. 



341 



ETYM0IX>G1ARUM LIB. IX. 



342 



juxta i£g^(>tum, inter Nilum et Occanum. in meri- /^ 2. Regnum universae nationes suis quseque tempo- 
die sub ipsa solis ticinaie insederunt, quomm tres ' ribus hahuere, uc A<syrii, Medi, Persse, ^figyptii, 



sunt populi : Hesperii Garamantes et Indi : Hesperii 
sunt Occidentis, Garamantes Tripolis, Indi Oricntis. 
129.» Troylodyfoigens -^thiopum; ideonuncupati, 
quod tanta celeritate pollent, ut feras cursii pedum 
asscquanlur. 

430. ^ Pamphagi^ et hi in ^thiopia sunt: quibus 
esca est quidquid maodi potest» et omnia fortuitu gig- 
nentia, unde et appellati. 

131.^ ichthypphagiy quod venando in mari Taleanl, 
et piscibus tantum alantur. 4119 Hi postlndos mon- 
tanas regiones tenent, quos subactos Alexauder Ma- 
gnus piscibus vesci prohibuit. 

132. <* Anthropophagi gens asperriina sub re- 



Gnpci, quomm yices sors temporum ita TOlutavit 
ut alterum ah altero solveretur. Tnfer omnia autem 
regna tcrrarum duo regna raeleris gloriosiora tradun- 
tur, Assyriorum primo, 4MI drinde Romanorum, ut 
lemporibus et locis inlor se ordinata atque distincta. 

3. Nam sicut iltud prius, et hoc posterius, ita illud in 
Occidente exortum est ; ^ dcnique in illius fine hujus 
initium confesiim fuit. Regna ca^tera cs¥>terique reges 
velut appendices islorum habentur. 

4. ^ Bege$ a regsndo vocati, J sicut enim sacerdos a 
sanctificando^ ita cl rex a regendo ; non autem regii, 
qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen 
tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres 



gione Serum sita. Cui quia humanis eamibus ves- B ^*'® ^^^^ proverbium. ^ Bex eris si recte facies, sinon 
cuniur , ideo Anfhropophagi nominantur. Itaque facias, non eris. 



sicut his, ita et c^leris geniibus per ssecula, aut a 
regibus, aut a locis^ aut a moribus, aul ex quibns- 
lii>et aliis causis inl^matata yocabula sunl, ita ut 
prima origo nominrs eoroni temporum vetuslale non 
pateat. 

133. Jam vero hi qui " Anfipod^s dicuntnr, eo 
quod contrarii esse vestigiis nostris putantur, ut 
quasi sub tnrris positi advcrsa pcdibus nostris cal- 
ceat vestigia, nulla ratione credendum est, qnia nec 
soliditas patitur, nec centrum terrse; sed neque hoc 
ulla histori% cognitione firmalur, sed hoc poetse, 
quasi ratiocinando, conjeclant. 

134. ' Titanas autem quosdam in Grsecia ferunt 



5. Regise virtutes prsecipuse duae, jastitia et pietas ; 
plus autem in regibus laudatur pietas ; nam justitia 
per se severa esl. 

6. Consules appellati a consulerido, sicxii reges a re. 
gendo, et sicut leges a Ugerido; ^ nam cum Romanj 
regum superbam dominationem non ferrent, anana 
imperia binosque consules sibi fecemnt, nam fastus 
regius non benevolentia consnlentis, sed superbia 
dominantis erat : hinc igitur consules appellati, vel 
a consutendo civibus, vel a regendo cuncia consilio. 

7. Quos tamen ideo mutandos pcr annos singulos 
instituerunl, ut ncc insotens diu maneret, et modera- 
tior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia 



luisse robustos et excellentes viribus populos, « quos C """* remcivilem, alterrem militarem administrabal. 

*" Regnaverunt autem annis ccccLxiiri. 

Mt 8. Proconsules subjecti erant consulibus, et 
dicti proconsuleSfeoquodvicem consulis fbngerentur, 
^ sicut procuralor curatoris, id est, actons. 

9. Exconsulestiniem dicti, quod jam a cousulatu 

exicrint, sive discesserint, peracto vicis suse anno. 

10. ° Dictdtores Aono anno post reges expulsos Ro- 
mani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii, ad ittju- 
riam soceri vindicandam, ingentem adversus Romam 
collegissel exercitum. 



ferunt fabulte ab irata contradcos terraad ejus ultio- 
nem creatos. 

135. Un.Ie el Titanes dicli sunt ind x^; Tiotw;, id 
est, ab ultione^ quod quasi ulcisccndse mairis terrae 
causa in deos armati cxstileriot; quos fabulap a Jove 
bello fulssc supcratos atque exstinclos fingunt, prop- 
ter quocl e ccelo jactis fulminibus interierunt. 

CAPUT ni. 

De regtiis et militioe vocabulis. 
1. Regnuin a regibus diclum, nam sicat reges^n* 
gendo Tocat?, ita regnum a regibus, 

• Troyloditce gens. AVb rij; x^iir^fo^ , id e»t, c^- 
vt^rna, quod in spoluikcU habitenl. Solin., cap. 34. 
Scd Isi^iori notatio magi,s Trogoditis respondot, id 



Cap. 111. — ^ Denique in illius fine hujus initium 
fuit, Nain quo tempore Sardanapalus uTtimus Assy- 
riorum rex ab Arbace Medo victus igni se tradidil. 



est, viae voraioribus. Plimusquoque lib. vi, cap. 29: tt Romuius el Rcmus nati sunt, quantum ex Eusebio 
Gentes TrogloditarumidemJubatradit Iherothods a ' co\\\geTe licet. 



venatu dictos inirw velocitatis. Ncque t.imen propierca 
Troyloditas ab Isid. nominatos putarim, cum pr»pser- 
tim Trogloditaeinomnibus Coti. lcgatur , sed Insisscin 
voee, ut solet, liberiu^. 

^ Pamphag. Yerba Solin., cap. 33. 

' Ichtnyophay, Ex eod. cap. 57. 

** Antropophay. Ex eod. cap. 53. 

* Antipodes, Ex. Aug. xvi de Civit., cap. 9, qui 
Lattaalium secutus est, quaedam etiam verba e Ser- 
vio, i£n. vi ad illud : ?ioctes atque dies p. a, i, D. 
Hos omnes aetas nostra coarguil ad Anlipodas ipsos 
penetrans. Sed Servius non de Antipodibus, sed de 
inferia ac lerrse centro loquitur. 

' Tinatas, Ex Lactantium, lib. v, cap. 6. 

* Quos ferunt fabul. £ Serv., i£n. vi : Hic genus 
antiquum Trojce. 



* Reyes a reyendo, Ex Aug., ad ps. xliv. 

j Sicut enim sacerdos a sanctificando, Ex eodem, 
ut eliam sup., lib. vii. cap. 12. 

^ Rex enSf si recte facies, Horatius. 

' Nam cum Bomani regum superbum dominatio^ 
nem.Ex Aug., xv de Civit.,cap. 12. Qui haec ex Sallust. 
Catilin., apud quom etiam superbam dominationem 
(non ut vulgom superbiam dominationemque)'\n anti- 
quiss. libro legi aiabat Chacon. 

"' Regnaverunt autemannis gccclxiv. Totidem uu- 
morat Hieronymus in pnef., ad Aggaeum, et Eiiseb. 
in Chron. Mendose libri nostri ccgclxvu, facili li- 
brariorum lapsu. 

" Sicut procurator curaiqris. Vid. cap. seq. 

" Dictatores nono annQ. Euseb. (sive Hieronymus 
[j.itu:»), in Cbron. : Nom (iuquii) anno post exactu 



343 



S. ISIDORl HISPALBNSIS EPISGOPI 



344 



11. <" Hi quinquenii lcroporis imperis utebantur ; M illi a populo ut yocaretur et Donunus^ statim manu 



plus enim erant honore, quam consules, quia an- 
nuas potesiates tenebant. ^ £t dicti dictaioresy quasi 
principes, et prceceptores; unde et magistri populi 
nomioabantur. Unde et dicta dicuntur. 

12. « Cossarum nomen a Julio coepit, qui bello civiti 
commoto primus Romanorum singularem obtinuit 
principatum. Cassar autem dictus, ^quod coeso mor- 
luse matris utero prolatus eductusque fuerit; vel 
qttod cum ccesarie natus sit, a quo etimperatoresse- 
quentes 4199 Cassares dicti (eo quod comati esseni). 

Qui enim ex secto utero eximebantur, Cmones et 
Cassares appellabantur. 

13. Julius autem dictus, quia ab lulo ^nese fitio, 
originem duxit, ut confirmat Virgilius : 

Juiius a magno demissum nomen lulo. 

14. Imperatorum autem nomen apud Romanos eo- 
rum tantum fuit prhis apud quos summa rei militaris 
consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando 
fxercitui ; sed dum diu duces titulis imperaioriis fun- 
gerentur, senalus censoit ut Augusti Caesaris hoc 
tai^um nomen esset, eo quod is distingueretur a cee- 
teris gentium regibus, quod et sequentas Caesares 
hactenus usurpaverunt. 

15 ' Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam 
reliqui possideant, sicut apud Aibanos, ex Silvii no- 
mine, omnes reges Albanorum Silvii appellali sunl ; 
sicut et apud Persas Arsacidoe; apud iBgyptios PtO" 
lonuei ; apud Athenienses Cecropidoi, 

16. s Augustus ideo apud romanosnomen imperii 



Vttltuque averso, indecoras adulationes repressit, et 
Domini appellaiionem, ut omen, * declinavit, atque 
insecpienti die omnem populum gravissimo ediclo 
corripuit, Dominumque se post heec appellari, ne a 
libcris quidem suis permisit. Fuit enim filius Attiae, 
quse nata est de sorore Julii Csesaris. 

4I9S 18. Reges autem ob hanccausam apud Graecos 
^tXiIc vdcantur, quod tanquam bases populam sus- 
linent ; unde et bases coronas habent. Quanto enim 
quisque magis praeponitur; tantoamplivsponderela- 
borum gravatur. 

19. Tyranni Grsece dicuntur, iidem Latine et re- 
ges; J nam apud veteres inter regem et tyrannum nuila 
discretio erat, ut : 

^ Pars mihi pads erit dextram tetigisse tyranni» 
Fortes enim reges tyraani vocabaatur^nam tiao for- 
tis, de quibus Dominus loquitur : Per me reges reg^ 
nant, et tyranni per me tenent terram, 

20. Jam postea in usum acddit tyrannos vocari pes- 
simos atque improbos reges, luxurio&ae dominatio- 
nis cupiditatem, et crudelissimam dominationem in 
popuiis exercentes. 

21. ^ Princeps etdignitatis modo significatur, et 
ordinis, sicut est iUud Yirgilianum 

Princeps ardentem conjecit lampada Turnus, 
pro prijnus, 

^ Dicius autem princeps a capiendi significatione, 
quod primum capiat, sicut municeps ab eo quo mu- 
nia capiat. 



est, eo quod oUm augerent rempublicam amplifican- ( 22. ^ Dux dictus, eo quod sit ductor exercitus ; 



do. Quod noraen primo senatus Octavtano Csesar 
tradidii, ut quia aii^r^a^ terras, ipso nomine et litulo 
eonsecraretur. 

17. Dum autem idem Oclavianus jam Csesar et 
imperalor appellarelur, vcl Augustus, ^ poslea 
vero dum ludos speciaret, et pronuuiiatum essct 

reges nova dignitas est creata, Diclatura^ scilicet. In 
quo Livium seculus videtur. Cassiodorus octot/o anno 
post exactos re^es, dequa discordia. Fasti iudpicien- 
di ; Anl. August. non nisi duodecimo, Nostri omnes 
libri magno consensu quinto anno retinent, error 
fortasse natus ex nota iix, vel xn. 

^Hi quinquennii,,, tenebant, Hsec censoribus aptan- 
da videntur, dequibus cap. seq.Nam dictatura semes- 



sed non sialim quicunque principes, vel duces sunt, 
etiam reges dici possunt. In bello autem melius du- 
cem nominari quam regem ; nam hoc nomen expri- 
mit in prcelio ducentem ; unde Yirg. : Duds Evan^ 
driy Sallusi. : Quo cupidius in ore Ducis sese quisque 
bonum, Non dixit in ore Consulis. 

de causa ccesones appeilati. Vid. Fest. Verba yero, eo 
quod comati essent, alienacum Chacone ducimus. 

' Solet enimfieri, ESery.j Mn, xn, ad vers. Jtfar- 
ranum hic atavos. 

^ Augustus,., eo quod augerent, Suetonius ab auc' 
tu, vef ab avium gestu, gustuve. Ovidius utrum- 
que indicavit Fatl. iii : 

Hujus et augurium dependet origine verbi; 
Et quodcumque sua Jupiter auget ope. 



tris fuil. 

^ Et dicti dictatt Varr., lib. v : Hinc inmanipulis ',L ^ Posted vero dum lud. spect, Sueton., cap. 53. 

rensibus dicta ducibus. Hinc dictata in ludo, Hinc U ' l^t omen declinavit. Venssime restituit hunc lo- 

*" " ^' .- . .. . . ^^jjj A. Covarruvias cum in libris, ut homo legere- 

tur. Neque Isidoriano Codici, a quo hae voces ab- 
sunt, tantum credo, quantumhuicemendationi. Sue- 
ton.: DoMiM appellationem, ut maledictum et op- 
probrium semper exhorruit Quod autem sequilur, 
quoi nata est de sorore Julii Ccesaris, verba sunt Ser- 
vii, initio iEneid. 

j Nam apudveteres, E Serv., iEn. ivet vii, el Au- 
gust., V de Civit., cap. 19 : Sed ne tyranni non pes^ 
simi atque improbi reges, sed veteri nomine fortes 
dicti existimentur, Unde ait VirgiL : 

Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni. 
^Princeps et dignitatis mod, Serv., iin. advers 
Qum princeps medtoque Gyas, elc. 
* Dictus autem pnnceps Ex Aug., lib. de Grammat. 
?' Dtixdicfus, E\ xv|u de Civit., cjip. 45. 



castrensibus 

dictalor maaister popuU. Cic, iii de Legibus : Ast 
quando duellum gravius discordice civium poscunt, 
dictalur esto» ne amplios sex menses, si senatus creve- 
rit, idemquejurisy quodduo consules teneto, Isqiteavi 
sinistra diclus populi magtster esto. Dictus vero dicta^ 
tor^ cfttod a consule diceretur. 

^ Cassarum autem, Imperatorum, alioqui ante Cse- 
sarem dictatorem Caesar Juliorum cognomen fuit. 
Euseb. in Chron. : C. Julius Ccesar Primus apud Ro- 
manos singulare obtinuit imperium a quo Caesares 
Romani principes appellati, 

^ Quodcasso matris. E. Serv., iEn. I, vers. Nasce- 
tur p, /, 0, Cassar, Quam verum (cum vixerit Aurelia 
CsBsaris mater diu vivo Csesare), Ser\iu8 viderit. 

• Qui enim exsecto,V\\fi , , lib. vn ; Auspicatius enecta 
parente gignuntur,ncut Scipio Africdnun priornatus, 
prmusque Co^sarufft ^ cceso matps utero dicius, quq 



345 



ETYMOLOGIAROM LIB. IX. 



346 



23. Monarchce suDl qui siDguIarem possident prlD- f^ 
dpatum, qualis fuit AlexaDder apud Graecos, ei iu- 
lius apud RomaDOS. Hidc et monarchia dicitur Bfovdc; 
quippo singularitas Grseco nomiaa. ipx^ principo' 
tus est. 

S4. Teirarchas suut quartam partem regui teaen- 
tes. Nam T^rrapa quatuor suDt, qualis fuit apud Ju- 
daeam Philippus. 

494 25. * Patricii inde vocati suDt, pro eo quod 
sicut patres filiis, ita provideaDl reipublicae. 

2^,^ Pra:fecti dkiiy quod praetoriapotestatepraesiDt. 

27. « Pra^tores iidem qui et praefecti, quasi prce- 
positores. 

28. ^ Priesides vero dicli, quia alicujus loci tute- 
lam praesidialiter teaeDl. 

29. Tribuni vocati, quod miiilibus^ sive plebibus Q 
jura tribuunt, 

30. * Chiliarchas svini qui mille pr2ssuniy quos oos 
millenarios nuncupamus , el est nomea Gra^cum. 

31. Centuriones dicli, eo quod centum priesunt 
militibus, sicut quinquagenarii, qui in capite sunt 
guinquaginta militum, sicut decani ab eo quod mi- 
litibus decem praeferuntur. 

32. * Miles dictus, quia mille eraat aate io an- 
mero uno, vel quia unus est ex mille electus. Ro- 
mulus autem s primus ex populo milites sumpsit, et 
appeilavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. 

33. Miles, aut ordinarius dicitur, aut extraordina- 
rius. Ordinarius est 495 qui per ordinem mililat, 
nec adhuc aliquem conseculus est gradum honoris 



37. ^ Romaoae autem militiae mos fuit puberes 
primo exerceri armis. Nam decimosexto anno tirones 
miliiabant, quo etiam solo sub custodibus agebant, 
de quibus Virgilius : Et primatvo flore juventus, 

38. ^ Servos saDe nunquam militasse constat , 
nisi servitute deposita, excepto Annibalis temjsore , 
cum post Cannense prselium in tanta necessittte 
fuissent Romani, ut ne liberandorura quidem servo- 
rum daretur facultas. 

39. i Desertores vocati, eo quod, desertis miiita- 
ribus officiis, evagantur. Hi in alios numeros mili- 
tiae nomen dare prohibentur, sed si non magni tem- 
poris culpam contraxerint, caesi numeris suis resti- 
tuuntur. Sed et qui deserunt exercitnm ad hostes 
transeuntes, et ipsi deseriores vocantur. 

496 40. Con5cn;7^i militesdicuntur,quia intabulis 
conferunlur ab eo qui eos ducturus est ; sicut tran-' 
scrispti socmiwT, cum de alia in aliam legionem 
trauseunt, et inde transcriptiy quia nomina dont ut 
transcribantur 

41. ^ Oytiones dicti, quod sintelecti. Nam optarb 
eligere est, sicut est illud : OptavUque locum regno, 
id esl elegit. 

42. Excubitores dicunlur , pro eo quod excubias 
semper agunt. Sunt enim ex numero miiitum, et in 
porticibus ex^u^an^ proptcr regaiem custodiam. ^ Bx- 
cubiae autem diurnse sunt vigiliae nocturnae, unde et 
vigiles. 

43. Velites evdini apud Romanos genus miUlise, a 
volitando vocati. Lecti enim agilitate juvenes, cum 



cst enim gregarius^ id est humilis militiae. Exlraor- C armis suis post terga equitum considebant, et mox 



dinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. 

34. Emeriti dicuntur veterani solutique miliiia, 
qui jam in usu praelii non sunt, qui Mereri mili- 
tare dicitur, a stipendiis, scilicel, quae merentur. li- 
dem et veierani dicuntur quia jam in usu pra^lii non 
sunt, sed post multos mililiae labores quietis suffra- 

*gium consequuntur. 

35. Equesires mililes dicti eo quod equo sedeant. 
Item militat ille in equestri ordine. 

36. Tirones dicunlur fortes pueri, qui ad militiam 
deliguntur, atque armis gerendis habiies existunt. 
Hic enim nou ex sola professione nativitatis, sed ex 
aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et 
tirones dicti, qui anlequam sacramento rogali sint, 
miJites non sunt. 

* Patrictt inde vocaii, De novo patriciorum genere^ 
quod erat Justiniani tempore, A. Auguslinus. 

*» Prmfecti, De prsefeciis praeforio. 

* Prcetores iidem qui et prasfecti.y eieres praelores 
intellifi^e, hoc est magistralus, qua ratione praetores 
consuies dicebantur, et praelonum, el porla pra-lo- 
ria. Quod vero quasi pra^posiiores, melius cum Yar- 
rone, quasi praniores dixisset. 

^ Prcesides. Glossar , prceses, ^Yejxwv. 

* ChiliarchiB, Ex Hieronym., Isai. ii. 

' Miles quia mille erat ante in numero uno. 

Cobortes nuineros apellari solitas a Latinis tradii 
Sozomen., tripart. Hist. lib i. cap. 7. Varro lamen, 
lib. IV. MiliteSy ouod irium mitlium lcyio primo 
fiebai, ic, singutce iribus Tat, Rainn, Lucer, mil- 
lia singuta niitebant* 



cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant, et 
conlinuo pedites ipsi ex alia parle, equitibus per quos 
advecti fuerant dimicantibus, hostem perturbabant. 
Ab his ergo t;^/t7t^u^ elephanti quondam Annibalis 
retro acti, cum regi jam a suis non possent, fabrili 
scalpro inter aures adacto, necabantur. 

44. Casira sunt ubi miles steterit ; "* dicta autem 
casira, quasi casia, eo quod illic castraretur libido. 
Nam nunquam iis intererat mulier. 

45. Militia autem a milibus dicta , aut a mulHs 
quasi mu/^t7ta, quasi negotiummultorum, autamo2«. 
" rerum, quasi moletia. 

46. Legio sex millium armatorum est a delectu 
vocata, quasi lectif4!97 idest, armw elecii, Proprie 

8^ Ex populo» Ex plebe. 

^ Romana autem militias, E Serv., ^En. vii , ad 
vers. Anie Urbem pueri, etc. 

* Servos sane nunquam miliiasse. Ex eodem, ^n. 
IX, vers. Veiiiisnue ad Trojam miserat armis. 

j Deseriores, Vid. I. Deseriorum, J 3, *d. de Re 
milit... et Quiniil., lib. vii, cap. 7. 

^ Optiones.... nam optare elig. E Serv. Fest. 
Optio qui nunc diciiur,antea appellabaiur accensus 
is adjuior dabaiur centurioni a tribuno milit., ut 
quemvellei eWgereiyUnde ei nomen soriiiusest. 

* Excubice autem diurn. Ex eodem iEn. ix. 

"» Dicia autem castraEx eod.,iEn. iii, ad vers. : 
Nos casira movemus. 

"^ Quasi moleiia. AI., molestiayqmbus favet Gon- 
chon.vcmaculus, /amoWto, el Rnbnnus.Fo.nas,quQ' 



341 



S. ISIDORI HISPALKNSIS EPISGOPl 



348 



9L^\e^ ^aceciauum ^ phalanx ^ Gallornm caterva. H qua? formas ei nomina ab ipsis rebus de quibus Irans- 



nostra legio dicitur. 

47. <" Legio habel sexaginta centurias , manipu- 
los Irjginla, cohortcs duodecim , lurmas ducentas. 

48. Centuria esl pars exercitus in con^mos miliies 
divisa. Unde et qui iis pra^suni centuriones dicunt. 

49. Succenturiati sunt, non qui in prima,sed qui 
in secunda ccniuria sunl, quasi sub prima cenluria, 
tameo stricti etiam ipsi, et in speculis posili in bello 
sunt, nisi prima defecerit, isti. quos sub se dixinuis, 
laborantibus primis subveuiant. Undead insidiandum 
ponitur succenturiatus, quasiarmisdolosisinstruclus. 

^O.Manipulus ducentor,um est mililum ; manipuli 
autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo 
fnanu iocipiebant,^ sive quod antequam signa essent 



iata sunt mutuantur. 

57. Acies dicta, quod ferro armala sil, et acu~ 
mine gladiorum. 

58. Exercitits, muliitudo ex uno gonere. ab exer' 
citatione belli vocaia. 

59. Classes dictse propler divisionem exercitus, qni 
postea manipuli dicti sunt. Unde et Virgilius : 

Classibus hic locns. hic acies certare solehant. 
Jam postei et classLs navium dicta. 

60. • Nodus proprie esi densa peditum multiiudo, 
sicut turma equitum. Nodus autoni diclus, pro dif- 
ficullate, quod vix possit resolvi. 

61. Cuneus est collecta in unum militum multitu- 
do. Unde propt«r quod in unum coit, ' ipsa coitio 



manipulos sibi, id esi, fasciculos siipulae, vel herba^ B ^^ unum cuneus nominatus est, quasi couneus^ eo 
aiicujus, pro signis faciebant, a quo sigoo manipu- quod \n unum omnes coguntur. 



lares milites cognomiqati sunt. De quibus Lucanus : 

Gonvocat armatos exiemjdo ad signa maniplos. 

51. ^ Turma triginta equiles suut Romani enim 
equites in una tribu irecenti fuerunt. De singulis 
enim centuriisdocem dabantur, el tiebat turma. 

Cohors quiogentos militcs habet. 

4|99 52. Tria sunt mililia^ geneU, sacramenlum, 
evocatio, conjurattQ. 

53. Sacramentumf in quo post eh^ciionem jural 
unasquisque miles se non recedere a militia , ni^i 
post completa stipendia, id esl, militiae tempora, et 
hi sunt qui habeot plenam mililiam. Nam viginti 
quinque annis tenentur. 



4^9 63. Alo! in exercitu iriginta equites esse di- 
cuntur; * Alce autem equites ob hoc dicti, quia le- 
gunt podiles alarum vicc. 

63. Comua voca^iiur extrcmilas exercilus, quod 
intorla siL 

64. ^ Agmen dicitur cum exercitns iter facit, ab 
agendo \ocalum, id est, eundo Plautus. : Quo te 
agis ipse ? Est enhn exercitus ambulans. Namagmen 
dicitur quod in longitudine directum esl, quale ^lot 
esse cum exercitus portis procedit; quidqufd fuerit 
aliud, abusive dicitur. 

GAPUT TI. 
De civibus. 



^i.Evocat 10 tdnm adsubitambellum nonsolimimili- C ^'De imperils militisequevocabulisexparte dictum, 



tes,sedetc«ierievocaijtur.Undeetiamconsulsolebaidi- 
cere: Qui rempublicamsalvamessevult^mesequatur, 

55. Conjuratio, quie fit lumultu, quando vicinum 
urbis periculura singulos jurare non patitur sed re- 
pe^te colligitur multitudo, et tumultuosa in ira cori- 
flatur. Ha?c el tumuUuatio dicitur. 

56. In acie autem islae fere forma? sunt : Exerci- 
tufi, classis, nodus, cuneus, ala^, cornua, agmen, 

que: MilitemAleiusamollitiaperantiphrasindictum 
puiat,eoquod nihii moUe.sed asperum quid reddat, 

* Macedonum phalanx. E Sor., /En. ii. Et jam 
Argiva phalan.r. 

^ Gallorum caferva. Voget., lil». ii, eap. 2. 

*= Legio autem liabet lx. Serv., ^En. xi, ad vers. 
Volscor, edice maniplis. Signiferi, inqnii, quia se- 



e8t,deinceps civium nomina sumnmtim subjungimus. 

2. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut 
vita comrnuuis et ornaliur liut et tuiior. 

3. Domus unius familiae habitaculum est, sicut 
urbs unius populi, sicut orbis domicihum lotius ge- 
neris humaui. Est aatem domus genus, familia, sive 
conjunctio viri et uxoris. Incipitautem a duobus, et 
eslnomen Gra*cum.Nam otijiara Graeci tecta vocant. 

IX : Trecentumscutati omnes.Romani, inquit, equites 
primo trecenii fuerunt, de singulis enim curiis deni 
dabantur^quas triginta fuisse diximus.y arro lib.iv : 
Turmat terma, o in u ahiitj quod terdeni equites e.r 
tribus tribubus Tatiensium, Ramnens. et Lucer. /ie 
bant; itaque primi singularum decuriarum decurio- 
nes dicti. (ihacon, roJiquis rejoclis, hapo tantum ex 



cundum antiquummorem in lcgione ernnt triginta. Q Servio relincri volebai : Romani equites primo tre- 
Legioaufemhahebaf septem cohorfes, se.vaginfa cen- cenH fuerunt, de singnlis enim curiis decem daban- 



turias. Putamus autem apud Sorv. vitiosc vii pro xii 
scripluin. Nam apud I>i(lor. omuia coustHni , qui 
paufo post cohorteiii quing^ntis inililibus coii^lare 
dicit. Licei(utait ibidem .Sftrvius)/w his rebus ac- 
cessu temporis ducum varietas semper mutaverit mi- 
litiap disciplinam. Ai»»»!!., lib xvi,cap.4 : Inlegione 
8unt centuriw lx, nwnipuH wx.cohorfes x. Vof^c- 
tius quoque, lib. ii, cap. 6 : Sciendum estautem in 
una legione decem cohortcs esse debere. Sed prinia 
cohors reliquas ef numero mititum et dignitatiprtf- 
cedit. 

•* Turma... et /iebatturma. Concinnasso videtur 
hajc (quse nunc integra non esso nemo non videt) e 
Servio et Varrone, ita ut utriusque aliquid restet. 
Ergo scripiuram quae in libris oinnibus ciai reUii- 
quenies, amborum verba propouemus : Serv., Mii. 



tur. Coliors, eic. 

e Nodus proprie est densa, E Serv., iEn.x.ad illud : 

. . . .abantem 

Oppositum interimit pugnae nodumque moramquo. 
Quod autem seqiiit<:r, Nodus autem dictus pro dif- 
ficultafet alia vorhi apud Scvium notio osl, non ratio 
prioris, ul xidctur exisnmasse Isidorus, qui Servii 
commenlaria sinc Virgilii carminibus forlasse inspi- 
ciebat. 

•^^7 ipsa coitio in ununi. Verba Aug. iu lib. de 
Ordin., cap. 48. 

<f Alft autem equifes. Veget., lib. ii, cap. i, et 
AgcII., XVI, cap. 4. 

*» Agmen. Serv., JSn. , I et ix : Aginev proprie 
est exercitus ambulans^ quidquid fuerit aliud, abu- 
sive dicitur. 



349 



ETYMOLOGIARUM LIB. IX. 



m 



Famt/ia est liberi cx liberislegibus susceptia /emore. A 13. Censores apud veteres Roumaos crant. Est 
4. Genus autem a gignenio et progenerando dl- eniiiiQomen^^^orfjdighltasjudicifllis. C^m^efthim 



ctum, aut a definitione ceriorum prognatorui^, ut 
nationes, quse propriis cognationibus termlnatse, 
gentes appellantur. 

5. * Populus est ccetus humanap muUitudinis, ju- 
ris consensu et concordi communione sociatus. Popu- 
lu$ auiem eodistatap^MM», quodpopulus 430uni- 
vcrsi cives sunt , cOnnUmcratis senioribus civitatis ; 
p/^^5 autern reliquum Tulgus sine senioribus civitatis. 

6. Populus ergo tota civiias; vulgus vero p/^^s est. 
Plebs aulem dicta a pluralitate; major esl enim nu- 
mems minorum quam seniomm. ^ Populus vero 
ou^vb? d^(xo( dicitur , id est , KotTb; tcoXu;. Unde et 
poputus dictus est. ' Graece autem populus diciiur 



judicare e^t. Item censores sunt patrimoniorum judi- 
ccs, a censu seris appellati. 

14. ^ Judices dicti, quasi jus dicentes populo, sive 
quod jure disceptent. Jureautemdisceptare estjusie 
judicare. Non esi autem Judex, sinon in eo est justilia. 

45. Prassides rectores sunt provinciae, 'dicll eo 
quod profsunt, 

16. PrcBtores autem, quasipr«c«pft)re«civitati8,el 
principes, iidem, et quoestores, quasi qucesitores^ eo 
quod qucestionibus praesunt, consilium enim et causa 
apud cos est. 

17. ^ Proceres sunt principes civitaiis, quasi prO' 
cedes^ quod ante omnes honor6 prs^cedant. Unde et 



Xa^^lapidibus, Vulgus est passim inhabitansmulti- n capita trabium, quae eminent extra parietes, pro- 
tudo, quasi quisque quo vult. ^ ceresdicuntur, eo quod primo proc^dan^ Hincautem 



7. Tribus dicuntur tanquam curise et congregatio- 
nes distinctae populorum, et vocatae tribus ab eo quod' 
in prineipio, Romani frt/an>fuemnta Romulo dispcr- 
titi ^insenatoribus,militibus elplebibus.* Quaetamen 
tribusntine multiplicatee nomen pri^inum retincnt. 

8. Senatui nomen aetas dedil, quod seniores es- 
sent. ' Alii a sinendo dictos accipiunt senatores; ipsi 
enim agendi facultatem d&bant. 

9. Senatusconsultu^ a consulendo, tractando est 
dictus, qnod sic fit, ut consulat, et nocere non possit. 

10. K Patres aulem, ut dicit Sallustius, a curae sl- 
railitudioe vocati sunt. Nam sicut patres fiiios suos, 
ita Uli ^ rempublicam habebant. 



ad primores facta translatio, quod a caetera mtllti- 
tudine praeeminent. 

18. " Tribuni dicti, quod plebi jura, vel opem ^rt- 
^uun^Constituti sunt autem MSn decimo sexto anno 
post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et con- 
suiibus premeretur, lunc ipsa sibi tribunos, quasi 
proprios judices et defensores creavit, qui eomm 
liberiaiem tuerentur, et eos adversus injuriam nobi- 
litatis defenderent, unde et iefensores dicti, eo quod 
sibi plebem commissam contra insolentiaiti impro- 
bomm defendant. ^ At contra nunc quidam everso- 
res, non defensores existunt. 

19. ® Numerarii vocati sunt qui publicum nutti- 



11. • Patres conscripti, quia dum Homulusdecem a mum aerariis inferunt. 



curias senatorum elegisset 4S1 nomina eorum,prae- 
sente populo, in labulas aureas contulit, atque inde 
Fatres conscripti vocati. 

12. Primi ordines senatorum dicuntur illustres, 
secnndi spectabiles , teriii clarissimi, Jam inferius 
quartum aliquod genus non est. Quamvis autem se- 
natoria quisque origine esset, usque ad legitimos 
annos eques Romanus erat, deinde accipiebat hono- 
rem senatorifle dignitaiis. 

Cap. IY. — • Populus est ccetus, Aberat a libris 
yox ccetus, quam restituimus ex August. , xixdeCiv., 
e. 21 et 24,qui hiPcverba elibris Cic. deRep. citat. 

^ Populus vero. Quot hic monstra e Graecis clia- 
racteribus? Sed proxime accedit ad lectionem quam 
posuimns, Ovet. colleg. Goth. Vide nunquid ad h(Oc 
Tb € icoXu; «up,(jLtxTb( » Hieronymi , Nahum iii , ad Q 
illud : Bruehns expansus est. 

^ Grmce autem populus. B Serv. , Georg. i, ad 
vers. : Lhtde homines nati durum gen, 

** In senatoribus mil, ^/pM.AIienahaecducimns. 

• Quo! tamen tribus nunc multip. Varr., lib. iv. 
Centuria primo accuixim jugeribus dicfa^post dupli- 
cata retinuit nomen , %it iribus multipHcatas idem te - 
nent nomen. Ead. ex eod. Varrone refert Columella, 
lib. v,cap. 1 .a qiio verius fortasse sit Isidorum sump- 
sisse. Nam Varronis libros de Ling. Latin. non pu- 
tabat ab Isidoro leclos Chacon. 

' AUi a sinendo. Verba sunt Servii , ^n. v, ad 
vers. Et patribus dat jura vocatis. Sed guis haec, 
obseoro, in Isidoro, non risit? At in Servio, suspi- 
ciunt iidem. 

e Patresautem, Serv., ibid. 

•» Remp. habebant, Ita Goth. Cod. ; alii, alebant. 



20. Functi^ ab eo quod fungantur honore et officio 
aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus,qui 
compleverunl vitae officia, nihil enim jam faciunl. 

21. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab 
oflicio munerum dicti, eo quod publica munia acci- 
piunt. Munia enim officia sunt ; unde et immunes 
dicuntur, qui nuUum gerunt officium. 

22. jlfuntVrtpa/^j originales cives, et inlocum offi- 
cium gerentes. 

^ Patres conscripti. Haec unde sint, qnaerendum. 

Dionys. : Of 8fc ji€tIvovt6? «orclpE? lY^pa^oi TcpoorjYO- 

9rtYop(a(, IXXT)vtxbv ik touto I6o< ^v. Neque tamcn sic 
satis placere pos^unt, neque si ex aureis aereas ta- 
bulas facia"^, adducemur, ut hsec nonadultoriuasint. 

i Primi ordinis. E Placidi glossis, e quo scfiidO' 
rum vocem delebat CI:acoh. 

^ Judices dicti. Infra, lib. xviii, cap. 15, et Grftt., 
23, q. 2, cap. 1, et Grej^'., cap. iO de verb. Signif. 

• Proceres... unde, et capit. trab. EServ., Md. i, 
ad vers. Postalii proceres. 

« Tribuni... decimo sexto, Mendose omnes libri, 
sexto. Ascon., in Corneliana : Tantain Ulis virtus 
fuit^ ut anno 46 post reges exactos,propter nimiam 
dominationem potentium secederent, leges sacratas 
ipsi restituerent.duos tribunoscrearent.Ei Pompon. , 
cap. 2 de Origin. Jur. : Anno fere 17 post regesexac- 
tos pop. Rom. tribunos sibi in monte Sacro creavit. 

^ At contra nunc quidam. Oportel haec alicujns 
antiqui Scriptoris veroa fuisse, nam Isidori aetate 
tribuni non erant. 

• Numerarii. ExstatedictumB^icse regis inconcil. 
Tolet. XVI, ubi numerdHi ftrnn^^ns meniio fit. 



351 



S. ISIDORI HISPALENSIS KPISCOPI 



352 



23. Decuriones dicti, quod sint de ordine curice,^ fuoganiur. ' quasi prop^er ctira/om, sicut peogonslL 
Otecium enim cur i^ administranl. Undenon estdc- pro consule. 



curio, * qui summam non intulit, vel curiam non 
participavil. 

24. Curiales autem iidem et decuriones. Etdicli cu- 
riales, quia civiliamunera procurant et exsequuntur. 

483 25. Principales tnagistratus et duumvirales 
curialium officiorum ordinis sunt. Principales dicti 
quod primi sint magistratibus. 

26. Magistratus vero, quod majores sint reliquis 
officiis. 

** Duumvirales,... 

27. Tabellio vocatus, eo quod sit porlitor tabel- 
larum, Idem exceptor, idcm et scriba publicus, quia 
ea tantum quse gestis publicantur scribit. 



4k5 36. Coloni sunt cultores adveose dicti a cul- 
lura agri. Suntenim aliundevenientes, atque alienum 
agrum locatum colcntes, ac debentes conditionem 
genitali solo propler agriculturam sub dominio pos- 
sessoris, pro eo quod iis locatus est fundus. Goloni 
autera quaiuor modis dicuntur. Nam coloni, aut Ro- 
mani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, 
aut coloni ruris privali. 

37. hiquilini vocati, quasi incolentes aliena, non 
eoim habent propriam sedem, sed in terra alieoa in- 
habitant. 

38. Differt autem inter inquilinum, et advenam. 
Inquilini enim suot, qui emigrant, et aoo perpetuo 



28. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per li- B perraanent. Advenas autem, vel incolae adveolitii per- 



mites habitacula consiituta burgos vulgo vocant. 
Unde et Burgundionum genti nomen inhaesit, quos 
quondara, subacta Germania, Romani per caslra dis- 
potuerunt, atque ita ex locis nomen sumpserunt. 

29. *^ Collegiati dimniur, quodex eorum collcgio 
custodiisque deputentur 434 qui facinus aliquod 
commiserunt. Est enira sordidissiraum genus ho- 
minum patrc iocerto progenitum. 

30. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est 
enim nomen magistralum habenti contrarium; ct 
dicti privati, quod sint ab officiis curise absoluti. 

31 . Mercenarii sunt qui serviunt accepta mer- 
cede: iidem et barones Graeco nomine, quod sint 
fortes in laboribus ; Bapuc enim dicitur gravis, quod 



hibsntur, sed permanentes; et inde incoUe, quia jam 
habitaiores sunt, ab incolendo, 

39. Indigmoi sunt inde geuiti, et in eodem loco 
nati, ubi inhabitant. 

40. Incola aulem non indigeoam, sed advenam in- 
dicat. 

41 .Per^rwtdicli,eo quodignorantur eorum paren- 
tes,quibusortiexi3tunt;suntenimdeIODginquaregione* 

42. Urbani vocabaotur, qui Romae babitabaot, qui 
vero in caeteris locis oppidani. « Nam sola urbs Roma, 
csetera oppida, 

43. Famuli sunlex propria servorum familia orli. 
^S^rWaulcm 4SOvocabulumindetraxerunt, quodhi 
qui jure belli possentoccidi a victoribus,eonservaban- 



sit fortis. Cui c(ftitrarius est leviSj id est, infirmus, C tur,etservifiebant,a «ert/aTufo, scilicet5eri;tappellati. 



32. Publicani appellanturconductores vectigaliura 
fisci, vel rerum publicarum, sive qui veciigalia pu- 
blica exigunl, vel qui per negotia ssecuii lucra sec- 
tantur. Unde et cognominati sunt. 

33. ^ Villicus propriet;t7/^gubernator est. Undeeta 
villa viLLicus nomcnaccepit. Interdumautem villicus 
non gubemationem villse, sed dispensationem univer- 
sse domus, Tullio interprelante, signiticat, quod est 
universarom possessionumetvillarum dispensatorem. 

34. • Aciores iidem et curatores ab agendo^ el 
curando vocati. 

35. Procuratores vero, eo quod vicem curatoris, 

* Qui summam non intulit, vel curiam non parti- 
ap, Quade re ita Chacon : Qui decurio /iebat,ispro 



44. Ancillas a sustentaculo vocat», arfMn^ enim 
Gr£ce cubitus dicitur, unde, eianconem dicimus. 

45. Mancipium est qutdquid manu capi, subdique 
potcst, ut homo, equus, ovis. Hsec enira animalia 
statim, ut nata sunt, mancipinra esse putantur; nam 
et ea quae in bcsliarura numero sunt, lunc videntur 
mancipium esse, quando capi, sive doraari coeperint. 

46. Ingenui dicti, qui in genere habent liberta- 
tem, non in facto, sicut liberti. Unde et eos Gra^ci 
t^-^eizX^ vocant, quod slnt boni generis,. 

47. Libertus aulem vocatus, quasi Liberatus. Eral 
enim prius jugo servitutis addictus. * Libertorum 

torem reddidisse videtur Cicero in OEconomic. Xe- 

noph. Nam et in Uortens. (ui refert Non.) dispen- 

introitu prasstitutam summam inferebat, neque, Q saloris voce est usus : Quid tu, inquam, soles cum 



antequam eam inferret curialis erat; ubi vero de 
more nihil inferebatur, non antea curialis diceba- 
tur, quam cum aliis curiam ingressus de rebus pu- 
blicis consultaret. Vid. Plin., lib. x, episl. 333. Ant. 
Augustinus : Duplex, aiebat, decurionum genus os- 
tendi : alterum honorianorum, qui pecunia data liO" 
norem assequuntur, sedmunere abstinent; alterum 
ordinariorum, qui decurionum munus exercenty id 
enim esse curiam participare. 

^Z>uumi;tra/e5. August.,inlib. de Gram. :Z)uumi;t- 
rales, quasiduorumhominum vir. Malevero expleni 
quidam libri lacunara qu» est in Gothicis omnibus. 

« Collegiati, De coUegiis dicuntur aliqua in titul. 
de Jure Immun., lib. l Digest., sed quse ad j^unc 
locum illustrandum non sini satis. 

<* Villicus.,, signi/icat. Hieronymi verba, in q. 6, 
ftd Al^as. Unde pro ceconomo villicum et disperisq. 



rationem a dispensatore accipis, si cera singulapro 
bastif summam qua^ ex his confecta sit nonyrobarel 

« Actores.., procuraiores, J urisconsulti actorem 
praeseniis esse dicunl, procuratorem abseniis, tutorem 
prucurs^torem constituerc non posse, actorem posse. 

<* Quasi propter curatores. Ha^caliena existimamus. 

K Nam sola urbs Rotna, castera oppid. Si quando 
vero Romani historici oppidi mentionera faciunt , 
nibil prseterea addenles, oppiduni Palatinum intel- 
ligunt, ubi primum fuit Ronia condita, quam Ennius 
quadratam vocavit : 

Et quibus exstiterat Roraas regoare quadratse. - 

^ Servi... quod hiqui.y evhdi \ng„\ixdeCiy*,c, i5. 

^ Libertorum filii apud antiq. Suet., in Claud., 
cap. 24: Appium Coicumcensorei^generissuiproduc- 
torpm Ubertinorum/iliosinsen^t^malleaisse doeuit, 
ignarus temporibus AppU, ct deinceps aliq^qndiu /t- 



3:33 



ETYMOLOGIARUM UB. VII. 



354 



autem filii apud anliquos libertini appellabantur^ J| 3. Pa^er Cbl a quo nascitur initiumgcneris; itaque 



quasi de libertis natiy nnnc vero libertinus , aut a 
liberto factus, aut possessus. 

48. Manumisstt^s dicitur^quasi manu emissus. Apud 
veteres enim 48T quoties manu mittebant, * alapa 
percussos circumagebant, et liberos confirmabant ; 
unde et manum/551 dicti^eo quodmanu emitterentur. 

49. Dedititii primum a deditime sunl nuncupati. 
Deditio enim dicitur quando se vincti aut vinciendi 
hostes victoribus tradunt, quibus hsec origo nominis 
fuit. Deum qnondam adfversus populum Romanum 
sonri armis sumptis dimicassent, vincti se dederunt, 
comprehensique varia turpitudine affecti sunt. 

50. ^ Exhisquidam posteaadominis manumissipro- 
pter snppliciorum nolas^quas manifeste perpessi sunt 



is pater familias vocatar.439 Pater autem dictus, 
eo quod patratione peracta, filium procreet. ' Pa- 
iratio enim est rei venerese consummatio. ^ Lucret. : 
Et bene parta patrant, 

4. GenitoressLixiemsL gi^nendo^ et par^/^5, quasi 
parientes. 

6. lidem et creatores. ^ Cremenium enim est se- 
men masculi, unde animalium et hominum corpora 
concipiuntur. Hinc creatores parentesdicuntur.* 

6. Mater dicitur, quod exinde efficialur aliquid; 
^ mater enim quasi materia, nam cansa pater est. 

7. Paterfamilias autcm dictus, quod omnibus in 
familia sua positis servis, tanquam pater filiis, pa- 
tria dilectione consulit, servorumque conditionem a 



ad dignitatem civium Romanorum non pervencrunt. g filiorum affectu non discernit, sed quasi unum mem- 
51.^ La<tm2t6erft(anteRomamconditamapud La- ^brum ampleclitur; hinc enim exhorlum est nomea 



tinos fiebant) nunquam per testamenlum, sed per epi- 
stolam Ubertatem sumentes. 4SS Inde quia per tes- 
tamenlum non fiebant, nec ei testamento aliquid cape- 
re, nec suos hseredes facere polerant, cives Romani 
postea sub consulibus per testamenta in urbe Rd- 
maoa effecti sunt. 

52. Dicii aulem cives Romani, quia testamento li- 
beri efTecti in numerum Romanorum civium redi- 
gontur. Uis primuoi aditus erat in urbe Roma com- 
morari, ^ .cieleris autem libertis prohibebatur , ne 
ve) in urbe Roma, vel intra aeptimum ab urbe mil- 
liarium commaaerent. 

CAPUT V. 
De affinitatibus et gradibus. 

I.Ha^edisnomenimposuit census seris,®8oIvitenim 
tributomauctoris. In hoc enim vocabulo primasucces- 
sio est haereditatis et generis, ut sunt filn et nepotes* 

2. Prohceres est qui loco haeredis fungitur , quasi 
pro hasrede ; est enim, aut iustitutns, aut substitutus. 

bertinos dictos, non ipsos qui manumitterejitur, sed 
ingenuos ex his procreatos. 

^ Alapa percussos eircumageb, Nam vindicta servi 
caput percutcre, |ficienaque pahna , tcrgumve festuca 
verberare mos fuit. Venebantur quoque et circuma- 
gebantur a dominis. Hinc Persius : 

Ueu steriles veri,quibus unaQuiritem 

Verligo facit. 

^ Ex quis guidam postea a dominis manumiss^ 
Aug., in Episl. ad Gal. : Stigmata dicuntur notoi 
quasdam poenarum servilium, ut siquis,verbigratia 



servus in compedibus fuerit propter naociam, id est, Q Persio el aliis. 



Patrisfamilias. Qui autem inique dominantur in 
servis, boc se nomine nequaquam reputent appellarL 
. 8. i Materfamilias inde vocatur, quia per quam- 
dam juris solemniiatem in famiham transit mariti. 
Tabulse enim matrimoniales instrufsenta emptionis 
suae sunt 440 Alias sicut ^ matrona est mater primi 
pueri, id est quasi mater nati ; ita materfamilias illa 
est quffi plures enixa est. Nam familia ex duobus 
csse incipit. 

9. Avus patris pater est, ab eevo dictU8,id est,abanti- 
quitate.Proavusavi pater est^quasi prope at;um. ii^atms 
proavi pater, jam longe ab avo, Atavus abavi pater. 

10. Tritavus atavi pater, quasi tetravus id est, 
Q quartus supra avum. Sed tritavM ultimum cognatio- 

nis nomen est. Familia enim oritur a patre, termina- 
tur in Iriiavo. 

11. ^ Filiusei filia a familia dicti, ipsi enim pnmi 
in ordine nascentium existunt; unde et Comelia fa- 
milia slirpsipsa omnisa Cornelio orta. 

^ Cceteris autem Hbertisprohib. Hoc (inquit) A Au- 
gust. nemo unquam dixit. Cxpellebantur tamen urbe 
nonnunouam Latini cives, si comitia impedirent. 

Cap. Y. — ® Solvii enim tributum auctoris. Id est 
ejus qui illum hseredem ioatituit. 

' Patratio enim rei ven. consumm. Patrare obsce- 
num verbumfuisseostendit. Quimil., lib.vni, cap. 3 : 
Ductare (inquit) exercitum, etpatrare bellum, apuA 
Sallustium dicta sancte et antique^ ridentur a nobis. 
El Gioss., patrat., p.a<T7aTat xaxEu^irb)^, cac ii* a2o- 
yp(o^ alque hoc tritum antiquis Scriptorib. CatuUo, 



propter culpam, vel hujus7nodialiquid passus fuerit^ 
stigmtUa habere dicaiur, et ideo in jure manumis' 
sionis inferioris est ordinis. 

^ Latini liberti (ante Rom.cond. De Latinis liber- 
tis ex le^e Julia Norbana, ex Ulpiani Tilulis, Caiique 
et Justiniani institulionibus salis constat. Cum qui- 
bns hseeneqaaquam congruunt. Itaque negligebat ista 
A. Augu8tinus, cl aversabatur. Nam quid illud : Ante 
Rom. cond^apvd Latinos fiebantl Quid postremura : 
Hisprimumaditus erat in urbe Rom, commorari 1 etc. 
Sed quia vcri aliquid intcrjicitur, ut quod per epis- 
tolam fierent, quod testamenti factioncm non habe- 
rent, suspicari sc dicebal Chacon Latinos libertos ab 
hidoro diclos qui eo jure esscnt quo libcrti facii 
quondam a Lalinis populis ante Rom. condilam. 
Quod quidem ad Lalinorum liberlorum etymon ali- 
quid conferre nemo negarit. Scd (|uoiiiodo lam longe 
Isidorus respcxit? Brgo amplius quafrendum. 



* Lucretius, et beneparta patrant. Optime resti- 
tuit Lucretio simul et Isidoro sua verba ex paululum 
dcformata scriptura nostrorum Codicum Antonius 
Covarmvias. 

^ Crementum sem. Idem repelit lib. xi, cap. 1. Pla« 
cid. glos. : Excrementum, quodexpuimus, velexcre- 
amus habetur. Item semen virite, unde animalium et 
hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores pa~ 
rentes dicuntur. 

^ Mater enimquasi materia. Non vocis, quam Grse- 
cam esse non ignorabat, sed au^aivojjivou notatio. 

j Materfam. inde voc. E Serv., iSn. xi, ad vers. 
Tgrrhenaperoppidamatres.Yid.l^oeih. , ad Topic.Cic. 

" Matrona... mater nati. Vel nascituri, etiam ex 
Agellio, et ex ipso Isidoro, qui infra, cap. 7 : Quasi 
mater nati, vel quiajam mater fieri potest. 

^Filius... Pilia. Quasi /aw«7m.v, ne ha?c quidem 
rejicicnda. 



555 



S. ISIDORI HISPALENSIS E! ISCOPI 



55 6 



12. F(t^t7iaautema femore. ^Femoveemmgenixsl^ etiam pluies. De gemiob autem, uno abprlo, alter 



6t stirps ostendilur. f^afa Tamilia pro servis abusive, 
non proprie dicilur. 

13. Stirps ex longa generis significatione vocalur. 
(^na^us dictus, quia generatus. tlnde et per ^scribi- 
tur. ^ Suboles eo quod substitutio sit geoeris. 

14. Quadripertituscstautemordofiliorum,'ita : Uni- 
genitus, primogenitus, medius, novissimus. Unigeni- 
tus post quem nullus. Primogenitus antcquem nullus. 
Medius^ intor omnes. Novissimust poslomnes. * Idem 
et minimus a monade, Novissimus autem propter quod 
novuSf quia caeteri praecedendo anliquiores existunt. 

15. ^ Quatuor etiam modis filii appellantur, natu- 
ra^ imitatione, adoptione, doctrina 44 i Natura ve- 
luti cum dicuntur fiiii Abrahae Judiei. Imitatione, ut 
ipsius Abrahae fidem iroitantes ex genlibus, dicente B 
Bvangelio : Potens est Deus de lapidibus istis susci' 
tare'fHios Abrahas, vel sicuteosdem Judaeos Dominus 
filios esse dicit diaboli, a quo non nati, sed quem fue- 
raot iiAitati. 

)6. Adoptione quoque, quod humana consuetadine 
iiulli licet nescire, vel sicut nos Deo non uatura, sed 
a^optione dicimus : Pater nostert qui es m Ccelis. 
Doctrina, sicul Apostolus filios suos appellat eos qui- 
bus Evangelium prsKdicavit. 

17. Fiiii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut 
isto vocabulo secernantur a servis quia sicut servus in 
potestate est domini, sic filius in potestate est patris. 
lude eiiam filio Ht emancipatio, ut sit liber a patre, 
sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a dgmino. 



qui legitime nalus fuerit vopiscus nOminatur. 

22. f Posthumus vocatur, eo quod post humaUonem 
patris nascilur, id est, post obitum. ti(e et defuncti 
nomeu accipit; sic enim lex voluit utqui de defuncto 
nascitur defuncti nomine appellctur. 

449 23. ^ Nothus diciiur qui de patre nobili et 
matre ignobili gignitur, sicut ex coocubina. Est au- 
tem boc nomen Grsecum, ct in Latinitate defieit. 

24.' Uuic contrarius est spurius, qui de matre no- 
bili, et patre ignobili nascitur, item spurius patre in- 
certo, matre vidua genitiUa, velut tantum spurii filius, 
^ quia muliebrem naturam veteres9t;6piov vocabant, ve- 
\\iih^ xcu oiropou, hoc est, seminis, non pairis no- 
mioe. , 

25. ^ JSosdem et favonios appellabaat, quia quasdam 
animalia, favonio spiritu hausto, concipere exiatiman- 
tur. Unde et ii qui noa sunt de legitimo matrimonio, 
matrem poiius quam patrem sequuntur. LAtine aatem 
spurii, quasi extra puritatem, id est, qua&i immimdi. 

26. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem 
nepos, quasi natus post. Primum enim filius nascitur, 
deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Uioc 
et posteritas, quasi postera aUas. i Nepos autem 
utriusque sexus est. Nam, ut neptis dicamua in jure 
cst propter discretionem suceessionis adinissam. 

27. Pronepos est qui ex nepgte conoeptu^ natus- 
que est. Et dictus pronepos, quasi wUus porro poU, 
Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenieSy 
quasi porro postgeniti* Nam filii etaepotes 443 non 



18. Item Uberi dicti, quia ex liberosimt matrimo- C ^m^tprogenies. quia non eni in eie longa poateritas. 



nio orti. Nam filii ex libero ct ancilla servilis condi- 
tionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem pa- 
rentis statum sumit. 

19. Naturales autem dicuntur ingenuarum concu- 
binarum filii, quos sola natura genuit, non honestas 
oMJjngii. lidem ei pueri, a pube. 

20. Adoptivus fiiius est, quiaut a patre justo, aut avo, 
aut proavo^in cujus potestite esl, per emancipstionem 
est traditus in alienam poleslatem, qui utriusque fert 
nomen, • ut Fabius Mmilius Scripto Paulus, 

ii, Gemini sunt) non duo tantum simul naii, sed 

^ Pemore enim genus. Silan. Goth., femorenim^ 
haud dubium quin e cum alierum sequeretur, omnis- 
sum sit a librario. Legcndum ergo femure,se\ femore 
quando utroque modo conslat vetercs loculos. 

** Sutfoles eo quod sit substit. Ergo suboles, non so- 
boles, ex hac f][uoque notatione scribendum apparet. 

^ Idem et mtnimusj a monade.yid, lib. seq., litl. M. 

* Quatuor modis Ex Aug., lib. contra Adimant., 
eap. 5, et iRetraci., cap. 22. 

• Ut Fabins ASmiilius vel ScipioPaulus. Yel Fabius 
jBmllianu^, Scipio Paulinus. 

^Posthumus eoquodpost humat. E. Serv.,iEn.vi, 
ad vers. Tuaposthuma proles: sed A. August. et Ja- 
cob. Cujacius posthumus Bcribi vohint, ut sit sola 
prodnctio verbi posi., utin posiremUs quorum sen- 
tentiam adjuvant antiqui nummi. 

» Nothus.SeTv.,JEn.vii, Sids. Supfosta de matrenot- 
ho8.Nothos,\nqmiymaterndignobu€sgenere.Eii9Xilem 
n<>nTenGr8ecum,nam Latine quemododicatur uon est. 

^ Quiamuiieremnaturamveteres w»pPIniarcli. in 
ProDfem. : AexWov Zk xa\ t^v ftspbv X(5yov 2<jn oe dk- 
orrcuTEpo^, tou; yotp 2«wvou; fM\ ip yovaixb; a?Sotov 



28. Sicut autem inferius longe editi progenies di- 
cuntur, ita. yuperius proavi, atavique progenitores 
appellantur, quasi jK^rro gmerant$u PRONEPOsdictus, 
quia ^ope nepotem. 

%9.Abnepos, quiasejungitur anepote. Esleniminter 
illimi et nepotem prooepos. AdiUpos^ abnepotiBfiUus. 

30. Trinepost adnepotis filius, quia post nepotem 
quanrtus in ordine est, quasi tetrampos. 

31. ^ Minores aulem non dicimus, nisi quoties gra- 
duum deficit nomen, ut puta fiiius, nepos, pronepos, 
abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradns defece- 

6vop.aCetv a^copiov. 

* Eosd. et Favonios. Yarr., iide Re rust.:/» fetura 
res incredihiUs est in Hispania^ sed est vera. Quod 
h in Lusitania ad Oceanum, in ea regione ubi est op^ 
pidum Olysippo, in monte Tagro^ qucedam e^ vento 
concipiunt certo tempore equas, ut hic galUna; quO' 
gue sol^tfquorumova^Tiii^^tlLiOiappeiianU Utigilur ova 
uffnveu.ta, ita equos favonios, nam favonio flanle con- 
cinieDant equfe, ut att Plin., lib. iv, cap. 22. 

i Neposautem utriusquesex.. admissum.^Sery., 
Mn, XII ad vcrs. Pauperque domus. 

^Minores autem... vocabulum. Ex eod., J£n. viu. 
Hoc loco adjecius erat in quibusdam libris titulus 
iiiteger de grndibus cogna4. ex Institut. Justiniani. 
Sed quoniam in antiquioribus iibris non erat, et alia 
Isidori nomine eadem de re a Burchardo referuntur, 
lib. VII, c. 28, et ab Ivone,Iib.vii,tit.l2,Pa«ormi«e,(t 
parte ix, c. 64, Decret.,etaGratiano, 35, q. 5. c. 6, 
quae etiani leguntur in Legib.Gothor.ei apud Jul.Paul. 
lib. IV Senl.,tit. 1 1 ,de Gradib^, nec illa Jnsliniani admi- 
simus, ol haec (siquidem Isi habuimus dori sunt) qui- 
bus exlocis ptii possiiit, indicare sal hahuiniu^. 



3S7 



ETYMOLOGIARUM LT^. IX. 



358 



riul, merilo jam dicimas minores, sicut et majores m lurba diffunditur, ut in Gencsi dixit Abraham ad 
dicimus post palris, avi, proavi, abavi, alavi, trila- Lolh : Non sit rixa inter me, et te, 6t inter pastores 

tnoSy et pastores meos, quia omnes ftatres nos summ 
(6en. xni, S). Et certe Loth uon erat frater Abrahae. 
sed filius fratris ejus Aram. 

10. Quario modo affectu fralres dicti, qui in duo 
scinduQtur ; spiritale et communB. Spiritale, quo 
omaes Chrisliani fralres vocantur, ut : Ecce guam 
bonum^ etquamjucundum habitare fratres injurium 
{Psal. cxxxii, \), Commune, cum omnes homine'» ex 
uno patre nati pari inter nos germanitale conjungi- 
mur, Scriptura loquente : Diciteiis qui oderunt vos, 
Fratres nostri vos estis. 

11. Germana ita intelligilur, ul germanus, eadem 
genitrice manans. 

n 12. • Soror autem, ut fralcr ; nam soror est ex 
eodem semine dicta, quod sola cum fratribus in 
sorte agnationis habeatur. 

13. Fratres patrueles dicti, eo quod patres eorum 
gcrmani fratres inter se fuerunl. 

14, ' Consubrini vero vocati, qui, aut ex sorore, et 
fraire, aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi don- 
sororini, 

15. Fraf rue/«5 autem materterae filii sunt. Subrim 
consnbrinorum filii. * Thius Onecum nomen est. 

44S i^.Patruus frater patris est, quasipateraiius ; 
lindd, et decedente patre, pupillum prior patruus sus- 
cipit, et quasi Blium lege tuetur. 

17. Avunculus est matris frater, cujus nomen for- 
mam dimimltivi habere videtur, quia ab avo venire 

^ monstratur. 

18. Amita esi soror patris, quasi alia mater. Ma- 
tertera est soror matris, quasi altera mater. Socer 
est, qui filiam dedii. 

19. ^ Gener est qui filiam duxit; gener au^m di- 
ctus, quod asciscatur ad augendum genus. Socer au- 
tcm eisocrus j<\nod generum vel nurum sibi associavit. 

20. Vitricus aulem qui uxorem ex alio viro filium 
aut filiam habentem doxit; et dictus vitricus, quasi 
novitricus, quod a matre superdncatur novus. 

21 . ' Privignus est qui ex alio palre natus est, et 
privignus dici putatur, (j\iasi privigenus, vel quasi 



vique voeabulum. 

CAPUT YL 
De agnis et cognatis, 

1 . AgnaH dicit, eo quod accedant pfo nalis, dum de- 
sunt filii. Qui ideo prius in gente agnoscunlur quia 
veniuut per virilis sexus personas, veluti frater eo- 
dem patre natus, vcl firatris filius, neposve ex eo, item 
patruus. 

2. Cogndti dicii, quia sunt et ipsi propinquilate 
cognationis conjuncti. Qui inde post agnatos hahcn- 
tur, quia per feminini sexus personas veniunt, nec 
sunt agnati, sed alias naturali jure cogoati. 

3. PrdXimus propter proximitatem sanguinis ap- 
pellatus. 

4*14 4. Consanguinei vobati, eo quod ex uno san- 
guine,id est, ex uno patris semine liati sunt; nam 
semen vir