Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis ..."

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at |http : //books . qooqle . com/

f^ar&arH Bibinits Scfiool

ANDOVER-HARVARD THEOLOGICAL
LIBRARY

MDCCCCZ

CAMBRIDGE, MASSACHUSETTS

aift of

Dr« Charlee Pickering
Dec^ 20, 1879

PATR6L0GIiE

CURSCS COMPLETUS

f SITB

I Bl^LIOTHEGA DNIVERSALIS, INTE(iRA, UNIFOUMIS, COMMODA, bECONOMICA,

mm SS. FATRH , JIOCTORIl SWTORDHQIIE
ECOiESUSTIIlOMH

QUI AB jiEVb APOSTOLICO AD USQUE EVNOCENTn m TEMPORA

floruerunt;

RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUiE

EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICiE TRADITIONIS PERTJUODECIM

PRIORA ECCLESLE SiECULA ;

Jt'rrA*BDmONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUB NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS C0LLATA8, PERQUAM

DIUGENTER CASTIGATA *,

DISSERTATIONIBUS, COMMENTARllS LECTIONIBUSQUB VARIANTIBUS CONTINENTeA ILLUSTRATA ; ^

OMNIBUS OPEBIBUS NON NISI POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU£ TRIBUS NOVISSIMIS SiECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS,

DETECTI8, AUCTA ;

INDICIBUS PARTICULAR1BU8 ANALTTICIS, 8INGUL0S SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI

X«, SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;

GAPITUUS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS 81NGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM

DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ;

OPBRIBUS CUM DUBIIS TUM APOCRTPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;

DUOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUB PATRUM IN QUODUBET THEMA SCRIPSBRIT UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO

SGRIPTURiE SACRifi , ex quo lectori comperire sit obvium quinam patres et in

QUIBUS OPEBUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRlPTURiE
TEXTUS COMMENTATI SINT.

EDITIO ACCURATISSIIIA, CiETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PEBPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDITAS,

CHARTJI QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS , PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS

TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN tOTO OPERIS DECURSU CONSTANTER

81MIUS, PRETIl EXIGUITAS, PRiESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA,

SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM , PRIHUM

AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA , EX OPERIBUS AD OMNES iETATES , LOCOS, LINGUAS

FOBMASQUB PEBTINENTIBUS, COADUNATORUM.

SERIES PRIMA,

IN OUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORKSQUK EC£LESIyE LATINiE
A TERTULLIANO AD GREGORIUH HAGISUH.

ACCDRANTE J.P. MIGNE, ^ttr^ttttm ^OW^tfJtOtttW IN SINGULOS SClENTi.E

ECCLESUSTIC.£ RAMOS, EDITORE.

PATROLOGI^ TOMUS V.

SIXTI PAP^, DIONYSII PAP*, DIONYSII ALEXANDRINI, S. FELICIS, S. EUTYCHIANI,
CAU, COMMODUNI, ANTONII, S. VICTORINI, MAGNETiS, ARNOBII.

TOUCS ONICCS.

PARISIIS, EXCUDEBAT SIROU,

IS riA DICTA D'AHBOISE, PR£S LA BARRI^RE D'ENFER,

OC PBTIT-MONTKOCGE,

1844.

; < ''

SnH ?m, DIONTSII lAP/E, DIONYSII AIEXANDMNI,

S. FEUCIS, S. EUTYCHIANI, CAM, COMBfODIANI, ANTONU,

S . VICTORIM, MAGNETIS,

ARNOBII

AFRI,

OPERA OMNIA,

AD INTEGRAS D. COCTANTII , GALLANBlI, ORELLII EDITIONES EXPRESSA,

ET PILEGIPCIS RIGALTIl, DAYISII, MCRATORII, ORELLII

AC VARIORCM LECTIONIRCS ET NOTIS INSTRCCTA, NECNON ET ACCEDCNT

QCiEDAM DODWELU CYPRIANIC^ DISSERTATIONES.

TOMUS UNICUS.

PABISnS

EXCCDEBAT SIROC,

iA VIA DICTA DAMBOISE, TKtS LA BARRltiRE DENFER,

OU PBTIT-MONTROUGB.

18^.

ELENCHUS RERUM

qVJE IN HOC VOLUMINE CONTKVENTUR.

DODWELU Disserlaliones Gyprianicae tres.
SIXTI papse II Epistolae dubise cum Dionysii Alexan-

drini Fragmentis.
Sancti DIONYSII romani pontificis adversus SabeU

lianos Fragmenlum.
DIONTSIl ALEXANDBINI episcopi adDionysium ro-

manum Fragmenla.
Goncilium romanum in causa Diony&ii Alexartdritii

de Sabellianismo accusali babiium anno tCLXJta,

lempore Dionysii papae.
Sancti FELICIS papae EpisloIac dubiae qualuor.
De sancto EUTYCHIANO papae decreiis adscriptis.
S. EUTYCHIANI papae Exhortatio ad presbyteros ex

anliquo codlce Vaticano.
S. EUTYCfllANI papae Epistola et docreta dobia.

De decreto unico quod CAIO adscribitur, circa ordi-

nandos.
CAII papae Epistola ad Felicem episcopum.
COliMODlANI Instructiones adversns Gentium deos

pro christiana discipUna : per litteras Torsuum

primas.
ANTONII Carmen adversus gentes.
Sadcii VICtORlM mtriyris, petavioneosis episcopi,

Fira|[ftielltunl de Fabrica mundi.
Sancti VICTORINI Sciiolia in Apocalypsin beati

Joannis.
MAGNETIS Fragmentum.
ARNOBU Afri Disputationum adversus gentes librl

seplera.
Appeadices et iadiees ad Araobii libros septem.

Succursaiei au Petit-Mootrouge, de l*imprimerie de Sirou,
rue des Noyers, Zlf ^ Paris.

msm.

DISSERTATIO PRIMA

AD SANCTl CYPRIANI
EPISTOIAliKlTATAl,

AUCTORE DODWELLO,
DE VISIONIBUS, UTQUE VISIONUM SUARUM FIDEM COMPROBARINT VETERES, etc.

S \ . Pemanuue vimna et dona prophetica a tempo- A
ribuM Apostolorum usque ad Cyprianum ex auctore
Apocalypseoiy Hermete. — § 2. Clemente Romano ei
aucl&re Esdrce ApoeryphL — § 3. Ignaiio. — § 4.
Quadrato^ Phitippi filiabus,Ammia Philadelphienti et
Poiycarpo, — § 5. Jutlino Martyre. — §6. Meiilone
Sardean^Alexandro Phryge, Attalo, aiiisque. — § 7.
Jrputo. — § 8. Perpelua et Saturo. ^on fuiste illos
Montanislas. — § 9. Verum non est, reUctum Monta-
nistis abEceieKa propheliarum fmsse prostextum. —
S iO. Contra posl imperium Commodi , eo ipso ar-
gumento refutarunl Mon*amstarum propheiias catho'
Ud , quod verm prophetim donum in Ecclesia Per-
petuum futurum essel; cum tamen Montanisiarum
iltudjam fuisset extinctum. — § {\,Jta Asterius Urba'
nus. Epiphanius. — § 12,13. AuctorActorumPerpetuas
et Felieitatis. — § ii. VisionesNataliset Potamienas^ B
deque Alexandro Bierosolymorum ^ Fabiano Romm
constiiuendis Episcopis. — § i5. Agnoscii prophetias
Origenes. — § 16. Declinatur iesUmonium Cregorii
Nysseni de S. Gregorio Thaumaturgo. — § 17. Visio
Dionym Alexandrim, — § 18. 19, 20, 21. Visio-
nes ipnus Cypriam. — § 22. Vim alia Dionysii
Alexandrini. — §23. Visiones palam enuniiari solitw^
idqueante etentum. — § 24. {/( fraudi, in vinonum
pra^exiu, subventum sit. —§25, 26, 27. De argu-
mentis quibusprobaretur visionum fides, prmeriim in»
trinsecis. Donum cogitationum patefaciendarum, —
§ 28, 29, 50. Futurorum prcedicendofum. Futura^
quee vtres aiioqm creatas non ex^edereni, ab alio
tamen^ prteierquam Deo prmdici^ ex Hdus eevi prm-
cipBs^ non poterant, — § 31. Eodem redii , siveQ
a Deo ipso immediate, si sive media aliqua crea-
tura reveiata fuerint. — § 32. Hypotheseos hujus
cum phmnomems cpnsensio veritaiis argumentum est.
— § 35. £a: aliartm prophetiarum fide ui aliarum
fiiem adstruxerint. — § 3i. Verorum prophetarum
omnis non fuerunt prophetica, — § 35, 36,37. Atiqui
ffropiietarmn errores cum vera prophetia consistunt^
et qmnam ilii, — § 38. Prophetice veritas ex com-
vtMtdoms eui se adjunxeral proplietu^ unitate probata
e$i. — § 39. Quorum propheiim omnes fuissent
absesira^ eorum fides aUter nisi ex conwwnionis uni"
Pataol. V.

tate commendari non poterat. — § 10. Visiones JU"
venum erant proprim, — § 41 , 42. Quid de iliis
sentiendum qui prophetias ilias aniiquorum (udibrio
habuerint,

§ 1. — Non esl quod liic rabbinorum, aliorumve, qui
prophelia rgeruiil visionibusque prophelicis , com-
piladonem lecior expeciei. Nos ea lanlum seligemus
qux ab erudiiis prselurmissa , noiidumve saiis ani-
roadversa suiil, quod sciain , quu; lamen ad illiiis de
quo agimus saeculi bUioriam aliquid videbunlur ha--
bere momenii.

Malc iluque faciunl erudiii qui qux legunl iii illius

saeculi auctoribus de visiitnibus , ea ad Montuuum

trabunt alque montanisias, quasi vero ab ipsis usque

aposiolorum lemporibiis visiones in Ecclesia defece*

rint, oninisque carum prxlextus in ecclesia suspec-

lus fueril atque iniprobatiis, solisque monitinistis re-

licius. Nihil est omnino cur ita senliant. Poiius in

omni illo intervallo, ab apostulis ad Cyprianum us-

que, perpetuus eral visionum usus, semperque ab

Ecclesia probatus. Subpriini sa;ciili finem scriptailla

est, quam liabemus Apocalypsis , sive ab apostolo,

seu rorte a Joanne presbylero , qnae tameii omnis iu

visionum argiiroento ver^aiur. Eodem circiier tem-

pore Pastorem suum scripsit llermes« sub Cleroenie

eiiim scripsisse consiat ex libro priino Vision. , n. 2.

Nec est quod moremur recentiora illa Pontificalis^

carminum adversus Mncionem aut quae Pii nomen

feruntur epistolarum ad Jusium Viennenvem, lidei

omnia suspectae, tesiimonia. Ilujus opus cum tribos

constet libris, prirous visioiium titulum prx se fert,

toiusque est in eo argumento. In secnndo eiiam de

prophetarum spiriiunmque verorum falsorumque

distinctione agit ex professo (Mandai. ^ 11, \t).

Quorsum illud, nisi verorum quoque propheiarum

doiia eoiisque in Ecclesia permansissc credidisset !

Hunc Bloiidellus larvatum prophetani somniatorem-

que appellat, moiilanisiicarum supersiilionum gur-

gitem (Apolog. pro Sent. Hieronym,^ p. 16, i7).Idem

tamen ibidem patruro aliter sentieniium elogia pro

roore suo coacervavit admoduro honorifica, et qui-

deiD a montanisticis superstitionibus alienissimo*

ruin. Iia nibil in eo roontanisiicum reperire potuq-

11 DODWELLl DISSERTATIO CIPRIANICA 12

runt montanistis coaevi patres, quique illas supersii- A filias, ex illis probabile est quae scripsit ad Victorem

liones primi damnarunt. Judicet lecior fO^pxfMOcCoi
sit potius fidendum.

§ 2. — Herroeii diximus coaevum esse Clementem
Romaiium eumdemque donorum propbeticorum pa-
tronum. Isiiusmodi eniih dorta tufsse quiboft supar-
biebant scliismatis auctores, et iilis e]us verbis t^cile
COliigitur. "Htw Ttc TrtffToc, ^Stw 5uv«toc yvwffiv c^etTrccv,
:QT(k> ffofoc ^v $ixata xpto'Ci (Clem. Al. ^tKXpiasi, Ct
reciius) Xoywv. (E/i. i ad Corinth., $ 48, et et Asti^io
Urbano, lib. v , c. 17.) Non alio spectant bxc no-
mina quam ad dona illorum temporum propbetica»
niffzig illa de qua gloriari poterant, non alia erat
quam miraculorum illa quam ^oyov Tri^cwc appellat
Aposiolus, quo loco dona Sp. S. 'Xdyot apud illum
audiunt. rvwdt? non qiiaelibet erat cognitio, sed vero B
rojrsteriorum illa quam in haereticis eo nomine saper-
bieiitibus ^'tvd^fMv Tvwo^tv Idem Tocat Apostolus.
Eadem oro^, quam et loyw ffofiag nuncupat. ^utxpKng
^oywv eadem est qux eiBiompimc irvcvi/xaTttiv, quo sen-
su dona Sp. S. Xo^ovc appellaios esse diximus. Nisi
forte Xoyuv pro loyi^S^ intelligamus , qno etiam
sensu dtaxptvev irvcufAaTwv de cogitationum revela*
tione interpretabimur. His fortasse temporibus cose'
vus erat auctor librorum Esdrae Apocryphorum, quo-
rum pariem longe maximam faciuat id genus visione
atque revelaiiones.

§ 5. — Proximus est Ignatius; in quo Id ipsum re-
prehendunt hi antiquitatis momi , quod est propbeti*
cis b)sce donis magis, quam TOlunt illi, propiliiis.

PoIyck*at6l. Quadriti ^to^oxvn Ammia Pbiladel-
phiensilet ipsa quoque pr<»pheiissa ad llontani ortum
conlinuavit {Asterius Urbanui ap. Euseb.f ubi supra),
Polycarpo de suo roartyrio omnium propbeticum
oblatuito esse, testes liini etcepiione m»jore$ ipsi
Sinyriiaei ih ea quam de ejus mariyrio dederunt ad
Philomelienses epistola. Hunc Doclorem apostolicum
iidem alque propheiicum appellant , fatenturque
nihil esse ab eo praedicium quin esset eventu com-
probatum. {Ap. Euseb., Bist. EccL, iv, 15.) Hav yap
/5«|xa S aywxcv cx toO crTO/xaTOC auToO xai ixikuo^,
inquiunt, xai xiktiM<nTOLi. Hunc An. cxLVii.passum
esso vult, et quidein maxima verisimilitudine, noster
eruditissimus Cestriensis.

§ 5. — De Justino Mariyre idem habet Eusebius.
Vpa^ti, inquit, m; on •ml fuxpi y.od «OtoO x^pw^Kat-a
npofnrtxoL ^iiXafATrcv {Hist. Ecctes.,ii, 18). Recie qui-
dem iUe. Justini ad Tryphonem verba sunt illa : Uapot,
yocp Thfict x«i yiixpt vOv npofinttxa xap^ftaTa itrrnf c?
ov xai auToiawtcvat oftOktxt, ort Ta TraXat fv tw yevct
vfAwv ovT« tig lijiAac f*CTCTc6n. {Dialog. cum Tryphon.,
p. 508, B.) Eodem postea usus est adversus Judaeos
nrgumenlo, posi Chrisii adventum, nulios fuisseapud
Judseos, de quo ipsos eorum sensus testes appellat :
jxijxcTt Iv r& yivtt vfiwv xaTa to iraXatov c5of Tzpofnra:
ycwjo-cffdat. oircjo r.ai ^tt v/xtv t^cfv ^<Trt, yar Ixctvovyap
ov^tlg oXwc irpofinrri: 7ra/>' yjxtv ycycvr^Tat. {Pag. 314,
c, n.) Permaiisisse autem apud sui quoque temporis
christianos eorumdem sensuum lestimoiiioconfirmat.

In § 7, Ep. ad Philadelph. suam ipslus prophetiam G ^^tdem i^tty voce usus : xa^ nap'ioiuv IdTtv l^eh xai

eommeinorat , quam sibi vere revelatam fuisse Deum
ipsum testem appellat. Et yoip (inquit) xaTa o-a/sxa (li
Ttvcf WODffav ir^av^ffat • oMia t6 trvcvfAa ou TrWorat,
oir^ OcoO ov. Mtv yap 9r69cv ipxtroct, xai ttoO uYroyet,
noii ra XjBUTrra ikiyx^t. " Ixpauyaera jxctoSO 5v. iXaXovv
fuyoikri f<avii* tw imTxortfo 'Kpoaixtrt, xod rS> npttr^ij'
TC/Jt«, xai ^taxivotf . oi ^i nrivocnic f*» wf frpoct^iTa
riv )Xf/»tarji6v Ttvwv kiysot TaOTa. Haprog 9c /xot (rectius
ediiio interpolata suffragante eilam vetere interprete
Usseriano, E^ H vTroTrrcvcTi fu o^c ir/)o/xaOdvTa tov /xc-
pt^iwt Ttvwv ^iycfv TaOra, MA/arvf /xot ) Iv tp ^c^cfiat,
ort dbro vapMC a^/aw7rtvi}ff oOx f/ttant. t6 Jc TrvcOpia
Ixni/suorotv Xry«v t«^* x^P^^ ^®^ lirttfx6iro\>, etc. Itiem
de suis id geiius donis in | 4, Ep. ad Trnllianos illa :

M^ijag xal apvtvag, x^pifrpLara «ko toO TrvcOfxaTOf toO
©coO ix^mac {Pag. 315. B.) Tam ergo mafiifestum
fult cbristianis riiisse propheias quam Judacis defe-
cisse. Utrumque iia manifestum, ut argumeiiti vicem
snsiinebe posset adversus ndversariuin. Kademque
argumentaudi rorma usus est Apostolus, GaL, iii, 2,
pcr spirituin eniin exiraordinaria Spiritiis duia in-
telliguntur.

$ 6. — Sub finem Bfarci de McUloneSardcnsi illud
babemus Polycratis Encomium, quodSp. S. afflatus,
cuncta gesserit, tov Iv oytw TrvcO/ixaTt TravTa tto^cu-
<ra/xcvov {Ap. Euseb., Hist. Eccl., lib. v, 14). In ea-
dem persecutione AlexaiiderPliryx diciluroOxafiotpoc
A7rooTo>txoO x^/^to^ftaToff {Ex Ep, Ludgun. et Viem.

HA oO Svvapai Ta l?rovpayta ypoc^at; oXXa fo6o\tfiat pch J) ap. Euseb., lib. v, ]). Iii illa apostolica gratia hanc

vmiotf ovortv vfttv §ika^wt izapo(B& * xoi ox»7va>ftovctn^
ftot, finnort oO ^rfihrtc XM/o^o«t 9rpar/yaku$hrf Ttal
yap iy^ ov xaOoTt, xai dvWtftcvoc ra iirov/Dcrvta, Ttal toc
TOiro6cot«ff Tac oT^cXtxac, xoi rag 9yjcvamtg rac ^pX^
rtxaCt opara rt xai &opaxa* icapa toOto iq5d xal /x«-
Bnrig ctfu. Nec vero siDgulareiii fuisse hac in caosJi
Ignatium, ex aliis consiabit illtus xvi roonuinentis.

S 4. — ignatium proxime excepitQuadratus, qiii apo-
logiam pro christianis Hadriano dicavH. tlunc unt
eum Pbilippt filitlnts quas S. Lucas propheiissas ap-
pellat, proplietica ipsuin quoque gratia illusirem
fuisse sciibit Eutebius {Hisi. BccleB., in, 37). Et
quidem bxc nsque tempora attigisse IHas Pbifippi

propheticara esse includendam jam vidimus ex siinili
Smyrndcoriim de Polycarpo loco, ubi hxc duo con«
Jaiiguniur (Ap. Euseb., f6., 3). Rcvclationem Aitalo
factanide Atciblade coinmeinorat Ecclesia gallicana.
Frequentesque aliorum diversis in Ccclesiis prophe-
tias (Idem montanisticis iilis de proplietla prxMexti-
bus fecisse, auctor est Eusebius. Ita eniro iOe :
^Xctorat oyv xal 7rapa5o5o7rottai toO Octoy ^tooic/AaTOc
f WTt TOTC xaTa iiafopoyjg Ixx>i20>iac cxTC>ovft6vat, ffto--
Ttv 7ra|9a 7ro».otf toO xoxcivovc 7rjOoy»jT<vctv Tra/actxov
(Euseb., ib., c. 4), Iia montaiiisurtfm nondum erat
proprius hfc praetextus, ut hadenus existimarunt
eruditi.

DE VtSlONIBUS PROPRETlGIS.

r § 7.— IdeiA dd ilto, id edt, sno, qadque saeculo Ire- A milla, Exorcistse vices obire Telle, cum e% tamquam

nSbus (Iren,^ tib. U, c. SS), cujus verba noblsgneca
servatit knsebius : ol ^i tai irfri^bi(TLv ix^yjtrt^t rfiv
{i.s>]lWft)v« xccl 47ttaori«ff *ai pi^^UQ irpt fntiwc (Afmd
EuM., Bht, EccL, V, 7). Quod ille argumenii loco
mfetadrersosbaerciicbs. Idem ^lMiVbiEuletiayfbi
ei Sphritw^ et fi6f Sphritui D«t, iltie Eccleiia » el omnit
graiia{lren., L ui, e. iO). Negat ndmerum iniri posse
donornm quae soo lempore operata esset Ecclesia.

Ovx r<rrw apSjihnt twv ;^apttffie(T<uv, wv xata iravroff ToO
xo9fjio\» iQ ImcXiiffta Trapa ^oC Xa|3oOd>a, Iv t£> ivofAaTt
hifffi^ XpKTTOu Tov ffraupwGlvTo; lirl IIovTbu IIc^tou,
cxaffTns^ -hiiipnt^ in i^pytviu twv lOvejv ItriTi^ti (Ir^.,
iSb. n, e. 56; ap. Euub.^ib,). Ei quo id qnoque intel-
Ilgimas* ea quim IbertiU vulgarla. Neveroralli po-

daemoniaca agere , ni ab aliis cobibitus Tuisset , ait
Apollonius {Ap. Euub., Hist. eccl., v, 18). DeSola
boc idem testatur i£liU8 Publius JuHus Develil Go-
loniae Episcopus apnd Serapionem, ex Euseb. Hist.
eccl., lib.v, c. 19. De prflddicio Zoiico Gomanensl
Episcopo et Juliano Apameno Asierius Uibanus ap.
Euseb., ib. , v, 16 (Ap. Euteb,, ib. , c. 16, 17, 18).
Id caibolicl ex variis, quibus veri essent propliet»
ab Enthusiastis secernendl , colligebant : qHod fuco
oculorum supercilia capillosque illevisset Monlanus;
quod salaria prophetis suis mercaluramque quamdam
eo praetextu consiituisset; quod viros suos reliquis-
senl ejos muliercul» cum prophetissarum munus in
sc suscepissent; quod ill£ quoque avaritiae pecuniis-

IQlsse hlc sospicemur Irenaeum, Idquoque addit,non B QUe quavis landem arte corradendis totx incumbe-

allena donutat iide se ea retulisse, sed quft propriis
ipse alirtbas bausisset. &al iro^^ &xo\>o/av ^9c>f£>v Iv
T^ hfiObotfiA it^b^tT^ x^P^V^^^ IX^wv, Y.td ^ovTO-
ianc^ WtowHwv M ToO ^ciiftaTo^ ^Xwcro-tfcc, xal Tcfe
tpy^ tfiv Mpintm tU ^tpov «y^vTWV lirl tw oni/x-
^po«Tt, tmi rk ftvffriQpt» t6v ^toO Ix^tnyovfilvov {Ap.
E«m6. ib.). His qlild dlcl potUit manlfestius?

f 8. — Tertolliaiil tesilmohia propterea tion refero
qiMVd lUnm moolanmibl suspectum fisicit Rigflltius, nee
negat ftpod eom ptophetlcatam vistonuni exempla
oocortere salte frequeotia. Est et allud coaevom Ter-
toUianb testimoniom deutiqilam sane prxtermitten*
doiD , actorom Perpettiae et Felicitatis. Ibi vislones
habemils Perpetuaeet SatuH ; et quldem Ipsls Mar*

rent; quod trapa to xfltra 7ra/9a5oortv xai xora Staf^o^^v
ovw^ r^c IxxXiQo^kf iBoc docuissent ; praesertim vero
quod in insaniam illos profnnus ille spiritus adegisset,
quod veris prophetls numquam credidenint conti-
gisse Gattaolici. Hoc maxime argomenlum occasio-
nem dedit Tertulliano scribendi de Ecsiasi adversus
Apollonium.

§ 10. — Sed et allo illo, quod diximns, argumento
adversos illos usi sunt caibollci, hac arrepta ansa.
Maximilla de se praedlxerat, posi se prophetissam
aliam non futuram , sed consummalionem. Verba
ejus apud Epiphanium illasunl : Mct ifii irpof^rtc o^*
xItc Ibrat, it>Xa (rovriUia (Epiph. , Hcer. XLVin, § 2).
Quae mihi sane suadent ut Blondelli senteniiae acce-

lynim matitbos scriptas conslgnatas, Afrlcanasetiam C <*»™ » "O" quidem omnia illa oracnla Sibyllina qu®

Hlis, planeqoe ad Cyprlanicarum formam conceptas.
Habemos etiam coaevi aucloris praefationcra, qua vi-
sionotfi isUtismodi usom e Joelis propbetia probat
totMiendatqoe. Mirom est quod hinc scrtptorem ip-
50Sqtie adeo martyres motltanistls favisse colligat
d#etis«lmos editor. NoO esl omnino verlsimile, id si
fiiisset verom , fore illos In mariyrom censu nume-
raiido&,cotcndam<)ae etlam eorum In Ecclesia ca-
ihollci memorlam. Nec entm a Gypriano Inductam
esse illaffl de kiegando schismaticorom martyrio
MiteiititiD , sed ab Ipso osque Tertultiano Afrlca
fiilfse teceptlm, probavit ei eodem Tertultiano Gt.
CeiMeiisIs. Etvero eontrji montanislas, poltus quam
ei eotum ftenienila , esseconcepta, quae buc trahunt
iriH eroditi, Slatlm osiendemos.

1 1. — Quod entm illi ptophetiarom praetextum re-
UttaOk potani montanlsils ab Ecctesia , verum non
Ott. Mee eiitm pr6 veris ptophetis montanum ejusve
MKercoias babaerant cathohci, nec defecturam
ctedfderont In Ecclesla prophetarum suc-
Ctrudi |ue docuerant contra montanistas
eatlMld, possutiique. ex eorom aherotro h monia-
iiislaroo scriploribus racillime distingui. Ntmbono,
Mf tMo tpitilul tribuebant illas montanislarum
tMjMm^ «pde lllaejus apud Eusebium querela
(BaA^ Mf^ epci., V, 16, exAtterio Vrbano) , pro
itfd^ fititaefi dgttos esset, haberi. Proinde Zo-
flmaf y dUt septophetare primam simularet tfaxi«

extant hodie, a montanistis esse conncla, sed eorum
saltem aliqua. Ibi eniro in Marci imperium mundi
baec (TuvTcTsta sive coiisummatio rejlcitur. Sub illius
aolem imperii flnem Marcellinam excessisse verisi-
millimom est. Cum enim ab ejus excessu ad suum
quo scribebat annom, annos xui, sive xiv, inchoatum
numeret Asierius Urbanos (Ap. Euteb., HisL eccl. ,
V, 16, 17), non alio illa quam adGommodi imperiura
aptius referriposse existimant eruditi. Gontra catho-
licl vel hinc illos prophetiae praetexius falsi convin-
cendos putant , quod su» propbetiae, vel ex con*
fesso, finis foret aliquando statuendus. \erum pro-
phetiam perpetoam fore, et ad mundi usque consum-
mationem revera permansuram. Ita inlelligebaut
]) Aposiolum illo, ni fallor , loco(Cp^.,iv, 11, 12, 15).
Ita prophetas, Joelis , ut opiuor, illum locum praeci-
pue qoem diximos. Qua raiiocinatione ita abfucrunt
a negandis suorom temporom prophetiis, ut in qua-»
cumque Ecclesia non fuissent propbetae, ea ne essel
quidem pro Eeclesia habenda.

§ 11. — Iia argnmentaius est Asierios Urbanos. El
yap fxtxi KoSpiTOv xal Tiiv iv tt^aSs^ipeia 'Aftptov, ar^
^avht al ittpt MovTovov ^te^lfovTO yuvaixgc to TrpofnTi-
xov ^^apCo-fAa, Toy^ inrh MovTavoO, xat twv yvvatxcav Ttvg^
rtap* ayTOt? SteSe^ovTO SetSaTwcov • Setv yap etvai t6
Trpo^Ttxov x^^^V-^ ^^ TTaoTQ Tn lxx>«(yia p^ixpt t>5c Tr-
^leiac napoMviai h *A7r6oTo^of a5tot (Ap. Euseb. Hitt.
eccLy V, 17 ). Ita Epiphanius : U yap Btt xa/>i^/A«T«

DODWELU DISSERTATIO CYPRIANIC^

3iX8«T«a*, /«t Ssf h tTiTthitTiu x«/»t(Tfx«Ta, TTWf oOxm A vhiones erat complexurus ; quanquam cerlum sil

jAiTa MovTOvov, xai n/9i7X(>Xay, xai Ma^cfAt^>av i^o\Kn
itpoynroie ; apa lipytiffiv to X*P'^ ♦ ^^*^ 0^/5761 5i «.xa/^^S"
Iv oyia «xx^uo-ta. iiri yivoiTO. Et Je Iwj tivo? Trpo^pwrtu-
(xav oi Trpo^TCucavTSf , xat oOxiTt Trpo^wrgvouo-tv • aX).«
oyTC n|jioT.t»a, o(5ts Ma^tjiD^ Tr/ao^iycav /xiTa (xaTa
SCrib. ) Taf TrpoyuTsiac Taff Sta twv ayitav 'AiroaToXwv
iv Tn ayia Ixx^i^o^ia SoxtjiAao^iio^af (ti<Br, XLVni, § 2).
Plane ha^c Epiphaniano sxculo non conveniunt, quo
jam in conresso erat hsec /a/^io-fAaTa eousque nou
pcrmanasse. Existimo igitur ex aiiiiquiore aliquo
scriptore illum hnec imperile descripsisse.

§ 12. — Ad eamdem formam urgumenlatur vetus ille
auctor, quicumque fuit, mariyrum coniemporaneus ,
aclorum Perpelu» et Felicilaiis. Is ubi, allato Joelis

hanc inierpretationem ad mentem Maximillseaccom-
modari noii posse. Qua: eiiim post se p^vTileiay fore
dixerai, eam omnem prorsus prophetise usuin exclu-
suram necesse erat. 3^ Gum hac ipsa argiiinenta-
lione , ante annos ad minimutn decem , in secia illa
refellcnda usus fuerat Asterius Urbanus ; quis credat
eadcin argumentaiione usurum sectae patronum ? i^
Id eliam ex eodem Urbano constat de facio illos
omneni suam prophetarum successionem in Maxi-
niilia terminasse , nec alium quemvis po&t illain ad-
misisse successorem. Eadem argumenlatione usus
Epiphaiiius (Heer. xlviu , § 2), post iliius obilum
nemhiem alium a moiitanistis ad sua usque tempora
agnitum esse confirmat. Fieri igitur non potest ut

loco, probassei, ila non deficere a V. T. illis N. Tes- B monianisia Saturum Perpetuamque in prophetarum

lamenli proplietias , ui sint poiius ex adverso sub N.
T. potiores expeciandx; hxc deinde subjungit in iU
lam,quam dixi, senteiitiam: c liaqueet nos, qui sic-
ut prophetias , ila et visiones novas pariter rcpro-
missas et agnoscimus et honoramus ; caeterasque
virlutes Spirilus Sancii ad iiistrumentum Eccleslae
repuiamus , cui et missus esi idem omnia donaiiva
admiiiistrans in omnibus , prout uiiicuique distribuit
Dominus, necessario et digeriraus, et ad gloriam Dei
leclione celebramus. Ut ne qua aul imbeciliitas, aut
desperaiio fidei , apud vcteres taiitum aestimet gra-
tiam Divinitatis conversaLim , sive marlyrum, sivc
in reveiationum dignaiioiie : cum semper Deus ope-
retur quic repromisit , non credeiitibus in testinio-

album reiulerit. Id saltem ex illa aliorum argumeD-
tatione concedat lector necesse est, qui ita argumen-
tetur non esse eo nomine pro montiinista aestiroan-
dum. Nec tamen aliud proferunt qui aliler seniiunt
viri sane ertiditl. Scio equidem lubensque concedo ,
in tota hac de prophetiarum perpetuitate argumenta*
tione hailucinatos esse veteres , nec ad eoriim aucto-
ritatem niinuendam facit, quod id genus erroris alios
frequentesque agiioscaroiis. Nec enim aliiid habue-
runt sententiae sua; lundamentum quaiii textus illos
quos dixiinus, unde rectene argumentati sunt , non
de testimonio eorum, sed vero de judicio est quae-
siio, in qua nullum habent a sua vetustate prxsidium.
Quod vero inde infero , de facto illos agnovisse in

nium , crcdenlibus in beneficium (In Prasfal.). > Eo C suo qiioque saeculo prophetias, id jain in facto versa-

omnino spectat tota ea disputatio ne fraudi esset se-
cuturis visionibus quod ultitnis Ecclcsix tcmporibus
illas Deus revelare dignatus sit. Id ne esset, hoc sibi
probandum sump^it, uiiiini!» esse illas prxcipue tem'
poribus, semperque ad consumiiiationem usque ex-
pectandas. Poterant ea forlassis adversus Elhnicos
dicta videri , poterant etiam adversus moiitanistas.
Coiitra montaiiislas potius dicta credideriin , quia
qu£ dixerat , ea Scri|iturarum tesiimonio confirma-
vit. Id sane manifestuni est quae hic protulerat esse
apud suos in confesso , quod a montanista scribi
omnino non poterat.

§ 15.-'Notelur enim inprirois scripta esse ab auc-
tore anno Domini ccn, id esi, anno ab obiiu Maxi-

bitur, de quo testimonium eorum eril pro suo sxculo
certissimum.

§ 14.— Sed ut eo, unde digressa est, redeat oratio ,
eadein qua pass.ne suiit Perpetua et Felicitas , Severi
persecutione, occurrebant et alia visionum exem-
pla (Auclor incognitus adv. Artemonis hceresin , ap^
Euseb.f Hist. eccl,^ v, 28). Natalis iiipriiiiis confesso-
ris illa sub romano pontifice Zephyrino, qua ab Arte-
moiiis haere>i ad calholicam Ecclesiam revocatus est
(Euseb. , Hist» eccL^ vi, 5). Tuni Potaniisii» aliae ,
quibus non Basilides modo, sed et alii Alexandrini
plures ad fidem chrisiianam conversi sunt. Praeterea
rcvelaiiones visionesque aliie , quarum prima jussus
est Alexander e Cappadocia ut in Palaestinam mi-

millx circiter xxiii; decessisse enim illam dixlmus D graret (Euseb.^ ib., c. 11), secunda atque teriia cum

anno M^rci ultimo , id esl, Dom. clxxix. Alqui ea si
vera fuisset prophetissa, non jam alius erat propheta
expectandus. Qiii igilur alios adhuc expectavit, sem-
per cxpectandos existimavii, fieri non potest ut illain
pro vera prophetissa haiiucrit , nec proinde monta-
nista csse potuit. Quam(|uam enim ea hatresis postea
in varias deinde sectas distribiiia fuerit ; in eo tamen
omnes covvcniebant , primas iil.is mulierculas, pro
prophetissis fuisse agnoscendas. Noieiur 2^ ut sensu
benignissiiuo Maxiinillae verba inlerpretemur, cl de
mulieribus prophetissis , non de viris prophetis in-
telligamus : ne iu quidem hanc praefutionem a mon-
tanista scribi potuisse. Perpetuae enim prophetissae

voce coelesii quam l^p TU api>ellant Judaei , quibas
moniti sunt cum EpiscoposuoHierosoIymitani, eum-
dem Alexandrum ut in Epibcopatum adniitterent.
Sub Maximino vel Gordiaiio Fabianus revelatione
Divina factus esi Episcopus (Euseb. , Bist. eccL, vi ,
29), Sp. S. in illuin , columbse specie delapso , ad
eamdem plane formam qua in Salvatorem delapsus
fuerat.

§ 15.— Sub Gordiano, vel potius fortasse Philippo
suos adversus Celsum tomos scripsisse videiur Uri-
genes; nec enim ^Tadtc illa cujus meminit p. 120,
ad remp. refcrenda est ( JUb. 111, adv. Cels.)^ ut puta*
vit interpres , sed ad sectas potius cbristianorum

17 DE VISIONIBUS PROPHETICIS. 18

Jam autem XP^ 7r><iovt persccotionem passi non A jam antea futuram intellexerai. Et quidem illa de

erant chrisiiani , quam eiiam Yra^iae fuisse dicit.
Longaro iHam pacem omnino denoiare viJeiur cujus
roeiDtnit Cyprianos (deLaps,); inierTallum nimirum
a persecuUone Severi ad illam Decii. Hoc auiem
tempnre propbetica dona apud cliristianos viguisse ,
tesiia ipee esi de suo tempore fide dignissimus , qui
et rero omnem propheticorum donorum paucis
absolvil. OvT« Twv Tijff iriorewc edlorpiMv 7rapa7rXi)0-t6v
Tc TW ir^OfioTai? Treirooixao'!, ovt« viwTcpoe xai ftCTa
rir» *IijO"oO iTre^/iiav toropTjvTae ev *IouSatot^ Ttvsf Tr^o-
fdjTTiio^avTf f . t6 yap oytov Trvcvfxa wfto^OTnQTat «xeevou;
xarahyxtafhat afff^ijo^otvTaf sls tov 0i6v, xae t6v Trjoo-
|nsTrv6s»Ta vtro twv nup* avTOtc Trpo^Twv ( Lib. VII,
p. 537) Idem supra de Jndaeis Justinus marlyr. Per-

unanimitatis defectu talis eratffualem descripsitApo-
stolus, qua ipsa quoque cordinm occulta manlfesta
reddereiitur. Ernt et alia revelntio quam ad mini-
mum famulum (se ea proculdubio voce dcnoiarni)
mandatam ait, dic illi, inquil, sectirus sit, quia pas
venlura est. Jam longe abernnt a pncis spe cum ilia
scriberei Cyprianus. Nec lamcn dissimulanduui prop.
terea credidit, quin potins ip.sam banc epistolnni
fuisse fratribus legendam. lia rertimi dc evenlu fuissc
constat, fore nibilominns qnod promissnm erat.

Oria persecutione secessii.ld quoqiie nl Dionysitim
fccisse ostendimus, sic Deo pariler anclore constat
fecisseCyprianum.f £l audlelis, inquit, oninia,qiiando
ad vos reiliicem nie Dominus fecerii, qui ui seceilc-

git aotpm Origenes : imutXa 3f toO oytou Trvev/xaTOf B reni jussit (Ep, x). i Idem in ep. xv, mullisqiie in

xot' ccpX^^ f**"" "^^ 'l^JO-oO 9t^ao^a).ia;, [leroc. $f tijv
ovo^ir^ev avroO irktw^ct l$f txvwTO, vffTf pov 5f XorrovTa.
TT^jQv xoi vvv fiTt tj^vn f ffTtv oOtou Trap' o^.tyoes', xug if^y-
Xocf Tw ioyw xat Toe; xaT* aOT6v Trpolso-e xsxaOapfxtvoc?.
Quod sao tempore vestigia duuiaxat superessedicat,
ad prima illa christiani cultus primordia in pente«
cosie proculdubio respexit, utque voluit cum chris-
tianorum cnjusque ordinis communia olim fuerint
sub apostolis dona hnec, qux dixiinus, prophetica ,
jam ifiuslrium duntaxat primique merili cbristiano-
rum facta esse propria.

§ I6.—Benignumhic pra^beret argiimentum vel una
illa Gregorii Thaumaturgi , Origenis discipuli, vita a
Nysseno conscripta : ni id meiiierem ne certioris fidci

ejusdem vita Pontius. Lap^is paceui, eo iiiconsulto,
tcmere concesserant presbyteri. De eo eiiam, quid
fncerei, Deum babuil monitoretn : c Casligarc nos
ilaqiiedivinacensuranec nociibusdesinil, nec diebiis.
Prater nocturnas cnim visiones, per dies quoque
implelur apiid nos Spiriiu sancto puerorum innocens
aias, qurc in exlasi videt ocnlis, et audil, el Inquitur
quibus no8 Dominus monere et instruere dignaiur.i
Quinqiic presbyteri lapsoium patroni , quas illi tur-
bas dederint, ubique constat ex ejiisdoin episiolis.
Id eiiam ei a Domino coelesti visione antea revela-
lum est. f Persecutio, inquit, est lixc alia, et alin
tentaiio ; et qninque isli presbyieri hiliil aliud stint
quam quinquc primores illi, qui edicio nuper ma-

monumentis fidem delralierem, si incertiora etiam C gistratibus fuerant copulati (Ep, xl). > Ila intellexit

coacerTarem. Hausit illa Nysseniis non e coxvis mo-
iraroeniis, sed vero ex orali plerumqne tradiiione,
nec illa propius qunm ex nnius, ad minimum, oetaiis
intervallo deducia. Ca si coram nccepissei , nec rem
gestam aliter quam gesta esl, ratiociniis nimirum suis
conjectorisque anctam, posteris repr;eseniassct, non
Tiderero sane cur Nysseno, cur cuivis probata; fidei viro
assensii& esset denegandus. Talb sunt autcm quse
liactenus protulimtis, quaRque deinceps proferemus.
§ 17. — Quare supple:it ejus locum alins ejiis sub
Origene condiscipulus, Dionysius Alexandrinus. Hic
snb fioem Pbilippi, ingruente Alexandride, populi in
diristianos ferocientis iinpetu, perseciitione, divino
immiiu fugere jussos est, cui et fugae viam prxter

recieque, ut videiur, Pamelius : c \idelur inibi al-
ludere nd visionem quampiam in qua apparuisse
videntnr cum magistratibus quinque priinores, qiif
edictuin contra episcopos una publicarcnt. >

§ 49. — Secundam illam sui temporis sub Galio et
Volusiano persecutionem jam antea ex revelaiione
divina didicerant, deque ea populum litteris etiam-
num extantibus monendum existimarunt. Iia ad
plebem Tbibaritanam Cyprianns : c Nam cnm Do-
niini instriientis dignatione insligemur saepius, ani-
plins et ndmoneainur, ad vestram quoque conscien-
tinin adinonitionis nostne solliciludinem perferre
debemus. Scire enim debetis et pro cei to credere ac
tenere, praessurse diem super caput esse ccepisse (Ep.

opinionem aperuit. Ita de se ipse in sua ad Germa- D lvi), etoDeinde, paucis interposiiis : c Nec putemus

mim episiola : xf^Oo^ovTo? fioi ^sTMvnvoLi toO 6toO, xat
mtpa^oiiK oBonom<Toonog , etc. (Apud Euieb., Hi$t,
«edet., Ti, 40). Hnc vera esse, Deum ipsum tes-
**■ appellal : iy^ 3f xat iv<^7rtov ToO 0f ov, XaXo», xai
ctMc oc<$cv oTt oO tpfO^ojxat * oOdi fAtav in ^fxauToO
PaXUptvo^, oOffft TrfTrotijfiat vhv f^v, Quid bic facie-
(Ttlrosancti^simo ne jurato quidem credemus?
t iS. — Ad ipsa jam Cypriani tempora devenrmus,
\ si unm testimonia consulamus, nec erit sane
[ dnbileiiiQS, fuisse visiones aliasque prophelias,
i lliisse etlam iUas veracissimas. In hac ipsa quam
\ ^stola meminit visionis prius longe os-
^qoam leropesins Tasiitniis illius oriretur, quam

talia essequ» vcniunt, qualin fuerunt illa qux irans-
icrunt. Grnvior nunc et ferocior piigna imminet,i
elc. Rursus idem cum synodoCyprianiisnd CorneHum :
€ Sed enim cuin videamus diem rursus alterius in-
feslationis nppropinquare coepisse, et crebris atqiie
assiduis ostensionibus admoneamur, ut ad certamen
quod nobis bostis iiidicit, armaii et pnrali simus, ple-
bem etinm nobisdedivina dignationecommissam, ex-
hortationibus nostris paremus, etc. (Ep. liv).i Post-
ea : cObiemperandum est namqueostensionibus aique
admonilionibus justis, ut a pastoribus oves in peri-
culo non deserantnr, etc. i Rursus : «Placuit nobis,
Spiritu sancto suggerenie et Domino per visiones

19 DODWEULI DISSEBTATIO CYPRIANICA ^

mullas el manifesUs admonenle quia hosiis nobis A pos( exacium annum coroD^tui^ ^e tradU Pon-

imminere praenunlialur el ostenditur, colligere intra
castra mililes Chrisli , elc. » Non credenl bac for-
tasse aihei. Sed quid habent quo minus flde digna
esse censeanl ? Yisiones bic habemus, non multas
roodo, sed et manifestas ; nec illas post evenlum
conficlas, sed vero antea praenuntiatas, eventuque
comprobatas ; nec id obscura privati cujuipiam flde,
sed synodi totiusconseiitientesuffragio,mansurisque,
si falsae fuissent , in rei memoriam aeternis monu-
meniis, scripiisque couhignatas sole» ut Hieronymus
ait, clarioribus ; non video quid praQterea velle pos-
sent ad rem facti comprobandam, si modo ex xquo
judicare velieiit, nec fidem prorsus oronem horoini-
bus derogare.

tius, quo boc illi ante annum fuerat q^t^os^ip {Ponu
tn Vita Cypriani). Quid bic dubitamus ? De a^mnio ?
At a Cypriano ipso habuit Poptius domosMcni 9tqve
exilii comes. De Pontio? h.i jam ante ins^rtyrii diem
omnibus innotnerat, ut ne quid Pontiua comminisci
posset ai vel mai^ime voluisset. < Medio enim, inquii,
tempore imminens passio pro cerio 9^ omnibus scie-
batur {Pont., ib,). i Quid quod illa ^4iden( PonUus
qup lempore jam recens erat CyprUni niemoria ;
quo multi adhuc superessenl Cypriani bostes qui fio-
mini ejus essent iiifensi, gentile^, litpsi, $muli, ipsi
cttiam hsretici. Hosne igitur indormiisse, faciique
historiam, si falsa esse^, tam rerutat^ facileq), pra^*
termissuros, puiant esse v^risimile? De somnii iia-

§20. — Adeo famiriaresCyprianoeranthujusmodi B que (ide?Atquiiiiam manifestissimus omniqne ex-

visiones, ut in disciplinae etiam ecclesiasiicae exer-
citio illas acceperit, aliasque deinceps expectaret.
Iia ille de Florentio Pupiano, fore c si plenissime sa-
tisfecisset ui communicationis ejus possent liabere
raiionem mahente tamen, inquil(Ep. lxix), apudnos
divinae censurae respectu et roetu; ut prius Doroinum
meum consulam an tibi pacem dari , ct te ad com-
rounicationem Ecclesiac suae admitti sua ostensione
et adroonitione permittat. Meroini enim quid jam
mibi sit ostensum, imroo quid servo obsequenli et ti-
roenti de divina et dominica auctorilate praeceptum ;
qui inier caclera quae osiendere et revelare dignaius
cst et ba^c addidit (verba erant proculdubio Ciirisii in
visione quie subjungii) itaque qui Cliristo non credit

ceptione major comprobavit eventqs. Qiiaroquam
ergodefuisseqt illa, qqai vidimusde yisiopum usu
alia lam diserta testimonia, ipsap l^meq sibi cofn-
probandis vel solae suffeeissent cypri$|oicae , toijque
adeo cultus cbristiani causse commendan^I^*

§ 22. — Ultimis Cypriani temporit>u9, poptificat^
nimirum Xysti , ille cqjus supra mepi^imus Diony-
aius Alexandrinus, visionis mftmini^ quii factum dl-
cit Mt in haereticoruro librorun) lec|ipne ponfirmare-
^ur* Ita enim scribit in epistola ad pjiilemonem Ec*
clesiae romanae presbyterum : opee/u^ 6fo7rf|i7rTov Trpo-
(fOBhv eTrsppuas /u, xai Xoyoc Trpoc y^ ycvojxfiyo;, irpo-
ciToS* 3tappij5i}v XiywV Treeorcv myyx*^* ®*f ^ X'V**'
yMS^iSf dauduvciy yup ^xaoT« HOt |^xi{ue{ccv Ixavoc el.

sacerdotem facienti, poslea credere incipit sacerdo- Q xod q-oc yeyove toOto ig apx^c xac t^; TrioTcuc acTcov

tem vindicanii. > lia erant frequenies ea aetate di-
vinae revelationes, utne de resipi^cente quidein Pu-
piano poUiceri auderet quid csset sialuturus,nealiud
fortusse a Deo juberetur, ut Deuin proinde priinum
innueret esse consulendum, ut tandem Dei in rcbel-
lem poenam expectaret, talcm plane qualero aposto-
licarum censurarum coroiiem fuisse apud doclos in
confesso est. Iterum de liresbyteris qui, se incon-
sulto, lapsls communicaverant , i utar, inquit , ea
admonitione , qua me Domipus jubet , ut interim
prohibeanlur oirerre,etc. {Ipp. x). i

§ ^l. — Ita constat gravioiis moroenti oronia, quae
quidem publicum Ecclesiae staturo aitinerent, esse
istiusmodi visionibus pracdicta. Designatus est a

{Ap. Euseb., Hist. ecclei.^ vu, 7). Ab horum Diony-
sii (emporum flne suorum t^mporum iniiium arces-
sit Eusebius {Hist. eccle^.^ vu, 53). Qui cum hoc in
sua his^oria notatu dignum duxerit, quousque dono-
rum propbeiicorum suci^essio perm^navit ; id san^
innuii suo jam tempore iilam delecisse. Atque adeo
post Constantini tempora primum a docioribus quae-
sita est illius defectus raiio quamquam ne ita quidem
omnimodam eorum defection^ro agnoverint. At Con-
stantino antiquiorero nemiuem fuisse puto qui illa
defecisse crediderit ; nedum Mt de defectionis ratione
laborandum esse censeret.

{ 23. — Est et illud animadvertendum, quod sane
ad visionem iUius saeculi commendationom plurimum

Cypriano lector Celerinus confessor (£p. xxxiv). l$p facit, qM^fnquafn noctu essent dormientibusque.

contra pro bumililale sua cum conseniire dubitaret
Ecclesiae, Dei ipsius admonitu ei horiatu in visione
per noctem compulsus est ne negaret. Nec deerat
quo de mariyrio suo monilus est vir sanctissimus,
somnium quidem illud, sed propheiicum, et sane
roanifestissimum. Quo primum die ip exiiii Curu-
bitani loco mansit^ roors ejus et qiiidein ipsuro mar-
tyrii genus prophetico symbolo repraesentata sunl.
llle dilaiionem unius diei petiit accepitque, donec
res suas legitima ordinalione disponerei, Ecclesiae
forlassis illas. Dies ille pro idioroate Danielis alque
Apocalypseos propbetico annuro d^signabat. Re*
aponditque eventus accuratlssime. Eo enim ipso die

^\ plurinffum oblatae, nop Mliqen intra privatorum
dpn^xat bominum arcana e^^ reserva(as, s^d vero
palam et in facie Ecclesiae, prima quaqiie occasione
enun(ia|as. fd ab Ipsis usque apostolorum tempori*
))qs ob^efva^ifn) e^^^con^tat. Pfppli^iiap ill;¥; quaruqn
roeminit epistqla ^fi Ci)rin||j|(^s , ^lpsis|$iipor{U9^
erafU oipnino ccp^uurp, Inde tanu ccptuufp illorum
confusip, quQd siniul plpr^ loquprPptMr» neo expe-
ctareni propliet^ndi vice§ ; quod ^ot\2^ i)J9 exerce-
rent quibits Ecclesia xdi^cari non possf^), utqui
donp lingu^irHq) uteref^tur Mi^o donq iMt^ri^ret^ndi ;
quod roulieres etiaro, propbe|issae filipirnm, jn ctiili-
bus Yirorum prapter sexua decorum, quodque sine

2i DS VtSIONIBUS

?eli8, passU forusse capillis, ad modum SibyUarum» A

proplietareot. Nec aliler Agabus Tamem illani oecu-

laeaicani prxdisit, quae imperanle Claudio contigit ;

qua tamen praMlictione moniti statim antequam fa-

ines ipaa evenissett subsidiia pecuniariis subvenie-

b^nt* ad eanidem plane formam qua Gyprianum jam

vidimaa persecutioni simililer prsdiclae etiamnum

fatura occurentem (Aci. xi, 28, 29, 30). Erani enim

poblic» ut plurimum calamitales propbetiarum is«

Uusroodi argumentum, vel personarum saltem pu-

Uicarum. Isia S. Pauli vincula prsedixit Agabus, Act.

1X1, 10, 11. Prspdixerunt ei alii discipiili, v. 4; prae-

dixit irvtO/M xara iroXcv, cap. XX , 23, id est, ut

ego arbttror, irytvptrcxoi singularum ecclesiarum,

qiueea eiiam xute secundum civitates distributae

suot. Ita deniqae postremorum temporum pras- B

dicti sonl errores (I 'ftm., iv) : mttijfjM etiam In eo

loeo de conventuum prophetis inteliigo, quos cum

dicU baec ftrt^ praedixisse, id nempe innuit, diser-

lis baec verbis esse praedicia, practer usitalum pro-

pbetiarum morem quo) symbolis ut plurimum intel-

lectudifOciliimiseranl involuta). Id saliem verisimil*

limuro estprivatorum nuUas receplas esse propheiins

quise pubiico examini non probassent. Iia certe in pii-

blico manassuom exercuisse vidimus Ignatium. Pu-

blicum ifl usum prophetias suas scribere jussi sunt

^uademsaeculipropheue. S. Joannes, pseudo-Esdras,

qui veri prophet» personam induere voluit, et Her-

iBa6.Cypriani etiam tempore palam ei in facie Ccclesiad

eomniunicabant suas visiones. Visionem illam ipsius

m exilio omDibus innoiuisse jam osiendiinus, uti G

eiiam et illas de insiante persecutione. Idque ex ipsa

Ttsionom meniioDC sane abruplissimq, colligiiur, tum

in bac episiola, tum in ep. xl de quiiique presbyte-

ria, tnm in ep. lxix de Florenlio Pupiano. lia cerie

peistriDxit , Dec ullam umquam xo^tla^ esponit,

quasi rem commemorarei jam omnibus noiissimam,

qosqiie adeo narratione non indigeret.

I^. — Quod cum ita sehaberet, jam oplime cau-
tum videbatur ne qui falsariorum doli iidelibus im-
poiterent. kiprimis enim nuili ad hoc muiius ad-
mitii potuerunt nisi quorum opiima esset exisiima*
tio, viiaqiie ab omni fraudis astutiaeque suspicione
aliemssima. lia facium ut proplieKe, omni suspicione
remoia, de ejna dunlaxai esse propheiia judicandum.
Hoc aatem judieandi inunus, ut qtiam accuraiissime D
pneaiareiur, optima eiiain erani in publico praesidia.
Aderant enira et aiii prophetae, aderant ei propheta-
nm jodices,qui donoessenl discernendi Spirilus in-
Slmctti ipsi eiiam (amx proculdubio inlegerrimae.
fiermn ai cum aliquo pugnarei cum id in confesso
enaif eoBidem Dei Spiritum sibi esse iion posse con*
trarini ; plane sequebatur jam locum esse suspi-
eiool* Qaamquam enim certuin erat omnia divini
SfiriUis iooa esse pariler infallibilia; id tamen etiam
cortam^ qooad credibiliiaiis, quae vocant, moUva,
»e argnmenla cur unus crederetur afflaius
k e«f alii; jiistufique esse ut qui minus esseicre-
4ib4il^ k « eredibiiiori Judicelur. Quodetiam ad frau*

FROPHETiaS. 32

dum ausplcionemaltinel, alienissimaerai aetas puero-
rum, quos Cypriani saculo propbetasse jam vidimus.

§ 25.— Fraude itaque remota,alia tamen suppete-
bant argumenia quibus a Deo auclore profluxisse
probaretur ea propbeiia, vel enim alio edito mira-
culo se a Deo missum propltela confirmabat, quod
signuni propheiae veteris lestameiiii soripiores ap-
pellant; vel inirinsecis prophetiae ai^umeniis a Deo
illam emanasse probabat. Si miraculo se commen-
dare vellei , aliud donum liaberei necesse erit , quod
tamen non est, ex Evangelii oeconomia, necessariom.
Intrinsecorum auiem argumenlorum , quae eo prae*
cipue spectabanl ut revelationem illam probarent,
naturx vlres superare , nalurxque proinde auclori
soli iribuendam, duo erant genera. Vel enim occulua
hominum cogitationes proferebaot , vel futura con*
tingeniia. Horuin uirumque, ex illius prxseriim
saeculi principiis, soli Deo proprium, omnesque crea-
turarum vires superabat. Prius equidem ; quia is
solus xaphtiyv^frTnCf rerum atque cordium scrutator,
cui omiiia sunt nuda aique rtrpaxrihiTiiiya. Proinde
arcana Dei nemo investigare poierai nisi Spiritus
Dei (I Cor,f i:, 11). Spirilum etiam discretorem
cogitaiionum el inleniionum cordis appellat Aposio^
lus (Heb., IV, 12). Qui ergo aiienas cogitaiiones ape-
ruerat, is ubi fraudis omnis suspicio remola erai»
non alio quam divino Spiritu afflatus crcdebalur.

§ 26. — Fuisse auiem inter irysu|xarcxovc Ecclesiao
qui eo etiam esseni dono pnedili , constat ex Apo-
stolo I Gor., XIV, 24, 25 : € Si autein, inquil, omnes
propheient, intret auiem quis infidelis vei idioia :
convincitur ab omnibus, dijudicaiur nb omnibus.
Qcculia eniui cordis ejus manifesia (iunt ; ei ila
cadens in faciem adorabii Deum > pronuntians quod
vere Deus in vobis sil. i In lioc lufidelis exemplo
certum erat nibil agi potuisse ex condiclo, ut proinde
cerlissimum esset , qui ila cogilaiiones ejus mani-
fesiaret, non alio illas,quam divino Spirilu afflante
didicisse. Hiijus graiiae frequens flt In Salvaioria
hisloria mentio (S. Mal,, ix, 2, 4; xii, 25; Luc,
v, 22; VI, 8; xi, 17), a quo x«/»ev Scnl xaptroc ac«
cepit Ecclesia. Eadem usus esi in Ananiae et Sapphine
ut in Simonis eiiam Magi causa S. Peirus. De Si-
mone ita : i$ xcepS^ otiu oOx forcv txtBtia svb>7rcov roO
GcoO (iic(., VIII, 21). Rursus :Blg yap x^^^ miipwc
xoci onivdfo^fAov &$ixtoec ^p^ ^t ovra. In causa Elimao
magis S. Paulus [Act. xiii, 9, 10). Is enim pleiiua
Sp. Sancto , non illud modo Elymae factum , sed
dolosam etiam indolem repreheiidil , quainquau
aniea ignoti. Usum eiiam vidimus Ignalium , cum
scbismaticorum occulla consilia primus iiv lucem
proiulit. El quidem nescio annon boc forlasse fuerit
dooum ^wxpiffttaf frvcufA^uv cujus memiiiii Apo-
aiolus. Aflinibua certe verbis usi sunt scriptorea
aaori in boc ipso Spiritus negoiio. Dicilur xpixtxhc
ivOvfAiierccav , elc. J7e^., iv, 12, «voxpiTcxoc. 1 Cor.,
XIV, 24, et vero Spirilus pro corde cogiiationibus-
que uBua freqnentior eat quam ul de eo mooendua
sit lecior.

a5 DODWELLl DISSfiRTATIO CYPmANICA 2i

\f § 27.— Duo nulem ernnl hominum genera quorum A possent nisi ex illa cnu&a inlelligi futuri cai aliarum

coi!iiaiiones ita patefierent. Vel enim aliorum pro-
plieiarum cogiiationes patefecerunt cum qnibus nul-
lum ipsi commercium habebniit , cx quo mngiia ac-
ccssit rei praidicla; confirm:tlio. Ila de Tiiiioibeo non
una erai sed niiiltae inierqiie se conseniieules pro-
phetiu! de S. Paulo TrvgvfAarwv xara nokug. ut supra
vidimiis. His nutem m.ijor erat adjiibenda fidcs qund
non hnmniionim duniaxat , sed divinorum quoque
arcniioriiin conscii viderentiir. Humnnarum aiitem
cogitationiifn duo ernnt genem qiia" hoc dono essent
manifeslandn. Vel enim fidelium ernnt ilhc, vel
infidelium. Infidclium equidcm sl quis malo nnimo
in ecclcsinsiicos convcntus irrepsissel , vel prodendi
causn , vcl ludibrio expoueiidi , vel ut mundnno nf-

omnium causnrum complexiode facto essetobnoxia.
Eam autem non aliam crediderunt chrisiiani , quam
primum, optimum maximumque Deum.

§ i9. — Crediderunt imprimis non casu fnctum esse
mundum , ut volelmnt epicurei , sed certa quadam
provideniia, factumque etiamnum eadem regi pro«
videntia qua fnctus est. Credideriint deinde liberum
arbitriiim nulli esse causse alieri nisi Deo soli ob-
noxium. Proinde fati omnes illos sensus qui essent
a supremi Dei decreto distincti , peniius rejiciebant,
sive epicureorum illum a materialium causarum in-
fluentia peiitum, sive astrologorum illum a ccelestium
sidenim sive motu deductum, sive etinm causalitate.
Si ergo soli Deo liberum arbiirium obnoxiuro fece-

fecttii grntificaretur, id ipsiim Spiritu revelnnte B riut, plane sequitur eventuum eorum certitiidinem

prodebniur; iinde fiebat ut si ex eorum numero
fuisset, quos Gncci eOyvMfjiovoOvTGcc nppeilant, non
tam succenseret prodeniibiis, qiiam in corum potius
admiraiionem rnperelur, ut in prxdicto loco innui-
tur Episiola; nd Corinthios. Fideliiim autcm cogi-
tationes prodcb.intiir, si qui essenl in clerum ndscri-
bendi, ut in exemplo Timothei ; vel si qun fraude
usi essent, ut iii Anauia et Sapphirn; vel etiam
insidiis, ut Judnm prodidit insidinntem ipse Dominus;
vel alio denique fortas^e quovis occiilio flngiiio. Id
enim ipsum ropreliendit in Annnia et Sapphira
{Act., V, 4, 9) S. Petrus quod ausi essent non ho-
minibus mentiri, sedDeo; quod Spiritum Domini
tentarent. Qiiasi id exprobrnsset , quod cum lis se

qiii vel ab ipso libero arbitrio, vel a conditione aliqua
per liberuin arbitriura ponenda pendereni , a Deo
solo esse de facio deducendam. Quod vero ad ma-
lerialium causarum evenius atiinei, poierant illi
moius universnlis vim aliquam mecbanicaro aguos-
cerc. Sed nec ita talem illaro ngnoverunt, ut creatura
aliqun , cum qua nobis cst commcrcium , vcl ipsa
possit ex universali illo motus consensu, fiitiira
contingentin cognoscere, vel nobis indicare. Iiidicare
cerle nulla potuit nisi inlellectunlis , quam christiani
angelum appell.unus. At qui cum nobis versantur
angelos, eos certis creaturariim provinciis .assigiia-
bant, universorum provinciarum ^oyov, praesidem
existimabaiit , iit proiiide angelorum, quos dixi, cum

coeiibtis adjunxissent , in quibiis Spiriius doua ipsi C nobis versnntium , nulliis motui uuiversali fuerit

agnoverant ; inlerque alia illiid qiioque qiio arcnna
revelareniur ; ipsi tnmeii occulia sna flngitia laiere
pos<(e sperarint, seque ea iinpune laiuros. Idqiie
ipsum mngnum prociildubio incussitoccultoriim etiam
flagitiorum inctum , ciim nullas deiiide Iniebras se-
curas fore inicllexissent , v. 5. Ncc est qnod in hac
ipsa raiiocinandi forma vel ipsi athei poierunt merito
reprehendere.

§ 28. — Eratiamen ctaliudargumentum,etquidem
ipsi prophetiae dono intriusecum , quo prophetiarum
suarum fidem vetcres confirmabnnt, futurorum
nempe contingeniium praedictio. Quse quidein certa
esse, et a Deo auciore fuisse iniellecia est.cum
ipsam confirmnsset eventus. Eratque ba^c argumen-

admoius, ut possit ex caiisaliiate siia de futiirorum
contiiigentium eventu judicare. Sed nec eos iia
incorporeos agnoveruiit ui possent omnia crenta in
speculo creatoris intueri. Nec omiiia creata illis
innotescere crediderunt, nisi qu» Dcus illis revelare
dignatus esset , nec eiiam omnia iilis revetare de
facto esse dignatum. Mysterium de incarnatione ab
Ecclesia didicisse angelos tcstis est Aposiolus (£p/i.
m, iO). Tria etiam , ante iiicarnaiionem duimoiiem
latuisse , auctorem habemus Ignaiium (Ignat.^ Ep,
ad Ephes.^ § 19). Scd non vacat hisce ut singulis
immoreinur.

§ 30. — Liquet intcrim, daia hac hypolhesi, futura
contingcntia , sivc a libero arbitrio, sive ab univer-

tatio ex chrisiianorum principiis certissimn. Ipse D sali motu, pendentia, neminein possc , nisi summo

Deiis eo provocat apud Isni;im (isa., xli, 23). Nec
irero alteri qunm Deo tribui de facto potuit hxc
fiiturornm contingentium praiscientia ex principiis
christianorum. Ut enim demus multos esse eventus
qui vires creaturarum non excedercnt; concessa
tamen illa , quam christiani tuebnntiir, providcntia ,
eraiit nihilominus certi quidam eventus qui nullam
habebant causam a natura determinatam , ex qua
poierant antea cognosci ; et vero qui non ex una
aliqua causa, sed ex omnium consensu complexuque
orirentur ( quales eraiit qui pnblicum spectabant
plerique), illos vel unius causae defectas, vel etiam
unius interposiiio , incertos fecit , ut proinde non

illo Deo revelante cognoscere. Sed nec si motum
illum universalem cognovissent , vel ita pos.sent de
eveniuum istius modi certitudinc judicare. Nec enim
iia mundum universum mechanice a Deo regi cre-
debant, ut non aliquando contra motum illum uni-
versalem, saepius tamen prxter illum , Deus inter-
ponere et vellet et soleret; contra equidem , in
miraculis : prxter illum , quoties vellet ordinarias
etiam electorum prece^ exaudire. Frusira enim
essent piorum preces ut plurimum, pro bonis prae-
seriim lemporalibus; si nihil posset Deus praeter
universalis naturae cursum, sine miraculo, prxstare.
Toties enim edenda esaeiit istiusmodi miracula, quo-

25 D£ VISIONIBUS PROPUETfCIS. 96

ties bononiai esseni preees audiendx. Quod si A expccianduin. Quoque socpius propbeiiis ejus even-

prxler universalcm illuoi inolum mulia Deus cl
velli pracslare soleretque ; sequilur ex illo , si vel
inaxineinuoluissel» nibil csse de futuris coniiiigen-
libus certo pronuntiandum.

I 51. — Quod si iixc, ut crealas vires ex naiura
sua non superarent , non tamen possenl a creaiura ,
nisi Deo revelante, coguosci; id unum abunde suf-
ficii, ut quoties bominibus innoiuissenl , Deo tamen
sununo essenl merito tribuenda. Nec enini id qux-
rendum , Deusne ipse , an ejus jussu permissuque
crealura aliqua , ei tamen subdiia bomiuibus ea re-
TeUrel? sed, an, eo nolente, vis aliqua contraria?
In eo euiro versatur erroris pericubim. Atqui, data
luc, qoam reprxsenlavimus, bypoiliesi ; id cerlum

tusrespondissciit, eo certius constabat non casui
bicc , scd vero ceriis ciusis esse tribuenda. Cum
vern duoruin essent generuni propbetiai , aliae clan»
facilcsque inlellectu , in quibus nuUa esse poiiset de
vcro piopbetsB sensu dubiiatio; alix rursiis pro
usitato pntpbetianim idiomate, symbolis xnigma-
libusque invohiix , ut xgre intelligi posset qua^iiam
proplietsc esset ntii nuiiiinis senientia : ex priorum
vcritate de posterioribus crat soliiJissiuie judican-
dum. Si oinnes obscuro! cssent, ut in oraculis Apol-
linis Loxiae, nosirorumque bddiernorum entbu-
siasiarum deliriis ; nulla jam erant intrinseca cre-
dibiliiatis argiimenia , ut nisi forte eum iocum
extrinseca supplessenl , quantumvis vero) essent :

erti biijasmodi revelaiiones a vi aliqua contrariaB^l nullum certe babebant verititiis, quo a lalsis

esse non posse. Nec enim erat creaiiira quae , Deo
nolente, ca posset cognoscere; nec vcrisimile erat,
angelis coiilrariis et suis suorumquc bostibus iiifen-
sissimis, Deum ea revelaiurum, qux non essent illo-
rnm nators debita , nec possent , nisi eo revelante,
cognoscere. Sequitur ergo , ut angelorum ministerio
in revebtionc bominibus patefacienda utereiur, nisi
bonls Umen minime usuruin. Nec metuendum quin
lUi monere sibi commisso diligenlissiuie fidelissi-
meqne fungercntur. Iia constabat veras basce de
fttturis coniingentibus revelationes nisi a Deo auc-
tore esse oon p(»sse.

S 32. — Qoamquam auiem bypotlieseos veritas, cu-
jus justas basce diximus esse atque legitimas conse-

internoscerentur, cbaraciercin, nec alios proinde,
ut vera crederentur, obligabani. Sin aliquae pers-
picuai ; jam facile judicium erat , de reliquis quid
csset statuendum. Si cventus vel unius perspicuse
propbetix non respondisset ; plane sequebatur nec
reli(|uis esse lidendum , quin poiius illas vel nalurali
entbusiasmo , vel alieri , potius diabolico spiritui
quam divino esse tribucndas. Ita MaxiiuillsB pro-
pbetias rc ellit Aslerius Urbanus (Ap. Euteb,^ Hut.
fcd., v, 16). Prxdixerat illa iiniiiinere Tro^cfxov; et
axaTaorao^cact citm tamen post annum tertiiim dc*
ciinum jam elapsum , nec particulare bellum aut
universale in terris fuisset, cbrisiianis etiam pax
firma stabilisque permansisset. Inde concludit fidem

qoeutias, ex doceniium aucioritate probata est, quae C ei oiniiem esse derogandam. Quod si evenissent qux

ct ipta aliis erat miracnlis commendaia ; facit tamen
aonnibil ad praemissarum quoque veritatem , conse-
qoeQtiarum quoque ipsa probabilitas , tainque apla
inter seet cnm pbsnomenis connexio. Nam in bujus-
modi causis quas ipsas nulla nostra a priori ratio-
dnaiio attingit, id unum student bomines, ut sibi
quanidam fingant bypotbesin quae cum pba;nomenis
aple conveniat, nec aliam qudcrunl ejus probationem,
qnam apiam illam cum pbaenomenis convenientiam,
eamque vcriorem judicant qu» pbxnoinenis pluri-
bns aptiusque respondet. Iia judicanl de motibus
orbium ccelestium, mnrium , ventorumque : de ma-
gnetis natnra aliorumque id genus omnium. Nec
tamen niinns esl a nobis occulia raiio providentise ,

prxdicta siint, pro lalium eventuum frcquentia pro-
phetie fidcs inagis erai minusve stabiliia. Omnino
solidissima erat biijusmodi argumentaiio , nec video
quid in ea reprebeudere possint , nedum ridere ,
scurrae aibei ; nec quid siniile obiendere possinl pro
suis , quas bodie venditant propbutiis, beri nudius-
tertiusque nati fanatici, sive eurum qui coniniuni
proleslnntium vocabulo censentur, sive etiain eoruin
quos inysticos appellanl tbeologos pontificii. Neutri
argumentis extrinsecis utuntur, sive iniraculis ,
corain cl in propatulo, inque infidelium facie edilis,
sive aliorum, a nobis etiam agnitoriim propbetarum
tesiinioniis. Neulri testimoniis intrinsccis , sivo
cordium inlldelium patefactis occuliis, sive futuro-

qnam orbium coelestium. Nec minus apte convenit D rum contingentium pra^dictione , jam diu ante cven-

eom pbaenomenis bncc christiinorum de providentia
bypotbesis, qnam Piolemaei illa , sive etiam Coper-
mei , sive atlerius cujusvis Asironomi cum motuum
illoniro phaenomenis. Contra potius longe certiores
eranl cbristianorum eliam naturse imperitissimorum,
dft fuloris contingentibus propbetiae, quam peri-
itsMomm ctiam asirologorum judicia. Cx quo
id etlHi sequcbatur longe esse verisimiiius , a Deo
cese bm, qoam a quovis naturalium causarum con-
lansu repeienda.

§33. — Probata ergopropbetiarnm praeteritarum ex
efentn ▼eriiate, iu deinde propbetas aiictoritas ac-
ctoit ad atiarum propbeiiarum succ^sum similiier

tum manifesla, publicamqiie in luceni cdita.

§ 3i. — Monendi sunt inierim lecton» non esse
tamen quod propbetanim omuia propbctico sint
spiriiui iribnenda. Ne boc quidem Judaei de suis,
nec de Pyibiis Graeci , nec de propbeiis suis gen-
tiles alii, Plioenices atquo iCgyptii, nec qui pro-
plietas agnoverunt, ullos docuisse arbilror. Eli-
saeum laluit Sunamitidis infortunium. Hiimano eiiam
spiritu edidit nonnulla sanclissimus Apostolus. Non
est igitur propbeise fides in dubium vocanda, si
qua illi bumanitus dicta exciderint, boc est, in
iis quae nec ipse Spiriiui Dei , sed suo polins ,
tribuit. Ut si Aposlolus in iis quse se, non Domi-

S7 DODWELLl DISSERTATIO GYPRIANICA 28

niiin hprl^ri moouit» errassei; non debuit id in A revelaverat Spiritag. CoUigebant poiius en tam Tre-

fraudein cedere aliarum ejus prophetiarum. Ne-
que vcro ita inceria esi , ut voluit profanus Theolo-
gico^Politici auctor, liorum ulriusque distinclio.
Qqo loco caulionem interposuerant sacri scripto-
res, ea ipsa ci^ptio signum erat, excipienda esse
sola de quibus fuerat cau(um, reliqua de alio
esse spiritu inlelligeuda. Ila quin in scriplis episto-
lis, si qua suo spiriiu protulisset Apostolns , id
ipsutn duxerat esse monendum, plane sequitur
reliquofum auclorem divinum Spiritum esse lia-
beodum. Conira quia Ignatius, quae divino Spiriiu
aqctore edidit, eorum disertis verbis Spiriium
auctprem praaferebal, id quoque sequitur, iisexcep-
tis, r^liqua privato esse Igiiatii spiritui iribuenda.

qucnii exiremorum temporum mentione in Yeteris
Teslamenti prophetiis, quoiies de rebus evangelicis
occurrit mentio , quae tamen de judaica* oecooomi»
ultimis tcmporibus satis commode poleranl inieU
ligi. Omnino (equum non est ui illos liominum er-
rores Spirilui impulemus quos nec ipse Spiritus
susceperal corrigendos; nec id ipsum asserebanl qui
ab illo spiritu afflati eranl , esse id a spiriiu susce-
pium. Suppetebnt inlerim satis certa illa , quam
diximus, judicaudi rnUo, Si enim vel illorum quse
perspicua erant, nec ullum babebant obscuritati^
effugiMm , quasque spirilus nomine essent a irvcu-
fxaTtxoic venditaia , perpeiuo coustabat Gdes, nec a
se ullibi disseuiiens , id ipsum argumenio erat saiis

g 35. >— Sed et id exisiimant nonnulli, veros affla- B ^*''"^^^^^^^ ^^ spiritu afllatos esse qui ea prxdixe-

tosque Dei Spiriiu propheias» in revelaiorum ma-
nifeslatione suo esse spiriiui pcrmissos, ui pro suo
captp ea aliis ennuniiarent» qui alius erat in alio
excultior atque exornaiior. Si itaque iu rebus ob-
i|er notandis , nec ad praecipuum propbeli;B scQpum,
quicquam facientibus, sive suse memori^e lapsUt
sive dum se audiiorum erroneis quidem illis, sed
receplis tamen prarjudiciis accommodant, qux ta-
men erant argumentationibus , quani ipsa revelaia ,
magis idonea, quia hasc probanda erant, illis uli
poterant ut concessis : si in his inquam balluci-
nati essent , ne is quidem error esset spiritui pro-
phelico imputandus. Quod ilaque pro Zacharia
Jeremiain laudat Evangelista ; quod i60 aonoit Judi-

rant, ei quidem veracissimo illo atque adeo divino,
ui proinde essent, in alils quoque roanifesiis,
spiritusque nomine nianifesio venditaiis, simililer
credeiidi. Si conira perspicuorum fidem eventus
fefellisset , id saiis erat ad similium reliquorum fldem
abrogandam.

§ 38. -— Becte qqidem hucusque, ni fallor; obscu^
rarum prophetiarum fidem ex manifestis conflrma^
Yimus , pum ejusdem prophetae fuissent obscuraB illae
cujus nianifeslae. Quxret aut^m fortasse , nec im-
merito , iector, cum ad diversos illae prophetix per-
tinerent, utalterius manifestse essent, alierius ob-
scurse omnes , nullx manifesiap , quo pacto essent ,
in eo casu, obscuras a manifestis comprobandaB ?

cibus, 40 Saiili iribuat Apostolus, quod incerium C Poteraf quidem ex indubii prophetae lestimonio du«

stadiorum numerum memorat S. Lucas, inceriuni
Bapiiiaiorum S. Paulus; plane innuunt relicias
esse scriptorum humanis captibus hujusmodi nii-
nutias, nec esse proptcrea quod in Spiritum divi-
num referantur.

g 36.— Est et aliud exemplum in quo non illorum
modo qui prophctias audissent, sed et ipsorum
quoque propbetarum irrepere possint errores, in
propheiiarunl scilicet obscurarum inierpretatione.
Erant enim nonnuUoc prophetiae certo quodam Spi-
ritus consilio, ita obscurae, ut non possent sine
alia revelatione inielligi; ut primae non alium in
finem daia^ vidcreniur, quam ut sanclorum pro-
phetarum curiositatem diligenliantque pro secundis

l^jus commendari. Erat tamen et alia probandi ratio
a communi spiriius unitate pelita. Ita enim ex illius
aevi principiis licuit argumentari, qui ad unam
eamdemque comn)unionem pertinerent, eorum unum
esse spiriium, ex iisdem sacramentis, iisdem sci-
Ijcei gratiaecanalibus, ejusderoque instiiuti virtute
derivaturo. Nec ea dumtaxat generali ratione con-
cludebant unum esse unius communionis spirituro ,
quod pari ratione fulsset iisdem sacraroentis coUa-
tus , qux cum symbola esseni ceriorum quorumdam
legaliumque pactorum , de ipso illo nimirum spiritu
couferendo , non poterant sane alios obligare quam
quoruro illa essent symbola, ut non possit malus
spiriius in horoines irrepere nisi qui vicissiro cum

impetrandis exciiarcnt. Id videmus m Daniele prae* j) eo pacti essent; nec vero curo ilio pacisci horoines

cipue, in qiio frequens est secundaruro visionum
pro priroarum interpretatione mentio. Si liaque
ante secundas vlsiones ipse primas ausiis ftii.^set in-
terpretari, humano omnino, non divino, spiritui
tribuenda fuisset istiusmodi interpretatio , ut pro-
inde ejus error , si quis fuisset , iniquissime esset in
Spirituro sanctum referendus.

g 37.— Idem siatuebant veteres chrisiianide scri-
ptis quoque propheiiis , sicubi fuissent obscurae,
nisi eodem quo diGlaise fuissent spiritu de novo re-
velanie neutiquam esse certo inielligendas. Non est
itaque quod miremur velerum de propinquo mundi
fine ballucinationes. Nec enim illuro disertis verbis

per symbola a bono spiritu constituta ; sed quod
eiiam spiritus ipsum esset unitatis in eadem commu-
nione vinciilum. Ut igitur ex illa exieriori commu-
nione erat de interna eiiam coromunione prsesumen-
dum, ita etiaro sequebatiir qui eorumdem fuissent
sacramentorum participes, fuisse etiam pariter
unius ejusdemqiie spiritus participes. Data ergo prae-
ternaiurali aiiqua motione, quae nec a corporeo
aliquo affectu , nee a naiurali enthusiasroo proOcisci
poterat , sed esset plane in spiriiuro aliquem confc-
renda; id inprirois supponenduro erat» non alium
esse illuin spiritum quaro qui in reliquis ejusdem
coroniunionis merobris operaretur. Ita recte quis ex

29 PE ^iSIONIBUB PROPHETICIS. 30

reliqooniin meinbrorani operaiionibos sive htpytiais A video quod atbei hodierni jure |K>S8int rq[ireben-
de luijus quoque meinbri spiritu judicare poterat.

St \>oii98 fuisset in aliis, malu« utique iti hoc esse
nnn potoiu Quae forte deerant in hoc membro ar-
guiHeim qqibus distingui posset utrnmne ad bo-
Doniili es^et, an potius malorum censum referen-
dos ; ea tamen in aliis ejusdem corporis mysiici
meinlHris non deerant. I(a tandem eo deveniendum
erat ul omnia quaecumque aliorum membrorum
dona , nec dona modo , sed et argumenia , quibns
hoe ipsuro douum in aliis comprobatum fuerat;
ei quoque ad bujus eliam fidem referenda essent,
nteumque propriis fulsset argumentis destitutum.

§ 39. — Id tamen etiam sequebatur, nullum esse ta-
liim obteurarom propbetiarum nisi in Ecclesix uni-
Ute praesidium. Ut enim ill» suo nomine nihil B ipsius violentissima distoriio, vuUus (rux, oculi

dere.

i 40. — De visionibns tamen id obiier animadver^
tendum, nescio an ab aliis animadversum , jnvenum
illas fuisse proprias. Id e celeberrimo illo Joelig loco
coUigo : Propbetabunl fHii ei fUim vetltcs ; une$ ve$tri
iomnia tomniabunt , et juvenes vettri vitionet videbunt
(Joe/, H, 28). Plane senibus iu somnia aptantur,
ut juvenibus visiones. Vehemens nimirura illa hii-
morum agiiatio non erai nisi in aeiatis vigore
toleranda. Maximus enim imminebat in visionibus
a visis terror, quem edamnum (anium experiuntur
qui rem habenl cum phantasma^ibiis , ul macies il-
loe et pallor occupet , sensimque in vitiosissimam
corporis habitudinem conjicia(. Accedit xarox^c

habent» quo eommendareniur ; ita, violata unitnte «

nibii ad eanim Tidem faciebant extrinseca haec , quse

dixl t argnroenta. Si quem aiium proplieiam testem

adhibojaset, iie Ipse quidem (estis , extra unitatem

ludMli^tttr idoneus. Qiiod vero aliorum dona mani-

festationesqoe atiinet, nihil illa ad prophetaro extra

onitatem atdnebant. Quin poUus, ea ipsa ratione

suspeeta erat, ex his principiis/ quaelibet ex(ra

Ecdesiam propbetia , a bono spiritu esse propter-

ea oon posse quod esset ex(ra unita(em. Gum enim

Deos roedia conferendi spiritus insdtuisset sacra-

menta , id iliom voluisse necesse erat , qui media

a se insti(u(a adhibere nolit , enm nec beneflcia ,

perUtaroediaobUnend. consecmirHm Id '" 'O; exislil (Lib. i. c. 8. Exmp. rom. <0). » |.onge

l«uet,nDlla fu.sset med.on.m adi..bendon.m ob ,- C ^^^.^^^^ ^,.^,^^,.^^ ^^^ P5eudo-pn.,.beiarup. en-

gado. Et com illa media a Deo insdiuta, non alia

ardentes , ora spumanda , palpiiantium pec(orum
gravissimus anbeliius. Ita se quidem habiiit in gen-
tium propbeiis, ut Tripodem invitisMma acces-
serit apud Lucanum Pythia , et nonnull» fiierint
ipsa agitationis violentia exdnctae. Ita enlm Lucanus
(BeU.ci9,,tib,\,v.m) :

Naro si qua Deussub pectora vcnit,
Numiuis aut pcena est nmrs tmmaiora recepU,
Aut preiium : quippe sMdimIo fluctOQue (uror^
Coiiipages bumaiia labat, pulsusque peprum
(iODCuUunt firagiles animas.

Et Yaierius Mnximus de delphicQ oraculo ; f Uq-
de ut certai consiileniibus sortes pelup^ur, ita
nimius divini Spirilus lipusius redden(ib(|s peslifer

^ni qnam onitatis symbola ( in unum eiiim corpus
baptisamur,deqoe uno \\\o paiie participanies in unum
eorpus eoalescimus) id innuisse videtur nolle se
ahis spiritom suum conferrenisi in unita(econsti(utis.
Uteuroque id certum , de facto illam obliiiuisse opud
veteres sententiam , non aliorum esse Dei Spiriium
q^m unitorum. Ita in hoc ipso donorum spiritua-
linm ar|nineoto infcrunt, eum qui in nonunitis
verutur spiritum non esse illum Dei Spiritum qui
Bniiaiis est vinculum. Illa ipsa ratione Apostolum
asoBi observavimos in secunda nostra de scbismaie
parte nondom edita. Baptismum , quo Spiritus con-
fertur, regeaerationis lavacrum appellant. Ecquis
ilobitet onllum esse in non rena(is spiri(ualis vi(aB D
pflncipiomt Quin exorcismos baptizandis adhibe-
iiant paolo recendores , id plane rursus innuenles
Sn non unitis spiritum esse plane diabolicum. Hxc
otlnam seeoro serio perpendant qui bodie ila sen-
liont inagnifice de suo extra uni(atem spiritu. Id
Mittem viderent non esse illam curn primxvis
cfanstianis aflinita^em quam taniopere jaciant ven-
ditamqae, in suis illis de spiriiu pra2(extibus. Qui
aliis uttmnr quam a Deo insti(u(is SpirKus confe-
reDdl mediis, alinm illis esse quam divinum SpirKum
jnsta est suspicio, dericieniibus praesertim illis,
^aas disi, argumeniis ipsi propIie(iae in(rinsecis. Atque
taec de veterum propbetiarum fide; in quibus nihil

equidein violendor erat p^eudo-prppbetarupi
tliusiaslarumque motfis, ut boc ipso ptholici ve«
ros a monianistarura jUis dislipguenc|p§ f^s^ cen-
suerint. Nulla erat in yeris propheti§ insania,
nulla xaroxiic il|a tam vehen^ens jac(atio. Sibi
ipsis coii8(abant potiiis , prudeiUe^ ^cien(esque prae-
dicenda profereban(. Erat t^ipneu visoruip lefror bu-
manae naiurae fragiliiatl difppile ferendus. Hor^
ruit D^nieli spiritut (Oa^., vfi, 15) : coUaptut est in
terram (vin, 19); no9\ remantit in eo foriitudo ^ ted
et speciet ejut immutata ett in ^o , el emarcuit , nec
habuit quicquam virium (x , 8 ) ; ja^uit contternains
super (aciem tuam ei v^iiut ejut hc^repai terrceHbid.^ 9);
ttetit tremens (Ibid.^ 11); in vi^ione dissoluKie sunt
compages ejus , et nihil in eo remansit virium^ $ed
et habitut ejut inlerclutut ett {lbid,,\l). Nec alius
quam visionis prophelic$ (erfor in Jobo (/o6., iv,
13, 14) describitur, et in ^braliamo {Gen^ xv, 12).
Non est iiaque quod miremqr juvenibu^ bxc quam
senibus fuisse (olerabilior;i. frpiude eiiam ^pud
e(bnipos Tiresias juvenurp esse yefTOX^i^ docet. lia
enim apud Senecam jHe ((E4ip*t v, 29) :

Si foret viridis mibi....
Calidnsque sanguis, peciore excuierem Deum.

Cyprianus noster cuin disUnxisset visiones noctur-
nas , quae sunt ad senum poiius somnia referenda ,
a diurnis propbeiiis, innocenti puerorum »la(i
bascc tribuit (Episl, x) : xocroxrlv nimirum, id

3! DODWELLI DISSERTATIO CYPRIANICA

«nim innuant cjiis verba superius exscripu , Spi- A esse dicitur , ne illius

ritu sancio impleri, raplumque a sensibus, qni

in illis Ecclesiae conlra monlanistas dispuiationi-

buSf exiasis appellatur. Ut igiiur Cypriano som-

nia sub viiae Gnem objecta esse discimus ex Pontio ,

Ita si illanim, quarum meminit. visionum aliqu»

ipsi rpvelaiae fuerint, sequetur paiilo post jiiven-

tuiem, vergente jam in senium aetate passnm esse,

quod.est sane verisimillimum. Si enim senectutem

provecum attigisset, (ieri vix potuit ut non ipsi

Tertulliano innoluerit , cum tamen nusqiiam lega-

mus nisi in libris ejus fuisse versatum.

§ il. — Fateor equidem fuisse etiam xtate Cy-
priani, qui somnia visionesque ludibrio baberent. Sed
quales fulssent illi , prodit ipse in epistola ad Flo-

mpetu b«c fieri dice-
lentur. Expcrimur tamen bodie, in simili adver'-
sariornm genere, quam fncile orflciariorum con-
teinptus in contemptum verutur officii; quam
facile avideque ininuilas illas, si qux alibi prae-
ter vulgi opiniones occurrant , iniquissimas profecto
(ne quid dicam acerbius) boni lionestique rega-
las, arripiant Umen ad contempium personnram
quorum conscieniias male babet officii debiia Te-
neraiio; qiiam item facile ita se transversum agi
patiantur, ut ne causas ipsius mcritum qua*ren-
dnni puleiit, si qiiando de proplietarum personis
minus lionorifice senseriui. Illis autem acquos essc
judices neino concedet.

§ 42. — Quod si illorum quoque propheUrum tem-

rentium Pupiauum. c Quamquam, inquit (Ep. lxix), B poribus , qui cerlissima edidissent proplietiarum

sciam somnia ridicula et visiones inepias quibus-
dam videriy sed utique iliis qui roalunt contra
sacerdotes credere quam sacerdoti. > Piane innuit
qui iu sensissent , alieno fuisse in Ecclesiam ani-
mo. Quod autem tales iu sentirent , non erat
utique mirandum. Fucrunt enim ipsi fere proplietiae
coxvi, id bominura genus quos Scriptura Q^S^
appellat , qui quod argumeniis numquani conficere
potiierunt , id risu Umen atque jocis , scommati-
bus atque dicteriis conarentur ut religionem ludi-
brio exponereni* Et vero in propbetis gestus erant
ab usu hominum communi nonnihil alieni , quos
focile erat ridiculis bominibus reprssentare tam-
quam ipsos etiam ridiculos. Josephum fratres som-

suarum testimonia , fiierint tamen istius niodi cen-
sores, non est utique mirandum si in Cypriani
etiam tempora inciderint, cum jam invaluissent
inler pliilosophos Epicurei , qui prseter naturalia
omiiia ludibrio habuerinl. Id unuin satis erat, si
qui proplietias, quos diximiis , penitius hitellexis-
sent , nec eorum iniererat ut falsae haberentur ,
eornm nemo illas in dubium vocarit. Yidimus au-
tem Cypriano coxvos prophetica dona in Eccle-
sia agnovisse , qui quidem illins sxculi d(>ctissimi
habcrentur , rernmqiie ecclesiasiicarum peritissimi.
Neque verisimile erat tam severam in Ecclesia dis-
ciplinain vigerc potuisse, nisi de numiiie in Ec-
clesia prxsenttssimo manifestissimis consUret in-

niatorem appellarunt (Gen., xxxvn, 19), quod C diciis. Quod si illum spirilus propbetici pneiextum

ipse quoque observarat Cyprianus. Proplietam il-
lum qui ab Elisso missus Jehu regnum israeliti-
cum proroiserat » insanum vocarunt principes exer-
citus, nec Umen oraculum ab eo editum neglexe-
runt. lu quem nomine tenus insanum vocassenl«
lerio tamen pro insano neutiquam habendum duxe-
rant. Et frequeiites illa: temporibus etiam aposto-
licis cautelx de iion contemnendis extinguendisve
prophetiis, id satis innuunt, qtiam procliveses-
seiit ad id facieudum homines de quo toties erant
necessario monendi. Nec erat sane aliud illis tem-
poribus expectandum quibus adeo esscnt propbetae
cervicosi atque ordinis publici perturbalores , cum
simui plures loquerentur , cum propheiissan in coe-

possent falsitatis convincere, jam labasceret una
reliqubrum fides , jam nihil erat quod Ecclesiac
conimunionem tot annorum poeniienlia tam ingraia
ambirent; cum pra^seriim nullus esset magistratus
qui cogeret, esset contra qui rebelles foveret,
omnique opera in rebellionem peliiceret. Quod
autem ad atheos cpicureos aitinet, fuit ea scmper
esiqiie hodie illorum indoles, ut generalibus suis
bypothesibus coiiteiiti, in exempla pariicularia ne
qnidein inquirendum puient. Quam illi luerint in
rebus ecclesiasticis hospiies , vel unius Celsi exem-
pto manifestum est. Qui cum sibi omnia comper-
lissima esse jactabundus gloriatus esset, in re-
bus lainen Ecclesise raro scopum attingit. Estque

tibus vironim , cnpitibus etiam discoopertis , prae- D id in eo fere perpeiuum , ui cum Ecclesiam ferire

vellet, vix tamen ad alios quam h:ereticos Ec-
clesiai exiorres perlineant ea , quibus KCclesias cau-
sam labefaclaiidam credidit. Egregium vero illum
Ecclesi» censorem , qui iie Ecclesiam quidem ab hae-
reticorum illi infensissimorum conveniibus poterai
distingucre 1

ter sexus modestiam, concionareniur ; cnm dona
8ua sine omni xdificationis utiliutisque rcspectu
edereut propheta;, essentque, ne in futurum iu
deinceps facerent, Ecclesiastica tandem disci-
plina coercendi. Erant equidem haec prophetis ipsis,
iion donis eorum propheticis, viiio vertenda.
Quem enim habuerunt spirituni, subjcctus illis

DE PRESBYTEWS DOCTORIBUS.

wms

DISSERTATIO SECUNDA

AD SANCTI CYPRIANI
EPISmAI OniRTAM mSIHiM,

AUCTORE DODWELLO.

DE PRESBYTERIS DOCTORIBUS, DOCTORE AUDIENTIUM ET LEGATIONIBUS

ECCLESIASTICIS.

j i. PreibyUri doetoret Cypriano antiquiores, prima'
riw in Ecele$ia dignilatit. — § 2. Apottolis comi, a
Judceomm Scribit doeloribut deducti. — § 3. Eorum
oHicium tfi dono extraordinario fundatum. — §§4,
5, 6. Non ontnttttR fuitte preibyierorum, ut vulgo
putant, muiiMS iliud docendi. — § 7. In audientium
doctore probando pretbylerot doctoret tolot contu-
luit Cyprianus. — § 8. Audienlet iidem qui catechu-
mem. — § 9. Yoce etiam catechumeni uti tunt, Au'
dientium nomen unde deductum. — § 10. Caleelm-
menorum inttitulio mytteriit retpondebat. — § 11.
Doctor audientium Cypriano hypodiaconut, De Pan-
teeno , Ciemente Alexandrino , Origene , in tchoia
Aiixandrina catechittit.— § 12. Inferiorum ordinum
nnmttri, nunc Cieri communi nomine cententur^ nunc
exeiaduntur^ apud Cyprianum. — § 13. Cypriani
legationet omnst, aiioeque quarum mentio in ejut
Epitioiit. — §14. Legationet per dericot, et quidem
itiotf ut piurimum, binoSf raro Itypodiaconatum
exudentet mtale Cypriani. — § 15. Legationes alice
Cypriano antiquioret, Ciementit Atexandrim atque
Irenm, — § 16. Legationet Eccletice Smyrnensitf
Poiycarpiance atque Ignatiance magit^ quam Cypriu'
ni iiicB^ honorificw, — § 17. Legationes sascuii
ApotioUci. — §18. Pro moribut jurit Iwspitaiis
exprettee. — § 19. Apottoli peregrinantes ita ab
Ecciesiis recepii ut solerent a provincialibus suis
preemdes provinciarum. — § 20. Legationes iiliut
seecnii maxime lionorificx.

S I. — Aui quando cum presbyteris doctoribus leftores
i^^enter probaremus, Optatum inter iectores dociorem
eaSenlium constitwmus. Observandtim boc muiius
pMlfyierorom doctorum,quod nonCypriani primom
tempore natum erat, sed vero ab Apostolis usque ad
cjos f«pon deductum. Cypriano antiquior Terlul-
fiuras nieminit. {Prcescripi. adv. Hasr., c. 5.) < Quid
erfo, uiqDil , st episcopus, si diaconus, si vidua, si
▼irgo, il doctor, si etiam martyr, lapsns a regiila
Aitrit; ideo bxreses veriiatem videbuntur obtinere?i

A Ubi iia hujusdoni meminit, ut plane ab ofSciis eccle-
siasiicis episcopatus ei diaconatus distinguat. Quae
enim sequuniur. personarum sunt dona. non officio-
rum ; eaque ipsa iia inter se gradibus di&tincta, ut
proilmum mariyri gradum doctor occupet, nec viduis
modo sii, sed et virginibus digniiate superior. Idem
postea : t Est ulique frater, in^uil, aliquisdoctor gratia
scientiaedonaius? i eic. Meniiiiit Teriulliano coaevus
niarlyr Saiurus Aspasli presbyteri docioris ab Ojiialo
epij^copo dissidentis. {InAct. Perpet.etFeiic. in Vis.
Saturi.) Meniinil variis iu locisHermas, lib. i, vis. 5;
€ Lapide» quidem illi quadrati et albi, convenienles
incommissuris, ii sunt aposioli, etepiscopi, et doc-
tores, et minisiri, qui ingressi suni in clemenila Dei
etepiscopaium gesserunt, et docueruni, et minisira-

B veruni sancie et modeste electis Dei qui dormierunl
quique adhuc suni, et semper cum illis convenerunl
et in sc pacem habuerunt et se invicem audierunt. i
Mirum eslquod hoc e loco eliciai Blondellus, eosdem
fuisse episcopos atque doctores; quasi vero verba
illa, et episcopaium gesserunt, ad doctores refereiida
sinl, et non ipsos poiius qui eiiam pracesserant
episcopos : prxserlim cum occurrant ibidem verba
illa, et docuerunt, qux docloribus apiisslm» respon-
deani. Fuisse equidem hoc dono insiruclos episcopos
ui plurimum, est sane verisimillimum propter prse-
ceptum Aposioli, quo Episcopum vuli esse MaxriTio^
I Tim., III, 2; II Tim., n, 24, aique adeo e presby-
teris illum pr«cipue ad episcopaius honorem esse
provecium quem eo dono constabat esse praditum.

C At presbyierorum etiam doctorum jam exempla vidi-
mus, ut proinde necesse noii sii qui doclor fuerit,
eum fore etiam episcopum. Frustra vero nos ad illos
auciores refert Blondellus, qui posi extinctum in
Ecclesia doctoralus donum floruerunt. Sed ad Her-
mam nostrum redeamus. Idera rursus, lib. n,
Mand. 4: f Etiam nunc. Domiiie, audivi a quibus-
dam doctoribus. quod alia poeniientia non esi, etc. i
Lib. ui, Simil. 9. c Quadraginta vero Apostoli et doc*

5S DODWELLl DIS8ERTATI0 CtPRlANICA S6

tores suntpriedicaiionisrilii Dci. i Poslca : f Et dixii: A eumdem gratia scienti» donatum esse dicit. Proba-

Quoniam iii apostoli et dociores qui praedicaverunl
nomen (ilii Dei, cum liabenies lidem ejus ct potesia'
tem deruncU esseilt ptftdicaverunt bis qui anle obie*
rnnt. > Iterum : t De octavo vero monte, in quo plu«
rimi eranl fontes in quibus adaquabaiur omne genus
creaturae Dei, lales suiit qui credidefunt apostotid,
quos misii Dominus iU totum orberti prxdic^re : ct
quidam dociores qui caste et sincere prsedicaverunt
et docuerunt, etc. i Ex quibus omuibus id etiam
intelligimus, qiiaennin illa ftierit doctrinu linde docto-
rum nomen habuerunl, munus illud prxdioandi, ut
loquitur llermas, lantamque etiam fuisse eorum
digniiatem, ui cum aposiolis, ut plurimum, conjun-
ganiur.

vimus eniin istius inodi Sptriius x^p'^1^'^^ ^^ Cy-
priani nostri tempora permansisse. Fateor equidem
illa aeiate donofuro exiradrditlaHdrum lisuiti Ib ordi-
nariorum quoquc munerum administratione ftiisse*
Sed vero inunus boc doctorum non minusfuisse
quatn doiluni ipsiim dOcirihoe extraordinarium» inde
Colllgihius quod deftcientibus bujusmodi donis, pau-
laiim ipsum quoque munus in desuetudinem abierit.
Nulla enim ejus occurrit in posteriorum sxculorum
cahoiiibus itientlo. Mec etlam tillibi cum ordinariis
episcopi, presbyieri aut diaconi officiis coojungitur
in N. T. sed cum extraordinariis illis aposiolorum,
propheiaruin, miraculorumque^ quae jamdiu defecisse
omnes confttentur. Nec suppetunt patribus quarli

§ ).— Prequcns etlam occurrit hortim doctorum ih ft sxculi et deinceps de eoruro orOcio quod scribant ex

Sacris Litteris inentio : Actor., xxui, i, propiietaruhl
et dociorum; ICor.,xii, priinoapostolorum,secundo
prophetarum, tertio doctorum ante alia Spirilus ex-
tr.iordinaria x«'pifTiio(,x(K ^ v. 28,29; Eph., iv, ii, apo-
stolorum, proplieiarum» evangelislaruro, pastorum el
doctorum. Ihseruntur bic Evangelistae et pastores;
dona N. T. propria, nec a Peniecoste, quo tempore
Spiritus effusus est, deducenda. Evangclistae enim
co tempdi^e necessarii erant qiio evangelium ad exte-
ros deHvandum erat, quod iiescio an aiiie Cornelii
Iiistoriam contigerit, fieri certe vix potest ul niortem
Slepliani antecesserit, persecutionemque ea occa-
sione cxcitataro. Paslorum ihunus tunc necessarium
crat, cum Ecclesix eleeroosynae erant in paupeies

sui ssBculi receptis moribus vel evantda vestigia, sed
pcrinde ac nos, e texlu solum veterumi|ue scriptis
conjectantur. Vidcant igitur fratres Independentes
qua raiione boc officiuni continuandum censeant,
cuin lamen dona illa, quibus innixum probavtmus,
nec ipsi defecisse inficieniur.

§ 4. — Animadvertcndiim praeterea, cum de Presby-
teris doctoribus meminit Cyprianus, Id simul tnnue-
re, fuisse uiique alios e presbyterio qui non AitsBeDt
dociores. Ncc enim opus erat ut presbyteros doctores
ab episcopis itidem doctorlbus secerneret, ipse qul
haec scriberet episcopus. Nec locum habebant alii in
eorum probatione qui in cleruiii promovendi essent,
quam presbyteri. Idem Saturus,cum Aspasium pres-

distribuendae. Estenini ea ipsa distribuiio irotfAaivciv Q byterum doctorem appellai. Cum igitur docendi illud

I Pet., v,2, Jutta ea quae supra disputavimus. Ita fiet
ut dohorum originalium proximus post prophetas
locus sii doctoribus assignandus. Ex ipsa eniin syna*
goga derivatum est ad Ecclesiam liujus muneris
exempluin. Siquidem illi quoque crant sui Rabbini
xaOjjyurai, oni^WjTai toO oiwvo; tovtou, Scribae, vo^xol,
vo(jioS(^a(rxaXoc ( bis enim omnibus tiiulis insigniuntur)
qui et 9(Sao^a>oc simpliciter appeIlantur,Luc., ii, 46.
Fuisse eiiam apud ipsos munus admodum honori-
ficum consute Rom., ii» 18, 19, 20, 21. Ut n^esse
esset Salvatori de eo discipiilos suos monere, ne
illum titulum ambirent. Quam tamen, unaciimofficio,
ambitionem etiam christianis irrepsisse suspicio est,
S. Jacob., m, i.

munus ex Uerma idem fuisse didicerimus, quod prae-
dicandi,pIanesequitur,non omnium fuisse presby tero-
rum, ut in Ecclesia concloiiarentur, nedum ita fuisse
officio presbyterali essentiale, quam putant hodierni,
scbismatici ut qui illud inuiius non praestiterit, is ne
pro presbytero babendus sitiiuidem. Nec vero tecen-
tiorum sxculorum id errori tribuendum erat. Idem
etiam subapostoIisobtinuisseconstatexITIm., v, 17,
quamquam perperam colligunl 7r/»oc(rTUTac illos pres-
byteros, qui aliiessentiai xoTrtoaacv cv Xoytp xal )i9a-
(rxoXia, fuisse laicos. Cur ita colligunt, nibil habent e
textu, niliil e recepiis illius saeculi moribus, subsidiL
Seqiiituritaquene ipsos quidemapostolosdonom illud
in ordinandis exegiSbC praevium, nec inter ^^apio^fiaTa

§3. — ^tlt autem omnia Ecclesix munera primis illis D ipsa inanuum impositione collata locum habuisse;

orlginibus extraordinario Spiritiis SancU auxilio ad-
ministraia suiit; idein et in hoc quoque munere con-
tigisse certum est. Id inouit verbum l^&>xc £ph., iv«
II, referendum eniin ad locum Ps. Lxvtu, 19, v. 8»
laiidatum : Eicaxc iofiaTa toic Mpiinoit» Suiit ergo
etiam dociores illis iofAMct accensendi. Proinde intcr
Spiritus x«p^^i^ffTa hat>emii8 ic^aoKaXiav, Rom., xii,
6. 7 ; TTpoywiav et StJaxw, I Cor., xiv, 6, ad eamdero
plane formam qua supra conjungi vidimus npof^xas
aique 4tSa<rxaXovc. Rursus, ibid., 8i5ax»jv, v. * i. Nec
alian^ fui^se doctorum africanorum rationem osten*
dunt Hta qux superius e TertuUiano preduiimua
{Prwscript.^c, 14); quibus quem doctorem appellat,

sed nec Deum ipsum» ciijus nutu omnia tunc gesta
sunt, quique Ecclesiae in necessariis non eratprocnl-
dubio defuturuSy tale hoc officium instituisse, ut ad
ejus adiniiiistrationem esset hoc donum omnino ne-
cessarium.

§ 5. — Cum etinm ex recepiis aetatis suae moribus
suas plerumque consuetudines mutuo acceperint
christiBni; vix putoullum fuisse exemplum quo do-
ceiidi munus cum sacerdotio esset necessarib con-
junctum. Juda:is diximus scribas fuisse atque rai)bi-
nos, e trlbu procuidubio sacerdotali lllos. Longe
tamen aberat ut tota famiiia sacerdoialis scribs fue«
rini aut rabbini. Scribarum ordinem ab JigypUis for-

DE PRESBVTERIS DOCtOUIBOS.

lassis acc^^perinlJudaBi.lHisenim suierant 'upoypaii- A communi prcsbylcrorum consilio suA omnia a primo

uarn; viri sacrorum perilissimi aique doclissimi,
m proiude sncerdoles fuisse verisimillimum sit. Nec
tamen proplerea sacerdoles omnes ^upoypoLiipiOLuig
erant, quin paucorum poiius fuisse videiur btec di-
gniias, cum lamen lertia populi ^gyplii pars sacer-
dolalis Tuerit. Idem de Atbeniensium eliam gcntium-
qoe aliarum "iipoypaiix/xaTtOo-t el 'Upouvriiioot siatuen-
dtiro, ut sine exemplo fuisse necesse sit, si bsc duo
nianeni, tam inier se diversa, censuissent tamen sibi
inTieem fuisse conjungenda. Erant tamen admodum
paoca, si qua sint omnino, quae a Cbristianis inducta
simt sine exemplo.

|6. — Cam itaque probavimus, ncque ex instiiuio,
neque etiam de facto, presbyteros otnnes fuisse

usque episcopalus exordio, gesta esse commemoral,
ul in rebus singulis ueminem, ad quem quidein ea
res nltinerel, a consilio suo excluserit, omnesque
etinm, cumres omniniu inleresset, admiserit. Id qui*
dem exigebat aposlolica illa de doiils regula ( cujus
niodo ineminimus) ut quo dono quisque fui^set prae-
diius, ejus exercitio unice Incumberet, nec sc aliis
immisceret ad donum suum nibil aiiineniibus. Se*
quiiur etium idem esse douum quo audicntes atque
illud quo fidelesesseut docendi, quia in audien-
lium doctore constitueudo presbyieros doctores coii-
suluit.

§ S. — Eraut equldem dlii audientesin poenitentium
ceiisu, qui ubi Scriplurns atque ^c^airxocXiav audiissent,

docendi dono prseditos ; plaue sequltur, qui dono illo ft e synaxibus eraui cxcludendi. Et quidem illi Cypriano

caniissent, ita non fuisse addoceudum obstrictos, ut
potius ab eo docendi monere lemperare debuerini.
Id enlm hortatur Apostolus, ut, quo dono quispiam
faisset instmetus, ei unice iucumberet, Rom., xii,
6, 7, 8, etc. : t Sapere quemqunkn ad sobrietatero, et
unicuique sicut Deus divisit mensuram (idei, v. 3;
certo quodam consilio ila distribuisse Deum, ut nemo
dona omnia ipse habeai, aller autem ut alterius de-
fectus suppleal, sinlque ita sibi invicem omues muiuo
necessarii, at nonsitscHisuA iu corpore (XCon, xii,
18, i4, ^). > Si itaque omnes qui douo quopiam
caruissenC, illud ne quidero exercere debuerint,
seqoitur illos quibas negatum essel docendi donum,
ne docere quidem oporluisse. Agnoscimus inlerim

nosiro coaivi, si Gregorii Tiiaumaiurgi epistol» ca-
nouicx credendum sit. Sed borum nullum in Eccle-
sia ariicaua extat, quod quidem sciam, ea praeseriim
a'late, vesiigium. Nec alios doclores babebant quam
fidelcs. Eraut enim omnium fidelium commuiies iilae,
quibus hi intererant, auditiones. Neque vero ex usu
Ecclesiac africanae alii audientes erant quam caie-
chumcni. Jaro supra vidimusqui caiechumeni essent
clero romauo, Ep. iu,eosdemaudieuiese8seCypriano,
£p. xiii. Conslaique eliam e Tertuliiaiio, quo neino
roelior est Cypriani interpres. Apud illuro audientes
iniiiiciis opponuiitur, quo sensu lingui apud eiirodem
idein valet quod bapiizari (De PoeniL^ c. 6, 7).
Eosdem auditores appellat, quorum et tyrocinla me*

cx Apostbli mente, si qui sint uiroqiie dono praediti C morai, ne quis dubilet alios esse quaro catechume-
ct TpofrtwuoLi et Je^affxa>taf , illos esse merilo, du- nos.

plici illo, quem dicii, honore dignos. Neque hxc a
nobis eo aniino disputala sunt ul ignnvix patrociiie-
mar, si qiiis non sit allis Ecclesia; necessariis mune-
ribos obsirictus. Nec id voluissc Apostolum existi-
inamiis, autEcclesiamprimocvam. Poiius gaudeiidum
citi»timarem at(|tie graiuTaudum, si qua Ecclesia talcs
tiaft>cret presbyteros qui oinncs hulc doccndi muncri
ita saUsfa^e possent, at nec illud ipsum iudecore
cxcqomntur, ncc alia negligerent. Quod lamen
sdkismatis pnetextum facinnl adveri>arii, siqui dono
hoc destituii in sacros ordiiies admiUaniur, aliisve
Ecelesiae ci^ris pariter nccessariis distiiieaiilur, quo
ttimis buic possint cune uuice invigitare ; quod etiam

§ 9. — Et quidem ipsum hoc audienliuro nomen
frequentissimuin fuisse videlur. Nec tamen desunt, ea
quoque actaie, exempla quibus iidem calechuuieni
audiuut, et quidein apud lalinos eiiaro scriptores. Jam
diximus hoc catecburoenorum noinine usum esse
clerunj romanum. I3sus etiam est et ipse Cyprianus
Teslim. lib. iii. cap. 98; et Tertulliaius, de Coron.
Mil. c. 2; et Pra^scr. c. 41 . Quod quarlo tandem S.
Augustiui sxculo et deinceps solum obtinuit. Qiiod
vcro ad nomem audientium attinet, e sacro codice
omnino duclum puto, ex illis nimirum locis ^uibus
fides ipsa toiies axoiQ diciiur, quam audiium reddi-
deruiii antiqui etiam inierpreles. Itn, fides ex audiiu,

rcTiqaa negliganl, preces publicas quolidianas, visi- D ^udilus aulem per verbum, Rom., x, 17; Auditus

Utkmem Ddelium, insiiiutionem catechumenorum,
sacmaeiilorom celebrationem, mOribundorum via-
tfea, qood anius hujus muneris prxtexiu, ne tempus
flddRn sibi vacuuro rerinquanlt reliquis muiieribus
elQpedicndis: ea sane ita iion subt apostolicn, iia non
prtmra ebrislianitati conformia, ut ne probanda
tinkfMcoi.

f ^^•-'Videmasporro In boc audieutiuin doctore
yvikaodoVMi alios a Cypriano presbyteros quam do-
I esse CCDSultos. !dem<iue ab eo iu aliis quoque
( olMmtaniesse est saneadmodum verisimile,
1i4^1i14»qoisqae eminuissei, fn ea illum duxerit
. Prolnde ita fntelligendus est cum

fidei, Cal., iii, 2, 5; Verbum audilus bei, I Tbess.,
II, 45. £x veteri auiem Instrumento deduxit Apo-
stolus, Isa., Liu, 1 : Quis credidit audilui n02>tro? Iti
enim locum illum legerunt Teriulliani quoque Cy-
priauique interpretes. Ad illum autem Isaix locum
nos di.Nertissimts verbis retulit Aposiolus, Rom., x,
10. JfTihil huc faciuut vulgaria genlilhim ox/aoafiaTa,
qu^ ludicra plerumque essent. Faciunt tamen for-
tasse philosophorum illa quae non aliis credereniur
qunm iniliandis, ad formam inydteriorum.

§ iO.—IIIam certemysieriorum formam reprsesen-
labal tota catechumenoruro erudiendorum ratio. VI«
vendi novam forroam susc|piebant ioitiandi ( Meun»,

59 DODWELLl DISSERTATIO CYPRIANICA 40

Eleusin,, c, 17). Etquidem in ea torus est Ciomens A mus vos autc consulere, etc. > Ergo et clericus erai

Aiexandiinus, in antiqiiissimo ejus, qnod liabenius
liodie^ opere cateclictico, Pa*dagogo videlicet. Eraiit
etiam in Peiromate libri rituales initiandis legendi pri-
mum,deiiidedescribendi (/(/., t6.,r. 10). Ei quidemde
bapiismi ritibiis, de on>vTaSee et aTroTa^gi, conversione
ad orieniem occidentemque, etc, agit in Catccbesibus
siiis Cyrillus Hierosolymiianus aliiqiie.

§li. — Observandum denique ad officium hypo-
diaconatus spectasse ilium audientlum doctoratum.
Idem Optato doctoratus aitdientium, quod leciio
Satiiro ad gradum lecioris promovendo, futuri nerope
offifii praevium experimentum. In Alesandrino xkt-
iQj^YjTcea;, sive M|9&>v XoyoAv, 3c$ao^ocXst&> idem munus
presbyteris fortasse nonnunquam assignaiuin. Pan-

Aureliiis et ordinatiis. t Merebatiir, inqnit, talis cle-
rico! ordinaiionis inleriores gradus. > Emi igitur et
hic quidam gradus clericx ordinationis. Rursus :
c Hunc igiiur, fratrcsdileciissimi , a meet a collegis
qui prxscntes aderani, ordinalum sciatis; quod vos
scio et libenter aniplccii, et optnre lales in Ecclesia
nostra plarimos ordinari. i De Celerino ita Ep. xxxiv,
dignum esse dicii : c l]t qui sublimiier Christum
confessus esset, clerum postmodiim Christi minisie-
riis ecclesiasticis adornarel. i Rursus eumdem c Cele«
rinum fratrero, inquit, nostrum, virtutibus pariter et
moribus gloriosum, cleronostro non humaiia suffra-
gatione, sed divina dignatione conjunctum. i Idem
tamen hac ipsa, quam in manibus habemus, epistola,

txnuin vulgo existimant fuisse presbyierum, qiiamvis B lectorem Opiatum clero dumtaxat proximiim csse

nescio sane veterumiie quispiam eum ita appellet
(Eu$eh.y Hist. £ccl., v, iO; vi, 3, 6). Clementem
ejus in eo munere successorem, presbyterum vocat
Alexander Hierosolyinilanus Episcopus (Eu$eb,^ Hi$L
eccL, VI, ii). Sed quando scripia esi ab Alexandro
ea episiola. jam successisse videtur in ejus locum
Origenes., ut proinde nou constet fueriine presbyter
cum munere illo ipse fungeretur. Non tamen presby-
tcratui id fuisse munus necessario annexum consiat,
quod ad illud evectus fuerit a Demetrio Origeiies,
octavum decimum duntaxat aelatis annuin agens,
quo tempore non constat vel inferioribus quidein illis,
quos pro sacris halient, ordinibtis fuisse iniliatum.
Prcsbyteratum certum est, non ante iter Acliaicum

dicit, interqueeos numerat qtii ad clennn parabantur.
Et in episiolis ejus vel cleri nomine, vel ad clerum,
datis, nusquam occurrit aliorum roentio praeterquam
prcsbyierorum atque diaconorum. Quis non vidci
quam cleri nomiiie nune laxius utatur, nunc stric-
tius, pro more saeculi, ut qul uno sensu clerici appel-
lantur, sint, ad alios si conferantur, laicis accensendi?
Idem de recentioribus Ecclesiae canonibus observare
poieramus. Sed nos de Cypriani temporibus, aut
ei|am antiquioribus, impraeseniiarum agere coiisti-
tuimus.

§ i3. — Est etiam observatione dignus mos illius
saecuii in legalioiiibus ecclesiasllcis. Erant enim di-
gnitatis, luiii eorum a quibus, tum ad qiios, mitte-

sub Alexandru Severo, ab eo fuisse susceptum. Id- C rciitur, observantissimi. Pri oa Cypriani legalio ad

qtie eo foriasse consilio instilutum est, quod fideles
cum jam in sinum Ecclesix suscepti fuissem, proinde
doctorem, habere debuerint, qui vel in Ecclesise
xstimatione esset sacerdos. Ad sacerdotes enim
pertinuisse illam scienii.'e gratiam, qiia donandum
Tertullianus dixit esse doclorein, e veteris quoque
legisprxscriptioconsiat., Mal., ii, 7. Illa enitn ipsa
scientiae voce usus est in eo loco, non modo vetus in-
terpres hodiernus, sed ipse quoque Cyprianus. Caie-
chumeiiis vero erudiendis, qui extra Ecciesiam siti
essent, satis erat vel laicus, quem tnmen, honoris
causa, clero proximum eligebant. Praeseriim cum,
ex iisquae deeorum sententia superiusdisputavimus,
constet vel vulgus chrisiianorum ita exiraneis qtii-

Romanos per Clementium hypodiaconum missa est ;
cujus mentionem habemus Ep. iii, iv, xv. Secunda
haec est ad clerum romanum per Saturum lectorem
OpUitunique hypodiaconum. Meroinit liac ipsa Ep. el
XXIX, xxxii. Tertia, ad eunidero cleruro per Foriuna-
iuro hypodiacoiium , Ep. xxx. Quarta Novatiaui ad
Cyprianuin de ordinatione sua per Maxiinuro presby-
terum, et Augendum diaconum, Machxuin etiam
queiudam atque Longinuro, qui cujus ordinis fuerint,
non constai, Ep. xu. Quinta Cypriani cum syiiodo
ad exph)raiidaro Cornelii ordinationero per Caldonium
Fortuiiaturoque episcopos, £p. xli, xui, xlv. Sexta
Cypriaui privutim ad Cornelium per Primiiivuin pres-
byterum, Ep. xli. Septiroa Ejusdero ad eurodero

busvis sanrtitale praeceliuisse, ut essent merito, si ad ]) per Mettiuro hypodiaconum, et Nicephorum acoly-

illos conferrentur, pro sacerdotibus habendi.

§ 12. — Observandum insuper, ex eodem hoc Cy-
priani loco, lectores etiam aique hypodiaconos geiie-
rali clericoruro titiilo censerl. Id sane innuit, curo
per clericos ad romanum clerum scribendum esse
dicit, eaqiie ipsa de causa, iectorem fuisse Saturum,
hypodiaconum vero Optatum a seconstiiutum. Simili
cxemplo Felicianiis acolytlius clericus dicitur Ep. lv.
Quod eiiam ad lectores ailinet, qui tamen infcrior
erat hypodiaconatu gradus, constai idem ex ejusdem
episiolis de Aurelio et Celerino ad honorem lecto-
ratus a se provectis. De Aurelioitascribit, Ep.xxxm:
c In ordinationibus clericis, fratrescharissimiy sole*

thum, Ep. XLii, xLiu, XLiv. Octava Corneiii ad Cy-
prianuro per Augenduro confessorero, Ep. xlviii.
Quero laroen ille locuro in Ecclesia obtinuerit non
liqiiet. Noua Antoniani ad Cyprianuro per Quinlum
presbyieruro, Ep. lu. Decima Cornelii ad Cypria^
num per Salurum acolyihuro, Ep. lv. Undecinia Cy-
priani ad Coriielium per Felicianuro acolyihum, Ep.
ead. Duodecim.1 Poinponii episcopi ad Cypriauum
com synodo per Paconiuro frairem, Ep. lxii; sed ncc
ejus digniias roerooratur. Tertia deciroa Ecclcsiarum
Asturiceiisis et Emeritensis per episcopos suos Feli-
cem et Sabinum, Epist. lxviii. in ea causa qua de
ipso fuerat episcopatu disceptatum. Subrogati enim

41 DE PUESBYTERIS DOCTuRIBUS. 42

eraiit hi fn Ioco« Marlialis ei Basilidis Libellaiico- A ohierini, faclum id non esl nisi rDrissimc, causisquc

mm. Qaarta dccima : Quinti Episcopi Mauritaniae ad
Cyprianum primalem per Lucianum forte presbyic-
rom, Ep. Lxxi. Quinta decima : Cypriani, sed tolius,
ut Tidetor , Ecclesi.is africana; nomine , ad Firmilia-
nam Cappdociac primarium, ut videtur, episcopum,
perRogatiaoumdiaconum, Ep. lxxv. Sexra decima:
Tandem eademque ultima Cypriani ipsius in cxilio
jam coDstituti ad collegas ilidem episcopos cosdem*
qoe in metallis versanles , per Viciorium Herennia-
num bypodiaconum, Lucanum, fiiaximum el Aman-
lium acolytbos, Ep. lxxviii, lxxix, lxxi.

§ 14. Notanda aotem illa Cypriani verba : c Et quo-
Diamoportuitme per clericos scribere, i etc. Ex qui-
bos coostat, pro sxculi illius more, legaiiones eccle-
ftiasticas non aliis qiiam clericis Tuisse credendas. B
id facdmi fortasse propterea quo major fides nuntiis
oltro cjtroque rererendis accederet. Id tiilit cerie
sgerrime Cyprianns cnm Ep. iii cleri romani sus-
peclam baberet » laborare ita episiolx clericx fidem,
jie mcodacio forlasse a2iquo ct fraude corrupia esset.
Scio equideni epistolam clericam tam vocari posse
iliam qoae a clero romano scripla esset {Ep. iv) ,
quam qoae Clementio hypodiacono, ipsi quoque cle-
rico, legato iradita. Sed vero nuntii boc in loco fides
50lius » non iiem illa scribe niium , in dubium vocata
esf . Ergo deric! erant illi quoque legati de quorum
dignitate aliier non constat. Et acolythi, el si qui alii
inferiorom ordinum ministri, legationes obierint, il-
los quoqoe inter clericos, hoc ipso ctiam argumento,
nomcraios fifisse necesse est. Noietur etiam pluri- G age despiciamus.

alioqui gravissimis. In legatione tertia deciina, causa
manifesla est. In quinta cliam Tacilis. Erat enim in-
ter episco()os disceptanduin Cornelium atquc Nova*
liannm. Erat etiam de littcris formntis in posterum
dandis cavcndum, quarum omne commercium inter
alios non erat quam episcopos. Qnid quod synodi
africanae etiam missae sunt, et ad synodum, provin-
cise nimirum episcopos, ad quos spcctab.nt episcopi
romani ordinatio. Synodi enim noniinc, nli a genti-
llum nsu ad christianos cnianavii, sacerdotnm colle-
gia qut-rque sive fraterniiatcs appellaniur, sivc in
conveniibus , sive etiam singnli. Nec desunt etinm
apud Ecrlesiam hujus signincationis cxempla , si id
inpra^entiarum agerem.

$ 15. Iia quidein sc rcs hahnit legaforia actate Cy-
priani. Erani etiam noniiuilo; Cypriano autiquiores
legationes ad eamdem formam expressa*. Legatus ab
Alexandro llierosolyniitano aniistite (Euseb,^ Hi$t.
eccl.^ VI, II) missns esi Ecclesix Antiochenx totins
Syrite primarix (cui el Judara aitributa est) Clemens
Alexandrinus preshyier, sed solus. Plane ad exem*
plum legationis quartx decimo*. Legatus erat mar-
tyrum Ingdunensium vicnnensiuinque ad Eleuthc-
rum romanum pontificem presbyter Irenxus (nec
enim est quod episcopnm illuin lunc tcmporis faciat
Blondellns) ipscitidemsolus {Euseb., Hhl. eccL, v, 4).
Aliarum legationttm, ut piito, non habemus cxempla
osque ad tempora Polycarpi atque Ignatii ( Vid. Va/ei . ,
Not. in locum Eutebii). Illac ilaque ut sc habuerint.

mas legatiooes duobus legatis fnisse commissas,
praesertiro transmarinas. Quod enim Novatianos
quatoor roiserit, id benevoleniiac captandae gratia
faclum C8se probabile est. Idem fortasse de legatione
ad.roartyras statuendum, quatuor illos legatos vel
in roartyrom bonorem esse missos, vel qiiod variis
in locis roariyres constiiuti essent , vel quo plurcs
adessent fidei testes in Ecclesiae eleemosynis distri-
boendis. Erant enim, in illa etiam aetate» alioqui au-
rea, roalx fidei exeropla in re pecuniaria. Talis fuerat»
ia ipsa etiam Ecclesia africana presbyter Novatus,
Ep. xlix. Talis Felicissimos, Ep. xxxviii. Talis dc«
DJque (qois crederet !) Nicostratus ipse diaconus et
confessor, Ep. XLVin, xlix. Id ctiam animadversione

§ 16. Et quidem epislola Ecclesix smyrncnsis ad
Philomelienses de martyrio Polycarpi, scripta est per
Marcum quemdam fratrem, ad formam legationisduo-
decimae quero latinus vetus interpresMartiannm appel-
lat, de cujus in Ecclesia loco nihil constat. Par est de
Crescentis loco silentium, quo nuntio usus est in illa,
quam ad Philippenscs dcdit, Epistola ipse Polycar-
pus. Epislolse Ignalii (Ep. ad Sipyrn, , § 12; ad Ephes*
§ 12). ad Smyrnxos, Ephesios, PhiladelpbiensAs,
Burrlio diacono, sed qni communi Smyrnxorum
Ephesiorumque nomine ad illnm inissus fuerat, ira-
diiac videntur. Reliquae cui tradilae slnt , non constat;
sed Burrho etiam traditas, cst sane admodum verisi-
roile. Notanda enim Ignaiii verba in Ep. ad Smyr-

dignum, prxcipuum plerumque lcgatorum bypodia- D naeos, w KitsfrxtCkoLU iisx' cfxoO. Non igitur ad Ignatium

conom foisse, oec euin gradum excessisse. Ita fuit
In legatione, prima, secunda, tertia , septima, sexta
deeima. Qnod si aliquando soperior quispiam sit
missos, id tunc plerumque contigit cum unicus mit-
teretor , ut numeri defectum ita personae dignitate
ciHnpensarenl. Ita in legatione, nona, qiiaria decima,
qnraladecima. Qnod aliter singolorum nomina, etiam
inferiorU ordinis, habeamus^ non est tamen cerlum
aingolos domtaxat fuisse missos. Idem obtinuit, non
iii legalionibos modo transmarinis, scd et in illis
qaoqye qoae provincialium essent Episcoporom ad
profiociarum primaiem, qnalis erat legatio illa
qmM decinui. Quod vero episcopi ipsi legationem
Patbol. V.

dumtaxat , sed cum eo missus esi Burrbiis (Vid. Ep,
odEpAes., §2), comes iiinerisfuiurus, nuntiusque lc-
galionibus obeundis. Quo nomine eiinm Ephesios il-
los alios (Ep, ad Rom., § 10), Crncuin, Onesimum,
Euplum atqtie Fronlonem , inisso^ puto , atcfue adeo
non alios qnam illos pertulisse epistolam ad Roma-
nos. Eodem niunere funcius esi Philo etiam diaconus,
Gilix (Ep. ad PhHadelp., § 11). Scd nec Diaconi soli,
alii etiam diaconis superiores legationes tamen obie-
runt tempore Ignatit. Honorabant S.mctum (inquiunt
auclores martyri Ignalii martyri coaevi) per episcopos,
presbyteros et diaconos, Asia! civitatis ct Ecclcsi.-c
(Edit. Vsm.y p. 5). Qui certc ipsc legationis mos

i^ DODWELU DISSSERTATIO C¥PBIANtCA 14

«sculum omnino Ignaiianum sapii, non aliquod re- A se baberent, erai uliqae omnino eongentaneum ut

centius. U factum a Magnesiis tesUs ipse est amplis-
simus Ignatius (Ep. ad iiagnes.^ § 3), non Damam
modo eorum episcopum , sed et presbyteros Bassum
ei Apolloniuro, et diaconum Soifonem secum fuisse
Smyrnx. Rogat ille soepius Eccle^ias, ut legalum
aliquem milterent conlirmandx sedi sus antiocben®
episcopo desirtutx. Hunc ille nunc Oto^^ofioy appel-
lat (Ep, ad Polycarp.^ § 7), nunc Gfoirptffecvnav (Ep.
ad Smyrn,, § il), cujus meminit etiam in Ep. ad
Pbilippenses Polycarpus. Quos vero illae legatos de-
stinarint, ostendit idem sanciissimus marlyr Igna-
tius in Ep. ad Pbiladelphienses : Al tyyma (inquit)
cxx^iQO-iou imyL^OLv imaximQxt^, at $i itpga^MxipQyc xol
oeaxovouf (Ep. ad Philadelph,^ § iO). DubiUtque in
ca quam disimus ad Philippenses Epistola ipse Poly-
carpus, ipsene legationcm obirel, an alium potius
mittcret legatum. Ita non erat a loco etiam episco-
pali alienum ut ipsi legationum munere fungerentur.
Ex quo eliam obitcr constat quam non fuerit, eo ssb-
culo, episcopi officium ita (ixum, ut putavit Salma-
sius. Ipsum poiius episcopi nomen a peregrinaniium
in gr^ecis civiiaiibus orficio desumptum erat. Et cbo-
repiscopos ^rcjoiodsuTa; appcllant Canones , quoruin
idem rure pfficium atque in urbibus cpiscoporum.
Est autem ^cpioSo^ cadem illa vox qua aposiolorum
peregrinationes in antiquioribus Ecclesiae monunien-
tis denotari observavit ipse Salmasius. Nibil itaque
vetat eosdem et apostolos fuisse ct episcopos, et pc-
regriuari poiuisseet certis lamen Ecclesiis prseesse.

non alios legationibus quam spperiorum ordinuin ad-*
biberent, uondum in Ecclesiam introductis iliit infe-
riorum ordinum ministris quibus usa est Ecclesia
xtasque Cypriani.

§ i7. Plane referebant faM Ignatiana aeiatis eUam
apostolicx recentissima vestigia. Illoruro opera prx-
cipua in disseminandis poiius, quam regendis Eccle-
siis collocata esl. Proinde consentaneum erat ut Ie->
gatiquamhoDorificentissimi deligerentur, prssertim,
cum id ipsum Evangelii propagandi rounus, eorum
fuisset praecipue qui in primaria essent Ecclesiae di«
gniiate constitutl, qua)es erant ipsi apostoU, evan-
gelisis, etc. Habebant igitur Ecclesiae, praster illos ,
primarii nominis,Cbri8ii apostolos, ipsae quoque suos
P quos iiidem appellabant apostolos, propierea, ul vi*
detur, quod nuntii vulgo mitiereniur, ut repraesenla-
rent, a quibus mitlerentur, Ecclesias. Id enim ipsum
innuere videtur, ea aetate, ipsum apostolatus nomen*
Hi apostoli appelianlur aTrooro^i ixxXioerc&v (U Cw.^
vui, 25.) Ita Epapbroditus Philippensium erat apos-
loliis (PhH., II, 25.) Qu(c autem beneficia illis coUaia
sunt, ea non in illos solos sed iig Tr/ooo-wTrovTuv JxxX>}-
(7£&iv redundare credebantnr, propterea quod eccle^
sias illas, ut dixi, repraesentarent. Ex quo intelligirous
quantum aberrarit ab apostoli mente in borum apos-^
tolorum explicalione WaIo Messalinus , cum secun-
darios hosce aposlolos a primariis missos existimat
ad ecclesias, non vice versa ab ecclesiis ad apostolos.
IJ si fuisset veruro, ad Tcpd^tavw cxxIdotcuv aitinere

Praeserlim ciim non sit de aliorum apostolorum pe- G >^on potuit iliorum ille cuUus , se4 vero ad eorum

regrinaiionibus e S. Pauli exemplo staluendMm. Re-
liqui certe inira certns sese ut plurimum provincia^
conlinebani, sub iliius sscculi finem, cum jam con^ti-
tqiiB essent ecclcsiae, et in ecclesiis episcopi. Non
longe ab llierosolymis peregrinaius videtur S. Jacp-
biis, si vcris monumentis credimus, ctiam Actorum
iilis. Nec longe ab lliernpoli Pbilippum, nec ab Asia
procpnsulari ^onniicm discessisse innuunt Polycrales
et Cleipeus Alcxandrinus. In his liniiiibus nihil vel^t
in Ecclesix primxvae disciplina quin alii quqque p^-
regrinari possint episcopi. Quid quod etiam S. Pau)us
(I Cor.y XV , 10) cum se reliquos appslolos in labore
superasse contendli, id certe manifesie innuit, non
e^e reliquorum aposioloruni labores e suo unius

polius a quibus missi fuissent apostolorum. Quid
quqd durior illa omnis vidoatur interpretatio qua
airogro^t cxxlncrcwv dicendi erant qqi ad ecclesias
pUntan^ias niissi essent potius quaouiUi qui ab ipsis
ipissi fuissent ecclesiis. Dei cerie Cbrisiiqije appel-
lantur apostoli non qui ad Deum Christumve, sed
qui ab jisdem miitunlur, ut nova prorsus exemplo-
que omni desliluta sii conlraria illa locutio. Ab bac
potius miiteniis pcrsonsc repra^pntatione primario-
rum quoqifc videtur aposiolorMm origo dedupenda.
Principum satellites dicuqtur quorun) id o(lQcium est
ut priucipi[)iis coram adsint , semperque in eorum
conspectu obversentur. lut^ vulius principum iniueri,
aique ab eorum vultibus procederp dicuntur. Quos

excmplo aesiimandos. Singulos al) illo superaios es^ p vultus appcilant interprcles iaiini , eos U^^ pro suo

aperiius est quam ut de eo dubitari possii. Iia eiiaip
ejiis verba intelligi possunt ut omnes oroniuni labore^,
eiiam collecios , longo post se intervallo reliquerit.
Id si verum sit, reliquorum ^ipo^tojorum labores
xqunre poterant episcopi. iEquavit fbrtasse Polycaf-
pus, cum e Sinyrna sua Romam sub Aniceto conten-
deret, inde forussis in Galliam Lugdunensjun) iilam
Yicnnensiumque christianorum coloniam dei)uciurus.
Nuila certe primncvac Ecdesiae indubia monumenla
suadeni hujus uniiis labores reliqiiorpm npostolorum
Inboribus fuissc inrcriores. Lopge laincn abcst ut
episcopalis officii fines excesserit, vel qt co nomine
illum vcterum quispiam reprehenderii. Quae cum ita

jdioiuate hebrxi. Eam vocein Trpo^urrov reddunt iq-
terpretes gr£ci. Pro eo principum roore Dei quoque
prxseniia m.ijestaiica vulius facieique roeiapboris in
Scriptura obumhrntur. Panis propositionis panis fa-
cierum appellatur, eorum nempe proprius qui prin-
cipum conimensales lierent. Aogelus praesentix in
prophcia idem est qui Dei faciem intueri dicitur in
Evangelio. Ui autem pro nuntiorum dignitaie de prin-
cipum crat contumelia jiidicandumt co graviori quo
nuniius fuisset honoraiior; ita is bonoris gradus
summus cra^ , si quis csset in principum conspectu
frequentissimus. Qui igitur e principis vullu egressus
dicerctur, illum ai qui^ minus bonorifice traciasset|

4» DB PRESBtTERIS DOCTORIBOS. lA

perifidfi #iral ac 61 principem ipsum coram agentem A reniur.^E^oScfClc. ix^So(|is\6t}cocv$|oaci$auT£v7r(u^a{,
prarsCAlomquecou(empsisscl. Cum ilaquccommunem

iij)i a^que «postolis honorem fore contemptumquc Do-
IMiius proStetur, id nempe innuit in eorum nuniio-
rimi ffuinero liabendos qui esseni «tto trpoaiytew*
Uem eifo de iiit ecclesiarum apostolis staiuendum
ab ecdesiarum qutsi vuitibus fuissc, cum in uirosque»
tam ecclesias nimirum ipsas , quam missos ab eccle-
siis apostoJos, communesredundarenl bonores atque
contumeli^» quasi uiiam utrique eamdemque perso-
nam sustioerent* Quod si verum esset, quod conten-
i\i Salmasius , secundarios hosce ecciesiarum apo«
siolos noD alia de causa fuisseecclesiarum quam quia
ad eedesias plantandas mitierentur : non esset sane
Cfif ^seoi a primnriis etiam aposiolis hoc solo no-

ctc. (Act., IV, 24), qnod el re ip?a prffsiileriint.
V. 25. Nec aliter Judxi, a quibus ad clirisiianos
emanasse Tidetfir exemplum. llli ctiam Mpa^ hlzy.'
Touc delegarunt in omnem terram, ^iyovTf? «cpeo-w
aOcov ;^pioTiavwv Trg^ijvrwae, lesle , non uno in loco ,
S. Jusiino Martyre (Diatog, cum Tryphon., p, 254,
E, 535, c).

§ 18. Neque vero mirandum apostolis hxc pr.T-
sillisse ecclesias, cum etiam plebeiis chrisiianis ea-
dem prsRstiterint, si qnnndo in rebus rem christiannm
publicam atlinentibus occuparentur. Erat nimiriim
non minima communionis pars in hospitii jure posiin,
quo spectant^liam velerumquamplurimxliiieraecom*
mendatiiiae, quarum ad imitationcm littersc etiam ec-

jme 4islingai. Ipsi enim illi Christi apostoli ad hoc ^ clesiasticse formatae suscept^ conceptxquc sunt

^oqn^ idem plantandarum eccJesiarum munus missi
iojit 9 Chrblo atque deslinati (Eph.^ iv, ii, iS» i3).
Gerioa eoim eiipsi bahebaot ex pacio xavovac, ne in
boc inferiores eitistjmemus secundarios hosce fuisse
ipasu^» Quod vero munus il|um Epaphroditi apo-
fitoUtum proprie speaarit, ex eadem illa ad Philip-
peosesJEpisiola f;icile colUgimqs (PhiLy iv, i8). Ha-
ho ftntm amnfa, ttaku^ : repletus im?/, aceeptii ab
Epapkr^itQ qnm miMtit, eic. Rem igiiurpecunia-
riaro specphai Uk lega^io. Quod hon ita tamen in-
taiiigeodym er»t, qjiasi, peracu ea dispensatione »
ed S9IQS e vestjgioreverierentur. Qui iia missi essent,
M^ deiode iegationes , ejus ad quem missi essent »
U9ifime ohierunt» idque io longinqu^s nonnunquam

liospitibus aulem commorantibus sumpius gratissup-
peditaii sunt discedentibus xenia donala, ei si nocesse
esset, comites itineris additi, si ultra essent profec-
turi. Uxc ex anliquissimis Homeri hospitiis manifesla
sunt, qux in mores Grsecorum recentiorum delnde
transierunt. Hanc ^cXo^evcov commendant aliquoties
apostoli, etquidem eo in loco illam liabuerunt pri-
mxvi cbristiani ut privati aliquotics divites se suaquo
omnia sanctis undcquaque peregrinaniibus cxcipien-
dis dicarent. Talis fuisse videlur Gaius non S. Pauli
modo privatus hospes, sed loiius etinm Ecclesiae
(Rom. XVI, 23). Eodemque nomine commendatur a
S. Joanne, terlia ejiis Epist., f , 5, 6, 7, 8. Talis
etiam fuit Philemon, Ep. ad Philem., t • ^> ^» 7, et

rf^ones, quoiies Id e re esset Ecclesiae catholic» q Mnason Cyprius, Act. xxi, i6. Ecclesiarum lamen

putiiica. Ita aposlolos iilos ccclesiarum commendat
lIoriAihiii 9 se procoldMbio eo missos. (U Cor., viii,
2f). Ita Ephesios ad se missos Romam destinasse
videiur IgDaiios (Ep. ad Rom-* fin). Erant enim eo
ipsoconailio missi qnii^ x<e/>orovo6fvTac vtto tuv ixxXio-
amf ffwfx}»piovff dicto loco (II Gor., vni, i9) me-
l^t ji Aiiu^iui^a. Jritj^. jnieUijgiuiiJ^ 4|uir)^tm esseni
M^QsM ovWxlij^^ quQrum meniioncru liabemus
^Acl.,m. ^) non alio^ uiique nu:iin hm, quos dixi-
fnusapasialo$Jiilem ^^viirovrff (^cf., ml, i};ffuve5iX-
^vTH (dfi., $ft, 5) ; <xyvil6ovTif , {AcL, IV, r.S), quo-
nni ad oflidum ita |>eriiiiebai viris illU primariis
ajgJBi pre, ui, si gui recesscrai}i, illi ollklo defuisse
Citnmnreniur. Ab hisce se desertum . in cpislolis

publicum id vulgo fuisse videtur ofTicium. IIIo nempe
iiospiiii jure usas legimus in se invicem illoruni tem-
pornm integras etiam civitates. Exempla habet iion-
nulla , ni fallor, in Yerrinis Cicero. Ut proinde ad
ecclesias, quae civitates iniegras, pro illius quoque
Sjeculi more , complecierentur, quacque civitatibus
proinde conferunlur ab Origene (lib. in, cont. Ce/s.),
dimanare facillime potuerit. Praesertim cum Judaei
etiam hierosolymilani cum provincialibus ^iMTzopSic
eadem officia, ante Chrisiianismi eiiam natales exer-
cuissent.Ne longius abeam, id colligoei Acl. xxvni,
21, propterea qui in pnblicis essent Ecclesisc orficiis
constituii, ad illos prsecipue spectabant hxc ho$piia«
litalis munia. De viduis Ecclesi» ila scribit Apostolns

noonuriquaa q^rWur Ajos^lolus. Ii4cm MaxovvTif j^ (I 7'»»«» v, iO) : Si bospitio recepit,

[mii eiiiffi Wcejeemosynarom suppediunio propne

ilC dlCi* Wo-^tgi) (Mi., IJXt %^) ; OTTrjpirai [Act.^ Xlli,

S). Ei vcroquampJnrimi crant qui S. I auln jta mi-
mitrarent, nonnulli equiiiem ab ipso assufup^i, non-
Aaili ab eccleMis ad Ulum delcg >U, nonnulli eliam a
&ti|6ts devoti alqui) dkaii. IJem ab apo^toiis ipsis
^l^mUuni esi, ot gravUsiinis de causis Irj^^alosnon
3lio$a^Vl»ereiit qu»Mi qui reliquis pracetlercnl. Ita
^ciiiirj inCoocilio liicmsaJynMtano, curu dc circum-
0&mm fi£C««silale ad Ecck-ihm atiiiotkeuam mil-
Umliittl €s»et ApoMoloruiu decretum , non obvios
f|uosHhci fui se ultro offercbanl, sed clceios e suo
Dumero Tlrps consiilocruui qul hoc oi^incre fun|;e-

51 sanctorum
pedet lavil , si tribnlationem paiientibm subminis^
travit. De episcopo ; Oportet enim episcopum irre-
prehensibilem esse, unius uxoris virum, sobrium, pru-
dentem, ornalum, pudicum, hospitalem (1 7fm.,ni,2).
Rursus de eodem : Sed hospitalem, benignum sobrium
(Tit.j 1, 8), etc. Is enim Trao-i xoU sv xp^'^ ^^^^ xuSsftwv
erat, teste S. Jusliuo marlyre (Apolog.^ n).

§ 19. Hocc igitur erga omncs erant peregrinantes
comniunia ecclesiarum officia , quae quin ipsis ctiam
aposiolis officiosius prjcstarentur, niliil sane est quod
dubitemus. Nescio quicquamne fuerit quo viri illus-
tres, pro illius sseculi more, excipi soIerent,quin idem
illud in apostolis primariisque Eccl esia} viris exci«

DODWELLI DISSERTATIOCYPRIANICA

«8

picndis obsemrint aiam Ecdesiae; ei quidem eo A ritmemio, episcoporum videlicet preftbyterorom ai-

promptiori animo , qiiod non illonim modo gratiam ,
qiiibus ea pnesiiterant, sed Dei adeo ipsius» cnjiis in
opere occapareninr, se demereri crcfferent, pnrlici-
pcsque se illorum qiioque openim fiituros. Apostolo
Honiam venietili obviam effusi sunl fratres, usque ad
Appii forum etTres Taberna8{Acr., xxviii, 15). Ignalio
lamcn ad martyrium properanii usque ad portum.
Jileliienses ditcedentem multU honoribus honoraverunt':^
el navUjantibus imposuerunt qnos necessaria erant {Ibid.
IV, 10). Eranthaccoriim proculdubioxenia. Disceden-
tem ad navem usque comitati sunt Epliesii (Act. x%,
38). Ilaec erat Tzponoinni , ciijus eiiam Ipsc qnamplu-
rimis in locis meininit Aposiolus. IJ antem ad ho-
norem veiiieniis, pro illius quoqiie xtaiis consue-

que diaconorum. Frequentiores erant eitraordinarii,
aposioii, cvangelistae, pastores atque doctores ei
propheio! notioresque omnino atque celebriores. Et
probabile quidem est horum fuisse propriam prima*
riam illam simplicissimamque Ecclesiae admlnisira-
tioneni ; tum deinde, cum perturbatiorem illam inor-
dinatioremque experti cssent, paulalim in eorum
locum successisse ministrosillos, quos hodie retine-
mus , ordinarios , paiilaiimque , pro synaxeon disci-
plina , extraordinarlos illos ordinariis factos esse
subdiios. Qiiando igitur synaxeon munia obienint bi
extraordinarii ministri, friistracxpectabimusordina-
riorum ministrorum mentionem. Id unum sufBcit»
fuisse illos , non summa modo dignitate , sed summo

tudinc, spectabat, ui qito oiiisque dignilate esset B etiam, in Ecclesiae administratioiie, ioco» ut proindCy

ilhistrior, eo forcnl etiain illustriores ii qiii in ejiis
occursum mitierentur. Idqiie eiiam observaium in
cxcipiendis provinciarum pnrsidibus, ut quemad lo-
cum proviiicix primum appulisseni , eo legaliones a
civitalibus, virorum in sua quisque civitate prima-
riorum, mitterentur. Idem etiam a civiiatibus vicinis
observalum in peregrinaiioiiibus. Id cum cbristiani
in apostolorum viroruinque Ecclesiae primariorum
pcrcgriiiationibus imitarentur, id quoque imilatos
verisimile est, ne venientium dignitati deessenl legati.
Quaniquam enim fastum mundanum procul amanda-

si quas illi legationes obierint, admodum lllas fui^
bonorificas necesse esset. Cum vero tandem, propter
synaxeun disciplinam, ordinariis subjicereniur sy-
naxeon roinistris, adhnc tamen honorem procoldubio
summum reiinuerunt. Nec enim erant illi certls qul-
busdam ecclesiis affixi, sed potius totius Ecclesi»
cathollc» commnnest qnod (ea proculdubioxlate,
cum In eo positae essent supremorum roinistronim
operoe , potitis ut late christianitatem disseminarent
quain ut ecclesias regerent jam fundatas constltutas-
que) fieri vix poiest quin eorum ofQcio anteferretur

riiitapostoli.erantumendecoriiidemobservaiilissimi •qui singulanim essent dumtaxat ecclesiarum. Ex hoc
retincntissimtque. Id certe S. Pauli tuisse videtur autem extraordiiiariorum niinistronim numero fuisse
ingeniuni, ea indolcs. Nec id quidem immeriio. Ciim videnlur qui legati constiluti essent. Ipsa illa eonim
enim in ila exceptis nullum esset, illis prxsertim G dona infidelium causa, potius quam ridelium , data

pcrsccuiionum saBCulls, faslus periculum ; mulia ta-
men crant in his adiapboris qwe ad subditorum cul-
tiim reverentiamque conciliaiidam facerent, qux non
erant sane negligenda,cum prxseriim non imperaren-
tur ha!C officia, scd vero liberrimo ardentissimoque
subdiiorum prxsUirentur obseqnio.

§ 20. Atque liincconcIudimus,quamquamaliunde
non intelligeremus quem locum in Ecclesia obtinue-
rinl qiii his legationibus obeundis destinarentur, non
esse tamen quod dubitemus quin is fuerit admodum
Lonorilicus. Ordinariorum borum Ecclesiae roiniste-
riorum iii prima illixvi apostolici historia,rarior occur-

esse agnoscit aposiolus utiliora proinde futiira , si in
converlendis infidelibus potius quam (Idelibus confir-
mandis , collocarentur. Cum praesertim eo Ipso con-
sllio missi essent, non qui venientes exciperent modo,
sed qui comites essent et tr^jvspyoi iiinerantium atque
peregriiiantium. Sed vero aliani omnino adminis-
trandi rationem cxigebai illius xtatis Ecclesia quam
sequentium, ul frustra siut omnino qui iiihll bodie in
Ecclesia permiitunt nisi quod ad illios apostoUcae
Ecclesiv accedit exemplom. Consideraiidae sont om*
nino circumstantiae et prudentia adhibenda, qua cer-
tum est multis in rebus usos esse apostolos.

DISSERTATIO TERTIA

DE SECUNDO MAaTYRII BAPTISMO,

AUCTORE DODWELLO.

S 1. — Cur singularem huic argumenlo dicemus dis'
serlationem. — ^i.Ab antiquissimis usque Ecclesim
temporibus ad nostra hax descendit opinio. — § 5.
Baptismus aqueus et unio externa cum EccUsia
pragrequitita ad sanguincum martyrii baptismum,

— § 4. Baptismum sanguineum aqueo pratulerunt
veteres, — §§ 5, 6. Explicatur, hac in causa, locus
Cypriani. — 1 7. Defenditur hasc velerum sententia,

— 5 8. E quibus Scripturw bcis iUam coilegerint.

— § 9. Observ, primo e factis Domini legitinum
procedere argumentationem, prceeipueid genus factis
qualia adhibueruntj Itacin causa, veteres. — §| iO, il.
Obs. secundo^ non e factis modo^ sed ex ipsis
Domini verbis, constat pro baptismo habendum esse
tnartyrium. — § 12. Obs. tertio^ non verborum esse
dumtaxatj sed rerum etiam ipsarum baptismi atque
martyrii afinitatem. Locorum occasionem ^ in qui»
bus de baptismo sanguinis agi crediderunt veteres,

49 DE SECUNDO MARIYRUM BAPTISMO. 50

fmi$e marhfriunu Domim baptismui ejusdem erat A morum temporum marlyriis, locum ab auxilio diviiio

martyrium, idque sensu Ecdemitico. — §§ 13 , ii,
15, 16. Hareticiapostoliscoceti martyriumnegabant.
Borum puudo-Christos refellebat S. Joannes argu'
mento a veri Messice adventu per aquam et sangui"
nem. Expiicatur tota itla argumentatio. — § 17. Ob-
urv. quarto, in ipso iilo initiationis expiationisque
ritu, em peccatorum purgationem tribuebant veteres,
lem frequentetn fuisse apud illos sanguinis qnam
oqum usum : et quidem sanguinis initiatorum proprii.

— § 18. Nec id modo in initiationibuSy sed etin pac'
tis obtinebat^ pro moribus veterum antiquissimis.

— § 19. Ut sfmguini , in lioc expiationis negotio
partes concedebant facile primarias, ita humani sau'
guitdst prw aliis etiam sanguinibuSf vim longe maxt-

primarium obiiiiuisse recepln illius ecclesia! primscvas
de mariyrii 4igniiaie dogmata, illud inprimis quo
sccuiidi bapiismi vicem aique beneficia marlyrio
viudicabant. lloc« quia alieiium scio a rcceniiorum
placitis qui suas sacrarum litferarum interpretatio-
nes, utcumqueinOrmas, ncc certo aliquo ratiocinio
niientes. veterum tameii ratiociiiiis anie|>onunt; et
quia tota lixc mysiic» argumeniatiunis ratio , qua^
mysticanim omnino scriptiirnrum, Imjusque adeo dc
sacraroeniis argumenti, est, suo qiiodam jure pro-
pria, conlempia tamen velneglecta cstaceleberriinis
plerisque nostrorum icmporum interpretibus; et quia
qui banc velerum sententiam tuentur liodie scri|ito-
res pontificii , unam veierum aucloi itatcm. tamen

mam agnovemnt. — § 20. Obs. quinto^ ad ipsum g obteiidunl, plane de eorum ratiociuiis securi, rcc-

baptismi sacramentum pertinere sangnineum hunc
bopftsmiim , et quidem ita pertinere ut parlem ejus
pracipmam eonsummet. — § ^. Primo pactum
baptifmaU pro illis {qui apnd veteres obiinebant) pa-
ctorum esse moribus expUcandum. — § 22. Secundo
ut in aliis pactis, ita el in nostro quoque baptismali,
duo esu a se invicem distinguenda diversarum par-
tium of/icta, Dei alia, alia nostra. -— § 23. Tertio,
jus illud legaUomne^ quod pacti bene/icio obtinemus,
ad Dei promis^ones , ex officii nostri prtestatione
esse deducendum. — § 2i. Quarto, quw nobis itt-
cumbunt in hoc pacto baptismali conditioneh a nostra
parte pfcestandee e symbolorum solemnium sigmfica'
tione coUigendum. — §25. QuintOy in symbolis bap^

tene tam c Scripiuris, et pro primxvui cliristiauitniis
captu (cui lamen soli Spiritum S. in Scripturaruni
conciiiiiaiioiie consuluisse alibi probavimus (tit Pro-
legom. ad Dom. Stearn,, de Obstinat.), aiqiie adeo so-
liile, collegerint : pruiiidc consuliissimum duximus
si tam jucundo utilique argumcnlo , propriam suam
siiigularemque dissertalionem assigiiateuius.

§ 2. — Ab aniiquissimis itaqne tcmporibus Eccle-
siai, receniissimaquc apostolorum memoria, dediicLi
ba!C csl de secundo mariyrii bapiismo seiiteniia, et in
Ecclesia vulgariier rccepta. De Fcliciialc ita auclor
Actorum (Act. Perpet. et Felic, p. 29, 50, cdit. Oxon.) :
c Iiein Feliciias salvam se pcperHse gaudens , ut
ad l>estias pugnaret, sanguiiie ab obsietrice ad retia-

tisminostri saeramenlatissolemnibus,nonaqua!solius Q rium lotura post parluin baptismo sccundo. i Eodein

baptismus denotatur, sed etiam ille sanguinii; et quidem
ita denotatur ut ad unum eumdemque baptismum
uterque pertinere inteltigatur. — § 26. Ita se habet
de facto. — §| 27, 28. Redditur facti ratio. — §§ 29,
30. Sexlo, ita adumbratur in ipto aquei baptismi
symbolo baptismius sanguineus , ut plaue innuatur
nuUam esu aquei baptismi efficaciam nisi ad sangui-
nemm haptismum referatur. — §§ 31 , 32. Infertur
septimo,nott modo expitcti baptismalis tege, sed vero
ex ejusdem etimn a^quitate, vindicari posse in sangui-
neo baptisnio onma beneficia a Christo, pro sua pacti
baptismalis parte^ prcestauda. — §§ 33, 34. Infertur
octavo ptenam omnium peccatorum pracedentium
indulgentiam tam esse martyrio , quam baptismo.

spectat eiiam genlilium de Saturo acclamatio cum
uno leopardi morsu totus suo sanguine perfunderetur,
saivum lotum ! salvum lotum! quod ita intcrpretatur
Acioruui auctor, ut ad secundam martyrii lotionem
facta essct vel a nescientibus turbis allusio. Ita jani
obiinuerai apud cbrisiianos ea loquendi raiio qaa
quis etiam marlyrii pariter ac aqux baptismo lotus
dicereliir. Secundae porro intinctionis voce usus est
de mariyrio Tertullianus (TertuU., de Patient.^ c. 15,
de Bapt., c. 10), quod et alibi secundi Lavacri, saii-
guinisniinirum baptisnii, iiomiiicde^ignat. Necaliter
Origenes qui ex eo ipso baptisiiiiofficio colligit recte,
martyrium baptismi nomiiie, nieritoque, iusigniri
posse, quod peccatorum remissionem prxsiel pariter

concedendam. — § 35. iVt/it/ esse alienum a bap- j) ac baptismus , ne solius nomiiiis bic haberi raiionem

tiuni natura quod Umporis intervaUo sejungantur a
uitnicem baptismusaqueus atquesanguineus. — § 36.
— Nono martyrum sanguinem pro Christi sanguine
kabmste veteres. — § 37. Decimo prcecipue si, pro
Ckrisii exemplo^ publica animarum causa fuistet
cf aw. — § 38. Defenduntur veteres. — § 39. If or-
fyhm tii ttltero etiam euclmistim sacramenlo spou'
demm. — § 40. In martyrio jus ad beneficia ba-
pissnii im privativttf quam etiam positiva, conse-

1 1, — Diximus, superiori disscrlalione (*), in pri-

(*)€tii litolus : De primorum martyrum insigni
f^fmwRna^ejusque causis, Nobis erat primum in meutc

suspicenturadversarii (Origen.,in Matth., p. 416, ediL
Huetii ) : EaOo, iuquit, ayjercv >ap€avft upiapvntMX(av
6 vTTOfAiivaf . PaTTTKTfAa i(rrtv • ti yup t6 ^nwfia a®c-
(Tev afxapTU/xoTwv iTrayyc^CTai, ^taOwf TraostXif^wfAfv
Trtot ToO iv OSaTt xai TrvevfiaTt jSaTrrto-fAaTOf , a^pf (xtv Si
XafA6avtt a/uapTDfxaTwv xai 6 t6 toO fAapTvptoy v7rof*si-
vac Pa7rTt<TfAa, ^TrTtVfxa t6 f*af>Tvptov tOXoywc ^otT
«V, eic. Idem ei in aliis locis saspe babet idem
Adamanlius (Origen.,in lib. Judic. , hom 7 et m Joan.,
tom. VIII, p. 133, edit.Huetii). Idem sa?pe iioster Cypno-
«11«, (Cyprian., Ep. uv, de Orat. Domin. Exhort.

illam in lioc tomo inserere; multa vcro proptcr inalc
soiiantia omiltcnda fuii. ^

ti £idDWELLl DISSEftTATid CTPtlfAMIGA ^^

Mariyr. Ep, LXKiii), et recentiores alii Cypriano Pa- ^. 4"^ comprobat; ex ipsa ethtn tlccle&iae cithoiic^

tres quampluriini, quos ixdet in hoc loco sigillatim
recensere. Inde enim consentieniibu0G>a?coritm La-
iinorumque suffragiis comprobala hxe opinio ad iio*
5tra usque tempora descendit.

§ 5. — Esl porro illud animadversione dignum ,
ita inter se duos hosce aquae atque sanguinis baptis-
mos conlendisse Veteres, ut nonnunquam postpo-
nant secundum hunc sanguinis baptismum aquoe illi
primo, etvice versa nonnunquam anteferant, divcrso
id nimirum respeciu atque consideratione. Quod
quidem ad illud speciat aquei baplismi ofncium quo
unimur Clirislo aiquc Ecclesise , quamquam superiori
jam dissertatione ostenderlrous suam quoque vim in
hac ipsa quoque unione augenda saltem aiqne pro-

praxi liquet, qux cum verorum itidi*l]^irum semper
fuerit observanlissima , numquam lameii illls lixreli-
cos scliismaticosve accenSueril, nulla eorum nomina
in fdstossuos admiserit, nuUam instiiueriteorum so-
leihnem commemorationem.

S I. — Quamquam ergo ad subjecii disposiiioncm
necessarius sitprior ille aqux baptismns, ut quis san-
guinci bapiismi possii friictum percipere; si (aincii
recte lianc comparatioiiem instituere velimus, et dc
uiriusque baplisnii beneficio judicare, \A porro quos-
renduin utrius bapiismi magis sit beiieficium in sub-
jecto riie disposiio? tt quidem liujus beneficii res-
pectu sanguincum baptismum aqueo prxtulerunt
Origenes et ndster Cyprianus. f Dapilsma sanguihis,

movenda concessisse Yeteres : ita tamen lllam con- B Inqult Origines [Ortgen.^in Judtc» homiUl)^ soluin

cesserunt utvim interim ejus nuilam agnoverintad
eorum unionem promovendam qui nondum essent
praevio aliquo atque inchoatosaltem unitionis vinculo
Ecclesiae congluiinati , seu communionis in ofHcio
eucharistico, seu bapiismi reipsa susccpii, vcl in voto
saliem expeiiti, quse causa erat competentium Cate-
chumenorum ; vim rursus nullam ad martyrii biene-
iicia nondum unitis impetranda. Nec eiiim martyrio
beneflcium aliquod tribuunt si quis extra uniiatem
passus fuerit; sed nec illud ejus bencficium agno-
scunt, ut ea ipsa raiionequis unitus liivisibili aliqua
unitate censeaiur si martyrinm passus fuerit. Proinde
liaDreticorum scliisnmticorumque tnartyria, illorum vi-
delicet, qui aliquo vel aclu suo, vel Ecclesiae, ab uniiate

est qiiod iios puriores reddat, quani aqux baplisnitis
reddidit. > Qiiod^ paucis inierposiiis , iia explicai :
c Vcrcor ne istud bapiismi emineniius sit ibto bap-
tismaie quod per aquam tradiiur. Illo cnim acceplo,
valdc pauci sunt itu beati, qui id immaculatum usque
ad exitum vita; servare potuerint. Hoc vero baptismo
qUi bapiizaius fuerlt, pcccare jaiu uitro iion potest.
Et si temerarium non est in rebus talibus auderc ali-
quld, possumus dicerequod per illud baptisma pra:-
terita peccata purganlur, per istud vero etiain futura
perimuntur. Ibi peccaia dimissa suni, bic exclusa. >
In eamdem plane senientiam gloriosissimum huncet
maximum sanguinis baptismum appellai nostcr mar-
tyr, quod nempe gloriosiora sint et majora sanguinei

abscissi essent, nec uniiorum fhissecrcdidcruiil, nec C bapiisini beneficia quam sintea quse per aqucum sunt

adeo uiliusapud Deum pretii. Catechumenorum cau-
sam favorabiliorem ccnsucrUht, qui iion tani essent
abunitale sejuncti, quam cain ipsam unitaiem non-
dum conseculi; qnibus ita vitio iion esset vcrtendum
quod nondum esscnt uniti, ut contra laudi poiius
esset quod ecclesiasticai disciplina; legcs observas-
sent. Ili certe voto tam suo, quaih Ecclesiae , uniti
]am erant; et cum se legibus ecclesiasticis subjecis-
sent, eo ipso se politicx unitatis membra profcssi
suni, quod myslicam illam unitatem ^ quantovis eam
haberent in pretio, arriperc tanien non auderent ;
expectarent interim , dum, per lcges ecclesiastica)
polilix eam rile adipisci liceret. Illis igitur a^quum
erat conccdi unitatis bcneficia, qui Jam ca esscnt.

baptismum a subjecto rite disposito expccianda. Ita
enini scribii ille in sua ad mariyrium exhoriatione :
c Nos laiitnm , inquit, qui Doinino permittente pri-
muhi baplisina credentibus de(iimus,ad aliud quoque
singulos pro^paremus, iiisinuantes ei doccnles boc
cssebapiisma in graiia majus, in potesialesublimius,
in honore pretiosius : baptisma in quo angeli bapti-
zant, bapttsina in quo Deus ct Cbristus ejus exultant,
baplisma post quod nemo jam peccat, bapiisnia quod
iidei noslrx ihcrementa consummai, baplisma <|uod
nos de niundo recedenies statlm Deo copulat. In
aquae baptismo siCcipitur pcccaiorum remissa; in san*
guinis corona virluium. Amplccteiida rcs est et op«
laiida, et omnibus poslulationuro nostrarum precibus

qux legiiima esset, unitate conjuncti; nec uUa sua D expetenda, utqui servi Deisundhs, simus et amici. i

cult)a ilnpedircniur quominus illam quoqiie consecutt
essent qux nondum esset legitima. Erai auiem niar-
tyrii riructus inier unitaiis bencflcia, pro illorum sx-
culorum sentcniia, censendus. Hanc caiechumeiio-
rum causam agii in episiola ad Jubdianiihi nostet
Cyprianus {Epi%t, LXtin). Daniha^se auiem hxretico*
ruin scliismaticorumque martyria noltus est quam ut
ulla probalione indigeat. Nec solum fuisse in Ii^c
causa Cyprianum, sed Ecclesia pariter universa suf-
fraganle, damnasse, ex ipsoS. Augustinoliquet, qui
cum nostro mariyri, in causa baptismi hxreticorum
sese slrenuissiine opponii, hanc tamen ejus de hsere-
ticorum schismaticorumque martyriis censuram ubi-

Mutla hic habcmus in hoc Cjrpriani nostri testimonio
cum Origeniano illo commiinia, quxque lain com-
muni assertioni, quain sibi invicem, luccm vicissim
foenerciitur.

§ S.— Gratia; inprimis niagniiudinein tnde xstimat
quod, cuih post aqux bapiismum pecbamus iteruni,
baptizaieniqtie graliam ainittimus, in ba[)lismo sangui-
nis iiullus supersit roeius ruiurorum peccaioruin, ut
proiiide per illum tam fulurorum securi reddimur
quam prxterilorum, cuin prxlerila dumtaxai in aqueo
baptistno expicntur, quod eliain atite Cyprianum ob-
servaverat Origenes, et post Cyprianum nostruni saii-
ctissima martyrPelagia apud Ambrosium, lib. iii, de

feS D£ SECUNDO AlARTTRUM BAPTISMO. H

Virgifiib. Tam ad graiift qiioqne roagnitudinem illdd A etChristus ejusexultcnl. Docel Dominus eiuiutionem

pertinere censet, quod, cum ad &px^^ ^^yov et Oc^uAtov
aqaeam illom baptismum rctulerit Apostoius {Hebr,,
n, i, 2). Sanguinis hic baptismus ad fldei nostnE
Iflcrementa consommanda pertineat; qood, cum in
aqueo baptismo renuntiarites mundo rruiiiunem Dei
hOD aisi e longinquo tameh expectemus, per sangui-
neomslatiniDeocopuIcmur;quod» cum ibi peccatorum
remissionem consequamur, hic pracmium etiam coro-
oamqoe expeciare possimus; iilic servos Dei nos, vei
saltem St^tXtMpovg protiteamur, hic etiam amici Dei
agnoscamur. Porro poteslate subliniiorem dicit hunc
sangQiiiis baptismum, quod homineni ministrum ad
aqox bapiismum adhibeamus, in sanguineoangelorum
ministerio initiemur. Ut enim invisibilis plane est

in coelo esse in conversione peccatoris. Hanc conver-
sionem illi ad baptismuni aqueum Torlasse retulerint,
et exultationem in ccclo illaai do angelorum exulla-
tione intcllexcrint. Opponitur enim Deo coelum (S.
Luc, XV, 21). Et coeluni cum toi; xaTouoOcri conjungi-
tur (Apocal,, xn, 12), quod certedeTrin-unoDeo ita
commode inlelligi nequit. lla igiiur Deum hujus
sanguinei baptismi prx.sidem crediderunt, quod, cum
mnrtyrium agonibus, sive ludis thealralibus , contu-
lissenl, Deum Agonothelam fecerint, et quasi consu-
lem in Orchestra spectatorem. Ipsa spectaculi voce a
tlieatris desumpta usus hac iu causa est Octavius
(Mhiut Fel, Oclav.,p. 358). iQuam pulcliruin(inquit)
speciaculum Deo, ciini ciirislianus cum dolore con-

marlyrum illebaptismus, salieniqiiodadillampartem B greditur.etc, ».£tnosterCyprianus(Ep.Lvi) : c Spec*

attinetquxDoum ipsum spectat, ita certe invisibilem
illam ytczvjp'/ioc* ad Dciim Ipsum dlximus, pro ihysti-
ca^ phUosophi;]e principlis, fuisse refereildam. Ut
aoiem io mystico sacerdoiio diio eranl offlcia visibili
sacerdotio adamussim respondenlin, superius aliud,
quod ^>TC6JTtx6v sive T()4(a>Ttx6v appellarunl, Christi
procaldubio ipsius in hac mystica XicTovpyia pro-
priom; Inferius aliud sive vTrij/seTcxov, quod angelorum
etiam fuisse proprium hihil est quod dubitemus : ita
certe baptismi munus ad iiiferius illud ministerium
pertinoisse, alibi esl a nobis, nisi fallimur, probatum.
In exteroo enim aquei baptismi munere infcrioris ge-
neris ministris usi sunt ut plurimuin apostoli. Ut
proinde idem sit de invisibili quoque illo mysticoqiic
baptismo staiuendum, ut extcriori bnptisino adamus- Q
sim respondeal, hic quoque uTnjjoeTwv fuisse usurn,
qui oon alii essepoluerint, pro vctoruni illorum captu,
quam angeii. Divituc eiiiiii pncseiitiai symbolum
(Schecbiiiam appellant Judo^i) angelis tribuunt scrip-
tores teteres tam Judvui, quam ecclesiaslici, quam
sacri et canonici; el quani Dfo Iribuuntnonnunquain

tat militem suum Christus ubique pugnantem. » Et
postea : c Ecce agon sublimis et magnus, et coronae
coelestis praemio gloriosus, ut spcctet nos certaotes
Deus. Prxliantes nos ct fidei congressione pugnantes
spectat Deus, spectant angeli ejus , spectat et Chri-
stus.i Etalibi (Ep. ix) : cO quale illud fuit spectaco-
lum Domino, quam sublime, quam magnum, quam
Dei oculis sacramento ac devolione militis ejus accep-
lum , etc. > Nec mirum hac eadem similitudine usos
esse toties christianos , qunm et ipsam eanidem ad-
hibuerant ipsi eliam philosophi, Seneca (Senec, de
Prov,fC.Z) etEpictetiis(Epis^ ad. ytrriait.). Quamquam
etiani nltius repetitam fuisse verisimile csi, a visioni-
bus nimirum illis quibus Deus prxscns laborantibus
apparuerai. Ita S. Stephano Chrislus (Act,, vii, 55).
Et in certaminc Polycarpi vocem coclitus eniissam
Diemorant Smyrnenses, trx^s no).vxap7rs, xac cotBpi^ofj
(Ep. ad Philom. ap. Euseb., Hitt. eccl.^ iv, 15). Et
merito snneilli Dei hanc faventis prascniiam inaximi
honoris loco duxerunt. In eo auicni prastulerint for-
tasse sanguinei hujus bapiisini apparaiumyqiiod, cum

appariiionem, eamdeni alibi angelis nssignant. Deus in coe!o gaudium esse inemorant sacrae Litienc in

lu rubo Moysi apparuisse lcgiiur, qucin laiiicn ange-
lum appellatS. Stephanus (Ai-/., vii, 55). Deus ih
monte Sinai decalogum edidit, «luam tamcn eaindeih
legem ab angelis cditam nil Aposiolus {tiebr., ii, 2).
Et vero in hoc coeleslium niysteriorum universo ne-
golio , quod praesialur in visibilis ecclesiaslicac hie-
rardiiu: mysteriis, ofliciuin ab ordinariis Ecclesiae

conversione peccaturis ( aqueo nimirum baptismo
expiali), coeli nomine coelestes creaturas, angclos ni-
mirum, intellexerint ; hic Deumipsum ejusquc Chri-
stum plaudentes introduxerint.

§ 7.— Non me latet antiquitalis contemptores quam
illi haec veterum christianorum ratiocinia nullo sint
in ioco habituri. Quod martyrium liaptismi secundi

minislris, tain jBsatcwtcxov illud, quod dixi, quain D tilulo insignierint ; nec nudo dumtaxat titulo, sed

etiam jKupiTcxov ideiu aiigelis officium assignat Cle-
meiis Alexandrinus : Tauraf inquit (Clein. Alex.y
5<rofR.,yil,t/ift.), a/xy&> T«j Staxovw «Tvs^ot ts vTnjps-
T*vvT«« Tw 6«w xaTa Tfi\/ Twv Trspc/ct&iv oixovotxtav, xac
flcvtk h 7v<fcKrrcxoj, clc. Sed redeamus ad noslfUm Cy-
priaimiQ.

S6.— Idemdeiilque addltmysticum bunc snnguinis
Iiaplismiim in honore esse pretiosiorem. Qua5 \erba
ad illa forlasse referenda sunt, quod cum in aqueo
iMpttsno senri duiniaxatconscribiraur, hic in saiigui-
iieobaptismoamicorum titulo longe honoraiiori exor^
ttaiMir. Forlc etiam ad elternam divini liujus agonis
pompam alqtic apparalum , quod nempe in co Deus

praeierea omnia prioris baptisini beneOcia eidem aitri-
buerint; nec eo ipso contenti, superiorem etiam eo
ipso baptismo fecerint qui aDeo fuerat institutus : pro
nudis illi proculdubio habituri sunt martyrum deliriis
atque commentis. Indignabuntur porro, nec fereii-
dam audaciam esse clamilabunt, tantum illos invenlis
suis tribuere ut commentitiuin suumbaptismumbap-
tismo a Chrisio instituto vel conferre audeant, nedum
anteferre. Quseramus igitur meritone , an secus, iii
ea veteres fuerint senlentia? Rogo interim atquc
ot»eerO| ut tantistier seponant affectus dum ralio •
nem reddimus cur ita senserint primaevi christiani.
Ita flet ut et nobis xquiorcs sint, et sibi ipsis optime

S5 DODWEIXI DISSERTATIO CYPRIANICA 50

consulanl, si noiisiiuiriheroas iUos»Clirisio procul- A id quoque concedent medici exlraordinarium non

dubio charissiiiios, censores lcmcrnrii.Yideainusila-
que iiiprimis unde veleres secunduin hunc bapiis-
muin collegeriiit. Inde iiileHigcnius nii proba ruerit
et solida illa colleclio. lude iiuin ei illaquoque solida
qu;u de eorum inier se cominissioiie prioribus illis
principiis datis superslruxerinl.

§ 8. — Ei (luideni receiiliores nb anliqnioribus illum
accepisse manifeslum est. Non sunt igilur iii huiic
nosiruin c<>nsuui recipicndi. Iluc retulil martyr iioster
{S, Luc, XII, 50). De quo, inquil, el Domiiius dicebat
habrre se nliud baplisiiia baptizari (Ep. Lxxin, ad
Jnbaiun). Reiulit etinm Origencs. Locuplelior est in
co probniitli) Terluilianus : f Esl quidem nobis etiain
secundiiiii I.ivacrum, uniim et ipsiiin, sanguiiiis sci*

fuisse si de aqua pericardii sit intelligendnm. Oh-
servetur porro secundo christianam vitam ita in
Nuvo Teslamento describi quasi quod a Chrislo ad
litteram gcsium sit, id nos mysiice gerere debeamus.
Ita cum eo mori debemus, cum eo cruciligi , curo eo
ignominiam ferre, cum eo sepeliri, resurgere et as-
ceiidere in coeluni. Notctur tertio, hscc deChristi pas-
sionibus esse vel primario iiitelligenda, ut quamquam
gcsta siiil ab co nonnulla imilationem iiostram foriasse
&iipernntia; atqux passus est, nos eadem pati debea-
miis. Notetur quarto, ita optime de sensu prophetiac
judicari posse si typtis propheticus ad rem noiaro
alludal iii praxi Ecclesias ab eo reirassenialam. Ut
enini in propheiicis reprxsenuitionibus id certum

licct , dc qiio Dominus, llabeo, inquit, bnptisino B est» non sui gratia typum, sed antitypi abeo reprse-

tingui, cum jam tincius fuissei. Yenerat cnim per
aquain ei s.ingiiinem , sicut Joanncs scripsit , ut
aqua tingtieretur, sungiiinc glorificaretur. Proinde ut
nos faccrct aqiia vocalos, sanguine electos, hosduos
bapiismoi de viilncro perfo^si lateris emisit. Quta
qui in snngninoin ejus crederenl, aqua lavarenlur :
qui aqiia lavis enl, cliani sanguinem polarent. Hic
est baplimus qui lavacrum ct iion accepium reprtc-
senlat, el perdilum reddil (TertuU,, deBapt.,c. 16). >
Quod ilaqiie Dominus passionem suam baplismuin
alium appellaverii; qiiod venerit in aqun el sanguine;
quod cum aqna snnguincm incruce e vulnere perfossi
lateris euiisoril : binc colligunt Domini duplicem
fuis.se baptismtim. Nec tainen Domiiii proprium fui.sse

sentari a Deo esse designaium, ila id quoque cer*
lum est non alibi, quam in Ecclesia, illud antilypum
esse quocrendum. Ut proinde quoties aptum occurrit
in Ecclesia aiiliiypum quod typo examussiro res-
pondeat , nec de alio quaeslio est, an ab eo magis
ad vivuin exprimatur , i(a dubitari non possit quin
id ipsum Deus designare voluerit ; nec est iii hac
argumentalionis methodo quippiam quod lascivien-
libus ingeniis pcrmittatur. Est id sane vctcrum oin-
nibus moribus omnino consentaneum» qurcumque sunl
in propheticorum symbolorum inlerprclatioiie versati.
IJ cum ob oculos hnberent Novi Teslamenii scripto-
res Novi Testnmenii universam Qeconomiain antitypam
esse, qux fuerii in universa ilidem Yeteris Testa-

e S. Matih.y xx, 22, coUigere poterant, iii quo loco C nienii oecononiia aduinbraia : proindc cum quid iii

apostoinrum passio bapti.^mi noinine clium inielli-
genda csl. Yideamuscrgo rectene ba^caiqnc legitime
procedat arguincntatio.

§ 9.— Uccolciidum ilaque inpriniis quod superius
ctiam obscrvaviiutis ( t ) , noii dicla inodo Domini
Mostri, scd cl fncta, qu£ quidem icriplis Iiabemus
Jiodie mandata , propiietica esse , el iii perpeiuiim
Ecclesia: usiim conscripu , iit proinde ex id genus
faclis iion sit ftailis, ut puiant vulgo , sed solida ,
arguinentatio. Recte itaque concludil Terluihauus
ex eo quod Dominus tam per sanguinem, quam
per aquam venerit, chrinianis etiani tain sanguinem,
quam aquam , esse proficuum. Recte ilerum cx ea
quod sanguineiii pariier ac aquain e vulnere lateris

utraque oeconomia simile repererint, id uiia ciiam ad-
miltunt, quod alibi nuspiam , ul ia id genus simililu-
diiiibus a siiiiililudine protoiypa ad antiiypam sulidam
agiioscantet legitimam argumenlationem. Et quidem
ea cerlitudine certam ngiioscebantbiijusmodi argu-
nientalionein quu) cum ea obscuritate conciliari pos-
set qux styli syinbolici el propheiici feregenuina cst,
ita saltem ceriam ut locuin interim relinifuai libero
hominuni arbitrio, ila cerlain ut Iiotninibiis corda-
lis abunde sufnciat ad praxiiu prudetiter *instilucn*
dain. Ila quibuscumque Yeteris Teslnmenii locis ali-
quaro liabenius aqu:e nienlionem, ea omnia rcferui.t
etiam sacri scriptorcs ad Novi Testamcnti aquam
baplismaleni, ei quas siiil in noslro baptisino ofllcia

emiscrit, sanguiiiem quoque illum ex usu fore D observanda inde colligunt. Ita ct in illo Atlienieiisium

Ecclesiae. Ne vero niinia permitlatur in boc genus
argumentalionibus licentia, obscrveiur imprimis ea
quae hic proinlerai TeriuIIianus Doinini exempla
non extraordinaria fuisse, sed ordinaria. lu ordina-
riis facile admitienl adversarii vitain Domini exem-
plum csse christianorum. Quod auiem pcr sangui-
nem pnriter ac aquam ventrit, iJ iicnio dubitet
quin tale sit in quo eum imitari pos.simus , quod
ipsum nos ordinarii voce inlelligimus ; quod porro
etiam cum sanguineaqua e vulnere lateris emanarii,

(i) In Dissert. cui litulus : De Unitatis prinei^
pio^ etc, quain ncc decuit prsesenti adjungere volu-
niini.

de muris ligueis oraculo Themistocles, curo Athc-
niensium cau.sa editnm perpenderet, inde prudentis*
sime coHigcbatex Alhenieusium proinde nioribus esse
inleiligendum. El cum oracula Loxia;, Delphici nimi-
rum Apoliinis, pariier ac Juda^orum prophetia?,
non essent nd litleraro, sed symbolice, potius expo-
nenda ; id porro quasrendum duxit, ecquid esset in
jam constituta Atheniensiuro Rep. quod curo muiis
ligneis aliquid haberet afiiiie ( nec etilm in muros
noviler exstruondos ipsum innuebat oraculuro) et
vero nihil erat quod in urbe quu: viribtts floreret
commerciisque maritimis , de quo muri illi, ap-
tiiis possent, quam de navibus intelligi. Nec vero

m DE SECIINDO MARTYRUM BAPTISMO- 58

:iliqmd opponi in contrarium potesidc liujus argu- A § il. — ObservaHdum itaqtte secundo» id quoque

mentalionis incertitudine , quod noii sit otnuiuui
ferc propheiiarum oraculorumque comniuuc ab ip-
sis usqiie utrorumque exordii$.

§ 10. — H;ec il.ique oniuia validissimc proccdent,
fti quinto id quoque supponatur, res ila a propheii-
eis lypis repnBsentatas ad pcrpeuiiiiu aitinuisse
Ecclesiae usuin. Qua: enim iia pcrpetua futura suut ,
64 Deo cuRB esse certissimum est, ea maiime
necessaria ul cerlo aiiquo decreto slabilirenlur; ea
ftd primarium Dei in propheticis symbolis consilium
peritiiuisse censenda suut. In his itaque cum quid
Mcinraijssime quadrat , noii forluito id casui , sed
eeitissjmo Providentix consilio iribueudum est.
Cam ergo qua: de Domiiii advenlu legimus per

negari non posse, passionem suam bapiismum ap-
peilasse Salvatorem : et quod aposioli pro ejus
noniinc passuri csscnt, tanlumdem apud illum valere
ac baptizari co baplismo quo esset ipse baptizatus
(S. Maiih,^ XX, 22). I(a enim in grxco habemus , et
iu aliis veluslissimis verbionibus, desuni tamen ea
verba in latino intcrprete vulgato, suffragantibus
eiiam Hilario Ambrosio (f/f/ar., can. 50 inifafM.),
nieronyino (Uieron.^ lib. in. Comm, in MalUu sx),
ipsoque, quicquid innuat in conlrnrium Grotius, Ori-
gene (Orig,, in Malth., tom, xvi,p.415, Ed, Huetiam).
Convenit tainen cum gracis codicibus vetustissi-
mus inkcrpres Syrus, et ut liic cxpuiigenda esseiatC'
remur, quin tnmen apud S. Marcum iegendasint

aqoam et singuinem, de aqua etiam et sanguine e B {cap. x, 58, 59), iiemo est qui dubiiet, ut proinde

lateris vuliiere profluentibiis , pro styli pruphetici
idtomate» symbolorum vicein obiinueriiit ; cum ea
in Qtrumque liuiic Ecclesioi baplismuin aptissime
coavemant; cum nihil sit quod dubitcinus quin
perpetuus uierque fulurus sit: plane scquiiur, ita
esse Domiiium commodissime iniclligeiidum. Prae-
sertim scxto si id quoque observetur, ni huc typos
Domiui referaiuus ut pra^nuntiarent qiicm ille voluit
Ecclesiae staiuni atque constitutioiiem , nihil certe
esse qao aliunde constet Ecclcsix discjpiinam ab eo
esse coustitutam. Nec enim de ea diseiiis verbis
a Domino alicubi cautum legiiuus. Quid quod haec
per symbola tradendi metbotius ita est a Domino pro-
JHita, at multiiudini omnia, discipulis etiam pleraque

nihil sit qiiod dc argumento nietiiamus. Sed aliani
hic signiricaiioncm hujus vocis intelligent adversa-
rii quam qua utiniur cuui de sncrameiito loqdimur.
Osteiidant igitur aiiam iu illius x\i auctoribus
quain qu» ad expiationem sanctificationemque
pertinet. Eo certe speciabant, qui lum obtinebant
baptisinl, iit opinor, oinnes, non hominum niodo
quibusja pharisseorum aui Joaunis disciplinam adscri-
bcrentur, sed el vasorum ({uoque illi sacrorumque
ulensilium. Quando igitur noix signincntionis vo-
cem Domiuus tribuil martyrio, id illum voluisse ne^
cesscest, idem fore a martyrio, quod a baplismis 11-
lis expectandum» ut nimirum tamsanguinc asuis Im-
puritatibusquamaqua,purgareniuraiqiieexpiarenlur.

per symbola iradiderit ; et quideni, pro veterum de se C Qiiod si dlcant nuspiam indicasse Oominum hos esse

prophetiarom flde , iu erat traditurus. Tunc vero
roaxime idouea erat ea tradendi ratio cum res fuiurx
Iradmnlur quibus nondum maturus esset audito-
rum captus. Cuni eniin talia traderct Salvator,
etbm discipulos per syinbola instiiuit , dediia nimi-
Tum opera, ne antea intelligercntur quam eorum
idem eventus comprobassei. Atqui Spiriius baptis-
nus y qoaB quidem sacramenti pars erai prxcipu^ ,
Aon limen ante resurrectionem erat coinmunicatus ,
itl proiode iJlum quoque non discrtis verbis , sed
aqox symbolo , pnediccret (S. Joan,, vii, 58, 59).
Quod si bapiismuiu Spiritus , qui ad gloriain ejus
Untopere fuciebat, obscuris tanicn acnigniatibus
JnTolvendum duxerit, multo ccrte potiori ratione

fructus a martyrio expectandos , iidem observare
poterant ne de bnplismi quidem sacramento id
umquam docuisse Salvatorem. Nulla cerie mentio
peccaiorum expiandorum iu ejus apud S. Matthxum
institutioiie, nulla in ejus usu apud S. Jonnnem. Et
tainen hunc baptismi sacramentnlis fructum nos alibi
ex apostolorum scriptis probavimus. Quod ergo ita
dociieriiit apostoli, id ex noia illa» qiiam dixi, tunc
tcinporis signiGcalione vocis, et rei ipsius npud illos,
a quibus illam Chrisliani, usu illos deduxisse est sane
veiisimilliinum , nisi ad novam potius apostolorum
revelalionem hic, sine ulln prorsus nece^silate, con-
fugiendum putent adversarii. Quod si apostoli ex
nota illa vocis slgniflcatione collegeriiit baptismo

oectUundiis erat snnguinis illi aU|ue mariyrii quein D sacrameniali vim illam peccatorum expiatricem

isodiim possent omnino capere. Nec enim ad hunc
ipsoffi Dominum eo sanguiiiis baptismo fungi opor-
lere crediderant , in inhdelitatem fere relapsi , cum
U venim , praeter cxpectationem suani, revera com-
far ia>ei U(S. Lue,, xxiv, 21), gravius omnino passuri
scatidaittm si sibi quoque eumdem subeundum non-
dnm naiori didicissent. Proinde quamvis eorum,
qnm soa causa passuri eraiit discipuli, memiiierit ali-
footies Dosinus , ne cum evenissent, euin latuisse ,
aiit praeter illius consilium cveiiisse, su^picnrcniur ;
id Umen caute admoduni, et pro inlirmoruin captu
liBcd, nedum ui bapitsmum sanguinis, qui status erat
ftttiendi, pers^cue commemoraret.

csse tribuendam ; quidni et nos , cx ejusdem vocis
signilicatione itidcm colligamus, sanguineo quoque
baptismo viin eamdein purgutriceni esse pariier
tribuendam ?

§ \f, — Ne quis autem putct unicum nostrum
prxsidium iu vocis ipsa siguificnliono esse posiluin ;
age, videainus, auiion ex re ipsa constet recte
hic a vcteribus acceplum esse Salvaiorem ? Obser-
vandum itaque tertio, verisimilliniaiii horum ioco-
rum occnsiunetu, in quibus dc bnpiisino sanguinis
agi crediderunt veteres , fuisse innrtyiium. Alium
illum baptismum, quo se dixit Domiuus fore bapti-
zandum , de passione ejus in cruce iiitelligendum

89 DODWfeLLl DlSSEfttAtlO CYPRIANICA CO

ease nemo (lubitet. BS auiem ipsa t»assib, pro more A Nempe inter alios Messlte titulos , quibus lilam

(lesignaturo iniel!exerant in Scripturls, erat Vel prst*-

etiam scriptorum sac^ornhi, mariyrium appclluiur
Inde et ipse Domiuus fxapry; 3 mtrrot xai KhiBivbg
{Apocttl,; I, 5 ; iii, i4) dicitnr et fiupx^jpiitTOLi im nov
Tto:) myAxoxi tijv r«>^ opto^oytav (1 Tim., vi, 15). Qusc
verba oHinia martyrium, pro primafevffi Ecelesit^e idlo-
mate, designilnt. Nequid autcm hic ab ecclcsiasticis
cohflcttim arbitremur, etiam ipsam niariyrii voccm
sigriiflcatione ecclesiastica usurpant sacru; litieru!.
Ita |x«]9tD? Siephanus (At;^, XIII, 20), ei fAQepru; 6 Treo-To;
AutlpflS {ApoeaL, ii, 15), quae eadem Douilno anlea
tribtierai, ut vidimus, auctor Apocalypseos, ne quls
hle mifetur martyris Tocem etiam Doniino tribuiam,
sehsti fecfrleslii^ttco , iuielleciam es^e a veteribus.
It^ certe alienam non crediderunt a Domino hahc
hujtts vecis signiflcationem, ut propriani etiam fere D
DominO reccHnt ipsi niartyres nonnulli aptid Euse-
bium {Euseb.^ Hist. eccl. , v, 2). Quod si Doinini
passio marfyrium, eademque sit bapiismi quoqtie
nomine insignienda , ecquid novum alienunive di-
cimtis si etiam de fflariyribus ecclesiasiicis idem
affitttiemus T

{ 13.— Sed et aliorum locorum occasionem eodem
cdllimare est sane verisimillimum. €um scriberet
apostolus S. JoanneSt jam ortl tideniur hxreiici
▼alentinianis quidem antiquiures^ eorum tamen
parentes atque origlnes, nee enim prorsus novum
eral Talentinianorum insiitutum» sed priorum lia>-
relicorutn Invenia Trpoc tdiov xapaTrapK fitBinpituvit
inquit de Yalentino Irenxus {Iren.y lib. i, r. 5) cu-

cipuus ille Epxofihoyj, Ita habemus in S. Luc, vii,
49, 20 et alibi. lllum fortasse e celebcrrimo ilio
loco, Gen., xux, 10, vel Ps. t. 5; xciv, 15; xcviii,
9 , collegerint , aliisve similibus Scripluhu loeis
quibus Messias Teniurus dicilur. Quare cum Messias
Tenturus .nppellaretur, (antumdcm vnlcni signa Messi»
ac Sigiia adventus. Iia de vero Messia discipuli cjus;
Quod signum adventus tui? (S. Matth.) et de falso
Messia Aposio\us : Cujus est adventus secundum ope-
rationem Satancs in omni virtuieet signist etc. (ii
Theas.i iii 9). Yenire itaque per aquam el sangui-*
nem idem valet ac per aquaui et sanguinem se ve-
rum Messiam Comprobare.

I U. — Nempe qui Tcnturus erai inmundum is idem
eral a palremitleiidusalquesanciiflcandus (S. Joan.,
X, 56). £a autem sancliflcatio qualis intelligerelur, e
sanctissimo Judasorum officio, sumino nimirum sa-
ee^dotio, oplime colligcinus. In illius iiaque sancti-
flcadone tam aquain (luam eliam sanguinem locum
habuisse coilslat ; atjuam equidcm Exod,, xxix, 4 ;
I/^., Tiii, 6 ; sanguinem aulem Exod., xxix, 20, 21;
l*ev., viii,25,24. Ad Messiam enim Uinquam niysti-
cuin evangelici fdbderis sacerdoiem, retulii in hac
ipsa causa Aposlolus Jud%i poniificls cxemplum,
qund ilie eliam passionc sua essei sanctiflcaiidus.
Tiletfllxrfo; voce usus est apostolus {Hebr.^ ii, 10, II;
T, 8,- 9), roysticn nimlruin illa, et sacrse mysterionim
prsefcctura^ proprla. lla uinen Chrlsti lioc sacerdo-

Jusdam veieris opinionis semina naius esl, lesie C tiuin cum Judxorum sacerdotioconiendil Aposlolus,

TerlUlliano (Tm., adt. Yalent., e. 4). Ul igitur Jesum
a GbHsio diviscruiil Talentiniani, ad antiquiorum hu!-
reticOhum exemplum Apostolb coxTorum^ quorum
occasione tdm esi in eo ipso argumento multus in
prima sua epistola Apostolus; ita el mariyria cuin
iisdem Taletitinianls eosdem ellam Apostolo cosevos
hxrelicos sustulisse probabile esl. Iii illam cerle
senlentiam optime quadrabunt Apostoli argumenla >
lit anle nos noster observaTii Uammondus'. Anti-
chrisii cranl hi hsretici seu, quod apud Apostolum
lantumdem valet , pseudu-ciirisii « quod Chrisii
Judxis promissl personam ipsi in sc susciperent.
Pl-olnde illud innuli Apostolus loiius Evaiigelii sui
fttisse consilium, Ul eredereni Jesum Tuissc fllium Dei

UI4 cum in ulrlusque consecratione sanguinis usum
adhibitum probassel, iu eo eminuerii Chrisli sacer-
dotium quod suo dumlaxat sanguine consecratus fuis-
set Clirislus cum exiemodumiaxat pecudum sanguine
usi esseiit in sacerdotum suoruin consccrationc Ju-
dxi, Uebr.f ix, 25, 26. Idein el allbi sa^pius inculcal,
cum non lauroruin hlrcorumve, sed Tcm propriodum*
laxat, sanguine Christum docei luiiiatum. Ergo cum
Judaeis in eo convenerat Aposlolus, ad quorum prin-
eipia suaro hic apiavit argumentailoiiem, ui pontifl*
cem fore Cbristum a summo nimirum Judxoruin
poniifice adumbralum, Ita qui Tcrus fulurus essel
Messias, sanguine pariler ac aqua lam ipsum fore
lusirandum (tcI, ul eTangelica Toce utamur, bapii-

(/oah., XX, 51), (quem nempe tiiuluui Messiae suo D Kandum) quam alios iisdem esse lusirandum. De

ePs. n, 7, ililus ^xculi Judsel asserebant), non auiem
illos hxreiicorum ^ntesignanos. Quare iiiter cxlera
argumeiita quibus falsum illum de Chrisio prxiex'*
luni refeliil Aposlolus , illo quoque usus esl de Tcri
Christi adTcnlu per oquam et sanguinem. Uic est,
inquit ( I Joan.^ t, ), qui Teiiil pcr aquam el
sanguinem Jesus Chrisius; iion iu aqua solum, sed
in aqua el sanguinCi A signis nimirum veri Messi;d
arguinentaius esl de quibus inler Judsos, vel sallem
illius aevi cbrisCinnos, convenerai, tain ul Jesuni
tiostrum verum Messiam comprobarel, quam ui
pseudo-christos illos vel co ipso bapiismi nomine
Iniprobaret. Vetilii iiiquit, per aquaiB el sanguinem;

aqux bapiismo id fuisse receptum constal ex ipsa illa
pharissorum interrogalione qua Joannemiipsenese
proMessiaTendilarel, explorandumcensueruni : Quid
ergo bapti%as » «t tu non es Christns neque Eiias ^
neiiue prophetaT{8. Joan., 1, 25). Idem de sanguinis
baptismo innuunt iila Domini ad disdpulos : stulti
et tardi corde ad eredendum in omnibus quw locuti
sunt propheUBiNonnehac oporiuitpatiChristum^ et ita
intrare in gloriam suam (S. Luc., xxit, 25, 26) ? Hoc
scilicet ex illis collegii Scripiuris quarum scnsum
postea discipuils explicuiii cum eerum intellecius
aperuisset ul Scripluras inlelligereni, iUis niminini
quse vel ex illorum aseculorum conceasis, n\ ceriii

DE SECUNDO tlAtlTYRUM BAPTISMO.

qaibttsdam illius Sdeculi ratiociniis, de Messia intelli- A sanguinisque bnpiismos esse simillier ihicUigendos,

gends^ erant » quxque futuram commemorarent
Mesils passionem, quales proferunt quamplurimas
Hoo Kon roodoTestamentl scriptores, sed et sequen-
lium sxculorum patres quorum exlani liodie disputa«
tiones adtersus JuJxos, Justinus, Tertullianus» Eu-
sebins, etc.

1 15. — lllrc ergo Scripturae qu.x, pro illius sx*culi
capta, de Messiae passione iniellectx suni,argumenii
Ticem oUtincre poterant apud illos, qui, ulaborilio-
doxis discrepabnnt in eo qiiod Jesum esse Clirislum
Degarinl, iia el in eo vicissim a Juda.MS, quod Chri-
stvm qnalemcumque illum nnxissent, venisse lamcn
credfderint. Ita ergo Jesum ApostoIusChristum fuisse
conRnnavit, quod tam per sanguinem quam per

I(a itaque ex locorum occasione in quibus aquae san-
guinisque mentioncm rclutit hucTertullianus,etcum
Tertulliano veius illa proculdubio Ecclesia, coUigi-
mus, non alium uiique sanguinem quam baptisma-
lem esse iiiteHigendum.

§17. — At aiqiiivoce, inquies, communiseraibap-
lismi lila ralio nquae, sangiiiiii alque Spirltui, uipro-
inde non sit quod ex communi hac baplismi raiione
inferaihus sanguinei alque aquei baplismi frucliis
eosdem ^sse expeclandos. Id ne dicalur, observamus
prxterea quarlo iii ipso illo initiatiohis cxpialionis-
que ritii, cui peccaloruin illain purg:uionem tribue-
bant vetcres, lain frequenlem fuisse apud illos san*
guihi^ quam aqh.c, usum. Ih utraque iila tain Ju«

aqnam veoerity in eo nempe ponens emphasiit atque ^ diedruin, quam Geniiliuni, iniiiatione sacriliciorum

argomeDt\ vim, quod non in aqua solum venerit, sed
in aqttSi el sanguine , qtibd niihirum illum de ad-
vehtii in aqua prxicxium nec pseudochristi qtiidem
abjedssent, sangdinem dumtaxat inier adventus sui
signa fton adbibuissent (ciim nec ipsi antichristi pa-
tiendi, seti exeinplum, seu ctiam instituiionem, di-
scipdlis edidissent), qua tpsa ratione illos probat a
GhrtsU e«se notnine excludendos, qul utrumquc si-
gouro adblbere debuerit.

§ 16.— Necalio rtferendum existimo quod, in Evan-
geUo, signom illud de aqua et sanguine e lateris vul-
nere in cruce manantibus tantopere connrmandum
crediderii Apostoius, quasi de eo fuisset maximo-
pere dobitatum. £l qui vidil , inquit , tesliiiio-

usuniiiilercessisso nemoesl qiiin faclle.concedai.Nota
est apud JudsDos eliam rabbinoruin ilJa observalio
qua tria dicuiit in proselytismo essc observanda,
circumcisionem , sacriGcium atque baptismum. £t
vero sacriflcii vicem susiiiiuisse, cx veterum senten-
tia, martyrium jain probavimus. Porro pruiler sacri-
liciorum sanguiiiem, ne idquidcm erat a cbmmuni ini-
tiationum usu alicnuiri ut suum quoqiie sanguinem ad
sui ext)ialionem adbibererit. Clarum illud est in cir-
cumcisione apud Judxos excniplum. Sed ei in 6ei-
lonai initiis sanguinem emissum esse disciiniis ex
Tertulliano (Apologet., c. 8) : Hodie, inquit, istic
Bellon:e sacratus sanguis dc femore proscisso in
palhiulam exceptus suis dalui' sigiialis. kjusdem ri-

niam perhibuit, ct vcrum est tesiimonium ejui, EtC tus meminerunt ei alii. buni tameti ila scribai iii

UU geit quiatera dicit^ut et vos credati${S,Joan.,
xfx, 55). Ni quaestio fuisset interxmulosChrisli,ea,
qoa diii , ratiocinatione terminanda , alia profecto
Dominl iniracula abunde ejusa palre missionem con-
firmassent. Eorum lamen miraculorbm testes nullos
prOiHlit, rilsdam tanta illa, qna hic usus cst, asse-
Terailone. Qaid quod verha illa, ut ctvos, cmphasin
qnamdaih babeant eximiain, relicitia niinirum mira-
cula infideliom causa Ibissc tam ediia, quam scriptis
eliim cons^nata ; hoc anum uliis omnlno adversarits
fulsse destinatam illis nimirum quorum gratia scrip-
tttffl fttiss^ Etangelium, aniichristorum xmulorum
tBfiertonbtts. Recte ilaque hanc sanguinis pariter ac
aqns e Cbristi latere emissionem , alque duplicetb

Commodo suo Lampridius, c Bellona; scrvientes vere
exsecarc brdbliitim pi-xccpit , » colligii Casauboiius
plerumque flcta et stinhlala lanluhi fuisse vulnera
Bellonai-iorutii. Eo venel*unt fortasSe mollioribus suis
Interpretatiuiiculis faiiatici rcccnliores. Sed veriitn
fnisSe sanguinis cmissionent quas ab anliquioribus
inlroducia est, ct verum illam qufc a militibus ob-
servata est Belloniie initiatis, e supradicto Tertulliani
loco colligimiis atque TegClii, aliorumque pleroruin-
que ^ut hujus rilus m^minerunt. Et vero vctustissiihum
fuisse illum lustrationis moretti per sanguinis emis-
sionem e quamplUrimiS constatStrlpltlrae \oc\^ iLev,^
XIX, 2d ; Deut , xiv, 1 ; I De^., xViii, 48 ; Jeh, xvi,
6. Ita dempe Baaiiise, ita Calli (qubrhrri diem Sacrum

bttHG aqttse sanguinisque baptismum, eodem retulitDi^^^l* ^P"l- ^tiem et sanguihis dleitl ai^peliabant,

ihemorat In D. Claudio Trebellius PoIIio, i»erpcram
criim ea ad Bellonam relulit Casaul)Oiius, qus ad
tnsignam matrem ipse rctulil T^eb&llius), ita Isiaci et
Luperei flagris sesc pfectorumve tuiisiohibus male ad
sanguiriis missionem usque ihulcldhieS.Codem scilicct
exemplo quo sua quoque crim d^ntoriibtjS I^Bder;!
Ybnencx etlam sangUlnc dicuntur bodie sancire.

§ 18. — Neqiievcro ihiiiorUtn duintaxat Viccm suii*
plebdt baptismus , pacli etiani illahi obtinebat. At
pacisccntium quoque mos crat suo InVicem sanguine
foedcra sariiiil-e. Ila circumcisionem ^iidiri Intellige^
barit Juds^l. Undc 6tiam qui pacto hiosnicn pcr sari*
gtiiri^m initiatus (bisset) eiirii, prO recepiis Juda^ormn

TMulliaflas. Quod eiiim advcrsus eosdem adversa-
rios eenscripta essent ab Apostolo, inde sane verl-
ffaDile est eodem esse referenda. Ct quia cum aqute
el BpiritQS baptismis ita sanguls ab Apostolo
(I Jm., T, 8) confertur, ut ipse ternarium cum illis
jiaiMnim conficiat ; plane sequitur bapiismi etiam
rtilottea ttnguini cum aqua fuissecommtinem. QUia
ef ifldi ei aqoe ei sangumis emissione ita antichrlstos
refelic in Krangelio ut in epistola refuiarat per nd-
Tcntom In aqaa et sanguiite : scquiiur prttieren, si
mepistobi per sanguinem bapiismus sahguihis inteU
B|en4«t iliy bl emissione eiiam illa aqux et san-
giAtt) vNi Itt EtaDgelio memoraiur, tiqti» etistm

r.5

DODWELLI DISSEaTATIO CYPRIANICA

moribus, ]nn DnSTT appellalum ad Exod.^ iv, 26, oIh A irato numine pairlae calauiiias quas muliorum.exi'

servarunt Medus aique Gregorius, et anic illos \u
Lexico suo Scbindlerus. Idem in gcniilium quoque
paclis obtiniiit, quorum etiuidem memoriam nliquam
bodie retinemus, antiquissimis. De Medis alque Ly-
dis auctor esl In Clio Herodotus, ooxea Se TrousTae
t«Ot« toc iBvsa, TaTrcpre E^vs^* xai tf/»o^ tou Toe(xe
iTrsov Touf ppa;i^eovaf S7reTa|x&>vTae, ef Tijv 6fto;^poetijv to
acfia ecvakixoyjtTi ii^lxiktav, De Scythis in Melpomene :
opxtOL ^i TToeoOvTae SxvOae w5f , 7r/»6ff Toy^ ov TroeewvTae*
i^ xv^xa pLeyaX>2v xepoLiiivnv olvov lyxeovTeff, alfxa cu/x-
fAeffyouo-e Twv toc opea Tafevofiivcov. De iisdem Scyibis
atque Medis ita Sulinus : c Haustu mutui snnguinis
foedus saDciunt» non suo (aniuni more, sed Medorum
quoque usurpaU disciplina. » {Polyhisl.,, c. 20.) £t

lium epidcinicum minarciur, muitorum vits pauco-
rum crant snnguine redimendx , sivc is sacrificio
csset, sivo alio aliquo inodo hauriendiis. Eam Mpu-
fro9u(Tea«, apud Plioeuicas rationem reddidit (Ap. Ea-
seb,, Prccp. evang.,iy 10 ; iv, 16 ; Porphyr.^deAbst., ii,
&6), apud riiiloiiem Byblium, Pseudo Sancbonia tbon
aucior, ul vulgo credilur, vetuslissimus. Eamdem di-
ciiiit raiiunem mytbidogi cur Pbryrus elHellesa-
crilicio destinnreuiur, cum lerr:e sierilitas (ita eiiiin
Aibamanti persuasil luo) ramem minaretur. Eamdem
cur Leoiiis flli;e, cur Andromeda, cur etiam, apud
recentiores Romanos, Curtius et duo Decii se, patrius
servanda: augeudx^ve gratia,exi(iodevoverint. Excr-
citus salutem volult Agameniuon Ipbigenia (ilia sua ;

vero aliorum barbarorum, quorum bxc recepta fuerit B voluit et bostc Polyxeiia, immolanda servare. Multa

consueiudo, meminerunt liisiorici eiiam recentiores.
Quamquam et in illis quoque brulorum sacrificiis idem
Inteliexissegentilesostenderunt nostri adversus soci-
nianos, bomiuum vicem gessisse illas bruiorum nia-
ctationes similia sibi imprecaiiiium si fidem refellis-
sent. Ergo ille quoque sacrificiorum sanguis bumani
tamen erat sanguinis vicarius , eodemque erat loco
censendus ac si bomo ipse sanguinem proprium op-
pignorasset. Cumque duplex esset baec, quam dixi,
tam apud Judaeos qiiam geniiles, aquai atque sangui-
nis, peccatorum expiandorumgratia, recepia lusiratio;
major tamen crediia esl , sanguinis , quam aqua;,
efttcacia. Leviora enim erant illa quas aqux aspcr-
sione expianda crederentur. Graviora quxque quai

sunt eodem spectantia exempla qiia) plenam fidem
faciant quanlum in bumanis crimiuibus expiandis
huroano sanguiui tribuerint, quantum etiam aqueis
illuin iustrationibiis prxtulerint. Apud Jud:BOS ipsa
circumcisio sanguinese omnino espiationis (sive bap*
lismum cum Domino appeliare malis) vicem susii-
nebai, ei quidem bumano ipsius initiati sanguine
facieuda^. Cum ilaque id unum ad baptismi raiioncin
proprie spectet ut in eo pcccala expiaoda sint ; cuin
etinm, in ea expijtionis ratioiie, cxempla babuerit
Dominus tam Judxorum, qunm genlilium, qui snii-
guini benefioium illud, pariter ac aqua: iribuisseiit,
qui bumaiio cliam ipsius initiati sanguini, qui majo-
rem quoquc efficaciam sanguiueas lustrationi , quam

piacula sive £79 babebanlur , sanguine purganda G vel aqueoi concessissent : Non erat sane cousenta-

eranl. Homicidium inter piacula numerabaiit veieres,
quod nimirum ipsi terrae maculnm inureret nullo,
praeterquam sanguinis, lavacro eluendam. Ejus au •
tem, si notus fuissel auctor, proprio ejus sanguine
piaculum expiabant ; sin latuisset, vacco: sanguine iii
loco immolaiidae. Neque vero caedes sola, sed et iin-
puritas illa legalis e moriiciuiis contactu coiitrabenda
vaccae rufae cineribus purganda erat. Quinetiam toiius
populi israelitici peccata in bircum emissnrium {Lev,^
xvi) imprecatione conjecta sunt, cjusdem ut Rabbiiii
volunt » morte luenda. Nec alia Grxcorum erat de
suis quoque xaOa/>fia<re sententia, ut ex Aristopbanis
scholiaste discimus {Arist.^ schol. in Plut.). Tamque
erat universalis baec peccaiorum per sanguinem

iieum ut qiiam expiandi mnjorem in sanguiiie quam
in aqiia virtutem alii apud se fuisse gloriareiitur, ca
soli cbristiani desliluereniur. Praiscrlim cum in co
versnri, jain diximus, universam fere Novi Testa-
nienii argumentationem, ut quxcumqiie essent, sive
apud Judxos, sive gentiles, privilegia de qiiibus glo«
rinrenlur, ea diristiauis potiori pnestanliorique ra-
lioue convenire probarentur. Non erat consenlaneum
ut, cum in eadem bac causa baptismi vocem adbi-
berent tam ipse Domious qiiam Novi Tesiamenti
scriplores, aliam lamcn sigiiificationem inlelligercnl
quam expinndi illam oinnium notissimam receptis^
simamque. Non erai consentaneiim ut, qui ita seiisis«
sent, aiiter tamen loquerenlur quam martyrem no-

purgatio, ut nullam bic exceptionem adbibeat Apo- ^ strum jam locuturo observavimus, ut niniirum san-

stolus : Sine sanyttims^ inquit , effusione non /Sl re-

misiio {Hebr.^ ix, ^). lia consenianeum erat illo*

rum temporum dogmalibus, ut cum uiramque lam

sanguinis, quam aquas expiationem pro baptismo

haberent, majorem tameu sanguinei baptismiy quam

aquei, viriulem agnoscereni.

§ 19. — Et lU sanguini in boc expiationis negotio,
partes concedebant facile primarias ; ita bumani san-
l^uinis» prae aliis etiam sanguinibus, vim longe maxi«
mam agnoverunt. Inde ortuni duxit immanis illa,
quae apud veteres invaluit, av6p<u7ro6va-ia, quod de-
delietis hominum expiandis buinanus sauguis aptis-
simus viderelur. Cum gravior aliqua immineret ab

guinei baptismi vini eliam cxpinirirem aquei bap«
lismi iili longe anteferciidam existiiiiarcnt. Taniuni
abest ul duram lianc, ela s;icrainentorum dignitaie,
et Domiiii mcnic alienam ceiisere dobeamus lo-
queiidi raiiouem, ut putaiit illam alieuam advcr*
sarii.

§2Q. — Ita ilaque ostendiinus, quam bic oinnia apte
inter se congrueque , pro illius %iatis dogmaiibus
cobaereant, si ita Dominum ipsum, iln cjus apostolos,
intelligamus. Inde sequitur pro lioc «*s$e poiius
sensu pnejudicaiidum, vel , si vocein malimtis ter-
tullianeam , pracscribendum, ni clara occurrani in
reipsa argumenta cur sit aliter inielligcndA. Aiqui

6S DE SECUiNDO MARTYRUM BAPTISMO. 66

lanttiin abcst ut in reipsa conlraria liabcnmns argn- A bns in sociciaiem cbristianorum poliiicam ascribi-

mnr, ea roedcris cssc solemnia. Quis autero illud d^-
bitel bnpiismi essc proprium officium ut per illnm

incnia , ut nibil magis faciai ad noslrx ^nlentire
confirmationero quam si rcm ipsam peniiius exnmi-
nemus. Animadverlcnduro ita(|ue qninto ad ip^um
baplismi sacrnmentum pcrtincre , 9angninenm hunc
baptismum, et quidem ita periinere ut partcm cjus
pr£cipaam consummet. Hoc ubi probalum dederi-
muSf nemo erit, opinor, quin facile concedni pmcci-
puum baptisroi frnctum ab eo esse jure meritoque
expectandum. Nec alio speclat, ut puto, Apostoli
iila comparatio qua aqunm, sanguinem et Spiritum
in uoum ita contolil, ut, quemadmoduro Paler, Fiiius
et Spirilus sanctusunum sunt, ita aqua, Spiriius et
sangois sint in unum, qnod nempe unum idemque
pra-sieol omnes compleantqueorficium. Debaptismali

sacris clirisiinnorum inttiemur, etin propriam ascri-
bamur christianorum socictatem ? Convenit praeterea
quod qui confertur in cbristianorum baptismo Spi-
ritus, is uppa^wt (quo* et arrlia est 8cri|itoribus ro-
roanis) in Novo Tcsumento appcHelur. Erat eniro in
jure romano arrha pactorum propria, praecipue nup-
lialiuro. Nerope mysticam cum Ecclesia unitatem
roairirooniali unitali respondere v ad Eph. Innuit
Aposiolus. Propria porro arrha esi illius temporis
quo primo foedus inimus. Inde scquiiur ul de alia
Spiritus collaiione, pr.Tlerquam baptismnli, nequeat
inlelligi. Convcniunt dcnique et baptismi illx in Ec«

aqua et Spirito Intelligendum observavimus, ul pro- B clesia primacva form£,Credis? Credo, Abrenuniias ?

inde baptismom illum sacramenlalem supplere debent
sanguineus hic baptismus. Idque ipsum observavit
anle nos Origenes, ne quis veterum dogmatibus minus
consentaneam suspiceiur nostram hanc interprcia-
lionero. Neque vero pugnat quod sanguineum hunc
bnptismum secuodum appellarint iidem veteres. Ita
enim inteHigendi sunl, quod, cum renovari denuo
non possit sacramenlalis ille baptismus, in martyrio
lamen ejus bcneficia sint de novo, sine ejus taroen
ipsius renoratione expectanda, et quod nova fide-
linai adultoruro peccnln, quai qnidero in aqueo bap-
tismo remissa non essenl, hic plene penitusqtie et
pro baplisroalis remissionis modo mensuraque re-
miicacur. Qoae cum secunda sit remissio, non erit
utique mirum si secundo etiam baptismo iribuenda

Abrenuntio. Sunt eniro el illa ad roroanorum pacto-
rum formas expressae, rursus prxcipue nup;ialium,
Das? Do;Sponde8? Spondeo. Unde illud saltero
necessario colligitor, pro pacto baptismum priouevos
saliem babuisse chrisiianos.

§ 22. — Hinc sequitnr seoundo ut in aliis pactis,
ila et in nosiro pacio quoque baptismnli, duo
esse a se invicem distinguenda diversarum partium
oflicia, Dei alia, alia nosira. Ad Deum spectani pro-
missiones quibiis caveiiir de praestandis baptismi
beneficiis, tam illaeqii.T dc prxsenti prxslanda* sunt,
peccatorum omniuro expiatio , Spiritus sancti do-
natio, roysiica curo Christo unio, saltero extema, eic,
quaro quae de fuluris adhibeiitur officii nostri prx-
roiis. Ad nos spectnnl qiiae a nobis vicissiro sponden-

Tideatur. Sed, roisso Apostoli lesUroonio , age rem C tur pro nostra pacii baptismalis parte praesianda.

ipsaro, ex propria hojos sacramenlalis baptisroi na-
tura expliceroiis.

|21. — Recolarous itaque inprirois omne hoc bap-
tismi Regotium pactum esse quoddam fidelium curo
Dco, nec aliunde rectius quaro e receptis pactorum
moribus eiplicandum. Esse eniro Evan^clii xaev^y
ZfsMrtri ab illa scilicet diversam qiix Jud.xoruro
foerat aU|ue legis roosaicse ; esse etinro sub Evange-
lio non Testamenturo roodo, sed et pacturo, camque
dopljcero 8Mr.rig significationcm evangelicis cliam
lemporibus convenirc; esse etiam sub mystico isme-
lilfsmo eadcin omnino pacti bcneficia qnx propria
oliro fiierant israclitisroi litieralis , ut nobis Deus
summus in propriuro ascribatur Deum, nos illi vi-

Quamquaui eniro proroissiones fateamur exira pacta
facus, sine alierius partis obligalione satis cororoode
intelligi posse ; at qn» alteraro pacli partero consti-
tuunt, illjc routua oronino utriusque pnrlis exigunt
officia. Ipsa hoc pncli raiio necessario supponit.
Datae enlm fortasse, non cerle pactae, illae prorois-
siones diccrcntur qiiae nulla siipponerent officia sibi
ex adversa pnrlc respondentia.

§ 23.— Sequitur teriio jus illud legale orone, quod
pacti beneficio obtinemus, ad Dei promissiones, cx
officii nostri prxslatione essc deduccndum. Est enim
illud omniuro pactoruro cororoune ut quoe habenlur
In illis proroissiones ea^ condilionatae intelligantur,
nec antea debitae quaro prseslitx fuerint, ex altera

dssim in propriuro ascribamur populiim ; nec iilud D parte, promissionuro conditiones. Sed in id gcnus

iDodo, sed externnm esse hanc nostram cum Deo
confcederaiionem, ita nempc inielligendam, ut exicr-
irani aliquod intercedat iinionis politico! vinculuro
tam nobis invicem, qunm Deo etiam nobiscum com-
mvie, quo nos ipsi profitcamur Deo foedcratos, etab
aliis etiam foederati agnoscamur, ad eumdero plane
jniodiiro quo et Israel secunduro caniero pro fcederato
I>ej popalo, prae universi orbis gentibus, oliro pote-
rat agnosci : baeC| inquam, ita sunt ex Novi Tesia*
aienli ratiocinits manifesta, ut mirum sit esse hodie

paclis quae, ex altera parle, sola includunt beneficia
aliis pruisianda, nulla viclssim ab aliis recipienda,
qualia sint pacta necesse est quoe Deo sunt homini«
busque communia, nemo est quin xqimm fateaiur
nullum csse posse jus ad beneficin, ni praecesserinl
conditiones cx altera parle pra;standae. Nos lamen dc
jure legali iinpra»sentiarum agimus, non desola aequi-
tate. Et ut aequitas aliqita fortasse esse possit, ut qui
conditionem implerc voluerii, condiiionis beneficiuro
nonnuroquaro impelret, licet illam de facto noodom

qot de nostra assertione dobitent. Hxc en\m si vera implcveril , curo nulla sua culpa a conditionc eiiam
agMWc^roos : plane seqoitor externa ea solemnia qoi- dc facto praestanda iropedilor ; at legali salicro jore

67 DODWELLI DISSERTATIO CYPRIANICA C^

carere qui condiiionem de f;ic(o non prssijicrit» A bola sponsoria, ipsuniprselerea, pronnuluopaclijiire,

qpocumque landem rerum cvenlu fucril iiupeditus,
est pmnino cerlissimum. In illis pnrserlim pactis
adhuc validius procedil argumenlum quoruin coiidi-
liones non sunt CQnditioncs dumtaxal ad arbilrium
imppnentis rcquisitce, sed eiiam dispositiones ex parle
subjecti nepessarifc. Cum ilaque iiullum hujus pacti
redundet jn Deum beneficium, sequiiur quxcumque
Deus a nobis poslulat, ca noslri esse causa necessa-
ria, ut proinde ni posiulata prasslemus, ipsis pro-
missionc.m beneficiis obtinendis inepti reddamur at-
que indispositi.

S 2^. — Quarto itaque i|t inleliigamus quae nobis in-
cumbant in hoc baptisraali pacio conditiones a nobis
pro n.pstra pacti parie praDStandse, aiiendendum est

ad prxstaiida ea quae symbolis reprdeseniantur obli-
gantin, se quoque nos^ras passiones pro suis agnitu-
rum, et suo merito, sua mercedc cpmpensaturum.

§ 26. — Ei vcro accuraiissime, pro Domini nosir^
menic atque piincipiisconceptam banc omnero fpisse
argumenlationem facile consiabit si diversa i)fyersa-
rum Scripturarum asseria in unum coHigamtis (fimi
fasciculum. Repraesentari inprimis nostram in bap-
tismo cum Christo passioneip atque mortemy nec re-
prsescniari modo, verum eiiam ita repraesentari,uf cum
Christi passione nostras uniat quodammodo et poro->
munes utriusque faciat, sexto ad Romanos c^pi^esa-
lis apcrte docet Aposiolus. Unam e^se nostraro Chri-
stique passionem ex illis ejus verbis cons^^ : ^ortui

quac symbola ^int a nobis in ipsis pacti solpmnil^us B tumu$ cum Uirhlo, v. 8 ; Yelm homo no$t€r simul

adhibenda^ et qpid illa symbola, ex ipso Dei instituto
signiricant, et pro legibiis significalionis symbolicae
quqp i)la saitcm ^ctate vigebani. Quac enim symbola
in pacli solemnibqs usurpantur ea non signiOcandi
dumtaxal ; sed obligandi etiaro grati^ instituta sunt.
Ut enim sacr^menta ornnia, sive mysteria, prpsacris
hominum cum Deo pactis intclligenda sunl , ila et id
sacfi pmnis commercii genuinum est ut symbolice
polius (luam ad lilleram , intclligenda sint, nec ita
vcrbis, quam rebiis, rerum tamen aliarum symbolis,
onicia illa reprxsententur quae partium inter se iran-
sigemjum habeniur obligaioria. Qux iiaque symboii^
bnptismalibus significaniureanos^pondere anobisde-
inde praestanda virlutepacti baplismalis existimamur^

cru(:ifixu9 est^ v. 6. CottiepuUi $umu9 cum eo, v. 4«
Et quidem rcprsesen^iione quadam ad viyum lotam
lianc trqnsigi unionem illa innunt : ComptQutaU facU
sumijs ^imititudini mortis ejus^ v. 5. Nec alio quam
baplismi officip : ^l» ignoratis quia quicumgue bapli*
za^ $umus in Cltri$to Jesu, fn morte ip$ius baptizati
sumus ? Consepulti enim sumus cum ilto per baptismum
in moriem, v. 3, 4. Neque vero unio sola et mera
l^aec habenda cst, et qnx tota in hominum im^ina-
tione atque aestimatione con$tituia est. Eam diximus
symboli sponsorii esse naturam ut una inferat lega-
lem quamdam obligationem qua partes jniQr se pa^»
ciscentc^ pracslare id lenentur quod 3ymbolis reprae-
sentarint. Inde fii ut, quod sola siroilitudiiie iieri noa

eaa nobis prxstita jus inde nobis faciunt ut promissa C potuit, nobis tamen ex hac ipsa repraesentatione jua

quoddam ad rem ipsan^ proveniat, quo upionem
ipsam internam ct mys^icap) vindicare ppssi^mus,
ejusque beneficia. Eo ipso principio nituntur Id ge-
nus raliocinia : Si enim complqntati facti sumus stwt-
tiludini mortis ejus ; simut et resurrectioni^ erimus
V. 5 ; $i autem mortui snmus cum Christo^ credimus
quia simut eliam vivemus cum Christo, v, 6. Ncp enim
de alia mortc hic agi quam lypica hac atque symhu-
lica in baptismo repraeseniau jam ostendimus. Ea
morte symbolica constabat jam defunctos esse apud
quos ita argumentatur Apostolus q^ui mortis nimirum
symbolis in baplismo usi fuerant. Inde tamquam e
principio notorio legitima procedebai argupentaiio
si et illud subinteiligamus symbola inter paciscendtim

divina ejusdem paai evangelici virlute vindice,m.u§.
^ § 25. — Quinto in symbolis baptismi nostri sacrar
mentalis solemnibus, non aqux solius baptismus de-
notatur, sed etiam ille sanguinis, veruin ita denotc-
tur utuno eodemque symbolo, uno eodemque deiiote-
tur elemento, ut proinde ad unum, ut diximus, eum-
dcmque baptismum periinerc inteliiganlur. Ut enim,
cum aaua . adhibetur, peccatorum desertioncm pol-
licemur, futiiramque vitx sanctimoniam quae externo
aquae. symbolo satis aple repraesentatur : ita cum in
a({uam descendimus et vicissim ex eadem emergimus,
Chrisii piortem, sepulturam resurrectionemque re-
praesentamus, nosque eiiam spondemus horum om-
nium participes, paratos nimirum ut quxcumque ille

1iobisimmiserit,eanos,illiuscausaadmprlein usque D usurpaia esse etiam ct ipsa sponsoria. Nec alia, ut

toleraturos. Eodem symbolo, qua Clirislum respicit,
intelligimus Cliristum sibi passiones nosiras imputa-
turum, el quam mcrcedem ipse a Patre, pro suo cum
Patre foedere vindicai, eadem nostras quoque pas-
siones esse remuneraturum. Ita constabit quo jure
sibi baptismi nomen vindicent nostrne passioues ,
cum ad ipsam baplismi sacramentalis rationem spe-
ctentconsummandam.Constabitetiam qiio porro jure
cjusdem sibi vindicent baptismi beneficia, cum iilis
eiiam symbolis repraesenientur quae a Deo instituta
suiU, et quae hoc ipso consijio instiluta sunt ut pas-
siones noklras repraesentent atque spondeant, et quae
Dei etiam i^obiscum paci^centis sunt quoque sym-

existimo, hypoihesi illud niiitur eiiam ejiisdem Apo-
stoli, alio lamen iii loco raiiocinium : Igitur, $i con*
$urrexisli$y inquit, cum Christo, quce sursum sunt quoi-
rite^ ctc. {Cot. ui, 4). Mortilicate ergo membra ve$lra^
etc. (v. 5). Quod illos jaro supponatconsurrexisse, ad
illud referri non potest quam ad emersionem iilaii||i
ex aqua baptismali quae resurrectionis erat symbor
lum, ut nimirunri forensi pacior^m i^ipmate tuncrer
surrexisse existimarentur cum usurparent resjurre-
ctionis symbolum. Inde recie colligit Colossensiui^
officia, ea modo supponaniur quae jaro osiendimus
necessario esse supponenda. Cum enim mortis illo
syrobolo, immersione nimiruro, sponderent se mcni^

€9 DE SECUNDOHARtTRUM BAPTISIIO. « ?0

lirdrum suornm morlilicationem cnratiiros ; et resiir- A probare umqunm poleninl qui nallam nisi cx discrlis

reclionis 6yml>olo id quoque spopondissent, ad novara
se coelestemqne vilam esse resurrecluros : iiide nemo
noB vMei qnaro ille solide prudenlcrque argumeute-
lar, cum e pacto promissoque illos horiatur ne offi-
cco deessenl, idemre fallerent. Inflrmae autem ad-
ittoduni et jejan» forent id genus sequehe si ex ioani
monis resurrectionisque symbolo ad mysUcam lllos
mortem rcsurreclionemque liortaretur.

I i7. — lu nlmirumconstat defacto, ei ipsaaquei
btptismi insUlutione bapiismum sanguinis excludi
non poftse, nec eUam e pacii baplismalis beneflcio.
Si pcffro focti raUonem qoarimus, ea est, ni fallor,
alUose daobus praeseriim principiis deducenda : quod
sciiicet ChrisU mors ea sit beaue resorrecUonis mer-

Scripinranim tesUmonlis probaUonem admittunt.

§ aS.—Huic iuqae ocelesti paelo duo illa irlbucnda
erant : primo nt jure eUam legali Chrisio prxmium
pro sols meriUs deberetnr ; secundo eUam ut fidcles
uniTersi nnam in lege cum Qiristo personam consti-
tuerent. Nec enlm de utrovis hornm quicqnam In
terrestri pacto canlum lcgimus. Nondum lamen ad
slngulos bomines descendlt boo pactiim, ul intelllgi
possit quinam ad banc poliUcam Gliristi personam
homities pertineani ul sibi posnint illius coslesUs pacii
beneflcia rindicare. Proinde praeter faoc Patris cum
Cbrisio cmlesic pactimi ; aliud pneterea necessarium
crat, €briaU cum hominlbus, el quidem pro captu
homaao esterqufn, extemisque symbolis celebran-

cede coronanda ; quod eliam illud sit in praecipuis B dum.ut constet quinam ilU sint qui a Gbristo pro suls

bapiisml beneflciis nuroerandum ul nimirum bapUsmi
wtute illod consoquamur ul noslra quoque mors sit
ChrVsio iftpuunda. Quod Gbristo, eo ipso mortisno-
mine, ea deberetur, quam dixi, resunreciionis mer-
oes, tf Veteri quoque Testamcoto jara superius os-
lesdirous. Ex illo nuntran antiqulori paolo quo de
loto redismpUonis negoUo inearnationisqoe com Paire
Iraasegit. Qaod enim Cbrisii resurrectio, nou ura
propriae ^sei natirx peiiaU, qoam Palri Iribuitur;
quod eifam Paier non Patris Umen in t^ac causa
persooam egeril, sed judicis; nec suse in filium
cropyqc raiiooem baboerit, sed CbrisU poUus in pas-
siooe meriti : quod eUam Ciirtstus non pro sua bie
«quaUuie cum Paire, sed plane quasi subditus, sil

agnoscaatur. Iloc autem pactum ul ad sacramenta
specut iii genere, ita propios et prscipue ad bap-
Usmuni quod unicum initiationis sacramentum orones
agnoscunt. Illud enimpropriepactumappellamusquo
jiis pacU ejusdemquebeneflcia primum consequimur»
non quo consecuU jus idem augemus alqoe consuro-
roamus. Qua itaque raUone ad bapUsmi consumma-
lioimm oslendimus pertinere martyrium, eadem ei ad
pactum evangelicum pactique beneicia perUncre
ceasebitur, oe quis oominis solius, non iiem rel pcr
nomen significat», hanc bapUsini cqm martyrio com-
municationein interpreieiur.

S 29.— Observandura cnim sexlo, noo ea Ualum
generali ratione adumbrari in baplisfno martyrium,

eonsiderandus, ct obedientiaB morito praemium exal« C ^"^ ^^ reliqua omnia bapUzaU oflicia adombraninr ;

laUonis a Paire repuUrit ; plane, inquam, hasc omnia
ai^aolnon suam bic, sed vero alieaam, el quidem
a soa ionge diversis^amam a Cbristo suscepUm esse
persooaro. Elvero ipsaperson9,qiiara susUnuil, ra«
tio pocio» aliqood omnino postulai, el muiuum cura
Palre eonsensum. Nec eqim CbrisU nomine una ali-
qoa, ut sdiolae loquunlitr, iodividua persona inifilligi-
tor, sed pttliiica et puhlica qu» suo ambiiu omnes
omniumsaeculorum locoruiuiiuo omnium flJeles cora*
plccutur. His enim omnibus conyenire jiielligjuniur
Jiujus beueficia. Poieraot fortasse Chiisii moriu pro^
miamaiiqood cx aequiutis jjire sibi iiupetrare. Qnod
rero non f» aequo dumuxat, Sjed prjo justui:n debito
iDud vindiceat ; quod non sibi modo» ^ed suis Qmni-

sed quod ipsum aqoei baptismi symbohim lia aos-
trum, quem diximus, saaguineum bapUsmom rapne-
seniei, ut plane nulla sil aquai bapUsmi eificacia,nisl
ad sanguineum baptismum referalur. Qua enim im«
mersiu in aquam viue animalis moriiflcationem, de^
notnt, qoa cmersio ex eadem novs etiam spirilualis-
que vit;£ sponsionem, ea, qua dixi, spoosarii symboU
signiflcaUone repraesentat ; fiiteor ouUon^ ease chri^-
lian^ yiisn officium quin ad horum alteruirum refe-
ratur, cum xiSapviit omnia aul uhioitrvif specient, ul
loqii^mur cum pytbagor^is, hsec ad aovam mysii*
canique vium> ad novam Ula mysticaiQque mortem,
similiter referenda. Nec tamea proptere^ oovi bap-
I ti$nii beoeficia quibuslibel vitse olirisUai)» ofUciiSt

ho« Ulud a Palre deheatur, sine pacto prorsus inlel- D ^^-^ ^^ oronibiis qoidem simul colle^tis, asserinius.

ligi 000 poie^t quo Paier etiam pcrsonx poliiica: U*
lan coosUtuUonem acceptarei. Crat cnim boc antor
codenier ad pacium iia arbitniriumt ut nulla Patrem»
oi iia convenisset» >el aeq^iitas obligarol» ut pro Pbri-
sti BieriUs mercedem fidelibus persolverel, cum j^^
seitim et ipsi Cbristo , in propri^ eliam persqn^
peraolvissel. Et quid^m admodum consentaoeum
erai plaUMocis Ulios aevi dogmaiibus, ut huic ai&>via>
£vaiigerii hMxt^ , qu» tam,en eral terrestris, alia
eiiam respooderet frpoaewvto^ in cobUs cujus virMUi
§ii eiiam iribuenda ^errestris ^w^TOi: eflicacia. ll^
pMbalttm ilediaitts boc paclafo, quod itcet a&^Di
i receaiioresy aenUquam tamen probaol, nec

Cum enim illud dixerimiis pnecipniiAi bapUsaii fuisse
ConsiUuin ut ChrisU morieniis r^urgeptiiqiie inia-
ginem ^d vivum fepnesentenius, ii|de eijam beneficii
baptismalis spcin omnem ab ea ip$a repr^eiiidUone
arcessamus ; ^quitur proinde ut qqa yi^ atqus morte
CbFisium ac^mraiissime ezprimimus, in illi^ prima*
rium baptisfoi con^il.iuin jconslitiif pduni sil, ab iisdera
h^plismi etiam beneflcia ainl prscipue expectanda.
Atqii| corporeae erant Uis Cluristi tam roors quara
resurrcctio, quibas nos profitemur in bapiismo con-
formes» et quarum ap$ ibidem poriemas imagioes»
ii^ io corpore^^ resmrreclioois ^usa (I Gor.^ xv) lo-
qiuiiur etiam Apostolus. llysUca enim resorrecUo si

-ii DODWELLI DISSERTATIO CYPRIANICA 72

8oIa in baplismo sponderctur, loia illa Aposloli argii- A ilHus pacii lege, sed vero cx ejusdem ciiaro aequitate.

mcntalio concideret. Est quidem verisimillimum iiide
ortum esso resurreclionem neganlium errorem quod
resurrectioncm illam bnpiismi symbolicam de solius
animac mystica resurrectione , non iiem corporis
intelligereiit. Cum aulem ex universa illa apostoli
disputatione manifestum sit, illud fuisse prxcipuum
baplismi consilium ut, de qiio prxcipue iilius aeiatis
iides vacillaret, de eo inierponerentur promi^^sloncs
in pacto baptismali omnium ceriissimac ; plaue se-
quilur Christi resurreciionem, uon aliam quam cor-
poream in baptismo exbiberi, cui et noslra respon-
deai resurreciio praK^ipiie corporea. Quod vero ad
moriem resurreclionemque mysticasaitinet, lanium
abest ut per iUas possimus Christi ^pstv e^xova , ut

vindicari posse in sanguineo baptismo omnia bene-
ficia a Christo pro sua pacti bapiisroalis parte prae-
standa, ne quid superesse videatur, car dubitemus
rectene bxc et pro Chrisir mentc velcres collegerint.
Cum enim jam ostenderimus conditionem a nobis
pra^sundam, qua jus illud consequamur ad promissa
Chrisii beneHcia, hanc ipsain esse corporis noslri
pro Chnslo devotionem ; quod nihilominus recens
baptizatis incruenia roorte sublatis concedat tamen
Christus baptismi beneGcia , ratio non est quod con-
ditionem iilam praestiterint cui debentur ex pacli
xquiute ejusdero beneficia , sed qood prima pacti
beneficia gratis concedaiitur et sine nlla prorsiis
conditione, prxsertim illis qui nondum acuiali obli-

ne vere quidem Chrisius co scnsu sit umquam mur* B gationi aut condiiioni de facto praestandae obnoxii

tuus aut resurrexerit. Mori ille peccato non poluit
qui nunquam ei vixerat. Mortillcnre carnem non opus
habuitqui nullam umquam sensitcarnis rebeilionem.
Nec resurrcxit ille ad novam spiriiualemque vilam
qui prxierquam spiritualem vitam aliam nullam un-
quam duxerat. Mysiica ergo mors atque resurrectio
secundarias fuisse oportet, non primariae in baptismo
rcpraesentalionis, quatenus et illx, quamquaro nullam
cum Chrislo conformitatem ipsx denoient, disponani
saliem ad illaro animaruro nostraruro cum Chrisio
conrormitatem , quam et ipsam Christo fateor esse
graiissiroam.

§ 30. — Cum ilaque mortis baec resurrectionisque
iji Itaptismo reprxsentatio ad corpora nostra primo

essent, propier incapacitatem subjecti. AduUorum
alia est omnino ratio. Quam enim conditionem non«
dum praestare possunt, eam velle salteni poterant,
ul facii loco apiid Deum habeatur illud ipsum votum.
Sunl autem inter se admodum diversae illae aequitatis
rationes qua quis excnsatur a praestdnda pacii con-
ditione, et qua quis eamdem legis conditionem ccn-
setur implevisse , si minus ad liiteram iegis , at pro
legislatoris sententia, si xquus modo adhibeatur
legis iiiterpres. Ita igitur martyrium in voto cum sit
pro Ifgis litiera reipsa aliud , idem tamen censebitur
cnin martyrio de facto pro interpretationis aeqiii-
tate. lia fiet ut omnia baptisml beneficia soli debe^n-
tur martyrio, saitem in yoto. Quod si etiam in

referenda esse probaverimus : sequitur primariuin C baptizatis non martyribus, soli tamen mariyrio in

bapiisini consilium esse ut corpora nostra Chrisio
devoveamus, nosque proroptos spondeamus para-
tosque ut Christi causa mortcro oppetarous, corporum
videlicet. Iiidereliquorumbaptisroi beneficiorum!spero
concipirous accipimusque omniuro certissimam. Im-
primis de beata resurrectione corporis niroiruro illa ,
qua^ corporis passionibus accuratissime resi^ondet.
Qu9pque ut praecipua erat plerisque raiio christi.ini-
tatis, ea praesertim actate, recipiendae, ita creditu
erat omnium difficillima , ut proinde consentaneum
esset eam comroeudari arguroentis oronino certis-
sirois. Tum et mysiicaro quoque illaro roortero resur-
rcctioneroque poUicemur, quae secundaria imroer*
stonisnosiraeeroersionisque in baptismo significatione

voto debeatur jus illud omne quod conseculi in bap-
tismo sunt ad bapiismi l>eneficia ; quis est qui non
videat potiori ratione tribtiendum esse mariyrio
actuali ? Est eniro baec legis ipsa conditio, non autem
aliud qnid quod a^quo egeat legis interprete ut pro
ipsa conditione censeatur. Quamquaro igiturnusquani
aliunde constaret, disertis evangelicx legis verbis
martyrio deberi baptismi beneficia ; id tamen facile
ex ipsa ejusdem ratiocinli sequela coiligeremus.

§ 32. — Estenim ea inoroni, bumana qiioqiie,
legumlaiione probau argiimentatio qua legum casibus
omissis e raliocinii paritate prospicimus. Illis nempe
canonibus generalibus oriunda, quod cansis omnibus
consultum cuperent legurolalores; qood rationem

denotantur : et quatenus hacceadem symbola proPubique ducero sequi velient; quod denique quam

Christi etiaro parte adhibentur, is una spondel ne
suam quldem operam nobis defuturam. Ita constat
niarlyrium in primaria baptismi significatione con-
tineri. Constat deinde ita a nobis interpositam hanc
martyrii sponsionem, ut sit coifditio ex nostra parte
praestanda unde pendeant reliqua bapiismi beneficia.
Ita sequiiur ex pacti hujus jiire , martyrio saltem In
voto deberi omnia baptisroi beneficia. Sequitur ita
ad baptisroi consummationem spectare martyriuro ot
mariyrium de (acto praestitum spectat ad consuro-
mationem martyrii dumtaxat in volo.
• § 31.— Ne vero nimius videar in caplandis baptis-
malis pacii minutiis , coUigo septimo non modo ex

rationero in una causa probassent, camderoessent
et in aliis siroiliter probaturi. Inde contingit ut quae
ita constituu fuerint, non pro prodentium modo
consilits habeantur, sed legum etiaro viro obtineant.
Inde sequitur, si vel pro legum humanarum exemplo
diviiia eiiam legislatio esset instituenda, ralionis
paritatem pro divina esse iege intelligendam. Atqui
roajor certe est ratio cur valere in divina legislatione
debeat hxc argumentalio quam in humana. Fallunlur
eniro in suis ratiociniis buroani etiam legislaiores ,
nec seqiielas omnes pracvident, ettam legitimas; nt
proinde etiaro cum recte argumentamur ex eorum
principiiSy adbuc Umen dubitare liceat esscnioe

DE SECDNDO MARTYRUM BAPTISMO.

UDften illi nostras sequelas probaturi. Deus tameii A pleiiariam bapiismo concedimus, eam ncc mariyrio

nec in principii^ hallucinari, nec in sequelis, poiesi
Ita certnm erit qnam rationem in una causa probarit,
in aliis etiam esse agniiurum. Cerlum erit> si mar*
tyrii causa tanta beneflcia in baptismo coiicedat,
ipsi martyrio ionge poiiori ratione concessunim.
Certnm si martyrii vel votum tanta tamen et tam
copiosa mercede compenset, nibil esse quod meiua-
mos soluto Toto eamdem mercedem esse negaturum.
Certum denique proinde , si plcnam numerisque suis
omuibus absolutam peccatorum remissionem conse-
qoanlur bapiizaii , fore omnino ut eaindem conse-
quanlur mariyres.

|35. — ^Addoenim octavo non Itaesse intelligendum
boc eommuoe baptismi jus atque martyrii, ut in

negandam existimemus.

§ 54. — Quid quod illud etiam, pro recoptis pacto-
runi moribus, omnes aequum agnoscant , ut siquando
stipiilatioiie primum inicrposita nonnuUae prsemii
primitix slipulaturi in manus tradanlur; ai certe
iidem siipulaiionis liberatam, praestitainque pacti
condiiionem maneat prxmii plenitudo , eo copiosior
quo ei iilae fiierint ampliores. Arrbam iradunl in
manus pacla nuptialia , at nonduin dotcm nisi con-
summalo malrimenio. Idem ei in aliis qu.!; ad bona
passionesque spectant paciis solet obiinere. Verum
hoc in illis pnecipue pactis elucet qux nonduni adul-
torum Domine stipulaiiiur tutores. Inchoato quodam
jure vesiit ipsa illa inchoala stipulatio. Donec Uimen

baptismo remituniur peccau virtuie quidem illius B ^<l"lti fuerint , et ad annos conditiouum prxstanda-

in Toio martyrii qood proQlemur in l)apiismo , sola
tamen illa qwe baptismum pnecesserint , non iiem
ea qiueinter bapiismom admissa fuerint atque mar-
lyriuro. Aliter veleres hoc eiiam ipso paria facere
eeosuerunt cum baptismo martyrium, quod ut in
bapiismo peccata omnia remitiuniury ipsum nempe
bapiismum prxcedentia , non originale duniaxat,
TemraeUam actualia , idem sit de martyrio quoque
seniiendum, delere scilicet univers» viiae flagitia,
Dibil 01 prseterea sopersit expiandum. Recie quidem
illj e principiis modo explicatis. Si enim propter
illod martyrii volum concedatur peccatorum praeter-
itorom plena indulgentia; parem utique indulgen-
tiam poUos, ut dixi, expectabimus, eodem voto jam

rum capaces provecti, p:iciumque siio quoqiie proprio
nomine consummandum, nondum pleno jure aique
consummaio qux jam conseculi sunt possidere cen-
sentur, nedum ut jus habeant lam firmum ad fuiura
pacii praemia. Quorsum illud ni majori in pretio
baberentur conditiones jam prxstilx, quam suscepl»
duntaxat et fide quaiiiumcumi|ue flrma pr;esiand£?
Ila igiiur consummaii in martyrio baptismi pleiiio*
rem fore quam inchoaii indulgeniiam consentaiieuni
esi. Ut proinde» si peccaia praeterita eluantur in
baptismo aqueo, nihil sitcur dubitemus fure etiam
eluenda in baptismo sanguineo.

§ 35.— Quod enim spatio temporis interposiio bap-
tismum aqiieum sequaiur sanguineus, non est utique

solulo. At par ilia iudulgenlia esse nequit si quo- G quod a bapiismi natura alienum censeamus. Distiniir,

cnmque taudem tempore susceptusbaptismus peccata
lamen praeieriia universa deleat» uec tamen alia in
martyrio deleantur quam quae baptismum praeces-
serinl, lanto utiqne intervallo a se dissitum, cui et
iDtmallo peccaiorum nondum remissorum copia
necessario responderit. Pro pacti certe xquitaie, quo
magis conditiones prxstainus pro nostra pacti parte
prxstandas , eo consequitur accrescilque nobis jus
ad mertedem a Deo pncsundam validius; eo et
Tkissim major erit ipsius Dei ad mercedem» quam
polljdliis est, praesundam, obligatio; eo etiam
favoreffl Del possumus, pro pacii ratione^ ampliorem
Bobis vendicare. Quin et, missa pacti consideratione,
fiirorem saltem , quem dixi , Dei illum tanto majori

ut vidimus, Aposiolus ires bapiismi paries, aquain,
Spiritum et sanguinem. Nec tamen qui baptismo
aqueo lustrarentur, semper uinen uno eodemque
tempore spiritum etiam accipiebant bapiismalem,
ut alibi probavimus. Apostoli aqueo bapiismo , su-
persiite adhuc Domino perfusi sunt, cum tamcn
Spiriium ncmo, nisi post ejusdein resurreciionem
acciperet. Samariianos aqua expiavit Philippus dia-
conus; Spiritum nemo poteraiilsdem conferre pncier
apostolos. Quid igitur, aquxne soli tribuemus vim
illam peccaiorum praeieritorum eipiatricem? Ita
fieret ut nova opus esset expiatione peccatorum
aqueum baptismum consecutorum. Sicut eniin in
genlilium mysieriis elemenU xocdaprixa viain rcXci&xrcc

iidoda possumus expectare, quanto nosiram D parare credebanlur, nequid superessei impuruni cum

Tersos Deom beuevolentiam luculentius tesutum
licimos. Qui autem sanguinem suum pro Deo pro-
ftKleril, bonc nemo diibitet longe certe testatiorem
iMisse snam versus Deum benevoleniiam , quam
^fnMBpio Inerit duntaxat expediioque ad pro-
fiiBimiMiii aniino. Et cum gratiae speciali tribuamus
ai qais pro fiicto volunUtem fuerit inierpreuius ,
sSgoiHiiil profecto factum ipsum ad justiiiae ratio-
nem pi oy ius accedere, longe cerle adhuc propios
tkpmido jkicii eiiam consideraiio inlercesserit. Est
pacti, est et rectae rationi, prorsus
, ut quam peccatorum indulgeniiam

Patrol. V.

sanctiora commercia ambircnt; iu Spiritui pro-
culdubio inserviebat aquea illa lustratio nequa vasis
impuriUs obsUret quo minus posset pro digniute
sua recipi. Prorsus iUque aiienum erai ab ejus
sanctitate ut quis illum impurus acciperet. Proinde
necessarium erat ut ipse Spiritus vicem aquse siip-
pleret pro peccatorum expiatione baptismo aqueo
recentiorum. Quod si Spiritui vim iibm concedamu),
non erit utique cur a sanguine alienum censeamus.
Pro pacii raiione a sanguine potius expectanda erat,
quod ille ad offlcium nostrum disposiiionemque
specUt quorom major baberi solet iu paciorum jurc
ratio quam donorum Dei gratuitorum. Favet porro

DODWELU DISSEBTATIO CYPRIANICA

quod pro illius aevl dogmaiibus platonicis (e quibut A babetur, consentaneum est id idcirco fieri ut et jura

omnis hacc tbeologia symbolica omnino cxplicanda
esi) cum a prototypis omnis illa symbolorum sive
anlityporum virtus deducenda crcderetur; ita tamen
symbolorum eflicaciam explicabant , ut quidem ipsa
per se nibil ad effectum conrerrent , indicarent dun-
laxat cui prototyporum ilia nativa virtus esset appli-
canda, ita ut ab ipsis prototypis omnis illa virtus,
seu naturalis illa esset, seu juris etiam legalis, esset
expectanda. Et cum xqua esse debeat pacisceniium
conditio qua juris illo conjungunlur inter se com-
mercio ; congruum profecto est ui quam vim symbolis
divinis pro Dei obligatione concedimus, eamdem
nostris pro nostra obligatione vlcissim concedamus ;
et quo pacti jure Deus delinquentcs arflcit supplicio.

uiriusque «anguinis fiant invicem communia. Nibil
autem est quod dubiterous quodvis Cbristi symbolum
a vero taroen ejusdem atque originali sanguinesupe*
rari. Eodem taroen rediiurum diximusseu martyrum
sanguiuem pro suo Cbristus agnoverit; seu per mys-
ticam ulriusque sanguinis unionem proprii etiam san»
guJnis virtutem per martyrium applicuerit. lUa certe
ipsa vel applicatio tanto efficacior esse debuit quo
Cbristi sanguinem propius altingit, magisque viva
repraesentatione exbibet.

§ 37.— Estque adbuc eo magis consentaneum recte
veteres, et pro causae aequitaie hic esse argumentatosy
Quod 10° non quibuslibet fidelium seu passionibus,
seu mortibus tantam virtutem assignarint, sed illis

eodem jure teneaiur ad mercedem illis , qui condi- B duntaxat quibus ad Cbristi mortis exemplum propius

tionem praestiterint , retribuendam. Si itaque roar
tyrii vel professio, martyrii absentis virtute remissio-
nem peccatorum prxstet , eamdem certe necessario
oportet, ipsum, quando adest, prxstare roartyrium.
Convenit«iue accuraiissime, quod superius huc relu-
limus , cum stolas suas marlyres in Agni sanguine
lavisse narrantur. Nec enim id de bapiismi lavacro
ita commode poierat inlelligi, quod omnium fidelium
commune fuerat, sed de lavacro patieniium proprio ;
nec de illorum duniaxat peccatorum expiatione quaj
tantam illam iribulationem antecesseranl, in baptismo
scilicet aqueo expiata, sed illorum quoque qu» in ipsa
illa tribulatione essentexpianda.
§ 56.— Neque vero erit quod miremur tantam vete

accessissent, cum nempe publica Ecclesias fratrumque
causa seseobtulisseut. Est quidem sanctorum oroniom
in conspeciu Domini roors quxlibet pretiosa. Est et
adhuc pretiosior iimoceutium, eorum scilicet quos vis
oppressit iniquorumbominum. Sed et illam Deo cha-
ram essc nibii esi quod dubiterous qua occumbunt ii
quibusofficia suaquselibet vita sunt ipsacbariora,qui
mortem prae peccato eligunt. Estque etiam hsec ipsa
mors baplismali officio affinis , ne ab illius praemiis
privilegiisque, putetur prorsusalicna. Necilla procul-
dubio Dco ingrata mors, quam tantis etbnici efferunt
proeconiis, quaquis patriae viiam suam impendit,mul-
torumque roortes una roorte redimit , nec illa etiam
a Cbristi exeroplo aliena. Longe tamen omnium proxi-

resbapiismo martyrum sanguineo vim assignasse, si q ^ead Cbristi illudillusirissimumaccedil exeinpluro.

et illud recolamus nono martyrum illum sanguinem
airislo ipsi a veteribus fuisse atiributum : et quidem
iuChristo ut ne martyrum fuisse crederetur, nec in
martyrum propria duntaxat commoda cessisse, sed
vcro in Ecclesiae potius universae. Hxc e veterum
sententia alibi probavimus^ et illud pariter osiendi-
mus quam non essent a Scripturis sacrorumque
Scriptorum principiis abliorrentia. Haec ilaque si con-
cedantur, jam intelllgerous quam solide illi pruden-
terque omnem hanc hapiismi sanguinei efficaciam e
Scriptura collegerint. Chrisii enim sanguini nemo
dubitat coiivenire hanc peccatorum expiationem.
Cbristi autem nomen pro universo Christi corpore
mystico saepissime inielligiiur. Quidni igiiur vim il-

si et animarum causa quis, et communi quidem illa
muItorum,veletiam omnium ubicumquefidelium,mor«
tem oppeiat; Si quis procommuni fide, pro commu-
ni fidelium corpore, pro communi uniiate unitatisque
communi viuculo, ui corpus Cbristi roysticum in sua
inlegritate conservet,et nova iusuper resipiscentium
accessione locupletet. Hoc est ferri ra avT«e t&v 7raO«-
fjiaT<uv, boc est Christi, et quidem patientis, gimya, por-
tare ; hoc est supplere quae deerant Cbristi pro Ee-
clesia passionibus; boc cuoi co mori, crucifigi,
sepeliri, cum et cadem paiimur, et eadero etiam de
causa, cum et passionem et pnssionis causam habe-
mus cum Chrisio communem. Plane innuunt hxc
omnia esse myslicam quamdam, in hac ipsa passio-

iam peccatorum purgairicem Clirislo iu iulellecto j) nuro causa communem nobis cum Cbristo uniiaiem.

asseramus? Nibil est profecto, cur quoties Cbristi
sanguinem peccaia noslra lavare atque purgare tra-
dunt sacroe Litierae, de personali ejus sanguine illas
duntaxat intelligamus. Et vero nominis ratio suadet
potius ut sit virtus ha^c Cbristo cum ejusdem mys-
tico corpore, communis. Quod euim nomeQ suum
nobiscum communicet , id illo nempe consilio fecil
ut et jura noinini respondentia intcUigantur esse
communia. Ut in roalrimonlali uniiaie (quaro hie
adhibet Apo^iolus ad Christi niysticam cum Ecclesia
unitaiem explicandam) commune viro atque fceinina^
nomen commiinia eiiam utriitsqtte in le^ iura facitr
Ita et cuffl martyrum saRguis pro Ghriati sanguine

ut prolnde ad unam utra;que eamdemque passionum
colleciionem pertinere censeantur. lii his autem de
uniiale mystica ratiociniis id genus canones, et qui*
dem universales illos, agnoscit Aposiolus : Quod ca-
pUi convenitf id el membris e$se commune; quod pri"
miiiiSf id et massm univers<ie, Ni universales fuissent
illi, quos diximiis, canones, omnino subjiingere de«
buit Aposiolus cur in illa potiiis quam in alia quali-
bet causa essent agnosc^ndi. Argumentantis enim
personani hic sustinuit Apostolus, non autem illius
qui pro sua dunuxat auctoritate dicUret. Iia igitur
quae peccatorum expiaiio capiti, eadem et membris;
quae hujus sanguinis primitiis, eadem et massse con^

77 DE SECONDO MARTYEUIl BAPTISMO.

TeaieC. lu scilicet nos inciure Toluil Dominus ad A niedii raiione , praesUnlios

morieiD pro fralribos lubenli animo cousianlique
obeuudaiD, ut in hac ipsa etiam causa ipsura imiu-
reaunr, ai sicui ipse pro nobis vium posuii, et nos
pro fralribos Tium poncremos I S. Joan., iii, 16. lu
▼iiam pro Apostolo ponere parati erani discipuli,
ipse Ticissiiii pro discipulis. lu Ignatius «n^t^uxoc
eonuB esse Yoiuit qui episcopis adtixrerent, quod
scilicet eorum ^x^^ "i^^XV sn*'»» vilas nempe viu,
redjmere Tolueril. Inde tantus ille cbrisiianoram in
se inTicero amor quo illustres ilios et conspicuos
foiMe 8M eiiaHi »Ute meniorat TeriuUianus. Danio-
nis et Pylbiae Hisioria apud pyiliagoraios longe cele-
berriBa esl. Ho6 aemafaili ioAaeoniin srnil essenf,
Mloft ebriaiiaoi, quos Uiuen omnes longe inlerTallo

Ai a pactis symbolieis
(qualia sacramenU esse omnes agnoscunt) sejungi
nequii istiusmodi subordinaiio. Cum enim symbola
adbibeantur ad alia lamen ofiicia a symUoIis diver-
sissima repraesenianda,ipsaque adeo illa repraeaenta-
tione spondenda, ul proinde mediorum ulraque vi-
cem impleant ; consUi Umen officii quam symboli
longe potiorem esse rationem, jusque ad mcrcedem
h Deo promissam conrerre longe auciius aique Tali-
dius. Dici lamen denique polesi lam symbolam
nostrae in bapiismo professionis , quam condiiionem
quam eo symbolo spondemos a nostra pacli baptiana-
lis parte prsesiandam, quamquam in pacto a Deo qui-
dem insiiiuio adbibeantur, ad bumana umen officia»
partemque pacii illam quae bomines speciat, attine-

superaruQi. lu conveniebai adamussim cum bisce B re. lu non cum bumanis divina conferentur, sed

principiis praxis etiam primsevorum chrisiianorum.
Ita praxim illam generosissimam prudentissimis etiam
principiis fulcivit Dominus legislator omnium longe
pentissimos.

I 38. — Qiue CM iu se lial>eant, jam facile intelli-
gittMB Biiiil ease cur male aBdiant, bac in causa,
primsTi cbrisiiani. Bapiistti tiuilo martyrium insi-
gaieriioL Nee iemere id, nec pro suo duniaxai arbi-
trio. GhrisUiiB naairam ipsum habuerunt qoem
seqiierentar a«eiorem. Sed enm iiiulo jura etiam
baptisaif mariyrio Iribuenmi, ei quidem sacramenu-
lia haftismi a Dto ipso iaaiitiiii. Immaiie proculdubio
Cacinas , ti qoc a Deo cseeni in pacto sacramenUli
praasUBda^eaaiiiaadiiBfeiiiisasserereBl, nuUo Umen

cum humanis offlciis alia officia et illa quoque pariler
bumana, ut alia aliis meliora babeaniur, ei Deo gra-
iiora. Fateor equidem horum officiorum jus ad mer-
cedem pacto instilutionique divinae totum acceplum
esse referendum. Id umen iia Terum est ui quam-
quam non propter opera Deus mercedem retribuar,
at secundum opera flai illa retribuiio, ui proinde in
offlciis iiostris quo suni quaeque in se praesUntiora et
Deograiioraeo exigantora Deo paciscente diligentiuSf
ei mercede copiosiori coronentur.

§ 39. — Quamquam sutem baplismi solius rationem
in hac nostra disserUtione babuerimus; quod Umca
de baptismo asseruimus, idcm de altero Eucbaristi»
sacramenio asserere poteramus, repraesentare nimi-

Bixi Dei promisso, nallo Dei legitimo Ticario qui Q rum hic, alque adeo sponderi, nosirum pro Christo

Ddpcrsooam agere aalieai poaaei, et Dei nomtne ea
pooiceri qnt Deas ipse, propier legitimam delega-
lieBeai praesure icBereiar. Sed longe aberani ab eo
sealareTeteres ai Dei BomeB, sioe divina tamea aii*
cioriuie« sais iBSiitaiis praeiexerent. Ai impium pro-
fecio BOB fuii si coodiiiooes a Deo ipso praesUadas
cxpeeiareal In paeio bapibmali ab ipso iostiiuio. Im-
piBBi BOB fait ehaplieimsacraineBUlis consilio coUi-
9ereaiqm4porro in paeio haptismali Tideretur iaclo-
sam. ImpiumDoa liiithoeipsamdemariyriocolligere
m qsa pamal legiiima sacraneaiorumqae propria
argoflmcatloBe. impiam deaiqoe non foii, si ei raar-
^ffio, Bbi id prohasseDl, et jora quoque baptismalia
anererem. Atqui bapiismo martyrium non conferuni

marlyrium, ui proinde bujus eliam Eucharistia
pacti praemia possint a marlyrihas vendicari. Nec enim
aliter in pane Eucbarisiico fracto repraesenUiur cor-
pus Domini quam ui passum , fractum , cruciflxum ;
nec aliter in effoso Tino saaguis quam ot ipse etiam
effusus. Quis est qui non Tideai qoam sini hxe ma-
nifesto ad passiones Chrisii referenda ? Gum iuque per
unom illum panem unum nos cum Chrisio corpus pro-
fiteamur, I Cor., x, 17, id plane pro symbolico spon*
dendi ritu, spondemus, non in corpore modo nos,
sed in ipsis quoque corporis passionibuscum Cbristo
fore communicatoros, ul ei ipsi nos paratos praeste-
mus ut cum eo patiamur aique crucifigamur. Cum
etiam dicilor bic sanguis pro mnllis eflusus, id porro

Bodo, sed etiam anleferuni. Maie quidem id, si jam D pollicemur , nos etiam, pro Cbnsti exemplo, co

coBiiilisset sua nimlram hiimana institutacum divinis
aosos esse contendere. Sed vero aliter se rem babere
ex dictis consUt. Cum in pacio bapiismali includi
martyriam probarini Tcteres, hnmerito sane mariy-
hmnanis insiiiutis acccnseni adversarii. Jam
com divims insiituta eontenduni, sed
diTinis, Tcl onam forusse potius diTini
SaaiiCafi larteoi cum alia ejusdem instituii parte.
KbH aulWTtUI quo minus divinorum instituiorum
possit esse praestanlius : quin id
\ est quotiesad eumdem finem referun-
§g mm alMpia iamen subordinatione. Quod enim
\ Olam propius aitingti, id Beeessario erit, in

prompiiori animo ad paliendum accessuros quo plo-
riuin salulem intelligimus nostra fore morte pro-^
movendam. lu enim fore ut Christi p^iienlis exem-
plum magis ad vivum repraeseniemus. Proinde
verisimilia sunt , ei divino consillo prorsus consen-
tanea, quaj de martyrii praemiis hucusque disputa-
vimus, cum eo utrisque sacramenti pacta collineare
Tideamus.

§ 40.— Quamqiiam eiiam unicum illud hactenus trac-
taverimus baptismi beneficium (quod etiam ipsum
privalivuuiesl) peccatorum sciliceiremissionem, unde
etiara sequilur impunius, et ipsa etiam privativa;
non est umea inde ui propierea negemus jus esse

7ft DE SI&TO IL ROM

marlyribus ad posiliva baptisroi beneficia. Si enim
cum Christo patimur, cum eodem etiam regnabimus.
Ila argumentaiur Aposlolus ecanoiie haruoi mysiica-
ram argum«nutionnm proprio. Ila etiam et veteres
cum primarium mariyribus, ut ostendimus , m regno
Cbrisii, consessum assererent. Et merito (juidem illi.
Si enim Christo passuro merces proposita est; debeba-
tur certe illi, prxstila pacll conditione, tanta illa mer-
ces. Si et nos eamdeni Christi patientis person-jm in
Dostra quoque passione sustineamus, et quidemeo

PONTIFICE XXlll 80

A ipso susiiueamus consilio otqusejura Christopatienti
pro pacto divino accrescebant, et nobis quoque simi-
liter paiientibus accrescerent ; sequitur et nobis
palieniibusingentem illam repositam esse mercedem,
tantam scilicet quanla Cbristo, pro hiijus pacti jure
debebatur, et quidem ex ejusdem pacii eodem etiam
jure. Ita fiet ut universa baptismi beneOcia, tam
negaiiva , quam eiiam positiva , martyribus debean-
lur.

DE SIXTO 11. ROM. PONTIFICE XXIII,

KOTITIA HISTORICA.

•o^ioisiioie^*

De Sixti II pontificatus annis.— In Stephani locum
^i augusU anno 257, Sixtus est ordinatus, quem na-
tione gnecum, et atheniensem philosophum fuisse
fcrunt romanorum poiitillcum catalogi. Quot auiem
annis pontificatum lenuerit, definiri ncquit; in con-
traria enim veteres, receniioresque sciuduntur chro-
nologi. Siquidem Eusebius ipse annos ocio in Cliro-
nico, in Hisloria vero annos undeciin eidem adscri-
bii (i). Cgeteri econtra pontificum calalogi vix duos ,
aut unum Sixio conceduiit (2) , quem Cypriano
testc (3), anno sequenii, martyrio coronaium fuisse,
compertum est : quare, cum poniificatum anno 237 ,
inensc aiigiisto susceperit, mensesundecim, diesali-
quot romanam sedem lenuisse sequiiiir , ut crudiio-
rum plurimi , inviiis etiam pomincum catalogis, de-
monsirant (4). Fortasse etiam Eusebius iii Historia
menses undecim pnefuisse scripseral, qui menses
postmodum aliena manu in annos commutali suiit ;
nam ab Eusebii diligeniia prorsus alienum videtur ,
tam turpiter in poniificum chronologia errasse (5).
lis veri>, quae in Chronico leguntur , ubi anni octo
Sixto tribuuiitur, non immoramur, cum sciamus Eu-
sebii Chronicon undique inlerpolaium esse.

Ubi Ecclesiam romannm administrare Sixlum au-
ditum Dionysio Alexandrino , ipsum adiit epistola :
c Qux de bapUsmo secuiida est, in qua Stephani si-
mul ac reliquoruui episcoporuin senteiitiam ac judi-
cium exponii. > VirumprudenUssimum fuisse, docet
alteraDionysii cpistola, qua Sixli consilium peUt, de
Sene, qui ab ha^reiicis baptizaius cailiolicum preci-

(!) Eiiseb., inC/iroM., p. 752 ; Euseb., Bist, eccles,, '
lib. VII, cap. 27.

^2) AnasUs. Biblioth., 1. 1.
' (3) Cyprian.« ep. lxxi.

"^ (i)l'»g.t tn Cril, ad annuni257. num. 2, etad ann.
fS8, niim. 5; Tillfniont., Minioires^ tom. iv « pag.
i6 ; Coulanl. , Epistolar, rom. pontificum,^ lom. i ,
png.258; Maiisi,in not. ad Annales Baroiiii ad aiin.
261, |)ag.92; Basnage, ad ann. 258, num. 6; Pear-
8on.,ad ann. 257.

(5) Euseb., Uist. eccles,, lib. vn, cap. 5.

6 bus, lacrymisque suis sacrameniam regeneraUonis
flagitabat, affirmans haereticorum bapiisma cum cc-
clesiastico nil commune habere. Verba suiit Dio-
nysii (l^ : Opus habeo , frater^ consilio tuo , et senten-
tiam tuam expeto, ne forte ipse halluciner. Durasse sub
Sixio poniifice controversiam de bapUsmo , sub de-
cessore ejus disceptari cceptam , colligunt eruditi (2)
ex tribiis episiolis » ab eodem S. Dionysio Alexan-
drino ad euin daiis, quarum fragmenta recitat Euse-
bius (3). Neque S. Sixto placuisse morosam decesso-
ris Bui asperitalem , ostenduiit verba Pontii Dia-
coni (4), cut Sixtus audit Bonus et Pacificus Sacerdos.
Atque exinde colligit perdocius Tillemontius (5) ,
praedictam lilem sua incredibili lenitate, atque inde-
fesso siudio sanctissimum ponUficein composuisse.

C Rcliquorum, quae in pontificata suo gessit , fere
omnium abiit memoria. lllud ex Indiculodepositionis
martyrum tradit Pearsonius (6), eum Petri etPauli
aposiolorum corpora c ad Catacumbas transtulisse »
magis in dies saeviente persecuiionis ardore , ut ibi
staUones tutius haberi possent (7). i

S. Sixtus II. martyrio coronatur v augusti 258. —
Caeteriim pracclarissimo omnium facinore nominis sui
mernoriam Sixius consecravit, inito pro fide marlyrii
certamine. Diem et locum martyrii S. Cyprianus in

(1) Apiid Etiseb., loco cit., cap. 9.

I Till«*mont., loc. cit., Sandini vit^ Rom. Pouti*
ficiiih. p.47.edit. in-4''.
(3) Euseb., loco cit., cap. 5 et 9.
U) Pont., iii Vita S. Cypriani.
. (5) Tillemont., loc. cit.

^6) Pearson., Annat. Cyprianic. , ad ann. 258, J 2.
(7) Slationem arbilratur Petavius in noUs ad Epi-

Shanium, pag. 556, rcligiosnm illud officium, qiioO-
eles statis diebus ad synaxim accedentes, ad ncmam
usque perseverabani : unde et pro muUitndine ipsa ,
conveniuque nonnumquam snlet accipi. Stafionem
Du Cangius coetum , sive conventum fidelium ,
maxiinc eum fuisse dicit, qui dominica fiebat die :
judicai auiem siaiionem dictam a metapbora , peUta
a miliUbus, qui, dum praesidium certo loco coliocaut^
stationem facere dicuntur.

81 NOTITIA HISTORICA. M

efostola ad Soccessum his indicat verbis : c Siitam A Potuissel quidem anno superiore, at impossibile est ,

dedisse ad Hispanos Epistolam Julii 16, anno 257 ,

autem in Caemetrio aniroadversum scialis , oclaYO
iduum augustarum die, et cum eo Quartum. » Qui-
bns Terbis apud Laiinos qu.Tlibet punitio. apud
BrissoDium vero et CalYinum, aliosque Ictos percus-
sio gladii seo decollaiio significaniur. De anno quoque
plenqoe (1) in sententiam Pagii abeunl, scilicet pas-
som esse anno Domiiii ^8, eodem et quo S. Cypria-
nos, Qt Pontius in Vita Cypriani. Coulantius (2) Bu-
cberiani catdogi locum mutilum resiituens, senten-
tiam Pagii confirmat. Bucberianus enim Caialogus
babei : t Passus est (Sixtus) viii idus augusii a con-
solaiaTasci et Bassi usque in die xii kal. augusti,
iEmiliaoo et Basso Coss. » Ui tenebne ab hoc loco
dispellantor, ex codice Fossatensi, ante Tcrba a con«
solaio Tosci et Bassi, supplendum monet : Presby- B
leri prsfueront ; cojus supplementi ope comperimus,
cleruai roounum a mense augusto anni Si58 , osqoe
ad XXI JoUi anni ^9 , quo coiisulatum gerebant i£-
mllianus et Bassus , Romanam Ecclesiani adminis-
irasse. Hinc lux affertur Catalogis Corbeiensi aique
Fossatensi^ in quibus Sixto iribuitur annus i, meiises
X, dies xxui aot xxiv , babiia fortasse raiione a Sixti
ord\nauoQeade)us successorisDionysii eleciioiiem.In
Fossaieiisj ei reginae Suecorum Caialogo apud Bol-
bndum cessasse dicitur poniificaius annos duos, in-
teUige partero anni 258, et aliam insequentis anni
partem. lo libro Pontificali , ubi de annis sedis S.
Sixii agiiur. mira oscitanlia delegitur , ut observat
laodaios Cootantius.

qoo poniiftcatum nondum inieral. Deinde cum loio
Sixti episcopaiu gravissima persccutio romanx in«
cubuerit Ecclesi» , est longe absurdissimum, opi-
stolas ejus tenoris Sixtum condidisse, in quibus
nulla afflictionis Ecclesise mentio nulia ad cruces
patienti animo ferenda instigatio. Priori epislola iin-
postor paginam includit integram ex IdacioClaro ad«
versus Varimadum petitam. Componaliir cum pag«
730 Biblioih. maxim. patriim , lom. v. Posterior
vero quinquagesim^e quariae Leonis Magni Epistoko
suffuratur initium : < Magno munere misericordi.i;
Dei , totius Ecclesite catholicie muliiplicata stmt
gaudia. »

De Xy9ti sententiis; num sint papce Sixti, — Qua-
dringenise et triginta senienlidc sunt Sixti eibnici
philosophi, qiiae in Latinum a Rufino translatse, non-
numquam Sixto Pap» adscriplae fuerunt. Quem cum
Augiistinus errasset errorem. libro secundo f^efr/rr-
tationum, cap. 42, hsec cbartis mandavit : c In libro
de iiaiura et gratia , verba qun^dam , qiia; velutSixli
Romnni poniificis ct marlyris Pelagius posuit, ila de-
fendi, tanquam rcvera ejusdcm Sixii essent; ideniin
putaveram, sed postea legi Xyati philosoplii esse, et
non Sixii chrisliani. » Chrisiianum sane non sonat
senlentia 120 : c Non petas a Deo id, qiiod cum ha-
bueris, non perpeiuo obtincbis. » Non igilur aul pax
animi, autlranquillitasEcclesi;r, aulcorporissanitas
essei precibus impetranda. Abhorret et a fide sen-

Geminas Sixto ii eplstolas Isidorus adscribit. q tentia 425 : c Quidquid non convenit ad beatiludi-

Prior ad Graiom qocmdam episcopum , quam occa-
sione Sabeiiii, Noetl, Ebionis, et Cerintbi scriptam
coniendii Binnius. Ostendii auiem episiola , licere
daninaiis episcopis adire sedem apostolicam ; data
est kal. septeinbris Yaleriaoo et Decio viris clar.
coss. Posterior missa esl episcopis per Hispaniarum
proviocias constilulis. In ea auleni capita quinque
oonvinenlur. Primum, si quis adversus episcnpos vei
actores Ecclesix causain habuerit, qui se gerett Se-
cundooi f de episcopis rebus expoliaiis, aut a sede
pulsis. Tertium , ut nullus episcopus alterius paro-
cbianum retineat, ordinet , vel judicel. Quartum, de
episcopis iujusie damnatis , et aposiolica aucioriiate
reaiiiuiis. Quintum , quod excommunicati episcopos

nem Dei, non conveniat homini Dei. » Non igilur
resurrectio corporis pars erit feliciiatis sanctorum ,
utpote qux glorise Dei immortalis pugne!. Neque sa-
tis pia haec est senieniia 184 : Derogare viro sapienti
ae Deo, tequale ducito peceatum. Cum splendente
ftico Rufinus Xysli philosophi sententiis Sixti pap»
mariyris nomen imposuisse^, merilas llieronymo
poenas dedit. Qiia de re insignis est locus in EpiS'
tola adversus Pelagium ad Ctesiphontem (1) : c II-
lam aulem temeritatcm , imo insaniam ejus (Rufini)
quis digno possit explicare sermone , quod libruni
Xysii pythagorei , hominis absque Christo , aique
eihiiici, immutato nomine, Sixli martyris , et roma-
nae Ecclesiae episcopi prsciiotavit? In quo, juxta

accosare nonpossuiit. Daia cst xviikalendas augusti, j) dogma pythagoricorum, qui hominem exaequant Deo,

Yaleriano et Decio viris clariss. coss. Nobis in silen-
tiain descendeniibus , quivis has Sixio epistoias de-
trabere est idoneus. Primum l;)lsissima est consulum
aBootatio. Valeriano non Decius , sed Gallienus col«
legahii in consulatu, sedente Sixto. Insuper eodem
aniio scriptas esse decretales ostendit inscriptio.
Anno wo 258, Sixliis qui sexto augusli passus est ,
ka/efidis aep tenibris ad Gralum scribere non poiuit.

(1) Biandnni, in Anastasio , et dominus le Beuf in
Bkiarm Ecelesias Aniisiodorensis, marlvrium S. Sixti
H aoooseriBS adfisunt, nempe anno 259.

(2) Coutant., tpistolar. roman. pontipc, tom. I »
, 168, nom. 4.

etde ejus dicuntesse substaniiae, mulia de perfec-
tione dicuntur, ut qui volumen phiiosophi nesciunt ,
sub marlyris nomine bibant de aureo calice Babylo-
nis. Deniqiie in ipso volumine nulla prophetarum ,
iiulla patriarcharum , nulla apostolorum , nulla
Christi fit menlio , ut episcopum et mariyrem sine
Christi fide fuisse conlendal. » Inspiciantur senien-
ti», et 248, quse puruni pulumque pelagianismum
olet,el265, quae faciiius probat Origenis, virilla am-
putantis temperantiae causa. — Gelasius Papa hoc

(i) Hieronym., Episl. ad Ctetiphontem xxxiu, pag.
476, tom. IV, edit. Benediclin. , et in caputxxii ie-
rcm., ctxviii Ezecliiel.

SIXTI PAPJS 11

opus falso S. Sixto papae ae inartyri attributum inter A mythologis , pbysicis et moraiibos Thoro» Gale, Li-

apocrypha collocavit (I), vei opus ab hgQreticis com-
positum. Impressae fuerunt hae Sixti in Biblicthecos
patrum tomo iii, et separatlm cum praefatione llufini
ad Apronianum, Basiieac, 1520; Goloni^» 1522; Lo-
Tanii , 1618; Amsielodami , 1688; in Opusculis

: (1) Apud Mansi, tom. yih ConciL, p. 151.

psi» , in-4*, 1725 , per Sieberum Alemannum , qai
etiam praeiendit bas sententias revera esseSixti papse
et martyris. Duo eiiam canones sub Sixti II nomioe
a Gratiamo erronee citantur (2).

(2) Decret. Gratianl,2 QuaesUon. c. 6, et5. Quaest.
c. 17.

SIXTI PAPiE II EPISTOLiE DUBIiE.

EPISTOLA PRIMA.

AD ORATUM QUEMDAM BPISCOPU».

Licere accutatis vel damnatis episcopis appellare , sive
adire sedem aposlolicam^ sine cujus auctoritate causcB
earum terminari non debent.

Episcopus Sixtus Grato coepiscopo salutem.

Laeuri et gaudere me {Leo, epist, 31) plurimum in

Christo Jesu Doroino noslro dileclionis tuae scripia

fecerunt, quibus evidenter osleiidilur, quantura ca-

Iholicam diligis fidein , et quantum pravorum homi-

num detestaris errorem. Oinnis enim haeresis niinis

est impia, et evaiigelicae verilatis inimica , quae non

portionem aliquam laedere , sed ipsa cbristianae reli-

gionis conalur fiindamenia convellere. Memor enim

sum, me sub illius nomine ecclesiae pricsidere; cujus

a Domiiio nosiro Jesu Christo est glorificata confes-

sio, et (S. Leo, epist. 31) cujus fides nullum uiiquain

fallil, sed omnes quidem liareses destruit. Inlelllgo

aulem niiiii aliier non licere, quam ut omnes cona-

tus meos ei caussel, in qua universalis ecclesiae salus

infestatur, impendani. Agnosce, fili charissime

{Ithacius, Adv, Varimadum, cap. 12), non ex tempo-

re, neque post tempora Filium Dei naium, sed anie

omnia tempora de paterno utero inenarrabiliier ge-

neratum , ipso Deo patre per prophetam dicente :

In splendoribus sanctorum ex utero ante Luciferum

genui te {Psalm. cix). Quam senientiam et Isaias

prupheta dubiis alque incredulis evidenler expressit ,

dum non aliunde filium, quam dc Patre naium ineffa-

(1) Epistola. Hanc episiolam occasione Sabellii,
Noeti, Ebioiiis et Cerintlii seciariorum scripiam essc
ad GraUiin episcopum , ipsuin initium epistol;» indi-
cat. Sabi^llius enim hseresiarclia hoc poniifice ab in-
feris progressus , oinnein personarum di&liiictionem
in Dco suslulit : reliqui veio Ctiristum ante incarna-
tionein niliil fuissc dicebant. Ut horum ergo errores
soltde refellat, et consuientem hac de re episcopum
instruat, .hanc ad illutn epistolam scribii, apertis
testiinonlis scriptune probans, Cliristuin, quoad divi-
nam naturam, aeternum xterni Patrts Filiuroesse,
et a Paire di^iinctim in diviuitaie personam esse;
ac semper sine uilo temporis priiicipio extiiisse. Re-
liqua, quae ei sequenti epistola noiaiida videntur,
prxcedeutibus praecedentium poDtificum epistoiis
a nnotata sunt.

B biliter ostendit : In humitUate^ ioquit, judichm ejns
sublatum est. Nativitalem ejus qui$ enarrabit {l$ai.^
Lxui) ? Et in libro Job : Sapientiam Dei, ait, unde
invetiies ? Latet enim ab ocuUs hommum, et a volucribus
cceli absconsa est (io^,xxyiii).Ezpergiscerepaululum,
et si lumcn scientiae in teipsura aliquantum babes ,
invenies, cujus nativitas a propbeta non poiuit enar-
rarl ex tempore, vel ut adstruere ipse conaria , non
potuit generari. /n prindpio, inquit Joannes evaoge-
lisia, erat Verbum, et Verbum erat apud Deum^ et Deus
erat Verbum : hoc erat in principie apud Deum. Omnia
peripsum facia sunt^ et sine ipso factum est mhit
{Joan.t i). Et iterum : Erat lux vera^ quee illuminat
omnem hominem venientem in hunc mundum {Idem).
In isio igitur quod dicitur, Erat, si tempus quaerere

C volueris , non invenies : quoniam ex quo Pater, ex
illo et Filius : et quod Pater est^ id est etiam Filius,
Salomone dicente : Ego ex ore Altissimi prodiit primo-
genila anie omnem crealuram. Ego feci^ ut in cmio ori-
retur Itimen indeficient , et sicut nebula texi cmnem
terram. Ego in altissimis habito, et thronus tneus in co-
lumm nubis. Gyrum cosU circuivi sola , et profundum
abyssi penetravi. In omnem terram steti, et in populo
primatum habm {Ecclenast,^ xxiv). Item ibi : Cum
pritpararet ccelum, aderam f7/i, et eum sedem suam
secerneret, Quando supei' ventos fortes faciebat in
summo nubes, et cum certos ponebat fontes sub calo,
cum fortia faciebat fundamenta terrm , ego eram, cum
iUo componens, et ego eram, cui adaugebat , cum Iteta'
retur orbe perfecto {Proverb.^ vui). Et in psalmo cen-

D tesimo primo : Tk, Domine^ in principio terram fun-
dastiy et opera manuum tuarum sunt coUi. Ipsi peribunt,
ttt autem permanes, et sicnt opertorium mutabis eos, et
mutabuntur : tu autem idem ipse ei, et anni tui non
deficient. Non enim erat «las, aut aliquod tempus,
aniequam de Patre Filius nasceretur; quoniam qui
tempora universa propria potestate constituit, ex
tempore ve! post tempora nasci non potuit (I). His
pau-^is scnieiiiiis, breviier consuUis luis respondi,
frater charissime. De cxtero tuam moneo dileciio-
nem, ui cuiictos , quos errare cognoveris, ad catholi-
cam fidem, et ad uniiatem recte credeniium convcr-

(1) Hactenus Iihacii verba , unde fraus MangOttis
detegiiur evidentissime.

S5 EPISTOLiB DUBIiE. 86

tere studeas, et tu numqQam ab apostolico tramite A bostis, cujui invldia mon inlroivii in orbem lerrarum

recedas. Si autem te non audierint, etcrrantes (quod
absii) permanserint , nobis eos manifestarc , quam
ciiios poteris : non tardes , ut apostolica auctoritate
aul cito ad Ecclesiam convertantur, aut ab Ecclesia
separentur. Audivimus eliam quod quidam erronei,
et coiisentientes eis, tcet reliquos infestent coepisco-
pos et episcopos aliquos comprovindales ad vestram
intamationem atque damnationem secum trahant.

Quapropter in bac sancia sede dudam a multis
episcopis consiitutum erat , et modo ad vestrum et
caeteroruro fratrum auxilium est denuo roboratum,
nt omnes cpiscopi, qui in quibusdam gravioribus
polsantnr vel criminantur causis, quotics necesse fue-
nt, libere apostolicam appellent sedem, atque ad
eam quasi ad matrem confugiant, ut ab ea (sicut B
semper fuit) pie fulciantur, defendantur et Uberentur.
Cujus ditpositioni omnes majores ecclesiasticas cau-
sas et episcoporum judicia, antiqua apostolorum
eomroque successorura atque canonum auctoriras
reservavit, quoniam quando culpantur episcopi, qui
aliier erga fratres egerint, quam ejusdem sedispnpae
fieri placuerit. Undeplacuit,ut accusatusvel judicatus
a comprovinciaVibus in aliqua causa episcopus, licen-
ler appellel el adeat apostolicae sedis {Conc» Sard,^
can, 4, 5, 7 ) pontificen». Qui aut per se , aut per
vlcarios soos, ejusdem retractari negotium procuret.
Et dum iieralo judicio pontlfex causam suam agit,
Dolfus alius in ejus loco ponatur aut ordinelur epi-
scopos : quoninm quaroquam a comprovincialibus

(Sap., ii), sunt semper oculi vigiles ad animas homi-
num illaquenndum, multosque sua pravitate secum
in pcrditionem trnhere cupit , qui suapte maliiia a
gloria Inpsus est in miserinm. In sola ergo Creaioris
nostri proiectione fidendum est, cui ex intimo corde
clamenius : Esto mihi in Deum protectorem et in lo»
cum mHnitum, ut salvum me facias {PsaL xxx et lxx).
Data knl. seplembris (1) Valeriano et Decio, viris
clarissimis consulibus.

EPISTOLA II.

ABGCMBifTCM. — I. Si quis advertut episcopot vel aetp*
ret Eccletiw cautam habuerit, quit te gerei,

II. De epitcopit rebut expoHatit, aut a tede pultit,

III. Vt nuUut epiuoput ulteriut paroefdanum relfiiMl,
ordinet^veljudicel»

lY. De epitcopit injutte damnalit^ et apotlotiea aueUh

riiale retiitutit.
V. Quod exeommunicati epiteopot aeeutare non pottunt^

nec iili qui eot in tna non redpiuni accutaiioney nec

major a minori judicariy vel damnari,

Dilectit^mit fratribut per Hitpaniarum provinciatcou*
ttilutit, Sixiut episcoput in Domino taluieuu

Magno munere (S. Leo^ Epitt. 54) misericordiae
Dei, loiius Ecclesiae Gatholicae muliiplicaia suntgau-
dia, cum ecclesiaruni status eo viget ordiiie, quo
apostoli, eorumque successores illum slatuerunt. Et

episcopis accusati causani pontificis scrutari liceat, G cum aniiqui hostis astutia eum turbari cognoscimus,

non lamen definiri, inconsulio romano pontifice,
permissnm est, cuin beato Peiro apostolo non ab alio
qnnm ab ipso dictum sit Domitio : Qu(Pcumque liqa"
teris super terram, erunt Itgata et in coelo : et qucecum-
que solveris tuper lerram, erunt soluta ei in cmlo
(Matlh., XVI et xviii). Et si quis pulaverit se a pro-
pnomeiropolitanogravari, apud primatem dioeceseos
(Badr., coll,^c. 6), aut penes universalis aposiolics
ecclesi£ papam judicetur. Ait enim Jacobus apostolus :
Judicium tine mitericordia illi fiet, qui non fecit mise-
rieardiam. SnperextoUit autem misericordiam judicio
Jacob. In oninibus ergo {S. Greg., episi. 45, lib,
Tm), fili charissime, cor custodi, sicut scriptum
M : Omni cuslodia custodi cor tuum, quia ex ipso vila

non modico contristamur moerore. Quam ob causam,
fratres, hortamur vos, monemus et flagilamus, ut a
tramiie apostolic;einstltutionis nequaquam recedatis,
nec a capite dissideatis, sed fidem et ordinem, quem
apostoli et aposlolici viri statuerunt absque hxsita-
lione teneatis. Nam si columnx alicujus magnae do-
mus corruerinl, ipsa postea domus minime stabil.
Sic et vos, qui coliimnae ecclesise eslis, si labefaciart
coeperiiis, sancta Ecclesia, quae per vos regitur, ta-
bescet et labetur. Haec, fratres, quse duo, valde ti-
menda sunt, et summo moderamine pensanda, atque
ne fiant, cavenda. Ipsa enim verius per se dixit :
Vot ettit tal terrw : quod it tal evanuerit^ in quo taUe-
iur? etc. {Matih.f v; Rom.^ i). Ideo vos, cbarissimi.

proeedii (Proverb. iv). Ilaec breviter pro commemo- D moneo, quia vobis debitor sum, el valde vos diligo.

raiione rescripsi : sed peto ut pro me orare debcns ,
qoateoos omnipotens Deus et a malignis me spirili-
boi, el a perversis hominibus cuslodire dignetur;
qm m hac viiae meae peregrinatione mala me simul
et Mliacircumdant, ita ut cum Psalmista juredicnm :
In m trantiemni irrn tuas^ et terrores tui conturbave-
runi me. Orcumdederuni me sicut aqua ioia die, cir-
emwtdedenml me simul {Ptalm. lxxxvu). Coelesiis
gratui et oos in urbibns, et vos ubique protegat, quia
iftiffaiis iiostis terrarum iocis a tentatione iion exclu-
ditvr : q«ia si in paradiso hoininem stravit {Genes.^
m% ^iiislocfiS extra paradisum esse potest, in quo
homiuum penetrarenon valeat? Antiquf enim

Et quando bona audio de vobis, congratulor saiis :
et econtra , quando adversa, nimis conturbor. Ego
vero quamvis a vobis per loiiga terrarum Intervalla
disjunctos sim, sum tamen omnino vobiscum corde
conjunctus (S. Greg.epiti. 56, libri iv). Ideoque de ve-
stra beatiludineergameroodis omnibus confido,quia
cum me vicissim diligitis, a me longc non esiis. Unde
magis gratias referimus illi granosinapis (Matih.f
XIII ; MarCf iv; Ltic, xiii), quod ex modici despica-
bilisque seroinis specie, ita ramis ex eadem radice
surgentibusi atque se distendentibusi usquequaque

(1) Falsa temporibus nota.

SIXTI PAPiE II EPlSTOLiE DUBIiE.

dtffusum est, ut in eis volarilia coelicuncu nidificent A venit (Matth.t xvin). Et quamquam juxta Salvatoris

{Matth,, xiii) : gratiaquesit rermenlo illi, quod tribus
farinte satis {Luc, xiii), toiius bumani gcneris mns-
sam in unitnie conspersit : aique parvo Inpidi, qui
abscisiis de monte siiie manibus» occupavit universam
faciem orbis lerrs (Dan,, ii). Qui aJ hoc iiaturam
nosirx cnriiis, et sialus servilis formam assumens,
humiliter se us(|uequaque distendit, ut omni humano
genere in uniiatem redacto, lotius corpus unitum
perncerct ecclesiae : aique ita ad istius compaginis
pcrlineret cominodum, membrorum parlialis isiadis-
tiiictio. Undo nos quoque a vobis longe non sumus,
quia in illo, qui ubique est, unum sumus. Agamus
ergo ei grnlins, qui soluiis inimiciliis in carne sua,
fecii ui in oiniii orbe terrarum unus esset grex, et

sententiam, neceste iit venire icandata : vce lanien per
quem veniunt. De occultis enim c^rdis {Prosperi »enl»
21, et S, August, in eumdem Psatmum) alieni temere
judicare, pecciilum est : et eum cujus non videntur
opera nisi bona, iniquum estex suspicioiie repreheo'
dere, ciim eorum, qu» homini sunt incogniia, solus
Deus judex sit justus, qui inspector est verus. Unde
scriptum est : Incerta non judicemus, quousque adve*
niat DominuSf qui et illuminabit abscondila tenebrarum
et manifestabit consitia cordium (I Cor,, 4) (In decret.
Ivonis^ tibri iv). Et quamvis vera sint (S. Isid. Sy^
non. II, c. 16), non tamen credenda sunt, nisi ccrtis
indiciis comprobentur, nisi qua^ manifesto judicio
convincunlur, nisi quae judiciario ordine publicantur»

unumovilesub uno pasiore; semper memores, quod B Nullus ergo poiest liumano condemnari examine,

vos veritatis pnedicator admoneat, dicens : Solliciti
servate unitatem spiritus in vincuto pacis (Ephes.f iv).
Vinculum enim pacis nemo servat. dum alium infe-
sut aut verbis, aut faclis persequitur. IJeo, Tratres,
ista prxtulimus,quia andivimus inter vos accusationes
exerceri, et pulsos a sedibus episcopos, aulsuis rebus
expoliatos judicari.

I. — Qunpropter siatutum est, ut si qiTis contra epi-
scopum vel actorcs Ecclesiie, se propriuin crediderit
habere negotium (Hadr.^coU., c. t2, ex Conc. Aurel. v,
ean. 17 ) , non prius adcat judices, quam ad eos
reourrat cliariiaiisstudio , ut familiari colloquio
commoniii, ea sanare dcbeant, qusc in querimo-
niam dcducunlur. Quod si aliter egerit, communione
privetur. C

II. — Nemo pontiHcum deinceps aliquem episco-
pum suis expolintum rebus, aut a sede pulsum, ex-
communicare aut judicare praesuinat, quia non privi-
legium , quo expoliari possit jani nudntus {Idem in
decret. Atexandri papos^ et in decret. Jutii papce).

in. — Nullus episcopus alierius parochianum prx-
Bumat retinere, aut ordinare absque ejus voluntate,
vel judirare : quia sicut irrita ejns erit ordinatio, ila
et dijudicatio*( ^a</r. coH,c. 16); quoniam censemus,
nullum alterius jndicis, nisi sui, scntentia teneri
(Antaniis ad const. unicum tit, 16, lib, iv, cod. Theod.),
Nam qui eum ordinnre non potuit, nec judirare
uUatenus poterit. Isla enim vobis deinccps te-
nenda, et .fratrcs vicissim adjuvare niandamus
(Idem in decretis Sixli I, et simititer in decretis Julii D
papa). .

IV. — Fratres vero, qiios timore terreno injuste
damnastis, scitote a nobis juste esse restitutos. Qui-
bus, ex sancti Pelri et apostolica nuctoriiate omnia,
quae eis ablata sunt, inlegerrime reddi pr.Tcipimus,
8i non vultis vos et principes vestri a collegio nostro
et membris ecclesios separari. Justo enim judicio
Dei datur plerumque peccatoribus potestas, qua san-
ctos ipsius persequantur {Prosperi sent. 23, et S, Au'
gust, in Ps. cxviu) ; ut qui spiritu Dei juvautur et
aguntur, fiant per laborum exercilia clariores. IUi
lamen qul hoc aguni, nuUatenus evadent poennm :
qiiia, ut ait Dominns : Vte ilU per quem seandalum

quem Deus suo judicio reservavit ( Badr, coU. cap.
51 ^ 67; et Const, Magnus ad Patres NiccBnos). Haec
omnia summopere sunt prsecavenda, ne prxsumptores
esse videamur. Et accusatio episcoporum non est fa-
cile recipienda, dicente Domino : Non suspides vocem
mendadi (Exod, 25). Et Apostolus (I Timoth, 5) in-
quit, adversus presbyierum inscriptionem non reci-
piendam absque duobus vel tribus idoneis testibiis
( Vide epistotam ii, Julii papa^ eadem voOetecc iabe foe-
datam), Si bxc de presbyieris vel cxteris fidelibus
sunt prxcavenda, quanto mngis de episcopis ? Quibus
cognitis, magis vos dominari velle maiiirestum est,
quam consulere fratribus, aut susleniare eos, quia
honor inflal superbiam : et quod provisum est ad
coucordiam, tendit ad noxam. Deciierat namque,
juxta praefalas regulns, ut si aliquid egissent contra
suum ordinem, mandare nobis, ei expectarCy quid ad
vestra consulia rescriberemus, intantum, ut si etiam
quidquam grave intolerandumque committerent,
noslra praestolarelur censura, ui nihil prius aut ali-
quid aliud dccerneretis, quain quod nobis placcrc
cognoveritis, ei a regulis pricstituiis nulla, aut negli-
gentia, aut praesumptione recedereiis. Cesset hu*
Jusmodi,neciHiquinosin sua noluntrcciperequerela
velaccusatione,nocumenta, quia nequaquain talia pa-
tieiiter ferre possumus machinamcnta, quoniam con«
venit nobis paiernnrumsanctionumdiligenter esse cus-
todes. Merilo namque causa nos respicit, si silentiv
faveamus errori.

V. — Est insuper a sanciis praedecessoribus noslris
plerumque jamstatulum, ut nemo atiathema in nostra
suspicialur accusatione pressa nostra auctoritnte, prx-
sumptio;citenturhujusmodi, cum nos supcr illos scfa-
musa Domino constitutos, non illossupernos.Etsicut
major non potesta miiiore judicari, ita ncc colligari ;
quia rarum est omne quod magnuin est. Porlemus
onera omnium qui gravantur, quiniino, haec porLit
in nobis beatiis apostolus Peiriis, cujus vice fungimur
legatione, et cujus regula informamur, quatenusejus
fulti auxilio, ab omnibus nunc et in perpeluum tiiea*
mur adversis. Dala xvii kalendas augusti (1), Valc-
riano et Decio, viris clarissimis, consuUbus.

(l)Adnotatiofalsa.

Ex Geatiano ( 2 q. 6 ei 5 q. 6).

Si qois pnlaverit se a proprio metropolitano gra-
▼ari apud primateni dioeceseos, aut penes universalts
apostolicae Ecelesix papam judicetur.

EPlSTOLiE QVJE AD SIXTUM PAPAM ATTINENT. 90

DEGRETA SIXTl SECUNDI A Ex eodem dt sopra.

Super appellalionet aUerius provinclw judices audire
twn oporteU

Si qnis clericus super quibuslibet criminibus accn-
satus fuerii, in provincia, in qua consisiii ille qui
pulsalur, suas exerceat aciiones : nec existimet eum
accusaior suus alibi, aut longius ad judicium protra-
liendum.

EPISTOL^

QU^ AD SIXTUM H, PAPAM ET MARTYREM ATTINENT,

EPISTOLiE I. DIONYSn ALEXANDRINI EPISCOPI AD SIXTUM PAPAM FRAGMENTA.

DtooysiQS eplslolasmemorata se scriptas tum ad Stephanum paparo, tum ad Dionysium ei Pbilemonem presbyteros, de

baplismo ba^relicorum el de bsresi Sabelliana.

I. Antea quidem litteras scripserat (Stcphanus) B 'Eire<7T«>xcc fMv ovv tt/^otc/^ov ( Stc^vo^ ) xa^ ire/s^

de Be\eno el de Firroiliano , ac de omnibus per
Gliciam et Cappadociam cunctasque finitiroas pro-
viodas consiiruiiSt testans sese ob eaiudem illam
eausam ab illorum communione discessurum , quod
baeretlcos rcbaptizarent. Ac ?ide negotii gravitatem.
Re eniin vera in maxirois , ut audio , episcoporura
eooeiliis decretumest, ut qui ab bj^resi veniunt,
prioiam dociriDain8tituii[caibolica] ac deinde veteris
et impnri rermenii sordibus per baptismiim purga-
reniur. De his omnibus illum rogans ct ohtestans
lilteras misi.

*E>evou xai TrCjOt ^e/9fAcX(avoO, ymI Trovrwv twv tc otto t^c
KiXtxta? xat KaTnraJoxta^ xat ra^aTtag*, xai ttovtwv
Twv c^iq^ 0fA0j90uvT&)v c^uv, (uc oO^c cxeivocf xocvfii^vijtrwv
5ta TTQV auTijv TauTJjv aiTtav, eTretJi tou^ atjOCTtxov^,
^o^tv, ova^aTrTtSoyo^t. xat o^oTrct t6 fteyedos' tou irpuy-
ficLTog, ovTWff yup ^oyyLUTOL Tzipi tovtou yiyvjtv ev Tatf
fteyioratc twv iTrto^xoTrwv o^ivodot;*, wj" TrvvGovoftat* wore
Toxfg Kpofxixnxag «rro at/aeo-ewc, 7rpox«tT>JX'2®*v'f«5'» "'«
OTro^ovo^ao^ae, xat avaxaOatpco^oe tov ty};* ira)iatac xae
axaOa^Tou ^ufiiQf pvTrov. xat TrCjOt toutwv avToO ttovtwv
^eo/xevoc CTrc^TCt^a.

Et aliqnauto post prosequiturDionysius.
2. Sed ct dilectis compre^^byleris nostris Dionysio Kai Totc oyatnrrotc 3i iQftwv xai v^jpLTrpevtxtTipoig
el PhSemtMii, qni prius cum Stephano consentie- Aeovuo^tw xat ^t^iQfxove, oni|x^^ef 7r|96Te|9ov ZTc^avw ^e-
bant, deque iisdem ad mescripscranl, antea quidero vofxevoe^, xa^ Trspe twv avTvv f^oe ypafoxt^t Tponpov
paueiS, HUHC ▼ero pluribus rescripsi. C fjtiv o^tya, xai vOv 5e 8ta 7r>eT6vwv iTrco^TCe^a.

VARIOROM NOTiE.

Antea quidem liltcras. His prseroittit Etisebius.
f Ad honc Xystnm (Dionysius) socundam de Bap-
tismo scripsit eplstolnro , in qua Slephaui siroul ac
rdiqtiomm episcoporuro senteutiam ac jndicium
exponit, itft de Siepbano scribens. > Ubi h»;c epi-
itf4a DOfi secunda ad Xystum, sed secunda de b ip-
tismo dicitur : qnia nimirum Eusebius ab eoilero
Dionysio de eadein re unaro ad Stephanuro scriplam
aDlememtirarat. Coustant.

Oe BeUno et de PirmHiatio. Rufinus lib. vii, c 4,
vcrtil, ad Firmitianum et Helenum^ etc, ac siibnexa
oislobe hnjus verba praciermitiil.Firroilianiis, epist.
ft»adCypnannro, prj;dic(arnin provinciaruro epis-
vtio Orienlalium nomine coniplectens , ait
m(»do curo Afris qiii in roeridie sunt ,
iOrientalibus pncem rupisse. Coostant.

/^<minie«f.lconii videlicet ac Synad;e. utinferins
esplieator, hahitis , prxtcr ea qiioe in Africa cele-
bvaia nnl. Cocstant.

Prmmm doctrina instiluti, Interpretatio Valesii ,
priamm caieckumeni fierent , ideo non plncct , quia
hiM indadlnr lector, ut rebaptizantium judicio, ab
venientes catechuroenorum munia priiis

obire debuerint, quam baplisroum percipercnt. Certe
in concilio Cartbagineiisi iii , cui Cyprianiis praefuit ,
episcoporurn 86, sefilentias babeiptis : sed cum eos ,
qui ab baercsi veniunt, baplizaodos esse oroiies de-
cernant; ni priiis catechuroeni fiant, nullus petit.
Taotum Lucius a Thabeste dixit : c H:creiicos exse-
crandos censeo , et ideo exorcizindos et baptizandos
esse : > et cap. 57, Vinceniiiis a Thibari : c Primo
per roanus impositionem in exorcismo , secundo pcr
baplismi reKcnerationem tunc possuiit ad Cbrisli
pollicitaiionem venire . > mnnus iinp >sition(Mn , quas
ip^o Stephaui consensu iliis adhibciida crat, exor-
cismiiin interpretaius. Isti quidem Afn de doctrina
tradenda pariler silent : scd niliii opus erat ui hac
de re quidquain praccipereiur, ciiro b:creticuin , nisi
calholicaiu profiteatur fidein , recipienduin non cssc
legesalise docemt. Coustant.

De hi$ omnibnft,,.. Finiiiliano scilicct Helcno ac
sociis, tit eos Siepbanusa connnunione sua iniuime
segrcgaret. Coustaxt.

Deque iisdem ad me scripserant, Valesius hic ad-
didit rebus, quod verburo cuni a grxco absit , neque
laline vidciur expriroendum. Coromode autem illud

EPISTOLARUM Q\]M AD SIITUM PAPAM ATTINENT.

In cadem episloU de Sabellianis haereUcis, ioquit Eusebius, Hisior., lib.VIF,||c. 6, ut pote qni tanc iacrebescant,

XisUim certiorem facil bis verbis.

5. Nam cum de doctrina , quse nuper apud Ptole-
maidem urbem Pentapoleos mota est, impia et
plena blasphemix in Deum omnipotentem et pairem
Domini nostri Je^u Christi, plena incredulilaiis et
peHldlae erga filium ejus unigcnitum el primogeniium
omnis creaturac Verbiim hominem facium , et quse
Spiriius sancii auferl intelligeniiam : cuin ab utra-
que parie et iitierae ad me ailaiae essent , et fratres
disceptuturi venissent, quantum Deo donanie poiul ,
planius edisserens, quasdam scripsi litleras; quarum
exempla ad le mlsi.

A nspi 7«p ToO vOv xiv>j6evT0c h zn IlTo5if fioilSi noc n«v-
TaTro^wff SoyfxaTOj, ovTOf ao^sSouc xat ^kacfniuav itol-
W txwxos mpi ToO TravTOxpoTOpo; 6eoO xai TraT/sotf
ToO TcyjpioM TQfASiv 'Ijjo^oO X|DtO"ToO , aTrto-Tiocy Tf 7ro)^iiv
r^^ovTOff i:tpi ToO /xovoysvoOf itKtBog auToO xai tt^ototo-
xou TraoTjf XTto-ew?, toO ivavOjOwTrao^ovTOff ^oyou, avaio'-
Onaiav 5f toO ayiou TrvcOfxaTO^ • i^GovTwv cxaTS^Ocv
izpoi ifjii xcri izpo y/aafA/xaTwv, xat twv $ta)«Sofx.fv6>v
adclf»&y, lirl<TT«i>a Ttva w^ c5yv;Q0uv Tzapacx^'^^^ 'fo^
98o0, SiSao^xaW.wTS/dov OyiQyoOfAevo? * eij Ta ocmiypafa
JTrcfA^a ^oc

EPISTOLiE n DIONYSII ALEXANDRINI EPISCOPI

AD PHILEMONEM SIXTI PRESBYTERUM FRAGMENTA.

Egovero haereticorum libris legendis ac tradilio- B "Eyw 5i xat toi? (rjvTo^fiao-t xai Totf napa^6(Tt<n

nibus ediscendifi operam dabam , ad horam quidem
exsecrandis illorum senteniiis animum meiim coiii-
quinans, hanc tamen ex iis utilitaiem percipiens,
ut eot apud me refutarem , et multo amplius de-
testarer. Et cum fraier quidam ex ordine presbyte-
rorum me deteireret, ac vererctur na eidcm nequitiac
coeno eommiscerer ; quippe animum meum conta-
minatumiri, aiebat et quidem vere, ut ipse sen-
tiebam : visione diviniius missa confirmatus sum ,
et sermo ad me factus diserte mihi prsecepit dicens :
Lege omnia quaecumque in manus venerint : idoneus
enim es qui singula corrigas ac probes : et hinc
tibi primum credendi causa et occasio exsiltit. Yi-

t6v al/»CTtxwv Ivfni^ov, x^aivcjv f*<v ftw itpoc oXiyov
rrr* ^ux^ "^W itaiiyLiapoig auTwv evO^jfxiQO^sa^tv oviQatv
5* ovv orr' aOTwv TavTijv ^afxSovwv, t6 il^sksyx**''^ uxnoxfC
Tzap CfzavTw, xat TroXO 7r>eov pje^vTTCo-Qat. xar Zri Ttvof
aSs^^oO Twv 7tpsG^\trip(a)t fie aniipyovTog xat SeJtTTO-
fASvou o-uf*yy|3eo"0at (al. fT\t pLfipt (rBat ) tw rrig novripiac
auTw jSo/sSopw • ^ufAaveto^Oat yap Tifrf ^pyx'^ "^ efxau-
ToO, xai ahiOa ye ^fyovTOf, w^ jjo^ofAijv , opay.a Oct-
TTCftTrTOv TzpotrOBov iizippoivi fic. xai \6yoc itpog fa
yevofxevo^ Trpoo^eToSc ^toi.pprfivr* ^cywv, Trao-tv ^vTvy^avc
oig ov cic X*'P*^ ).a6ot^. SteuQOvetv yap exorcTa xoi
^oxtfiiaCctv txavoc et . xat o^ot ycyove toOto (^apxri^ 5««^
Tij? Trto^TCwf atTtov. a7rc$c$afAi}v t6 opayiCf, wf ctTroo^TO-
^txij fwvn auvTj&c/ov T>j "ktyoxKrri Ttpog tov? ^vvaTwTC-

sioiiem hane suscepi, ut quac aposiolictc voci consen-

tiret, quosque majori virtuie pracditos ita compei- ^ povgy yinfxBt SoxtfAot TpaTre^tTat.

lanti : Ettoleperili numularii (1 The$»y xxi,il).

Delnde, inquit Eusebius,nonnttila de omnibus haeresibus interlocutus subdit.

Hanc ego regulam et formam a l)eato papa iiosiro
Ueracla accepi. Eos enim qui ab baeresibus venie-

TovTOV cyw t6v xovova xat tov tvitov itapa toO fiaxa-
ptou TraTra ijfAwv *Upax^a Ttapika^ov» Tovr yap itpoirtw»

VARIORUM NOTiE.

de iitdan dictum intelligcre est de Firmiliano,
Heleno, quos a commiinione segregandos Diony-
sliis ac Philemon presbyieri cum Sieph:mo censebant.

COUSTANT.

Nam cum de doctrina.,, Totuin boc fragnicnlum
Rufinus licenlia sibi consueta latinc iia convertit : jQ
€ Cum de ea doctrina, quas apud Piolemai Jam Penta-
poleos civiiat<'m nuper exoria est, pleiiu blasphomiis
in Deum pairem et Daininum nostrum Jesum Chris-
tum, negans vcrc esse ctim filiiim Patris, ncc pri-
mogenituin omnis creaiura , simiiiier et Spiritus
sancti auferens inielleciura : pro quibns cuni utrae-
que partes ad me venisscnt, et prtcseiitibus fratribus
quae commoia fuerani disciississent, etiam littcris',
prout Deus dedit parviiaii ineo! , proseculus sum ct
scripsi singulu qu;cque diligenter expouens. Quaruni
tibi exemplaria Irun^inisi. > Coustant.

Epist. II. — Fragiiienlis superioris epislolae istiid
Eiisebius proxiine subnectit liis vcrbis: inepistolaad
Philemonem Romanum presbyierum, quce intereat qua$
de baptitmo $erip$ii ett tertia, cv ttq rpirn twv mpi /SaTr-
Tio-fAaTo^, idem Dtonytiut hasc refert. Ncmpe recen*
setur prima ud Stephauuni, secunda superior ad
Xystum , hxc tcriiu : coquc ordine notat Eusebius

hanc epistolam ad Philemonem superiori ad Xystum
non esse anteriorem. Quocirca defendi nequit opinio
Baronii , qui fragmentum istud ex epistola sub Sle-
phano scripla excerpium arbiiralur. Neque tamea
prxmissa ad Xysium posterior est, utpote cujus
Dionysius in ea ipsa n. 2, meminit. Qnapropter
utramque censemus simul missam. Nec alia de
causa hanc iu illa commemoratam existimamus, nisi
ut cum Xysto communicaretur. Et hsc igiiur ad
Xysiuin aliqtio modo pertinct : ideoque fragmenia
ejus nobis ab Eiisebio transmissa hic exhtbere nostri
vidctur insiitiiti. Itla auiem eo exhibemus libeiitiiis,
quod ad quxstionem de bapiismo illusirandam non
parum conferant. Coustant.

Ettote peritinumularii,\ erbii eadem plurimi palres,
a Cotelerio in lib. ii Conttit,apott,^ c. 56, summa dili*
gemia collecti , velut Christi aut apostoli laudant. In
nostris tamen seu graecis seu latinisexeinplaribusde-
sideraiitur. Eorum loco Riifinus,quem propterea in«
gentis confidentije arguii Cotelerius, substituere non
dubitavil. OmniaUgite^ quce bona tunt lefie<f,quomodo
scilicct sententiam Pauli I Thett. v, ti Augustinus llb.
de Nat. ti grat., cap 59» profert. Coustant.

95 EPI8T0LA TERTIA. M

teat, etlMnsi ab Ecelesia defeeissent, Imiiio nec defe- A T«f M rfiv cdpitnw^, nod roc riic lxitX»<H^c Arorrrfn»-

dseenl, sed cam coetns fidelium frequenure videren-
tw»io8im«Iad essent quod penrerss doctrin» magis-
trof ■Qditnri adirent, ejecios ab Ecclesia, post muUas
preoei iioa priss admisit, quamquAiCumqtieab adver-
iariis tMlierant, palam pubiiceque enarrassent.Tum
deBiiMii ad ceBtvs fidelium eos admistt, nequaquam ab
eis petens ut bapiismuro iterato susciperent. Quippe

T«f , jytiOO^ ^i oM cbrooT«vT«Ct «kXXa ow«7C9^0(( ftjh

^OXOOVTO?, xaTafA19V\^<VT«f ^i «c trpOO^pOITWVTOtf TCVt

Twv fTcpo^t^ao^a^ouvraiv , «TrtXao-ac rHs IxxXnotac »
itofiiwuf oO Tr^aooTQxaTO, ?wf J»}fAoa^t fr«vT« 0(r« ix>>-
xoaffi 7r«/Mk Totc «vTiSiOTtQefAivoic, <5lf /JoraV x«l t^
avviT7«7tv «vTwv ^Tlpov jSaTrriffptaTOC. toO yAp kyixj^
wvfVfMtTo? irpoTtpov tr«/»' «tOtoO tct^X'*'^^^»

jam antea Spiritum sanctura ab ipso acceperant.

Rursus bac quaeslione abunde venlilata subjicit.

Hlud prxterca didici , non nunc primum apud MsfiaO>2x« xui toOto, otc fiv vOv oi <v 'JLfptxn f^ovov

Afros tantum hunc morem fuisse Inyectum , sed et toOto ira/jeto-nyayov, «^a xai Ttph izoXko^ xaTa toOc

multo autea superiorum episcoporum temporibus irpo Toyuuv imffxojvovg ev Tot; 7ro^uavO|9&)7roTaTatc ixxXi?-

apod populosissimas ecclesias ; idque synodis fra- ^ (rtat^, xai Tats' (ruvo^otc t<uv aSe>^v, h 'lxovi&), x«i

tnm kooii et Syoadae habitis , neciioa quam plu-
rimis placuisse. Quorum sub?eriens sententias , in
jurgia eos et contentiones conjicere nolim. Dictum
est tfttfli : S(M trdnsfiriM termino^ proxUni tui^
^moi p$menmt fmtre$ tm (X>«8i., xii,i4).

Svv«^, Koi trccpA iro>Xocc toOto cTogcv. w xdt^ jSovXic
«v«Tpe7rwv, etV iptv x«t ytXovetxtov otuToO^ ifA6«>ctv
oO^ vTfOfA^w. ov yap fiCT^xvijactj, ^acv, Spta toO Tzht
ctov <row, & HJcvTO ot itoctiptg cou.

EPISTOLiE III, DIONYSn ALEXANDRINI EPISCOPI

AD PIDOTSIUM TOM XYSTl PRESBYTERUM, AC POSTEA EJUS SUCCCESSOREM FiiAGMEiNTUM.
NoralianHi Beriio adversandamdocet ob schisma, ob dogma fanpium, ob iteratum bapdsma ad se venlemium.
5am NoTatianum merito aversamur qui Eccle- Nov«Tt«v&> iih yup eOXoyw; «7re;^0«v6fic0a , ^t«xo-

YARIORUM.NOTifi.

Qmab hmettcit.,, Tres bominum classes istic a
Dionysio yidentur institni : prima eorum , qui npiid
bsereticos nali, et ab itlis iMiptizati, ad Ecclebiam ve-
oiebant; altera eorum qni redibanl ad Ecclesiam, a qiia
mlam defecerant ; poslrema nonnullorum, qiii licet
Eccl^ae coBius frequcntare iiondestitissent, clam ta-
meii eoBveitiebant haereticos, eosque velut magistros
aodiebant. Qiiod si ila est, stare nequit quod Hiero*
nymus lib. de Scripl,, eccl.^ c. 79, scribit de Dio-
nysio Alexandrino : Uic in Cypriani et Africance sy-
nodi dogma consenlient , de hmreticis rebaplizandis ad
dt«€fSOS pturimae misil epistolas, Isle qiiippe prxsul
uncuios proiime memoratos ad Ecclesiain vcitien-
tes, noUio iliorum baptismo iteralo, a se decessoris
ac prxccptoris sui exemplo suscepios decl>irat Yerum
postolare videtur fragmenli hu]us ciausula , ut et
69 qux anieceduiit , ad lllos unos referamuH , qui ab
Eoelesia catholica ad haeresim defecerant. Ut ut est,
Inc In re Uieronymi testimonio iiiferior iion est auc-
loritas Basilii Caesareae episeopi , qni (|uidem epist.
canon. ad Amphiloch. c. 5, haereticorum bnpiismum
a Dtonysio Alexandrino suscepium csse docet ; ac
nirari se ait , quo pacto tanius anlistes , can<muin
]^lia pr«ditus, nc Pepuzenornm quidem baptismn,
tainetsi in Patrent et Filium et Monianum PritciUam'
f^e KipliM^anl, rejiceret.Sicporro loquilur Basiiius,
mi quia baptismum in nomine Pairis et Filii et
Vmiaiii ac Priscitlae conferebant Montanislse : sed
fiia Spiritus sanai vocabulu montaiium ac Priscillam,
wv qios Spiritum sanctum^ locutum ac perfeclius
wwi essc pncdicabant, intelligerc ccnsebaniur
flpblwu sanctum. Insi^tit nempe Basilius Tesifgiis
d ecC W ri s sui Firmiliani, ,a quo iideni h.iTetici cre-
dcre ainuntur ^piritum per Montnnum el Priscillam
(•padCypnan. legitur Priccam ) tocutum; adeoque
mmwritatii Spiritumf sed erroris. Denique ab ile-
nttAci liaptismu , seu a Cypriani Arrican:cquo synodi
dotmaAe qoantum abliorreret Dioiiysius, sequen^ ejus
a4\y*tiim epistola 4, comprobabit. Coustant.

Ad MMKS /Ide/iuni. Yalesius et siiperius verbum
vtkrtv^t cum fratribuscommunicare, ct nunc (rjvri-

^«•/cv ad communionem admisitf laline convertit.
P Uirumqiie coeius 8on:\t vel quosquispiam adit, vel
^ quibus copuiatur. Quoclrca istud auwiyor/cv vertere
liceret, coetibus (subaudiio caihotids ) copulaitit, Cui
loqiiendi ralioni concincns Siricius episl. 1, ad
Himer., c. i, dicit : c llos per iiivocalloiiem solam
septiformis Spiritus, epiftcopalis maniis imposilionc.
Catltolicoruin conventui sociamus. > El Leo epist. 2,
ad Rnsticiim c. 18 : c Per manus Impositionem ,
ihvocaia virtuie Spiritus sancii , quam ab hicrelicis
accipere non potucrunt , catholicis copulandi sunt. >

COUSTANT.

Neqnaquam ab eis petens, Apud Yales. : c No-
quaquam existimans iterato baptismate eis opus
esse. I CousTArrr.

Ab ipso accepcrant, Yidelicet Heracla , qui bap-
tismitm eis contulisse ponilur. lis eilam , qui apud
hicreticos baptizatl sunt, collaius qiiodam modo
dici potest Spiriltis sanctus, adaccipiendum videlicet
sacratnentuni, non ad percipiendam sncramenti gra*
tiain, quain ab hacrellcis percipi posse neganl etiam
D illi paires, qui ha^reticorum baptisma suscipiunt.
Acceptum quippe sacramentum, remoto erroris obice
quo virtus ejus suspensa tenebatur, ct tupplemento
ejus quod deeral accedente, ut loquitur jam non semel
laudatus Anonymus Lab. tom. i Conc. pag. 775,
hocest, ut cjusdem verbis utar, fide postmodum sin-
ceraia prorsiiiique purgata, integritatcm tandem suain
consequiiur. Coustant.

Superiorum episcoporum, Cypfianus epist 7), ad
Quintum, et epist. 2, ad Slephanum ab Agrii>pino
invectuin fatetur; FirmilianUs vero episl. 75, ad
Cyprian. in Oriente conllrmatum docct iii lconio, qui
Phrygias locus est , ctim eo convenissent episcopi ex
Galatia et Cilicia et cceieris finitimis regionibus. Cuni
attteni huitc Dioiiysii locuin Etisebius Hisiori.e suus
inseruerit, Cyprianum ejus senientiic, quas liajreilcos
rcbaptizari volebat primum auclorein ncquiitccnsere,
hcel iilius verba lib. vii, c. 2, hoc soiiare vidcantur.

COUSTAJCT.

Dionysii fragmentum, Ex verbis epislola; supcrioii*

95 EPISTOLARUM WJE AD SIXTUM PAPAM ATTINENT \

«iam discidit , et ex fralribus quosdam ad impieta

lem et blaspbemias pertraxil ; qui impiissimam dc
Deo docirinam in orbem invexil, ei clemcntissimum
Dominiim noslrum Jesum Clirisium quasi immise-
ricordem calumniaiur ; ac prxter baec omnia sacrum
lavacrum irritum habet ac rejicii, fidemque et
coiifessionem, qu£ baptismo praemittuniur, subveriil,
et Spiritum sanctum ab iis penilus fugat , eiiamsi
spes aliqua subsit; vel qiiod in illis permanserit ,
vel quod ad eos reversu s sit.

A ^ovTC TiQv Ixx^yjcioev, xai tcvk; twv a.^eXfdit sic ao^fCsiac
xat ^^acy^j/xtac e^xuaavTt , xat iztpi toO 9f oO StSao--
xa^tov avofftwTaTijv eTreto^xuxXijaavTt , xai tov Xi^iQoro-
TaTov xv/3tov rifiSiyt Iijo-oOv Xpc^TOV w^ ovYj^n OT^xoyav-
ToOvTi» im Traoi Jc toutoiJ' t6 ^outjjov aOcToOvTi to
ayiov, xat tiqv ts Ttph auToO Trio-Ttv xai ojuio^oytotv ava-
T/56trovTi, t6 Te TTvsOfAa t6 aytov i^ aOT&>v, tt xai Tt^ Jv
ihtig ToO 7ra|&afAStvat ri STrave^Oetv Trpog oOtoO? ,
TravTS^w? ^uyaSevovTt.

EPISTOL^ IV, DIONYSII ALEXANDRINI EPISCOPI

AD SIXTUM II. PAPAM FRAGMENTUM.

De bomine qui baptisou) Ecclesise initiari expetebat, cum baptismum aliis verbis ac rebus apud baerelicos suscepisse se

diceret.

Vere etenim , frater, consilio opus babeo , et sen- B K«i yap ovt-mc, aJe>^, onifASovX^? ^sofAai, xai tvw/xvjv

tentiam tuam expeto, ne forie halluciner, super ne-
gotio quod mihi lale accidit. Quidam ex fratribus,
qui ad ecclesiam conveniunl , jam pridem pro fideli
babitus, et qui ante meam ordinationem, ac ni fallor,
ante ipsius quoque Heraclx episcopalum cosius fide-
lium particeps fuerat , cum interfuisset baptismo eo-
rum qiii nuper baptizabantur, et interrogationes res-
ponsionesque audisset , ad me accessit flens et vicem
suam ingcmiscens. Pedibusque meisadvolutus, con-
iiteri alque dejerare coepit , baptismum quo apud bse-
reticos initiatus fuerat , non hujusmodi esse , neque
quidquam omnino habere cum hoc nostro commuiie :
quippe plenum fuisse impieiatis et blasphemi». Aie-

atTw Ttocpu. aoO, TotovTOU Ttvof |xot Tr/soo-e^TOVTOg' Trpuy-
/xaTOC» Se^tM^ yLTO S,poL o^^poXXu^at. twv yap 7uvay0|xs-
v«v K^tkfSiv Tctvroi vofAt^o/xevo? ajo;^atoc %ai itpo t^c
BfA^C ;^etpoTOvia;, ot^at 5e xat 7rp6 riig toO jAaxajdio*^
*UpaxXa xaTao^Tao^ew^ riig cuvaywyiig' fAeTaa^^wv, Tot^
OTToyvov pa7rTt^ofxevotC7rapaTu;^wv, xatTwv i^re/owTiio^ewv
xat aTrox/sio-ewv eTraxoOo^af , TrjOoo^^Te jxot x^aiwv xai
xaTa0/5>ivwv sauTOV. KatTriTrTwv 7r^6 twv ttoJwv fxou, e^o-
fzo^ioyoO/xevof /xiv xat e^o/xvOfxevo;" t6 jBaTrTtff/xa, o izapu
Totf at/56Ttxotff fieSaTrTtcTO, fiij TotoOTOv etvat, /xtq 5i
okug e;^etv Ttva Ttpo^ toOto xotvwviov * afft^sia; yap
cxeivo xat ^Xao^^ptwv 7re7r^/9wo^at. Aeywv ^i Trow tc
7TQV '^\)xriv vOv xaTavsvv;^Tat , xai fAifj 5i TZKppvicriK^j

bati|ue animum suum acerbissimo doloris sensu coni- C ^^si^ iTzapai toO^ o^TaVov? rcpog t6v eeov, a7r6 twv
pungi , ac ne oculos quidem ad Deum aitoilere se ovoaiwv exeivwv pijfAOTwv xai TrisayixaTwv 6jo/xw/xevo>

VARIORUM NOTiE.

colligere est, co ipso lempore, quo Siephanus papa
de hsRreticis non rebaptizandis scripsil, Phileuionem
ac Diotiysium presbyteros eadcm de re liiteras ad
Dionysium Alexandrinuin misisse. lisdem quoque
Dionysius Alexandrinus primo paiicis, ac deinde cum
jam btephano Xystus successisset , plurlbiis rescrip-
sil , et quidem separalim , ut ex en conflritur, quod
epistola quie ad Philemonem rescripta est, lertia de
baptinmo : ei qua* ad Dionysium, quarta ab Eusebio
appelletur. De hac porro idem Eusebius ila prselo-
quitur : c Quarla ejiis (Dionysii) de baplismo epi- ^^
st(»la ad Dlonysium scriplaest, tuiicquidem Roinanx ^
urbis presbylerum , sed qui niiquanlo nost tempore
ejusdem urbis episcopus constitulus esi. Ex qiia huitc
ipsum Roiiiaiium Dionysium erudilissimum plancque
admirandum viruni fuissetesliiiioiiioDioiiysii Alexati-
drini licet cogiioscere. > Tuin ha^c prxfaius , sub-
nexuin fragmentiim suhiicit. Coustant.

Lavacrum iritum habet, Quocirca iii epistola 73
Cypriani ad Jubanhinum legimus , Novatianen$es re-
baptizare eos , quos a nobis soUicitant. Cl apud Augus-
tiiium append. toin. iii anii(|iius aiictor vel. et iiov.
Tesiam. qtiasst. 102, de ipso Novaliano ail : In tantum
irascitur nobis , ut et nos Chriitianos neget , ( ideoque
baptismum iiobis iterandum censeai), cum sciut nos
ea fide initiatos.-de aua ipse prcBsumit. Quihus conci-
nii illud vulgati Ambrosii Cominent. in 1 Cor. cap. i:
c Sic enim erant, sicut nunc Novaiiani el Donatiaui,
qui baptismam sibi vindicant , a nostris baptizaios
reprobaules. » Codstant.

Etiamsi spes aliqua subsit, Crxca vox e^Trtc inter-
dum pro opinione iisurpatur. Ct hic quidem constru-
ctio ejus cum verbo praeleriii lemporis posltilare vi-
detur. ui illam ea raiione iiiicUigamus. Neque vero
cum Valcsio hunc locum de lapsis in idololatriam, sed
de Catholicis a Novatiano subvcrsis iolerpretamur,
qtiorum ille baptismiim exsulllaiis, Spiritum sancium
sacramenli hujus niunere acceptum fugabat,quamvis
in eoruin aliquibiis, antequam subvertcrentur, Spl-
rituin sanctuiu vcl permansisse per iiinoceiitiam vcl
esi ut cum Valesio per poeiiiieniiam reJiisse credibilc
sil. lla niliil opus quieraiiius, /n lapsis quomodo potest
remanere Spirtius sanctus ? Coustant.

Dionysii Alexandriui fragmenlum. Oe hac episiola
Eusebius ita prxloquilur : c Lxlal el qiiinla cjusdem
epislola ad Xysiuin Roman:c urbis episcopiim, iii qua
postquam advcrsus ha?rcticos uiulla di^seruit , hujus-
modi quiddam sua .'ctale coiitigisse narrat. > In ea nu-
tem narrat Dionysius (|Uod nuper conti^eral, cum
bapiisma pnblice ac solleoiniter tradidisset. Unde
haiic epistolaiii paulo posi Pascha , vel cerie Penle-
costcn, auni 258, scriptam esse colligiiiir. Coustant.

Baptismum qno apud hcereiicos initiatus fuerat, Ru-
flnus h:cc ita reddidii : c B:ipiisma ab lisereiicis aliter
se siiscepisse: (|uod tamen secuudum ea, qux nunc
vidercl a iiobis ministrari , nec bapiisina duccrei, eo
quod essei replcia plasphciniis oiiinis illa confessio.»
Dioiiysii ejusque decessorum »!Vo iii Alexaudrina ec-
clesia , ut baptismo non iterato suscipereutur hxrc-
tici usu receptum fuisse ex hoc loco evidenter confl-

97 EPISTOLA

aodere » quod scelesiis illis verbis ac rebus iniiiaius A
Tuisf-et. Quapropler exorabat , ui hoc purissimo la-
vacro suscepiioiie et gratia donarciur. Qnod ego qui-
dem faecre non sum ausus ; sed diuturnain illi com-
iDiiniooem ad id saiis fuisse dixi. Nam qui graiiarum
aciJonem audierit , et qui cum cxteris responderil
Amen ; qui ad sacram mensam adsiiterit , el manus
ad suscipienduro sanctura cibum porrexerit, atque
ilium exceperit, et corporis et sanguinis Domini nostri
Jestt Christi parliceps fueril diutissime , eum adhuc
de integro renovare non ausus fuerim. Porro illum

QUARTA.

xai 5ta toOto 5i6;xfvoc rra tiktyipm^ruxiis TavT»f xa-
Ga/>o-«w; xat itoLpv^o/iig xot x«i^*fOf Tv;^tev • oxrijo ^7«
lih oOx f To^.fiUffa 7roc:Q9-ae, fn^K^ auTapx« ritv Tro^vxpO"
vtov ocxnat xocvcjviav tig toOto ycTovcvat. i^x^P^^^
yup i7raxo'j<TavTa, xat avvtTTtyGfiySa/xfvov t6 a/xijv, xoi
Tpocjzi^io TrapaoTovTa, xat x^*-P^^ ''^ v7ro3o;^ijv rns oytaf
rpofri; TrpoTStvovTa, xat Tavnjv xaTaScSajxtvov, yial tou

O-CaftaTOC Xat ToO olfAaTOC TOU XUptOV IQfAWV^IsjO-OV X/9COTOO

/xtTaaxovTa txav&i XP^'^^* ^^^ ^ '5 '^f^oipxns ovaoxtva-
^ttvJcTt To^fAiQO-atfAt ' Oajocttv Bi ixt^tuov, xat ftt Ta|3t6aiac
Trto^Ttw^, xat ayorOiS^ o-uvttWo^tw^ rjj fAtTo;^^ twv ayiayv

JARIORUM NOTiE.

dtoT. lllod quoque nolandum , scrupulum bomini de est: sed alierum diutino usu nunc receplum vir hu-
baptismo suo non ideo injecium , qnia eum ab b.-vre- B militaiis ac pacis studiosus semper praeiulerit. Satis

licis, sed quia sub aliena forma, ut existimabat, sus-
cepisset. Baptisma enim aliis verbis aut rebus, quam
qii2C Christus prxscripsit , numqtiam in Ecclesia pro
Christi iKiptismate, adeoque nec pro vero bapiismo,
habitam est. Non aliier sentiebat Dionysii decessor,
eisi forsiian culpandus, quod hominem ab haTcsi
▼enientem, qua ratioae baptizntus esset, inierrogare
»eg/eiit. Hujusmodi incommodum ui caveretur dein-
ceps, anno 514. concilium Arelalense cau. 8, con-
stituit . c ut si ad Ccclesiam aliqiiis de hxresi venerit,
interrogeiii eum Syinbolum, et si pervideriiit eum in
Patrc et Filio et >piritu sancto esse bapiizatum, ma-
ims ei UmlQm imi»onatur, ut accipiat Spiritum s.in-
cium ; quoil si interrogntus non responderit hanc Tri-
uiiaiem, iMipliietor. » Coosta?(t.

Verbis ae rebus. Valesiu> , verbU ac ceremonm, Hic
religioni cst a gracco laiitisper discedere. Quinam

habtfbit, cum ad eisiii venerit sacrae lilurgise locum,
ubi antiqui respondcre solebant Amen , eam (idem ,
quam illi bac voce expriraebant , sincero mentis af-
fectu firmare , ut ex Ambrosii lib. de Myster. cip. 9,
consilio, quod os oli n loquebatur dicens Amen , hoc
esl verum e$t , nunc mens inlenia fatealur. Codstamt.

Et manu$ ad iuuipiendum. Et liic usus , quo (ide-
les Christi corpus manibus excipere solebant , anii-
quatiis est, sed nuila lege abrogaius legiiur. Eum
saltem ad s^eculum sexlum in Galliis pert»everasse
Mabillonius no>ter lib. i Liturg. UalUc, cap. 5, n.25,
ex lib. X Gregorii Turon., cap. 8, colligit. Coostant.

Renavure non ausus fuerim. An Dionvsio respimde-
rit Xystiis, ejiiS(|ue scrutmium cxemerit, nobis igno-
tum. Forle ctiam huic papa; rescribendi opportiinita-
tem persecutio ac inors iion mulio post iiiterveniens
susiulit. At eum, qui pnescriptis a Cbristo vcrbis

Tero essent hxreiici , qu» res ac verba , quibus ba- n baptizntus non fuissei, baptizandiim esse superius al

plismuro admini»lr:ibant, ut exposiiisset Dionysiiis,
jieiiio iion desideraret. Sed nec forte ipse ab eo , qui
de baptismo suo ambigebat, quidqiiam iiisi geiierali-
bus verbis ediscere pHotuerat. Coustant.

StiMcepUone et gralia. Christophors. suscepiione in
Ecclesiam. Mtisculus simpliciter susceptione: quam
imerpretationem sibi magis probari Valesius in notis
dc^mt; qoia iii baptismo Deus nos tamqiiam Hlios
soscipiat*. Ipse in Eusebii lextu pracfert , verissimaque
adoptione. Nos autem hunc locuin sic inieliigenduin
cen^emus , quasi legeremiis , ut non modo susceptio^
ne, qua gaudehat iii Ecclesiam receptus, sed et gra'
Ha^ qoa se privaiiim dolebat , donaretur, Ex hac Hu-
fkm 'iQlerprekitioiie , Propter quod exorabat mundari
u et pwnfieari eeclesiastico baptismate, ut et gratiam
conseqni posset Spiritus sancti, illum legisse liqiiet
Tzocpiximci^ Xupttog, sine media particula xae. Quae ie-
eito 8i vera est , laline verteiidum erit perceplione
yatiee. CoosTAirr

latus Arelalensis coiicilii canoii 8, clare decidit. Quo-
circa ct Nicxnum coiicilium caii. 19 Pauliaiiistas ad
Ecclesiam veiiientes bapiizari voluit; quia inquit In-
nocentius epist. 16, ad|Macedoiias, cap. iO, ha^etici
ilU in nomine Patris et Filii et Spiritus saneti minime
baptizabant: adeoque nulluin erat hiijiismodi iKiptis-
ma. Quis enim, inquit Augustinus lib. vi de Bapt.
conl. Doiiat. c. 25« nesciat non esse baptismum ChriS'
ti , si verba evangelica^ quibus symbolum, constal defue-
rint, Cliristi tameu generale prxceptum esl, Nisi quis
renatus fuerit ex aqua ctc. ; iiec cuiquam , ab Evan-
gelii prxdicatione, salutem speraiidaui ceiiset Eccle-
sia , nisi qui hoc praxeptum re vel voio impleverit.
Quantumvis frequeiitarit quis ndclium coetus, ibiqiie
corporis ac sanguinis Chrisli particeps fuerit , de
gralia Spiritus sancti ab eo pcrcepta nemo certior
esse potest, quani de hoc miinere tum Cornelio tum
sociis ejus indulto certus fuit Pcti us : qui nihilomi-
nus eos oiniies, quos Spiritu sancio plenos conspicie-

Responderil amen. His consentane.i sunt isla Justini D bat, baptizandos esse non dubitavit , ul nihil prceter

martyris Apolog. 1 , Vbi absolvit (saccrdos) preces
ef Encharistiam perfecit , omnis populus^ qui adstat,
$uccUmat dicens, Amen. oZ o^yrc^saavTO^ ra; extxoj^ xae
^ tvrapiOTtov, icu; 6 izapw^ ^oc izoLptj^tiu.ti ir/wv ,
A*fCQ3i. Quocirca Jusiinianus imp. Novcl. 437, c. ti.
Juhemms, inquit, omnes episcopos et presbyteros
pm m seereto , sed cum ea voce quas a fidelissimo po^
mto esaudiatur^ divinam oblationem .... facere. El
Mx , Si sotum benedicis spiritu , is qui idiotw locum
hakt^ quomodo tuce graliarum actioni subjiciet san -
am tUud Amen ? Jam quidem superius pag. i.o7 iiot.
kt ^cfTiTimur fidelcs sacerdoii eucharistiam sibi
trade«i, ac dicenti, Corptu Christi, aut Sunguis
CkrM^ mpondere olim coiisuevisse Amen, Al Dio-
Bysjom le re<ponsione Amen , qu;c coiisecrationis
ytMs «dijiciatur, modo loqui orationis ejus series
■fffm^^ Ab eo certe dictum narrat, quem postca
ai alfMre percipiendse eucbaristix gratia inducit.
Jhn Tero amiquatum morem revocare privati iion

missum videreturt luqiiit Cyprianus epist. 2, ad Steph.,
II. 1 , ^iionttniis per omnia divini prwcepU atque Evan'
gelii legem apostoUca ma^isteria servarent. Nec ambi«
geiidum mihi videtnr, quin hoc ipsum Dionysio explo-
ralum fuerit. Iiide igitur angebatur potius, quod cuni
is, qui se rebus ac verbis aliis baptizaium dicebat,
nulla certa ratioue isiud coinprobaret , baptismum
praeter npostolicam doctrinam iterare vereretur. Eum
nempc in se expertus est iteralionis baptisini horro-
rera , quem fideiium aiiimis iiisitum esse postea Au-
gustinus lib. v de Bapt. coiit. Donat. c. 5. teslatus
est. Et in bac dubiiatione xstuaus , de bomine pras«
dicto id sentire inaloit , quod de aliis in Ecclesia non
baptizaiis Cyprianus episi. 73, ad Jubaianuin, senlire
se dixit : Potens est Dominus misericordia sua indul'
gentiam dare^ et eos^ qui ad Ecclesiam simpUciter

Isine baptismo ) admissi , in Ecctesia dormierunl , ab
kclesim suce muneribus non separare. Subinde vero
formidinem hojusmodi Leo epist. 115, ad Neonemi

9» DE SANCTO DIONYSIO ROUANO PONTIFICE 100

boFio loimo eM6 jotfri , et cam firma Gde ac bona A npoaihut, 6 $c ovrf Trmo^ fraverdei * nifpm rt r^
conaclenUa aceedere ad Sancla , et parlicjpem eorum rpoKi^ri Trpoo-uvoee * xac fAoXe^ 7ra|»axi(Xov/xivo; Tvvtora
fieri. Verum ille lugendi fiaem non fiacil » et ad roen- vai toc; Trpoo-cuxfft; av(x<f«<'
sam accedere exborrescit , vixque rogatus inleresse
oratioRlbos sostiiiei.

VARfORUMNOTiE.

levavil : ubi praemillens , In prind$ itaque providere
debemus, ne dum Apeciem qunmdam caulionis lenemus^
damnum regenerandamm inddamus anfmarum^ faielnr
qutdem deinde, inexpiabile e$se facmus^ laoaerumf
quod regeneranfUs semei Iributum est , 6i« $ubire ; ve-
rum mox niliil(»minus addit: Sed in hoc (quem vere
baplizatum nemo scit,) nihil simile formidatur; auO"
niam non potest in iterationis crimen venire , quod fa-
ctum esse omnino nescitur. Porro de baptismo , cujus
causa Dionysius Xysium sibi consulendum duxerat ,
illud certo constabat , eum ab baereiicis fuisse colla-

tuin. Nec dubium quin si bomo sic baptizatus Cy-
prianum et eos, qui cum illo Africana in synodo con-
venerant, adiisset, hunc baptizandum esse slatim
decrevissent. £t inde igitur Dionysium cum iisdem
mininie consensisse coufirroalur. Hinc certe conslat
bominem illum , qni bapiizatus ab bxrelicis fuerat,
ab HeracU in Ecclesiam sine novo baplismo fuisse
admissum. Ipsevero Dionysius Heraclae iu recipiendis
hsereticis morem seqni se conceptis verbis protitetur*

CousTAirr.

NOTITIA

SCRIPTORUM QUORUMDAM QUiE AD SIXTUM ATTINENT.

I. Prateret Dionysius aliam ad Slxiom scripsit B adeoque , si Pontii assecutus est mealem, dicendus

cpistolam, quam Eusebius, lib. vii, Hist.y c. 9, his
verbis indicare satis habuit : c Est et quinta ejusdem
Dionysii epistota de baptismo, ipsios et ecclesise quam
regebat nomine, ad Sixium et ecclcsiam urbis Ro-
mae , in qua de proposiia quaestione prolixam admo-
dum dispotationem instiiuit. >

II. Pontius in Vita S. Cypriani hsec habet: c Jam de
Sixto bono et paciGco sacerdote, ac propterea bea-
lissimo martyre, nontios venerat. Sperabator jam*
jamqoe carnifei venicns. • Qoae verba sic summatim
reddii Oxooiensis editor : ( Sixtus pontifex roma-
nus de persecutione secutora Cyprianum admonet ; >

est Sixius passionis proximus ad Cyprianum litieras
misisse , quibus eum de perseculione imminente cer-
liorem faceret. Verum hoc Unlum sibi vuli Pontius ,
perseculionem Romae flagrare, jamque de Sixti mar-
(yrio ac nece nuntium venisse, et Carlhagine in die»
carnificera expeclari. Ibi enim perstringit bic diaco-
nus quod Cyprianus epist- 8i, ad Successom explicat^
eos nempe venisse , quos Romam , ut veritatem ex-
plorarent , ipse miserat ; a quibus et Valerianum ad-
versus ciirisiianos ad senatum rescripsisse , et Six-
tum animadversum , ei liuic persecolioni in Urbe
praefectos quotidie Insistere didicit. D. Coostant.

DE SANGTO DIONYSIO

ROMANO PONTIFICE

PROLEGOMENA.

ARTlGUtOS PRIMUS.

Ii;jus vitae historia.
Dionysios ofigine Graecos, et patria Calaber vulgo C
crediior (i). De ejos rebos gesiis usque ad annum 256
Jesu Chrisii nihil cerli compertum liabemus. Ea tem-
pestate romanae presbyterum agebat Ecclesix, quem
Epistolis suis adiit Dionysius Alexandrinus. Ex illa,
quaequarta eraideBapiismo(^), t hunc ipsum Roma-
num Dionysium eroditissimom, planeqoe admirandom
fuisse, testimonio Dionysil Alexandrinl licet cogno-
scere. > Stephano faverat Dionysins ; siquidem ipse
ac Philemon Firmilianum et Helenuin haereiicorum
bapUsmom rejicientes a communione segregandos

(i) Cave, Uist. littirar., l. i , pag. i33; Joan.
Georg. Walch., Hist. Eccles., pag. iOOi. Libcr Pon-
lificalis, monachum foisse uadit, qood cst ionge fal-
sissiinom.

(2) Eoaeb., Uist. E€cU$ia$l.f lib. vu , cap. 7 ; et
apudf Galhmd., tom. ui, Ep* 8, p. 523, in not. &

cum Stephano papa censebant (3). Sed de sententia
Slephani discchsit postmodum , sive hxreticos com
Cypriano baptizandos csse judicarit (4) , sive durius
Stephani Afros vel excommunicaniis, vel saltem ex-
communicationcm minitantis facium improbarit. Id
docet Dionysius Alexandrinus ad Sixtum Dionysii
Romani decessorem epistoia , qo;e est secunda de
Baptismo : t Sed et chari$simis fratribos et compre-
sbyteris nostris Diooysio et Philomeni , qoi prios
idem cum Stephano senserant, antea qoidem brevi-
ter, nunc vero pluribus verbis scripsi. > Honim igitor
duorum Romana Ecclesiae Presbyterorum Sapientia,
inquii Cl. Maranus (5), nec immerilo miiigatom exi-

(3) Vide Coiitantii not. 6 , in Ep. 6, quae est se-
cunda de Baptismo ad Sixtum //, in hoc tomo, supra.

(4) Ita quidem censet Launoyus, tom. viii, pag.
60.^. Sed perpaucos fore, inquil Cl. Maranus, in YUa
S. Cyprianij § 30, pag. iOO, edit. Yenet. i758, in
fol., arbitror, qui Launoii conjecturam noo explodant.

(5) Maran., loco ciut., pag. ci.

m PROLEGOMENA. 102

siinianius edictum Slephani adversus rebapiizanies. A «'^pud Suriuin die x augusii. Sane quidem aniiqui

Sanetus Dlonyiius quo tempore ponlifex faclus. —
Siito n, seu Xysto, in Valeriani perseculione exlin-
do , Dionysius nosler in sede romana successit.
Qaando ei quaradia sederil sanctus Dionysius', inter
emdkos controvertitur. Notante doctissimo Petro
Coutantio (1), sibi non cohxrei Anastasiut vulgatus
seu Poniificalis iiber, in quo Xystus vui idus augusii
capite tmncatus , et Dionysius xi kaleudas augusti
ordinatus ponilur : ac nihiiominus scribiiur romana
sedes a Xysti morte tantum triginta quinquB die$ ce$*
mse. Eam autem Valeriani persecutione probibente,
ne Xysto snccessor dareiur, ab viii idus augusti a con-
solaui Tuscil Bassiusque in diem iii lulendas augiisti
^miViano et Basso consulibus, boc est a die 6 men-

inoris fuissc, ul ronianus episcopiis consecraretur ab
episcopo ostiensi, auctor est sancius Augustinus (4)
in Brevicuio collaiioiium cum doiiaii»t'ii. Hinc presby-
teris ecciesias divisii (5), el ccemeteria e( parochias,
dioeceses constiiuit (6). Apud hunc antisiites penta-
poliiani accusarunt Dionysium Ajeiandrinum, c per-
inde alque id de Filio Dei seniirei, quod postea Arius
sensit. Quibus iile audiiis una scripsit, et conlra Sa-
bcliii seciaiores et contra eos^qui ^us essent senten-
tis, quam cum post Arius proiulissei, ab Ecclesia est
ejecius (7). Misit quoqne ad Dionysium (Alexandri-
nuin) litleras, ut indicaret, qua de reaccusatusabiilis
fuissel (8). Concilium iiide Romae celebravit, in quo
idem Dionysius episcopus alexandrinus, cumper epi-

sis augusti anni 258, ad diem 21 mensis julii anni B stolam aperuisset sententiam suam, ac purgasset ob-

i39, adeoque menses undecim ac dies quindecim
vacasse verius ex Bucheriano Caiologo aliisque com-
perimus. Per hoc intervallum romanam Ecclesiam
presbyieri hojus Ecclesiae cum diaconis, ut id moris
erat, admioistrarunt. Postmodum vero anno 259 xi
kalendarom augusti,seu 2i die mensis julii feria
sexta, romanae civilatis aniistes electus est Dionysius,
qui Xysto pontiOce inter hujus Ecclesi.-c presbyleros
emioebat. t Fuit, i ut Buclieriani catalogi verba ex-
scrl\yam , c temporibus Gallieni , ex die xi l^alenda-
Tum augusii ^miliano et Basso consuiibos, usque in
diein vii kalendas januarii consulibus Glaudo et Pa-
teroo, ) adeoque a 22 die mensis julii 259, ad 26
diem mensis decembris anni 269. Unde sequiiur, ut

jecium crimen, omnisexors culpae magno consensu de-*
claraiusest (9).Idem ponlifex crediiur in eadein urbe
habuisse synodum (10) contra Pauium Samosatenum
episcopum antiochenum abrogantem Christo divinita-
tem. Sed qui ita credunt, eos decipi ioco sancti Aiha-
nasii non recie inteliecto, docet Pagius adanmiro264,
§ 4. Sub eodem pontifice anno curciter 262, vult Har-
diiinus, celebratum in Africa concilium, in qno sanci'
tum esi, hjereiicos non esse rebapiitandos, quemad-
modum tesiaiur llieronymus in Diaic^o adversns luci-
ferianos» cap. vui, his verbis (11) ; c Denique illi ipsl
episcopi, qui rebaptizandos liaereticos cum eo (Cypria-
no) slaiuerani , ad aniiqoam congaetudinem revolutl
novuin emisere decrelum. > Verum istud ab unoHie-

ajinos decem, menses quinque, dies quatuor (emor- C ronymodiscimus;alibienimnovlhyjBScedecretimen-

tioncm fieri nullam imrenias ; quin et ipsa disputalio
inter donatistas et sanctum Augostinnm lale nihil penl*
lusnovit. Pamelius sanctum Dionysium alexandrinum
tesiem hujus rei adducit; at Judice novissimo editore
operum sancii Uieronymi cum Baronio hallncinatur.
£ vila migravit sanctissimus pontifex Dionysius
anno Domini 269, 26 decembris, secundum Pagium»
Basnagium et auciores CArt de virilier le$ daU$, Per-
dociusP.Berti(l2)postBaronittm (15)cense(, Diony-
sium ad plures primum anno 271 al^iisse, eo Baronii

i6) Liber Poniificalis, cujus verba Boronius ad ann.
I, § 17, explanat in bBiic modum : c Dionysii opus
fiiit, parochias a Decessoribui suis dislinctas liinilibus
certis, Presbyterisque divisas, quas persecutio VQle*
riani turbaverat, iteruro dividere, ac pro raiione dislri-

(t) Goutant., Epts/. Aom. PonlfX, pag. 269 eiseq. Dbiiere, coemeteriaque singnlis consignare. > Vide
2) lia Chronotaxin Pontificatus S. tMonysii ordi- Blanchinnm, innotisad Anastasiuin Bibliolhecariumy
Bam PBgii» in Critie. ad Baron., AnnaL, ad annum tom. ii, pag. 250 et 251

tnati nempe excluso) Ecclesix regimen tenuerit (2).
Inde et falsi convincitur Ponlincalis liber, in quo,
cum descripta sint superiora Biichcrinni Catalogi
verba, Dionysius lamen annos sex, menses duos, dies
qaatoor, sedbse dicitur. Neque etiam ab errato im-
mnnis est Ipse fiucherianus Catalogus, in quo eidem
Papse annl dumlaxat ocio , menses duos , dies sex ,
adscribuntor. In pervetusto indiculo depositionis epi-
scopomm romanorum,.quemBucheriiis pag. 267 edi-
di!. Dtofiysii deposiiio seu sepuUura conslgnatur in
banc modam : VI kalendas januarii Dionysius in Cal-
listi.

Consecraium fuisse Dionysiom a Mrximo cpiscopo
ofttiensi (5) habent acia sancti Laiirentii prope flnem

^i, M* ^t Basnage ad ann. 259, in AnnaL PoliL
eulm., pag. iOO ; et Benediclini in op^re : CArt de
tirifier ks dates, pag. 245. Alias senieiiiias videsis in
Avirns edilionibBs Foniilieiilis apud Scbelstraienum,
pM.454et 455, lom. i Antiquitatis EcclesitBlillustratm.
oh BaroB., ad ann. 2bl, § u.
(4) Srat bec verba Auffiistini in memorato Brevi-
CttloMbl. diei iii, cap. 16 : c Flec Roman» Eccle-
six (epiieopnm) ordinai aliqiiis episcopos meiropo*
Miasaf, tid de proximo ostiensis episcopufi. Quod, ut
docel Jfabillonius, cap. 18 {Comment, in ordinem ro^
fei§, 119), non tl« accipieMlum, qna^ hic
t « sed prKciputis roflnani pontiflcis vice
ni eoDseerator. >
<SylBmtt., ad ann. 265, § 51, 55, 54, 51.

I (7) S. Hilarius, lib. iv de Trinitate, § 12 : c Sa-
belHus ipsum dicit Fillum, quem el Patrem. >

(8) S. Ath.masius, in Epist, de Sententia Dionysii,
§15, pag. 252 edii. Paris., Monifauconii, tom. i,
part. 1, pag. 198 cdlt. Paiavina?, 1777, in-fol.

(9) Apud Maiisi , Collect. Concilior,^ tom. i, pag*
1015. Harduinus ad annum 260 in suo concilior. in-*
dice refert haiic synodum ronianam.

(10) Baron., ad ann. 265, § 4, 10. ;

(11) Hieronym., Dialo^, adv, Luciferianos^ num.25,
png. 196, edil. Venct., in 4, de anno 1767, tom. ii.
fi (12) Bcrti, Bist, eccL^ sive Dissertaiiones historiccBf
tom. II , Dissert. t de tlom, Epp,, saec. ni, $ xviii|
pag. 550, edit. August. Vindel., 1761, in 8.

(15)Baron., ad ann. 272, } 21.

103

DE SANCTO DIONYSIO ROMANO PONTIFICE

argumenlo induclas, quod secunda synodus adversus A eos palres, quorum doclrinam, immo pbrases €i ver»

Paulum Samosatenuni Anliocliiac celebrata sil de-
functo jam Claudio Augusto, qui decessii Aureiiano.
Nos vero vitam adbuc relinente Claudio, synodi epi*
stolam ad Dionysium Romanum et alios episcopos
scriptam fuisse anno 269 censemus (i).

Elogium S. Dionyiii Romani, — Eruditionis sin-
giilnris laudem, qnam Eusebius, libro vii, cap. 7,
Hisl. eecUt.^ Dionysii Alexandrini testimonio fultus
Dionysio nostro adiribuit (eruditissimum planeque
admirandum virum eum appellans) ; vel quod ex
ejus scriptis superest fragmentum, illi satis superque
conciiiat. In eo dum sabelliana profligare studet
commenU, siniul et Arii et triibeitarum placiia prae-
vertit atque pervertit , ac nicaenae synodo , quam po-

ba concilium nicxnuni usurpavit (4).

ARTICULUS II.

De 8criptis*S. Diouysii Romani Pontilktis tum ffenainis ,
supposilitiis, acpraeseriim deFragniento£|ii&tolaeadban-
ctum Dionysium Aiexandriuum seu polius adversus Sa-
beilianos.

Magno Ecclesi;e damno sancti Dionysii romani
episcopi scripia fere omnia injuria temporum perie*
re. Librum edidit de Duplici H<Bre$i (5). Nec semel
de viri magni lucubrationibus mentionem egit Ailia-
nasius : c Ex Dionysii Romani operibus » inquit (6)»
contra eos, qui fllium Dei opus asseverant , ostendi-
tur ariorum baeresim olim ab omnibus damnaiam
fuisse. > Verba qnoque Dionysii affert libro de Decre-

stca sequeretur, caeterisque sequendam decerneret , B <» Synodi PiicceniB^ tom. i, pag. 275 , vet. edit. et

fidem praemonstravit. In boc prxtcrea prudentiam
patefecit suam , quod in Dionysium Alexandrinuin
quantumvis graviter accusatum, nibil asperi vel dixit,
vel gessit : verum non dissimiilans, quam grnve es-
set, unde accusaretur, paiieuier sustinuit, quoad istc
praesul abunde satisficeret, injectainque de se suspi-
cionem penitus dcpeileret. Adbaec a divo Basilio vo-
catur (2) sanctus Dlonysins noster celeberrimus cum
ob fidem , tum ob virtuies reliquas egregias : prae-
scrtim vero multis commendatiir propter cbaritatis,
misericordiaeque in captivos opera. Siquidem Asiain
minorem , barbarorum cum primis incursionibus
cvasiatam, non Utteris modo suis, sed et aere, quo
cbristianorum plurimi in liberiaiem adserti sunt,

Benedictiiior., Paris., § ^, pag. 251 et seqq.

Epitlolce 1. DionyiH papm ad Dionynum Alexandri-
num notitia, Cauua et occasio exponitur ex Athanaiio.
— Dionysius Alexandrtnus antistes, nbi apud Ptole-
maidem Pentapoleos urbem exortam audivit Sabellil
li:i!resim, quae sanctae Trinitatis personas confunde-
bat, de bac Xystum papam certiorcm facere, et
quasdam ea de causa .episiolas a se conscriptas ei
mittere fesiinavit. Teste autem Eusebio , a Dionysio
Alexandrino c Epistolae contra Sabellium scriptae sunt
ad Ammonem Berenicensem (in Pentapoli) Episco-
pum, una ad Telespborum , ad Eupbranorem altera ,
et alia riirsus ad Ammonem ei Euporum. > Nomina-
tim vero epistolis ejus ad Ammonem et Eupliranorem

recrcavit (5). Divus Alhanasius cum recenset inler C non iiulli moti iilum ad romanum pontiflceofe dclule-

runt. Dionysius vero Romanus rem satis gravem
duxii, ut Alexandrinum, prius concilio babitc, com-
monere non differret.

Epistolae illius causam et occasionem Atlianasius
in Epistola de iententia Dionyiu, n. 15, exponit in
bunc modum (7) : c Cum Dionysius Alexandrinus
contra Sabellii baeresim ad Ammonem ei Eupbraiio-
rem studio religionis permotus scripsisset, quidam ex
Ecclesia fratres, sanae quidem doctrinae homines,
non sciscitati tamen eum (Dionysium Alexandrinuin)
qua de causa ita scripsisset, Romam (8) secontulere,

M) Yidesis observat. Pagii in Critic. ad ann, 271,
n. zet seqq. ; et apud Mansi, in CoUeci. Concilior»,
toin. I, pag. 109 ) et seqq.

SOinnino autem nihil exposcimus novi, scd
et caeteris olim beatis ac Deo dilectis viris usi-
tatuin et pnccipue vobis ( romanis pontiflcibus, ita
Damasium papain allOqnitur saiictns Basilius) Novi-
mus eiiim ex serie memoriae, a patribus nostris iii-
lerrogaiis, et litteris etiainniim apud nos asservaiis
edocti, Dionytium^ bealissimum illuin episcopum, qui
apud vos et recla flde, el reliquis virlutibus enituit,
invisisse ecclesiam nosiram caesarieiisem , et paires
nosiros per litteras consotatum esse, ac misisse, qui
fratres capiivos redimerent (S. BaiHL^ Eo. lxx, at.
ccxx, pag. 161 , edit. Parii. Benedictor). Observat in
huiic S. Basilii locuin perdoctiis cdiior Juliaiius Gar-

(4) Atbanas., Epiit. de Synodig, n. 45, edit. Pata-

vinae, tom. i, part. ii, pag. 605. A. B. ; etedit. Paris.,

in alias ecclesias beneficentia narrat, tesiiinoniis D Montfaucon., lom. i, pag. 757.

nicr, quod, qu£ Basilius de romanorum episcoporuin
ccl

conflrmetur et Dionysii Corinthiorum Episcopi apud
Eusebium, Hiit. eccUi.^ lib. iv, cap. 23, et Dionysii
Alexandriiii lib. vii, cap. 5, et ipsius etiam Eusebii,
qui bunc inorem in postreina persecutione servatiim
a Romanis fuisse declarat lib. iv, cap. 25. Metnorata
autein a Basilio calamitas sub Gallieno conligit, cum
Scytbae Cappadociam, et fliiiiiinas regiones vastarent,
uti testiitur Sozomenus lib ii, cap. 6. Atque ex lantis
malis magiium boc bonum eruit Deus, ut cbriitiani a
barbans abducti victores suos caperent. et ad Ciiri-
stum addiicereiit. Unde Basiliiis in Epist. 164, prima
pietatis seinina apud Gothos e Cappadocia pullulasse
ait opera beati Euiycbeiis.

k (5) S. Basilius insuper in libro de Spiritu sancto,
cap. XXIX, n. 72, pag. 60, edit. Benedictin., Paris.
Sancti Dionysii Romani auctoriute utitur ad conflr-
mandas praecipuas reiigionis veritatcs.

(5) Basnage, Annal. ^Polit. EccUi.^ tom. ii, ad
ann. 259, n. viii, pag. 400, nullo ciuto auctore aut
antiquo monumento pro hoc libro Dionysii de dupUd
Hcereii. Forte is liber nil aliud est, qiiam epistoia ad
Dioiiysioin Alexandrinum, in quu duplicem h^resim
et tritbeitarum, et Sabellii confutavit Romanus Dio-
nysius.

(6) AtlianaMus, tom. i, Opp., edit. Paris., 1627,
pag. 558 et918; et edit. Pataviiiae, 1777, tom. ii,
part. i, de Senlemia Dionuiii^ pag. 198 et seqq., n. 15,
et iiart. ii, n. 45 , png. 605.

(7) Athanas., de Sent. Dionyi., n. 15, pag. 198 et
seqq., cit. ediu Patav.

(8) Subiiide Juliusl, Epist. i, n. 22, cumcusebia-
nis quod se inscio Athanasius alexandrinuni episco-
pum condemiiasset, expostulavit bis verbis : c Cur
autem de alexandrina ecclesia potissimum nibil

DE SANCTO DIONYSIO ROMANO PONTIFICE.

i06

iKnnKiue apad eognominero Dionysium Romanum A videtnr Baronii senienlia. Primo enim Athanasius

Eptscopuin accusaruiit, > quod niminim » ut ei Aiha-
nastus, ibid. num: 4, prodit, in praedicla Epistola,
D. 4, diiisset : c Opus et rem fiictam esse Filium Dei,
itOD Dalnra proprium, sed alieDum a Patre secuiidum
Sttbstaatiam, qualis est agricola a vite • et faber a
scapha : etenim cuni sitre:» facta, non erat, anlequam
fierel. Quibus auditis >, inquit Athauaslus, nuni. 15,
c Dionysius Romae episcopiis scripsit (1), et coutra
Sabellii sectatores, et coiitra eos, qui ejus essent
senieDiiae (cujus Dionysius Alexandriniis assertor
pnubatar), et : Ob quani Arius postea ab Ecclesia
fjectas est. Scripsit (i) quoque ad Dionysiuin (Ale-
laiulrinufn) litiems, ut explanaret ea, de quibus ab
illis (tratribus supra memoratis) accusatusrucrat.i

Dionysii Romani contra sabellianns opus siniplici
vcrbo fy/scrj»8 designat; ac inde adjicil : MtrztiU ^i
y.ai Aeowo'i&> : ubi particulx ^i xac distinctum quid
notant , verbum Marstks , Epiitolam scripsit proprie
sonat, acsubjecta vox Aeovu<ri&>, cui inscripta eraiEpi-
stola illa, indicai. Ipsa etiam decori raiio, immo et
xquitas postulabat, ut romanus pontifex tantac sedis
anlistiii, qualis erat alexandiinus, tanti meriti, tam-
que arcia cum romanis pra^sulibus aniicitia devincto,
qualis erat Dionysius, ca, qusR adversus iliun» dicta
fuerant, et quae de iis essel senteniia romana, pri-
vaiis litteris, non publico scripto nota faceret. Prae-
terea Dionysiiis Romaiius in opere conira sabcliianos
nou nnum singiilarem episcopum, sed plures allo*

Deiisdem liiteris idemAthanasiiis, lib. de Synodis, B quitur. Denique in Dionysium seu Roiiinniim, seu

Alexandriiium minime convenii subiiexi fragmenti
exordium, in quo Dionysius Romanus tres Deitatesa
quibusdam induci prsefatus, statim adjungit : c Audio
eiiim quosdam, qiii divinum Verbtim apud vos prs-
dicaut, ct docenl, hujus npinionis magisiros esse. >
Non enim is amicum vjgis ac generalilms hiijusmodi
verbis arguebai, sed speciales ipsi mitiebat senten-
tias ex scripiis iilius exccrpias, et ut eas explanaret,
admonebat.

EpistoUB II (i ), seu operis DtonysH papte adversus Sa-
bellianos Fragmenti notitia, — Insigne fragmentum
Epistolx contra sabellianos a Dionysio Roinano
exarata; debemus Athanasio, a quo iti Episiola de
Decretis nica^nas synodi lium. i6, sic laiidalur (2) :
G c Dionysius quoque Romx Episcopus scribens conira
sabelliaiius, adversus ilios:, qui talia... (scilicet Ver-
bum factum el creatum esse) audcnt dicerc, indi-
gnatur bis verbis. > Ex eo opere excerptuni est,
quod idem Athanasius, epistola de sentt*ntia Dionysit,
num. 15, conira sabellianos, et eos, qui ejus essent
senientiae, ob quani Arius ab Ecclesia postea ejectus
cst, scriptum dicit, quodque nb epistola ejusdem
pontilicis ad Dionysium Alexandrinum slmul missa
distingueiidum esse, in superioris cpistolse notiiia
probavimtis. In hoc opcre Dionysius tritheitarum
dogma , cui Alexandriiius prxsul faverc vidcbalur,
ita refellit, ut et sabellianorum seiitenti:im , quam
iinpugnabat idem Aniistes, siinul confuiet. Eaque
ageiidi ratione defensorihus Ecclesiu; inagno docti-

D. 43, liaec memoriae cominendavit : c Cum autem
quidam ad Romanum Episcopum de Alexaiidrino
deiulissent, quod Filium rem factain et Patri non
eoDSobsUntialem affirmaret, Roinana Synodus (3)
rem /ndigDe tulit; Romaiius aulem Episcopus scri-
ptis a'd cognominem suuin lilteris, omnium (ea de re)
senteDtiam noiam ei fecit. >

Athanavana verba expendtintur. Potior Baronii sett-
teniia dislinguentis scriptum Dionysii Romani conlra
SaMlhm ab e/usdem Epistola Dionysio Alexandrino
interipia. — Scriplum illud cujiis priore loco me-
mintt AtbaDasius , ab Epistola ad Dionysium , qtiam
exinde ille roemorat , disiinguendum esse Barontns
censef : alii de bac re duhitant (4). Sed potior nobis

saiptnm est? An ignoratis banc esse consueludinem,
ac priniuin scribatnr nohis, et hinc quod jusium est
decematnr?> H;pc autein consuetudo iium DionvNii
teropohbos anliquior sii, ignoramus; hic certe Atha-
nasins alexandrini episcopi delaiores lion culpat,
quod nomen ejus ad romanum pontiQcem detulerint,
sed quod prius qiis vera esset illius senientia scisci-
lari neuleiisseiit.

(I) GraPC<- MvTStU Bi xae Acovuo'(&> hyMVOu mpi uv
tipnxouTt tmct' avroO; iibi Pearsoniiis ^ri>^vac pro
^KAwooi , tegenduiii esse conjectal ; adeoque Diony-
stum Romanum Alexandrino scripsisse, ut qtiae ad-
▼ersus ipsuiD dicta fueraiit, nota ei faceret. Et ea
quiden conjrctura cum Atlianasii narratione salis
cobxret^ eoqne veri videtur siinilior, quod ignorahat
Dioiiy**ia$ Alexandrinus, qu» adversum so prolata
essent, nec aliunde nisi scriptis ex urbe missis coin-
perire poierai. Sed quia nou alia de caiisa ciiravit

iHonjMus Romanus Alexandrino, quae coutraipsumT. . -. . . j . •• •

dictt fucraot. indicare, uisi ut is siiam super illis » nieiito fiui,quo contm hareses ea priideniia siln

decerlanduui, esse scirent, utet oppositas non niodo
caverent , vcrum etiain siroul debellaient. Fragmenti
hujiis stylus epistolam sapit, tractatiis ac di^epta-
tionis fusioris more coDscriptain, quales Dionysius
Alexandrinus FCribens ad Xysiuin, fuisse docet epi-
stolas, qiias adversus nasceiitein Sabellii hxresim
miserat. Vel ad cas Penlapoleos ecclesias, iu quilms
orta et prop igata eral Sabellii hseresis, vel ad ipsam
alexandrinam , cui prseerat Dionysiiis, vcl ad ejus

(1) lloec episiola in nos^ra editione facia est prwia,
cum epistola qiiae prima exhihita fuerit a D. Goustan-
tio, in liac ipsa extet notitia, hiijus artic. ii iiiitio.

(ij Aihanas., tom. i, pari. i, de Decret, Nic,
n. ^y pag. iSi, edit. Pataviuse.

I ae senteniiam explicaret, Dihil est pericitli
I leetioneni qais seqiiatur. Yerum quod Dio-
tfmm AlexaDdrinus exinde prsesiitit , ea , quse sibi
• ■jtcu fnerant diloens, vulgatam leciiODem quodam
BMo couiirmat.

^ Athaiias., lib. de Synod., n. 43, tomo i, part. u,
fok^ M3, edit. patav.

{5| Huie cnfnprobatnr hacienus constan^ usus, qtio
mMi pOMtf ices de rebus ad se delaiis nihil pro-
MtttiM skie syiiodo solehant. Eum uuoque nuirein,
&mo ^yiiaA (toereta noniine suo mitiere ac nota
Bcrre iideai pontifices consueveraut, Hrinat Atha-
Bi iiM , erai litteras ad alexandriniiro episcopuro e
f jnMkl fliiasa« Dionysio papx adscrihit,

M fMesie Tiltemont, Mimoires, tom. iv, pag. i42,
airlkBmi» pspe, 6iii. Rroxell.; Geillier, Hist.
^wy tM. m, pag. 527, in not. a.

pAntoi. V.

107 DB 8ANCT0 DIONYSIO ROMANO P(»iTIFICE. 103

dclalorea protabiliUr missa csl. Ad iniiium poiuifi. A ^OOS. EAgdem falsilaiis convictas' videre esi in

calns Dionysii una cum superiore videtur referei»da ,
utpole cui occasionem dedil accusaiio , quain iilierx
Xysto papas missae pepererunt. Hactenus perdocius
P, Coulanlius monacbus bene^iclinus e congrega-
lione S. Mauri, tomo i Ephtolarum romanorum pon-
tificunit pag. 272 et se^q.

Ediiiones huju$ epistolos Dionytianas fragmenti. —
Fragmentum episiol» seu operis Dionysiani adversus
sabellianos a Cuutanlio editum, reimprimi curavit
P. Mansi, tomo i Collcct. ampl. concilior. unacum
obscrvaiionibus erudiiissimi biijus monachi benedic-
tini, a pag. 1009-1010. Idem fragmenium indefessus
Gallandius, loino ui biblioibccaj suae SS. veierum
palrum inseruit, atque ia eo edendo Coutaniiura

Blondolii Pseudo-Isidoro, p^g. 549, seq. et apud
Scbelstratum, Aiiii<iuit. illustrut., tom. u.

AUa opera S. Dionytio mate ad$cripla,^ Ludovicus
Jacobus a sancto Carolo (i), varia opuscula Dionysio
Romaiio adscribil : iiimirum ex fragmeniis Commen-
liiii Liiiipraiidi Ucinensis librum de Situ Orbit ; Bed
est error satis manifestus, qnando ip&i iribuitur liber
de silu orbis, cum loio coslo et majore, quam saiculi
iniervallo diflerat ab episcopo boc Dionysio Dionysius
Periegeies ctbnicus, cujus carmen graecum insigne
liujus argumenii babemus. Similiier ferri non poiest,
quod ab eodem aiictore i Comineniarius adversus
arianas b«reses Dionysio papae iribuilur, ciijus tem-
pore Arii lixreiici nomen noiidum erat audiium,

V. C. sibi seqiiendum conslilull. Cbrisiianus Fiide- B quod fieri primum coepil ab anno 3i6. Neque i ad-

« - »• ! _^ Tk -.1 r» A >^..S...S. t\i^.^mt^i.tt> w\nw^i%

ricus Roslcrus laudalum Fraginenlum dionysianum
graece Untum additis quibusdam in vernacula iingua
observalionibus ex Atbanasii epi^tola de Decreiis
synodi nicanae juxia cdiiioiiem Monlfaiiconii Pari-
siensem de anno 1698, exbibet in sua Biblioiheca
vett. patrum, parie ii, LipsL», 1777, iii-8% pag. 381-
384. Denique indefessus P. Dominicus Scbramm,
lomo VI Analysis SS. Patrum, anno 1784, Augusi»
\indeIicoruin impresso iatine tanlum praefalum Fra-
gmentum reimprimi curavii a pag. 415-417.

Epittola Dionytii Romani ad CcBtariemes in Cappa-
doda deperdita. -^ Sanctus Basilius paulo superius
aHegatus testaiur, Di«mysiuin papam unam ad eccle-
siam Caesareac ia Cappadocia perscripsijse cpistolam,

vcrsus Paulum Samosateiium scriphit Dionysius papa^
uii prajfatus scriptor putal, sed Dionysius alexaii-
driiius Episcopus, sicut a Caveo(i) jam bene notatum
vidco.

ARTICULUS III.

Ooclrioa S. Dionysli Romaiii PonliQcis.
§ ]. — De sanctissima Trinitate.
Uefntantur a S. Dionysio Trittieitm et Marcionita^
Trcs divince Personm propter natur<e Vnitatem inse-
parabiles snnt,— Siculi marcionit.^ quodammodo ires
Deo3 coiisliiuebant, duin in ires subsiantias alieiii-
genas, et inter se omiiino segregaias sanctam Uniia-
tem di^partiebanlur ; binc sanclus Dionysius appellaC

Esarea ia Cappadocia perscripsuse cpistoiam, ^^^^^.^^^ ,,j^^,^ f,,^.,^^ ^^ diabolicam : c Nam fmilis,
ut eam consoletur de incursione Barbarorum , qua C .^q^^ ^jj^ Marcioni. docirina... diabolica est. > Sub-

vesata fuerat; cujus auToy/ja^^ov in illius Efclesia
arcbivio magna cura adservaium ipse oculis suis vide-
rat; verum seqirioribustemporibusamissumdoleraus.
Epistolac du» illiisiri Dionysii papae iiomine or-
natffi circumferuntur. Prior ad Urbanum praifecium.
horlatur eum, t sapienier disponere, et judicarc quaj
ilti commissa sunl. » Data esl iv nonas Februarii ,
Aureliano et Basso viris clarissimis consulibus. Postc-
rlor Severo scribitur episox^po : de Ecclesiis paro-
chianis, ul singolae siiigulis deninr presbyicris, et ut
nullus alierius parocliiae terminos, vel jiis iiivadat.
Bata est v Id. septembr. Claudio et Patcrno viris
clarissimis coss. Subditas essc Dionysio episiolas,
docent el siylus, Dionysio viro doclissimo indignus,
et inscripiiones. Annum cclxii, aperucre Aurelianus D
et Bassus, quo lempore Dionysius ad laia venerat;
Claudii quidcm et Paterni confulalu episiolam scri-
bere Diony^ius poiuii. Ad Severum tamen non scrip-
sisse, eo constat, quod Ignoraverii larvatus auctor
epistol3C, Pateriii collegam Claudium iuiperaiorem
fuisse, quod verum Diouysium laiere, non poliiil.
Inltiuiii episiol» iinpost«iri fceneravit Leoiiis epi-
siola XXIV : t Olim ct ab initio tantam percepimus a
B. Petro apostolorum piiocipe fiduciam. » Locos
cliam inseruit cx Gregorio Magno. Consulaniur et
libri XV, epistola 5«, et libri vii, epi-^iola 113, S. Gre-
gorii Magni epistolarum. Ambaexiantinnoviss. Col-
leciione concilionim apud Mansi, lomo i, pag. 1004'

jungit dcinde, banc noii csse doctrinam verorum
Cbrist! discipulonim , et acquiescentium Salvaloris
praecepiis : i lli eniin, > videlicet Chrisiiani, c Tiini-
latem quidem non ignorant in divina Scriplura prae-
dicari ; tres auiem esse Deos , nec in veteri , nec in
novo Testamento doceri. Ilaque, i condudit sanctus
Poiitifex, « admirabiiis divinaque Unitas in ires divi-
iiilates non est separanda. > Tradit paiilo si^peilus
idem sanctus Dionysius, diviniim Verbiim Deo Patri
unitum esse, ct Spirilum sancium in Deo roanere et
b;ibitare, el Triiiitalem reduci el colligiin unum Deum
omnipoteniem , Domiiium universorum. c Necesse
cst eiiini, divinum Verbum Deo univcrsorum esso
unitum, et Spiriinm sanctum in Dco nianerc ac hnlM*
lare, ac detii'|ue divinam Triniiaiem iii unum... Deum
uiiiversorum omnipoteniem... reduci el colligi. >
Quae verba apertissiiiie ostendiiiit unum Deum io
tres dtsiinctum Personas; adeoque tres divinae Per-
son:c ex aliata doctrina sunt ejusdem essentix, ejus«
domf]uc iiaturae.
Ncc nisi perperam detorqueri possent recitata

(1 ) Ludov. Jnc, nikliothec. pontific.^ lib. ii, pag. 02.

(z) Cave« Uist. lilierar,, lom. i, pag. 155.

(3) Oiotiys. Rom., apud S. Aibanas., tib. de Decret^
Synod., totn. i, pag. 251 et i52, edil. Moiilfanc.,
Piiris., 1698, et toni. i, part. i, pag. 182, n. 26, edit.
Patavinx, 1777 ; item apud Maiu»i, toin. i, Concit.^
pag. ioll et seqq.; et apud Galland., tom. m, Bibt,
PP., pag. 538 et seqq.

1« DIONYSII PAPiE ADVEftStJS SABELLIANOS FRAGMENTUM

S. WoRysii ?w*a \n confinnaiioiiem errorls sabel- A est Domlnum aliiuo modo manufaclum dicere.

Nam si faclus esi Filius, eral tempus, quando non

liMoniBi, eom eertum indubitaiamque sit, non mi-
Bos aeeoraiaiii iHim fuisse , eom de Personarum Tri-
BiUie , qnAm cmn de Uniiate naturae disseruit. c lla
sdlfeet , > inquit , c divinae Triniiati , et sanciae Mo-
iiarcfii.'c (1) pnedfeatlo Integra servaMtur. > Deinde
Impiain appellat doetnnam Sabellii, qui dicebat Pa*
tremesse Filium, et vicissim.c Illius enim (Sabellii), »
Ipstssioia sunt S. Dionysii verba , c in eo consistit Im-
p^s , qiiod dicai Fliium esse Patrem, el vicis>im. »
Nnltiini igitnr dnbium suboriri poiest de orlhodoxa
Bde sancti hujus pontiAcis quoad mysterium sanctis-
rimae Triniiatls.

j n, — De Cotuubitantiatitate Verbi,
Ver^umfMt Palri eonsub$tantiale.-^Ei\dm ratione

erat (t); atqui fuit seniper, si ulique esi, ut ipse
declaral, in Patre , et si Chrislus Yerbum, Sapien-
lia ei Virtus esi. » Nemo sanc potest majori prae-
cisione tueri aeiernilaiem, divinilaiem ac consub-
siantialitaiem Verbi; einon nisi jucundlssimumcsse
poierit caiholicis inlueri primarias bas religionis
veriiales perspicue ac validissime asserias ab iis
Ecclcsue palribus, qui anie exorum Arii lixresim
florueruiit.

Divmita$ S piri tu$ sancti, -^Cxierum S. Dionysius
romanus episcopns tuebatur eiiam in paniculari di-
vinilaiem Spirilus saiicli , quoniam S. Basilius Ma-
gnus ejusdem aucloriiaiem allegat, ut laudaiam

dubiiarenemo potestde catbolicaejusdempapai fide® ^^"^^"^ Spirilus sancti probet adversus eam

impugnantes (2) : nullum aniem recilal S. Dionysii
Romani lexlum. Verum eamdem Spirilus sancli di-
viniiaiem e duobus locis prsclaudaii fragmenti ad-
versus sabelliauos licel colligere : ait enim primo
c Spirilum sanclum in Deo manere el inhabitare (3). >
Et dein statuit (4) : c Credendum esse in Deura
Patrcra omnipotentem , el in Christum Jesum ejus
Filium, et in Spiriium sanciuni. i

Tamdem obbervandiim, sanctum Dionysium Ro-
manum locum Proverbiornm, viii, 22 : iv apyn^ inoin-
ci iit. , in principio fecit , inierprelari iii bunc
niodum : Prwcipem me fecit Dominu$, prajfecit me..»
operibus suis (o). Ei bac inlerpreiandi ratione ab
usitata veterum Pairum hujus loci expositione om-
G nino discessit.

qnoad consubstaiuialiiatem Verbi , quoniam qui ca-
tbolicam doclrinam iradit de Triniiale, calholi-
cam eodero tempore tradit doctrinam de consub-
staotialiiaie Verbi. Verum ut propositam veritatem
magis magisque deprebendamns , probat sanctus
DioDfsiut, qiic superios docuerat de unione Filii
cum Patre , duobus sancii Joannis Evangelisix ora-
cvilif» quae ex ipsins Cvangelio sunt deprompta ;
^n sic habenl : Ego ei Pater unum iumui (Joan,, x ,
W); elegoin Paire ei Pater in me e$t {Joan, , xiv,
iO ). Baee sunt inoinenia , quibus permoius S. Dio-
sy^ achkU (%) « Verbura unitum Patri esse unio-
ne tiisf parabili , iia ut du» istae persons sint ona
cadmqoe Divioitas.

fmkum ttOH e$t f&rmatum vel factum, $ed genitum
db tmm tBiemitaie. — Qiia posiu veriiate, nemo
abii^ culpa asserere potest Filium Dci factum vel
rriitiim Aiisse, t enm divina Scriptora illiitn geni-
Wi csse..., non autem formaium ei factum esse
fesiaar {Z) : Igitur non levis, sed maxima impietas

(I) Dioflijs. Roin. loe. cit. in fine fragnienti ad-
mm S«t>ellium.

IJE^ O^ys. Rom. , in firag. advers. Sabellian, , n. 2,
pi^iMSyftpod Mansi.

m Hii concinens nicxna synodus in symbolo
Fiimmjemium , non factum pionieior. Aihanasius
iOleai Bpttt. de iententia Diony$ii Aiexandr. , n. 13 ,
piffiMiiBem illam firiinuin ab bac synodo cxcogita-
Um mim ea^e binc recte probal. Cuni enim , iitqiiit ,
« fil^nyiiilt Rntnanus episcopus adversus eos etiam
"'"" <t,qoi Filiiiin Dei rem creatain et factam
b, Ifquido coiistat, non nunc primum, sed D

olim ab omnibus anathemate damnatam esse inl-
micorum Cbiisii arianaiii lixTesim. >

(i) Eiiam hic prajd:iiMnai Dionysius celebre Arii
eff ilum , ac praecludit nicxiio concilio, ad syin-
lioli siiicalcem analhenializanli roxigliyovxar *Uv ttotc,
oTc ovx Jv. Qiiociica cum Valens Aniiiini in Eccle-
sia clamasset : c Si quis dixerii, eral leinpus quan-
do non erai Filius, anaihema sil. > lloc audiio, in-
qiiit Hiiroiiyinus , Diatogoadv, Luciferiano$ , c Cnn-
cii epi.scopi el toia siiuul fc.cclesia piausu quodam
el Iripiidio Valeniis vocem excepcruiil , rati videii-
cct eum plane arianam hanresiin , quu) Filium crea-
lum volebai , his verbis ejurare. >

r2) liasil. , de Spiritu sancio, cap. 29, n. 72.

(5) Dioiiys. IVoin., in Iragm. adv. Sabelliano$.
nuni.i,apud Mnnsi, pag. 1012.

(i) Ibid., nuiii. Zy pag. 1016.

(5) id. , ibid. , nuin. 2

EPISTOLiE I,

SEU OPERIS DIONYSII PAPiE ADVERSUS SADELLIANOS

FRAGMEMTUlf.

1« Jtal fW aeqoom fuerit disputare adversus eos^
Uam qude augustissima est Ecclesiae Dei

im Ires quasdam virtutes ac separalas />y7fxaT«f'Exx^>j(Tt«ff toO ecoO, T>ivfAova/);^t«v,giV Tpetc
LECTIONES VARIANTES.

'Eiag ^ «v EtxoTw^ UyotyLt xat irphc T jvf S(ai/>60vTaf «
:^ai xaTaTgpovTac xai ovat^oOvTar to c-JfitvoTaTov y.n-

• CMlt neg* m^^n*i.Monlfaucon, Qui deeraiediti$ articutw, fide hujus codicis nixus in texium recepi. Roulh.

IH DIONYSll PAPiC OPERIS H2

hyposlases Iresquedeiialosdividcnles acdiscindentes A Suvafiet; rtvaf y.ai luiitpiffyLVJccc utrooraffce? xat Btorn-

rai Tftiig TriTruafxat yap etvat rtvaf twv 7ra/9* ufuv xa-
<n(}^ouvTft>v xai 8tSaoy.6vT«v tov Oeiov ^.oyov, TavTDf u^

desiriiunt (Athan,^ep. de dicret, Piic, Syn, n, 2()).
Audivi enim qiio^dam, quid apud vosdiviiium vcrbum
prsedicaiil el doceiit , liujus (ipinionis miigislros esse
qui quidem c diametro, ut ila lui|uar, Sabellii opi-
nioni adversantur. Hic enim blisphemat, ip-um
Filiuni dicens esse Patrem , et vicissim : illi vcro
trcs Deos quodam modo prnndirant , dum sanctam
unitatem in tres diversas bypnstases ab invicem
omnino sopara as dividunt. Necesse esi eiiim divi-
num Verbum Deo univcrsorum e^se uniium , ct
Spiritum sanctuin in Deo manerc ct iuhabitare;
adeoqiie divinnm Trinitatem iii uuuiu, qu:isi in
quemdam verlicem , boc est in Demn universorum
omnipotentcm reduci atque colligi. Insipieuiis eiiim

ynrag trii ^jOoviQ^cuf * ot xaTa $ta/xcT/90v, &>c cWoc ctTrcrv,
avTtxctVTat rn 2a6c^^u yvwjxjj. 6 fxcv yap jSXao-fij/iCc,
ovTov Tov Ttov etvat Xcycjv tov IIaTl|oa, xod cfATraXev * o£
5i rpeig Btoxti Tpoirov Ttva TajpxtTrovvcf , tig rptU vTro*
CTacctc Srvaff, a^^ij^wv TrcevTaTrao-t xc^^cjpt^fACvaCf ^wti-
jOoOvTCf rir* or/wv f&ovaSa. qv&>ffdat yap K^arpai t&> 6c6i
T&>v oXtuv Tov dciov ^oyov, ifA^i^o;^&>pctv ^i t4> 6ca> xac
cvStatTao^at dct t6 oytov nvcufxa* tAn xai triv 6ciav
T/3ta5a ctff cva, o^vntp tig xopMfinv Ttva ( tov 6c6v twv
oXwv Tov TrocvTOxoaTopa Xryw ) o^yxc^a^toOffOai tc xai
o^vcp/co^at Trao-a 0^07x13 MajDxtwvo^" yap toO fxocraio-
fpovo; ^i^ayyia , ct^ rpti^ «PX*^ "^^ fAOva^axwc^ TOfujv

Bfarcionis doctrina, quoc iii Iria principia monarchiain B ^^ Staipttrtv *, TraiJcufia ov 5ta6o>ix6v, ouxi Bi t«v

LECTIONES VARIANTES.
^ Forta$$e totii^ xai iwifvxii, el veibwn Uri post $\j^^ subauditur, RnUh.

COMMENTARII.

Monarchiam, Infra halicl auctor (Inc ip<!0 Frag-
rocnti, t6 oytov xiQfjyyfia Tijf piov«p;^iac. Vocem Tf)taf
eliamsnpculo Eccle-»!:!^ st*cuiido Tiieonhiluin Anlinrhe-
num adhibuissi», notuin eH. Ei auteTheophilum Atbe-
nagoras in Lrgntione pro Chrittinms h:rc scripseral :
Tic ouv oux ov a7r6/3T}aat, ^cyovTOf 6c6v IlaTeoa . xat
Tt6v ee6v, xat nvsOfxa o^tov, ^jtxvuvTac «wtwv xod tvjv
iv T^ *ENft2EI Svvafitv, xai T^iiv cv t» Ta?2t A1AIPESIN
axovo-a? aBioyjg xa>.oufievovff ; § 10. Vid. ethoruiu ge-
niina iii § li. Hooth.

Hypostam. Dionysius noster hic cum tota soscu-
larium tchoia^ ut Hicronymi ad D:iinnsum Eoist. 10,
n. hy verbis ular, nihil aliud hypustasim nisi miam
novit, cl cum E<-clcsia tota s»cril«'Ram irium siihsiaii-
ti;irum , prjvdicaiionem , proui iubKtantia vt»ci gr,TC:B
oOo-ia respoiidet, avcrsatur. J:im tuiu t:iiiien in
erclesia, saltem alexandrina, usu receptum orat , iit
vTroo^Tao-co)? vorabulum ad person:im sigoifirandain
assiiineretur. Id cerie coHigitiir cx bis Ori^^cnis in
J»han., irarl. 4, Tre$ personas {rptig uTrooraactf)
Patrem et Filium et Spiritum e$te crfdimus. Idem
ei lib. vui coiitra Gelsuoi , P.iirem el Filiiim 5uo rn
vTToaraffti Tzpayiiara arflrinat. Ipse Dionysius Alexan-
dr. in ipUlola; t^rtiae sequenlis rr«gni(*utis, n. 15. et
T« rptig etvat Taff vtro<TTao"ctff codem intellerlu dicil.
l]nde suspicio esi id, quod nunc disserit Diony-iiis
Romatiiis, lu Alexandriuiiiu cadere, qui cuui in Dco
Toctf uTroorao-ctf praidic:«rc, velui Iriuin substantia-
ruin seii essentiaruiu divinaruni triiiniqiic deitatnm
asserlor, ac nionarcbi:c destnictor aiidire coppit,
qiiood se ab hac opinione purxarel. Immo Basitius
e|ust.41 eiim antea tisia? seu e$$entiw d ver^itatcm inler
divinas pprsouas posuissc docel. Ubi ven> Gnrcos
vTroo-Tao-cwf noniine pi*rsoiiaui iiiieHiirpre consittit
cliaiii latiiiic fr.s|fin/f<f vocabuliiiii adcuiiidf*m iiit«'llec-
luin acf-oniniodare non diibiiariinl iit lii|iiel lioniin •lim
dc Aiigiistino, lib. 7 de Trin. c. 5. n. 9. Goostant.
— Ai veriora isiis , elsi vocos oOcia el yyo-tc pro
vTroffTaact, persona $vb^i$tente^ nl ex l'ho|io siipra no-
lavi. a vtMenbus siniililer adliiberi consur^eriinl. de
I)i< nysii Romani .sciiti nlia scripsii postva rl. Mara-
nus iii pin*ral. in loniuni li rtitini Op. S. Ba$ilii Mngni :
< S. B:«siruis iu libi'0 de Spirilu S:iiic o, cap. 29. ci-
tai illud Dio y-ii, ciTwT/aet^ etvatTa? uTroo-Tacct^', eic.
Tres crgn hypnsi.nses' aflinitiit Diony^iiis Alcxandri-
iius, scd eos' rcfellit, qui ex co qiiod ires sinl, divisas
esse coniendebani, qiiasi non uiia essel in tribuses-
sentia* Atque id quidem accurate obbervandum , ut

perspiciamus qnam immerito Dionysium Romannm
cuin Alexandrino piignare exi<uiuient duo eximii
srripiores , Peiavins lib. iv de Trin. cap. I, Pt Pel.
Goustaiit. Episl. Rom. p. ^OO. > (Scil. ad Dionysii AL
Fragin. ut jain moiiui. Addas liis scriptorilHis Tille-
mont. Mem. Eccl. Yil. Dion. Al. § 15. ad fin.)
c Ulernue cnim uiiam hypostasin asseri contendit a
Dioiiysio Romano in boc tesiimonio aiuid Alhanas.
i^Yic 5' ov etx6Twf ^iyotfit xai Trpo^ 3iai/9oOvTaff , etc.
Nulla saue inter utrumque Dionysbim senteiiti.-e va-
rietas : uterqiitf iiyposla^es divisas vitiiperat : neque
p una hypostasis Romano afniigi polest, com idem
^ prorsus dic^t ac Alexa:idrioiis. Sed |>otiiis ox eoqiiod
trcs hypostases divisas refellat, non obscura conclu-
s''o est iilhil eum reprehensurum fuisse , si uiia in
triluis bypo^tasibiis essenti 1 fiiisset adiuissa. » p vi.
ll;ec recie, ni faVor, Maranus. Gsi aliud pr.Tierea Dio-
nysii Alex. a Ra^ilio Magno, ihidem adiliicliim fmg-
meniiim , qiiod his paiiculis verbis constii. SctoTaTi}
vap ^ta TovTO . fiCTa rih Movada xai rt Tptac« ilifra
p. m, n. 1.'>. RouTH

Filium dicens et$e Patrem et vici$$im. Uno verbo
hanc Sabellii h:cresim enuntiaut ariani apud Atha-
nasium , lib. de Synod. n. 16 , direntes ilUim
uto7raTOf>a prapdicare qiiod llilarius. lib. iv de Trin.
n. ii , laiiiie converiit, ip$um dixii FUium quem
Patrem. Goustant.

Mnrcioni$ docirina. Notior est Marcionis h.neresis,
qiia duo priiicipia , unuin bnni , alieriim mali som- -
ni:<vii. Gyrilliis tamen Jerosul. licet caiech. 6,
n. 16 hanc ejus docirinam iiotans, dicat eum
D diver$o$ Deo$ $tntnis$f. , alterum bonum , et alterum
ju$tum, hoc est uiiiim diirum et severe piinientem,
alierum beniguuui el ad misericordiam pro ensum,
cateib. 16. o. ^, de discipulis illiiis pra^mitiit :
No$ tres Deo$ annuntinmu$ , sileant marcioiti$i(e ;
liim n. 7, de ipso niagi>tro subjiiit : Iwpiiuimus
Marcion tre$ Deo$ e$$e primu$ as$ernit. (Jua aulein
raiione hoc ab eo asserereinr, Epiphanius, Iiht.
42, n. 3, exponit. Veium Rlindon quiilaui Marcionl
suppar apiid Eusebium lib. vn,>c. 15, piimiim
scrihit : Alii perende ac Marcion duo inducunt prin^
cipia ; ac paulo post adjungii : Atii rur$u$ ab hi$
tanqunm tempe$taie m peiu$ abrepti, non dua$ $olnm,
$ed tre$ hatums posuerunt : quorum princcps et ante^
^ signnnus e^t Suntros. Aiigiisliniis vero tih. de H.er.,
* c. 22 Ep I haiiii Eiisebiiipie senlentias sic iierslriogit :
Qnamvi$ Eiiiphumu$ettm (Maifionem) tria dical ns$e'
rui$se prineipiaf bonum , ju$tum , pravum : sed Emsf*

**5 ADVERSUS SVBKLLIANOS FR VGMENTUM. f i f^

secat ec dividll, diabolica sane esi , non aulem vero- A ovrw^ fzaO^Toiv toO X/>t<rToO xae twv i/jccrxofAwwv TotV

Tou Swrn^of iiMixtntrtv. ovTOt ya/J Tpta5a f*ev xij/jutto-

roin Cbristi discipulonim , vel eorum i|uiliu>> Salva-
tons diseipliua placet. Hi enim probe norunt Trini-
IsteNi quidem in divlna scripiura priBdicari , tres
^mem e&se Deos fteque in veieri neque in novo
Test^mento doceri.

SL Sed neque mlnus culpandi sunt, qui Filium
opos esse existimant, ei Dominum factum esse, sicut
imiim eonim (|ux xere facia sunt arbitraniur : cum
jlium genitum essejit congruil ac decet , non condi-
lem aui factum, divina eloquia lesteniur. Non levis
^itur , sed maxima est impietas , Dominum aliquo
modo maoufacium dicere. Nain si faclus esl Filius

fiffvuv vTTo T^s Biiag Tpaif^g (Taf€ig imvroonou, rpslg Si
6«ov? 0VT6 Oo^atav ovtc Katvnv Aia^x)3v xupvTTOuo-av,

Oy |X6tov 5' av Ttf, xaTa/iffi^tTO xat tov^ Trotijfta tov
Ttov etvKt $o?a?ovTaf «, xai ycyovsvat tov Kv/)tov. wrmp
Ev TtovTw? ycvo/xivwv, vo|ii^ovTaf tuv Osicav ^ioyt&^v ysv
V3f30"tv, avTw Tijv a/sfAOTTOuo-av xai Tr^CTroyo-av, akV ov;^£
7r>.ao'tv Ttva y.ai Troujfftv Trjsoo-fia/OTu/souvTwv. jSXao-^fxov
ovv ou t6 tvxov, n$yi(Txov fih ovv, x««po7rowrov T/)07rov
Ttva Xeyciv tov Ku/Jtov. ci yap ycyovcv Tto^, Jv otc ovjc

LECTIONES VARIANTES.

*■ Beg, SoUra^cf. B<wi. HiX^w^ui.Et aUa manuff. ^oC<iv«v. g t«k. Mmufaucon»]

GOMMENTARU.

kiu$ Synenm quemdam , non Marcionem , (num pnn-
dpiorHiR n/^Hfi noliiranim scrt^'( auctorem. Coustant.
in Iriti Principia. Superius quidtMU Diony>iiis Ires
Personas divinas sic distinguit , ut Dei untv<rso-
rum app4*llatiouein Patri tribuen^ videaiur : at
stibtndis uienieni suani explicaus, diviunm Trinita-
tera tn unitatero naiurae , qiia ilt ui uiiiis unirersO'
rum DeuMSii^ cotivenire aperte docei. Qiidd cuin
iCa sic, cuiiiqiie idem s»ncliis pontirex iria principia
re^ptmt; qnid monarchi<ie noiniue sibi velil, salis
iBdioit, nempe unicum ab ecclesia credi renini
omniiim pniicipium. Nec ab liac senieiitia discre-
paf qnml TertuUiaDiis contra Praxeain, c. 3, dicit :
moMwchiam nihil aliud ngnificnre scio , ^fiam sin- C
fuiare ei unicum imperiuin. Ideo eniiii uuictim est
uiiperiuin , qui;i priu< ipiuin est iinirum. Notandum
Tero quom*Mlo Tertullianus iiionarcbi.-e | nedicalio-
Mn cniu ThQitatis fide conciliel atqne couipoiial.
Eipr»tiranit i!ii Praxcas, qiiod mon.ircliiam (lestrueret.
Ckn iUe : Qui FHium^ inquil, non uliunde deduco^ sed
de snsTANTiA patris, ni/u7 facienlem sine Patris
tolmvftfCe, omnem a l*utre consecutum potestatem, quo-
mcdo sNMittui de fide destrucre munarchiam qunm a
Patre FiUo iradiiam in Filio servo? Uoc mihi et in ter-
thun griidwn dictnm sit , quia Spiriium non nliunde
pmto^^utmu Patre per Filium. Vide ergo ne tu potius
tsumorc/nmu destruas. Quo ex loco per^picuum est et
TertnlJuuNifu et Praxeam sibi inutuo ubjectasse, qiiod
mogmekiuua d«'Striiereut ; utriqiie vero fnisse persiia-
san, fidem ab eo riiiiditiis destrui , qui moiiarthiam
desirverel. Valde tgiiiir balluciiianir nuiierus scrip-
MV4}iiiex in»le iniellecto libri coutraPrax., c. 10,
kiea, i» quo Praxeas ejusqiie asseclx vantssimt Mo' ry
tmrdmm nuiicu(viutiir, nicMi:ircbi:u asser'ores iion
s«BKaU|ue ba»reticos habeiidos, el iti a Teriulliano
fcaWliisesse coutendit. Netpie vero ilie eis vitio vertit
muoi Nionarcbiaiii lenere se prorneiiiitiir, sed quod
d^|N3fteftis vera fide illam vam<sim« prodieautur; eo
Mi nodo qno qiiis Chrisiiiiiiuui sibi iiomeii arro-
\, stijue alieiiain a Clirsiiauis inoribiis nc lide

vitam , recie falsos ac vanissiiios Cbrisiia-
M^ plpHlaret , neque lanien Cbristiauuiu uoiuen
€tt^|iiisiit respnere censeretiir. Sic nec Pro}ibeias
4foMK,qal falsos Pn^pbeias viiupcrai. Sed de bis
Wc HiK l^rte Diouysio nONiro monarchia est au-
^''^'EccUiicB bei pr(rdicfl//o. Jiistiui marlyris
> de Monarchia Uei ab iLusebio ei llicro-

_ ttts. Ireutf^us qiioque , eodem Eiisebio

k^ flb* ^ Qi»t., c. !20, rpistolam ad Floriiium de

' I inscripserat. Tatianu!» Or. conira geiiies

1« qnibus sibi exploraiam diviiiarum Litie-
t tvrteiem atque indubitatam docet , hoc etiam

comm^^morat , quod unam universorum monarcMam
(twv oXwv t6 yLwapx^TnM statuerent. Ne Apelles qui-
dein, Miircionis dis ipiilns, in colloquio, quod cum
Rodone liabiiil, haitc inViari aiisus cst monarchi.T,
seu iinici i>riiicipii, f'octr uain. Ipso qui;»pe Rodoiie
tesie ai>iid Ensebiiim i b. v, c. 15, nnum principium
esse dicebat sicui ei nostra retigio. A h.iiiasin.s siniili-
ter Oral. 4 cont. Arinn. n t , in Deo proprie monar'
chiam esse probat. Et in Oration" contra Reiiies ,
etiin qui niofiarchiam negaverit, atlipon habf*ndum
esse non obscurp d »cel lii< verbis : "QfTmp JXiyofxfv
TTiV TokiSiOTrna «GjoTiQTa, outw^ ovoyy.ij ttqv irohjapxior*
uyapxioLv scvai. Rasiiius lib. de Spir. sanrto, can. 18,
hoc >ibi probaiidiim propoiiit , quomodo in Deo et
Personns profitemnr. nec proprium mowirchiiB doqma
excidil, y.ai t6 eOffsSif ^oyfia rns ftovap^taf oO itani-
TTTcc. Eadeiii est Gri*<;orii Nazianz''iii doctriiia lum
Onit. 25, liiin Orai. 37, nbi objecinm illiid diloit, n
6s6f , y.ai 686? , xai 6s6?, Trwf ov rpzig Bioi ♦ i ttwc ov
Ttokvapx^ia to do^a^o/ixcvov ; Wonel ei Greg'»riii8 Nyss.
Or. eaiecb., c. 5, ui iieqiie monarchia* doiuinatus
sriudaiiir in diversas dissoctus diviuitates. His coiici-
nit Cyrillus Jerosol. caiech. 6 : In monorchia auiem
prwdlamda^ iiiquit Epiphaniiis, baer. Ci. ii. 3, non
aberramus ; sed unam Trinitatemprwdicamus. Aliciruin
roiito ea de re testiiuonia : allatis tantuni addo illiid
Aiigustini lib. \x,coni. Faust.^ c. 19 : Discat ergo
Fanstus , vel potius flli qui ejus iitteris deiectantur^
monarclii(B opinionem nos ex gentibus non habere^ etc.

COUSTANT.

Dominum factum esse. Rlasphemine huic, qiiam
postea Arius iinpie propugiiavit , opposltam ndem
professus esse atque Ariaiium dogina palam
respiiisse ariiiiiiiensis concilii 1'alribus visus est
Valens, ciiin teste Hieronyiiio, dinl. cont. Lucifer.,
callidc clamavil : Si quis dixerit creaturam FiiiHm
Dei til sunt caterce creaturce^ anathema sit. Ubi vero
ilie cuiii sociis jaciare ciepii , se Ftiium non creatu-
ram negasse^ sed simiiem cceteris creaiuris ; inerilo
coiiiestabauiiir episropi liac fraiide del usi , i^fici stne
conscientia Inereiici ferebaniur, se niliil maii id sua fide
suspicatos, Pulavimus, aiebani, seiisNm crongrnifre ra*-
bis : nec in Ecclma 04^ ubi simplicitas, ubi pura coU'
fessio est^ ui ud in corde ciausum esse^ aliud in iabiis
proferri timuimus. Coustant.

lilum genitum exse, llis coucinens nicena syno-
diis iii synibolo , Fitium qenitum, non favtum profite"
tnr, Atbanasius auiem Epist. de sententia Uion,, n.
13, professioiiem illam priiniim ab hac synodo e\co-
giiaiam non essebiiic recte probat : Curenim, iiiqiiit,
DionysiuSf romanus episcopus^ adversus eos etiam scrip'
serity qui Fiiium Dei rem creatam et fnctam dicunt^

DIONYSII PAPiE ADVERSUS SABELL1AN08 FRAGMENTUM.

eral lempus quando non erai : aiqui fuil semper, si A 5v aii 5i 5v, ii yi * tv tw U»rpi Utt^, Ai oLMf fnvt*

ulique esl, ut ipse declaral, in Patre (Joan. xiv» 12).
£( si Christus verbum, sapienlia el virtns est (li:rc
enini Cliristum esse divino) docent Litlera*, ut ipsi
nosiis), h;rc saiie virtuies Dei suiit. Quocirca si facius
estFilius, fuit lempusquaiido hncc iion craiit : aleoque
fuit tempus, quo siiie his erat Dcus : quod perahsur-
dum est. Sed qiiid pliirihus de his apiid vos di^se-
ram, viros Spiritu plenns, et apprime inlelligentes
qux sequuntirr absiirba ex illa sententia, quac Fil:um
facium asserit? AJ h.-ec minime attendisse inihi
videntur opinionis hujus duces ; el idcirco a veri-
tate prorsus aberrasse, qui aliter, quam quod sibi
vult divina-et propheiica Scriptiira, explicant illud,
Dominug creavU me principium viarum suarum (Prov,

Ttai si ^oyo; xat ao^ia xai $vv«fitcc 9 %pm6s (raOta yetp
levae rov XjSeoTov ac Oicae \iy0y9i Tpnf^i , &vnip ini'
9xoi<TBi)' TaOra 5i Syva/xicf ouopaeToO 8iow TV7;t«voiiatv'
ic TOtwv yfyoviv 6 Teof , nv ort (n^ Jv Tai>T«. iv «pa
xocipo^j OTi X^P^* TovTwv Jv 6 8io; ' aTOtrolmeTOv ^t
TOVTO* x«e Tt ov iTri tr^iov nspi tovtwv npof vptSiS 3ta-
XeyotfAijv, npog av^/9ac Trveu/iiaTO^^poyff xai 9mf&f int'
o-Ta/xivovc Taff OTOTrta? Tafi" ix tov nomp^ ^iyf cv tov Teov
avaxvTTTOuo-a; , aU ftoe doxovffe ftn Tr/softo^x^ivai t^v
voOv ot xa9y}7T27afxivot jns Bo^Tit TavTUff ^ xai Jta towto
xoat^q tov a^TTOoOf SiufAa^TJjxivai, irip^f i ^Qaxm
xaitxri ^ iiBiiaL xai Trpo^Ttx;^ Tp^fn, tO| KvptoQ ixTivi
fjLi apxiiv o5&iv oOtoO, ix$iSa|XEvot. oO pita yup iq toO
ExTto-ev, &>; To-TS» oTj^acta* "ExTto"! yotp ivTaOOa axoucr-

VIII, 22). Non eiiiin uiia est , ut scilis , verbi creavU B teov, avTt toO, ETrioTTjo-e Tot? vtt' a-jToOyeYovoctv i/570*^,

siguificatio. Nam hoc in loco creavit idein est quod ,
prcefecit operibus ab ipso factis, factis, inquam, per
Ipsum Filium. At hic creavit non perinde intelligen-
dum est, atipie fecU. Facere enim et crearo inter se
differuiit. Nonne ip$e iUe pater tum possedit le, et fecit
le, et creavU teJ ait Moiscs iii mngno Deuteuroiioiiiii
carinine(DeKf., sxxn, 6). Sic etiam illos recie quis
possit coarguere: praecipiiei temerariique humines !
en^one facta res est primogenilus omnis creaturos
(Coloss. I, 15), ex utero ante luciferum genilus (Psal,
cix, 3), qiiiul Sapientia dicit, Ante omnes coltesgignit
me (Prov. viii, 28)? Denique niullis inlocis divinorum
eloquiorum eum geniiuin dici , at nusqtiani factura
Filium , quis legerit. Ex quibus aperte convincuntur p
falsa de Domini genefntione opinari, qiii diviiiam
atqiie inexplicabilem ejus generationem faclionem
audent dicere.

5. Neqiie Igiiur admirabilis ei divina unilas In
tres diviiiitates est separanda, neque factioiiis vocn-
bulo diguitas ac summa magnitudo Domini est di-
minuenda: sed credendum est in Deum Pairem
omnipoteiilem, ct in Chrisium Jesum, ejus Filium ,
et in Spiritum sanetum : Yerbum aulem Deo uiii-
versorum esse unitum : quippe, Ego, inquit, et Pater
unumsumus (Joan., x, 50); el, Ego in Patre, el Pater
in me est (ioa/i., xiv, 10). Ita scilicet divina Trinitas
et sancta monarchiae pncdicatlo integra servabliiir

ysyovoo-t 5i ^i avToO toO TioO* oO/i Si 71 to "ExTto^t vOv
"kiyoix* av iTri ^ toO 'E7rot>30't ' Biafiptt yap toO Trot^aat
t6 xTto^at. Ovx avTOf ovto^ o"0v naxrip ixTii^aTO gti,
xai inovnvi <n, xai v/LXifri 9S\ r^ h x^ ^vxtpwoptXf^
pnyakti oi^fk h Hwnii fnvt. nphi ovf xal ihtoi ohr rcc * ^O
pt^oxtvSvvot 5v0pw7roi ' nohnp^a TrpwT^TOxoc nacno^
OTtaewf, ix yavxpos npo i(a9f6po\} 7twi}9iK, ttirfidy
otg Xo^ia, Upo 2i TravTAov jSowaiy ^twa fit ; xal iro^oe-
;^oO 9i Twv Oetwv ^o^tejv yt^ew^odat, d)X Ov ytywivai
Tov Ttov Xs^o^evov tvpot Tt; av. v^* w xaTa^pava»; iXr/
XWTat Ta ^eOdi] ® nspi xiis tov Kvpiov ^tvwQOto}; viro-
Xa/x6avovTSf , ol Troirjo-tv, ovToO tijv Oeiov xai 5pp*iiroy
7ivv>j7tv ^i^etv toX^wvti^ .

Ovt' ovv xrra/xt|»t^iev xp^ **f ''^*^^ SiOTvrHf ttqv
BavpMfTXTT» xai 6eiav Mova^a ovti Tronioti xft»>vtev ' t6
a^ieojuia xat t6 v;rip6aXXov p.iyiBog roO Kv|)iov • a^la ns-
trtOTivxivac itV 6i6v naxipa TrovTOXpoTopa, xai ttf
XjOtOTov Irjo-oOv, t6v Tt6v avToO, xai sig T^a^tov IIvivfAa*
iQvwoOat 3t vw 0ew twv oXwv tov A670V * 'E7W yap^ fn^i^
x«t 6 Uaxiip Iv iofxev' xat i^w iv tw IlaTpi, xai 6 IlaTiQp
h ipLoi. ovTw yap ^ rMi ri hsia Tpt^f tai x6 aytov x4-
pDytta T^; p.ovapyia.z Seao-wtotTo. Extant lisCc apud
S. Athanasium Epistola de Decretis Nicmce Syno(/i,
D cap. XXVI, p. 251, ed. Renedietin*
LECTI0NE5 VAIU.ANTES.

^ Sic Reg. ut et exigit sensns. Editi et aUi «i i\. Monlf.

b Sic Reg. Alii vero et eliti omittunt xwivr^^. Mox Reg.
pro ^ iiabet ^. Montfaiicon. Sed hoc posteriori toco taOtii m
«Ot^ muiandum videiur. Roulh.

c Fortasiie «^di. Routh.

(t Sic Ms8. et ed. Commel. C(eterum m idem hic signi'

ficat ac avt\ [edU. prior. lectio). Mox t^ xtiraw qttod abest ab
ed. Comnwl. restiiuimus ex mnnuscriptis Reg. et Basil.
fiancgne vocem teg^rnnt NanuiusetAtnbros. Cmnatd. Mont»
faucon. Sed et in ed. priori Paris. x6 «ti«it extat. Rmth.^

«» Reg et BasU. ^vAi. Montfaucon.

' Anne tegendum mIwv» pro nmiJotw^ Routh.

Uqiiido confitat^ non nnnc priinumf sed oliin ab omnibus
anniheinate damnaiam esse inimicorum Christi Ariano-
rum hceresim. Coustant.

Tempns qnando non erat, Etinm hic prsedamnat
Dioiiysius celebre Arii effatum « ac pr^ludit NicBuo
concilio , ad symb >li stii cnli*cin aiialhemaliz niti
xo\)g yiyoyxag' HvTrors. ots ovx Jv. Qiiocirca cum
Valens Aniiiiiii iii E<-clesi.iclaniass*i, Si quis dixerit:
Erat teinpns qunndo non ernl Filius, aiuUhemu sit ;
hoc audilo, in(|uil llieronyiiius, dial. adv, Lucif.^
cuiicti cpiscopi el toia siinul Ecclesiu piausu quodam
et iripudio Valentis vocem exceperuni, rati vi-

COMMENTARII.

delitet eum plaue Arianam hncr^sim , quae Filium
creatum volebat, his verbis ejurare. Coostant.
— Ibidemex lluTonyinoconstat, Valeiitem aliapluri-
ma et ipsum prouiiiitiasse, et Claiidio pronuntiaiiti
consensis-iC, qn;c cuin alienis a Cntholica fide dog-
matibu> coiiciliare dirficile credideriin. Exeinpn gra-
li:i, ipse aii Valeos : Si (fuis dixerit de nullis extantibus
Ff/ium, et non deDeo Pntre, annlheina hit latqueClnU'
dio hmc proferenti idem ille nssensU : Si qnis dix^rU
FiliumDci esse quidem ante omnia sctcula, sed non anie
omne omnino teinpus , ut ei aliquid anteferat , ana"
thema sit, Routu.

MONITUIIE

IN SUBJECTA FRAGMENTA.

i. Opus ex <luo dcscripu dunt fragmenla subjecia, AUianasius lib. de Synod., n. 44, epttt.
de decreiis Nicxnae synodi , n. 25, et episi. de senieniia Dioiiysii passim laudat. EJusdeni meminere
Ba^Hus llb. de Spirilu iancio, cap. M, et Ilieronymus , de Scripl. eccl., c. 79, Sed hi duo
Doctores non una raiione illod Indicant. Hieronymus enim in libros quatuor disiinctum docet :
Risiiius vero quxdaro illltis verba tamquam ex secunda ad Dionysium cognominem epistola profert.
Re auiem vera et iii libros distinctum esse, ei cpistol^ itomen ei cnngruere ex Aihauasio
coiistai : qni qiiidem in eadem epistola de seiilentia Diimysii et nuin. 15, dicit : c Dionysius quam
prunum sui puigandi gratia libros edidit, quos inscripsit Elcnchus et Apologia, > et num. i4, de
scHplo eodem sic loquilur : i Epistolini suam Elencbi et Apologlas titulo inscripsit. i Epistola igilof
erat quatuor in libros disliiicta , adcoque una ex iis , quas Diony.^ius a se fusins el tractantis
more dictatas, ScSaffxa^cxtuTspov v^yoOfxevo;, vocat (Epist. i, ad Xyst. ). Non ab eo siatim, ut de accu*
satlone sua coninioniius fuit, missa est. Nam ne accusationi deesse >ideretur, si rescribere Romano
pnesuU diiitius differret, buic epislolam prscmislt, quam iiifra, num. 6, ipsum Dionysium Romanum'
alloqoens memorat bis verbis : xai <roc ^i a>!kng inKTxaysis sypst^f^a. Quocirca non modo Ephtolat sed et ephtoia
SMitida ad IHonysium cognominem non male a Basilio appellaiur. Simui etiam est Elenchug et Apologia ;
EleDchus quidem adversarioruni et accusaloriim Dionysii , qui in hoc opere coarguuntur atque confutantur,
Apologia vero ipsius Dionysii qni in eodem de objectis crroribus sese purgare nititur. Quod cum felidter
prssiiterit, inipndentis calomnlx merito arguit Aihanasius Arianos,quod ea velut Dionysii venditare non
crubQeruii, qux ille palam aperteque rejecerit.

U. Ista Dionysii apologia eo majoris est momenli, quod specimini nobis sit eorum, quae fecissent
cxteri Patres Nicaeno conciiio superiores, quibus nonnulla exciderunt ariana^ impieiati in speciem
cngnau, si eos similis necessiias ad explicandam aperiius mentem suam compulisset. Inde enim
Jadle adduciiur quisque ut credat , neminem ex cis futurum fuisse, qui non perinde atque Dionysitis»
eaiBdefn perfidiam damnaisat, ex lioc opere qu-jc exscribenda , quae prxiermiUenda duxerit. Athanasius,
BQm. i4» exponil in hunc modum : < Virba c^jus quam plurima, quibus res in quxstioncm adductas
expendlt, aui ex allatis raiiocioiis coljigit , aut iiiterrogatos adversarios coarguit vel obtrectatores suos
criminaior, ob librorum prolixitatcm oniillens, ea solum proponam, qu» ad criminationes diluendas
necessaria videbuntur. > Iii iis vero, quce exscribit, librorum ordiiiem minime servat, sed pront res
tracutx postulabant, nunc unum et alierum fragmentum ex libro primo profert, tum aliud ex secundo,
siibiiidt quartnm rursus ex prinio, cui aliud ex quarlo adjungii. At cum nostri insiiiuti sit operis ejusdem,
Bip^te ad Rumannm pontiricem sciipti, reliquias accurate colligere, singula fragmenia co ordine
eshitwre satius visuni est, qucm serv.mt inier se libri, ex quibus descripta siint. Demum.si gestorum
qoe lioc opus pnecesseruiit , sericm expendamus , ad tempus circa qiiod elaboratum est, quodani modo
per^ere licebit. Nenipe aliquoi Dionysii Alcxundrini adversus Sabellianos cpistolx, Xysto pontificc
▼iilg:it:e, accusalioni iinus occasioiiem dedcruul. Inde permoti nonnulli Gatliolici, Ipso Alexandrino
pracsole iiiscio, Romam convolaiunl, et qux sibi in ejus scripiis displicebant ad Romanum pontincem
demtefunt. Staiini admonuit Dionyslus Roinanus Dionysium Alexandrinum. Is vero illi sailsfaoere primtim
brefibus, tnoxque prolixioribus litieris , ^Ufim prrmum , ut Aihanasius noUt , studuit. Quocirca nil veui
^pomiuus hanc Ditmysii apologiain ad Riinuin ^62 aiiinere censeamui. Eam quoque erudiiua
TUleiiiontittS ad annl hujus exiium referri posse arbitratur. Cocstant.

EPISTOLiE II

DlOimil ALfiXANDRUIl EMBCOPI JJ> niOlfTSlDll aOtfAlftll ,

'. Seu Operis quod Eienchus et Apologia inscribebatur , fragmenu.

Kx primo Ubro,
i« Hbq enim erat tempus, quando Deus non erat i. Ov yup h ors o 8so; ovx h Hocnip* _

lltiBeqDeiHlbus(inquit Athanasius) profUctur Christum k«a ToOto oUiv (ait Alhanasliis sUUm post ) Iv t^ (Hf* M ti«
esse» ut poie verbom et sa};ienUam et \irlutem. xpi<rt^ uy«i,x«7oy dn«, mI «^^^ "«^ ^6v«{uy.

% Meque vero Dcus cum hsec non pcperisset 2. ov yAp ^^ toOtwv Syovof fiv ei^c , iIt« iffatJo-

119 DIONYSU ALBIANDRINI EFISCOPI liO

postea Filium genuit : sed quia Filius non a se ipso, A ^otiwraTo, «XX' ori /*ij w«,o' sa^ToO i Tcof, «XX' «x tqO
verum a Pairo habet esse. Uurpoi ix^i t6 sivat.

£t post pauca de ipso Filio dicit :

5. Gum sit spiendor lucis aeternae, prorsus et
ipse .'eiernus est. Luce enim semper existente
manifesium est et splendorem semper exsi&tere: eo
quippe lux esse iiitelligiiur, -quod splendeat, ac
fieri neqiiit ut liix non luceat. Rursum enim ad
exempla veniainus. Si %v\ est, est quoque splendor ,
esi et dies: horuin si nihil est, multum abest ut sol
adsit. Quod si sol asiernus esset^ dies quoque nnm-
quHin drftceret. Niinc auiem ( n*»que enim iia se res
htfbel ) dies sole indpienie incipii , ac desinente de-
sinit. Deus autem xterna lux est, mux nequeincoe-
pit, neqiie deQciet unqiiam. Ipsi ergo praelucet
ac coexsistit aeternus splendor, qui «iie iiiitio exsis-
ten:» et semi^er geniius, ante eum emicat, quique
•st ea sapientia , qiiae dicit , Ego eram qua gaudebai :
el delectabar quotidie anle faciem ejui omrit tempore
IProv. viii, 30).

Et paulo post sermoaem de eodem sic prosequitur :

4. Gum ergo seternus sit Pater, aeternus est et Fi-
lius , lumen de lumine. Ubi enim est genitor, est
et proles. Si aulem proles non est, quomodo et
cujus potest esse genitor? Atqui ambo sunt, et
semper sunt. Gum igiiur Deus sit lux , Ghristus est
splendor. Gum autein Spiritus sit , Sptriftu enim ,
inquit , est Deus (Joan. iv , 24) ; congruenier nir-
suin Ghristus vapor dicitur : E$t enim , inquit , va-
por virtuUi Dei ( Sap., vii, 25 ).

Rarsumque didt :

5. Solus autem Filius semper coexsistens Patri ,
et plenus eo qui est , ipse etiam est , cum sit ex
Patre ( ex Atlian, , ibid. , n. 17).

K«i itn' <xi|« (pergit dicere Athanasius) idXi^ %%^\ v^ «wt6'i

3. *ATr«u7«^ft« ii wv ^wto^ «!diou, TrovTWf x«l «vto?
at^tog loTtv. ovTOf yap atl toO ^poiTOc* ^^qXov ta^ c<rriv
«sc To «TT^vyao^fxa. tovt6> yap, xae otc fiac iorct tm
xaTauya^eiv vocct«(i xai f&^ ov ^xntazai /xij ^&>Tt(ov cl-
vai. troXtv ycep ^6i|icv M TCt itapa^tiyiiOLTa* ct cbrcv
)qXcoc. cVTtv iQfAC/d« ' ti TOtouTwv fxij^cv coTt, TToXv yc Scc
x«i ir«/9ccv«c :qXcov ti fih ouv «t^co;* 6 iqXco;. «TrsuoTOc
«V Jv x«i in rtfiipa, vOv ^i , oO yap cbrcv , «|5£«|xcvov tc
ip^arot xai TrouofACvou TrauCTac. 6 9c yt 6coc cdonttfyi
B <OTc ^«c» ouTC aj»$afACvov, ovtc X;q56v ttotc. ouxoOv acw-
vcov irpoxccTat, xai oiivcoTtv avTw to airau7«0"/x« «v«/3-
;^ov x«i «ctycvcc. 7r^oy«tv6/xevov «vtoO, ontp iaziv vi
TiiyoMCa o-o^ta, ^Eyw dfAi}v ^ Tr/^offcxatpe * xaO' ig/xipav
^i cv^/oaev6fAiiv cv itpocwny «vtov fv irovTi x«t/9w.

Koiauii; iit^ttx tut' oXi^ (iaquit Athanasius^.ictfiToo «avo«Ux«>/

f 4. "OvTOf ovv «ccovtou ToO Hwrpog » «cwvtoc 6 Tto;
io^Tt, ywc Ix fOixog «V • ovTpff yap yovlwf , io-TC x«i tcx-
vov* ei 8c yLii tcxvov c&, irwc x«c Tcvof ccv«c $Ov«t«c 70-
vcuc ; oXX* ccViv a/x^, xai cc^cv acc.

tm «AXiv «po<rci«ii«t taxixm (Athaoasius ait) :

♦oiTOc f*^v ovv ovTOf ToO 6coO, 6 X/atffTOf ioTtv «irav-
y^o^/x^. irvcvfA«TOff ^i ovTOf IlveO/xa, 7«/», fvjo-iv, oScoc*
«v«X67Wf 7r«Xtv 6 X/oioTOf «t/x6c XrycTaf 'ATpioff, 7«^,
^Uffiv, ioTc T^f ToO ecov SvvafACw;.

K«i u toc ^mi^ (iaqoit Athaaasius) «aiv ?it<ri

5. m6voc Bi 6 tiog acc ovvwv tw naT/>i, xai toO ovto;
irXi3/90vfACvoc« xac avTOc cb"Tcv , wv ix toO UarpOf. HaeC
excitata sunt serie continua a 5. Aihanasio in Epi-
itola de Sententia Dionysii, num. i5, p. 255, ed. De-
nedictin.

£z eodem libro primo (1).
GsDlerum ubi res factas et opificia quaedam D 6. nXiiv i^w ^cvirra Tcva fo^ac voct^Sat, twv ftiv

coiisideranda dixi , hujusmodi rerum velut mlnus
idonearum cursim protnli exempla, qiiando dixi :
Neque plania id est quod ngricola, neque sc:ipha id
quod naviiim faber (ex Athan. , ibid. , n. 18). De-
inde congruls el naiurx rei accommodatioribus
magis sum immoraius, ac plnribus explicui quae
veriora erant , vanis excogliatis argumentis , quoe

TOtovTwv w; a;^/}CtOTC/»wv i^ cirt9/}0fA^c ctirov ira/aadcty-
fcaTa * lirci fAijTC t6 9>vt6v q>i2v (adderem t6 avT6 ctvac)
Tw 7CW/97W, fcijTC Tw vavTnyyw t6 o^a^f . EiTa Totf
txvovfcevoc xai ir/soo^^vcoTcpocc ivJtCT/ic^a • xai irXiov
^cc^^qXOov irc/si twv aXiTOeo-Tcpwv, irocxiXa ir/ooo^eireScv/dwv
TCXfAij/dca, aircp xai o^oc 5c' oXXi}; iircoToX^f iypa^a ' ht
olg ;nXc7$a, x«i ir/jo^c/jovo-tv CTxXnfca x«t' ifAoO ^cOSo^

GOUMENTARII.

(i) Quorsum Dionysius sequentia in medium at-
luleril, Albnnusius iia declarat : AccnsatoressHos^qui
eum mentiebantur dixiue^ Filium unnm eorum esse
qucB fncta sunt^ et nequaquam eue Patri consubslan'
tialem, iierum in Ubro primo coarguit his verbis.
Unde liqiiei ea in superiore Dionysii rom:ini epi^
slola coiifuiata esse, quas Alexandrino objecta fiie-
rani. li eniiii , qm Dominum factum eise, sicut unum
eorum quce (acta sunt, extKtmanl, iu illa, n. 2,
refeiluutur. Ulud quoque nouiidumy eam fidem.

qua Patrem et Filium nnius substanti.^e , seu con*
iubstantiales credimus, fidelium anlmis ita semper
fuisse Insitam, ul cum hoc negare putaretur Alexan-
driiius aniisteH, siatitn a caiholicis viris ad roma-
nuin poiitificem fiierii deiaios, nec ille disiulerit
sese ab hujusiiiodi opinione .illeiiissimum dettion-
strare. Nec illiid ininori ohservatione dignum , qiiod
non tuntiim rem verbo ofioovo-cov signilicaiani , sed et
ipsnnimet verhum aliquo niodo rejici fideles tot ante
nicaenum concilium annis indigne lulerjnt. Goost.

1«!

AD DIONYSIUM ROMANUM FRAGMENTA. 12i

ei liU in alia epislola exposui ; in quibus me..dacii A 5v. i. oO >iyo.Toc «v Xp.<xTov ■omootsion .!»«. „3

esw. ct yap xat t6 ovofxa touto yijfit fiij iv/SYjzsvat, fiij^'

convici eiiam illud quod adversum me proferuni
a^imen , we scilicei non as^crere Christum esse Deo
consolisiantialem. Tauieisi enim uie nus(|uam in
Scri|iturts sacris hoc vocabulura vel invenisse vel
Jegisse dico, alia tamen argumeuta qu;e subiiide
adjunxi* quseque illi tiicueruut, ab hac intelligenlia
nihil discrepaut. Etenim prolem huuianam, qua».
ceriecjusdem generis est atque genilor , iu exem-
plam atiuli;dixique revera parenies hoc SHlnm dis-
lingui a filiis, qiiod ipsi non sint niii ; aiit cerle
Beeessario fuiurum esse, ut neque pareules esseni ,
neqne filii. Epistolam auiem, ut praedixi , pro-
pter praesentem rerum conditiouem , penes lue non
babeo : alioquin ipsa tibi qua luuc scripsi verba ,

avsyvwxtvat ttov tc5v oytwv rpoLffwt , a)la ys Ta iirtx«t-
piQfxaTa ^ou Ta i^-ng, a ffiTtoJTnQxaci, rflf ^tavota^ Tau-
TTjc ovx aTraSft- xot yap MptamiK^f yoviQv 7ra^i6ffi>3V,
oiQ>ov wc ovo-av o/Aoyfvir} ' ^ijcag' Trovrwc TOVf yovftc /Jto-
vov hipoyjs fivai twv Tfxvov , OTt ti,ri ouTOt ftfv t« Tfxva,
m fiiort yovsif avayxatcav y7rap;^ftv ttvat fixtrt Tfxva.
xai T13V fih fTTtdToXidv, w^ nposiiroyt, ^ta Tac Trfpioraffftf
ovx f';^^) TrjOoxo/Aio-at , st 5' ouv avTa o-ot Tct TOTf pn-
fAaTce, f*a>>ov 5i xat izKtTmc «v imfi^a, to ovTtypayov •
OTrf^ av fUTropwaw, 7rotiQ(T«. oBa 3f xai fiffAVYjfxat ,
TrXftova Tr/oo^Qfiii' twv v\jyytvi!>y ofAOtwfAaTa ' xai ya/j
xai 9>yTov ftTrov aTro «nrffjftaTOf , ^ aTro piJt^rig «vf>©6y,
STf^ov ftvat ToO o6fv ifiXaflrnjcf , -Aui TrovTwj- fxftvoi) xa-

imo el epistolae toiius exemplum misissem, mit- fi W^mjxfv ofxo^fV . xai 7roTaf*6v «Tro Tn^c fjfovra*.

pov o^x^fAa yLoti ovofxa fxfTf i>U9>fvat, finxi yap rwt irfrfk^
TroTafxov, fiijTf tov TroTafAov imyh'» Xf^t 96at , xai afxf)6-
Tf^a V7raf)xf tv, xat tiJv fxiv 703710^ otovf i 7raTf/)a ftvat,
Tov 5i TroTfjaa ftvat fx riig wuyng u^wp. a>Xa TavTa fifv
xat Ta TOtauTa fxij^f o/aavyfyf^afxfAtva, aX>' otovfi TvyW-
Tftv vTrox/jtvovTat . Totf 5f Jvffi fJiQfxaTiotf ao^v6tT0tc,
xaBamp Xtfioif , fAaxjo66fv iTrtx^e/ooOct fAt j3a)Ativ •
OTvooOvTSC wff T6)va7vooiifAiv&>v, xat 7rj0o oO fxovov aXXota
7roX)^if , aX>a xai v7rfvavTta Tt xfAvjpta ytvtTat twv
fTTt^irroufAfvwv S)}>()l>fAaTa. (H.tc adducuntur a iS. Alha
na$io iu Ep. de Sententia Dionysii, num. xvni, p.
255.)

lamque siquando mihi ejus copia fuerit. Meniini
porro pluriuias ex rebus inter se cog.iatis simili-
todines adjecisse. Eteoim plantam , sive ex semine
sive ex radice succrescentem , aliam 02:50 dixi ab
eo nnde puUulavit, lametsi ejusdem omnino sit
naturs : simUiier et fluvium e fonie mananiem
:iliain fonuam acnomen accipere, neqne enim fon-
tem fluTium, aut fluvium funlem appeilari, sed
haec duo esse; ac foniem quidcni quasi pairem esse,
iluvium yero esse a(|uam ex fonte. Verum hx*c qui-
dem et simiUz^ qux scripta sunt, se non videre
quasi caecutientes dissimulant : duabus autem vo-
eulis incompositis, quasi lapidibns, eniiiiiis me
eooantur impeiere : non adverientes rebus ignoratis
et qos m iutelligaiiiur interpretatione iiidigeiit,G
plemmque non modo alienn,sed et conlraria exem-
pla lucemafferre.

£x eodem libro primo.

7. Soperius dictum est Deum csse fontem bo" 7. iif}oft|DiQTat fAtv ouv, oTt 7^0713 twv «yoSm aTrav-
Dormn omnium , Filius vero dictus est flnvius twv to-Tiv 6 dtoc- TroTafAo^ ^t v7r' (f<>r. aTr') avToO Trpo-
^ ipso emanans : verbum quippe est menlis eina- x^V^^®^* ^ ^^^^ ayoLyiypctizxat ' w.tzoppoioL yup voO 16'
natio, et, ut humano niore loquar, ex corde per 70;, xai uc ^ir" av6|9&>7r(i>v ti^rstV, a^ro y.0Lp$iug $ta otto-
00 emittiior. Mens vcro , quse per linguam prosilit , fAaro; sSoxeTsOtTat, irtpo^ ysv6fitvo; toO tv xapSia

GOMMENTABll.

TsH m alia epistola exposui. Alhanasius luui

S' L de Deeretis nic. synodi, n. 25, luin lib. de
«l.,n. 44,sn|ieriora hujus leslimonii verba sum-
MtHB persiringore contfntiis. ab his illud rorprre
iseipil r Ksu Si aAhtg STrto-ToX:^^ r^fpoc^oL , iv oig iiksiyioiy
Ole., obi TOdbula crot tion exlai. Veruni (Utn a nullo
meie codice scripio aut cdiio hic absit, nc lu-
8il de iiitegrilale alicujiis senlenliui ex iis
dijodicare in quibus plenior et integrior ,
I ex ii5 iu qnilms roinus inlegra nnl decur-
profertnr; nihil est cur aliant epistolain ad
~am Romannni ante scriplam hic meniorari
>; pnpsenitn cum Basilius hanc secuu-

l. COUSTANT.

diurepant. IIoc csl, idem dc Chrislo
M detttonsirant , qnod iili consubslantia-
IM emkraidicaiido intrlligiKit. Coustant

fefcli/iiiii autem, llic aliqiia memorari vidc-
ftv Moaysti epistola , ex qua ipsins a('cu«:iti(li oc-
4lrio Ate^ est, cl unde. ui inox quercb;ilnr,
aino^iMil ^«Qsita U\ tncdinm proitileraiit, qiiod
— fai sobitaitti» seu homousii vocabuluin in Scrip-
lirio M^utiii legisse se dixerat , ut tacerent argu-

menta vel exempla, quibus id, quod prsediclo vocabu-
lo signiricntur, assever.«bat. Quaproplerassenliendum
esl. nt vid(*tiir, Tiileinontio, qui episiolam ad Am-
]) moniuin ei Eiiphranorem hic notari cen^ct. Hinc
eliaiu coiligere est Dionysiutn turbulento lempore,
quo propr''a etiam scripta pencs se non haberot, hoc
opiis coucinnasse. Quanivis enitu Yaleri^mi persc-
cuiio, hoc iinperatore anoo 200 dt^leio aiquc capio,
cessarii, Alexniidrinani tniiien urbein ad aiiiniin !^0i,
pacatam non ruisse Dionysii ipsius fesiivo; scu pas-
chales episiohe lesles siint. Coustant.

Voculis incompositis. Quibus scilicei Diotiysius
Palris el Filii dislioctioiiem osiensurus, planta; et
agrirolic necuon scaphu; et fabri non saiis accuialis
siniilitndiiiibus usns fuerat. Coustant.

Mens vero. Hoc cst, cogilntio, qiio! vocis
beneficio fnras ciniliilur. Ea ipsa simililtido, itna
nuiiC Dionysiiis uniiatein sitnul et disiiiiclionem Pa-
Iris ac Filii ilinsiral, postea Augnsiino ad cx|ilicaii-
duin incarnali Ycrbi luyslerium iaiiiiliaris fnit. Sicut
ergo^ itiquit sernt. 119, nov.edii., ti. l^vcrbummeum
prolaium est sensui /uo, nec recessit a corde meo;
m iUud Yerbum prolatum est sensui nosirOy nec

DIONYSn ALEXANDRINI EPISCOPI I24

postquam illaiq praBiniiil, remanel, eslque quale
antea erai : illa tero prdcmissa avolat et circumqua-
que lertur'; ei sio utrumque iii ulroque esl, ta-
roetsi aliud ab allero, et unum suni, licel duo
sini I sic uamquo Paier el Filius unum esse el in
ae inviceiii osie dicti suut.

xai fipszKi TTovTaxoO. xac ouTWf icTCv ixattpoc h
iiiOLTspca ixspog wv Oujtpoyj ' xai h dfTiv, ovT«f 8vo.
ouTw yap xui 6 DaTJj/) xai 6 TiOf Iv, xai ^v oOk^otc
ilix^^^ ««v«e. (Mlaia haec a S. Athanam in Ejn$l.
de Sententia Dionysii, n. xxin, p. 259.)

Ex secnndo libro.

8. Singula nomina a me prolMa se u.vicem nec 8. t«v O^' i^ov >.;c«.'vt«v ovo««r«v ix«<rTov Ari»
eparan queum «ee d.idi (« ^,w. ,m. ,.^6v ... ./,«4„v .oO iiov- n J,; .^o;

«.17). P.tremdu, etp„u.„uamF,llimenlionen, ..«i ^v l^oyiyo. .6v rlov . i^^«v« ,«i roOrov cv rl

tZVZr r " """""'.• "'""" '"- "'^^' T(6..e^,„,ov„-.«i,/„,o..p.«.v.6v„«W;.!
jmai. ac Paier . e. amM eum non priu, nou.inas- ^ivro., Sv iv ri xJoi .fonWo «yl nv.O.« .I;

Spintnm saiictum. addidi : sed simnl unde ci pcr - ^^ -— ^ -*- - • -- ' - . ^

quem processerit sublexui. flii autem ignoranl,
neque Patremi qiia pater csl, a Filio alienari
PQSle: nam illud noniea causa est evidens
CQh^renlitt ct conjunciionis : uequc Filium a Paire
separari; hoo uamque vocabulum paier communl-
catifinem indicat. Est et in manlbus illorum Spi-
rilus,qui neque a mlttenie, neque a ferente divelli
poiest. Quomodo igitur ogo, qui lalibus uior nomini-
bus , illa a se invicem separaia et omnino divisa
existimem 7

Paucls inlerjeclis addit :

9. Ita qiiidcm unir.item indivisibliem in Trinita-
lem dilatamus , et rursum Trinitalem quae roinul
nequit, in unitaiem contrahimus.

ot ^i oOx tcao-cv oti j^iijts a7rjQ>>0T/)tWTai UaTJj/) TtoO, {
TrotTii/), 7r/)0)taTa/)XTtxov yapitrriTiii o-uvayeta^TO ovofMt.
ovTS 6 Ttof aTTwxtffTat toO Uaxpor riyap nATUP 7rpo<na-

yo piu 8l7).or T>3V XOlVWviov fiV TS Tatff X^P^'^^ «^Tfciv g(7Tl

TO nvsu/za» /A>iTe tov 7re>7rovTOf , yL^rt toO ys/)0VT0f, 5v-
va/zsvov <TT6/)effOat * Tr&i^ ouv 6 ToyTotf ^^pw/xsvoc TOtj-
ov6/Aa(Tt, iitiitpitrBat T«OTa xai a|)w/)t(r0ai iroDfulCtf «X-
XijXwv oto/Aac ;

K*\ ^t' iiitm (inquit Athanasios;, M^ft^ Wpw*

9. OvTW fiiv j5fistc s!V TS Tijv TPIAAA TJ3V f*ova5«
ir>«Tuvo/xsv aJtai/)STOv. xai tiJv TPUAA Ttaltv a/AStwTov
fiV ti|v /Aova^a ffuyxs^Xatou/AsOa. (Adducunlur haic ab
Athanasio, ubi supra, n. xvii, p. 2*4.)
Ex eodem libro secundo.
iO. Si quis autem cnlumniator , eo quod Deum

omnium faciorem et creatorem dixi, pulet mc etiam
Christi creatorcm dixlsse, advcrtat me prius Pairem
ipsum appelhsse; quo in vocabulo simul enuntia-
tiis est et Filiiis (ex Ailianas., ibid,, n. 20).
Postquam enlm Patrem diti faciorem, subdidi :
ffeqiie pnier eorum esi , quorum esi facior, si pro-
prie is paler esse intelligaiur qiii genuit (tatitu-

iO. 'Eov 5s rtg twv o\»xoyavTwv, iizst^ii twv aTrovTMV
TrotuTnjv Tov Oeov xat SiQ/xtoypyov sittov, o^ai fxe xai
ToO XptvTOxt ^ystv , axouo^aTCi» jaoi» Tr/joTspov IlaTspa
yTjo-avTOff- avTOv, Iv &» xat o vtof itpovyiypTiTrcKt • fisxot
yap t6 etVetv IlaTijOa 7roi>jTijv STrayiioxa* K«i outs 7raTJj/a
icTtv 6iv 7rot>jTiQff. et xupic^f 6 yswijo'aj' IIATUP axoOotTO *
Tigv yotp 7r>aTVTUTa rHs toO IIATP02 Ttpormyopiag ev Tot^
^?UC s^re^sjoyaffo/is^a. ovts ^rotUTijf 6 7raTJJp, ei fibvog 6

diiiem enim vocabuli bujus . paier, iii sequenlibus j) ;^st/)OTsxv»i? ^rotTjTjj? X^yotTo. nap' "EWiwt yip mtnrai
expeiidemus ) : iieque facior pater. si solus opifex ^aiTwv i^io^» xoXoOvTatXovwv oid^yot. xai c TrotuTjjr, i o
facior dicatur. Apud Gr«cos enim qui sapienles ^AtiorroXoferTrs,! v6/*oy.ixaiT«ve7xa/)5i«v7«/).«/>STiir
sunl . suorum librorum faciores vocanlur. Aposto- 5 ^«^i«^ ^,,^^1 K««i^«vT«c, cif sIttiv, 6 eiof • V*^««
lus quoquc ait : Factor legis {Rom. , 11 , 13 ; Jac. , iv,
12). Rerum etiam intrinsecarum , cujusmodi sunt

COMMENTAHII.

recessita Patre suo. Verbum meum eral itpud me , et
processii in vocem : Verbum Dei erat apud Patrem,
el processit in carnem. Coustant.

Singula nomina. etc. Praemonel hic Athana-
sius, Dioiiysium adjecissc quod sequilur, ad aino-
vendam alieram quoruiiidam suspicioiiem , qui uic-
baiit : Cum Pairem dicit Dionysius , Filium non
nominat ; et vice versa cum Filium dicit, Pntrem
non memorat : sed dividit , removet ac separat Fitium
a Piitre, CorsTANT.

Nomen, Hoc est quod subinde patres uno
verha dixere relativumf quod scil. ila cum al-
tero coiineKum est, ut unum enuntiari nequeat,

auin alterum simol menti obversetur. Quocirca
[ilarius lib. vn de Trinit, , n. 31 , de Hde caiho*
lica ait : Coufitendo Patrem^ confessa Filium est;
credens in Filium , credidit et in Patrem : quia et
nomen patris habei in se filii nomen ; non enim nisi
per filium paier est : et significatio filii demonstra"
tio patris est , (fuia nisi ex patre sit fiiius. CoosT.

Commt<m'ca(iouem. Scil. relationis, qua pter sine
iilio necesse nec cogitari potesl. Coustant.

Si quis autem\ etc. Quo in loco Dionysius dixe-
rit quac sequaiiiur, Aihaiiastus iion iiidicat. In his
certe babeiur expiicaiior qusedam superius dictoium
repetitio. Cocstakt.

ItS AD DMMrrSIUN ROMANUM FRAtiMENTA. 12$

wlw 6t viiimB, faelores noneiipintur, quemad- A toO 7roc^<rett x/>t(Ttv, iizoinfre ^i woyiiw. (AdducU hac a
moioni dlzlt Deos : Bxpeeiwi Ut faeerei Judicium , S. Athanasio, ubi supra, n. xx, p. 257.)
fidi muim inlqultalem ( Isa. , 5, 7).

Ad<fit AUiaiiasios, o. 21, Diooysium, Quod Dewn Chrisli factorem dixUself reprebeodeDdbus, diversa respoosa dedisse,

quibus se purgaret, dicens.

il. Neque sic reprehendendum esse hocdictum; 11. MmS* ovTca? iirtkri^lniioif that t6v ^ovov * tlpnxivai

se enim factoris nomine usum esse dicit propier y«p iroivngv ^ct 5ta niv aapxa, ijv av«>a6t, yevnrwv

camem quam verbum assumpserat , quae ulique ouo-av aOnjv, 6 \6yog. Et 5i xat ntfil toO Xoyoy Tt^ vrro-

£Mla est. Quod si quis illud do Verbo dictum fuisse voi5<toi touto hlixBui, xai outwc iitpiTttv avTovf uft-

siispieeiurt et id qtioqoe renioia coiitentione ao- Xovtiy.w? dtxoOo>at. eic yaj» oO Trowpa ypovw tov Aoyov,

diendum erat. Sicut enim Terbum rem faclam xa2 ov TrotuTiiv, aX^a naripa tov e«ov auToO ^iy&i. xai

esse non seniio; ita nec Deum factorem, sed pa- xov ^5 imBpoiiiii stTrw TrotuT^v tov e«ov imyoiiiitvog

irem ejus dico. Sed el si quando de Filio disse- iztpl toO TtoO, uXka xai oOtwc a7ro)to7iio-a<T0at SwaTov.

rens , obiter Deum factorem dixero, nei|iie defen- Trotvraf y«p twv i5twv Xoywv 'eX^iqvwv /asv ot <ro^t ^ao-t,

liiMie careai Iubc locutio. Nam sapientes apad Gra:- B xaiTot izotripas cauTouc ovrac twv idiwv ^oywv. «} d«

eos Hbrorum suorum factores se nuacupani , lamelsi Qtia rpa^ Tial twv aTro xajo^ia? x(v>jf*aTwv Trotirrac

iidecii librorom suorum patres sunt. Di? iiia au- ijpt^c it(xyopt\tttt mivixag v6jyiov x«i x/)icr«wf xai Jtxaio-

tem Scripiura moiuum qiii ei corde prodeunl , nos o-Ovy?^ Xcyoucra.
factores vocal, cum uos faciores legis et judicii
el jasiiiix dicit.

Ex eodem libro secoiido.

12. fa pfiheiplo erat Yerbum (6) : scd non eral 12. 'Ev apxf h 4 A^f ' *^' «Oie h X^ 6 tiv Ai-

\eilMini qttod Verbom produxerit {ex Athan. , ibid. , yov irpoifWfog • ""Hv, yajB, 6 Aiyoc 7t/>6? t6v ©«Av • <ro^t«c

fi. 25) : yerbum eniin eral apud Deum {Joan. , i). yiyt^/nrat 6 Kyptoc" oOx Jv o^ ^Ofia 4 t^ ^ofiov httic^

Domiom sapientia esl : non erat igilur sapicntia 'tey^i, yap, i5^»jv. foffiv, ^ itpo(rix<^tpf^' &\ifitM i^rrvt 6

qui sapkniiam produxil; Ego euim eram , inquit , \pi(noc ' ^Hrfmoc W, focriv, o ^k r^f iX>j6«iaf.

TM delectotoiir {Prov. viii, , 30). Veritas est Chri- (Proferl haec 5. A</uirta«ittf, ubl supra, n. xxi, p.

slus : BenedictMs autem, ait heu$ veritatls. 260.)

£x terUo libro.

15. Tita et yiU geniu esl , quemadrtiodum e G ^3. M ht imi «ycwiida * xkI &^tp frn<^oc ^Tro

fofila flumen enaaDafit, et ex inexlinclo lumine irnynt ippt^vt' wiim^M^rfw^MfknpwfAiM^.

spkodidiin Iubmb aeceusum est {es Athan, , ibid. , (Adducuntur ha»c a S. AthoMmo Ep. 4$ Sententia

a. !•). Dionymt n. XTiii. p. 266.)

£x libro quarto.

11« SICBt meos tiostra eructat a seipsa verbum 14. 'D; yap o ^^iT«|iog v«Oc ipivytxm, fiiyf a^' «avtoO

(Alfcg— I.» ibid.^ n. 25}, ut ait Propheta : Erueta- rovXoyov, oa; «Iir«v o itpofixnst EJEiptvSaTo n xapdiic

«1 «ar iMMi «er^tloi liottiim {Pial XLIV , 2) , esl- fAov Xoyov ayaGov xai eo-Tt fxiv «'xaT«^off «T«^of 0aT(/9ov,

que «iramque aiierum ab aliero , proprium et ab tStov xai toO >ot7ro0 x«;^w/9ft<7|xivov etynx,^g tottov, 6 fxiv

allero disctinctum obtinens iocum , cum illud qut* iv rn xap^ia, 6 Bi ini rns y^wmQ; xai toO ffTOfiaTo;

dem in corde , istud vero in lingua et ore com- oixwv t« xai xtvoOfuvoc* oO fx»5v StsaTiQxafftv , oxtBi xa-

BMwetar el moveatur : neque lamon inler se di- dcwralj aM^wv org/jovTat, oOSs sdTiv oOts 6 voOc a>o-

Stanl, antse invicem privantur ; neque mens sine yoc ovt« avou^ o Xoyo;* a)X oy« voOf jrot«r t6v ).oyov «v

est, neqoe verbum sine menie : sed mens oOt^ f«(vtic,ieiuo>o7O($«txwffiTovvovv«(va0TW7«v6fA«-

facit el in ipso apparet , ac verbum exhi- vof. y,ai 6 fiiv voO? i^rrtv olov ^670^ iyx^ifA^vo? • 6 W >6-

tet iMptem in qua factum est. Et incns quidem yo? voO? TrpoTngdwv * xat fxsOio-TaTat fov 6 voO^ «tV tov

si verbum immanens , verbum vero mens X670V, 6 Bi Uyos t6v voOv «tV tovc axpoaxas iyxvxX^c,

eni.. Mens In verbum Iransil : verbum au- xai oOtwc 6 voOc ^ta toO ^^yov Tot; twv axov6vTwv ^f^v-

Moleffl in circumsiaiiles audiiores iraiismtt- x^'^ lvt$/9v«Tat, (rw^tfftwv tw >6yw * xat «VTtv 6 fxiv

Iftsilcqiie Hiens per verbum in audiiorum ani- oTov ircm^p 6 voO^ toO X^yov, wv if «avToO * 6 S« xoOa-

simul ingressa cum verbo. Ac mens ntp moc 6 ^670? toO voO , fr/)6 ixcivov fiht a^vvaTov,

est qoasi pater verbi in seipsa existens; a^X oM l^o^Giv iroOsv, vvv Ixsivw yev^fuvo^, |S>a(mficra;

COHMENTARII.

(1} Ukrontm sttorum patres stint. Eu mcnte a seqiientia relulit, iis Sabellium simul ct Arium

CnMle Alexandr. iniiio Slnunatiim dirtisuut profligari obbervat, ipseipie i*sdem siibjicit cxpla-

m m mi t m Vborl , ^x^gryyovot oi >6yot. Siibiiidc vero, nalionem » qunm con8uIui6se opcrae preiium fuerit.

■• i#f ftifNiysius idipsuiu pLaiiiiis explicut. Coustant.
h p^tifio j j^ic. Atbanasius, postquam yerba

127 DIONYSn ALEXANDRINI EPISCOPI FRAGMENTA. 428

verbum aulem velut Glius menlis , ne ante ipsam A 5e kk «OtoO. outwc 6 UazYip o /tzgyto-Tor xac xaW^ou

neque extra ipsam facium esse potest, sed cnm
ips% exisiit, a qua germen et originem sumpsit.
eodem quoque modo Pater maxiiiius et mens uni-
verMitis ante omiiia Filium tiabet Verbuni ac ser-
monem sui ipsius iuterpretem el angelum.

voOf 7r(5wTOv Tov Ttov Aoyov cp/xiQvca xae Siyytlw cauToO
exec. (Adduciiniur ba^c a S. Aihanasio, ubi supra,
n. 25, p. 259.)

Grca medium operis '

15. Si eo qiiod tres sint bypostai^es, divisas dicant,
tres suul, eiiaiiisi nolint; aut diviuam Triniiaiem
prorsus e medio tollani. ( Ex Baiilio^ lib. de Spir.
sancto, c. 29).

15. E« Tw Tpcif clvai Taf UTrooraactf , (lic^f^tc/icvac
clvai Xcyovct, Tjocff ciVi , xov /*>J Oc7&>arcv, h tijv Ociav
TPIAaA 7ravTS>«f avcXcT&i^av,

Ac riirsum :

lui «dXtv (bquit 5. BasUius M.) :

Extant baecapud S, Basilium Magnum de Spiriiu
^ Sancto^ cap. pentiU. p. 61.
e«oT«T>37a/),«£aToOTo,fiCT«TwMov««,xarHTPiA2. Propter boc enim, post uniiatem, est et divi-

nissima Triniias.

Clausula totiusoperls.

iS. His omnibus congruenter et nos « eliam forma
regulaque a senioribiis qui anie nos vixeruni accepta,
concordi cum illis voce et gratiarum actioueni et
nunc etiam epistolam qiiain scribiinus vobis ab-
solvetniis : Deo autem Patri ei Filio Domino nosiro
Jesu Ghristo cum sancto Spiritu gloria et impe-
rium in sscula soeculorum. Amen.

16. TovTOif traciv oxoXoi^O&iw' ik^vx viiutg^ xai 5iq 7raj&«
Twv Trpo nfA£)v Trpcc^uTc/Jwv TUTTov xac xavova 7raj&ct).i5-
^^OTCff, O/XO^WVWf TC teUTOlC Trpocsv^^aptcToOvTCff, xot Bn
xat vOv v/xtv iTTto-TfA^ovTCf, xaTaTTavcofxcv tw 5c 6cw
IlaTpt , xat Ttw tw Kypiw iqjxwv 'Ijq^oO X/sto^Tw . cuv t5*
oyiw IIveOfxaTt, Soja xat XjoaTOf ctV touc otwvas" twv
ocwvwv. 'A/xnv. (Xdduxil bxc S. BasiUus M, in Lib. de
Splriiu SanctOt cap. penull. p. 60, ed. Benedictin.)

De opere ipso bsec retulit S. Albanasius.

17. Queritur deinde (Dionysius), quod accusaiores
senientias suas non integras referant, sed trunc^tas ,
et quod non bona conscientia, sed mala pro libidine
loqiianlur ; qiios similes ait beati apostoli epistolariim
calumniaioribus. Certe singiilis accusatorum verbis
occnrrens , omuibus eorum arguinenlis solulionem
adbibet; cumqiie Sabellium prinribus illis scripiis
planissinie conriiiarit , bis posterioribus fidem suam
omnino piam declarat.

G 17. AtTtaTat (Dionysius) tov;- xaTctTrovTac ovtoO, w^
fAiQ okovikYipoxn XcyovTaf , odla TteptxonzovTag auToO Tac"
yiliits, xai wf fxij xa^ip ffuvctdsjo-ct, a^a Troviipa. XaXouv-

Ta; w; OclouO-t. TOUTOVf TC TOUTOtff OCTrCtXa^Ct TOtC' Tac

ToO {xaxa/^iou 'Attocto^ox» StaSo^ovo-tv lE7rtOTo)«f

auAct xai Tr^off exaorov twv yTro twv xaTiryo^wv ctjSij-
fiievwv aTravTwv , TrovTa Ta Tzup* avTwv Tcpoftpoiisva, ©e-
paTrcvct" y.ai 2a^tk'ktov fih ev cxctvot; ( scil. iii prius
scriptis) ovaTpeTrct, cv TovTot? ^i Seixvvciv okoidjfipov
eauToO Tnjv cOccfii) TrioTtv. {De Senlentia Dionysii ,
num. XIV, p. 253.)

COMMENTARII.

* Basilius tria fragmenta subsequentia nobis
asservavii , ac postreniufn quidein priino bico pro-
ferens . prasmouot ipsn a se e^liiberi verb:i, qrjbtis
Dionysius Alexandrinus in secmtdn ad coqnominem
epistola sermonem^ mpi fkeyy^o-j xat oTro^oyia;, finiit ,
seu opus de. f|uo agiiiinH absnlvit ci c! iisit. T<iin
quod iios primum ponimns, buic subjiciens, illiid
citat in biiiic inodiim ; Idem et circa medium scripii
loquitur adversus SabeUianos, Uinte paliin rst opus
illiid , quod Aibanasius iii qiiaiuor libros divisum
notal , a Basiho iu quaiuor episiolus ininiine fuisse
disiiiKluin ; alioquin is docior lolius operis rlau*
SuUuii ex quarla^ iioii ex secunda epislola iaiidasset.
Ipsc eiiain subjectum Dionysii tfsiiuioiiium drea
medium tcripii baberi iiidicaiis, loiiim illud opiis
veliit uiium scripluin , uuauive episiolain , non di-
versas ceiisere se connriu:ii. Pluris interesi obiier-
vare discriineu , qiio Dionysii duo idem a;rooTa(Tcwf
vocabulum usurpant.Nam Eomauus bac vocc substan-

D tiam seu essentiam ct usiam intelligii , eaqne ra-
tione tres hyposiases in Deo admiitere refugit.
Alexandrino vcro uibil aliiid hyposiasis^ nisi quod
Latinis personce nonien , soiiat. Quoeirca el (res hy-
postases catlioiiee pricilieat. Meo uiiim Dionysio
alii<(|ue*qui Sabeliiuiii impiiguabini , uou ^urficere
videliaiur Iriuin persoiiaruin prsedicalio , quia ct
Sibdlius tres in Oco personas, quales iiniis et
idein liomo in ibcatro r<prt>sentare poicst, ullro
couliiebatiir. Qunmijuain Basiliu;» <iaesarieUMs cp. 41,
ad Muximum philosophnm , Di uiysiuiu aliquando \n
Deo noii sotiim cTc/soTYjTa aTrovTaffcw;, scd et oOo-ia;
Sta^opav consiiiui>se, iteiii o/xouo-tov pritito re^puisse,
acpo>imo(liiiii iii apologia ail eogiioiiiiiiein missaad-
nii.Ni-^e scribil. Qao facum est^ inijuit, ut varius sit
deprehensns et inconstans in conscripiionibnssuit.\ trum
aliter eum, si Athanasii epi>tolam dc scuteniia Dio-
nysii tunc legisset , locuiurum fuisse Baronius putat.

COUSTANT.

CONCILIUM ROMANUM IN CALSA DIONYSII ALEXANORINI BABITUM.

EPISTOLA lY.

Ab Eusebio lib. vii [lUi. , cap. 9 memoratiir Epis-
toI.i Dtonysii Alexandriiii ad Dionysiiir» Roiuanum de
Lnciaiio : nec de epistola isia quidquain aliunde no-
Timus. Porro Luciaiius i!le, de qui», seu ciijtis gralia
scripia eral, creditur Cypri^ini successor, cujiis
Optalas lib. i meminit his verbis : i Erat sltare
loco SQO, in quo pacifici episcopi retro tcmporis
obtulernnt , Cypriaiius , Lucianns et ca^teri. i Ideo-
qae scriptam non iinmeriio existimat vir erudilus, ut
inter Stepbani Cypri;inique successores pax iilibata
serwetur. Queinadmodum enim antea simul sns-
dla^U Deus et Yictorem, ut circa diem PaschiC
apostolicam tuerelur traditi<mem, et Irenaeum , ut
pacein inter dissidentes ecclesias componerei; ita

Cnpsnriensium ctpitvitaiem contigisse conjecliira est
\ post antium S60 , qtio Yalerianns a Pirsis deleius
capiusque esi. Exinde enim barbarorum incursio-
nibus vicinse Romanuriun provincix patere coepe-
runt. Nominatim vero Scytlias, hoc est Goitbos,
circa aiinum 264 , in Cappadociae civitaies exciir-
risse, indeque plures captivos secum abduxisse
Pbilostorgius lib. ii , cap. 5 , tradit.
YL
Apnd Eusebium lib. vii, cnp. 50, concilii Antlo-
cbeni l.gitur epistoli c Dionysio (roinano) Maximo
(qiii Dtoiiysio Alexandriiio successerat) et omnibus
ubicumqiie in orbe terrarum coUt*gis episcopis »
probyteris , diacotiis , ei universse Ecclesiae ca*
tholicsc > inscripta, qua Paiilus Samosateni>is ab
episcopaiu depulsus, et in ejus locum Domnussuf-

et non sine Dei nuiu eodem tempore Siepbanus g fecius renuntiaiur, Pene quidem tota describitur ab

romaaB £cclesi;B et Dionysius alexandrinas prae-
foerant ; sed ut ille divinae circa baptismum tradi-
tionis vindex , hic pacls ecclesiaslic;» sequester es-
set. QwB autem de hac episiola conjiciuniur, ut
ad iiiilia pontUicatus Dionysii ' Romani referatur,
postulant.

Y.
Dionysii Romani episcopl ad Ca>sariensem in Cap-
patiocia EccJesiam desideraiur epistola , qiiam Bani-
llos ejusdem civitatis episcopus Cxsarese asservatam
atqoc ipsa majomm memoria celebrem esse lesia-
lar {BasU. , ep. 220, et Dama$. , ep. 2 , n. 5). Dio-
nysjos cum hac epistola, qua Cnesarienses conso-
labaCor afflictos, legalos miitebat qui fmtres eorum

a eapcivjuie redemptos liberarent. Hanc auiem q dem opificis edeiidas.

Eusebio; sed cum prxter niscripiionem nibil lia-
beat speciale , quod aut ad Dioiiysium , aut ad ejus
sedem attineat, eam indicare satis habemus. Cou-
cilium autem Antiochenum , uiide scripta est , Eu-
sebiii8,lib. II, c. i9, celebratum dicit c leropo-
ribus Aureliani iniperatoris > : qui quidem aiino 270,
circa inensem aprilem Claudio II successit. Unde
non longe ante Dionysii nostri obitum, aut eo
eiiam inortiio, sed cum mortis ejus nuntium Aii-
tiochiam nondum pervenisset, Gooscripta crediiur.
YIL
Dionysio papse Isidorus Mercator duas supposuit
epistolas, unam ad Urbanum praefectum , alterim
ad Severum episcopum , suo loco cum reiiquis cjiis-

CONGILIUM ROMANUM

IN CAUSA DIONYSII ALEXANDRLNJ, DE SABELLIANISMO ACCUSATI.

HABITUM ANNO CCLXIIl , TEMPORE DIONYSII VkV£ (i).

ConeiRum fomanum. Hoc concilium auctore Diony-
siopdipa celebraium est Romae, aniio Domiiii 263
hMc ob causaro : cum Sabeliiana, haeresis/nuciore
Sibellio oborta ac propagata , gloriosissimne et ado-
fmdvt Trinitaii personarum distinciionem atiferrct,
Hiaysin^ Alexandrinns ^ui ofricii essc ratiis bon^inem
Lilijvm sibi snlidititm rerellcre, in eum luctibraiio-
BB» itfmiiiim scripsit , quibus sinislro judicio Penla-
polilaoniBi, non personarnm tantitm, sed etiam
BataraeMm distinctionem ac di?er8iintem tuereiiir.
FentapofilMB igitnr enmdem Dionysiiiin Alexandri-
an» ^msi de fide et Trinilaie non recie senlircl,
af«i Dioii|alnro pontificem accusanl. Pontifex lioc
C|teoporofii eootentu indicto, Dionysium Alexandri-

I 0) Mto 681 annus.

niim ad concilium citat etquid de nalura ac ineffabil
glorio8issim:e Triiiilatis substantia sentiat, unam
enmdomve, an vero diversain in tribus personis sub-
sisleniem diviiiam naturnin ense credai, scripto pro-
fiteri mandat. Episcopus Alexandriniis calumniose
accualns, pontiricis decrelo paret, <*pistolam nicnlis
siise indicem, et rriminis objocti purgatricem, quae
extat npu<l Baronium hoc anno, num. 54, cuinqiiatiior
apidogelicis lilihs pro sui deFensione conscripiis pro-
pediein affirrendis, mitlit. Quibus habitis , cum Pen«
tapoliianorum accusaniium, et Dionysii sese pnrgan-
lis causa diii mullumque discussa fuisset, prxvio
maluro consilio , Diouysius Alexandriiius episcopus ,
omiiium episcoporum, qui huic concilio iiiterfue-
runi, sententia ac judicio ab accusatorum calumnia

135 DE S. FELICE ROMANO PONTIFICE. 136

confe^sio (professio, ita in ms.) periculosa est eiAniiiiget, pigros exacuat, desides horlando ^ gnc.

(Hadr, coU. ii4, el an. merpreiau constiiuL \% lit. i,
lib, IX, cod. Theodoi. 3, q. 4, Alieni) adiiiitii non
dcliet. Siniiliier alieiii errohs socium , vel a sui vo-
luiilarie propositi traniite recedentem, aut sacris pa-
trum regulis et consiituiioiiibus impedientem, susci-
pcrc noii possumus, nec debemus, iiec impeiere
recie crudentes , vel sanciorum patriim sanctionibus
obtemperantes permittimus : quia iiifames omnes
esse censemus , qui stiam aut Gliristianain propvari-
caiitur legem, aut apostolicam vel regularem libeiiter
postponunt auctorilaiem. Haec (i) iiaque , frater
charissinie, quse pro affeciu sacerdoialis nominis et
honoris impendimiis , libi tuisque subdiiis , et omni-
bus tenenda , et aliis nuiitianda , alque praidicaiida

cendat, rerugientibus siiadeat, asperis l)laiidialur»
despcrat<is coiisolaiur, ut quia doctores ^ dieiinury
viain salutis gradientibus ostendamus. Sinius in cus-
todia vigilantes, adiluin coiitra hoslio insidias soiliciti
muiiiamiis. £t si quaiido perdilam ^ ovem de com-
inissis gregibus error abduxerit, toto illam annisu ad
canlas domiiiicis revocare coiitendamus , ut de pas-
toris noniiiie quod habemus , noii suppliciuin , sed
prsemium conse(|uaniiir. Quia ergo in his omnibus
divinui gratix adjutorium opos est, omnipoienlis
Dei , assiduis precibus clemeniiam exoremus , qua-
tenus ad haec nobis operanda, cl velle tribuat, et
posse concedat, atque in ea nos via, cum fruciibus
boni operis , quani se pasior pastorum esse lestatos

maiidamiis, quibns et pietas ad utiliiatem , et sit ad est, dirigat, ul sine quo niliil agere possumus

fructum dllectio. Undc abjurgando , hortando , siia-
dendo, blandiendo, consolando ^, prodesse, qnibus
possumus, festinemus. Lingiia nostra bonis fomentum
sil, pravis aculeus. Tiiuidos ^ retundat, iratos

(1) S. Greg., epist. 113, lib. vii, cujus verba ac
styliini neino non stalini agnoscet.

m Aii. 269.
^ (3) Idein Dionysiiis papa teste sancto Aihanasio
lib. ue decretis synodi Nicien;» adversus Sabellianos

per ipsiim implcre omnia valeamus. Daia v Idus
septenibris (2) Glaudio et Paterno viris clarissimis
cousuiibus (3).

in^ignem scnpsit epistolam in qua unitatem Dei m
Trimlate et Trinitatem in uniiate egregie coDformavit.
Utiiiaiii ea iiuiic adesset ad refellendos novos vete-
resque Arianos et Sabeilianos.

LEGTIONES VARIANTES.

f ^ CoDSuleDdo'JUifr6.
b TumiJos, Labtf.
^ Uorutur, labb.

d Deciores Lab.

•Perdevia, lofr.

f Facere uibil assurgimus, Lab.

DE 8. FEUGE ROBIANO PONTIFIGE5

NOTITIA HISTORICA.

FeliX^fU Pontifex, Romanus anno a69,die%ije/
51 deeembris. — Felix patria Romanus Gonstantii
filius die 28 vel postremo anni 269, in Dionysii lo-
cum substituliis est (i). Hic insistens praedrcessoris
sui vesiigiis nihil antiquius habuit, qiiain haereses
]nsurg«*ntes in Ecclesiam profligare. Qiiamobrem
cum recens esset vulnus a Paulo Samosaieno infli-
cium calholirs veritati, necdum ol>ducla cicatrix de
errore Sabeilii, ipse de Filii Dei divinitaie, ac pari-
ter hamanitate, naiurisque diiabus in una Persona
disiimtis ad Maximum episcopum alexandrinam
Dionysii successorem scripsit epistolain, qua velutl
ancipiti gladio iiiramqtie hxresim nno ictu coiif#derei ;
utdum In Ghristo naturam monstraret divinam indi-
vise huin.miiati conjunctam, Pauli h rresim coudem-
naret : dum vero humanam in eodein praedicaret a
divina esse natiirae proprieiaie disiinciam, et divinas
subsiantix in iribus personis subsisientiam demon-

(I) Euseb. His/. erci€«., lib. vii, cap. 50 cl 32;
Pagius, ad annmn 274, n. 2 ; rArl. de virifier let da-
tes, pag. 243; Saccarelli, Hi$t. ,eccl., tom. iv, pag.
128.

G straret, Sabellium confularet. Eidem ritum faciendi
sacrificia supra sepulchra aut memorias mariyrum (2)

(2) Bona, lib. i, Rer. lilurg., cap. 19, §5. DeFe-
lice priino Summo Pontifice scribit Anastasius : Hic
consiiiuit supra sepiilchra aut memori-is martyrum
mi^sas celebrari, qui;i foriassis de boc legem cdidit,
ne aliler fieri possel, Hinc exisiimaverim <»rtum mo-
rem oonsecrandi allaria ciiin reliquiis mariyriim.
Baronius, ad annum 275.§2,scribit : i Ejiisniodi in-
&iiiiiiioiiem loiitse ante Feliris pap:B tempora Ecclesia
silii vindicat... Felicis ergo decreium slabiiivi^se vi-
dettir, qiiod absque scripto cinone , traditioiie lan-
tum sini|iliciter servaretur. > In hac senieniia est
D eliain Tillemontius. GTienim in hinic ipsuni riium
verKa Apocilypseos cip. vi : 1 Quare vidi sonip us
Altare Di^i aniinasinierreciorum pro|iterV<'rbuni hei,>
iioiaiile Berlio in Hist, eccles., toin. n, p 3^3, § xix,
Disserl. lie R»m. Episcop., s:rc. 111, coiligilnr ex
Ambrosio, Ep. 22, ati.is 54, ui ait : c Succedant vi-
climu! triomphalis, ubi Gliristus hostia est ; scd ille
«uper aliare, qiii pro hoiiiiuilius passus cst, isti sub
aliari, qni illius ledeinpii suiii passione. » Vide el
Sermoiiein inier angustiaoos de SS., nuui. xi. nuiic
in appendicem rejectiini. Gonfirniat ipsius rilus ve-
tustaicm prisci ronianorum pontificiim consuetudo
sacruni perageodi supra beatornm apostoloruni Potri
et Pauit sepulchrum : unde Hieronymus adv. Vigi-

io7

DE S. FELICE ROMANO PONTIFICE.

458

acccplnm refert liber PonUficalh. Ciim annos quiiiquc A eiqne Biiclierianus Catalogus/aller reginse Sitecorum,

caiboLco! Ecclesioe prdefuissei, martyr dccessit sa>
vknte non:i adversus cbrisiiaiios pt rseculione, quam
Anrelius anno 272 exorsus rtierai (1).

Feiix qnando ei quamdiu sederii? — Felicem quin-
qae annis Ecclesiam gubernasse Eusebitis tradil (2),

laniiam sauclonim reliquiarum conteinpttirem ait :
c llale facit ergi> roniauiis epi^copus, qui super mor-
luorum bominutn Petri et Pnuli secuiiduni nos ossa
vtM.era «da, secuiidum te vileni pulvisctilum, olTert
D:)inin ) s.icriric(:s el luiiiiiins eoriiiii Cbristi arbitra-
hir aliaria? > Faciuiit qnoque eaiu iii rem acctirala
iibi inartyruui montinienia ad iiht:ir sacelli alt:iri8ve
exfiosiia, qaa?in Roma sublerranea describit Pauhis
Aringhiusac Boldetiis, de Coemeleriis, lib. i, c:tp. 8.
— \eln>iuin nuiem illiim nioreiii, neduin fldeliuiii

ncc non Foss:iteiisis, ac liber Poiitidc^ilis concinunt,
quatentiseuni lemponbus «Cbiudiiei Aurdiania consu-
laiu Ciatidii ct Pateriii usque in consulaium Aureliani II
etCapiioliiii, > bocestabanno 109 ad 274, ponlilicem
fuisse docent. E\ boc consensu niiiiimcanibigcndum
yidelur, quin ipso anno quo vivere dcsiit Dionysius,
adeoq(iepost!^6deceiiibrisdicm anni 269, Felix t idem
sticcessei it. At quo die vel ineiihc idem papa obierit, non
iia faciie esl eorumdem codicum auctorilalc dcrntire.
Si euim Bticbeiiaiium consulaiiius catalo^uiii , aiiiiis
qtiinqiic inensibus undcciin dicbiis viginii quinque
Pontiiicaium gessit : adeoqiie iion :id consuLitum
Aureliaiii II et Capiiolini laniiim, scd adconsulalnm

lMi-l;iti,sedetiamiiascentisEccle8.aiang.i.siiis,atque„^"''^"*^^''^ et M:irceHini, boc esi ad annuin 275
per^ecuiioiiuin temporibtis coiigruuiii, etopponununi B Poniifex fuisso diceiidusessei. Iii codice reginx Sue-
pro\imis sapculis obiinui-se, deuitm-traiil 99. ser- corum, Fossatensi ac libn) Ponlificali annis quatuor

nion s liabiii ad inariyruiii nien>as : quos iiner i15
Angmtnii de Diversis,inscnpttis ad Mensam Cypriani,
in fpio bxc baiienttir : c Sieut iiostis, qtiicuniquc
Cariliagiiiem nosiis, iii eodctn loco, ubi propter i>o-
nicn Cftrjsti sanguis fusiis est Cypriaiii, nieusa Deo
construcki est. T:inieu inensn diciiur Cyoriani, non
qitia ibidem est uiiiqii:ini Cyprciiiiis epiilalus, sed
quia ibi esi ininicdatiis ; ct qui':i ipse imnioiuiionc su.i
paravit hnnc uieiis.ini, iion io qua pascat, sive pasca-
liir.sed in qua sacriflcium Deo. cniet ipse obl.ilusest,
ol^ratur. > ilnc «peciantS. I*auliiii versiisNatal. ix :
Speciaot desoperis altaria lota feneslris,
Sub quilMis iiitiis babeni saiiclorum corpora sedcm :
?<iaiiiquc et apostolici cineres sub coeliU meiisa
betiQslu. pbcitijun Cbristo spirantis iMiorem
Pulvetis ioter s^ucta sucri liU^mina reddunt.

Proiiennus itcm, hymiio xi, Trsfii Irsf- :

Talibus Bip|>olyli corpus mandalur operlis,
Propter id>i api>osiia est ura dicaia Deo.

Ula sacrameuii aonalri\ uiensa, eademque
Costos Ikla sui uiariyris ap()osita,

Servat ad aeierui speni viiidi.isoss:i sepulcro,
Pascil item saiictis Tybricolas da^ ibus.
£\ vetusta bac consiictiidine abaria siipra memorias
manyruin coustrueiidi condi sacias rclii|uias snb
iisdein allaribus ab episcopo consecniiile aniniad^er-
InRl prrrcittto cap. 19. erudilissimus csirdiualis Booa,
el ad Felicem l, Einnianuel a Scbclstraie, Franciscus
Pasiuft, et Antonius Sandinus.

( ) Nonaiii dicuiit Eusebiiis et Hieronymus perse-
cuiionetu in Chronico, iieui Oiosius, iib. vii, eap. 25.
Otitdam, ot estapiid Baiouium, ad anu. 275, § 4, eam
es>e eredunt, qu:im S. Leo, Serin. 74, cap. 0, Tacit
oclavain et celebrem propter iinmmera marlyrum
mitiia. Lncianiius, de Morlibus persccntorum^ctip. vi :
f Aureltatius, » ail, t qui esset iiatura vcsainis el

niensibus Iribus diebus viginti quiuqtie sedisse, ac
in k.ilendas junii in cQeiiieterio suo via Aurcli:i sepiil*
tiis essc scribi ur. Eii:imnuin iii Ecclcsia, .secnndum
M:irlyniIogia Oedse, Adonis , U^uardi ac ltoiu.inuin,
S. Felicis Pnpie ei Marlyris restiini iii kalend:is junii
cclebriitur. In Buciieriano aiiiem Depositioiiis episco-
pornm rotn:inoruni iiidiculo (i)« noiatur ipsius depo*
sitio icnio kalcndas januarii iii Callii^li. Quu; lectio
ad snperiorciii revucari conmiode possel, curo lioc
libniiiis f:icile accid;it, ut iii k:ilendas januani,pro
III k:ileiidas junii .«^cribanl. Sed non itcm superior
coniponi cum pr:cmi^si$ polcht ; citm ab cxeunte
inense decembri, quo Felicem ordinauiui essc con-
C stat, ad 29 diem m:iii, nicnscs dumlaxat qiiiuque so-
lidi iiiterjiciaiitur. Anlonius Pagiiis in Biicbcrianum
calalogiim irrepsisse putut anuis v, pro annis iv, at-
que boc errato ex :)liis libris corrccto, rctineiidum
essc annis iv, mensibus xi, dicbus xxv. Ei cx hoc
caialogosicememlato corrig«TC vicissi:ii licct cscteros
libios, ctim :intiqtiarii^ inusit.iluni LM)n sit ii, pro x,
adeoque iii ineiisibns pro xi mciisibus piiigere. Qua-
pro. ter laudaius f^agitis ("1) Felireni die 28 decembris
anni269ordin:)ium, et die 22 niensis decenibris nnni
274 vita rtinclum censet. Kt ei quidein suirragatur
Biiclierianus /ieposiiionis roinatiorum episro)>orum
Indiculus, si iii kalendas janu.trii pro xi k:tleiidas ja*
niiarii, tapsu, nl diximiis, librnriis niiniliari, in eom
pr«ceps quamviscnptiviiuiem V:ileriaiii mcniinis el, jv «rrepsisse Iargi..ninr. Pr.Tlerca Felicem ad ani;i 274
lamcn oblinis scelcris ejus el poeiiae, ir;»m h«i criide ^ mensem decembrem vixisse, successori ejtis tempus
Bbiis (aciis lacessivil. i N n intentata igiltir duiiiiaxat assigiiatum persuadcl.

peiNeroti i ab Anreliauo, nt visutii hotlwello, sed et
essecmiioai nwndala^ uti loqtiittir, et probai Pagius ad
aun. 27i, $ 9. Mco aiieiii EubeiMns, lib. viii Uist.
ecd.^ cap. *, scribil <liabt»iitin veluii sonino sopilttin
F^l<4t:f! paceiu non pertiirbasse ab Decii ct Valeriaiii
ietiiporitiiisus*piead Diocletianum, cquia, » iitait idcm
Pa^^tus, I n, < persecuiio :ib Aitreliano cxeitala lire-
\issinM tiiit, cuin ecoutra lain Decii, qtiaiii V^leriani
perseeuiiones diuitiriKC ruerant : ob ouain <*ii •m ra-
tiiMieiD Nanieriani et Maxiniiani Herculei meniiimem
Doa faeit, qui t:«uien aoie perseeiitionein DioclcliaiKim
Ecclestam vexaruni, uti rx ann.dibus liqtift >

(2) Eu^eb., Hist. eccl. lib. vii, c:ip. 52: iQiia lcm-
pestate cuni Felix t|uinque aiiiiis roinauaui gubcr-
nassel Ecelesiam, Euivchiauus in ejus locum succcs*
iii. I Pag* ^edit. taurinensis.

PATItOt. V.

Num S. Felix martyr. — Idcin papa martyris lilulo
ab ephesiiia synodo, Cyrillo aliisqtie deroraliir. Ncc
obstat quod apiid Boeberiuoi in Indiculo citato sub
titiilo Depositionis Episcopornm recenseiur; ciiin .*iub
eodein tittilo legamns et Lncium. qtieni marlyrio co-
ronauim rtiisse Cypriaiil leslimonio induhil,iiuni est,
Profecio S. Felicis mariyrium, pr.Tlcrea rainlogi pr:i*-
sumissimi, liber Poitiilic:iIis, r^om.nnnin , aii^jqtre
marlyrologia lestaiitur. Becte idcirco sapieiiterqtie

(i) Apnd Scbelestrat. etBrucber. in Doctrinatem-
porum, p:ig. 269.

(2) Pag. , Crit. ad ann.'*74, n. 2.

«9 DE 9. PELICE ROMANO PONTIPICte. " UO

Pnpirius ila Felicem alloquitur: i \ir fuisli fide , A rncrii, ul qualibei res , qua» de dlversls ecdesiis ad

yila, sclenlia clarus , el niartyrio subeiindo idnnous ,
ulevenlus docuit. Id cnim sub Aureliano, qiiod ne-
j»ari non potest, severo, trucnlcnto, utque Flavii Yo-
piscl verbo uiar, sanguinario principe , et cbristiani
noroinis acerbissimo hoste pro Chrislo consianiissime
subiisli, ui. decebat Conslantii ftlium, hoc enim pairi
tuo nomen erat. Itaque non immeritoCyrillus Alexan-
drinus, et Yincentius Lirinensis , qui sub Conleslino
prinio vixere, te sanctum niartyrem appcllant. Et
alius ille episcopus te producebat lestem, Romanx-
que Ecclesise doctorem appellabal dicens : Sentenlia
Fclich ianctisiimi episcopi el martyris romani de /n-
earnatione Verbi et Fidc, i Innuit his verbis Papy-
rius S. Felicis epislolam ad Maximum episcopum

ipsos rerercbaiilur, cum syiiodis commuiiicarent , el
cxiiide responsa iliis darent, cuinque morcin euin-
dem deccssores illius per plura sa^cula imilari non
desliterint; quis ipsiiro rem iieglexisse crediderit ,
qiiain imperatoris ethnici judicium toli Ecciesiae tam
uiiLe , noinliialimque roman.^e lam gloriosum deside-
rabat? Tunc opporiuna Fclici daia est occasio , qua
Cbristi propugnaret Deiiatein ac refutarci Paulum ,
qui Artemx revocans impietatem Deo, ui antiocheni
paires loqminlur, bellum indicebat, avTtrao-ffctfxevoy
«uTov toj6(^ ; quiadivinam Christo iiaiurani iiegabal.
Quidquid ea occasione aliisvc scripsil Felix, ita inter-
iit, u( vix modicum rragmeitlum iioiiiine ipsius in-
&criptiiin ad nog p^venerii. Ilunc tamen srriptiscele-

Alexandriiium contra huTcsim Sabellii et Pauli Sa- B brem exsiilisse, hoc non levi argumenlo esl, quod

mosateni.

Felici reddita Epistola encycUca ejus decessori 010-
nysio ab antiochena synodo inscripta, — Comperliim
est ex Kusebio (i), nominaiim Dionysio romana» ur-
bis episcopo inscriplam csse cncyclicani anliocheni
eoncilii epistolam, qua de Paulo Samosatensi ob per-
versam doctrinam ac pravos morcsa sede anliocbena
dejecto, et Domino in ejus locum sulTecto admoiie-
rctur. € Quod qiiidem, > inqnil Synodus (i), idcirco
vobis significamus , \\l ad eum (Domnum) scribatis,
et ab eo commuuicalorias liiterasaccipiaiis. Ilic vero
(Paulus) ad Artcmam scribat , et ii , qui Artemam
seciaiitur, cum illo communicent. Uxc auiem epi-
.^lola cum Diony>io, morte intervenienle , iradi non

cum ApoIlinarist;r, iit commeniasua aucioritate ido-
nea tucri viderentur , varia ofiera non obscuris qui-
busdain, sed insignioribus Ecclesiu; scriploribiis sup-
poiicrestiulerenl; liujuseiiam Pqp^b noinine nonnulla
sibi coiiljugcnija duxerunt. Neque etiain neglexerunt
epiiesini patres ejtisdem anctoritate Odem tueri. Sane
inicr Patrum tcsiiinonia fragmenlum laudani (I) Fe-
Ucis sunclissimi Episcopi Bomas, et Alartyris ad Maxi'
mxm Episcopum et Clerum Alexandrinum, quod et
Cyrillus Apologeiico ndversus Orieniales ad Analh.
VI. inseruij, ct Marius Meicalor (?) laiinitaie do-
iiavii.

Ejusdem fragmenti sinceritas adstruitur. Non de-
sunt tameii qui fragmentum lioc Feiici no.^tro abjudi-

poiuisset, saltein siiccessori ejus, quemailmoditm C <^'^ii^C!i, illiid Felici, qui a Consiantio imperaiore in

subindc,quotics idipsum coiitigit,semper factumesse
coustat. reddita esl.

Aureliani Imperaloris judicium Romanoi sedi glorio-
sum,— Inierim Paulus. tameisi celebi i adeo synodo ,
quam ocioginla episcopis coustitisse Hilarius tra-
dit (5), condemnalus, e domo anliocliensis ccclesiic
recedere, caraque Domno concedere diu dilrcctavil.
Quociica, € inierpellaius imperator Aureliauiis, Eu-
sebii sententia (4) boc negotium rectissime dijudica-
vit, iis domum tradi priccipiens quibus ilalici chris-
tiana) religionis antistiies et romanus cpiscopus scri-
berent. Hac aut(!Tn in causa interpellari nequil Au-
relianus , nisi postquam ts, Zcnobia Orieulis domina
ct Pauli patrona devlcta, Antiochiam reccpit : quod

Liberii locum subrogatusesi, iribuendum putent. Ve-
ruin levis estomnino ratio, qiiae eos in bujusmodi opi-
iiioneui adduxit. Uoc quippeuno iiituntur argumento,
qiiod rraginenium isiiid in ephesino concilio, ut et
apud Cyrilliim Julii pap:e lestiinonio postponatur. St
auicm valeret ista raiio, Juiio ac Felice dicendus es-
set poslerior Cyprianus ; siquidem is post illos in
pnedicto concilio citatur; el nirsum Fclice ac Julio
auii()uior censcndus forci Atticus Episcopiis C P.
quippe qiij eisdem in luudato Cyrilli pr:eponilur. Sed
Vinceulius Lirinensis (5). ei Ilypatius Ephesiorum
episcopus in collaiioni; cuqi accphaiis, ubi eadem
lestiiDOuia comineinorant , Felicem Julio, proiilexi-
git temporum ordo, pnrponunt. Pririerea nemo non

quidem sub exilum aiini 272 contigisse erudili no- D videt indigiium prorsus fuisse tanta Synodo, ut ad

stabiiienxlaiu fidcm , liominis ab Arianorum factiono
in catliolici antisliti> locum intrusi aiictoritate ule-
reiur. Neque vero sanctissimi episcopi Romm et Mar-
tyiis tiUilu^ quo Feiiceni CyrilJus et ephesini palres
cxornant, in hominein hiijnsmodi convenit. Ipsa de-
iiique inscriptio, quac Maximi Alexandrini nomeii prae
se rerl, dubitare uos non sinii, quin subnexum frag-
nienlura CyriUus et ephesina synndiis velut Fehcis [
tesiim(Hiiuin laudarint. Quippe encyclica synodl an-
tiocheme epistola, Dionysio RQioano simul et H?ximo

tant.

Tam celebre judicium postiilabat, ut Felix quam
primum cuin ceterisltalix episcopis convcniret ; in*
deque cum iis ad D(minum scriberet , sese ratam ha-
here iHins ordinalionem , et Pauh condemnalioncm
con(irmare. Ncc ulhis videlur dubilandi locus, qnin
Felix id, qnod muneris sui erat, eo in iicgoiio pr;c-
siiterit.Cum eniin decessoribus cjns id moris semper

(1) Euseb., Hist. eccles. lib. vu,cap. o.
(i) Apud Eiiseb , locociiai. , ci apud Mansi, Col-
leci. Coueil., toin. i, pa^. ilOO.
(5) Hilariiis, libr. de Synodis^ n. 86.
(4) Euscb , loco ciiato.

(I) Concil. Ephes., act. i, oag. 512.

m Mar. Mercat., pag. i78el940, edit. Baluz.

(3) VincenL Lirin., Commomt.^ cap. i%

441 DE S. FELICE ROMANO PONTIFICE- !«

Alexandrino inscripta , Iiunc Mnximiim Diony^ii A nim Alexandriae , Jnlii episcopi Rom», Ambrosli et

Basilii, Gregiirii, el alleriiis Gregorii Ampliilociiii

Alexandrini successorem Felici nosiro xqnalem
fuisse, eerio nos docet.

Adversa Lequienii opinio dilttitur. — Verum alia ra-
tione Micbael Lequien docds in Damaseennm dts^er-
talionibus nihil jain superesse censet, ciir idem frag-
mentnm non tantum Felici nosiro abrognre, sed et
kaereticis adscribere dubitemus. Ubi enim plures
epistolas Julii Papnc nomine ah apoilinaristis con«
fictas esse prol>uvit, tandem sub<iit (1), episto1:i, qune
sub Felicis Romani noniine ferebamr, unam naturam
tt$sertam fuisse testaniur Hypatius et Liberatiis ; nec
prt^inde dobiiandi loctis siiperest, quin ex eodem, ac
cslern, quas memoravi, Ibnte prodieril. Si tamen
Tir erudiins laudatis a se Hypatii ac Liberati verbis

lconii, et Auici Constnniiiiopolitnni, nullum testiuio-
niuin eoruin de una natiira proiulii. i Sobjiciun
acephali : i Quiil ego sii^picamini , qui:i nos eas fel-
s.wmiis? » Epistolasscilicet, qiiasFelicis aliorumque
nomiiie proferebaiit. Quihiis Hypntios satisfacit bis
verliis: c Vos nou suspicamur , sed aniiqiios b.Treti-
cos apollinnrisias. i Tum iisdeiu liaerelicis inst:in(ibus
ac diceiiiibus, i Possiimiis ostendere, quia B. Cyril-
lus usus est isiis lcsliuioniis in libris adversus Diodo-
ruin el Tlieodiirum ; > respondel idem Hypaiius :
f Modo maiiine ei iliosadversus Diodonim el Tbeo-
doruin liliros ambiguos faciiis, tamquain fictos adver-
siis morliios prolatos diceiiles, qiii non poieraiit re-
siarc voluerii, ipsi teslimonium, ab ephesino conci- B f^llere falsiiatem. Si enim adversus moriiios prolali

lio ac Cyrillo prolaium, pro gcnuino Felicis foetu ad-
mUtendum erit. Et ad Rypatium quidem quod aiti-
nel, dttplex distinguit Felicis ichiimonium , unum
prolatiim a Cyrillo In epiiesiua synodo ei alibi, alie-
rum Tero ab acepbalis iu scripris bappeiicis, aui hae-
reiicerum opera eorrupiis laiidatum : tum hoo pos-
tremum rejicere contentus ut f puriuin, primum uliro
ac libenter ut genuinum agnoscit. Verba illius ex-
pendamus.

BypatH Epkmorum Episcopi et Uberali Diaconi
Yerka de eodem fragmento expensa. — Acephali seu
Severiani in eollatione, quoe Jusliniani imperaloris
ju^so iu regia urbe anno 533 liabila est, saiictos
dialcedonensis concitii patres iransgressiouis postu-

suiit , miillo magis adversus Nesioriiim et eos qiii
conlra capiiiila ejus scripserunl, proferre babuil ea-
dem tcsliinonia. Sed nunc videiur quia haerelici
falsanies addiderunt ea, >

Liberatus vero primum banc cum .icephalis colla-
tionem cap. 9. memoral, ac deinde cap. tO persirin-
gens, qua? proxime ex ill^i descrip^mus , subdit :
€ Cyrillus quaiuor lihros scripsil, ires adversus Dio-
doriim el Tbeodoruin , qiia.M essent Nestoriani dog-
raaiis auclores , el alium de Incarnaiione librum. in
qnibus coutineiitur aniiquoruni pairum corrupia »
(ila velns codex corbeieiisis, ubi in vulgaiis mendose
iiicorrupla) i tebiimonia, id est Feli«in papa?, Dioi.y-
sii Areopagilx' Coriiithioruni episcopi . et Gregorii

lant, c quia (%) bealo Cyrillo et beato Aihanasio C >^>trubilis OovfAocTou/^^ou cogiiominaii. Contra quosca-

Alexandrinae civitatis Episcopis, Felice eliain et Ju-
lio Romanas Ecclesiai, Gregorio quin eiiain mir.ibi-
biliam factore; et Dionysio Areopagita unam natu-
ram Dei Yerbi decernentibus posi unitionem , hos
omoes iransgressi illi, posl uniiionem prsesumpserunt
duas naturas pra^dicare. > Qiiibus respondetByputius :
€ In tantum Isilss sunt Episiolae sive testiflcaiiones
ill», quas didiis, ut neqiie niiam ex ilUs beqius Cy-
rilfiis vnlueril recordari , nec in E| isiolis , quas ad
Nestorium scripsii, aiii in his (3) qvas pontra blasplie*
mlasejus proiulil tesliOcaiionesin sauctasyuodoeplic-
siH«, qfiando matlnie debuit proferre eas, sed nec in
eipositioiie duodecim capiiutorum adversi^s Tiieodo-
retum ct Andream... sed nec adversiis orijsntale (4)

tholici veritaus defciisores sic acepbalis re^ponde-
ruiit, iltos libros n(»n esse Cyrilli, quoninm teslimo-*
^niis, qua; in cis conira morluos posuisse dlcitur, con-
tra viventein Nesiorium non est usus, neque in
aliquibus Epistoiis. Unde dicunt illos libros nec dic-
tHSse Cyiiilum, nec edidisse.i Cum igiiur Liberaium
ex Hypatii senteiiiia loqui manifesium sit, unumcen*
seri debcl iiiriusque icsiiuionium. £x qiio conficitur^
unius cjusdcmqiio Felicis noniine cum geminas ac
siiiceras, tum f.ilsas aut adulleraias divulgatas lilte*
ras : ei genuinas quidem in epbehino concilio, fabas
autein seu corruplas ab accphalis fiiisse laudalas.

Uiut in dubium revocari possil eitis inlegritas. Ca-
tholica tamen est sententia, Omnis verodubitatto exte-

aN)IHii9gi. t Iwn tesilmonipru^ ;» Cyrillq epliesina D ^'''^i" auctoriiate sublaia. — Inde tamcn inoveri me

19 syiiofjo pro|atori|m, non^n^ti^qiM^ Folicis sincefii-
I4|#n} ^t^ipir, afque l^s qppi^uit |n hiinc niodum :
<S^ #^ h^^Q diclQius, guia dupdeciinglQiiosoruiii pa-
tfpn) lesiiinoiaa advefsus Diesiotii blasphemias in
^ib^ 0. Cyrillus profcrens, id c^l saucii Petri epi-
soifi a|»i|9M((rini ^ fiiariyris , ^ancli FeMds opi^copi
roroani el martyris, Cypi iani episcqpi parthagiuensi^
eC martyris , B. Atbanasii et B. Theophili episcopo-

^l) LeQuien, Dissertat. Dama^en., ii, § vii.
(S) Labh., Concil., tom. iv, pag. I766,etapud
Ifani, Collect. ConciL, toiii. viii, pag. 820.

(3) Ita intellige, quasi mox legeretur lesUficatio»
mous.

(4) Hoc est in Apologetico adversus Orienlales.

faleor, ne Felicis epi>tolain etiam in ephesino conci-
lio, etaCyril(olaud.iiamproindubit;ita habeam, qnod
Cyriilusiii epistola ad Successuni etalibi unamverbi
naturam incamatam proiiteatur. Neque eiiim aliunde
ad buju!»modi professionem adductiis videlur, nisi
quod scripia,qua5 apollinaristajclarorum virorum no^
iniiiihiis conOnxcrant . eorum existimavit esse qijo-
ruin nomina prxse ferrent. Ilinc et Flavianus in
confessione, quaiii ad Theodosium imporaiorem ml-
sil : i Unum quidem, in(|uit (I), verbi Dei naiuram»
incarnalnm lanien ci iiihiinianatnm , dicere non iie-
gamus, eo quod ex ambabus unus atque idem sit Do-»
(1) Calced, Concil., part. cap, v, et liberat. capil,

m S FELICIS PAPiE lU

rainus nof^ter Jestis Chri«tu$. > Uiutest/si liicreiici A menissuiscap, ii, lom.iu. Biblioihccie veternm Pa-
est rragnieniuin illud F< licis uDmine inscriptum, ejus trum iuscniit.

est, qui cum catholicus videri «nflectci, su:is ab orthO'
doxa fide voces muiuatur. lilud certe cuui Cyrillus
et epheNina synodus sanctissimo papa et m:iriyre
Felice non indignumjudicarint , atque ui ejusdem
deinde Marius Mercator, Viucentius Liriiieusis , lli-
patius Epliesioruin episcopus, aiiitiue catliolici ad-
mtserint , quamdiu aliiid non coustabit, religioiii no-
Lis est hinc illiid submovere. Saiie ut oriliodoxuin
quisque pruferre tulo vai^at, quod tania aucluriuiic
fultiiur.

QHtn et ex eodem fragmento ApoUlnaris hasreiispro*
fiigaiar, — Apolliniris lia^resis, qux> corpus hominis

Tres adliuc Felici I assignantur episiolae a pseudo-
hidoro. Prima ad Paternum episcopum sex capiia
coiitinet : 1*> Quod faiitores iuimicorum ab accusa-
tioiie episcopali submoveanlur. 2<> Ne majores a mi-
norum accusatiiinibus iiiipeiantur. 3® Ne in re dubia
non judicetur certa sententia. 4^Ut clerici suas actiones
exerceant. 5^ Quomodo priinaies in accusainm
episcopiim se gerere debeant. 6*^ Judices Ecclesiae ne
absente eo, cujiis c;iu8a veniilatur, seiitentiam pro-
feraiit. Data est iionis junii Ci»udio et Aureliano vi-
ris clariss. coss. — Secuiida epist(»la, de aucioritale
sedis aposiolicx, et de episc* pis uccus;itis, uuiv<*rsis

auima vel mente de>iiiuium adeoque homiuem i«u- ^ per Gallias episcopiscoustiiutis missa est. Data est v

- r»i • . I I 1 . •, ** «j k ' nt A' t T\ , • • I •

perfcctum a Chi isio assumptuiii volehat , poslremis
iiiijus verbis profligalur. Quocirca vel liiuc siispicio ,
iie forte illud aiioiiiuaristo! ulicujusopificiutu sit,oui-
iiiuo renioveretur , si ha*reticoi'uui illorum aries uc
fraudes laiereni. Sed ut prudctis observavit laudatus
Miciiael Lequienius, et Epipliuuius (I) lueuioriae pro-
didit , prjcdicare non dubitavit Vitalis Apolhuaiii
discipitlus, omnino perfectus liomo Christus exlitit , :ic
niliih>miiius meutem a Cliristo susceptam esse liaud
Gunctaiiter iiegavit. Quod quo pacto componeret ro-
gatus, respoiidit : i Eateiius perfeciuiii hominom
fuissc dicimits, st divinitaieui illi loco meiitis adscri-
bamiis ct carnein atqiie aniniam adjuiigamus sic, ut
perfectus hoiiio ex carne, aiiiina ei divinilale, qiise sit

idus Augiisii Claudio et Paierno viris clariss. coss.
Tortia deuique epistoi.i ad Benlgiium episcopum duo
coniplcctitur. Damnat et eos , qui filium non videre
Patrcm coiiteuduni, et illos qui afllrmunt Filium esse
Patre minorem : Data nonis Febriiarii Claudio et Pa-
teriio viris ciariss. coss. At fru>lra sulidolum rete
suum iarvatus ille Felix lendit eruditis. Primae Epi-
stolx falsissima e^t subscripiio. Sedeiite Felice nullus
Claudii et Aureliani consulatus. Iniiium hoc episto-
ioc, gaudere me pliirimum et exultire in Domino ,
veriiaque sequentia bene miilta extaut Leoiiis in epi-
siola XXXI. Secuiida siibscriptio veteratorem prodit.
Vita iii Dionysio morabatur idibus augusii Claiidio et
Paterno C(»ss. Qui Felix ergo eo tempore, Galliarum

menils iiistar, existat. i Veruiu meniitur iniquitas C episcopis, decretaleiu mitiere suam poiuit ? liiitium

quoqiie decretali f(£neravit Leo epistola xxxii. Bono-
rum opcrum ei spiritu.ilium, etc. Nec uno hoc furto
conieiitus subditus ille Felix , ex Petri episcopi Ra-
yeniiatis ad Eotychein presbytcrum Episiola verba
desumpsit. luspiciatur Bibliotlieca magna Patrum »
toin vii, p. 979, et Mansi, AmpL collect, coiicili«»r.,
tom. 1, pag. ii03— 1114. UasFeliclsI epistolas fai-
sitatis coiivictas exhibet etiam Blondellus in Pdeudo-
Isidoro, pag. 555 et seq.

5ibi. Qtiem enim poiiorl hominis parie caruisse cen-
set , homiiiem perfectum non nisi |)er ludificationcin
appellai. Hactenus C«iuiantius.

Uti iii casteris veteruui romauorum pontificum cpi-
stolis edendis Coutaiiiium secutiis est Gallandiiis; ila
luijuti pariter fraguieuti Feliciaui editionem adoriia-
vit ad exemplar Coutantiauiim ; ejusdem CiOuiantii
jiidicium de hoc fragmento, atqiie viudicias ptolego-

(1) Epiplian., Hxres. lxxvii, §23.

FRAGMENTUIII

r Fclicis sanctissiini episcopi Romx et mariyris cx
cplsiola ad Maxlinum episcopum ei clerum Alexan-
drinum.

De Verbi autem incarnniione et fide, credimus in
Dominum nostrum Jesiiiu Clirislum ex virgine Maria
iiatum, quod ipse esi seinpitfTnus D«m filiuset Verbum,
non auieui hoinoa Oe<» nssuniptiH, ut alius sit ab illo.
Neque enim hominom asstimpsii D«*i Fiiiiis, ut aliiis ab
eo exsisini : sed cuin |>erfcc(us Deus esset, factiis
esi siinul et homo perfecius, ex virgine iiicarna-
tus.

^).exo; , roO ctytiuraxoyj cTrcoieoiroti 'fitiw xerc fmpTMpOf
cx rns TTjOoc MrSc/xov. tov iTrtoKOTrov xoci rov yO^ptr^
'AXeSavdpccac im^oXfig»

llspi 8i tHc vapxutvttag toO Ao^ov xo^ x^g irt^rtoi^,
j^ TttoTivofiiv tcc rov Kupeov iQjutwv *Ii}9oOv XjOtoTOV, rov ix
rnC 7ra/a0«vov Maptac ytvijdivra, ort aOro;' icrn 6 roO
6ioO at^to; Tto^ nai Aoyoc , r.cii oux av0pi>7roc vtto 8f ov
uyakn^tiC' V ixtpos ri TtoLp" ixftvov. ori^i yap Sc^pwzw
ovAa^sv ToO 9foO Teoc, tva i trtpoc na.p* avrov' a)Ola,
6f o; o>v riXfftoc, ytyovfv afia xa2 r^coc Mpwro^^ ^ap^
x^tic ^x itapBhw

iii

EPISTOLiE DVBLE QUATUOR.

«46

S. fEIIGIS PAPI I £T lARTTRIS

EPISTOL^ DUBIyE QUATUOll.

EPISTOLA I.

AD PATERNDM EPSCOPUIl.

Dejudiciii ei accuiatiouibus el defenmmbus sacrorum
ordinum.

quia nisi unnniiiiiicr, fuciente Doniino, cunclonjin
provida paslonini turba concuri*at, omnc (((uoii ab!>it)
citiiis ovile dilaniet.

1. Quapropier deiractorcs, qiii diviita aurtoritntc
eradicaiidi suiit, et fautores iiiiiiiicoiuui, ab episco-
pali siibmovenius accnsalionc.

U.Siniiliter iic siimmorun)quispiaiii(£f(/(/r.,co/.i9),

miitonim accusalionibiis impietaiur, aut dispereat.

„. , ... . j. . , . .. j f Wl- N«*que iii re (S. Greg,, ep, 50, lib.. vm) certa

Uf. — Inredubtanonjudtcetur eerla ienUnltade kts ^ , .. ^ .^ ... ... ..

. j _,_. ,, , t^ L . . bjudicctfir seiiteniia, ncc ulluin judiciuin , nisi ordi-

nabiliier h:ibituin, teneatur.

I. — Quod dfiraciores ei fauioree inimicorum ab accu'

talione epiteopali submoveaniur,
U. — Ae nanores a majoribus uccusationibtu impe-

tpn adversus elericuni causam aliquam liabebuni in

premda.
IV. — Cierici aciiones suas exerceaui.
Y. — Primdtes in accusaium episcopum quomodo se

gerere debeant.
TI. — iud&ces Ecclesice ne absente eo, cujus causa

jfentilalur^ senientiam proferant^ et ne proditoris ca-

immma aui vox audiatur.
Charissimo alque dilectiuimo Paterno coepiscopo ,
Feiix episcopus in Domino salutem,

Gaudere me plurimum (S. Leo, ep, 5i), et exul-
lare in iHmiiiio, dil -ctionis tiisc scripla recerutit, qui-
bns evidenter osienditur. qiiaiitum caiholicam dili-
gis fideiu, el qiiantuui hxTeiirum detesiaris crrorem.

IV. Si quis super quibuslibct criminiims clericum
piilsandum credideril, iii provincia, in qua (Hadr,,
col. 8) coiisisiit ille qiii piilsatiir, .suas exerceal « ac-
tiones, nec a^siimet euiii acciisator alibi, aul loiigius
periraheiidum ad jiidiciiim. llli vero, qui pulsatus
fuerit, si judices susi>eclus habueril, liccat appellarc
priinates.

Y. Priinates quoque accusaium discuticiites epi-
scO| uni, iion ante senteiiiiain prorerani damnationiSy
quam apostolica freli auctorilaic, aut rcum se ipse
coiirileatur {An. in comi., lib. ix, tit. 40. cod. The.^
ii, (][. 3, Irriium esseepiscoporum)^ aut por iniioceiiiet
et canonice examinaios regulariter tesies convinca-
flseresis qnipi>e e^t iiirois itnpia, et evangelicoi veri- C tur. Aliier irritam csse censemus ct injustam episco*

tati^ inintica, qiiae non portioiiem aliqiiam la>dere,sed
ipsa cbristianae religionis conaiur fundameiita con-
vellere. Qiioscumque '^ enini rapit ad se, noii solum
in boc vilium, sed in multa alia viiia rucre facit : et
ipso suadente antiquoliosie, iion soluin persccutores
Ecflesia;, sed eiiain sacerdoium ejiis, Gunr. Unaiiji-
tnr roente corrigere curenius et iiiscquaniur (ales, et
ab bostc suo Ecc!e.<iiani. ejusque fideles et sacerdoles
Domini , nitamur liberare. Pnvstabit vires oninipo-
ti:ns redempior iiosier charitati atque jusiitio* {S.
Greg., ep, 56, lib. iv) : pnustabit iiobis, loiigc a se
positis , iinitatem Spiritus sui ipse, cujus artificio,
quasi iii arca; nioduin, quatuor roundi coiistriicta
LiterilKis, aique impuiribilium lignorum compage, et
hituniine chariiaiis adsiricia est Ccclesl i, ui niillius
adversiiate Spiritiis, nullius venientis extrinsecus lu-
oiore fluctus perturbetur. Sed quemadmodum illius
guderiMnie gratia, petcndum est, ut niilla nos super-
veuiens extenus unda conturbet, ita ex totis oran

porum daiiinaiionem. et idcirco a synodo rctractan-
dam, ila nt oppressis ab omnibus, in cunctis ^ubve-
nialur causis.

VI. Caveant {Conc. Carth., iv, c. 28) judices Ec-
clesix, ne absenie eo cujus caiisa ventilatur, seiiten-
tiani pioferaiit, qiiia irrita erii, qui eliam raiionem
pro actione fratrum in pnrseutia dabunt. Proditoris
vero iicc caluninia , nec vox ^ audiatur. Nemo eniin
debiiorem amplius poiesi cognoscere, quain ille qui
injuriam ejusque siistinuit {Cod. Tke. , const. 5, /iV.
iO, iib, x) iiequitiam. Omiies ergo qui in Ghristo vo-
lufit pie vivere necesse est ut ab impiis dissimilibus
paliantur opprobria, et despiciantur lamquaiii stulti
et iiisani {Prosp.^ seni. 52, ex Aug. in ps. cxxii), qui
prxsenlia bona perdunl, ut invisibilia et fotura ac-
quirant. Despectio tamen et irrisio taliuin in ipsos
relorquebitur qui ipsos infestani : qiiia et abundantia
eonim in egestaiem, et superbia traiisibit in confu-
sionem. Ctquidquid juiftis adversiiatum vel maloruro

dum est visceribus, frater charissiiiie, ut siio^ provi- ^ irrogaiur, non ist poena criminis, sed virtutis exainen.

deBiLc dextera cumulum seiitiiix nobis inlerioris
exlauriat. Advertarius quippe diabolus, qui c<»iilra
liainile> sxvieos, sicui leo rugtens circuii , qua^rens
quem detoret (I S. Petr., .v), iionjam, ut cen inius,
rauias circuivit ^, sed ita valide in quihu>dam Cccle-
six necessariis membris deutem figii, nt nulli dubium,

Ct sicut auruin, quanlo pliis excoquiiur, tant<» ineliug
efTiciiur : sic justus, quanto plus tribuiaiur (si ipsaro
tribulaiionero paiieiuer poriaverit) inulto piirior et
charior Deo redditur. Uiide ipsa per se Veritas dicit
{S. Maith.^ v) : Beatiqui persecutionem patiuntur pro-
pter jusiiiiam, quoniam ipsorum esi regnum ctBlortun,

LECTIONKS YARIANTES.

• Onocumque cnim serpft Lnbb.
^' fir. •ii' ! f/r».

« Exerai Labb.

il ('alM«ni)lM!or!<; vot nmnnnm l^hb.

147 S. FELIGIS PAPifi I4S

De Ulibus Dominus per Isaiam loquitur, dicens (/sa., A f^'i<< eorum nonexlinguctur^et erunt u$quead$alietalem
Lxvi) : Audiie verbum Ihminii qui iremilie ad verbum visionii vmni cnrni. Qutd aliud deirahenles faciunl
ejus. Dixerunl fraire$ heslri^ odienteivos et abjicientes (S, tireg,, ep. xlv, iib. vui), ini\ iii pulvercm flanl,
propter nomen meum : Glorificetur Dominut , et vide- aique in uculos suos teiTam excitnnl? Cl uihle plus

bimu$ in lcetilia vestra : ip$i aulem confundentHr, Vox
populi de civitaley vox de templo, vox Dumini red^
denti$ reiribuiionem inimicis 6ui$, Antequam parturirett
peperit : anfequam veniret partus ejus, peperit masctt-
lum. Quis uudivit umquam tale ? et quis vidit huic si-
mile ? ^umquid parluriet tcrra in die unu ? aut partu-
rietur * gens simul, quia parturivit et peperit Sion filios
$uo$ ? l^umquid ego^ qui alios parere facio^ ipse non
pariam^ dicil Dominus ? Si ego, qui ^eneralionem cce-
ieris tribuo,sterilis ero^ ait Dominus Deus tuus ? Lwla-
mini cum Jerusalem^ et exultute in ea omnes qui dili'

delraciaiiimis perflanl, inde magis nihil veriiaiisvi-
dent ? Tales tameii, fiaier charissinie, portandi sunt
cl conigcndi, (|uia ccBci sunt, et duces coecorum (S.
MattL^xs). Ilis, charissime, respondi breviterconbiil-
tis luis, i\ux (c ct omnes episcopos regulariier teiicro
mandamus. Tuaiii lamen, fraler, monemus priideii-
liam, ut pro statu teicsiae et sacerdolum ejus, pro
viribus claboraresiudeas,etordineinsanct£ roiiKtiiai
et aposiolic^e Ecclesioe per omuia teneas, et violari
sanclorum dccreta non permiltas, sed omiies qtios-
cUiiique potiteris , inslriias , ut fruclUOsos manipulos

^1/1*5 eam, Gaudete cum ea universi gaudio, qui lugetis g Domiiio reprxseiKes Yale. DaU nonis <^ juiiii^Ctaudio

$uper eam, ui sugatis et repleamini ab ubere consolatio-

ni$ ejuSf ui mulgeatis et dcliciis ufftuatis ab ommmvda

gloriaejuSy qnia hcecdicit Dominus:Ecce ego declinabo

super eam quasi fluvium paciSf et quia torrentem in-

undantem gloriam gentium quam sugctis. Ad ubera

portabimini^et super genua blandienturvvbis, Quomodo

el Aureliano ^ viris clarissimis coiisitribus.
EPISTOLA II.

OE AUCTORITATE JUDtCiS SEOIS APOSTOLlCiE ,
£T DE EPlhCOPlS ACCUSATIS ($.

<t cui maler blandiatur , ita ego consolabor vos^ et in
Jerusalem consolabimini. Videbitis , ei gaudebit cor
ve$trumt et ossa vestra sicul 'herba germinabunt. Et
cognoscelur manus Domini servis ejns, et indignabitur
inimicis $uis. Quia ecce Dominus in igne venietj et quasi
turbo quadriga ^ ejus , reddere indignatione furorem
suum, et increimtionem suam in ftanma ignis. Quia in

igne Domim,, dijudkai e. et in gladio suo ad omnem ^^,^^,^ ^,,.,,,^ ^^.^^^^ p^,,.,. c„ryiohqi, ep. ad
earnem, et mult,pl,cabuHtur iuierfcct, a Do,„i„o. Qui C ^.,^^^^^j ,^g. „,,^^^ ^^^^^^^ ^, 8crll,ia moesta m

sanciificabanlur^ et muudos se putubant in hortis post
januam intrin$€cu$, qui comedebant carnem suillam, et
abominationem , et murem : simul consumentur, dicit
Doniinus. Kgo autem opera eornm, el cogitationes eo-
rum^ venio ut congregem cum omnibus gentibus el lin^
guis : et venient et videbunt gtoriam meam, et ponum
in eis signum. Et miltam ex eis qui satvati fuerint^ ad
§ente$ , in muri , in Africa, in Lydia ^ tendentes sagit-
tam in Itatiam, et Grwciam, ad insutas tonge^ ad eos
qui non audierunt de nie^ et non vidernnt gtorium meam,
Et annuntiabunt gtoriam meam gentibus, et adducent
omne$ fratre$ve$trosdecunctisgentibu$donum Domino^
in equi$^ et in quadrigis, et in lecticis, et in mutis, et
in carrucis ad montem sanctum meum Jerusalem, di-
eil Dominus : quomodo $i inferant fiHi israet munns in
vase mundo in domo Domini. Et a$$umam ex ei$ in
tacerdotes et in tevitas^ dicit Dominu$ : Quia sicut coeti
11001, et terra nova^ quw ego facio $tare coram nie, di^
cit Dominu$y $ic stabit $emen vestrum et nomen vestrum,
Ei erit nunsis ex mfuse, et subbatum ex sabbato et ve*
niet omni $caro, ut adoret coram facie mea, dicit Do-
minui, El egredientur et videbunt caduvera virorumt qui
pnevaricati tunt in me. Vermi$ eorum non morHeiury et

Felix episcopu$ nniversis episcopis per Gattim pro-
vincia$ conslitutis, in Domind ialutem.

Bonorum operum et spiritualium studiorura Dcuin
auciorem esse (S. Leo. ep. 52) non dubium est,
qhi eorum incitat meuieS et adjuvat actiones. Unde
Isetarl me fecerunt scripia veslra , ex boiio 'siudlo ei
ex iutcgriiaie lidei de\o(ionis vesirx : scd ex afflk-
liotie ci coiiiritione vestra magnn et parte iristavere.

Euttj'
moeroie

deliilo percurri : quia sicut iios Ecclesinrum pnx,
sn^erdoluiuque ejus roiicoidia et iratiquillitas plibs
nudire '* f.tcit gnudimn >, iti nos nffligit el dejicit
rr.llornn afflictio. Vos tamen noliie multum irisiari
(S. Greg, ep. 45, tib. viii), quia sicul ipsn pcr se
Voritas ait : Si de fioc muudo fuissetis, mnndus quod
$uum erat, diligeret : $ed qnia de fioc mundo non e^lis^
$ed ego etvgi vos de mundo, propierea odit to$ mundH$
{S. Joan., xv), id est, mundi amalores. Quidquid
lamen hl loquaiitur, aut adfersum vos ngant, vos
tamcn scinpct iniegram servatc fldem, et puram
babetole coiiscicuiiam , ut integer spiriiu$ et anima
servetur in ttie Domini (! Tfies,, v). Nos vero nd siip*
jx tilcmcntum vesirum fralres el coepiscopos nostros
Yocaviiuus atbplius qunm sepliinginia, cuin quibiis baxc
quac sublcr liabenlurin-erta,regulariler irattnnda de-
crcvimus. Vesiris enim cpislolis in omiiium andicniia
pcrlectis, qu* multas (ul noslis) querimoni.is el
oppressioncs in se contlnobaut veslra^, dccreiisque,
quic sunl dc accusnlioiiibus episcoporum, sancta sy-

(1) Fnlsas cos. nou quamcumque te verUs in
pariem.

• PaHetw Labb.
1> Quadrigae Labb.
« Dijiidical ii Labb,
<i Libya Lubb.

• NoDO kaleod. labb.

LECTIONES VARIANTES.

f Mariniano Labb,

s £i de nieiiiorils martyrum Labb,

^ Adire Labb.

i Gaudere facit gaudio ccelesli Labb.

EPlSTOLifi DUBLf; ftUATUOR. m

Hxc suni, quse deinceps propier A <^ommunione suspendalur , cui crimen intenditur

449

Dodus (1) dixit
maiorum boininum insidias, qui in Ecclesiani et in
eccle^iasiicos sxviunl viros indifferenier, el conser-
vare finnissime volumus in siocuhi : Si quis epis-
co|iiisabil!tsaccusa(0i'il)us, qui recipiendi suul, fuerit
accusaiu:;, postquain ipse ab eis carilaiive cunventus
fuerit, ut ipsam causam cmcudare debeat , et eam
conigere noluerit , nou olim, sed tunc ad summos
priiiiaies causa ejus canonice dcferalur, qui iu cun-
gruo loco, iutra ipsani ptoviuciam, tempore con-
grui» (2), id est, autumuali vel xsiivo, concilium
reguiiiriier convocarc debebuut, ila ul ab oinnibus
eju^dem provinci;e c{uscopis inibi audiatur. Quo et
ipse regulariter convocalus ; si eum aut infirmilas
{cod. Tbe, lib. ix« /i/. i, coust. 10, 5, q. 2, ii episcopu$
9uU (uerii) aut aiia gravis necessitas non detinuerit ,
ade^>e debebit : quia ulira provincia^ lerminus accu-
saodi ame licenlia non cst, qua audieniia rogetur.
Naro si suis fuerit, aut Ecclesisc sibi commissai! robus
expolialiis, aul (<|U(id absii, qiiod alienum ab omnibui
esse debet fidelibus) a sede propria ejeoius, aut iil
detenlione aliqua a suis ovibus fuerit sequestralus :
tuiiC canonice antequam in prisiino statu re.NtUuatur
cum omni privilegio sui honoris , et sua omnia , qu:D
insidiis ininiicorum suorum ei ablata fueraut, legibus
rediJitegrentur : iiec convocari , nec judicari poterii^
ni^i ipse pro sua necessitaie (ininime tauieu jiidican-
dus) advenire spoule elegerit. Nullaleuus ergo i
quoqti^m respondere rogetur*, anleqnam ioieger-

(Concil. Carth. iii, can, 7); nisi ad causam suam di-
cenduin elecidrum judicum die statnla lilteris evo-
calus, uiiniinc occnrreril : hoc est, nisi eum aliqua
pro^occupavei it iiecesbitas infra spatium pr<edicloruin
meusium, et eo anijilius, proul causa dictaverit.
Quod bi ex liir.ique parle ad causain dicendam ve-
nerinl; quia iinus absque allero aiidiri non debel,
quierenduin esl in judicio , cujus sint conversalionis
el lidei atque suspicionis accusatorcs ant qua iiiten*
tione hoc faciant : quia ad hoc adiniiti non debenl,
nisi bonx' conversalionis el recix (idei viri, hi vide-
licet qui omni suspicione careant, et bona viia cla-
reant, ncque inrames exi:>taut. Quod si accusatoriim
persona: iii judicio (5, q. 10. .St accusalorum yertonw)
epihcoporuin culpabiles apparuerint (idem, Conct
Cai ///.), ad argueiidum non admittanlur. nisi proprias
caiisas asserere (noii lameii criminales) vel ecelesias-
ticas voluerinl. lufamis enim persona (3, ^ A /rt/amtt
persoua)^ nec j^rocurator poiestesse, nec cognitor.
Absenle vero adversario (3, q, 9, Absenteadver$ario)^
noii audiaiur accusator : nec senleutia, absente parte
alia, a judice dicla, ullam obtinebit firmilalem {Vid^
Aniamim in $ent. Pauli , iib. v, tit. i fl 5) : neque
absens per alium accusari (3, q. 9, Abtens peralium)^
aul accusarc polest , ncc affiiiis iliis admitlatur. Ne-
miiicm ergo eihiberi de provincia ad provinciam
(Vide novellam tertiam libri tertii et Anianumet codi
Theod. con$t. ^, lib. n, tit. i), vel ad coniilutum

rime (3) oiniiia quo! per sug;;estioncs inimicornnl p oportet, nisi ad relalionem judicis, ad queni fuerlt

suornm amiseral. potestali ejus ab lionorabili con-
cilio legali ordine redirilegreniiir (4); pr;usul vero
cnm oinni boiiore stattii prisilno rbddatur, et ipse
dispositis nrdiuati«que lihere atquc secure diu suis,
lunc regulariter iiifra qualuor vel quinque, aut sep-
lem ^ uiens^s, juxla qiiod possibiliias ei fueril, et
non anle, convocatiis ad teupus, concilio in legitimo
etcanonico, veiiiat ad caiisuin : ct si ila juste videtur,
accusantium propositionibiis respondeat. Nam lioc
snmmopere proNi!cuduin esl , ne auiequaui hoic
fiaift, ctiaclus resptuidcai, quia coiitenlio scuiper
vitanda csl. Adiini namijuc cpiscopo episcopatuni
(Conc. Afr., c. 87), anlequam c.nisx ejus exilus ap-

appellaiuin, id est, ut aiictor seinpcr rei foruni se*
qnatur. Si quis aniein judiceni sibi adversum senserit;
vocein appellaiionis exbibeat quam iiulli oportet
negari (Uuc usque caput 5, colL iladr., quibusdam
iubinde in$erli$). Peregrina vero jndicia (3, q. 6, P^-
regrina judicia) gruerali sanctione prohibemus : quia
indigiium est, ut ab exierni^ judiceiur qui comprd-
vinciales (//a^r. coU. 17, ex con$t, iO, tit. i, lib. ix^
cod. The,)ei a se electos debet haberejudices. Hxu
fralres , ad vestram et oninium coepiscoporum opem
et defenshinem in synodo unaniiniler suntdecreta,ut
si forle aliqiii (Concil, Hisp. u, c. i3) sluitorum vos
accusare , qui diabolicae deceptionis errore decepii

pure^t, nuili chrisiiiiio \ideri jure pulesl, quia lalis^sunt, voluerint, dum ista lcgerint vel audierint»

prtcsuinplto sacrilcgiuin esl, et auttor laliuiu, sacri-
iegus. Qu(jd si a-grotaus rueril episcopus (3 q. 5, st
agrotans), aiit aiiqu:» euin gravis necbssitas deli-
nuerii, pro se legaluin ad syiioduin liiitlai. Ncc a

(I) Syn. romnnn dicitrir lladr., coll. c. 5, sed qn*,
quove tempore nonduni.patet. Ex hac cnini epistola,
qu;p. spuria esl nibil cojligi poiesl.

(4) Apud liad. legilur : tenipure a cauouibiis prde-
Tero idem apo<^to(us diclt : Si enini cnm inimici esse^
lixo Nicaenis. Inde argUitur frans interpolatbris.

(5) Ita et manuscr,

(4) Concil. roin. lll, sub synimacho.

*] Cogalur Labb.
^ Sex, aut labb.

resipiscant et ad uniutis concordiam revertantur ;
ei quod prius erai in ullionem , transibit in gloriam.
Nam procul dubio mulii sunt, qui (sccundum apostoU
vocem) prurientes auribus, a veriiate auditmn avertunt^
ad fabulas autem convertuntur (1 7im., iv) et ad no«
cumenia honorum <^ transeunt. Ait (idem conc, cii,)
autem idem apostolus de infidelium ignoraniia : Si
cognovissent^ ttumquam Dominum §lori<s crucilixissenl
(I Cor. ii). Siiniliier si bi Dominum perfecte agnO-
vissentel amassent, numquam servos ejus pertur^
bassent, ncc verbis aut factis persecuti essent. Quod ^

LECTIONES YARIANTES.

« Bonorum Labb.
(I Quumia^^.

ai S. FKLICIS PAPJE 15i

mus, reeoneiliati mmus Deo per morlem Filii eius Aenim et conlumelia in loqneh (Eectet., v), el in lo-

/r>«— -.\ ; • . r-^. a £\ ...i . i_i?_ i • • _ •... «.

{Rom. v), cnr insequimur fralres? Cur periurbamus
8latum Eocle^iffi Dci , el eos qui ei servire debent ,
arfligiuiuh? Mariyres enim passi sunl {idem Conc.
cif.), non lnnieii anim.T eorum occis.-e siiiit in corporis
passione, ore Neriiatis altestaiile : Notite timcre eos
qux occfdunt corpus , animam autem non possunt occi-
dere (I Matth, x). Ubi agnosci oporlel , quod si
aniuiJB inariyrum, corpore perempio, supplicii;}
cxlingiii iioii possuul, nec aniuiae prxdicntorum et
doctorum persequi debuissent, nut periurbari , el a
Dei rmnulaiu aveni« quia cum corporibus non defi-
ciuni. Talcs autem perlnrbatores Eoclesiae noii solum
praedicia aguut mala , sed ei memorias (Conc. Gan-
greme, cap. 20, interp. Dion.) mariynim execraniur

quela lingu» hominis ^ casus illius esl. Ideoque con-
veiiieiis est, liaiic quidem osten^ionem reprebensi(H
num illoi uin nosti is artibtis inseri, iie ulterius jam
talia patianiiiii, semiiiaiitibus ei^ zizania ei Sftandal.i,
sed lapi.iri iii orficiis el dogmatibus vestris merea-
niiiii. Igitur erubescant , ac Uilia et hujusmodi bla-
spbemiaui subtraliere te<linent, si noliicrinl a sa-
cerdotali nosiro collrgio segregali , ei a totius
clirisiiani populi socicUte divelli. Licet nainque de
bis plura et per necessaria , qu:e in decrelis sedis
apostolicoi el ab aposiolis eorumque succcssoribus ,
nostris videlicet pr.Tdecessoribus, siatuta inveniuniur,
dicere et conscribere poiuissemus , tamen nielius
nobis vi!»um est, ut epistolam oratione claudamus.

U- ^ -, ^— ^. —V, •.••wf«. v^ivfi.y lliai • Jt llill «Ad^l Ullllll • --ww.w^ ..^wa» 'w.-v , «■» ^|/io»wiuiii ua.iKlVII^^ \«taUU«IIIIU9«

Qiiapropier in praerata consiituimns synodo. vobis- B I^t^usomnipotensetliujusunigenitusFilius, etsalvator

ilflA §»t AmniKiie l«*A/»lA<:rii^ Ia..a..<1 a* «,»^.^.J ^_ nAClAP liltriclllC ll/\it Vf%Kic #■*■!. ii<kl SnAtlAmnni.mn ..■

que et omnibus Ecclesiis teneiiduiii et agendiim man
damus , ut super memorias mariyfum missue cele-
brentur, ne mernoriae eorum a talibus cxtingui, aiit
veneraiio possil prohiberi. Vos vero, fratres, nol.te
muhum lurbari, iiolite vexari,sed courorlauihii in
Domino, ei in polenlia claritalis ejiis (Kphes,, vi).
Habeiote inlerim isla ad suffragium vesirum , apos»
tolica auctoritaie decrela : et scilote nos semper
paratos babere etiam (si necesse fusrit) usqiie ad
morlem, ad qutiecumque vubis necesswria fuerint
(Doiniiio opem fereiite) perficieiida. lili tamen , auc-
loro Deo, peribunt, et vos stabiiis, si laineu libor
vesier non fueril inanis, sed pleiius fide et charitale.
V(B , iiiquit propheta , qui potum dat amico tuo , mii-
tens feUuumlHabac, ii). Et iterum sapiciitissimus C
Saloinou ait {Hac eodem in ep. Felicis ii, ad Mriyp^
lioi) : Qui loquitnr iniqua non potest latere , nec prce-
teriei illum corripiens jadicium, In cogilationibus ergo
impii interrogatio erit. Sermohum autem illius auditio
ad Doniinum perveniet, et ad correptionem iniquitatum
illius. Quoniam auris zeli audit omnia, et tumultus
murmurationum non abscondetur. (Sap., i). tlxceiiim
si ainplecti voluissenl proprio ei saiio sensu , ad
reprobuni Fensum miniinn laberentur : sed per Dei
limorem ^ermonum suorum pr.-ecaveiiies cusiodiam ,
piam sanctorum patrum diffinitionem siiie quadam
nocumenti proisuuiptione, uiiqueconservasseni Quo-
niam dicit sacrum eloquium : Consilium bonum conser-
vabit le, et mens bona custodiet te (hov., n). Noii enim

noster Christus hoc vobis tribuat incitamentura, ul
omiiibus fratribus et coepiscopis nosiris, quibu^cum-
que tribulalionibiis lalmrantibus , totis fcuccurratis
viribus , et cum eis compatieiites , crucem ejitsdeni
Domiiii Salvatoris portetis , ut veri ip>ius discipuli
corani omnibiis appareaiis, ul ei vos, et qiii vobiscum
sunt, bic et in futuro meliora posbideatis. quw oculus
non vidity nec uuris uudivit, nec in cor hominis ascendit,
quw preparavit Deus diligentibus se (I Cor,, ii), Per Do-
miuum oostrum Jesiiui Clirislum, per quem etcum quo
omnipotenti Deo gloria iii sx'cula sscculoriiin. Aineii.
Valere vos opio, cliarissluii fratres. Data (juimo idus
augusti , Claudio cl Paterno viris clarissimis consu-
laribus (au. Chrisli 269, nonduin morttio Dionysio).

EPISTOLA III.

AD BENlGNtlM EPJSCOrUM.

I. Enanl qui Filium non videre Patrem contendunt^
eoquod Ueum nemo vidit umquam.

II. Enani affinnantes Filium mnorem Ptitre^ quia
itte invisibilis, Filitts vno visibilis.

Dilectissimo fratri Benigno episcopo, Fetix episcopus^
in Domino salutem.

Subcipionlcs fratcrnitaiis tiiaj epislolas (Zacharias,
ep. v) , quibiis mc requisisti super Hdei dociiiiieiilis,
quae ab aliis babcbaulur aliler. qiinm rect;u fidei cou-
tiiieantsacraiiieuta. pioul Domiuusdcdii, pro fraier-
nitatis amore respimdere nou resultavimiis. Scmper
enim dubia et uiaj<M a ncgoli.i , lerminum ab hac

■ - .' , .^ ^ '"' w...... ciiiiii uuui.i ci uiajuia iicgoii.i, lermmum ab iiac

de fmitibns saluiiferis spiritualiler ad acquisitioiiera I> saiicia sede, a le.iipore apostolorum , qui eani suis

atern.'e viiae procedunt tales acciisaiioiies ci detrac
lioiies , atque ideo coiiipeienier nos Ijeatus Paulus
apostoliis pra*muiiieiis ait : Non debere ptns sapere
quam oponet sapere^ sed sapere ad sobrietatem
{Hom.y xii), in definitione pietatis perdurantes. Qui
enim haec priKiereuni , non tantiim l:esi suut, deci-
denles a corroboraiione sua , sed insipieuiiai su.'b
dereliquerunt doniibus memoriam, ut in his, iti qiii-
bus pcccaveruut, ralnime latere potuissent. Gloria

documeutis iiisinixerunt. atcipere consncverunt. El
ideo tu recie fetisti, quod hujus saucia» sedis consuU
tis te caeieroS'|iio firmari et iiistrui voluisii.

I. — Conlinebaut enim littersk tiiae, fralrumqac
tuonim, quodquidam diiunl, Filium iion possepit)-
piie viilere l^atreiii, quia scripium est : Deum enim
nemo vidit umquam. Et alii fingiint : Meo miuor est
Paire Filius, quoniam Pater ilti perhibet testimonium.
Quidam autem garriunt, quod ideo Patrc minor esf,

LECTIONES VARIANTES.

* In liogua bominls^lLa^.

153 CPiSTOLiE DLBI^ QUATUOR. I^i

qula vnrittbltis ipse dicilur ( S. Joan,, i; S. Matth,, \quod abscondiium fuil a $(eculi$ et a gencrationibui

XVII ;S. Marc.^w; S.Luc^ ix; ICor.,iv; Colos.y i;
I 7*iiij., I ), Filius vero visibilis cnmprobalur. Ili
coini ignor.inles divinnrum Scriptunrum ct a|iosiolo-
runi jnra, ex proprlo .nut aduherino seusu talia
fabricant, ei setiurere C(»rda fideliuui qiixruiil (1).
N<)s vero ad ipsius ftinlis orij:ineiu redeamus, ex quo
Filiuin Palreui semper viderc potuisse vel posse,
eTidentinribiis testiiiioniis Yeieris ctNovi Tesiaivicuti
liiieris dncemiis , Saloinone dicente : Esl tecum $a-
p^enlia , quce novit opera /iin, quie adfuit tibi cum fa*
ceres orbem terrarum^ et ipsa novit quid sit placitum
eoronfycHiis tuis. Et Domiiius in Cvangelio : Nemo novit
Filium if/ji P/i/ff, neque Patrem quis novit niii Fitius,
ei cui voluerit FiUus revetare. El itcruin : Nemo Deum

( Ibidem ). lleui ibi : Ut consolentur corda eorum in
chariiate, in omncs divitias adimpleiionis inteUcctus, in
agniiioneni mysierii , quod esi Christus , in quo sunt
omnes thesauri snpientice et scientiv absconditi (Co^
loss,, II ). Et iii psnlino lixvi : In mari est via // a ; «/
semitae tu(e in aquis mulfis , et vesdgia tua non cognoS'
centur, Ei iii Salomoiie : Sapientium Dei prcecedentem
omnia^ quis investigabit (EccL, i)? Item ibi: Radix
sapienli(e cui revelata est ? et astutius illius quis agnovit
(Ibidem)! Itciii ibi '.Disciplina sapientice cni manifestata
cst, et multipticatiottem ingre^sus iltius quis intettexii
(Ibidem)^ Iiein ibi: Quoniam mirabitia sunt opera
Domini sotins , et gtoriosa et absconsa , et opera illius
invisn hominibus ( Ecct., ii). Ecce sicul Paier invisi-

vidii umquam, nisi unigenitus Fitius, qui est in sinu B '^'''S esl, ila eiiam et Filins iiivenilur. Quomodo ergo

Patris^ ipu narravit. Et iteriim Jud:i;is dixit : Vos non
nostis eum , ego autem novi cum. Quod si dixero ,
quia non novi eum , ero simitis vobis , mendax. Ilem
ibl : 011/ ex Deo esi, liic novit eum : Et ilerinu : Ego
ncn eum^ quia ab ipso sum. Ecce doeiiiuius quia videt
semper Filius Palrem. Quoiuodo .idsiruunt cu n Pa-
Ireni non posse videre , in ciijus sinu noscitur perma-
nere? Si sereno Sfnsu divinas recenseas Seripturas,
inven>es nonsnlnm Patrem Filio lesiiiijoninm peihi-
benlem, sed totam siniul insepirabilciii trinilatem,
ipso Doniino protestante, qui nit . Ego sum qui testi-
mofimm perhibeo de me ipsOy et tesiimonium perliibei
deme.qni misit me, Pater (S. Joan., vni). El
lierum : Si ego testimonium perhibeo de meipso^ testi-

ab illis , qui boc diciini qund mandastis , in eo quod
nobis cariialiter se videri dignntusest, Paire inferior
judicnlur? Talibus nolile credere vos, ct alios ab
eoriim sensu averlere dncele. Vos ergo servite Domino
in timore , et exultate ei cum tremore ( Psat. ii ). Ap'
prehendite disciptinam , ne pereatis de via justa. Ha?c
vero (24, ^. 1. A recta eujo fide) apcslnlortim est
viva Iniditio, h:rc vera cbaritas, qua^ prxdicanda esl,
ac vcraciter diligeuda :ic fovcnda , alque ridnciaiiter
ab omnibus lenenda. lisec saiict:i el aposlolica matcr
omniuni ecclesiaruin (Agath ep. ad Consf. Imp.^act.
i\. conc. \i cecumenici)t Clirisii Ecclesia, qiioi per
Dci omnipoteiilis grntiam, a trumile apostolicx* tra-
ditinnis niimquam errusse probaiur, ncc ab hxreticis

moiififiii tneifm verum est.qum scio unde venio, et quo C novitatibus depravanda suocubuit, sed ut in exordio

wdo (Ibidem). El de Spiritu Sancto : Cum venerii
Paractetus spiritus veritatis^ itle testimonium perhibebit
de me (Joan., xv). IntendCy quceso, intende quoniam,
in qmbus una testificationis virtus ostendilur , nultus ab
alioneque potior neque inferior judicatur.

II. — Su^pius ista j:ini dixiniiis, qui;i secuiidum (2) bo-
minis ri»nnam Fdius visibilis diciliir, sccunduiii vero
dellnlis snbslantiam invisibilis pra>di< aiiir, Paulo at-
fesunte ap(»stolo : altitudo^ iiiquit, divitiarum sttpien-
nee et scienticc Dei! quam ineompreltensibitia sunt judi"
eia Cfus, et investigabites viw cjus ( Rom.^ xi ) ! Et in
JsAia : CNf siiuitem ccsimaiis enm , cum sit ipse invisi^
bilis (Iscn.. xl)? El iiein Apostidus : Mihi autem
wdnimo onwium sauciorum data est graiia h<BC in gen-

norin:im fidei christiaii.-e percrpit ab .nucioribus suiri,
aposiolorum Cbrisii principibiis, illibala fine teniis
manet , secuiidum ipsiiis Domini Salvatoris divinam
polliciiatioiicm , qui suornin discipulomm principi in
Stiis fatus est evangeliis : Petre , inqiiiens , ecce Sata-
uas expelirit ut cribraret oos, licut qui cribrat triticum.
Eyo autem pro te rogavi , ut non deficiat fides tun ; et
tu atiquando conversiis^ confirma fratres tuos ( S Luc^
xxn ). Cnnsideret iiaquc vestra excellens priidentia ,
qunni bonnin slt persislere in dispenfaiiono vobis
crediia , el iii (ide rect:i , nlque b:vreticis vi xniulis
Cbrisii repugn:ire , et nuinqiiam a veritalis iraiiiite
declin:ire. Qunniam Donrniiis el Salv.iior oninium ,
ciijiis fides est, qui pro nobis niori non dubiinvit, et

6bu$, evangetizfire invcstiyabites divitius Cliristi, et it- D pmi^rio nns suo redeiiiit sanguine, fidein beati Peiri

noii derccturam promisil , ei coidirmnre euin Tratres
suos adinonuit : quod npostolicos poiililices, inex
exigtiitaiis pr.xMlcccss()res , coufidcnter iCcisse, sein-
per ciineiis est cognituin. Quorum et pu>i(lit:i3 mea,
licel iuipar et niiiiinia, prn susceplo t:iinen diviiia di-
giialioiie ininisterio, pedisc(pia ciipit exisierc. Voi
eniui nobis erit , qui biijiis ininislerii oniis siisceptnm
li:ibeinus, si veriintcin Salvntoris iioslri Jcsu Cbristi,
quam aposloli pneilicnvernnl , pnrdicare neglexe-
riinus. VaB erii nubis, si silcmio verilalcm oppresse*
rimus, qunm erogare iiuuimulnriis jubemur, id est»
cbristianos populos imbuere et docere. Quid iii ipsius
fulnro ChriMi diclnri suinus rxnminc , si sermonum

tuminare omnes , quce $it disposilio sacramenli abscon-
ttiti a seecutis^ in qnibns omnia creavit ( Ephes.^ iii ).
Itein ipse * Qni est, ait, itnago Dei invisibitis ( Cotoss.^
I ). Et :id Colossenses : Ego Pautus minisler^ qui nunc
gndeo in pussionibus nieis pro vobi$ , et $uvpieo quas
de*unt iribulutionum Christi in corne mea pro corpore
ejusy quod est Ecclesia^ cujus factus sum ego minister
seaiadum dispensaiionem Dei in mini$terinm Christi ,

(1) Yidesis libacii adv. Varini.'Mluin Ariaiium, cap.
18,19, 20, eorumque titulos , atqtie inde fiaudein
agitokce.

(2) libacii cap. iO, quo meuUonem ficri vides su-
periorum.

m DE SANCTO EUTYCHIANO

ejus verilaiem confundimur praedicare? Quid crit de A
iiol)is, cuin de comMiissis nobis uniniiibiis, cl de of-
ficio sn<cepio ralioncm jusiiis jtulex Cbristu^ Deiis
nosicr liislriclam exegerii (I Cor , ix ; SJIaitli,, x\v)?
ideo, frsilres, horlordiUTlioiiein vesirani (S. Leo, ep,
adv, Mani('h(eos), ublesior et moneo, ul qua polesiis
cl debeiis, soUicitiidine vigiteiis, :id investigaiidos
baerCicos, el iiiiinicos s:inci:e Dei ecclesia;, eta sanis
nieniibus, ne pestis b;L'C lalius divulgeiur, scveriiale

El^lSTOLA

PAPA NOTITIA HISTORICA. iie

qiia potesiis , pro viribus extirpetis. Quoniam ut ha-
bebit a Deo digoa! remnnf^raiionis prxmiuin , qui
dili$;cntius, quod ud saluiem commissae sibi plebis
proficiit, riicril cxeculiis: ila ante iribunal Domiiii
de reaiu neglig<'nliui se non poterit exctisare, qui-
ciiinqne plebein suaui conlra sarrilega; persiiasionis
auciores noliieril custodire. Data Nouis Februarit ,
ClAudio et Patt-rno viris clarissiniis consulibus ( 2C9
nondifin eleclo Felice ).

lY (J).

AD MAXIIIUM EPISCOPUM ET CL£RICOS * ALEtANDI\!iE.

De Chrisii divinitate et hnmanitate [ragiHentuni.

De incarnatione vero Verbi ei fide credimus iii nipt (2) 5e w aapxwTjwf toO Aoyoy xai Tijf Trio-Tiwf ,
Dominum nontrum Jcsum Cbristum ex Maria Virgiiie no-Tsvoasv eig tov Kv/a«ov iq/xwv 'Iucovv XpiaTov. tov ix
natum, quoniam ipse esl a^tcrnns Dei Filiiis : Ncc j^ Tng irup^hov Uapiug yz-jtj^iitTa , oti auTo; caTtv 6 toO

enim hominem assumpsit Dei Filius, ni essit alter
pra^ter ipsum: sed Deus existens perredus, faclus
est simul et bomu perfectus, inc:irnatus ex Yirgine.

6coO atSio; Tto;. xat A670;, xai oOx ovO/swTro? y7:66iov
ova^jj^Oiif , tv' iTspog i iTv.p* ixitvov. Ov$i yap avOjDwTrov
ovcXa^cv 6 ToO 6coO Ttoj, tv' i Irspog Ttup* awTov* a)^a ,
6£6f wv TcXcioff, ycyovev a^a xat TC/etog' avOpw;rog, (T0ip7(.U'
Osig cx TrapOcvov.

(1) ITttjus epistolac rragmehium extnt in Coh-
pilio Cbalcedoneiisi, actiiHie prima, et apiid Cyril->
lum in^ sua Apologia. DoclisMuiis quibiisdam viris
aucioribus, a Fclice II scripiain tiiis^e exislinia-
tum est, bac de caii<;a , qtiod prx»dicliim rra«;mebtnm
Utrobiquis post episiolain Julii pap:e atiexatur. Ve-
rum arguineniuoi et tilulns epislol:(* eain seiiteniiaoi
firmissime rerellnnt. Nain si scriplum esl, qnod lilu-
liis indicat, ad Maxlmuin AIcx:iiidrinuni episcopuin,
Dionysii succes-iorein , non secundits, scd priinus C
Felix eani scripsissc potuil: eodem eniin lemporo
Felix Diony^ii roinaoi poniificis suc<:e^s(»r. univers.e
Eccleslx» pr;i'Scdil, qiio Maxinuis posl Diotiysiuni Ale-
xandrinu! CcclesiO! pnrruii. 0< ca^io scribenda* liujus
epistobe ba^cesl* Cum a Paulo Sam^»sateiio (ailhilica;
veritaii reccns vulmis iiiflictuni cssct, et cifatrix do
errore Snbellii nonduni oluinci;» ruisset, Fi^Tix py.)-
tif^x de Filii Del diviilitate, ac p:hit<r humanitate,
naiurisqiie diiabus in una persona dislinciis, ad
Maxiinum AlexaudiiMum episiopuni banc ejii>l«ilam
scrlpsil, ut belluin aclvcrsns Sabelliuin v.i S:Min»saie-
iiuin a duiibus Dioiiysiis borinii antocessoriluis coe-
ptuin, uiriusqiie suecessorcs ardeniibusaniinis prose-
quereutur. Proiude bac epi^tola virlui :inci(»ili giadio
utrani([ue ba^resim uiio iciu confoUil; ut duni iialu-

LECTIONES VARIANTIES.
• Clerum Labb,

ram divlnam in Chrisio hunianltaii e/iisdem indlvise
conjiiiictaiii ostendii, P.iiili liaTesimcondemiiet: dum
voro buinaiiain in eodein Christo a Uiitura diviiia dis-
tincl;im e>sc, «H divitia: siibsiaitii;e in irihus personis
subsistenti im demonstiat, S:ibelliiim coiifuiet. Quod
autem in Cii^ilcedooensi cnncilio, el apiid Cyrilluin
pra|di-lis loeis posi Jiilii epistnlain reccnsfatur, cx eo
ikciilit, qood in his receiisendis iiiiliain leinporis ra-
lioneni b:ibuissenl. Vinceiitius auiein Llritieiisis ad-
vorsus h.Tresc*^, (ap. 4i. pi-obe ini^lll|(en$ lenipore
Felicis .sccundi nulliim Ah^Kaiidiinx' Ecclesix' proi-
ruisse episcopiim, noiiiiiie Maxiuinin, habiia ratione
lelnp«>ris, priinc» loco Felicim, deitidc Jiilluin nomi-
nat. Addit idem Vinccriiius hanc e&iiidem epistolnin
Felicis pap:eet .iiariyns iiKer alia patnmi testiuionia
lii coticllic» Epliesiiio lei i:»in fois^e ( Vide Baron.,
anno Chrisii 575, nmn. H, 12 et 15 ). Sever. Dinius.
(2) CruBciim texinin exlilbcinus ex actione iconcilii
Ephe^^ini, in qoa lecia snni a Petro picsbytero Ate-
x:>ndri;e et pninicerio noiarioruin s(>l<>cta e\ s:iiiclis
l'Sitl*ibiis lestiinonia de IncarnarKme l>. N. J. C. atque
ex capite 11 p:»rtis ni fejnsdem concilii, slve Apolo-
geti< o S. Cyrilli Alexandrini patiiarchae pro duode^
cim capitibus adversus onenlaies episcopos. Labb.

DE SANGTO EUTYGHIANO PAPA

NOTiTlA HISTORiCA.

Eutychianus ordinatur papa die v januarii 275, D
moriuus ann. 285. — Eutycbianus Marini seii Manini
filius, Etruscus, p:itriaLuiiensis, ultimis aiini 274 die-
bus, vel primis scquentis aiini 275, Felici succcssit;
die quinta januarii ordinatus fuit feria tertia, qua; eo
anno cum die quinta januarii concurrit (1). Praefuit
Ecclesisc romanai annis oclo, mensibiis undecim,

(\) P.agius, in CriUe.^ ad annum 274 : Baronius
275, iinin. V, ei ad annum 285, num. ix;Cousia»t.,
Epist. rom. pontir., toui. 1, pag. 208.

dlebus tribus, anno 285, vii idus decembris satls
l\inctuSt utin Catalogo Burheriano legiiur : A con^
sutatu Auretiani III et MarceUini^ ad consulatum
Cari II et Cariniy Id esl, a die quinta januarii annl
275, ad diem septlmam decembris aiini 285 vel oc-
lavam, qua die in indiculo depositionis cpiscoporum
Eutychiani noinen legitiir : Sexto idus decembris
Eutychiani in Callisti , nempe iii cceroeterio Callisti*
Quare corrigendus Eusebitis, qui decem tantum nien-
sibus fomanum pontificaium Eatychianum tenuisse

157 DE DECRETIS EUTYCHIANO ADSCRIPTIS. I5S

scribit : el uti Annoint Valesius, annos octo, quos A liicsnncius poniifcx ob singiilarem eam religionem,

Sixto auxerat, Euiychiano detraxit. Turpiiis adhtic
erravhauctor Poiitilicalis Daniaso adscripli, qui £u-
lycbiani poniincaiiim a consiilatu Aiirelinni lerlio, et
Uarceiliiii ad Carum II el Cariiiiiin exlendil; aniiiim-
que uDuui, mensom uiium , diem unuin seiiissepro-
dil.

De manicfKBorum hmesi et iJaneU. — Sub ponlifl-
caiu Eutych ani insana Manichxorum hocresis, in
commuiie hiimani generis malum c&oria esl(l); qua^
utut ilon minus inramls et ridicula fuit, inier omnes
lamen bxreses, quds (ribus prirnis Ecclesi;e sxciilis
eituierunt caput, celeberriuia evasit, inque orbem
terramiii laiishime grassaia esl. CoriphjMis hiijns
sectx fiitt niaiicipiiiiii nalione Persa, qui nomen

qua marlyres proseculus est. Suis eOifti manibus ,
leste aiictore libri PontiHcalis , duos et qundraginta
supra trecentos tumulavit mariyrcs, coni>lituilt|ub ne
qtiis luaKynMii siiic dalmalica aui colobio pnrpureo
scpetirei(f }.Consiieliidiiieiii,qiiu^atioquiiiol)iinuerat,
novo decreto asscruil , nl frugeSy fabce^ et uva* super
altari benedicermiur , eam rorsaii ob c^u^am , ut im-
ptignarel errorem iiianichuorum , qui crealuras a
malo priiicipio orlas detcstabanliir.

Eulychiani EpisloliB subditce, — Nomine Eulychiani
duas comineiitiis esi Isidorus Peccalor vel 5lercator
epistolus. Prior ad Joannem el ad oiiines episcopos
Boeiica; proviiici;e, dc lide incarnationis Domiiii. Po-
steiioradcpiscopos perSicili.iiiicoiisliltitos, tria com-

suum Cubrieum in illiid Munelisseii Hanichcei permu- B plcctiitir. 1'' De iiiodo reiipiciuli accusaiioneui adver-

tavii; niiSbUs in carcerem ob accelerauim inorlem
filiO Tarananis, Persarum regis, quem pcr oiatij^nein
sc curaiarumspoponderal; indc ftiga clapsus, iiiMeso-
pdtamiani veiiit, ibique errores soinniaque siia disse-
iiiiiiaTii circa annum 277. Ab Arclielao sapieniis^imo
Mesopoiamiae archiepiscopo habiiis in Oinnium con-
ventU dlsputationibu:^ non semel siipcratus est. tiiiic
iierum in Persiam redicus a saielliiibus Per.^is dele-
cius, coinprehensus, et ad regem adductus fuit, qui,
exprobraia Maneli ct (ilii ccede, at(|iie fuga c carcere
ac vincuiis, excoriari euin lege Persic;i anii. 278 man-
davit, ac reiiquum corpus bestiis devorandum Iradi :
cuieBD vero, qna lanla iilius iniprobilas continebatur,
tamqunni uircm aiiie porlns suspeiidi (2).

siis clcricos. 2" Qui iion admilUinlur ad accusalionein
religiosorum. 3° De modo procedemli in ncgotiis cc-
cle^iasiicis, cum procedi non debeat modo sxculari.
Notas tanien dccretalibus suis apposuit auctor. qux
Vcro Euiychiaiio noii conveiiiuiit. Kpistida ad episco-
pos Bociico: daia est u Idus apritis, Aurcliano et
Marcello \irisclarlssiiuis coss. Aiqui verus Eulycliia-
nus Uarceliiiitiui scripsisset, noii Marccttum notasque
Aiireliani consiitatiis numerales dc more adUidi^sel.
Nil ad veteratoiis iiDpiidenliam addi f)otest, qni inte-
gi um ex Uilario capiiutiim, quod exi.^l, et Lediiis
Magni ad Leoneni Augiislum cpislola 97, c. 5, decre-
tali inseriiil sii:c. Verba quoque, admonemus eliam
veslram fratevnitalem, elc, pelunlur ex CrcgoiiiMa-

AnEutychianusmnrttjribussii accensendus^ — KiWy' C go» fepislola25» I. ii. Poslelior cpisiola Scriplnrain

cfaiaiiuin martyrio obiisse baroiiius cuin in nolis ad
Mnriyrol(^iuin , lum in annallbiis trndit atque posl
eum Bloiidellus (5). At inler confessores, iit ait Pa-
gius(4),nunierandus videiur; luin quia in Iiidi«uIo
depoMlionis episcoporum, non vero mnriyruni n Bii-
cberiani caialogi anctorc inscriplus; lum etiain, qiiia
iHiiisobiiuieo tempore conligil, qno, Eiisebio tesie (5j,
Ecdesia Christl allissima pace ff uebalur.
Qidd decreverit S. Euiychianus ? — Commcndandus

(i) Euseb.,iu Chronico, pag. 760, (oni. viii Hiero-
nyiiii.

(2)Epiphan., hceres. 66; Cyrill. IIierosnlym.,C/i/e-
f*eti VI ; Tbeodoret., Hwretic, fabnlut lib. i; Ilieio-
njm.yde Scripi. Ecctes. in Archclamn; ZacaRid, Eccle-'
tiig tatina^ ei grcece monumenta; Vales . Not, in So-

liindat cx vetbionc hiixla cx Iliilica cl lit<>roiiyini:)na.
Adriaiii l decreta iii gratiam (ngelrami melensis Epi-
scopi iulerpolat, nt jam erudilc observavit Blondel-

lUS. LtJ&lPER.

(1) Blancliinus, In notis ad Anaslasiiim bibiiothd-
canum, toni. ii, pari. u, pag. 2i4,scii(iii : Vindiean-
doriiin inanyrnin curain i^rouioven^t caotiis pontilex
provMenter itiitcepii, utnddereiitiir jOdicin cerla inap-
tyriiin eoruin d«'posilioiie. Adbibeii mandavii colo-
biuiii aiit dalmniicam nmi qoalemcumque, scd piirpu-
ratnm ad iiivolvendos martyres, quos eiiain purpura'
tos vocnre consuexit lilccleMn in liymno oiniiiiiin san-
cloruin : ^05 pnrpuraii mttrtpes. Anle hoc ilecrelum
EuiychiaUi coi.sueverunt clirisliani sacra martyruin
corpoia sepcliro cuiii linteis ipsorum sanguinc resper-

crai.; Ci*i!lii»r, Btblioth. ; Fabricii, Bihlioth. Crwc. j) sis. Permulli tamen martyres :inle ei po-t Eiiiyclii;>ni
lOBi. n: Wtlch., Uistorie der Ketzer, lom. I, p. 713, dccretiimcandidisobvoluiilinleiscoiidiiifuereiiiiiiulo,
15) Bbuidell., in Pseudo-lsidoro. uti cl. Laurcutiu^ Berli, Disserlat. i. de Rom. Episcopis^

(0 Pagi. iiot. iO iii ann. t^d. s;cc. iii, loin. n, § 21, pag. 557, observat noslri forie

(SJEu^b., Hist. ' ** .

.eccl., lib. vni, cap. 1.

Reparatoris exeniplo.

DE DEGRETIS EUTYCHIANO

ADSCRIPTIS.

( £x D . Coustanlio dcsumpt. )

AuuiEATuii. — I . Decreta duo» (Jnde probel Baroniui
fnmnm dtcrnwn, •» 2. (Jnde probari pQuit $ecufh

dum, — 3. DalmatictB antitinus in Eccle^ia usvs. — i^
5. IniiiUm hvju$ u$us Sylv€$tro perperam tribuituri

159

DE DECRETIS EUTYCHIANO ADSCRIPTIS.

160

-6-15. Duw epitloliB ab hidoro supposlta;. Decreia \ diliiialicanim usum episcoporum proprium esse, et

decem Eulychiuno adscripta.

1. In libro poniificali Euiycliianus conslituisse di-
citur c ut fiuges, fabae el uvic super altario benedi-
cereniur, inccnon cutqiiicuinque fideliuni mnrtyrem
sepeliret, sine dahiiaiica autcolobio purpurato nulla-
teous se|ieliret. i Sed qu;e in hoc libro cum de aliis
pomificibus» tum nomiaatiin de Euiycbiano Talsa
pnedicaiiiur, bis detrabunt aiicloriiatem. Yeriim
utrunique admiitit ac probat Baronius. Et priinum
quidcm opporlune ab boc papa editum censel, ul ad-
versus nasceniem Manicbxi bxresim, quse fruges
aliasque res corporeas iil a principio mali crealas
execrabaiur, fideies munirct. Pra*(erea iii opinionis
suo! graiiam apostoltcos citat canones 3, A ct 5, qiii

a romaiiis diaconis per arrogantiam iisurpatum esse
notat. Scribit et Cypriaiius loloiiensis episcopus ia
Yila S. Coisarii arelateusisepiscopi,|eo ipsotemporc,
qiio Syiiimacbus papa Cscsariiim c concesso specia-
liter p:illii decoravit privilegio, diaconos quoque
ipsiiis ad Roman:e iuslnr ecclesiae dnlinatiraruni fc-
cisse babitu pra>eininere.iTestnlurGregorius, lib.ix,
eftist. 107, Aregium poposcisse, ut sibi ct archidia*
cono suo utendi dalmniicis licentiam pra'beret. Qiiod
ut c novuni non inconsulte el subiio i perniiNit , sed
postmoduni coiicedens, ipsasetiamdalmaticns ci Cy«
riaci abbniis opera transinisit. In bibliotbeca FIo-
riacensi istudlegtturZachariae |iapx nd Austroberlum
episcopiiin vieiMieiisein scribenlis : c Dalniaticam usi-

tamenilii, pra*sertim ex Dyonisii Exigui interpreta- B biisvestris misiiniis: ut quia ecclesia vestta ab liac

tione, adversnri poiius videntnr. Nempecan. i cave-
tur ut c offerre non liceai ad aliare prirter novas
spicat et uvas et oleuin ad luminnria et ihyininma. i
'Undeconcedendum est saltein bis canonibus vctari,
nc fabae, quas in altari benedicendas essc vulgatum
Eutycbiani decreium consiiluit, ia allari ofireranliir.
Tiim sancitur can. 5, c u( reliqua poma omnia (seu
reliqui oinnes friiclus) ad domiim, priinilije episcopo
et presbyleris dirigantur, non ofrerantiir m allari : i
ubi id quod Euiycbinni decreto in altari offerri prx-
cipitur, his canooibus veiari audimus.

2. Ad decretum alterum qiiod auiiiet, idem Anna-
lium parens ejus iisum exiade prcetexiu religionis no|i
tantum erga mnrtyres, sed etiani erga sacros mini-

sede doctrinam fidei t^rcepit et morem babitits
sacerdotalis, ab illa eiiam percipiat decorem bono-
ris. I

i. Hiuc colligere e>t qu:e fides bal>enda sit vulgato
Annstisio de Siivestro scrii>enti : c Et hoc coastitiiit,
ut dinconi dalmnticisin Ecclesia uterentur, i sl prsn-
sertiin boc decretum non tantum de Bomnnis, scd de
quihiislibet diacouis dicliim inielli^atur. liide etiani
refelliiur qiiod alii dicunt, daliuaticarum usum iii
Ecclesiain priiiium a Silvesiro invectiim esse, cuin
anlca colobiis ulerentur sacerdotes ; aut quod iu Sil-
vestri ViiaaCoiiibcfisio edit:) narratur, Euphrosynuin
scilicet Pniupbyli:e episcopuui Roniain venienteiu
colobium S. Jacobi fralris Doiniui secuin attu-

stros indiicliim probat tutn ex libro iv. Dialog. S. C li^se, et cum oo indutus sacrn pere^is >ei, tiide qui-

Gregorii pap», cap. 40, ubi Pascbnsii diaconi daima'
ticam ejiis feretro snperpositam narrnt, tuin ex gestis
syiiodi romanx anno 5l3habii:e, in qua idem papa
primo pr;i'fatur : c llujus sedis rectoribus mos ultra
meritum erupit, ut cuin eorum corpora bumanda
deferuntur, baec dalmaiicis contegant, et easdem
dalmaticns pro sanctiiatis reverentia partiendas po-
pulus sciiidal. i Tiiifi mndestus ille pontifex morem
illum probibet bis verbis: cPraesenti decreto coiisti-
tuo. iit ferclrum, quo Romani pontificis corpus ad
sepelieiidiim ducitiir, nuilo teguiine velettir. i SiniuU
que uude fluxerit ille usus, innuit duin iuter ha!C
addit, c cum adsint niulta a sacris corporibiis apo-
stoloriim niariyrumque velnminn, i etc. Quasi d ceret.

dein f.icium esse ut Riunani sacerdotes colobiis utc-
reiitur, sed posica nuditatis brachiorutn («'gcndai
gratia colobia in dalmnticas fui^se couimutata ; seu
quod Anseliniis Lucensisa liucangio laiidaius tradit:
c A sanclii Silvesiro et presbyleris ejiis colobioruni
iisus >uinpsil iniiium, et .Mnrcus ae Juliuset Librrius
ex ordinc usi sunt. Postbos auiein colobia indaliiia-
ticassunicominutata. i (Jude sequeretur, ut dalma
ticaruui usuin nonSilvcster, sed Dainasus prinius in
Ecclesiam iiivexisse diceiidus esset. Sed et quod de
Cypriani dalinatica ex eju:» Yiia a Ponlio scri.<ta dtxi-
mus, ejus usuui in Ecclcsia et D.imaso ct Silvestro
antiquiurem esse persiiadei : sicut ex testiinoniis mox
allntis coiilicitur, euuidem colobioruin usu vulgo cre«

Hic honor,qui aposioloruin inariyruuKiuc corp<iribus ]) ditum esse receuliorein.

jure delatiis est, ad eos, qiioriiin iioii est par snncti-
tas, iinmeriio fuit translatus Ut autemliuncboiiorem
Euiycbianus martyribus deceroeret, ea excogitari
potest causn, quod Mauiclisei saiiclorum martyrum
cullum iion secus aiqiie idololatriani respuebaut.

5. Nee neganduin colobii aul dnlmnticarum vores
anti«|uas es.^e. lu vita S. Cypri.ini a Poiiiio scripta
legimus: c Et cuin se dalmatica exspohasset (Cy-
prianus), et diaconibus (rndidisso.t, in linen steiit. i
Autiquiis auctor, Qiioisl. Yol.elNov. Test. apud .4u-
gustinum , Appeiid. t. iii, c. ^9, cum romanse eccle-
§\x diaconis ita exposiulat: c Quasi non hodie dia-
roni {dalmaiicis indnnnliir sicnf optsropt, » rhi ei

5. Colobia nuieni, sicut et dnlmalicx, erant (unice
talares. Iloc di^lnbaui daluialic;» a tunicis ei coIi»biis,
quod dalmaticis ninphv; ernni niaiiica:, tunicis stric-
t?e, colebiis vel nulhe vel brcves. De colobiis cum
brevibus mauicis babeiuus illud Cnssiani, de Habitu
nioiiach., c. 5 : c Colobiis quoque liucis iiiduti, qua:
vix ad ciihitoriini ioitia pertingunt, nudas de reliquo
circumlerunt inauus. i Dorotbeus veio doct. i. qux-
rii, cur iiioiiuchoruin colobiiitn in:inicis careat, cum
cxieroruni omniuin niaiiicaliimsit.ldain et ubi addi-
dii: c Colobium nostrum habet sigiiuni purpiireuin, i
rursum quxrit: Quid sibi vult signuro purpureum? i
ac re«pf>titIol • « IlnucqoicoMo ntilifnn^ rr;'i littrpMtnm

t)E DECRKTIS ECTtCHlANO ADSCUlPTIS.

163

liabel in chlamydc. > El htcc quidem raiio ad dccrc. A catliolica discesscril sine iilia necessitate, et poslet

luni accommodari polesi quod cxpeudiunis, <|U0 iti
minim cavelur, n« quis manyrem $ine colobio purpu-
ralo sepeliat. Qunpropler liac paulo fusiiis edisse-
ruisse Don piguii, siiiuidem ad decreloruin noiinul-
lorum ^eu veriiaiein, seu ralsilalem ptobandaiu inde
lox affulget.

6. lu editionihus conciliorum duabus aduUerinis
Euiychiani epislolis, quas ex Isidori Mercaions oHl-
cjiia prodierunt, quu^que cum ca»teris ejiisdein officina:
opiliciis a nubis edentur, alia decein subjiciunlur dc-
crcia c ▼ariis canonuin compilaiiouibui collecla. Et
priraunn|uiilem e Graliano ii, qua»si. 3, c 91, sic re-
ferUir; « Si quis episcopus autabbas presbytiTO aut
mnnachosiio jusseril miss.is pro hajrelicis (addunt

cx lolo niiinio pconilcntiym .ncccpcrit, Ires aunos
exlra iicclesiam, id esl inler audienles, juxt:i nicxnuin
conciliuiu (Can. 11 ) septeni auuos in ecclesiis iiiter
poeuitentes, el duos aniios adbuc exira communionein
poenileaf. i In ms. German. Anselmi colleclionem
coinplecleiile proxime legimus : iTres annos poeni-
leai exlra ecclesiam, uniim intcr audientes, juxta
nic:enum conciiium ; > quod primo placuerat, quia
audienles iii ecclesiam inirabant, et ibi leciiones et
coiicionrs cuui ndclibus nliis audiebant. Sed hanc
leciioncm non permitlit laudaium nicienum conci-
lium, cujus verbis decreli hiijus concinuator vcrba
extra ecclesiam letnero adjccil. Ul autero sileam inhoc
decreto rcprliium luisitB nomen aliaque s.Tculum

alii c<i(leclores morUiis ) cautare, non licel ct non ^ Euiycbiauo recentius redolere, iuscriplionis cjus fat

expediieisobedire: I Sedboc teuuisqiucdam ponio - ' '

csiamplioris decreli, quod Aiiselmus lib. ii, sec. nis.

Gemian., c;ip. 117; Burchardus, lib. xix, c. 105, ct

Ivo, p. 13, c. 117 , panier Kuiychiauo adscriplum

exhibeiit in bnncmodum: t Si quisdetlerii aul acce-

peril communionem de manu li:cretici, et nescit

quod Ecdesia catbolica coniradicit, poslea inlelli-

geiis, annum uuuui pceuiieat. Si auiero scit, el negle-

xerii, cl postca pcBuiicniiam egeril, decero aiiiios

pcenileat: alii jiidicanl sci»leni: et humaiiius alii,

quinqiie poeniieat. Si quis pormiseiit hareiicura

missam siwm celebrare iii Ecclesia caibolica, el nes-

cil, quadraginla dies icciiiieai. Si pro revennlia

f jus, aiuiuin unuai poBuiteat . Si pro damuaiione Eccle-

Bix cailittlicai * el consuetudinis Romanorum, proji- ^

ciatur ah Ecclesia sicut haBreiicus, ^ nisi habeal poe-

Biieniiam : si babueril, decem annos poBniteai. Si

recesscrii ab Ecclcsia catbolica in congiegaiionem

lixreiict^ro, ci aliis pcrsuaserii, ei postea poeniien-

Uam c^ertl, d::odecim annos pceniteat, quatuor ( apud

Anseliiiiim ires) annos exira ecclesiam, etsex (apud

eumdem stpiem) iuter audiiores, et diiosadhucexira

cumiDunionem. De hi.s in ^ canoiie diciiur, ut deciiiio

aniin comaiuniouem sine oblaiiotie accipiaut. Si epi-

scopus aul abl>as jul)el nionacho suo pr» ba^reticis

mortuis missas cantare ( en vcrba a Gratiano laudala)

Bon iicet ct noii expedit obedire eis. Si preshytero

comigerit, ubi missain canlaveril, et alius recitaveril

nomiiia monooriira, ei^simul nominaverit haere-

ticos com catholicis, si post missain iiitellexerii, ^ teriiam convenlionem ciincta, in qijbiis arguitur.

siiaicm citalum iiica?num concilium, uuod qiiadra-
ginta duobus anni> posl Euiychiani morteui celebra-
lum esl, plaiie prodil, Neque vero sibi consiat Gra-
tianus : nam majorcm ejusdem partem xxiv, qusesi. i,
c. 41 , Julio adscribii. Atex capitc 2 roeniteutiaiis
Ilieronynio attributi, iis varietaiibus quas ad mai|[i-
nern aunotavinius exceptis, totum dcscriptum esi.

7. Altenim : t Nihilominus etiain, > etc., quo ah-
baiissa piiellatn virginem vel vlduain velare prohi-
beiur, ex Graiiano, xx»qu;esi. ii, cap. 3, descriptum,
apud Burcbardum quoque lih. viii, c. 17, et Ivouem
p. 7, c. 38, ul ex decretis Eutychiani, c. 13, profer-
tur. Esl aiitcro Parisiensis vi concilil, anno 829 ha-
bili, lib. 1, cap. 43.

8. Tcrtium : t Pra^dicandum est eliam ut perjurium
fideles caveant, i etc, depromptum est ex Gmiiano,
XXII, qiixst. I, c. 17, qui quidem priores secuuis est
canonum collecto/es, Anselmuro, lih. ii, secundum
ms. German., c. 58, Burchardum, lib. xn, c. 14,
Ivoiiem, p. 12, c. 71, apud qiios velut ex decretis
Euiychiani, c. 26, pariter ciiaiur. Pertinet tanien
ad Theodulfum Aurelianeiisem episcopum, cap. 26,
apud Sirmondum, tom. ii conc. Gall., pag. 217.

9. His subjicitiir quartura : < Si quis roembrorum
iruncaliones, et domonim incendia fecerit, sive fieri
jusserit, aut facionti cousenserit, quo usque de his
unicuiqne legaliter ct amicabiliier coram episcopo
civitalis aliisque civibus non emeudavcrit, ab Eccte-
sia se privaliiin coguoscai. Si vcro post sccundam et

hebdoinada « poeoiieai: si rrequeiiler fecerit, aiinutn
inlcgnim poeniteat. Si (juis aiiletn pro morte haTi tici
nis^^am ordinaverii, ui pro religioue sua ^ ejus reli-
qnias ibi lcuuerit, et nescit diflcrenliain calliolic:n
fid«; cl posiea iuiellexerit, poeniieuti «mque rgcrit,
reltqvias ibideliet igne coiicremare, el aunum unuin
poetiiieai. Si autem scii, et ncglexerii, poeoiieniia
cororooiQS B decem annos poeniieal. Si quis a fide

non einendaverit, lamquam ethnicus ei publicinus
ab onini chrisliaiionim coHeglo separcturi qiiod
licei Gratiauur», xxiii, quafst. 8, c. 31, posi Ivoiiem,
p. 13, c. 40. et Burcliardum, tib. xi, c30, Eutychiano
attribiial, eo taineu recenlius jure videatur.

10. Ouintum : < Si qui< geutilis geuiilem uxorcm
dimiseritaute b«pti8muin;> et sextum, Simill modo
si unusexconjugatis baptizatus est et alier gentiiis, >

LECTIONES VARIANTES.

* £t coQSQCludinis Romanorum apud Hier, rum exsUU.

1» Nisi I oenitucrlt t^md Uier.

« In syiiodo Hieron.

d Et 8i unom QoauoaverU hserelioam apud Ans.

*^ Jejunet npud Hier.

f Reliqnias de illo fecerit, quia mullum jelUDavit. ct
postea apiud Hier,
9 QnadragiDta afmd Hier,

165 EDTyCniANl PA^iE EXUORTATIO AD PRESBtTEROS, ETC. m

Craiinnns xxvm, qurcsl. 1, c. 2 cl 5 suppediint, A lum rssc, et in en, sicul el in Orienle, sallem ad

lluic pnplu^eranl Biirchar(Iu<, lib. xi, c. M) el GO,
iiecnon Ivo, p. 8, c. 193 cl 196. Ulrumque descriplum
csl ex PoRnilcnliali Tlicodori Canluar. cap. 13 el 45,
ul videreestnpudPetilum.tom. i, pag. H, elDaciic-
rium Spicileg., lom. ix.

11. Quod Sfplimo 1 >co e Graliano, xxxv, qu3est.6,
c. 7, descripium esl de juramento synodali, cujus
initiutn : c Episcopus in synodo residcus, post oon-
gruam exhortaliouem,septem ex plehe ejus parochi»,
vel eo amplius, proul viderit expedire, maturiores,
honestiores atqiie ver.iciores viros debet in nicdium
advocare, etc. i eademralione referturet npud Ansel-
miim lih. vi, secuiidiim ms. German., c. 146. Extat
et apud Biircliardum, lib. i, cap. 91 et 92, velut ex

scxniin usiiue s.TCuium, hunc ohiinui.sse usuni, ut
lcsliraonium dicluri Evangelia sihi propo^ita. nulla
sacraruin rcliqniariim meniiouc facla, tangerent:
ciijiis rci fiJem facicnt epistola 15 Vigilii papae, n. %
Pchigii I rr.igmcnluin 44, ad Decoratum, Mopsues-
tcna: synodi gesla concilii qitinti generalis aclipni 5
inserci, scxiuin concilium generiijc, aci. 14, pag. 977,
Siiporioris aulcm formulae adhibeud.T, seu supra
Reliqui.ns jiirandi pneceplum apud Baliizium, loiu. i,
C ipitul. in Capitulari iv, anni 803, sive de I^e Ri-
puiriense, cap. 57. p.ig. 598, ct apud SiniiQndum
loin. II, conc. Gall., pag. 246, legitur his verhis:
c Omnc sacrainfmtum iu Ecclcsia aut supra rcliquias
jureiur : ct qiiod in Ecclesia juranilum est, vel cum

decreli» Euiycliiani pap:r, cap. 9. Sed .ipud hunc B scx elcciis, vcl, si dnodecim esse dehent, quales

cap. 92 el 93 suhjiciuntur 88 capiiula, de quibus
velul ex ejusdem Eiiiychiani praecepio inlcrrogandi
sinl qui prius sacraineiito syiiodali se consirinxerinl.
Pnrro omnes illi collectorcs in liac sacranienii for-
mnla conseiiiiunt, qua < allatis Sanc<ornin pigno-
rihus, I a jurante exigitur c quod tu nec propter
amorem, nec propter timorem, ncc proptcr prse-
mium, nec propter parenlclam ullateniis celes epi-
scopum, nut ejus misf^um cui hoc inquirere jusseril,
quandociimqiie ex hoc te inierrogavcrit. Sid te Deus
adjuifetf el htw Sanctorum reUqum.i Cui similis est
isla interrogandi forinula apudGralianuin, ihid., c. 5,
relata in hiinc modum : c De ista paretitela, quam
dicuut esse iuter illum N. et iiiter ill.iin ejiis conjugem

poiucrit iiivenire; et sic jurel: Sk illum Deu$ adju-
let, et itli Sancti quorum i$l(B reliquia: simt^ ut dical
vcriiatein.» Ejiisdem rei praTcptuin atque usqni apiid
praHliciiiin B.iliizium, pag. 60, videre est in Dago-
berli regis Capitnlari ii, anni6o0, sive lege Alaman-
norum, cap. 7, uhi sancitur : c Ista sacramenta debeot
esse jurata, ut illi conjuraior^s manus suas super
capsam ponant, ei ille sidus, ciii causa requirctur,
verba tantuin dicat, et super omniuni manus manum
suam iiiiponat, ut sic illi Deus adjiivet vel ilhe rcliquisey
clo Vide coiiciliuni Francofordienseaniio794cele«
bralum, can. 9, ubi aul taciis Evangeliis, aut coram
propo:>ilis reliquiis jurandi inos indicalur.

13. Decrelum illud: Malum magnum ebrietatis^

N. quidqnjd inde scis aut audisti a tiiis vicinis, aut a C q^iod ex Iihp>riim xvi, libro xiv, cap. 2, vulgaiqm est.

tiiis aotiquiorihus propinquis, qiiod tu per nulluni
iiigenium, nec propler aniorem, nec proptcr timo-
rem, aut per pra*roium , aut per consanguinitatcm
celabis episcopum tuum, aut ejus missum cui hoc
inquirere jusserit, quandocumque te e\ hoc interro-
gaverit. Sic te Deus adjKtet, et istw Sanctoriim reli-
qui{B. i Atqui haec novissima formula ( qua; et apnd
Burcliardum |ib. vn, c. 25, ct apud Ivonein, p. 9, c. 61,
anepigraplia est; neque enim, iit pularunt Pitliaani
fraires, ad hanc pertinet superioribus dccretis pn-e-
fixa Gregorii ex ooncilio Rom. citalio) a Graliano
ut exOrdiue Romanocitaiur. Probabile esl igitur et
ex eodem Ordine repetitum csse superius decre-
turo.

quodqtie apud Burchardum, lib. xvi, cap. 2, ei Ivo-
ncin, p. 13, c. 71, offendimns, est Mogunliaci concilii
anno 813 celebrati, canoii 46.

14. Quod huic suhjicilur: cEpiscopi ac Dci minisiri
non dehentcomcssHlioiiibus el vinolenliis nimiis in-
ciimbere, > velui ex iisdein libris, ihid., c. 3, des-
criplum, similiterelBurchardus, lih. xvi,c. 3, et Ivo,
part. XIII, c. 70, exliibcnl, ac nihilo magis ad Euty-
chianum periinet, sed ad Reinense secunduro coiici-
liuiu, aiino 813 babiium, ciijus csi canon 18.

15. .Poslreniuin : Observandum est nobist quo mi-
nisiris Dei pricscrihiliir qiiibuscum convivari ipsis
liceal, ex lihrortini xvu lih. xiv.cap. 10, desuinpluin,
et cadein ralioue a Burchardo, lih. xvj, c. 10, et

12. Falendum tamen est in romanain Ecclesiam p Ivone, p. n,c. 78, laudatiifn, est Capiiularis Tlieo-
Iiiijusmodi inorem nonnisi sequioribus s.rculis iiivcc- dulli episcopi Aureliancnsis caput 15.

SUTTGHIANI PAPiE

KXHORTATIO AD PRESBYTEROS KX ANTIQDO CODICE VATICANO.

Prairet ei sacerdotes Domjni, coopcraiores nosiri
ordinis estis. Nos quidem, quarovis indigni, lopuifn
Aaron tenemus ; vos locum Eleazari et Iihamaris :
nos vicc duodecim aposlolorum fungimur; vos ad
formam septuaginta duorum discipuloftfm (^lis : iios
pastores vestri sumus; vos plebis vobis commissie :

nos de vohis raiionem reddituri sumussummo pastori
Domino nostro Jesu Christo ; vos de plebe vobis
coinniissa : nos de vobis pastorihus ; vos vero de
ovihus, id cst dc plchibus vohiscOf|^^et^da^i;$ : el id^o,
filii charissimi , prxvideamus periculum taqti offlcii
nobis coroinissi. Admonemus itaque et obsecrarous

*fi5 ECTVC!II\NI PAP^IEXIIORTATIO AD PRESBYTEUOS, ETC. m

fmiernHalcm veslram, Hlqiine vesirce fn>slricqne sa- A ng»nilmn untiin vas Ijabeal, et circa alritim sunm vcl
Imi, suggeriiinis, meiiioricc commendiMis. Inptimis
admonemus iil viia el coiiversaiio vcslra irroprelieii-
sibilis sil : scilicel, iit cella veslra sil juxla eccleslam,

el in domibiis ve<;tris feminas non liabe.itis : omni
nocie ad nociurnas siir^.iie ; cursuin veslrum cerlis
horis decantate : nii saruin celebraiiones rclifiiose
peragiie : corpus ct sanjiuiiiem Doniini cum iini(>re
et revercnlia sumiie. Nullus scaccis vcl .-ile.irum lu-
dis inlendat : V'.is.i sacra manibus propriis nbluile et
eitergite. NuUus cantei inissam nisi jejuuus : nullus
cantel qiii iion communicet : nullus cantct sine aini-
cio, altin, slola, manipulo, idest Tanone el casula, et
liTO v^sttmenta nitida siut, el ad niillas alios nsus
sint. Nullus in alba qua in suos usus uliiiir cauiet.

circa rco'e^i;im ad proccssionem eat. Saira vasa cl
ve-timenta sacerdoinlia iiolile in vadimonium dare
iiegoliaiorl, vel alicui ssccularl. NuIIus vesirum mi-
nus digne pnciiiieutpm cuju^cumque rei gralia ad
reconciliatioiiem adducat, et ei lesiimonium reconci-
liationis re>at. NiiIIus veslrum usur.im exigal, et con-
duclorsui fetioris e>isiai. R«'S el faculiaies, quas per
dioni ordinaiionis vestrac acquiritis, ad ecclesiam
ad quam tiiulaii estis, vel cui deserviiis, periinere
scialis.

Niiltus sine conscicnlia et consensu episcopi eccle'
siam acquirat et oblineat : nullus per poleslatcm saPCU'
larium ecclesiam leneat : millus ecclesiam, ad qiiam
liliilalus e^l, diinillat, ei ad aliam migret : nuiliis

Nullusin ligneo aut in vilreo calice audenl mis^am B pbircsecclcsias sineadjutorioaliorum presbylerorum

eelcbrare. Nulla fcmina ad alLnre accedat. nec caliccm
Domini laiig.il ; corporale mundissimum sil. Allarc
»il cooperliim de mundls linteis. Super aliare niliil
ponainr, nisi caps:e el reliquiae et qiiauior Evan;;<'Iia,
aut pyxis cum corpore Domini ad viaticiim infirmo-
rnm : caelcra in uitido loco recimdantiir. Missalc plc-
narium, lectionarium , an(i{dionaiium , et librum
qiiadra^inUi bondiiarum uniisquisque babeat. Lociis
in secretario vel juxta aliare sii procparaltis ubi aqua
effiiiidatar, quaudo sacra vasa abluunlur, el ubi vas
niiiduro dependeat ciim aqua, iit sacerdos manus
lavel postcommiiniouem. EccleslaB sinl beno c^mper-
tae el cameraisc,et atrium ecclesio; sit undique mmii-
tum.

NolJug extra eecle«iain per domos, nee in loe4« noA
consecraiis missain canict : nullus soliis cantel niis-
sam : oninis presbyier clcricum vel sciiolarem babcat
qui episiolnm vel Icclinnem legal , el ei ad mis^aa)
r^poiideat, ei cum quo psnlmos cautei. Inl^fpjos visi-
talc, et eos ad confessioncm recoucili.iie , et juxla
aposioliim oloo sancto ungiie, ct mnnu propria com-
Diunicaie. NiiIIus pracsumai iradere communionem
laico vfl feuiiMai ad defereuilum iiifirmo ; niillus sa-
cr.ifii cbri>nn vcndal : iiullus vcsirum nro bnpiizau-
dis inf.mrtluis , vel pro rcconciliandis peccaloril)US
vei lnfirmi>, aui pro morluis sepelicndis, vel pro
consccmndis ecclesiis. prjemium aul jreljuui sive

liabeat : nullatenus una ecclesia iiitcr plures divida-
lur. Niillus alieriiis parochianum, nisi in itinere, aut
si nd placilum fiierit , ad iidssam recipiat : nullus iii
alterius ecclesia, vel parochia missam cantel, absque
proprii voluntaie et rogatu presbyteri : nullus deci-
niam ad aliam ecclesiam pertinentein recipiat. Nullus
poeuiientem invitet cnriiem mandiicare ct vinum hi.
bere, nisi pro eo ad pmesens eleemosyna flat. Nullus
prnesumat baptizare, prrcler in vigilla Pasch» et Peii-
lecosies, nisi pro necessilate ei pericnlo morli^.
Untisqiii^que fontes lapideos habeat : qnod si uoii
poiesi babere lapldeos, habeat vns aliiid ad hoc pa-
ratum, in qtio nihil alliid llat. Videle ul omnibus pa-
, rocbianis vestris symbolum et orationem dominieam
' iji&iijueiis, Jejiujiiuu qjialuQr temporuiu, ei rogaiio-
num, et liiani» majoris , plebibus vestris omnibus
modis observnuilum indicite. Feria quarta ante xl,
plebem ad confessionem invitate , et eis juxla quali-
laieiji delicii poBiiijeniiam injiiugile, dou ex corde
vesiro, sed sicut in poenilentiali scriptum est. Tribus
temporibus in anno, id est in natali Domini et Pnscha
eiPentecosieomnes fideles ad coramuiilonem corpo-
ris et snngtiinis, exceptis pflenileullbns, quibiis prohi-
biium est, accedere ndmonete. Cerlii lemporibiis
cnnjugatos ab uxoribus abstlnere exhortamini , id est
ab Adventn Domiiii iisque ad transaclas oclavaK Epi^
pliania? ; et a Sepluagesima usqiie ad iraiisactas ocia-

nmnus cxigat, vel ecclesias ali/iuoriim dala pecmiia D vas Pascbx; et a Rogaiionibus iisqne ad transacias

vel aliquo inalo ingcuio subripial. Yideie ut por iic-
gligeiuiaiii veslrnm nullus infaus sine bapiismo nio-
rialur. Nuilus veslrum sil ebriosus vel liiigiosus :
nullii'» nrnia portel in .sediiione, nisi verhiini Domini.
Nullus canuiii vel avlum jocis iuservial : nullus in
tab»>rnis mauduct^l et bibat. Uiiu^qiiis(|ue veslrum,
quanium '^apit, plebi sua» de evau^elio, vel de epi.sto -
la, vel aliqiia divina scripiura in dominicis el fesiivis
diebus annuntiet. Curam geral pauparum, peregriuo-
nnu.orphanorum, pnebens eis refeciioiiis bospitium,
ut SHstentatiooem habeaut. Discordes ad concordjacp
revocet : viduas defendat, ul in liis et aliis hnjusinodi
loiii» boni exemplum praibeal, Omiii die dominico
anie roissam aquam beDedictaa £iciat, et plebem
loain ei loca fidelium adspergat, et ad hoc soluro

ociavas Peniecosti s. Prsclerea, in omnibiis sabbntis
usque ad feriara secundaro et vigilia ganciae llarie,et
sancli Joannis, el aposiolorum , et vigiliis Uidictis
aliorum sanctorum, et eoruin fesiis, eulo|][iQs post
missam dotuinicis diebtis plebi tribuile. Nullus (iresbv-
lcrin iliiiere sine orario, id estsiola, incedat. NuIIus
vesirnm ve^timentis iaicalibiis et diversis coloribus
indiiatnr. Nulliis rem aut possessionem eccle>i.'e aut
mancipium vendere, aut corooiutare aut aHi|iio inge-
nio ab ea alienare pracsumat.

Diem doniinjcum ei alias fesiiviiat,es al»^ue servili
opere a vespera in vesperam celcbraredocele.Cantus
et cboreas mulierum et ludos joculatorios, et cantio-
nes in ecclesia et in atrio fieri proJMiiete. Carmina
diabolica quae super mortuos nocturnis boris vulgui

167 S. EUTYCHIANl PAPi£ ET MARTYRIS 168

fticere solet, et CAchinnng qnos exercei, siih contesia A ei iiiiiiam scnsum ad littmm possit mftnire^tare !

Psaliiiorum versus ct disiineiiones regulariier ex
corde cuiii canilcis eonsueludinariis pronuntiare
sci:il. Serinonem Alhanasii episcopi, ciijus initiiim est

tioiie Dei omni|)Ot<*nlis fieri vetate. Cuin excoiniiiuni'
catis nolite comiiiuuicare : nuilus prxsuiiiat cuiii eis
vel inissam cantare, sed et plebiiius vobis cnmiiien-
daiishoc aiinuutiate. Nutlus veslruin ad niiptias eat :
oninibus denunliaie ul nulliis nisi |iublice celebratis
nupliis uxorem ducat : iiullus sponsaiii alterins acci-
piat, et iiupiias fieri prohibete ab adventu Doiniiii
asrpie ad traiisacias octavns Epipliauix, et a Septiia-
gesiiiia usque ad traiisactum pasclisc clusiim , et a
Rogniioiiibus iisque ad iransacta^octiivas Pcntecostes.
Raptum oinnibas inodis probibete, et ut ad proximam
sui saiiguinis feininam vel cum consanguiiieis siiis
uS(|ue ad sepliniam geiieraiionein iiutlus accedat,
aiiailieinatizate. Pasiores omues et alios servienies

€ Quiciiinque viili i uiemoriter teiieat ei onini diecan-
tet. Exorcismos et orationes ad catechuuieuiim fa-
cienduin , et ad fontem baptismi coiisecrandum , aut
reliquas oratioues super iiiabculuin el feininam singu-
lariter et pluraliler vaieat et sciat disiiiicte proferre,
et ordinein baptizaudi ad «uccurrendum inlirmis ei
ordiiieiii reconciliaiidi secundmn auctoriiatem cano-
num, el ordiiiem Ungiiendi iufirmos unusquisque
babeat et prudeiiter sciat. Ad infirmos qiioqiic visi-
taiidos, ei ad reconiiriandiim eos invitatu> spi^niaueus
currat, ei eorum necessitati, iiou pro lucro lerreno ,

suos ut unusquisqiie ad cccle^iiui dominicis vel festi- g sed pro iila CMarilaie qiia Cbrislus nos dilexil,subve-

vis diebus venire faciat adinouetc. Patriiii filiolis suis
spiritualibus syinbolum, el orationem domiiiiciin in-
sinuent, vel docere eos faciant. Cbrisma sub sigillo
sit, aut sub sera, propter quosdam infideles. I>e iiiy-
slerio vobis coininisso vos admoiicre ciiranius, ut
uiiusquis«|iie vestrum, si fieri poiest, expositionem
symboli ct oraiionis dominicx juxta traditionem
orthodoxorum (lainim penes se habeat scripiam, et
eam pleniter inteliigat, et inde popuium sibi coni-
iiiissum assidue praedicando in^itruat, et , si non no-
verii, saltein secuin teneat et credat. Oratioiies quo-
que missanim et pracfaiiones et canonein bene iiitelli-
gat, et si iion saltein disliiicte ac mcmoriter valeat

niat, el oratioucs et septem psaluios speciales circa
eos decaiitarc curel. Siiniliter ordiiiein iu exequiis
deliiiiciorum agi*nilis, preces, exorcismos qiioque
salis et aqinu memoriter teiieat : cantuni nocitiriiumy
atque diurnuiii sciat. Computum si non majorem,
saltein niinoiem, id est epactas concurrentes, termi-
nos regiilares, et si potest, cxtera scial. Martyrolo-
giutn et poeuitentialem sapiat. Libellum istuui uiius-
qui^qiie babeal et fiequciiter legai, ne oblivioni
trad.it ea qiisc ^unt sibi observanda. QuikI , fraires
cliarissiini, ui meinoriter retinere et saliibriter pera-
gere valeamus, omnipoiens Deus iiobis conccdere
dignetur, ciijiis regnum et iniperium sine fine pcrma-

proferre, epistolam ei evangelium bene legere possit, q net iii ssecula sxcuiorum. Ameii.

SANCTI

EUTTGHIANI PAPJS ET IHARTTRIS

EPISTOLA ET DECRETA BUBIA.

EPISTOLA I (i).

AD JOAKKEM ET AD OMNCS CPISCOPOS BeOTIC.C
PROVlNCIif:.

De fide Incarnalionit Dominu

Ciirislus ut salva proprietaie utriusque natune, verus Deus,
et houio verus exUierit.

Charissmii [ralribus Joanni et omnibus per Beoticam
provinciam constiiutis einteopis, Etitychianus episeo-
pus in Dominosaltttem,

llortatur nos aequius postulationis, desiderio fra-
ternilatis tuac {Synm, ep. 6 , flrf S. Ccesariuni) , gra-
tanier aniiuere ■, et consuliis tuis breviter res|K)iidere.

(I) Prior haec episiola Eutychiaui adversus
Paoli Samosateni veiieoa |iaratuiii antidotum habei.
Doceteuiui Christuin Dominum, queni Paiiius puruiu
hominem esse dicebai, veruiu et aeienium Dei Filiuin,

Et quamvis dileclionem tuam scinm ad omne opus
bonum e»se devoiam (S. Lfo, ep, «G), iit lainen effi-
cacior fiai ad illos, qui saiie noii sapiiini, qualiter eos
de iiicarnatioiie Salvatoris iiostri informare delieas,
maniianius. Unum igitur hoc immobile funrtamentum,
D una liaec felix fidei pi*tra, Petri ore confe sa : Tu es,
m\wi, Christus Filiiis Dei lirt (S. Matth,^ xvi), kmta
iii se arguiiienta subiinens veriiaii<, quantse pervcrsi-
talisqnacstiones,ei infidelilatis raloiiinixinoYebiinlur
(S. Leo, p, 97, ea? S. Hitarii libris de Trinitate^ quos
citat.), Jain iu caeieris dispeusaiio voluntatis paternx
sit. Eigo partiis et corpus, postque crnx, mors in*
ferni, salus nostra est ^ humaiii eniin gcneris causa
Dei Filius iiatus ex Yirgine esi et Spirilu saiicto, ipso

in temi»ore virlute Spiritus Sanctl in uicro lieaiae
Marix Yirginis incarnatuiii esse, ct pcr hoc mqua-
(|uaui oaiuram divinam immutatam fiiisse. Scvcr. Bi-
mcs.

I * Innnere Labb.
^ \irgo^ partns el;corpu8, postquam crux, mors, inferi,

LECTIONES YARIANTES.

salos nosira est. Sic oronino lcgcndum.

EPISTOLA I.

sibi in liac operaiione famuUnte, et sua, Dei videli- A S, Hilario), ei aecunduro plenitudinem temporum in

eei, inumbraiiie virtute» corporis sibi inilia consevit,
ei exordia caruis iustituil ^, ui honio factiis ex virgine,
natnraro in se camis acciperet, per quam hujus ad-
mixtioDis societatem, sanclincatum in eo uiilversi
Iiumani generis corpus existeret. Et quemadinodum
onmes in ipso per id, quod corporeum se esse voluit,
conderenlur, ita rursom in omnes ipse per id, quod
ejiis cst invisibile, referretnr. Dei igitur imago invi-
sibilis, pudorero huiuani exordii non recusavit, et
pcr coDceptionem , partum , vagitum « et cunas ,
oronesque nostrsc naturse contunielias transicurrit.
Qoid laudem dignum a nobis lantae dignationis af-
fectu ^ rependetur? Inenarnbilis ergo a Deo originis,
nnns onigenitus Deus, in corporis huinani r(»rmam

semeiipso profnturus in Deuin hominein, hunc per
omnia evapgelici sernionis moduni teiiuit, ut se Dei
Filium credi doceret, ei hominis filiiim prsedicaret et
adnioneret, ioquens et gerens homo uni?ersa qusR
Dei sunt, l<»quen8 et gerens deiiide Deus universa quae
hominiH suni; ita tamen, ul ipso illo uiriusque geiie
ris sermone, nunquam nisi cuin significaiione hoininis
lociitiis sit et Dei. Ilaec ^ iiaque fallendi simplices
aique ignorantes, haereiicis occasio esf, ut quae ab eo
secundum hominem dicta suiit, dicta esse secundum
diviiise naturse infirmiiatem meniiantur : et quia unus
atque idem est, loquens omida qucc loquitur de se-
meiipso , omnia eum de divinitale locutiim esse con-
tendant. Nec sane negauius, totuin iilum, qiii ci

sand^e Virginis otero insertus accrescit : qui omnia B manet, naturae suae esse sernionem. Sed si Jesus

continet, intra qnem, et per qiiem cuncta sunt, hu-
manl partus lege prorcrtur. Ad cu}us vocem arcbaii-
geVi, aU|De aiigeli tremunt, coeluiu et terra, et omnia
bojiis mundi resolvunliir clcmenta, vagitns ^ infaniix
audiiur. Qui invisibilis ct incoinprehensibilis est, iion
viso, sensu, tactuque iiioderanilus. cunis est obvolu-
tus. Hxc si quls indigna Deo rccolit, lantose niajoris
beneficii obnoxium confiieiur, (|uanto minus hxc
Dei convenerunt majestati. Non illc eguit homo eriici
per qoem bomo factos est : sed nos eguimos, o^
Deus caro fieret, et habiiaret iu nobis, id esl, assum-
ptionecarnis, unus interna univer^se carnis incolcret.
Bumiliias ejiis noslra nobiliias est : coiiiumelia ejus
liunor noster est. Quod ille Dcns in cariie coDsisteos,

Gbristus el honio et Deus, et neque cum homo sit
tum primum Deiis, neque luni, cuin et homo sit et
Deus, tuni nonetiam et Deus, neque post hominem in
Deo, non totus homo totusDeos, unuuiatque idem iie-
cesseesidicaturejus essesacnimeunim, quod generis.
Et cum in eo secundum tempiis discernis houiinem
a Dco, Dei tunc alqiie hominis discerne seniinnem.
Et cum Deum atqiie hominein iii tempore confiteris,
Dei tunc atqiie liomiiiis in tempore dicia dijiidica.
Cum vero est bomine ei Deo, mrsum totiu hominis,
totius jam Del tcmpiis intelllgis : siquldcm illiid ad
demon^tratlonem temporis dictum est, tempori coa-
plato, qua* dicin siiiit : ut cnm aliud slt nnte hominem
Deos, aliud slt homo etDeiis, aliud m'i posi hominem

boc nos vicissim in Deuin ex carne renovaii. Plane^ C ^^ Deum, totus homo et toius Deiis, non conruudas

vitam suam nescit, qui Christom Jesom ot verum
Denm, ita et verum ^ ignorat bominem. £t ejus
dera pericoli res est, Jesuin Christum, vel Spiri-
loro sanctum, Deum non credere, vel Ciiruem nostrl
corporis in Cfiri»to denegaret {Idem S. Leo^ ibidem^
ex eodem S. HHario), Omnis ergo, ait, ^ut confitebim
me eoram hominibui^ confiubor el ego eum coram Pa-
tre meOy qui in cMs est : qui aulem negaverit me co^
ram kommbHS, negabo el eum coram Patre meo, qui
eU in obUs {Matth. t)' Hxc Verbum caro factum (S.
Jom, I) ]oqueb:ilor, et bomo Jcsus Christus, nominiis
roajestatis docebat, medi:itor ipse in se ad salutem
£ede»iae constitutos et Ipso illo iuter Deum ct lioiui'
Des medlaioris sacraroento, utrimqoe unus existeus,

temporibus et generlbus dispeiisaiionissacmmcnliim,
cum pro qualiiate g(*nenim, ac nalurarum, alium cum
sacramento hominis necesse cst sermonciii fuijise non
nnto, alium adhuc moriiuro, alium etlnin xterito.
Nostri igitur causa hsec omnia Jestis Christns gerens,
et corporis nostri bom<i nntus, seciindum consiielu-
dinein naturae tiostrae locutus est, non taiuen omittens
oaiorse suse esse, qnod Deiis est. Nam tametsi in
partu et passione ei morte natiira^ nosiroi rein per-
egerit, res t^men ipsas omiies virluie nalurjc suae
gessit. Videsne ita Deum et hominem pncdicari, ut
mors bomiiii, Deo verocarnis exdiaiio deputelur (I) ?
non tamen ut alius mi, qui mortuiis est, el aKus sit
per quem mortiios resiii^it. Spnliata enim cariie.

dom ijise ex om is In idlpsom naturis, nnturae utriiis- D Christus est mortiios : ei rursum, Cbri>tum n luortuis

qoe res eadem e.>t; ia Uiiuen, ot neutro careret in
Dtroqoe, De forte Deos esse, bomo nascendo, desi-
neret : et homo rorsum, Deus manendo, non esset.
Ilaee itaque hnmanae bi^aiitudiols fldes vera est, Deum
et lMHni*iem praedicare, V»rbum et camem conftieri :
iic«iBe Deom ne^^cire, qnod hfimo sit : neqne cariiem
ignoraie qood Tcrbum slt. N»tu8 igitur onigeuitiis
Beosexvirgine homo (/deiw, eadem epistola, ex eodem

exciians, idem Cbristus est, carne se tipoliafs. Na-
toram Dcl, in virtute resurreclionis iniellige : dispeii-
sationem hominis in mortc ngiiosce. Et ciim »int
utraque sois gesta naturis, uiiiim t:imeii Chrisium
Jesom eum memeuto esse, qui ulnimquc est. Haec

(1) Idem S. Leo, ibidem , ex codem S. Hilirio. Ex
quibiis lecior perpeiidat qunm haec dislet purpura a
viiibus acqootidianis mercatoris paiintculis.

LECTIONES YAWANTES.

•Mmxit tabb.
^ASettolLM.
c Vagilu iatt.

pATmoi.

A Nain sic plane UAb.
«* Ne sic Labb.
i H:nc LM.

«71 S. EUTYCHIANI PAPiE ET MARTYRIS ItS

igilyrdemMslnnila a iMtiaiwis fo«ninl,tttiitrin»qrie A stoli consiltuefiint, super atiare otferantur. OpUnius

naturae formant irafctan m Dciihiiio noslro Jesu Glirhto
meiniiiiasemus : quia qui imiiiens iti flmrtna Dei, for-
iiiain servisusoepii, ipse difiniuieainequaqtiain nnii-
siL Gaeierum, fraires, horiamur ifos, ut nioneatis eos
converii ad eum (i). Unde seriiMam est : Fr/i, ne
tariUs eontkrU ad Ihnrnmn, m M iilferak de die in
diim. Subin^ etdm teniH ita ilUue, et fin tttkpore vin-
dkUB di$perdel te. NoM anxha este tn dhfiiih injusfis :
ni/kt/ f^oderunt tibi in die obduethnie ei nndictw. Non
venliUi te in omnem venium, H non eat in omni via,
Sic etdm peccalor prohalur HupUei Un^ua. Esto prmnt
in via Domniy et in veritate seneui lui, et edeniia : et
protequatur te verbum padeetjuMkm. Esto mansuetne
ad audiendwn verbum Dei, ut inielti^as : et cum sopien*-

igltur (S. Greg., ep, S2, lib. iv), fralres charissiini, et
tolis ornnipofenteiii Domihum precilius exor^mus, ui
dileciionem veslram ih amorls sui conslanliam, facial
inagis mhjfisque fervescere, alque in pace EcclesLB
in una vos concedal maiiere coucordia. Adnionemus
^liam fralcmliaiem vesliam (S. Greg., ep. 55, tib. u),
ut In coihmissls vobis animaLus solerter invigileiis,
anim.lrtimque magis lUcris , quam commodis vilx
pr«senl!s iniendatis. lu coniincn<iis vero ac dispo-
fiendis rcbiis ecclesiisiicis dillgentes custodes cxista-
iis, ut ex omni parie suscepluin vos condigne ^essisse
pastorls nfficium,ventnriis jiidex, cumad judicandura
Tenerit, debeat ap|irobare. Omnipoiens autem Deus
«ua vos prolectione custodiai (S. 6>e^., ep. 50 , lib.

tia fer responsum. Si esi tibi inteU^etus, responde pro^ B iv), honoremque a Deo vobis collaiom, moribusser

ztmo : wi aitiem^ tii manui (»a super os tuum, ne fa-
plarit in verbo indiscipiinaiQ, et confundark. Hohor
e{ ytoiia in sennone ^ensati : iifigua vero imprudentis^
snbverm iUiHi. iVuu appeiUm susurro , el Hnffua tua
iie capiaris. et cmifuniiuyi*. Super furem enim est
confasw et pfrnitentia , et demotatio * peuima euper
hiHnguem : tusmrutoTi auiem odium^ et {fi/mfnlttf,
£i comumilia, Ju&ttficu ^u^iltum et maynum sindUler.
Noti fieyi pro mnuQ mimkas proximo. improperium
enim ei £oniumetiu.m malHt Itiereditabii^ et omnis pee*
caior iimdua et tfiiingui&. iVi}:i (e ftrto/lai in eogitaiione
animm tuiv telut lauru^, tte fovte eHdatur vktus iua per
siuititiam : ct (oiia tua cQm^dei, et fructus tuos perdet t

vare concedat, atque cum muliiplici fructu animas
vobis commissas ad pascua aBterna adducere, sibique
condlgne reprapseiilare adjuvel, vosque inter sancios
el feleclos suos collocare digneiur. Daia u idus apri-
lis, Aureliano et Marcello ^ viris clarissimis consuli-
bus (I).

EPISTOLA 11.

AD CP1SCOP08 PfiA SIClUAli <^ CORSTmiltlS.

li Be modo rtcipiendi accusationem adversus clericos,
H. 6«! woH admittOMur ad accusationemretigiotorum.
IH. 9e modo procedendl in negotiis ecclesiastids ,
cum procedi noii debeat modo sctculari.

cl reiinqHcri^ veba li^nHm uridum in ermo. Anima Q Dfieetitmtis fratribus umvertis episcopis per Siciliam

aiim nequmn dispcrdii^ qm se kabet^ et in gauil^Um
immtei datiUum , et dedudi in sorlem impionkm(li€cl.
\t), talibus c\fii^rlaiLuin|ju&, fratres, vicisfim mo-
imtoie, vi b<H^;i seniper scciamini, oialaqtte vitale.
Ma^uiscmm {Geia^ius^ ep. \i) studiis(seciiBduiu bea-
tum Apostoluiti) prxi-avetuLuw e&t, ii£ fides et disd*
ptina thmini biaspiimieiuy ( 1 Timolti,^ vi). Ei si illa
ivantiuuu|u:un siMenila ^uiii quce (si c^eterorura eoc^
stieL iaiegriUs) sob mcKrt noii valcafit : ilia tamea
sunt magnopere pnucavcnd», que rcdpisine iuani'-
fesia de coloratloue mn possunt. At si ^ ipsa, qu«
nuUo iJetrimchLo aLiquolies indulgenda credeniur, vel
reruin teuiporumque cogii mtuiius, vet acceleratsc
prcvi^iorni respccuis excu^t : quanto magis iila subi

ituUaleuus m.ililtnda . qu:. uec ulia iieoessiias. „ec D ',"'''"* '"""^ *''""^"'" ^'"''^^^^^
ecclesiaMica nrorsus fiitoiauet uliliia.? Wcir««. fr^. '•^''** '^'''^ ^''"''^*"" "' ''' '" dispensatione.plenitudims

constitntis , Euiycldanus.
BeiiediclHs Dens et Pater Domini nohtri Jesu Cfiristi^
qui benedixit nos {Epties. i, ex versione mixta ex Itatiea
et Oieronyiniana)in omni benedictione spirituali in ccete-
st{bfi% in CfirislOy sicut elcgit nos in ipso antemundi con-
stUtttiotnm, ut essemns sanciiet mmacutali i« conspeetu
rjus in ettaritate, pr<Bdesiinons nos in adoptionem fitiorum
perJesum Ctirlsium in ipsum, secuudum propositum vo-
tnntatU su«, m laudem gloriiv griaio! suce^ in quagraiifi^
catus est ^ nobis tn dilccto FiUo suo in quo ttabemus
redemptionem per sangniuem ejus , rendssione^n pecca"
torum, secundum divitias graliceejns, qum abundavit in
nobis in omni sapientia et prudeutia^ ut nolum faceret no-
bis sacramentum votuntatis suce^secundum beneplacitum

ecclesia^lica prorsus extorquet uliiitas? Idcirc9, fra
tre^, ib(3 pra^tulimus, ui hm »pecies, quas non licei
ofTerrl supcr aLiare juiEt;i consUtulionQm apusioloruiii
conjmquc siicces^urum (Cufwn, 3, A^ ^, apou.^ es
vermne Diontf&ii exiifui) . ail doinuin sacerdotum de-
feraiitur. et a saccrdoiibus L)dnedicaiitur, et per siin-
plicem bciicdicuouem huiiedicta, demum a populis
^umanlur : fhbx tantum et uvx, et cinim, qux apo-

(1) DeiBceps quaetlam intferpoltttof JjM fntixt in-
serit. et lacinias longiores ex Bibliis aliisque an-
nectit.

* Devoratio Labb.
i> Marcellino Labb.

LEGTIONES VARIANTES.

temporum, instaurare omnia in Ctnisto, guCB in cmiis et
qua: in terra sunt in ipso. In quo eliam sorte vocaU su-
mus , prwdestinati secundum propositum eius , qui
omnia operatur secundum consilium votuntatis sum^ tcl
simus nos in taudem ct gloriom ejus, qni ante speraoi'
mus in Ctiristo : in quo et vos , ciim audissetis verbum
veritatis, Eiangelium satutis vestrce, iu quo et credcntes
signali estis Spiritu promissionis sancto^ quiest pigum
tttereditalis nostrm, in redemptionem acquisitionis , in

(1) Antie 275, nonduin defuncto Felice.

« Male Merlinus elqq. alii Ciciliam WW'
^ Gratiflcavit Labb.

473

EPISTOLA n.

laudem glotim ipsius. Protfima el ego^ audiens fidem A cilQnem fuerifli , i^sis el janua wgiii cttlesiis dausa
testram m bomino Jesu Chmlo, et dilectionm in om- eril*

' ff^ sancibSt non cesso^ fratiat agens pro vobiSf memo'
riam v^stri (aetens in orationibus miSf pt Deui Domni
noftri Jesu Chri$ti pater gtfiriWt dH vobis spirilum sa-
fieniias tt pevelatioiiis in agnifionem ejus , iUuminaios
' oculos cordis vestri ^ ut sci&tis quce sit spe$ vocationis
' e;ns, el quw dtvuias glorios hareditatis e^us in sanctiSt el
quce sit supereminens magnitudo virlulis ejus in fios^ giti
credidimus tecundum operationem potentia^ virmiis ejm^
quant operatus est in Clirislo^ suscitan^ illmna mortuiSf
et eonstituens ad desptfftam suam in coelesiHfus super
osinem prittcipatwft,.et potesHttem^ et mUUm^ 0t dO'
minationem^ $t omne nomen quod nomittatur non solum
iR hoc sceculo, sed et in futuro. E^ omnia subjecit sub

I.— Uade isia pro^cB^^nies (%4f, 6» Non ita in mU'
msticis), et siuliorum antmoa prflBvkleiiies» c^ro pa-
slorali cum omnibus episcopis , ei sajici» romanoQ
atqua universalis £cdesi» utriusque ordinis (idelibas,
sialuimus, non iia in ecclesiasiicts agendum esse ne-
goliis, sicut in saecularito. Nam in sfleeiilarlbus legt-
bus postquam voe«tus qtiis veiierit, ec in fore decer«
tare cceperit, non Ikeet ei ante peradam eausain reee-
. dere ; i^ ecdeaiasticis vero , dielii caasa recedere
Ucel, si necesse fuerit» aut ai se prspgravari viderit.
Accusaiioois ^l) vero ordioem talem < el dicimus «
et servari jubemus» id eat, si q«if elericomm iii cri-
niioe impemttir, non siatim re«8 eiisifmeior, qui

pedibus ^us^ et ipsum dedit caput super omnpn Eccle* B accusari potuii, do suapeciam innoeenliam facinmus.

stam, qum est iorpus ejus, et plenitudo ejus : qtd omnia
in omidhus udimpiet ^. Et vos cum essetis mortui deli'
ctis et peccatis vesiris {Ephes, u) t in quibus aliquando
ambttlistis secundum steculum mundi hujmf secmdmn
principem potestatis aeri^ bujus , spiritus , qui nuuc
operatur in fiUis ^ digidentia:, in quibus et nos aliquando
conversati sumus in ^^sideriis carni» nostrmf (acientes
voluntatem « carnis et cogitfnionum , et erams natura
/Uii irce, stciil et cceteri. Modo « frajres • q^ia ex filiis
Irx, sua gratia elgratuita mlserationa fecit nos Peus
filios suos : e( nos, qui di^ni servi non eramu^ nullis
merilis prxcedentibus , std s^a ( ut diximus ) gratia
facti sumus fiUi effts : in (fuo clamamus ^ Abba Pater
(Hont., viu) : scquenles e|us ex^mpla^ simul filii mi-

Sed quisquis iUe esi (1 q. 8, Qati^ifis est ilie) , qui
crimen intendit, in judidum veniat : nomen rei indi-
cet : vinculum ioscripiious nrripiai :eiiftddlat simi-
Jitudiuem : babiU Umen dignitaiis estimatione poiia-
tiir:nec forie ' sibi iiowii lieeiitipm meniieiidi»
cum calumniaples ad vindictam poscat similKudo sup-
plicit. Hasrettci eoim omnes , «i suspecti , ei excom-
munieati, bomicidv {Hadr.^ eoiL %fi) quoqoe atque
maletici, fures» sai^rilagi, raptoraa, venefiei, adul-
teri , et qui rapium fecerini, Vel falsum testlmonium
dixeriut, seu qui ad soriilegoa magosque concnrre-
rint, nullatenits ad aceusatioiiem svnt admitiendi.

11. — NuUi iofami umquam (Zq. i, NutH ttMqnam
infami), atque sacrilego, deqaocumque negoiio liceat

sericordiae et jusiitiae alque dilectjonis, uA veri fiiii C adversus religfosim Cbristianum, quamvla bnmilis

Bei et dici et esse , ipso auxilianie voleamp» depo-
nentes ( juxta reirum aposiolum ) o;Mii^m malitiam et

' omnem dolum , et simulationes , et invidi^ , et omnes
detracfiones (I Petr,^ n), Hi vero qui talia {tgunt^ non
lirri Dei, sed potius fllii nequain esse couiprubautur,
ucut Puolus ail AposLohis : Manifesta mnt opera car-
hik, qum sunt fornicatio, immundiiia, iuxuria^ idolormi
untitus, veneficia^ inimcitios^ contentiones, wmulatio-
lies, tra, rixce, dissensiones, sectce^ invidia^ homicidia,
iprietat^, comessaiioites ^ et his similia , quce prwdico
^eti^f sk^f prcedixi , quoniam qui talia agunt regnum

'Det hon eonsequentur {Galat., v). Grave, fraUes, ver-
tnftn et Jiorreodum njinis, quod ait : Quoniam qui taUa
aptnijegnum Dei non consequentur, £l ipsa per se

servilisque perso^a sii, testimonium dkere, nec de
qualibet re, aciione vel ioscrifilone, Cbristianum
impetere. Omnibus quo^e aimlliler aecusandl, vel
tesiificaudi liceniia denegetiir, qui efafistianae religio-
nis ei iiominis dtgniiaietii, ei siue l^is, vel sui pro-
positt nonnam, aut reguiafiier probibita neglexeriut
{Anianusy in ConsUtnt, i, ttU 7, lib. x, Cod, Theod.)
JU. — SimHiter probibemus, vimilftt cansasa judi-
cibus ecclesiasticis audianiur, qum lcgibus non con-
tinentur, vel qua; prohibitae eese noscumur« Hflse non
solum ecclesiastics , sed et aaecuti leges observari
prxcipiunt (2). Non enim pasiiim {Coneil. Carth, ii)
vageque sacetdotum accusaiio debei fieri. Nam si fa-
cile admitieretur, perpauci itimis invenireniar : qaia

Terilas dicU : Quid prodest koniini^ universum mundum J) omnes qnipie volunt mere in CkristOy pmocutionem pa^

ktcritri ^ &nimm vero suce delrin\en^Hm pajti {Matlh»^
tv)1 flravia s^nt niinis, qu§a praetuli^uus, ct pcrvaWe
caveiufa. iQuibus enim regnun(i Qei praecliuljiur, pro-
enl dubio et Ecclesia denegatur. De quibus Dominu?

in Cvaiigelio, poiestatem apostolorum, eorumqiie
-f Utsam em aiiminlians, alt iQuorum demis^ritis pec-

astUf fiadt$untur eis ; et quorum aUigaoeritis , oUigMu
mnmt {ioemtv »; M4iM.\ tviii):id est, quibus
CoeMitoi imerMerftis, nlsi reconcHiati pcr saiisfa-

LECTlOiNES VAWANTES

tiuntur. Beati autetnqmpersecutionempatiunptrpropter
jusiitiam. (jnde et ipsa per se Yerius aK (i 7im., iii;
Matth.^ v; /oon., xvu) : Pater, momfeetaui nomen
tuum honiinibus^ quosdedisti mihi de tntutdo. Tm erant

(i) Hadr. coU. 7, ex cod. Tbeod., lib. u, Ut. I , d.
Const. uliima ut sagaciier subadoratus est Anton^
Aug.

<2) A qutbnsnam impp. latse in favorem ecclesia^
jsticoruiu ? Tempore Koiircbiaai ejiisque decessoromf

^ idimpletur L(dfb.
^ Filios Labb.
u Yobmtates labb.

A Esse labb.

*^ Didicimus Labb.

f Al. PaUatur ne forle, i/. PaUatur, Nec forte» habb.

175

S. EUTYGUIANI PAPi£ £T MAUTYRIS EPISTOLA lU

176

el miln eosdedisti, el sermonemtttum$ervaverunL Nunc
eognoverunt quia omnia qu(B dedi$ti mi/it, abs ie sunl :
quia verba quee dedisti ntt/tt, dedi eis^ et ipsi acceperunt :
ct cognoverunl vere quia a te exivi , et crediderunt quia
lu me nuiisti, Ego proeisrogo, non pro mundorogo, sed
pro eis quos dedisti mihi , 171110 tui suni. El mea omnia
tua sunt^ ei lua mea suniy et cUmficatus sum in eis* Et
jam non tum in mundo ^ et hiin mundo sunt , et ego
ad te venio, Pater sancte^ serva eos in nomine tuo,
quos dedisii nnhi , et unum sint, sicul et nos. Cum
essem cumeis^egoservabameos in nomineiuo. Quos de-
disti mt/it, custodivi : el nemo ex ftis periit^ nisi fHius per*
diiioms^ ut ScripturaimpUatur. Nunc autemadtevenio^
et hasc loqnor m mundoy ut habeant gaudium meum tm-
pletum in semetipsis, Ego dedi eis sermonem tuum : et
mundus odiohabuit eos, quia non suntde mundo, sicut et
ego nmsum de mundo. Non rogouttollaseosdemundo,
seJt ut serves eos a malo. De mitndo non sunt , sicut et
ego non sum de mundo. Sanctifica eos in veritate. Sermo
iuus veritas est. Sicut tu me misisti in mundum^ el ego
misi eos in inugdum. Et pro eis ego sanclifico meipsum^
ut sint et ipsi sanetificati in veritate. Non pro eis autem
rogo tantum^ sed el pro eis qui eredituri sunt per ver-
bum earwn in me, ut omnes unum sint^ et mundus cre-
dat quia tu tne misisli. Et ego claritatem^ quam dedisti
mihiy dedi m, iil <tit< tnium, sicut et nos unum sumus.
Ego in eis, el tu in me^ ut sint consummati in unum »
ut cognoscat mundus^ quia tu me misisti, et dilexi eos,
sicut et me dtlexisii. PaUr, quos dedisii mihi, volo^ ut
ubi ego sum, et iUi sint mecum, ut videant claritatem
meam, quam dedisti mihi , ^tita ditexisti me ante con-
stilutionem mtmdi. Paler juste, mundus te non cogno*
vit^ ego auiem te cognovi^ et hi cognoverunt, quia tu me
misisti, Et nolum (eci eis nomen lutim, et notum faciam,
ut diiectio , qua dilexisti me, tit ipsis sit, et ego in ipsis.
Et idem Joaniies aposiolus et evangeiista, in prima
sua episiola, ioquitur, dicens (I Joan. Vf) : Chorissimi^
diligamusinvicem^quiacltaritasex Deo est : et omnisqui
diUgit, ex Deo natus est , et cognosdt Deum. Qui non
diligU, noH novU Deum^ quia Deuscharitas est. In Itoc
appartdt ehariku Dei in nobis, quoniam FUium suum
nnigenitum misit Deus in mundum, ul vivamus per eum.
Ih hoc est charitas, non quasinos dilexerimus Deum, sed
quoniam ipsedilexit nos, et misit filiunisuum propiliaiio^
nem pro peccatis nostris. Cliarissimi, si sic Deus dilexit
nost ^^ *^os debemiu aUerutrum diligere. Deum nemo vi'
dit umquam. Si diligatntis invicem, Deusinnobis manet
elcharitasejus in nobis perfectaest. Inhoc intelligimus,
quomam in eo tttaiiemnt, et ipse in nobis, quoniam de
spiritu suo dedit nobis. Et tios vidimus et testificamur^
(fuoniam Pater ntisit FiUum suum salvatorem mundi.
Qiusquis confessus fneril , qtioniam Jesus est filius Deip
Dcus in eo manet et tpse in Deo. Et nos vidimus et ere-
didimus charitati^ quam habet Deus tit nobis, Deus cha-
ritas est : et qtd manet tn charitate, in Deo manet , et
Deum in eo. In hoc perfecta est cltaritas nobiscum , iil
fiduciam habeamtts in dieiudicii^ qma sicut Ule estj^ H

A nos sumtu in hoe tnundo, Timor non est in eharitale ,
sed perfecla chariias foras miitil timorem , ^imiaiii <r-
^mor pcenam habet. Qui autem timet^ non est perfeetsu
in charitate. Nos ergo dtUgamus Deum^ quoniam Denu
prior dilexit nos. Si qtus dixerit^ quoniam diligo Detm^
el fratrem sutm oderit^ mendax est. Qui aulem non lU^
Ugit fratrem suum qtiem tndelf Deum qttem non videt^
quomodo potest diUgere? Et hoc mandaltun habemtts a
Deo, Ml qtu diligit Deum^ diligat et fralrem statm.
Omnis qui eredil , quotnam Jesus est Chrislus , ex Deo
natus esl. El omnis qui diUgit eum^ qui gensdl , lUligit
et eum, qui ttattts esi ex eo. In hoe cognosdmus^ quo^
niam dUigemtts naios Dei, cum Deum dUigamtu^ et
mandata ejus faciamus. Basc est eittm charUas Dei , ut
mandala ejus cusU>diamus : ei mandata ejtu gravia non

S sunl (I Joan., v). Et per prophetam, Dominus, mo-
nendo, ne Ixdantur discipuli sui, horumque suc-
cessores, inquit {PsaL, xxxu, ex vers. S. Bieronytm
quam cum velere el Italica permiscet) : Cireumdat ange"
, Itu Domni in gyra limentes eum, et eruet eos. Gustaie el
videle^ quoniam bontu est Domintu. Bealus vir qui spe^
rai in eo. Timete Dominum^ omnes sancii ejtu^ quoniam
non est inopia timenlibus eum. Leones iruiigtterunt ^ et
esurierunt : quasrentibus Dominum, non deerit omne
bonum. AmbuUae^ fiUi, audite me, timorem Donuni
docebo vos. Quis esl vir qui veUt vitam, dUigil dies vi-
dere bonos ? Custodi linguam tuam a mab, et Utbui ttia
ne toquantur dolum. Recede a mab , et fae bonum :
quasre pacem , et persequere eam. OcuU Domini super
jnstos^ et ttures ejus ad clamorem eorum. Vulius auUtn

Q^ Domini in fadentes malum , m perdat de lerra ntemo"
riam eorum. CUimavertmt jusii^ et Dominus exaudtvit
eos, el ex omnibtu tribuUuionibus eorum Uberavit eos.
JtuOa est Dominus contrilis corde^ et confraclos spiritu
sahabil. MulUi malajtuto^ et ex onmibus iUis liberahit
eum Dommus. Custodit Dominus omnia ossa ejus, unum
ex his non eonfringelur. Interfidet impium malUia , el
odienles justum eulpabunlur. Redimet Domiuus ammaa
servorum sttorum , et Uberabit eos. Vos ergo , fralr«f
(Psat., Liv), super Dominum poniie corda veslra ^ ei
ipse enuiriet vos, quia non dabU in cetemum fiuctualio'
nem justis. Deus atUem Dotnintu noster dedueet irnmi^
cos nosiros^ juxu Propbetx vocem, in piKeicm iuterilm»
quoniam nri saugtunum et dohd non dimiiUabttnt die$
stm, Vox atitem semper sperale in Domino^ et fidudam

D habelote in eo, quia ipu Uberabit nos. Ipse est enim bo-
nediclus a steculo usque in sa^lum^ et regtd ejtu
non erU finis (Luc, 1). Diu decimo tertio kalendas
octobris ( anno i83 ) , Garo Secundo et Carino viris
clarissimis consulibus (t).

(i) 15 kalend. ociob. Caro , elc Hinc conflrma-
tur, quod supra diximus in nolb ad YiUm Euty-
chiaiii , verbis : octav. kalend. augusti, verius cm»
Eutychiauum sexto idiis decembris, noa aotem oct*
kalendasaiigiisti, decessisse. Uccepistola enirn post
aiigiistiim mensie septembri scripu est : ideoque
certiKStmuro esi, eum saltem, qood scribii poBiifica-
lis, mense julio ex hac viu non emigrasse. Siv|ia.
Biiiius.

i77

S. EUTYCRIANl PAPiE ET MARTTRIS DECRETA.

«78

DEGRETA EUTYGHIANI PAPJE,

SI IN IPSO EOTTGHIANI NOMINE ERROR NON EST, QUiE NON HABENTUR IN PRIORIBUS,
A LABBEO DESCMPTA EX GRATIANO ET IVONE ET ALIIS.

mwvu.

Nan e$i obidtendum efnscapo, qui ftro htBreileis m$$am

cmere jnbeL

Si qois episcopiis, aut abbas , presbytero aut mo-

iiaclio SQO jusserit missas pro ha^reiicis (i) cantare,

HOQ Iket. Noo eoiro expedit cis obedire.

SBCUNDim.

Akbadssa prwntmeni vdare vir^iem , vel viduam ,
exeommuniceiur.
Nibilominos etiam In quibusdam locis insolilum iii-
Tenimus usum stultitia! plenum, et ecclesiasiic^e au-
doriiaii contrarinm, eo quod videlicet nonnullae ab-
balissae, et aliqu» ex sanctimonialibus , viduis et
poellis Tirginibus, contra fas, velum impoiiere prae-
samant « et ideo nonDullae injiiste velatae putant se
IfberiQS sins camalibas desideriis posse servire , et
snas volootaies explere. Quapropter statuimus, ut si
abbalissa aut quaelibet sanctimonialis, posi hnnc dc-
finiiionero , in tanlam audaciam proruperil , ut aut
viduam aut puellam vii^inem velare prxsunial, jiidi-
cjo canoiiico usqae ad satisfaciionem subdatur ( In
decrei. Iva. lib. iii, 20, q. 2. Siatuimus til sta66(iiiisa.)

TBBTIUll.

FideUum cansortia eareat , ^nt posittlen/tam perjurii
agere noluerii.

Praedicandum est etlam , ui perjurium fideles ca-
veant, ei ab hoc summopere abstineant, scientes hoc
grande scelos esse, et in lege et in proplietis et in
Efangeliiim prohibiium (L^i7., vi; Joitie, ix; Malach,^

A cendia fecerit, sive fieri jusserit, anl facienii conscii-
serit, quousque dc bis uiiicuique ligaliter et aroica«
bililer coram episcopo civitaiis, aliisquc civibus, non
eroendaverit, nb Ecclesia se privatum cogiioscat. Si
wo post secundam ettertiam conveniionem, cuncLi
in quibus arguiiur, iion emendaverit, lamquam eihni-
ciis et publicanus, ab omni christianorum collegio
separelur.

QDINTUII.

In potestate fidelis sit , post bapiismum reeipere

vxorem quam ante dimiserat,
Si quis gentilis gentilem uxorcm dimiserit ante
baptismuni ; posi baptismom in potestate ejus erit
eam liabere, vel non babcre.

B SEXTtJH.

Fideiis infideiem discedentem sequi non cogiiur,
^ Simili modo, si unns ex conjiigatis bapiizatus esi,
et alter gcntilis, et sequi non vult , sicut dicil Apos-
tolus : Infideiis si discedit, discedat (\ Cor,, vii).

SEPTIllUif.

Synodale juramenium»

Episcopus in synodo residens, post congruam
allociitionem septem ex plebe ejus ^ pnrochiae , vel
eo amplius, prout viderit expedire, maturiores, ho-
nesiiores, aique veraciores viros, in medium debet
advocare : etillatis>> sanciorum pignoribus, unum-
quemqiie illorum tali sacramento constringere , ut
amodo in ante^ quidqiiid nosti, ant audisii, nut

m; Jl«l*., V). A..divln,us aulem quiwdam p^nripen- C poslmodum inquisituros es. qu«d*c«nlra Tol«..t'aicm

dere bocscelus, et levem quodanimodo perjuriis pceni
leoiiai^modomimponere. Qui nosse debent, talem de
perfmio p^Bnitentiam imponi debere, qualem et de
adnllerio, et de fornicaiione, et de horoitidio sponte
commlsso , et de o^teris criminalibus vitiis. Si quis
vero perpetrato pcrjurio, aut quolibel criroinali pec-
eaio» iiiiiens poeniteniiam longam , ad confessionem
venire v«>lueril , ab Ecclesia repellendus est , sive a
fommnnione et consorlio fideiium, ut nullns cum eo
coroedai , neque bibat , neque oret , neque in domo
soa eum recipiat.

" QUARTOII.

Membra detruneans, damos incendens^ absque judiciaii
aucioritale excommumcetur.
Si qws mefflbrorum tnincatkmes, el domoniro in- ^

(I) Caeieri collectores addunt roortais : pro vivls

LECTIONES VARIANTES

Dei et reciam cliristianitaiem in ista parochia, fac-
tum sit, aut futurum erit, si in diebus luis evenerit,
tanlum ut nd tnam cognitionem quocumque modo
perveniat , sl scis , aut indicatum fuerit tihi , syno-
dalem causam esse, et ad minisierium eplscopi per-
tinere, qood tu nec propter amorem, nec propler
tiinorem, nec propter prsemium, nec propier paren-
telam , iillatenus celes episcopo , aut ejus misso , cui
hoc inquirere jusserit, qunndocumque ex hoc te
inierr(»gaverit : sic te Deus adjuvet , ct istx sancto
rum reliquix , et lllud ^ sacramentum , quod juste «
juravit de synodali causa , quod tu illud ex te , ita
observabis, in qoantum sapis, aut audisti, aut ab hac
die in antea inquisituros es, sic te Deus adjuvel.

cnim et aliis roalis eliam speciali oratione licitum est
orare. Labb.

\LM.

'InlDB

« Anlea le/hb.

d Burchardus legii^ Istud ; et prtepomi hanc rttbricam
Jaramentum caeterorum. ^.
^ IsiP latb.

i7» DE SANCTO CAK) ROMANO PONTIFICE. iJO

OCTAVUM. A sariuin sumplum sumanl, ut jux(a aposlolum, sobrii

(Kxdecreto,»lbd MtBftrorain sftxdedm, libro .decip» " «1«» et firaii ad «erTiiiomDel.

quarto, capite secundo.)
Et malum ebrietaiU ommno vUetur.

Halum magnum ebrietatU , unde omnia Titia pul*
lulant, Cbristianis modis omnibus cavere praecipimus.
Qui autem hoc vitare nuluerit» excomuiunicandum
esse decrevimus, usque ad congruam emendationeiu.

KONUIl.

(Ex eodem, eapite tertio.)

Quod episcopi el Dei minUuri ebrieiate non debetint

gravari.

Eplscopi et Dei ministri, non debent comessaiio-
nibus el vinolenliis nimiis incumbcre, sed conside-
rent sententiam Doniini , dicentes : Auendite , ne
graventwr corda veitra in trapula et ebrietate (Luc,

DECmcif.
(Ex eoden, cafito dectmo.)
Quaki pertonm saeerdetum epiilii intereste debeant.
c. Obscrvandiim est nobis, ut et vos ab ebrietate absti-
neutis, et ut plebes subditoo abslincant, pr.Tdicetis.
Et neque per taberaas eatis bibendo, aut oomedBiido,^
neque domos aut vicos curiositate quaiil)et peragretis,
neque cuin reiuinis, aut cum quiliuslil>et personis
impuris, convivia exerceatis, iiisi forte palerfaniili.is
quilibet vos invilavfrit ad doniuin siiam, et cuni
conjuge sua , cl cum plebe velit vobiscum spiriiali
gaudio lactari , et verbrtrutn testrorum rereciioneiu
accipere, et vobis refectfonem carnalcm <ih.iriiat!s
officio exbibere. Oporlei enim , ot si quando quilibet
fidelium carualibos vos rcficit cpiills , a vobls r efi-

-, — ^ ^ ,

XXI ; l Thess,, iii). Moderate enlm dbum, ct neces- ^ cialur spirltaalibus epulis.

SYNODDS ME80P0TAMICA ARCHELAI.

Synodus divina et sacra particularis , collecta in
Mesopotamia ab Archelao Carcbarorum episcopo, ct
Diodoro sacerdote, contra Manem infernalem, et
Diodonadem presbyierum : quae multis modis con-
futatos hosce abdicavit.

Mso-OTTOTO/xta, «TTo Ap;i^6l«ov f7rco7(07rou iLflto^^ap^Mv , xa*
^ioBdipoM Upibig^ xara MovfVTo^ toO ipt^ii^otgf mi
Aeo$6>pea$oi» izpifi^Mxipo^y raig i^ok^xpontiig TOt>rotf
E^7$aa-0e aTre/ipu^s.

DE S. CAIO ROIHANO PONTIFIGE

HOTITIA HISTORICA.

CaH papes pontificatus el obitus, — Sanctus Caius ^ C qnievit. Intcr m:)rlyres tameii ejus memoria in non-

quem PoutiGcale Dainasi tradit, natione fui>se fiai-
matem, ex gcnere Diocletianl, ex Patre Cnio, ut ptHat
Coutantius » quem sequuntur Auctores VAri de t^ri-
fier les dates, \n locum Cuiycbiani suffectus fuitanno
Domini 18 >, die xvii decembris, ferjia «ecunda (1).
Erat vir maguce prudentice^ magnceque virtutis^ ut est
in Aciis 8 Sebastiani (^). Ab eo coiifirmttum dicitur
institutum EcclesioB vetus, ut Clerici per septem or-
dinum gradus documentum fui dantes ; teudcreiit ad
episcopatum (5). Quae prseterea gessit poniificem
ageos per annos duodeciiny menses quatuor, et dies
quinque, latent tenebris obruta vetustaiis, vivere de-
siit X kalendas loaii • Diocletiano VI et Constnntio

iiul'is niartyrologiis receriseiur. Nec mirum, cu«i) eo
litulo ii eiiam nlii|uando exornarcntur, qui et>i pro
Chrisii fide cerlanies, viiam cuin morte non conimu-
lassent, niliiloniinns pro pielale, duin viverent, per-
secutlones, liidibria, labores perpcssi, in pace quie-
verant : qnod Caio ponli(ici C(mligisse dubiiari non
potest, qni snb imperatoribiis Diocleliano et Maximiano
poniincaliim teniiit. ^linus cliam accurata esi Eusebii
Chronologia (t) dum annis quindecim circitcr et
us()uc ad sua fcre tempora romanam sedem occu-
passe ait ; quem annum decimum tertium vix attigisse
constat.
Caii Decrelalis subdiia. — Unicam Caio romano

Csesare II consulibus, ut iu catalogo Bucheriauo lej;i- j^ poniifici decrelalem, Felici episcopo datam, inscri-

psit Isidorns, sex oplta complecieniem. Primum,
png.inos et boercticos non posse accus*are christianos.
Secundiim , cpiscopuni non esse accusaiidum apud
judices sa^culares. l^ertiuni dc episcopo, presbytero
et diacono, vei reliqnis clericis, apud episcopos ac-
cusan4}s. QiinrlHm de bis, qui neg.int Verbi Dei in-
carnaiiouenu Quintumf qnoil ad spem viiae aetemae
perveniri non possit, nisi per mediatorem Dei et
Imminnni Jesum Christum. Sextum, de ordinibus ec-

(i) Euseb.» Bist. euL^ lib. vii, cap. Si«

tur : de quo etiam iiidi^olus deposiiionis addit : De
cimo kal. moft, CaU in Callisti, Caeterum st fides ca-
talogis romauorum pontidcum babenda iCaiusfugiens
persecuiionem DiQcletiani in crypiishabitans confessor

(1) Coutant., Epist. roro. pontif., tom. i, p. 506,
cui etiaa adsiipalatur Maiui iii not. ad ««nalefi fiaru*
nii.

(2) Act. Sanctoruin, apud Bolland., die 20 januarii
cap. 18.

Il (3) Sepienarius Odinum numerus est in EpisM>la
Comelii Papae «pud fiuseb., Hist. ecct.^ lib. vi,
oap. 43.

ISI

DE DBCaSTO CiH) APBCRIPTO ClftGl ORDMAIIDOB.

desbsUcis. Dala e$l kalendU ipwriu, diocleiUA^ VI«l A lasliMiiii*, quibm ml Leonem Aagudtam constai

Conslanlio 11 Tiri^ cl^risainiiis cosf.QuaD v^ una sulh
scnpiio fraudem pro4U. Scd imprudt^oiia iinposiQris
cum praviiate cerUt. Mipoie qui integrum Uouis Ma^
Kni capui, quod in ep^tola ^7, s^cui^mn fM« suum
fecerii, et tttiidem vorbia m* Decrtudem inUitorit.
Qaa^ si Lqooi Uofni Cains fomraisol, in ¥et«runi

CpMtpia , ea duhio procnl Leo papa annamerasset.
Malto magis enim C^itim et decesserem, et anliqnio-
rom memorare delHtil, quam Athanasium , Ambro-
sium, Augusiinani « qoorum aucforltatem usorpat de-
bollandis toreiicis. LuMNn.

PK DVdUBTO VWKO

QUGD CAIO ADSCKIMTUR, CIRCA ORDINANDOS.
f. Papac linjns non modo nulla nd nos iransmissa B £cclegia^ ac nomiiiatim Romana, ab omoibus exac-

tum non esse probcmus,iit seplem prxdictos gra-

estsincera epfsioln, scd ncc ulla usquam memoratur.
Tantam in pontincall Iii)ro dicidir consiilnisse ; c nt
omnes ordines in Ecclesia sic ascenderenl : Si quis
episcopns fleri mcrerclur, ui esset osliarius, leclor,
exorcista, acolythiis, scqncns subdiaconus, diaconus,
prcsbyier, et exind^ eplscopus onliuarclur. »

2. Quo decrelo sl constiluisse iiiielligaiur decere,
ntqnisque per ecclesiaslica illa ofncia, non pr.xcipiii
saltu, ad episcopaluin adscendal; jam hoc anie Caii
tempora usu rcceptum fuisse fidem facil Cyprianus,
cum Cornelii ordinalionem legilimam fuisse inde
probat (Come/., ep. iO, n. 7), qnod f non iste ad
episcopatum subilo pcrveDi^cif sed pcr omDi^ fiC(d«-
siastica oHlcia promfitUft. ^ ift AvIhis a Jiiiiiii§i«ali«»
nibus Deum saepe promerilus, ad sacerdolii subtiine
fastigiom cunctis religionis gradibus adscendit. i Qul

dus prius obcant, quam ad ^piscopatum valeaAt
eflTerri.

4. Siricius epist. i, ad Himerium, n. 9 et 10, nec-
non Zosimiis epist. 9. ad Hesydiium, n« 8 et ii, qui*
bus quisqiie gradibus ^d episcopi aut presbytari
digiiitalem prpvebcndus csset definientes, non m
osiiarii, sed < in lectorum primiius gradu, i ut verbis
utamor Zosimi, « divini rudimenta seryitii • poni
praecipiunt. Immo duip Siricius de eo, qni grandaevas
baptizatur, constiluii, ut si ad sacram mililiain per-
venlre festinai, slaiiin (a suscepto baptismo) lecto-
rqm aiH ex^rQJstafnip i|i||iiU9ro fOfietur, i non ab eo
utruiMqne gr.idum, sed aUerutram tantum videlur
exi]jere. Ciu concinens Zosimus de eodem decernit,
c ul posl baptismum siatim, si divin:n militiic desi-

aulemsintilligradus, ipscnosdocelCoriielius, cum in (] deral n^ancipari , sive in^^r lectores sive inter cj^or-

ecelcsia sua liiiic exiilisse meniorat (Ep. 9, n. 4) c prc
sbjleros 46, dlnconos 7, subdiaconos tolidem, acoly-
thos 43, exorcisias et lcctores cuni ostiariis 5:2. i
Comelium tamen omnium illorum ^n^^duum ofnciis,
nnlto excepto, funcium essc, noii atisiin afQnnare.
3. Si vero superiiis constituluin vcluii lex censca-
tiir eccle?iastica, a qiia nemo, nisi per eum qiii le«
gem tnlit, inimunis fiai, illud Caio Ipnge rec^mius
essc phiribus exemplis facile deinon^traiur. foste-
rias est hoc papa concilium Sardicense , ulpote
anno 317, habilum, cujus canone ^O (Isidoro Mer-
cat6r% 15),snncilur, « ut si quis ex forosive dives, slvcj
schobsiicns, episcopus (ieri dignus habealur, non
prios conslitnaiiir, quaiii Icctoris el diacoiii ct pres

cist^s leneatur. i Quamquam iste Zqsimi loci^s o^pli-
cari, sic potesu ut perindc ipsi sil \ sivq inter
leciores, sive inier exorcistns, i atque t lum inter
lectores tum , etc, i maxime cum his pri£mitia( :
c Assuesc^t in Doniiiii castris, i^ lectorum primi^is
divini rudimenta servitii; nec illi vile sii exorcisiam,
acolythum, subdiaconumi diaconuq) per ordinem
fieri. I Illud mirum, quod cum Siricius et Zosimus
in laudaiis epislolis singulos tam accuraie describant
gradus, quibus ad sacerdotii apicem perveniri vclini,
ostiarium tamen constanter tac^ant. Hunc sanc non
praeieriissent silentio, si a Caio decretum superips
prodiisset. Cum ipsis ea in re consenlit suppositiiium
quidem , sed taoien aniiqaum Silvestrl Consiitutum ,

byteri ministeriuin perogeril; > vultque c haheat ^ seu Romanum li, sub Silvpstro condlium, cujus

uniuscujtisqnc ordiuis gradiis iion minimi tempori^
longitadinem, per quod et (ides el monim probitas...
possit cognosci. i Tribiis illis gradihus subdiaconatntn
adjicimit Gru^ci , qui tantiiin hos quatuor ot dinum
gndus com episcopalu ngiioscunt, iit ex variis nio-
uuDenits liqaet, ac nominatim cx his synodi Oc-
latat, act. 10, cap. 5 : c Si quis .. per omnes gfadns
eccleslasticos dellnitis temporibiis vitam inculpataih
transisse reperiatur, iia ut in lectoris munere unum,
in soMiaconi duos, in diaiconi tres, in sacerdotii
qoatnor annds etpleverU, ad eplscopalus bouorcm
erebatar. > Nunc igitur resiat, ut eiiam in lAiina

capite 11, statutum est : < IJt nuilns ex iaica per-
sona ad honorem acolyihus ^ usquo ad episcopatun)
sublcvarelur, pisi priu^ fuisset lector annis xxx,
deinde una die exorcista, et postea caperet oniis apqr
lythi, ei facerel in eodem ordine acolythi annos de '
cem, ut acciperet pnussubdiaconi,etinsabdiaconatu
essct annos qninque, eic. i Ut liic nullum praeterea
de p$tiarlo fit verbum, ita nec in iis ejusd^m Constj-
tiiii , cap. 7 : c Ut a subdiacono usque ad lecto-
rem pmnes subdiii essent diacono cardinali arbis
Romse, in Ecclesia honorem repraesentans tantum,
pontifici vero presbyieri, subdiacoai, diacpni» acq-

LeCTIOMES VARIAKTES.

(*) FijfU Acdytbatos GaUmd,

EPISTOLA CAII PAPifi AD PeUCEM EnSGOPliU.

lyihi, cxorcistac, lccior in omni loco rcpraesentans A Zosimique tempora Gelasius cpist. ii, c. 2, licct

obsequium. > Idem lamen coustilutum scu concilium
cap. 5 , ostiarii meuiinit , ubi legimus : c Ut non
presbyior ndversus epi^copum , non diaconus adver-
sus preshyierum, non subdiaconus adversus di.ico'
nuro , nou cxorcisia advmus subdia«*onuro, non le-
ctor adversus exorcistam , non osiiarius adversus
lectorcm det accusationem aliquam. > Quapropter ex
Siricii Zosimive silentio minime inferendum est
ipsis ignoiuin fiiisse ostiarii gradum, quem, ut dixi-
mus. Cornerni» agnovit. Inde tamen coUigi potest
illos ab eis, qui clero nomen dabant, nequaquam ne-
cessnrio exigCMdiim censuisse, ut ostiarii iiiinisierio
funperentur. CiTte infanics, quos sacr.ii niilitiac ad-
scribi volebnnt, ciim brevi potuerint lectorem oflicio

ostiarii gradum agnoscnt, ibidem lamen prxscribit :
• Si quis etiam dc religioso proposito et disciplinis
monasterialibus eriiditus ad clericale moniisacoe-
dit... coiitinuo lector vel notarius aut certe defensor
effedos, post tres menses exislat acolyihus, mixime
si huic aptas etiam suffragatur, sexto mense subdia-
coni nomeu accipiat ; i adeoque non -modo ostlarii,
sed et exiircist» gradum praeieriri permittit. Nil opus
est hic exempla eorum proferre, qiii aliquo praedi-
cioruro septein graduum , vel etiam pliiribns prae-
termissis, episcopaturo adepti sunt. Quocirca decre->
tum, de qiio agimus, ad Caium nihilo roagts videtor
pertinere, quaro periineat ad Silvestriim isiud, quod
nomiiie concilii Romaiii iii, sub hoc papa vulgatum

fungi, non t:im cilo fiebant validi el ad implenda os- 3 est : c Si quis clericatum promereri desiderai» hoc

tiarii miiiiia idoiiei. Eorum quippe erai ab Ccclesine
aditu iiidignos repellere. Augusiiniis, lib. de PMto-
ribusy nunc Serm. 46, n. 51, describit, quo pacto
apud Donattstas osiiarius, c stans vel sedens ad os-
tium > hasilicaruro, eos interroget qui intrare velint,
ac projiciat qui iion siiit ejusdein coinmunioiiis. Cui
muncri impares erant infantes. Longe post Siricii

justuro est, ut sit osiiarius annuro uiinro, lector an-
nos vigiiiti, exnrcista annos decero, acolythus annos
quinque, subdiaconus aiinos qiiinqiie, diaconos aa-
nos quinque, et si ad honorero presbyterii accedat,
etfaciens inordine annossex... sicab omni Gccle*
sia eligatur consecrandus episcopus. > Coustaiit. .

EPISTOLA ''' GAII PAPJE

AD FELIGEM EPISCOPUM.
QuoD PAGANi MON POSSINT CHRISTIANOS ACCOSARE i DE C V*"* pertcrutantur testimoma eju$, et in toto corde exqtU"

ACCOSATIONR EPISCOPI , EiUSQUE ACCUSATORIBUS , DE
EXPOLIATIONE AUT EXPULSIONE , ET DE INCARNATIONE
DOMINI.

I. Paganos et hcereticos non pos$e accutare Chri$tiano$.
^ n. Episcopum non aceu$andum apud judices $cecu-
lare$.

ni. De epi$eopo, pre$btftero , aut dlacono , vel reli-
qui$ clerici$ upud epi$copo$ accu$andi$.

IV. De hi$ qui negnnt verbi Dei^ incamationem,

V. Quod ad $pem vit(e mterna: perveniri non po$$it ,
ni$i per mediatorem Dei et hominum Christum Jesum,

YI. De ordinibu$ ecctema$tici$.

DUecti$$imo fratri Felici epi$copo Caiu$.

runt eum (Psal. cxviii)- Hoc ergo^ fraier charissime»
propositum tuse consuluiionis tota mente tractantes,
de te quoque provenire confidiiniis, qui rfgulam ca*
tholicae fidei iisdem sttides tenere vestigiis, quibus
eam in apostolica sede cognoscis esse fuiidataro. Et
quarovis $onu$ eorum toto orbe diffu$u$ , et utqua ad
fine$ orbi$ terrm verba eorum di$ten$a {P$al. xviu^ ex
ver$. fljVr.), dileciionis tu9e corda Christo probave-
runt esse fidelia : laroen si quid ex his in Ecclesia ,
qua^ tuae giibemaiioni, Domino auxilianle, eonMuissa
esl, necduro plena luce claruerit, ad eumdero fontem,
de qiio illa saluiaris manarat lympba, recurritis, iil
est, quod dehiia charitatc sumusaroplexi : quia fidu»
cialiter de his, unde apud vosobservaiitiaro esse dixis-

Direclas ad nosiujBcharitatis (VtgiWiw, ^p 2),epi- tis arobiguam, iiostra voluisiis responsione firmari

stolas plenas cathnlicx inqui^^ilionis sollicitudine ,
gratanter accepimus, benedicentes Doniiiii nostri
clementiani : quia tales ab cf tremis muiidi partibus
dignatur suis ovibus providere pastores , per quos et
pasouis valeant salulaiihus abnndare, el ab iniqui
lupi ^ rapacitaie servari , ut iiisidias iiei|ueant ejus
subrepiionis incurrere. Unde certiim est , quia pro-
missse vos beatiiudinis gratia subseqiiatur, qiiando a
vobis coetestium perfectio docirinnriim , tam votiva
suscitatione perquiriiur. Scriptum est eniin : Beati

(I) Suppositaablsidoro. Labb.

• Antiqni hostes La66.

Quapropter dilectionero tuaro In Doinino salutantes ,
de singulis, quid juxla catbolicam disciplinaro le^
neat apostolicae sedes auctoriuis , subjectis alit|iiibus
etiaro sanctorum capitalis regularuro, credirous ^ in-
struenduro.

I. Priino quidem sdas, paganos (i)et baerelicos (2,
q. 7. Pagam et hceretid) non posse Christianos accu-
sare, aut vocem eis infaroatiouis inferre.

(1) Bar. in notis ad 3! Januarii. an. 35i, aitO&U>
tiim h ic voce priroum fuisse nsuro , turo Pruden-
tium, Aug., etc, nec ante iropp. Gbr. tempora osur-
pataro.

LECTIONES YARIANTES.

^ Gredidimus labb.

laS EPISTOLA CAll PAFi£

IL Deiiide iieino umquam episGopttai apud judices
sseeubres, aut allos clericos, accusare prsesumat.

III. Et si quis episcopus, presbyler, aul di^conus ,
yftH quilibet clerici, apud episcopos (qiii:) alibi non
oportel a qualibet persona qnse rite redpieiida esi)
foeriiii aeoisati (baec et similia ex eod. Tbeod. et
Aniano Hadr.» cap. 22), quleumipie faerit, sive ille
sit sublimis vir lioiioris, sive ullius allerius digniiatis,
qoi hoe gonus iilaudabilis inteniionis arripuerit ; no-
ToHi, probationis documenia se debere inferre. Sl
qols ergo circa liajosinodi personas non prolanda
demleiit, aoctoriute hujus sanelionis inielligat se
jaeittrani inlaoiix sostinere, ut damno pudoris, aesti*
maiioofs dtspendio discat « sibi alien» Terecundke
impane iiisidiari , saltem de caelero non lieere. Nam
qualiier ad coDcilium veiiiator, aul qualiter de suis
rebos expoliati (3. q. i. Efn$C9pui nui rebus expo^
Hattu)« vel cjeeti a sedibus propriis , ant qiii accusa-
lores slnt reclpiendi, quive non slnt, aut qualiter
ejectis ei expolintis slnt omnia legibos redinlegranda,
qofle eis ablata sunt : el quia priusqoam hoc factum
roerit, nullum erimen as objici poteril , el qualiter
illis indttcise post integram instauralionem anniver-
satise, vel sex mensium, indulgendae sint, et qualiter
siia omoia licenter ei pacifice, absque ullius gravi
Impedimento disponere , el sooram amicorum et ec*
cleilasiicorum palrum conciliis uli debeant, sufllcien-
ler ab aposiolis, eorumque successoribus, ac nostrls
pnedeeessonbos stalutum esse puiarous. Siiper bis
aiiiem non reor amplius nunc fore disputandum , nisl
si sarrexerint lalia, quae adbuc non sunt manifesu.
Si eonun aotera slaiota non babneritis mitiiie llde-
fisslaios seriplores, qui hsec coram fidelibus lestibas
cxctpere, vobisque rep<»rtare sobstipukitione valeant.

IV. Caelerom, ul salisfaciam consultis tuis de ver-
bo Incarealionis et veritaiis , quicumque illi (t) sunl
Itt obcaecali (2), ei a lumine veritatis alieul, ut Verbl
Dei a tempore incarnaiionis denegeiil veritaiem, os-
leiidaiii in qao sibi cbrisiianum nomen usurpent, el
cion Evaagelio veriuiis qua nitione concordent, si
beaiae Virginis partu, aulcaro sine deiuie, aut deius
esi orta slne came. Sicut cnim negari non potcst ,
evang elisfa dicenie» qiiod Verbum caro faetum esl, et
kubtimi fn nofrts (Joan.^ i), iu negari non potest
beaio apostolo Panlo praedicante, qnod Deus erai in
Ckriuo^ wmtuium reeoncilians sibi (II Cor., v). Quae
auiea reconciliatio posset esse qua humano generi
refropitiorelor Deus, si hominis causam medlitor
Dei bominimiqae non susciperet? Qua veroratione
veritalem medialoris implerel , nisi qui in forma

(f ) Qmeumque illi sunL Uxc verba quibus Pauli
Samosaicni alionimqiie hnRrcticorum Filii Det iiicar-
nalionem neffanlium senientia dociissime ex Scriptura
coovindiur ac refuutur, hitic usque ad finem episto«
be^baberi episiola i Leonis ad Lcouem Augiistum,
ni marp:ine hujus episioUc Surius annoUvit. (Sever.
BunQS.)

(2) S. Leo« ep. 97, ex qua jam supra quacdam de-
lihala in I Entycbiano papcc tribula epiklola. Vide
p»g. 914, C.

AD F£LICEM EPISCOPUM. iiO

A Dei seqnalis esi Patri (PAt/ipp., u) In Ibrma sorvl
particeps esselet noslri, ui mortls vlnculum, nnios
pnevaricatione contractam, unius morte (qui solns
morti nibil debuit) solveretur? Effusio enim Justi
sanguinis Christi , tam fuit dives ad pretium, ul sl
universiMis captivorum in redemptorem suum credo-
ret, nullum diaboli vincula relinerent : quooiam, si-
cut Apostolus ait : iJbi abuHdwit peeeutum , supera*
bundaml el graiia {Rom.y v). Kicum sub peccali prse-
judicio nati , potesuiem acceperint ad justiilam re-
nascendi, validius factum est donum libertaiis, quam
debilum servltuiis. Quani itaque sibi in bujus sacra-
meiitl prsesidio spem relinquunt, qui in Salvalore
nostro negant bumani corporisverluiem? Dirantqoo
sacrificlo reconciliati: dicant quo sanguine sint ro*

B dempti. Qms eil, ut ait Aposiolus, qui iraiUdit sem$t<'
ipsum pro nobis oblationem ei hostiam Deo m odorem
suavilatis {Ephes.^ v) ? Aut quod|unquam sacrifielam
sacraiius fuit, quam quod verus ei seternus pontlfex
aluri crucis per immolalionem suae carnis imposultt
Licet in eonspeetu Domini pretiosa jusiorum mors fuit
{PsaL Gxv) , nullius tamen insontis occisio, redemp-
tio fnit mundi. Acceperunt jusii, iion dederunt, co-
ronas. De forlitudine fidelium exempla nau sunt pa-
tientire, non dona ]ustiti«. Singulares quippe in sin-
gulis mortis fuerunt, nec alierius quisquam debilum
suo fine persolvit , cum filius hominis , unus solus
Dominus nosler Jesiis Cliristus, qui vere erai Agnus
immaculalus, extiterit, in qiio omiicscrucifixi, omnes
mortui, omnes sepulti , omnes ethim sunt susciuii.

C De quibus ipse dicebal : Cum exaUatus fuero a terra^
omnia traham ad meipsum {Joan,^ xii). Fides ete«
nim jusiificans impios, et creans jusios, ad humani-
utis reiracta parlicipium, in illo acqnirit salutem »
iii quo solo homo se invenilinnoceutem, llberum ha*
bens per gratiam Del de ejus pountia gloriari, qui
contra hoslem bumani generis in camis nostrsc hu«
militatc congressus , his victoriam su^ni tribuil , In
quorum corpore triiimphavii. Licet ergo in uno Do*
mino nostro Je&ii Chrislo, vero Dei atque bominis
Filio, Verbi ei rarnis una persoiia sit, qu» insepara-
biliier aiqtie indivise communes babeat actiones,
iiilelligcod» Umen sunt ipsorum operum qualiiates ,
et sincene fidei contemplatione cernendum est , ad
quoe provebatur humiliias carnis, et ad quse incllne-

^ tur altitiido deiutis : quid sit, quod caro sine Verbo
non agit ; et quid sit, quod Verbum sine carne non
erficit. Sine Verbi enim poienlia ncc conciperet Vir-
go, necpareret, el sine veriute carnis, obvoluu
pannis infantia non jaceret; sinc Verbi potentia, non
adorarenl magl puerum , slella indice declaralum ;
sine veriiate carnis, non jubercliir iransferri in i£gyp-
tum pucr, et ab llerodio persecotionc subduci ; sine
Verbi potcntia non dicerel vox Patris, missa de
coelo : Hic est Filius meus dilectus , t» quo mihi com'
placui, ipsum audite {Matth. iii et xvii), elsine veri-
Ute carnis non proicsuretur Joaiines : Ecce agnus Dei
ecce qui toUit peccatamnndi (/oon., i). Sine Verbl

)8I

BFiSTOLX GMI PAPiB AD FfiUCEN EPISGOPUII.

polMlin mn fierei rcdiiueginilo dtbltiitai, 6t Ttvifi- A eademque perMni sil, cxaltatiMem laineii, ^iia il-

cailo mortudrttm , et siiie veritaie camis , nec cibus
jejnno, nec soimiM estet nefeftminsfeiignto {MaHh.
iv; Janji., XI ; Mafc*, nr; /oa»., x n xiv). Posire*
mo; sine Verbi poteMiti iion se Doinrnus Patri
proQtepetiir ttqualem , et sine veHlaie r arnls non
idemdicerec Patnem se esse iiKi}orem, cumcatlioli-
ca tfdes utrumque smcipiJit, iitrumque dercndat,
qusB fieeundum ccmfBssionem foeaii Peiri aposioli ,
urmm Ckrimm DH fiHum, ei homhiem credH ti Ver*
6mic (Mafi*., <vi). Qtiamvis itaquo ab illo Initid,
qiioin uiero Virginis Verbmm ceir^ facium ett (/mii., i)
nibilarlqoam inter utranMfue formain divisiouis ex«
tiierit, ei per omnia inerementa oorporea, uniiis per»
sonae Aierint lAtiits lemporis adioues ; ea ipta tamen

him (sicnt doctor gentiam dixit) : BMaiiM9ii Dew, et
donamt ilH nQmen,4iuod eN iii|P<r oiNit€ momen (PhU.^
ii), ad eam intelligtmuB pertiner^i formam, quie di»
tanda crat tantae giorillaaiionis angmonto» In forma
quippe Dei asqnalis eral FiKHs Palri ( /mr., x )«
et inter genitore» atq«e unigenllnm nnlla erat in
essenila disoretio, nulla iu majestaie divmiias : neo
per liicariiattoiiis mystcriu» aliquid deoeaseratVerbo,
qiiod ek Pairi» HAiMero redderetur. Fontia autem
servi, per quam i«)>a|sibilis deitas sacramettjum
magn» plelatis impkevii, humdna bUMNlitas est, qum
in gloriam divimu poteatatis evieia , est in laniaro
untl»lem, ab ipso ooneeptu Virginiai deiutis et bu*
roattKatia conserla, ut nec sine boipine divina, nee

utiia dieam, quQB instparabiliier fticta sunt, nullafisine Deo agcrenittr humano. Propier quod, siiout

permitiione cdnlVindinius, sed quid cujusque form»
sit, ex opemm qiialllate sentiinus. Dicani ergo isii
bypoeritqs, qel cascis mentlbna kimen nolunt reei-
pere vecitatis, In qua fnrma criich ligno Dominus
maJeatatlB Gbrisius afflxus sit, qtiid jacuerii in se-
puicbro, eirevolmo lapide monuinenti, qiiaeieniadie
caro resnrrexerit , et In qoa post resurrectionem
stiam non credemes qnosdam dlseiputos aiiguebai, et
boesitationem cunetaniium confutabat, oum diceret :
Palpate ei vklete, quia $pirihu earnem et o$$a non ha^
bet, mcut me videtie habere (Joan., xix; Malth*^
xxviii); et apostolo Tbomse : Infer manum tumn in
latu$ meum, et vide manu$ mea$ et pede$ , el noii e$$e
incredulue , $ed fidcU$ (Luc,^ xxiv; Joan. , xx);

Dominus mnjeetoiis dieitur crUcifixus, ita qui ex sem^
pilemiiate a^qiialis eat Deo, dieitur exuHatus : quia
inaeparabiliter maneiite unilale porsome, unus otque
idemestei lotusbominisFiliutproptercarnemel toiua
Dei Filius propter unam eupi P;itre deiutem. Quid*
qutd «rgo tn usmpore aooepit Cbristus , tecundum
bominem aorepit , c«t , quae non babuil, Gonferren-
tiir. Nam seoundum potenliam dtvinitatis, indiffe*'
renter omnia, qun babet Poter, etiam babet Pi**
lius ( /oan., v) : el qoe in fbmM aervi a Palre
acoepit, eadem in fornia Dei etiam ipse dosavii. Se-
ciindom Dei entm formem , ipM et Pater umtm •tmi
( Joam^ X ) ; secuudum formom autem aervi, non
venit facere volunMtem tiiem, $ed tolumatem ^ns ^ut

qua nllque manifeslntione corporis sui, jam Ineretioo- C mtili eicm (Joan, , iv, v, ti ). Secmidum ibnnam

riim mendacia desiruebat, ut unlversa Eoclesia
Cbrisii innov.inda * doclrinis , boc aibi non dubitaret
ccedendum, quod apostoli susceperaiit prsedicandum.
V. At si in tania hice veritatis tenebras suas bae-
retica obduratio iion relinquii» o^lendaiit unde sibi
spem vilae polliceanlur aetemaB, od quam nisi per
»itei/ialor«m Dei et hominum (I Tim.^ iv), bominem ie-
sum Cbristum, noii potest perveniri. Sicut eniin ait
beatua Petms apostolus : Non e$t aliud nomen datum
hominibue $ub cobIo^ in quo oporteat no$ $aivo$ fieri
(ici., iv) ; nec est redemptio capiiviiaiis buman.ne,
nisi in sanguine cjtis, ifui dedit $emetip$um redemptio-
nem pro omnibue, et ^ui, siout praedicai Apostolus
(ITim., 11 : Phil,y ii) , eum in forma Dei e$$et^ non

Dei, $icM Pater habot vittmt in eemetipeo, eic tkdit et
Filio vitam habere in eemetipeo (Joan,^ v) ; seciiodetii
formam servi , Tri$ti$ e$t anima ejm utque ad mortem
(Matth.^xxvi), Btidem ipaeest, sicut Aposloiua pne-
dical, et dive$et pauper (II Cor^ vni). Dtvee^ quia evaii*
gelisla dicenle : In principio erat Verbum^ et Verhum
eratapud Deum, etDeue erat Verbum:hoe eraiin prin-
cipio apud Deum, Omnia per ip$um faeta $nnt , ^ liiie
tpfo focltim e$t nihil (/oati., i). Pauper vcro, quia
propier nos VeHium caro factum e$t, et hakitatit in
nobi$(Ibidem).QviX autem est exinanitio ejus, quxve
paiiperias, nisi formae servilis accepiio, per quam»
Verbi majestate velau, dispensatio buman» redemp*
tionis impleia est? Nam qnia captlvitatis nostrae re*

rapinam arbitratu$ e$t e$$e $e mquaUm Deo, ud $emet- J^ solvi originaiia vincnla non poterant, nisi existerel

homo noslri generis nostrseque natara^, qiiem pec-
caii prjfjudicia non tenerent, ei qoi immacuiatosan-
guine suo cbirograpbinm ieiliale diltterel, sicni ab
iniiio erat divinitus pra^ordinatum, iu est in plenitu*
dine temporis perfectuin, ut mnllis inodis significata
promissio in diu expeciatum venirei cffeciiim : nec
poasct esse ambigitfum, quod conlinuit testificaiioui*
biis semper fuerat nuntiatnm. In magnoautemsa-
crilegio se vers.iri haereiicorum manifeslat inipietas»
cum sub specie divinitatis honorandae ^ bumanao

tpium exinanivit^ formam $ervi accipien$, in $imilitU'
dinem factu$, et habitu inventu$ ut homo, hwniliavit
$emelip$uw, factu$ obedien$ Patri usque ad wortcm,
mortem autem crucie : propter quod el Deu$ exaliavit
illum el donaeit iUi nomen, quod e$t $uper omne nO"
men, «1 in nomine Je$u omne genu fectaiur^ cceleelium^
terrectrium^ et infernorum , et omni$ lingua confitea'
tur quiaDominueJesu Chri$tu$ingloria e$t Dei Patri$,
Cum ergo unus sit Dominus Jesiis Christus, et vcras
deitails, veraeque humaniutis in ipso una prorsus

* Imbuenda Labb,

LECTIONES VARIANTES.

[ i>£CamspeciemdeitaUsbonorando£a66.

i^ DE CWIDOIANO GAS^O, OfUaiNB AFBO. m

ciiiliiiitiit froil, tl dicauir » i«t»iiw«L ntrtro v«rum
non ene, qood salvat ; cam iu f«MQR^tini pffonut-

siiMni «wd* Mw«ki pwBCorrcni^» •, ««iidiif «1
Dm TitondiimMM in CM9io (I Car., v), ut niti Yer-
bon difnjireler eero ieri, huWa poMiC earo loU ari.
Ofnne enim sacrtimentiin cliriftioMe fidei, maffoo
(ot teretif I viHimt) decoloroiwr olwieoro, si lux vori'
latis siibmendflcio potaiar latnlsse fiinntaMnatis.Iion
crgo qnfeqoam slbi erabescendum exittimcl €hrisiia-
Dus de nwsiri inCkrlsto corporls veritate, qnia omnea
apostolt, ap06loloronM|«e diacipali et prxclari ecde*
samn qHiqtie doctores, qul ad martyrii coronam,
vel 94 eonfessionis memcninl f loriam perveniro, io
bojiis fidei Inmine sptenduorunt , conBonis uMqiie

dMiifftpfiim Ml in gleria ({),

VI. De episcopum vero« et prefibyierorum,diaco^
noffttinque, el aequeiHium elericori|m ordiuatioiiibtta»
sanclos apo»tolos et sucee$sorea eorutt, ^ prarcipna
Anacletuni (Epittoim 3. NuIUm ftdeijifmd 4peto$) ,
et pcaierca alins, surricienler siaiuisae eognosci-
mus t ei idcirco non aat necesse nunc repli*
cari K niai quod illi non suiluerunf. Illud tamen
noa Aiatuemes (%) vobis etomnibus aervare maiida-
mu8» ut ad ordines ecclesiaaticos lic aseendanl in
Ecclnsia ; qui ordinari mereniur, id est, si qqis epi-»
scopw» (5) esi^ merelur, sil primo o«iiaru8,»deiude
iQctniri poaieu exqrcisla, inde sacretur aoolyilms«
dcmum vcro sulMliaconus, tJeinde diaoonus,et postea

sententiis intonantes, qnod In Domlno Jesn Chrlal^ B Presbyier. el exiiide, n f ^'';^|*^'*^ «PJ^^^^^^^^

deitatis ct eamis nna slt confilenda persoiia. Qiia ao- "" "^ '^ ^"''

lem raHeme slmifitadine, qna divinoriiro voliimmmi
porlione baerelica impieUis se exislimat adjuvari,
qnx verftatem negat corporls Ghristi, ciim hsnc non
lcx «««icafi , non propheta prn^olnere, non Evan-
ge^ docere, noo ipse destiterit Chrisiae oftendere ?
QosraiH per omnemsertem Scriptnrarum, qoo t«ie-
bras soas, fagiafit, non quo verimi Inmen obsonrent :
et per omnia STrcnla Ita vfritatem invenient coru-
scantem, ut magnum hoc et mirabilc sacramenlum
ab initio videaot credilum, qnod est in fine comple-
tnm. De qno cum sanctirum liltemrum nulln pars
stleat^ sufficit qnxdam consona vcrilatis signa po-
sni«e, quibus ditTgenila Hdei fn splendidijssimam C quasi ipse primns inslilueril.ul adsummum ofdinem

tun Et regUNieSt aicut in tiac urbe fecirous, per
singiUaa nrbes» qua popnloso^ fueriut, diaconibus
dividanUir. Et 4|uxciimque dimeUea quttsiioni^a per
singulasprpvinciaseKortaaiuerin^ (inn^entm, ep. ii),
semper a$| fedcm ^postolicam roferanlur (S. Leo,
ep, Lxxxiv, c* 7; ViyHm , ep. ii). D^ne vale, fraler»
ei ora pro nobis. PaUi kaiopdi^ ipartii, Diocleliaiio
scitq (4J[ ei Con:^taDiio sccumio viris clarisiimis
copsulibus.

(1) Hnc nsqoc vcrba S. Leonis, ex quibus videas
aliier olereoauilos.

(2) IIM tamen no$. Quod hicetauprain vife Cali
de bierarchiaccclesinsiicaconstilnta, a Caio ponlilice
instUuln dicantur, ncqunc|uam sic sunt intctTlgeiidn,

laiitodinem dlrigntnr , et sincerx intelligeniitc luce
pcrspiciat , qnod in Filio Dei, qui se incessabililer
Ftlinm bominis, et homincm proHietur, non sit Chri-
stianis erubesf endnm, scd constantissime gtoriandum:
qnoniam, sient ait beatus Apnstoliis (I Tim,, iii) :
Jtegmm eU pietatis saerttmentnm , quod manifestaimn
esl tn corRe, justificatvm e$l in Spfrifu, appartiit ange

a Percorreiitem Labb.

asccnsurus, pcr iplcriorum ordinum gradus snblime
sncerdoiii conscontlorei : nniu ejusnioj)i bicrar<^lii:>)
nrdinem. lemporibus aposlolorum in Ecclesi;» slnbi-
lituro fuisM,snpra pluribns locis estennrratum. Cnii
igilur decretum nihil aliud constiUiissevideiur,quam«
quod ad tronum episcopalem ncmo proveherelur ,
nisi qui in singiilis inrerioribus ordinibus, debito ac
consuclo lempore BiinistFassct. Vide Paron., aniio
296, nuin^ro 2. Sever. Oimus.

(3) Vorba Poulilicalis.

(4) An. Christi 196

LECTIONES VARIANTES.

* Nos replicare n|sl labb.

DE COMMODIANO GAZ/EO, ORIGINE AFRO,

PROLEGOMENA.

ARTICULUS I. J

Ejtt$ fiia Synopsis,

De Ctmmodiano quid veteres meminerint? — Com-
roodbBi primus veterum meminit Cenuadius, ejusquo
cbaraderem satis bene his verbis cxpressil (i) : cComo
modianus, inquii, dum intcr s.Tcularcs litlens etiairi
nosiras l^it, occasionem accepit fidei. Facius ilaque
cbrisflanus» et volens aliquid siudiorum suorum mu-
neris offerre Cbrislo, sux salutis auclori , scripsil nic-
diocri scnnooe, quasi versu librum adversuin paga-

il) GeAD«d.« dt Scfifior. EccUi*, cap. 15.

' nos. Et quia parum noslrarum aliigerat liilerarurn ,
mngis illoruin destruere poluil dogmala , quam noslra
firmare. Unde et de divinis rcpromissiouibus adver-
sum lllos vili satts el crasso , iit ita dixerim , sensu
disseruil , illis stuporem et nobis desperaiioncm incu-
liens, Teriullianuui ei Lacianiiuni, etPnpiam aiicto-
res secutus (i). Mornlem sane doctrinniu , et maxiuie

M) Ac snne Papiam sequitur, probans dogma de
miilc anniscap. uliimo. Terlullinnum vero in multis,
qntp. de genlium diis dispiiiat. I)e I^Jicinniio equidem
dubilo ( in(|uil nerdoctu.-» All)ertus Fabricius in Bibl.
med, et hfim. (atinatis, tom. i, pag. -iO(5, cdit. Pala-
vinse, 1754), licet Cennadio hac in partc suiTragulus
primuro eat elkim Rigaltiaa ( nam ia cnris secundis

DE COMMODIANO GAZiEO, ORIGINB AFRO.

vol^nMiri» paapertaiis amorem optime prosecutns , A cbrisUan» eipers^ #iliticai vero superstitioni adhuc

studentibus inculcavit i. HaMS Gennadius : ex quo
paiicuia Hoiioriua qnoqiie Augustodunensis (1). Sed
po8t roassiliensem presbyierum meminit eiiam Com*
modiani Gelasins romanus poniifex, illius opus inter
aprocrypba in suo decreto recensens.

Auetar Gazmum u nominat^cwr vero? — Cujas vero
fuerit hic auctor» plane incompertum« tacentibus de
potria ejus antiquis scriptoribus. Nonnulli eum Italis
ac Romanis ascribunt. Qui eum Afrum fuisse pnunt »
conjeciuram adbibent non plaiie contemnendam. Ga^
tmum quidem se ipsum vocnt (2) : utnim autem a
Gaza Palaestinae urbe, quis tuto adlbrmarit? Atqui
vero propius eruditis videtur (5), ipsum propterea iu
se appellasse» quod in cbrisUanorum ccetnm admis-

addictus essetCommodianuSy et in tenebris supersU-
tiosarum et impiaram gentium versaretur» Dei mune-
re accidit, ut sacris Ittteris evolvendis incumbens, ex
earum leaione e nocte illa sensim emergeret» ac cca-
lesU lumine collastratus» Cbristo nomen daret (I) :
quod quidem evenisse item JusUno Martyri» Tatiano»
aliisqiie, ex eorum monuroentis probe novimos. Do«
ctrioa itaque salotari confirmatus , fideique aelo ac-
census, ad expugnandos iniprimis divin» veriuUs
bostium errores se converUt, operamque suam in
refellendis illorum erroribus posuit; bujus igiUr in-
sUuU causa iibellum conscripsit sub liiulo: Imirii-
cUonu advenui gentinm Dea$ pro ekriuiana iiteiptiM.
Persirinxil in ea falsa geniium numina» pravosque

sus , e gazopbylacio , seu Ecclesiae tbesauro victum B cultus» et quamvis ingenii atque arUs praesiantia lieic

roinus appareat , saUs taroen singularem sancUmo*
niam, verumque, nec simulatum erga Deom amorem
dedaravit.

\ Tempm inqmritwrf quo elaruii Commodianut. — De
asuie, qua vixeril Commodianus, erudiU non conve-
niunt, RigalUus (2), Dupinius (5)» Ceillierius (4) flo-
ruisse eum putanl ConsUnUni Magni imperio, aique
sub poniificatu sancU Sylvestri , cujus ponUfids in
scriptis suis Commodianum meminisse, eommuni
erudiiorum opinione fertur. AnUquiorem Umen ac
Cypriano vel aequalem , vel supparem fuisse Dodwel-
lus censuit (5); quare Caveus, cum in prima Com-
menUrii sui de scripiodbus ecdesiasUcii ediiione,
iuter quarli saeculi scriptores Commodianum recen-
Ex etkmea euperstitione ad fidem Ckristi eonureui, C suisset, in allera Oxoniensi ediUone Dodvrelli cooje.

acciperet. Uuam quidem conjecturam ipsemet con-
firmare censetur, dum mciidiciim CArtiii se nominat ,
uti ex instructionis olUnuB Utteris , qu« versus in-
cboanl, retro sursum legendis, comperimus.

Afer exiitimatur. Ulut sit, Dodwellus Afrum fuisse
Comroodianom ex eo conjidt (4) quod mulu suis in-
slrttcilonibas babeat com sancto Cypriano commonia.
In eamdem porro sentenUam prsiverat RigslUus (5) :
quo judice , siylus auctoris africansB ferocift rusticl-
Uiem sapit; quae Umen ad acumina Tertiilliani, Cy-
priani, Minucii non infrequenter alludit. Suadere
insuper videntur judice Caveo (6) , quae usurpat vo-
cabula, afris scriptoribus pene propria, Zabulus, Za-
cones, etc.

tibeUum eompomt. Imtructionei advenui gentium Deoi
imcriptmn. — Ortu el cultu fuisse eUinicum, saUs in-
dicat ipse cum in praefaUone (7), tum duro alibi gen*
tiles sic alloquitur (8) : «

Et ego, qui moneo, Idem ftii, aesdos errans.
Inde liistructione uli^ u de ctoaca tevatum didt , Id
esl, de saecolo, de idololatria. Com igitur rdigionis

:id imtruet. xxxiii, buicsenlentiie ipse non mullum tri-
buit ) qui Syivestri ponUfids menUonein fieri in-'
itruct. XXXIII, V. 5, non dubiuvit: iu eniin illum ver-
sum iegil : Intrate itabutii Sylveitri ad prasupe Pai"
toris. Confer Banhii Advcrsar. Lni , 5.

!l) Honor. Augusiod., de Scriptor, ecct.^ I. ii, c. 15.
2) Coromod., Imiruct. lxxx.
5) Gaxioum se vocat, non ab urbe aliqua , Gasa

cluris moius in eadem cum ipso sentenUam aUit. Ad
lempora saccuii secutidi vergenUs, sive desineDtls
eumdem refert Se6aiiiajiic« Pauti (6) , dericos regu-
laris in disserUtione iulice ediu Neapoli, 1714, in 8"
de Poeii SS. Patrum gracorum^ iatinorumqua iu pri*
mii EccUwB Chriiti ueeutii.

Geiinadiui expemui. — Si vero Gennadium audia-
mus, sutuendum videtur steculo iv, ut nimium«
vixisse Commodianum : ail enun , ipsum Tertuitianum
et Laetantium^ et Papiam auciores fuisie iecmum. Af*
que hanc fuisse quidem Gennadii senienUam plerique
eiistimarutti. Verum si ejus verba peniUos inspidan-
tur, non sunl forlasse de noslri scriptoris «Ute intd-
hgenda, sed poUos de placiiis nonuullis, quae re ven

dicu ; sed a g;izo, seu Erdesiae tlicsauro, ut a com- D cum iis auctoribus habuisse communia Comroodianus

modo Commodianus dicebatiir. Hoc iiomen erat gen
Ulium; illud, christianus jam factus sibi iiididit;
idque non alia forsan raUone , quam quod post con-
versionem pau|»er facius, ex comrouiii Ecclesiae a*ra-
rio notrireiur. Unde et mfiidfciimC/httiise iiominaL
Cav., Hiit. tUterar., lom. i, pag. 156 el i57.
(4i Dodwell., diaertat. de Mtat. Commod,, § 9.

(5) Rigall., prmfat. ad Commod.

(6) Cavcus, lococit.

(7) Ego sinilliter emvi teinpore mollo

Faina i*roseqoendo : iiarenUhas Insiciis ipsis
Abstoll me undem iude , l«gendo de lege.

(Comrood. in Prcefat.^ v. 4 — 6.)

(8) Cororood. iiMiracf. xxxiii, v. 484» eltnsinicf.
xxxvi, V. 374:

Gens ei ego sni perversa mente moratus^ ia.j

coroperiiur : alioqiiin dicendus esset presbyter ille
massiliensis censtiisse, Papiam Tertullisno et La-
ciantio fuisse posuriorcm, quem \iddicet scriptoribos
illis subjidat; quod sane affirmare non ausim: nl
proinde, meo quidem judido, illud solum iis verbis

(I) Comrood. in Prmfai.^ Versns 4 — 6,
(i) Rigalu, PrmfaiL. in Comroodlanum.
(5) Dupin., Bibi dee Auteun, lom. i, p. 526 el
52^ , in Not. edit. Colon. laUnx.

(4) Ceillier., Ilist. Gineral.^ tom. iv, cap. 6, p 179.

(5) D<idvrell., IHiiert. de Commodiani m.ate, Dxo-
nii, im, iii-8*.

(6) Sebast. Pauli , Diaert. de Poeu SS. PP. p. 480.

iSo ht COtblODIANO GhtMO, ORttlNE AFR0.

ioftiiHiasfle Gennadius vide^tar, Commodiannin alw A 6trum inlni lertii sdeculi Itmites

esse eoereendimi.

cfM sectatam.fnisse, quae Papias primum, deinde
Teftollianas , ac postea Lactantios roinns recte iradi*
deront.

Bi§Mi wUantia mtnM pr<^lur. -^ I)tcam4|«e sit ,
RifaltiQe Gennadii auctoriute, ati Tidetur, permotus,
cjosque verba de Commodiani «tate accipiens; eam
praelef^ ex Ipsios aoeloris instroetionibos oonftr-
mare af^ressus est (!): ratus nimirum temperis
notatiooem sibi fuisse delectam qua illum SyWestro
roMno poniiici, atqoe adeo Consuntino Magno
eoaBTnn statnerel. In qnam quidem rigaliianam sen-
teotiani lantum non omnes eruditi deinceps con-

Dodmeiikna poiior videtur. — Yemm Henricus

cScripsit Coinmodianus vt\ pace vixdum plene
reddita , vel persecutione moz expectanda. Uiiic^pa-
cem iubdolam vocat, lostruct. lxv; et persecutlonem
Instare dlcit: ogoma iumme ffroptmiua^ Instnict. liu»
V. 10. Fideles nionei, ut niarlyribus assistant, seu,
ut Ipsius verbo ular, admarlyriuni^ Instruct. lviii,
V. 19, ubi etiam describit pugnam eum tritHlia^ et
palaiam^ qoae actorim donatiu*, Instruct. lxu. Agit de
iis,qiii martyrium affectare prac se ferebant, Instrud.
Lx, V. 1 : Pastor d confeuue fuerit, id est, iiiterpre-
tante Rigaltlo, si de nomine inierrogatus, clare et
constanter resiionderii , Sum Chrisiianus ; si ihus
acersB pfolanorum imponere jussus« fortiler ab-
nuendo clamaverit, non facio. geminatit agonem, Et,

Dodwelius in antiqulutls Indagatione rimator acerri- B ne plura congeram , Cxsarem ryroniiiim vocat Initr.

mas, posiquam vers leciioni, Slrmondo Umen
praeoate, Coounodiani locom restltuissel, a Rigaitio
solliciutom, qno som caoss praNidlum qosreret;
intrgran deinde periustrans opuscalnm , savientibas
adboe Eecksis persecutionibos iilnd fuisse eonscri-
pinm perspexil; adeoque Commodianum Cypriano
potins, qnam Sylvestro exlitisse propriorem edocuit.
£i viri qoidem Gritici pteraque ai^menU sont ejus-
modi, qoae ad assensum extorquendum plurimnm
valero videsntar : eaque strictim saliem in medium
proferre animus est, cum plurimis haud praesto sil
disserUtio de Onmnodiani mtate^ qoam Y. C. Anna-
mmtirellelante, QolntUianels , et Siatlanis subjecil
QxewMWS, In^*.

DodmdB, uaUnAm eummadm a Coreo espotita. — G
DodweUi sententlam sanmatlm exponlt perdoctos
Cavcw iu disaoreoa (S) : c Nolandum Igitnr i* Coob-
modlaBnai daeeatoe Ualnm a Cbrlsto annoo numerare.
bslrvcl. VI, vort. S, fentlles iu alloquitur:
£l ri parfoyUf ile sensit, cor annis doceotis
Folstls intales? nomqakl et waopeir eritis?
Falcndom eil, docentos hoe loeo annos non stricte
esse inlettigendos, qoasi non fuerint paulo plures. Ve-
resenim noodom adlnvenU accnraia aerae chrlstianae
Epoefca, annos a Christo nato ad suam ttsque aeU-
leas eoBipoiantes, nomero pleromqne rotondo loqni
aotent, et in ftne secoli proxime elapsl subslslere,
resedo, plos minusque fuerit, qood excorrit, tem-'
pure. Qoandoqoe et iu se expUcat Amobios, lib. i.

pog. 9: Treeena tant oniii ferme, mrnnsfs/ pto fltf-Il^^^jg^^ Cyprtanico,

qmd , ex fao ceejidmut etu ckrittiani. Nec aliter oUm

Emms, teiifm^eNfi eunl , pauto piut aui minut, amd.

lermm hoc nomqnam ab lis factum esl, ubi qni su-

pn nmnerom excnrmnt anni , integmm istiiis sapcnli

sfatimi occopant; mnlto minus, ubi altemm ellam

cooififhendnnt. Etiamsl Igiior noodom exactosascalo

lertio, docentos annos dicere potoit Commodianus ,

lanMn altra labentem currentis saeculi partcm , nuUa

ratiooe exiendi quennt. invido plaue argomen-

10, onlloqoe sophismate eludendo, auctorero no-

f I) Rigali., ad InMtrua. xxxra • ▼«»*,^**r ^
S} CaSe, irisl. «ifnir., pag. «7, edll. Oxon. se-
caadb»i74».

xxin , V. 14. HsBC aliaque plura sxculo leriio oplime
congruunt, quando cessante persecutione Dedana,
pacem sub Gallieno reddium , infirmam quidem , el
instabilem, persecutio sob Aureliano mox interrupll;
Sylvestri vero temporibos coovenire nequeunt. Con-
sUnlino enim rerom io Oocidenle potito , quieu ac
tranquilla erant omnia; nollus a gentilibus* perse^
cutionis roeius. Yivehant Cbristbni sub ejus patro*
cinio tuli , leglbus munili , privilegiis oriiati , dmiiis
etdigniutibosaucti, magistratus ubique, imperaloris
eieropio , propitios et benevolos experti.

1 ToU scribendl ratio aevi Cypriani Ingeniaro ,
mores , et disciplinaro iroiutur. lisdem peno com
Tenulliano el Cyprlano loqoendi modis non raro
otllur, ut ubique observat Rigaliios. Novaii scbisma
carpere vldetor, lostruct. xui. Reprehendit eos,
Instma. LXi, qui dum fratres adoertante mutUiOf sob
armis laborarent, ipsl fartiopibutf nec pugnarent^ nec
pugnanH utitierent, el cum viderent fratrem causa
schlsmalia absieiitum, opubaiit nibilominus in cas-
Iris pacem, iildulgeniiam nempe lapsi« dandam , an-
teqoam pax Ecciesle redderetur. Instract. lvii, dis-
dpBnam non easo nimia indalgeniia laxandam eon-
lendil. Inslract. ui, doo deseriomm genera oonsH-
loil : Ett oHut noquam^ qui scilioel sacriOcal idolo;
aHut in paru reeedit, qui praBaidi oCfort Ubellam, coa-
eassori pecnniam , ne in Capilolium saeriflcatnrus
perlrahalur. Resplcil, inqnit Rigalihis, ihurilicatot ,
d UMiatieot; el hi quldem posuriores vix allo,
MMramnr. Ininllas essem,
ai omnia roceniercm, qn» de pQBnHeniUMis, de mar-
lyrU xelo, de fnga in persecalione , do sehismatico-
mm aladiia, de pompa funerum , dellUis sobperse-
ealloaedoloaeiis aon higondis, de Jodaris, etc., cum
Cypriano commonla habeu

f Nnlla, ne qnidem levissima in tolo boc Ubello
vidoriae a Consumino, de Maxentio nuper reporuiae,
nnlla signl cmcls in ccalo mlracalose apparentls,
nalU glorhe et felldiaiisConsUnlinl, vel ImmuniU-
taro EedesuB concesaamm laeaUo, qaod umen ab
homloe fanmeoso snx reUglools xdo flagrante , me-
rito oxpectari poteral. Argomentum fitoor negati-

IdS Dfi COmODIANO GAZiEO , 0RI61NB AFAO. f «6

.Vttfti» sed cpiod Mn leveM, apud scquot reram x^i- A g^iiio inieri^fete (1) : « Versibcrt fMlendiB nec leges

411 aurcsy viiu amue ^uciorilalcm liabf u
. c Hif iL| ciLpo^iiiSf re^ , ui copmii\kM 46
.lcinpore Sylv^iri j^[^ ^oiiteMUaoi breviUr «x-
Qiuiaums. Ejps junica imi4t»u) bagi^ el. fnhdaiuepUiai
csi jpsjus GuoMnudiaui locus, prjoui in ediUs ti^tielMr
litsiruci^ ixmu V. 5, ubi geulJtosadEccleiiaBiiii-
'vilal: ' .

loirabc slabolia Byltealti ad prssepe paatorls.
-VeiHim Ij^ noii suntipsitis Gonimodiiirti, sed In-
geaii poiins Higaltiani commeniam , et lortge aiiofd
fespicere videjiKir. In codice Sfrmondiano , ex qdo
descrfpsk Kigaltius , terba, ipsomet faiente , ita
se habent t • 1 ' •

* Itilrate siaUulls 5TlTe±>tf i ad prx^eiua laurL

^ ' . .' i^ ' ' -fi i^-. f^ . f,i i.Li **^

Altoqntlur gciiliks fic^npQ , tj]UU|u:iJU bettuiiih

ririiiuU, nmnbuiijue pni^dilos. iiijii: ycr»u prutrccduiiU»

*f.or4ti{m €iejrmji4i'^iti; Jii^ffucu x\xs* v^ I, hi^Qmia

i;irm'^ V^ 5, Nott p^fu^ a^t (emiifkiii; v, il^Qumbnf-

'ttul ermm. Ilos i^hm', iunariantYruui, iiis^lvisQam-

jiii^qiie pHlaULi^s iijxtl^^l* ^i^^cpl^jii;!^ subi^iu 1 ar^reui,

^ul ad Chrisli prxse^p.apceiV^m^l; jjbj, , mj,v.url4s

priixime se<^uemibus loqnilu;^| ijtifonjibuijiuij^mbre-

Qia lectn tiianerenL ^m dubil'» ^Si^^f i 9^^^'^ ^^!'!^ ^^*

liiKlwcilo tiivr muiaiiinic Li^genduti^ ^il uinlraii. itt-

iiulii Sjjlm&trU ad pTmepla $fiitri : Sftjktii^iriik plunili

nuuicro |)ri) Sffvesirm ; ulruque eiiiiii mudo scri*

iR^hailt VMrtiS. I — iLl!c li^^ieAila/a f^ryfinVius

sfiih tt diif^ii^Mmo Caveo, Uk suiumrrj^ilo udlitic (if)-

nec roodulos Bervai : inajornliiqnedferoBtleliidlsraiio,
quaHi meiri. AerosiidiideS ven> sffnt ei cnfasque
poemalii litulis conbtruclx , sic adsignaia cul^uiS ver-
soi liitenrii, ut a prifne cujnsquc! poemaiil versit totus
deinoeptf poemoHi titulii^ pei' lllfenrstersftaln primfts
deeurrat. 1 Alieubl tamefl deflieil bsee ndrftiai ut fiuis
iMis animadv^niain e^ i'?ins «raalii« (^/Versts
mium GomBiodisui ita «unt^totnparfU , ui numertis
Heiain«irl.cdik!nsfiiis ai#uaK|iie sen^tiirt segletU tyi-

« lal^m qiiauitiai^, «Mui in pMlmo irbehiicoSi Aa-
gusiinl «ontra p^rteni tmM, qiii^Jtis ^ripifoeontra
Dopuaittm, lom. ix dpcrotn frrsMn^iiltir t iel McM in
nliis apud illustrem Scipionem Maffeium dlssert.

' (ffubjecta ^s ''historl» dlplomatle») Soptt i Wr«
b rihnm , pSfg. ISe , seqq. ct in bexatoetris co9ii>i la-

• tinn-^blljtice^ praemibsi^ clrcik anbuM Ghrisli 780, a
Gregorio ^r<il(iMI opM Jtifnutn Ptfntaninum , in

: nppendtee' ud diseuhi ^t^hteum VOIivutn , p:ig. W ,
re) «t 1n cQfniiiilbus polUlei^ reeentl» <irtt«lai solet
fieri, vei quale i*arm«n befcatfietroh graeeom ei psal-

' ceri» Ids; vnurba^ensl edfdit eelekerrimus Mdhtfaii-

• cenihs In Pal^l^girapMa Oi^tetsa, p.ig.ill^. .' •

Ad rdtioitiim aatem scribiendi qu^d ^iiktatu ihil4or
' ffH quldem, i|bla et insoltente^ fn LaKib Vdd^^tin
' adlilMae : sed vfei^skti gl^id^ackdthftialfthftiAatis
^ sciih OM Vulguria fnietfs^m^auhdr,' ui^virlo^oeifis
Hib^rratuifi.' • :• • ' * » • ' '^* '' ' •• '

< H^|9Ati>li*etfufn,'iN«ais4h>a.MStiAeinim-lnlMfc^le-

siaslicic vetusiaiismonumentospedtiikdr MlpiliAtsan-
'%ma , q*tod Siim<>ndus legii : I mat(i Miks mtr<» ^ tiqoii piwajrr»jas%ri»iii Aoewr^be'sd>iHlik vi-
Ktf prft^epk mrU tu a^s^raiiUo aiitcm c^at :M¥a\e ^,,^ i,oauM, Ik^ «M>itflltfMiinl , alf dmni glorie^ 8«-
wMa ntftmffVtd p^m&p-tu iauti. Tiiftd^fli olTserv^, .^^^14 'Mswi ^«lilsHulliv *i lebai#ta<l« , qaie pr«pne

qund c1. Scl)t(£i!k1iinS In Uti^tf^Ha fhrkHnjia parte iv ,
pii^\ 4^ ^Ul, eeirld!i^(l]|^ohteiilicie dudweimtHi-

'accedint' ' ' '

1 ciiiiliAliUiA * knili.niAki^ > A

^RTICULUS 11. . ^

p€, lipeUo anem Compiodianm co^iposuif, ' .

i^pmtbitH^dhiUmmtiotkm^-^OfmMctkmiemiki»
•^iaiii iiuttmelionm WasaraiM fintiiMif i>«ielaifcriiilo«l,
«edtdgiiila (i) inNVefiim cotppkwiitor onplia : i|Uolioan
priora «ok et iHgiaiiaMl iioiaiiies pailliiimwq dirigOii-
lur a tiiriilianfl neU|iene aiieuos; iqmboi miiiaae
ampioruin nuininofn dMfnoicat»^ eod ad soAclpieq

«dani Uhrihii rellglefiem berliilur^ qlue-;Hiieaiiieqtitin^ /. , <• ,.

piofaiii', ^ii08<atiildi ^d chta|ii^ neniiiiiifiecielaidai
•fnHsiarihidtai'; .ubiMaBHl^iaMiiGlirisi6,,dhiudfeiD
ei rqsivfedlidiid/ yeiba> focit s M^qilo^vilihiiad.aou-
diendoi >priedlpde i^ yii fei iiw i c noB, 4)eii|ile:reii9iieos
cultorcs, et singilbtim adiptiMliienlos pertineiii) (le
Qblia s(Hli<j^.cli|fis^ia^vi|| ^f^pm^ad,^fci^l)iria
rcrf^aujt. ; . . • •; .. ,..;..

^ Stylm (mc^QrM* -r^ Sfcvjp^f Qpn^mp^qMS pi^too'!
j£rmm* qn^Jlfifm i«o?^tfieouM»«l&- Niwicuui.PV

(i) Maldedprp«cnhifleqaarioiii:rejioiiiir:€baubidia-
nus. O^lrii^lisc (iqti\ny^f^4^ fU ^frip^. ^ijf/ei./ali».
priorum sex spsculor, pag. 4i. .

(i) SchurWQfeisdi.; ptmftit. tld Commddhnm*.

cbrlitlemtifn decM, 'diillt>f«M(iedMj;taM' At illud non

cst dissimblandtHn ;nieviMllq4Ai.|fliperfuie osie ii-

belluiA^ qN»s eam JiooouVi^ /tMuMiuriii» iPatrura

cofflinaiiee hobet GumhlodiaRul i oojiiliierii Mnl, qus

nafranMlH ^ Ang^ii^(|4iiei:^rMHlS^uo^juili|^igao-

. tos (3) f de ,clHli^mOf ^ WWwi prwi, ^gCeJiciiaic

lerT^ii eMi- (ii ; 4ua& quidem in cai^. Cutsjf . \^.

d^niur^ m o^spulDfa ivl^ C^l^si^ ^jocrjr^ jf -

:cenp<vneiui^ ..qiAimfifkaojli^ in ^tiiu^ai^ ceVi^"A f^*

.Certiutur iie^ ob su^^^naxvoa Cleiuetif AIeiii>>)^ftiius,

Aniobiiis, l«apt^nuvs, Sulpiciui» Sey<^% alii^if^prae-

.^i^^ssiiiii Auctori^v VertMn ha}id iia e^i ac^pieiida

uin
liper^ prursui reiii^^i^ ^:ii^ivu)j£^(Uf,;,p^io(levac si
ea fium«auft iiiepuuviietfi^ EccUMU/omumi pr^ibed^
ifKIOAijnagnui 6^opiuB(^), /^ediM^p^bMcaiu ecci^-
^A leciAMAe. i^iv^ur. (j^ua ..4a jra /io^.aU\v[ ex cl.
F<q^ai^O^).p|ura.o|iS|erY;^si^ meimiaio^Hs^ .^cribit

(i)RigaU..faid.<ii.

(^j Ia uUimo Oiipite aorosLicbis ngu ui jnaliisa
primo ad uUiiimin , sed a posiremo ad priini^i ver-
snin legenda refert verba : Commodirmiici ihiHdicus
ChtHtL

(5) Coiiiniodian., ImtrucU lu.

(4) Id., Instruct. xviii, XLiv.

'(5)lM0a.,^9|Mlr«,tfi^ : • •

(ft) FViaiaoin,, llt^i» AqwM. lHt^0f\ iib. y ^ eap«
ti, §8, pag.554.

1« Bt COMiODlANO QAtMO, miGWt AFflO. m

perdoetusGtlliflidMff), e% quolittedeprottifMimtis. A ninl; dlTiUbasi ait, no j^optevitvlikisrsuai «itole

JMciim il, ^upimi d» M|f(o, Auuom c*tfrvwr«r« ,
op€fi9tlM preiM. — A ceimra Gallandii iton aiultmn
abladk perdoetl Dttfinti (i) de GonunodUno^ ejwi|«B
lf%eHo crisis. SiHiis ejns, inquU hic, est durot, v«riwi
terbdM , ei oofiMiiion«t dwQissei, Aoctor ndctor
(Usse bOMs, siiiipks» liQinilis» btpeicus, Glifisli
MBore ftigi«iiilssiiiius , ejus reli|imi| iddkiissimiii ,
moHbfis ausferfs , %tiio iofeiisissiaios, ooinia sa^culi
htiius boiia pai^ fitciefis , ^«i4|u« opiiaiiiB «KKiaciMK
foisset^ eleat obsemTit Rigaltbis» NoneratuoMAi»-
docMis , «tqae imperiUis; multa enlm eradita , ail
sdeiitlam proMam pertiaeniia, in efns opere ba-
bemirr ; imDO mNinulla ioveniaatur 4e f cnulium dis
rara, et exquisiia. Yidetur esse fiNmlis san», aeris, et
ebrisuanis praeceptis inoralibus instruciissimse.

Operi* hujut iynQpsU uu aimtym, — lu tres partes
diTidi poiesl bofi epuicuiMm* Priina, qoflB trigiiita et
seistropbas conlinet, inscripia estgeutilibus, quos ad
chrisiiaDam religionein ampleclendam horlalur ,
poslquam deos, qiios aduraiil , (ictilios esse demous-
travit. Secunda luscripla est Judo^is , quos eliain ad
8dem cbrislianatn ampleclendam horlalur, ostendens
legem fuisse flguraiivain. be anticbristo , judicio ut-
limo, el rcsurreciione dlsseril. Ultinia iiiscHpia est
cbristianis catechuiuenis , Adeiibus et poBnlientlbus ,
quibus prxcepta nioralia optima dat; a stropha qua-
dragesbna scita iocipit.

Apud bunc auclorem veterum errores plerique in-
TenittiKur. Docet daemone^ esse angelos ttiulierum

eloti4N*es Aani, sed eas egenis Impertbmar^ Hlbc jn-
vent , (egros invlsanc, ao iodigaaiasaatrian^.Fiiior
ram et eognatorom m4riem noa Oisa complorandam ,
rdieit« Fanebris pompai «t funo^a ipipruli^ daMal.
£oi aeriior reprelMndtl, qui io mniplD iileni^» Jion
obaenraiii. i Dipiii Domini saeeBdoa, » ioquii (!) ,
i Ck>rda adDenm ioilite; Irespondeiia voe ea ad iUum
babere, et omx n proauBsadiscedlAii. DeworaS pro
plebe, interea fabuias io4«r voi fic|siiip uarsaiii « ri*
4eiis»alien» famf» obtroetaiis« safmfines ineQoside-
mlos serilis, ^uasi abeaset Deai; ^0i mm feoit» vi-
det dt andit. » Denm priMinttboi aU cer suuni pu-
rifioeM, priaaquim «4 pvaoea « oonleranU Uno
verbo, barum instroHiottum pars ttJtimaeiiwitiSfon-
B tinei eoborlasioiiea , qiubua CbristbMii virl«Mm. «eo-
tentur, otvMium iugiaoi,et oooMMMiiliiQne^ ndver-
susinores Cbriatiinoruai depravalili, et illiMS «ascult
flBgitiaioeculi nesiri fbre iimilia* flitfteaui pasdnQUis
^upinies.

AirriciiLus in.
be CommoiUam editionibus.

De editi0ue Biffafiiiam^ Hic iradalaB Comaia dio ni
^ iaiatt in tenebria, et prioNtm in kneni prodMatus
081 eki^iso saBculo » cant Fator SinmNidus «in de
oiMJqao mAiiuicripto eiicripsiiiait (S^ Hignilini koc
exempluni anno 4649^ vel potlMs aano ^ft^ lypis
excudi jiisiir. Quantoin om cum oiqaalaimittAi-
-filites GonuModiano bnfionderii , Ipaonioi iii wbls

amore corruplos , ex quoruni cuin lllis coininercio £ 4eckivii : i Libelli

glganies nati sunt ; mundura post sei lultlc annos fl-
nitumiri; Neronem esseantichrihlum, duplicem fot*e
rtturrectioneui : re&urrectioneoi h()norUin anic miHe
annorum regnuni ; ct resurrcciionem illam genera-
lem,~quje in ullimo judicio fiet : posl prioreni resur-
rectionem bonos mille aniios iii lerra niansuros;
posteaqiie omnes honiines judicahiloS , lualos in
Ignem pra»!ij)itiiidos, et tbtain naluric faciein niu-
tandam.

Pi-a^cepla ejus nioralia eximia snnl. CatecliuiucnU
eomniendai, ut \1lain peccati cxpcriem agaiit; po^
niientlbus, dies noclesquc oreiit, vitamque severis-
sime exijant , ad ilelicii veniam inipelrandam.
Hortatur lideles^ nialuin vittmt, odiunique dcponanl ,

exeinplafv i

itr(5),

c apofrnpbum baUil tintam ab enimio ^PBfa daeobo
Sirmoiido; sed foedis ubiifua feraraieodii oa^iaf^a».
Yaterem seriptarani, vel ipiaftnnonduBhatet^ <vel
unde boberi queat, soM non dllGtetar. flgoifiidaii
Vilde nBBentior exlBiimmMlbus « f^ilkm «ffeOi atque
/allaeem, imma pieniai^ iu bae littiNPdroat faHIB
perrticiosaaii aunjeoUMidi lioBniiaai : sed ei isiius
iibelli apograpbis oonauil , maoum illim nntlqoam
foteso ]am pridem depravtatisainuan» liaqne ^uod
Jeri «olm Ui dasperaiiB , libliit in litn «libetla Osmf-
modiano (non tamifaaafi in ea re; nscm isie prmli
duBo non «iairai elu^ii#uium4 qma iotcr iilMelnrs
i^Bwit QennadlttV) permulMfn feoBiii^ Bi^iia-poaset
IndUBlria IMienos «ertpmris aiitlcidissMii aliilid/»e

alliriiians martyriunt illis non profuturuui , si fratresf) noBira 'refwmari ne rofiaulinvffc^^^DaMaaaii^ ^l^li^

odm lial>ereni. Apostalis peccali sui enorn)itatem
exhlbel. Monei omnes christianos, ut cuin Chrisii
mllites sint , adversus alTecius suos conlinno
dwicent.SpectacuIis profanis adesse prohibet. Mu-
lieribus chrtstianis coniinendat, ul sinl modestic ,
laxum fugiunt, et vesiium magnilicentiain. Optiina
praecepta dat pastoribus, et presbyteris,ut ministerio
rile Inagamur, vitam agantinculpatam* etav^ri-
ejpertem ; imprimis autcm paupdribbs Eueoiir-

fl)€allanti.
eap. 18, n. %

{^Dnpin
lin. Colon.

Bibl. M. P!P.,tom. iii,PfOtegom,
. XI4V111.
\ Atfcfor., tom. 1« pag. Oit, edKla-

cumq«b ime ConlmadiaiMiB aase «idabilnrt ab Ge»-
iunHo priOram, inde ab Odlisit» ctlaias; booAindefn
•aieulo iu 8iPHUMidi ananibas «ppsraii liiiaaHiduit

(1) Couimodiafi.,/ns/rttc(. lxx^i : Sac^irdoi^omnii
cnm sursum corda proecepit , in prece fiehda, iit llant
silimlia Vesrra, IhnpMK! resprKitfes, Oec Hs^iporift
^iqoe pinMHiBiia» i^ftOfat iUniAiliifiiduni nno ptoba
dcvuta, iie pereat aUq^iiw fXUi to^jn fs^bulas Yt;riis ;
tu suhrideS ihi, aut detrahis proxinii famx, inoisci^
plrnaie loqUf^Hs , qoa^i sft fletrs abBens , e^iHHi , qni
fecit, iiec audiat, neou/e ceraat.

(i) Heminit ejus adlhie inedlit apO|^plll ^ let duo
loda emehdat "Gltbei^tus GetrtmiiiUi m fiOitathhUn do.
Isnrfer^ , et Hhf«fnes kmiiribus, pa(;. tT et ^

(5; NicoK Kigalt. Prirfaf. itfComm^iinraii^ f

99 DE GOMMODIANO GAZJ£0, ORIGINE AFRO. ^OO

tamquam ex TinciilU ac diatino apud Barbaros siiu , A propriisque subinde ammadTersioniboa adjeciis.

Tindidas poicens. Nec vindicem sane alium opUre

potuit pr»8tant|erem Sirmondo. Nam exinde osteii-

sus et communicatuaamicis, benigne excipi ac fureri

coepit. Neque ipsum hac editione sperare aliud velim.

quam tti obiatus iterum Sirmoiido , plena demum

ac juxla apud enm manumissione prodeat , liberali

schemate tersus ac nitidus. Iiiterea vero dum id

properatnr, magn» auctoritatis manumissorem ex*

oratum cupio; ac, pro viri benignitate, confido fore,

bonaa nt in partes aocipiat, horas aliquot a me im-

pensas homini christianae pietatis ae disciplinae san*

ciendae stuiKosissimo : nimirum iit appareat hodie

Cypriano, sicut Minocius nuper adstitit Tertulliano :

et jam nterque docior suo gaiideat sequaci : uterque

itein minisier suo serviat magistro, sive sacerdoti. B

S:ccolum isle suum malis moribus inquinatissiinum

casilgat, acer ubique et liorridus monitor : quasi

prophetico furore carmi.ium sonos fundit, negligens

ordiiiis , negligens elegantiarum , asyndeta vel ana-

coluta passim, ut tanicn exisiat in ipso negleclu cura

et facultas , et vis^aliqua dicendi. — Observalionibus

meis hoc praeserlim sludui, de scriptoribus xvo

Commodiani proximis appoiiere, quod obscuris daret

lucem. Gonjectoras proposui, qoales absque exem-

plaribos antiquis praestare nemo debeat; qoibos

tamea uti minime pudeat , quamdiu non contradicent

exemplaria. i Hacoaqoe Rigaltios.

it$eetuU edithnum huju$ HbelU. — Primos iuque
Commodianum e Jacobi Sirmondi apographo admo-

Gallandii editionem secutiis esi d. P.Domiuieos
Scbramm Bantlieiisis Benedictinus in analysii SS. Pa-
troin, tom. vi» Augostae Yindelicorom 1784, a
pag. 4I{5— 518. Ex manuscripto codice S. Albini
Andegavensis loca qux*dam Comniodiani emendavit
Baluzius ad Cyprianum , pag. 451, 455, 458. Glaudit
reccnsionem opusculi hujos Caveus(t) optimis hisce
Rigaltii verbia : i Usus et eCficada libelli hojusce
fuerit consuns et perpetuu^ amor Christi ; animus ad
martyrium fortis; pielas erga pauperes maxima. Hoc
prasierea sclre vitia, quae etiauiiium Ecdesiam de-
honesunt, esse veiusiissima : infinitam semper fuisse
de rebus divinis dispuuntiom moltitodiuem, paocisr
simos vero Cbrisiiaiios. »

ARTICDLUS IV

De Anlomo Carminii advenui gentee auctore.

Carmen advenus geniee Commodiano subjeclum;
perperam Paulino Nolano auributum. — Gomniodiano
aduectitor ob argonienti afliniuiem a perdocto Gal-
landio Carmen ad gentes^ quod sub nomine saiicti
Paulini Nolani superiore sseculo desinente, in Iticeoi
extulit Ludovicus Muratorius. At carmen hoc Pau-
linum auctorem non agnoscere, sed aliuin nomine
ilnfontiim , ex ethnica supersiiiione ad Christi (idem
conversum, priinus recte observavit Joannes Lironlus
Benedictinus in opere anno 1717 PaHbiis edito ei
gallice inscriplo : Le$ AminiUs de la critique, ou

dum meodoso edidit NicoUus Rigaltios, TuUi Leo- C ^'^^^'^l^^f ^< remarquee nouvelUi sur divers pointa

corom apud S. Be^rand et J. Laurentiom typogra
graphet regio8« anno 4650, in-4° (i), additis nolis
erodilis. Deinde sobjectos est ad calcem Cypnani ,
Minodi 9 Arnobii , et Jolii Firmici, qui ejusdem Ri-
galtii et Philippi Priorii cura illusirati prodierunt,
PaHsiis, 1666» in-fol. Deinde omissis Rigaltii noiis ,
tom. xxvn BibUotheem Pairum^ Lugduni, 1677,
in-fol. Ab eo tempore cum Rigaltii animadverdonibus,
Dodwdlique disaertatione, el praefailone D. Henrici
Leonardi Schurtxileischii recosos est Wittebergae,
1705, in-^". Sapplemeutom nourom in illnm scrip-
torem ex Ezech. Spanbemii Bibl. cum laodatiSchunz-
flei<chii Glossario et indice separaiim excosum est
Wittebergae, 1709, in-^'*. Posieriori suae Miniidi

de rantiquiii eecUsiastique et profane : de quo prseter
Auctorem Ribliothecae historicae et criiicae scripionim
congregationis S. Mauri (2) videsis Diarium enidilo-
rum Parlsiense (5):

Quis fuerii Antonius ille ditquiritur. — Qiiis porro
fuerit Antonius ille carminis auctor, haiid eqiiidem
assequi valeo. Si graece scripsisset, fadle forusse
inter Grsecos occurrerei , cui carmcn rererreiur ac-
cepium. Sed requirendus Auctor inter Laliuos.

Fabricii conjeetura de Antonio Fuualenn rejecta. —
Et Fabricius quidem a tergo inscriptionis siii delectus
argumentornm Hamborgi evulgati anno 17i5 car-
men, de quo agimus, cuidam Antonio Fussalensi
adscribit, nulla reddita ratione ciir demum ila ceii-

Felids editioni G<mimudianom qiioque notis suis etD ^*' O"®^'»/®"'^^ Antonlum illum Fussnlensem rca-

Higaltii lllostratom sohjonxit vir ehrissimos Joannes
Davisios Gantabriglae, 1711, in»8*. Eomdem scrip-
torem exhibet etiam poeUrom latinorom collectie
pisaorensis , tom. ti» anno 1756. Postremo Venetiis,
anno 1767« in Bibiiotheca vei. PP. tom. ni, a
pag. 6il— 655, recosus habetur Commodianus :
soam aotem Gallandios expressit ediiionem ad nor-
mam posterioris Rigaltians Parimnns^ ejosdem no-
lis, com davisianis observationibos lextoi soppositis,

(1) Glarissimos Remimos Gdllierios, tom. iv Bist.
Giniral.. cap. 6, pag. 181» nout ediiionem Gommo-
diani parisieosam de anno 1648, et Gallandios edi-
tionem TuUi Lcocorom, 1610.

pexerit, cojus meminit sanctus Aiigiistinus (4), a
vero longe aberrassetvir eruditus. Nosinnn enim
Antoniiim prlusqiiam Clirisio nomeo daret, impio
falsoruin numinum cultui fuisse addictom , variis ex
lods compertuin habemus. Et primum quidem suiira
ab initio ait {Carmen, vers, 1) :

Discussi , fateor, secias Anlooius omnes.

fl) Caveus, Bist. /i«., t. i, ad ann. 270, p. 158.

(2) Bibl. Bistor. cril. des Autears de ia Congri^
galion de St-Maur, pag. ^i.

(5) Journal des SavanU. ann. 1717, iuin, pag. 654
elsiilv.

(4) Augustin. ffnst. 209, al. 261, n. 5, ei seqq,
opp. tom. u, pag. 777, cdit. BB.

^l COMMODIANl INSTHUCTIONES

Deinde pluribns interjectis , postiuam deorum fa- A
bolas retulisset, siibdit {Ibid.^ vers. 151-154) :

Haec ego cancta prius, clarum cum lumen adcptus,
Neque diu incertum, et tot tempeslatibns actum.
Sancu salutAri siHcepil Ecclesia portu,
Postqne vagos fluctus tranquilla sede locavit.

Et moK {ibid., ven. 161, 162) :

Ut roodo qui nobis errorem mentis ademit,
Hic mellore via paradisi lumina pandat.

Verum Augustinianus Antonius episcopus fussa-
lensis, cathoUcis parentibus ortus fuisse perhibetur.
Sicenim de eo sanctiis p^ier (1).

c Fussila (!2), dicitiir hipponensi terrilorio conBne
caslellam : antea ibi- numquam episcopus fuit. Obtuli
Bon peientibas quemdam Antonium, qui mecum tunc
eratt in monaslerio quidem a nobis parvula aelale
nuiriuim. » g

Quo jure auclor emtimatur Anioniui Hieronynua'

(1) Augostin. Epist. 209. al. 261, n. 3 et seq.
opp. toui. u. p. 777, edit. BB.

(2) Attgustin., loc. cit., n. 2, 3.

ADYERSUS GENTIUM DEOS. 202

nus?— In aliam porro sententlam abienint Histnri:c
litteraii.^egaliicxscriptoresclarissimi e congregationo
S. Mauri, aliiim ailferenies Antonium , cujus mentio
fit in Epislolis bieronymianis (I). At corum ctiam
opinntio mera conjectura est, non innixa uUi funda-
mento.

Qu(B in eo recudendo a Gallandio cura exhibita ? —
Exegil Gallandius Carniinis antoniani cditionem ad
exemplum poslerioris muratorianse de aiino 1736,
fypis Yeronae , cum notis ejusdem Murntorii , quibus
prseterea intexuit observationes cruditas, quas ad
idem Anlonii Carmcn illustrandum publici juris fe-
cerat Cornelius Vonckius (Vonck.^ Specim. m/fc,
pag. 1-10, edit. Traject, ad Rlien.y 174i). Neque illa
praetermitienda Galiandius putavit, quse in recensione
Speeiminis critici Vonckiani fuerunt ab Anonymo in
Actis eruditorum lipsiensibns (Act. erud.^ Lipt.^ 1746,
pag. 215 et seqq.) animadversa.

(t) Hiit. tiltir. de la France^ tom. u, pag. 195.

COMMODIANI

INSTRIJCTIONES

ADVERSUS GENTIUn DEOS

PRO CHRISTIANA DISCIPLINA : PER LITTERAS VERSUUM PRIMAS.

^<i

I. — PRAFATIO.

Prxfaiio nostra viam errranti demonstrat;
Respectamque bonum, cum venerit sxculi meta ;
^iemum Oeri: quod discredunt inscia corda:
Ego siiniliter erravi tempore multo,

C Fana prosequendo, parentibus insciis ipsis.
Abstuli me tandem inde, legendo de Lege.
Testificor Dominum ; doleo : pro civica tiirba !
Inscia quod perdit, pergens deos quiererevanos.
Ob ea perdocius, ignaros instruo veruni.

GOMMENTARIUS.

Pw LimaAS TCRSuuii PWIIA8. Kugenius episcopus
Toleuniis cojos opuscula Jacobns Sirmondus edidit,
epiuphia duo scripsit per litieras versuum primas et
olUmas. Galland. „

Retpeetumque bonum. SeptuaRinto interpretes ««-
sp€€lum.d\cun\im(ntxmiivvisitalionem; divinae scilicel
graiiac aul ultionis ; bencdiciionis in viiam aeternam ;
malediclionisingehennam. Bonum respecium polli-
ceiur Sapientia Silomonis justis et sanctis, eap. 3.
Et •« tempare erit respectus Htorum : Kod h wdpta im-
cmmf mnSn hd^LfuifW(Ti. Ri«.

Legemdo de tege. Legem bic et alibi passim appel-
Jat libros utriiisque testamenii. Rig. — Ita auoque
MlDttdus in Etav. cap. vii. Specta de tibris. Ad quem
locum observat Davisius, hanc loqueudi rationem
ftcripioribiis Africanis, ei pr«sertim Tertulliano, esse
bimiiarem. Sic ipsemet Gommodianus infra Inslr.
ZLTU. V. 745.

PlTROLi V.

Fideles admoneo fratres de odio tolJant.

Davis.

Doteo pro civica turba! Inscia quod perdit. Magis
placet interpunctioquam exhibet Dodwellus in Disseri.
de Commodiani cetat. § ix.

Doleo pro civica turba.

Dolet nimirum, inquit, pro sux conditionis homini-
bu8, erroris antiqui sociis. Sic Instr. xxii, v. 277.
Heu doleOy cives, sic vos bebetari de muodo.

^ Neqiie aliier Davisius, qui mox pro perdit recUus
^ Perit legendiim censei. Davis.

Ignaros instruo verum. Alque binc liluliis operi,
Insiructiones, christinn» videlicet pieiatis. Hnbemus
etiam sub eodem Instruetionum liiulo, Euciierii epis-
copi Lugdunensis duos ad Salonium libros, saeculo
Theodosii junioris. Rig.

•05 (V. 10.)

COIIHOMAIII

II. — WtlfiliAm »EI.

lii lege praecepit Dominus coBli ierrx marisquc :
Noliie, inquil, adorare deos inanes ,
De manibus vestris factos ex ligno vel auro;
Indignalio mea nevos disperdai ob ista.
Gens an^e Mosen rudis, sine lege morata,
Nesciensque Deum, morientes deos orabant,
Ad quorum erfigies faciebant idola vana.
Translatis Judseis Dominus de terra^ypii,
Imposuit legem postmodum, ei isUprsccepit
Omnipotens, sibi soli deservire, non illis.
De resurrectione quoque docelur in ipsa,
Ci spe, fortunatum rursum in acvo vivendi,
Idola si vana reliuqaniur, neque colantur.

III. — COLTORA D^ONTJH.

Cum Deus omnipoteM, eKorttmi iniiadi «atflram,
VisiUri voluit terram ab Angelis isUm,
Legitima c«j«s sprcverunt iMi dimissi :
Tania fuit forma feminarum (juse (lecteret illos,

WSTRUCTIOMES (v.t7.) Mi

A Ut coinquinaii noii posseni ecelo redire.^

Rebdlet ex iUo eonira Deum verba (nisere.

Altissioius ioii« seoiemiMii misii in iiios;

Desemine quorum gig.antas Dati fenmiur.

Ab ipsis m t»n ftnes proiattt fuemoi;

Et lingere lanas dodiemni, et qtt«aumq«e geruuiur.

Mortales eiiiiis BUMrivissimiilacra ponebani.

Omnipotens autem, quod esseni de semine pravo,

Non censuii ilios recipi defunctos e inorte.

Unde modo vagi 8u1)verlunt corpora multa : ,

Maximequos hodie colitisdeos eioraiis.

nr. ^uTwm»

Saturousque senex ; si deus, quande senescit?
|. Aui si deus erat, cur nalos'ille vorabai
Terroribus actus ? sed quia deus non erai iile
¥iscera iiatorum rabie monstrosa sumebai. .
Rex hni' in lerrts^ in mooie naiu« Olyo»^ ;
Nec divinus eral, sed 4ettui «ese 4i€ebai.
Yenit inops snimi iapidem pro liKo sorpsit.
Sic deiis evasit : dicitur modo Juppiter ille.

COMMENTARIUS.

Morientes deo$ 0T$kaf4, Piluzte^ in «lafis U Cfi-
prianum de idolor. vmt. e« codioe n»s. <&• ♦ibiw Afir
degavensis legii defmciot deo% emii&flt. ^i» quidem
leclio confirmari videlnr ex instr. xx, v. 262. Ado-
ratis enim stulli malo leto defunctos.

De resurreclione quoque daceliix, Jn l^ IloiuiiM
docetur de resurreciione cqnponw ; dQcetttr<eii«m
de spe viiae rursum vivcndac 4« »v«. Aiqiie 4imc jfKn
auctor incipit dogma suum Millenari.i; feiicitaiis ad-
siriiere. Rig. — Dereturrectione docetur in ipta. Lejge.
Opinoni su.c s^biUeitdoe i)«nnttlla r^ii^eyfn Qeivoeeos
loca torquebanidiiliaslti^; sed qurbusdam etiam pro-
phelarum 'pi}(7s<r(v et Apocalypsi Joannis pr%cipuo
nitebantur. Yi4e Jiistini M-Dialogum cmu Trlplipiie^
p. !«39; IreniEiim, I. v, capp. xxx el seqq., ei ter-
tullianum contra Marcion., l. iii, c. 24. Davis.

Et spe fortunaium. Tertullianus in lianc seiilcii-
tiam libruin scripserat. De spe fidelium : et hunc II-
brum liabnit olini in suo Tertiilliani codicc Agobar-
dusepiscopus Lttgduneosis,4ictti ipdiciAe 4«Qlaniittr^
exemplaris aniiqui quod in biblioihGca regia .^va-
tur. Ri€.

Rur4nm in mo mendi. ifi levo, tn ^rbe lerra*, in
lioc okiMido. Ria.

CuLTURADiEMOMJii.Qux nnrranLur hxc InfitruciioJKB
de Angclis aposiaiis sivc dcsertoribus, unde naii gi-
gantes, ac de giganiibus dsemones auciorcs simiiia-
crorum et idoln.iria;, peculiaria fere siiiil Comodlano.
Etsi nolim insitinri, qiix suiii hac de re a veieribus
Christlauis tradita, origineni traxisse de lihro Euocii
npoerypbo ; unde aliqnid lamen Pairlus ipse cilavU.
€ed iam var ia snpcr hisce ac diversa quisqne com.<
mentus esl, el sic omnes ah aiictore suo, et abs sc
invicem, di&seniiuni, ut quid iraditionis instar poni
oporieai, v.ihle sil incertum ; praier hoc unum : valde
eseetemerorium iiioriali, de rebus divinis atiqind nsse-
rere, iiilrn qnod esi ab ipso domino no9lro prodilum.

Alifi.

€nm Deusomnipotensexornnretmundi nntturnm. ko^-
f*ov xoxfz>5yxtc, stellis aiigclis. Kofriiov, Grx^ci nomiac
omamenli apprllavcre : eum cl nos aperJectn ah*o-
iuta'iue ,e!egnniLi, Mundum Pliuiits iuilio libri se-
cnTt^l. -HiG. — fll tmdi naturnm. Ip^uin miindujii. Infra
iDatrucl. VII, v. 89, § 2.

firitttri voiuit terram ab Angeiis. Moses non d.ixii

jfii^ttf, s^ Miosjiiti, M quihM9 obsenravimus ali-
41iiMl|^inaM*iH!Vl. xf^vi. fUc

ij^gitimn cujus spreverunt. Maudata, leges.

Tanta fuit forma feminarum. Jusliuus, Alhenago-
rns, Teriullianus, Cypriaiius, Lnctanlius, Sulpicius,
Sev^i;sieia^,4U)BsiinU4a tradiderunt ex illeapocry-
jpho F>«och .' ei^us venba ipsa Jos. Scnliger edidit
n^s ad <Jr»»ca EtisehianjE chronologifle, ubi de Egro-
goris. RiG. — Ex malc intellecto Geneseos, cap. ti,
^, n.ita est ha^c seiitentin. Josephus, Antiq. Jud.^ I.
C ^. C. IU« OMQfi. i : iJLi')!^yif ityycWBlow yuvatgi ot>-
ftor/fvTsc, ^€/5t<yT4? iyhvri(Tcct Trcd^ac. Sic item aiictor
Teslament. Patriarch. in Tesiam. Rufoenis c. v. Alio-
riim scri^4Ar44m iocps iudic^vi^ f^nelifK ad Teriul-
liam Paradox. 1. Davis.

Coelo redire. In coelum.YiRGiLius, jEneid. xi, 191.

Il coelo clamor, t irumque clangorque tol)arum.

Sic coelo receptus npnd Piiiiulriui), I. iv. Fab. xi, 3.
Vid. Thoin. Muuckerwm ,i(l Uy^ini Fab. ?y. J^avis.

Ab iptis in terra artes. Hanc opluiouem ex pseude-
nocho sumpseruiii veieres. Teriirilianus de €nUu fe-
min., 1. 1, e.9, banc io rem ^iliira 6juppedlaiaiMl. Yide
ei I. n, c. iO. Oavis.

Non censnit illos recipi. Lnclnntlus, I. ii, c. xvi.
4 Tum in coelum oh pcccaia quihus se imnierserant,
non reccpli, ceciderunl iu lerrpm. i Rig.

Subvtntunt corpora multa. Quod flcri creditiir io
D cnducnriis, ei»iiej>iicis. August.,J. de Beata viln, p.
215: isti homines caducarii sunl : qiio noininc yulgo
apud nos vocnntur, quos comiiinlis morhus subver-
tit. Observnvimiis ad illud Terlulliaui ad Scnpylam,
cum a d(vmone praxipilarelur. 1d.

Quandoscnescit. Lcg. quomodo {ye}.qup piodo) se*
nescii. Non enini quaeril CoiujuodiaiMjs, quo tempore
sciu-scajt ille quj deus hnbitusest^ SaivirnMs. Da-
visius.

Ciir natos Hle vorupat. Nota esl fabulp, Saturnum
filios suos vorasse quuui ainJissel a litio se ^egno
essc pqll^nduro, ^t uxorcin, nnio Joyc, lapidem pr«
inranie oblulisse voraci. Seryiu^ ad lib. xiy, iG^^cld.

RipAi..

lafidem pro filjo $orpsit. Et la|'idcm /omumo ior-
minaiem. Rig.

«15 jfer.46.)

Juppker liic nalas in insula Breta Salurno»
Ut fuit adultus, patremdc regno priTavit.
Proinde nobtliura uxores sororesque delusit.
Praeierea, sceplra fecerat faber illi Pyracmon.
Initio cadum terram Deus et mare fecit :
Terribilis amem i»te, medio tempore nalus,
Ex antro processii if^f^, furiimqne nutrilus«
Respice quod rerum auclor est Deus, non Jovis

va. T-j^ fOLHU» imm 40Vtf.

Dicitis o flalii, lovis tonat: fulminat ipse:
Et si pnrvuKias sic sensit, cur annis duceniis
Fuistis infontes; namquidet semper eritis?
^ersa in maturam infantia, non capit svam
Liisusc poer^s aeias cessit, sic et corda recedanl
MorilHis virilibas consilia vestra debeniar.
InsipienSjjeiXp foxjm .Ifviuicj^are.ltf credis;
Naius hic in terris iactecaprino nutrilur.
Ergo si ittam devorasset Satiirnus,
In isiis lemporibus quis pluebat iilo defunclo ?
Praesertim si mortaK patre deus nasci credatur,
Saturnas in terris senuit, et defecit in ipsis.
Hluro non aliqois prophetavit praenasci.
"Vdsi lonat ipse, lex ab ipso lata foisset.

COMH0BNTARIUS.

ADYERSVS fiENTUIM DEOS. (v. 68.) 306

A Seducunt historiae per vates confictae.
Ille autem in Creta regnavit, et ibi defecit.
Omnipotens vobis faclus Aicmenes amaior ;
Vivos ipse modo similiter amaret , si viveret ille ,
Impuros oratis, et dicitis esse ccelestes,
Semine mortaH jiatos de giganttbus illis.
Audiiis , et legitis naium in lerra fuisse ;
Unde bene meruit corniptor ascendere cielum^
il]^. Dicitur el fulmen cyclopas illi fecisse ;

Iramorialis eirim habuit a mortallbus arma.

Tot rerura criminibus , parricidam quoque suorum,

Ex auctorUa^ vestra contuHstis in altum.

VII. — DE SEPTIZOmO ET STELLIS.

De circulo zonas iallit vos imperitia vestra ,
B Ex eoque forte Jovem experitis orandum.
Salurnus feriur ibi , sed siella ; nam ille
Expu^&us a Jov.e , 4iut Jovis in stella credatur :
Poli qui ^i^era traciavU, ^olique satgr,
Tr<^anis qui [>ell^m fecit , Venerem alouuo amavit,
Ipsis sideribus aut Uars cum ipsa deprensus
Zelo mariiali ; deus j^omioauir aduliscens.
nimium stulii, sffii pu^tls Mi^s ab asAris,
Nascenles regere , aut tolam mundi naturam !
In vulnera posiii , et ipsi sub fala viventes

Sceptra fecerai faber illi Pyracmon. UnuSifiCyclOrjC fKiperscriptum , medit Feslus. Catamllum, pro Ga-

pibus. Yirgilius, jEneid. viii, v. 424 :

J/inm tffftfyebantBiagao Qfvdopes io a^tto
)lxoutesqtte, Steiipp^ue et au4v^ ^iactfnbraiPyracinQa.

At aliter Hesiodus. Jfieolog., v. 14.0.jCui jQonsoo^t
j^^llQdo^s, iK5/./j.*i,',c. I, I 2. DaV^3.

Non Jovh ille. 6ic iiHlrufll. $eiq. : Jjom 4omt; ^et
sxpe deinceps usurpavit Jovis in primo casu : quod
est etiam ab aucloribu^ mulio eiiam antiqiiioribus
faciitatoro. Bic.

Dk rvfj^m if^ Jovi». llDcmUuo iu apoarapho.
Aim j^ciWioWe ad#lit GoauoodiaAus, audite^ ri-
4en<k> A<(>^<<6t: um toto poAeftaiio jdocat, Joyem non
Dl^/i<^> Apn ton;sLre, ooo aiidiri iooaniem. Rjg.

£^^ ^rvfdfi^ uc #«ost(. Parvulos iiilr^ amuim
Mesxm» OuiiUMm.d^ciAMilfttios ab«ervavii, ad 1. 2.
defundis ^flJtfioi-JV^ f»i- CoosUotini, et ad I. I. de
kl^'<ffl-m^^f^^^^' ^ ^^0 iotra lempora
visii Commodianus, et ^uli aui jsecmone usus eftt ; ^
4up^e^^i0i ^^mooe ^titwr vMU3 jnterpras S. Scrip-

Cur dnn\$ ducenlis. Annos ducenlos a Chrisli sxculo
^j^umgr^, ^eceosis »dbf^c ourreaUi^is. Aic.
^Y^$a iti maturam whniia. Veius xer^ip P«iiili, J,
ad Cor., cap. xiii, ii. tum essem parvulnSy sapiebam
ut parvuiusy quando autem factus sum viV, ei^acuavi quce
erunt parvuli. Appollaiiins apiid Pliiloslr., lih. 1,
W» ;pli, JS^' i?. /atf<wov jwv i^vxwM , vtiv ^c oO xprt'
Si^y it^ ^icSocicnes^y* « txtpifiot. j^iG.

j^vifH^aretufjff4is.GiOi>s'jiy,ei^T^^: Tmilrmm, to-
«to.flfJ^. k)^k mi^s. ^pxtivk, Tonit$uufn. jB^vrw,
J^MfMp. ^f^oinmSf «roAiiiruaiMii^. Legeudum lojii-
truuis» Lucret., lib. i :

?feTe ruaot p^i lonitraUa templa superne. Kio.

J^^^fiU ca^finQ. Ama&lbeam ^ti capram, alii capne
dominamsutuunl. VidesisOvidiif^iur. v. ll5.Lactan-
^vm Ub. I. 'j(ih{ut. iiutfti.xap. xu. jei iiyginum Poet.
Astron. lib. u. cap. xni. Davis.

fyfi^mtitii mfltoti. iaApogcaplio legitur erme, et

iiymede dixerunt, qui fuit Jovis concubinus. Rig.

Aicmenes amator. Ita editio Rlgaltii paris., an. 1661,
quam sequitur wiiembergensis, an. 1705. Ai Da-
visiiisin sua camabrigiensi , ann. \li% . Ganyme-
disamator. Insinuanie fortasse Rigaliio, qui hanc
leciionem iii noia expressit.

Et dicitis esse ccetestes. Nam et in coelum dicitur
raptus ab aquila Canymedes. Videaiur opusculum
Eusebii, nr, edit. Sirm. pag. 498, 199. Rig.

Lapsus esi Rigaliius V. C. Non enim de Gany-
mede nunc agit Commodianus, sed omnes genlium
deos persiringit. Davis.

De Septizonio. Sepiizoniuin dlxere ei septemzo-
nium, el septizodium, omnem seplenarium ordi-
nem. Moles alias aliis superslructas ; giganleos con-
lextiis. Sepiizonium Severi. Am. Marcel., xv :
Septizonium operis ambitiosi nymphoeum. Jos. Scali-
gerAnimad. in Euseb. , chron., p. 209. Gall.

Exputsus a Jove. In apographo legilur : Effttgit
expulsus a Jove. Abundal verbum efugit^ itaque
dempio, consiat versus el acroslichis. Nam itle
exputsus a Jove , aut Jovis $n steklfl credatur. Jovis ,
in ^wimo casu , ol Inslr. v. — won Jovis ille. Ric.

Poliquisidera tractavit, soliaue sator. Sic emen-
damlum videtur, ut Jovem dendeat, sofi condiiorem
siciit et poli ; qui neque solum , neque polum con-
diderit. Gall.

Venerem almam amavit. Sic emendavimns, quod
esl in apographo, avem morialem amavit. Mendose :
nec ad rem faceret historia Le(l:c in cycnum con-
versse. At Jovialis in Venerem lascivisc pleua sunt
poelarum figmenla. Rio.

ipsis sideribus. Iii Ipso coelo. Rig.

Aut Mars cnm ipsa deprensus. Marlem nolat in
■^enere deprensuiii.

Cum ipsa. Yenere quae est in coelo , et in numero
quidem stellamm. Hinc vero Ifrniaiur coiijeciura
]^roxime allaia. Rig.

Zelo maritaH. Junonlgenae Vulcani. Ovid., iv.
Fast.

Qui putatis Majos ab aslris, In apographo legitur

207 (V.9J.)

COMMODIANI INSTRUCTIONES

(V.1I5.) m

Obsceni , curiosi , bcUatores impise vitsc ;
El lilios loiidem mortales illi fecere;
Terribiles omnes, sluiti, seplizonio forles.
Si stellas coiitis , colite et bis sena sigilia ;
Tum arieiem , taurum , gemings , ferumque leonem.
Et denique vadunt in piscibus : eoque , probabis.
Lex sine lege fiiga vestra , quod vult esse valebit.
Lasciva vult esse, sine freno vivere quaerit.
Ipsi quod vultis eritis , et deos et deas oratis.
Sic ego colui dum erravi , quod modo culpo.

VIII.— DE SOLE ET LUMA.

De sole et luna,Iicet sint praesenianea nobis,
Erraiis, quod ego prius, putatis oranda.
Sunt quidem in astris , sed non sua sponte currunt.
Omnipoiens illos , cum conderet omnia primum ,
Locavit ibidem cum stellis quaria dierum.
Errorem antiquus qiiin cum**'
Et quidem in legejtissit, ne quis illos adoret.
Tot deos oratis , qui nihil de vita promittuni.
Lex quorum in terra non est , nec ipsi prxdicti.
Yos auteni seducunt sacerdotes pauci ,
Numinis quid dicant aliquid morituri prodesse ,
Acccdite, legtte, etdiscite verum.

IX. — MERCURIUS.

Mercurius vester fiat cum Saraballo depiclus.
£t galeam aut pileuni pinnatus, et cxtera nudus.

A Hem video miram , deum cum saccello volare.
Currite pauperculi cum gremio quo volat ille ,
Ut sacculum effimdat; vos extunc estote parati.
Respicite pictnm , quoniam vobis sic ab alto
Jactabit nummos ; vos tunc saltate securi.
Yane , non insanis ? colere deos pictos in axe ?
Si vivere nescis, cum bestiis perge morari.

X. — NEPTUNUS.

Neptunum facitis deum ex Satorno pronatum :
Et tridentem gerit, ut pisces suffigere possit.
Patel esse deum cnmatilem illo paratu.
Trojanis non ipse cum Apolline muros eduxit?
Unde deus factus inops c^ementarius ille?
Non cyclopem genuit monstrum ? non majus et ipso
Vivere non poterat de suo ? quod structura gerebat.
B Sic genuit generatus, qui fuit jam mortuus olim.

XI. — -APOLLO SORTILEGUS, FALSU8.

Apollinem faciiis cilharaedum atque divinum.
Primum de Maia natus in iiisula Delo ,
Obiata mercede postmodum structor, obsecotus
Laomedonti regi Trojanornmmuros eduxit.
Locavitque sese, quem deum seducti puXatis :
Ossibus cujus amor Cassandrse flagravit,
Siibilole quem lusit virgo , falliturque divinus.
Orficio vervecis potuit scire bicordem.

COMMENTARIUS.

niarhoi; etsic ubique consianler, ubi Umen liaiid du- C tiiiet (rapoi^apoL. Isidorus, Orig.xix ciiat ex Publio •
bielegendiimest ifafM,liocestMaiagenitos, Ailan- Ut quiu erao in ventre tuo Parihi sarabara sttioen^
tis iilia. RiG. /#^...,..#9 u.^«^ ;- i^^_ I ... . f^

Obiceni , curfosi. Interdum quidem curio$ita$ in
vitio ponitur, sed niliil ad rem facit quam tractat
Commodiaiius. Obsceni^ furiosi legendum omnino.

Davis.

Et filios totidem morlales. Hoc est consimiliter
morlales. RiG.

Et denique vadunt in viscibus. Etenim qui bis
sena Zodlaci sigilla coinplectuniur versiculi vulga-
res, sic desinuut, — Caper^ amphora , vjsces. Per-

§it Comiiiodiaiius rideiidu : Coque piobnbis. Aiitece-
u cniiii A*iiiariu8 : probabis: exp rieris , non esse
deos , et cotiuina ips:i probabii. Hig.

Licet sint prwsentaHea nobis. Asira prxsenlanea
dicit solem et luiiam, quae apprime omiiiuiii astro-
rum seiitiuutur a nobis : quae sunt eflicacissinia ,
validissimaet^pectatissitiia.Sicdivi praesentes, Yir-
gilio , apiid queni ei Nisus ad Lunam :

Tu dea, tu praeseos nostro succurrere labori.

jEneid,, ix, 404.

Erralis quod ego prius putatis oranda. Excidil vo-
culaseiisui piorsus necessaria. Leg. erratis^ quod ^
ul eao prius , pulatis oranda. Davis.

mhii de vita promittunt. Vita immortali, aeier-
na. EtiG.

Promittunt. Horatius : Quas medicorum^ promittunt
medici. Jiiveiialis : Oculos medico nit pronnttente re-
lietos. RiG.

Cttrii sarabaUo. Hieronymus in Danielem : Aquila,
inquit, el Theodotio saraballa dixerunt, et nort, ut
corrupte leaitur , sarabara. Herycbiiis : xa ntpl ras
T*n\u^aq tvdvfxfiCTa. Tertulliaiius lili. de Pallio , ubi de
Alexandro : In captiva sarabara decessit. Ideni ad
Martyias : Deus scilicet non audiat peimlatos^ qui
tres sanetos in fomace Babylonii regis oruntes cum
sarabaris et tiaris suis exaudivit. Ven>io latina vetus
Danielis, iiiy 9i, babet sarabalia : grasca tamen re-

derunt? Hieronymus in Dan. latine veriit, braccas :
quae versio vcriur viUeiur et aptior ad mentem Pu-
blii, Tertulliani ei Coiiimodiaiii. Rig.

Deos pkios in axe. Axis hoc loco ponitur eo sensa
quo Yirgilius dixit, Mn. iv, 481 ;

Ubi roaximus Atlas
Axem liumero torquet stellis ardeuUbus aptum.

In axe, in cobIo. Nam nxis Murrpo^. Seb.

A Commudiani mente procul auerravit dociissi-
mus Rig iliius. Axts eiiim hoc in loco non ccelum^sed
asserem deuoiai. Feslus iii voce : Tabula sec^lU
axis appellatur. Aulus Gellius Noct. Ait. lib. II,
cap. XM. In legibus Solonis ilUs antiquissimis , qum
Athenis axibus tigneis indsm sunt, Davis.

Si vivere nescis. Ili>cei*i , si nou sapis ad Cbrisium.
vita auctorem ;eternae. Rig.

Cum bestus perge morari. Aljndit ad besiias et

V Cw5ta , quae in Zodiaco pingi soleiit; ariete , Uuro .

leoiie. '

M.^r^/?'"* "**" *^** ^*" ^poUine. Vid. Servium ad
illud Virg. , iEneid. , ii , 610 :

Neptunus muros, magnoque emota U>identi
rundamenuquatit.

. i^^'' ^?(^''??* ^*""*' ^*^^rum. Polypbemum in-
telligii. Vid. Homeri Odyss., «, 7o. Adi el Hy«i.
nuiii Fab. cxxv , ac Servium ad Mn. iii, 678. Non-
iiulli tanien aiictores hunc cydopem aliis pareniibus
ortuiii traduiit. Vid.Y. C. Jos. Bamesium ad Euripidis
Cyclop. v,6U. Davis.

ApvUinem facitis cythartBdum. Eusebius, iv, opus*
culor. a Siriiioiido editor. , pag. 199 : fiionne et
atharista ille honestus T Primo quidem cur citharistas
deos ponamus? eic.

Officio vervecis. Officio hamspicis, qui exta ver-
vecis inspcxisset. Rig.
, Bicordm. Vafnun, versutam. Bieordm vocat,

S09 (T. m.)

ADVERSUS GENTIUM DEOS.

Repudiatas enim discessit inde divinus.
Terniit bunc virgo specie, quam ille deberet.
Ula prior quae debuerat deum amavisse ,
LasciTiens qui Daphnem sic ccepil amare :
£t lamen insequitur, dum vult violare puellam ;
Gratis amat stullus, nec potuit consequi cursu.
Vel , si deus erai , occurreret illi per auras.
Sob teciis illa prior venit, remansit que divinus.
Fallit vos gens bominum , nam victu trisli fiierunt.
Admeii pecora quoque pavisse referlur.
Lusibos impositis dum mitierel discuro in altum ,
Sublapsiim non poiuit retinere: proslravii amicum :
Uiiimus ille dies fuit Hyacinlhi sodalis.
Sl diyinua erat, mortem praescisset amici.

111. — UBER PATER, BACGHUS.

Uberam patrem cerle bis genilum dicilis ipsi ,
In India nalus ex Jove Proserpina primum.

(V. 154.) m

A Beiligerans conlra lilanns profuso cruore ,
Exspiravit enim sicui ex morialibus unus
Rursus faio suo redditiis in aliero ventre
Percipit hoc Semele iterum Jovis aliera Maia.
Abscisso ciijus uiero, prope parlum defuiictae,
ToUitur, et datur Niso nutriendus alumnus,
Ex eo bis nalus, Dionysus ille vocaiur,
Religio cujus in vacuo falsa curaiur.
Bacchantur et illi, qualia nunc ipsi videnlur
Aut periculones Mimiiermouisque fulores,
Gon^pirant in maio, proluduni flcto surore,
Ceteros ui fallant, dicluros numen adesse.
Hinc manifesie vides bomines siinile viventes,
Yino permotati priinus quod expresserat ille ,
Sub ludicro suo bonorem illi dedere.

Xlll. — 1NY1GTD6.

Invictus de petra nalus, si deus babetur,

COMMENTARIUS.

qm daplici corde fuit, fefellitque amatorem suum.
Uno corde promisit amplexiis suos Apollini , ut
ab eo disceret artem divinandi : altero corde per*
fida foil ; poslqiiam didicit , nogavit quod promise-
rai. Bicors, ainbiguo corde, Hesychiiis Ai^iixia t
itxopia. Commodianus dixisset, bkordia^ ei in
episfolis Barnabae et Clementis , Sc^Oxo;, ^cTvwfAo; ,
^cyvw^o^o;. RiG.

TerruU hwic virgo specie, Leg. Torruit, Rig.

lUa prior quw debueral. A quo lam erOcacem scien-
tiam percipere cupiehat. Big.

Nec potuil con$equi cunu. Jiilius Firmicus : c Sed
ex isto mulierum corrupiarum gr(*ge una puelia C
amaioreni deum et vitavit et vicit. Daphnem enim
divinans deus el futiira pncdicens, nec invenire
potait nec stiiprare. > Etiseb. qui supra ; i iiiju-
rtaro ! Virgo ob pudiritiam fiigit : deus aulem qui
didlar, ob amoreni lihidinis insequiiur, et non coin-
pfebendlt . etc. > Et paulo po>l: c Sed forte qii:Fdam
pnela facilis et inconsideraie loqueiis meiiliius de
dits est talia, et non est iusecutus virginein ci-
thansia , ete. »

JVain vicltt triiti fuerunt, In apographo legitur bi%o,
demYainm ex viclu. Kig.

Trisit. Diro, misero, criido, sivecrudeli. Rig.

Admeii pecora quoque, Baluzius in notis ad Cy-
priannm de idolor vamt. , monei in ms. Commodiani
exempbri S. Alhini andegavensis scripiuin esse a
primitia pro Admeti, Davis.

Liberum patrem cerie bi$ genitum, Consimilem
fabiilam narrat Julius Hyginu^, Astroii. CLXvir :
c Liber, Jovis et Proserpinas filius , a Titaiils est j)
^siractos, cujiis cor contritum, Jovis Semelae dedil
in poiinnem. Ex eo pr^rgnans cum esset facia Juiio,
in Beroeii nuiriccm Semelae se comnniiavii , el
aii : Alamna , pete a Jove , ut sic ad te veiiiat quem-
admodiim ad Junoiiem , ut scias qu» voliiptas esl
curo deo concumbere. Ula autem instigata petil a
Jo¥e, et fulmine est icta; ex cujus uiero Jovis
Libenim exuii , et Nyso dedit nutriendum, unde Dio-
nykios Citt appellatus , ei Bimater est dicius. > Idem
nimi. CLxxix. Non. Dioiiysiacor. viii, inilio. Rig.

Jovfs aUera Maia, Jovis hic priiiio casu , ut su-
pra Giossae Isidori- Maia , medica , obstetiix. Rig.

£j Jote Proserpina primum. Absorpta est vocula.
Leg. ex Jove et Proterpina primum, Davis.

Ex eo bi$ natu* Dtony$us, Uxc poeiica nominis
orifo. Aliam iradidil Pliilostrntus, Yil. Apoll. U.
XV9C0C yoLo ^twvtriog aTtorfi? cv tv^oer waijff. Arsaces,
Armeiiue' rex pardalm sacravit elogio : Rex Arsaces
Dco NvSiCO Siepbanus : AcTrai xcce virxcx. lloc igitur

ex Philostrato colligere est , Nysam esse veluii fe*
mur Caucasi : hanc vero partem fuisse consiiam
vile, Baccho , Dionysio ; atqiie inde fabulam Jovis
gestanlis in femore, h ^Tnp& Bucchum. Mensores
agrorum ; ui vertices et supercilia moniium , sic
eiiam feinur el surani et crepidinem, ei corrigiam
et pedeiii dixere lindx et poetx Dionysiim femori
Jovis iiisertuin. Rig,

Aut periculones, Glossse veteres, Pc^^oxcv^vvox, peri-
culosus. Alii dixere, paraboliim et parabolanum Pau-
lus ad Phipp. 7ra/9a6o>cvara/uicvoc Tn fn-ro Versio latina
vetus M<. parabolatui de anima sua, RiG.

Mimnermonisque sutores, Sic legitur in apogra-
pho, Foriean scripserat Commodianus, Mimnermo»
merique sutores. ycWoTrococ pa^ &>Soc qiii ex Miinner-
mi ei Homeri carminibus iu alium sen^ium consutis
et conriiinatis risum Ciiptabant in thealris. Videndus
Aihen^us lib. xiii. pag, 620. ubi dc hilarodis et
bilarolragOBdis RiG.

Simile viventes, Ut supra, hac ipsa Insir. bac'
ehantur qualia. Juvenalis , bacchanalia vivunt, Aut
simile adverhialiler dixit, unde simillime. Rig.

Vino permotati. Molantur bene poii, perpotati.
Moiari, frequenter motari, Freqiienier moveri;
sallare Hor. Ut festis matrona moveri jussa diebus.

RlG.

Primus quod expresserat ille, Bacchus in India
priiiius vini usum moustrasse diciiur. Unde el viti-
salor, et viiium repertor. Gall.

Ludricosuo. Liidis, orgiis trietericis. RiG.

Invictus. Historiam Agiiesiis hujusce invicti, qui
fuit magnae niatris filius, Agdi pelrae, in Phrygia
finibus , iiiaiidit.ne per oiunia vasiitatis nepos , narrat
ex Tliiiiioiheo Thfologo Arnohius lib. v. adversiis
Geiites, ad eamque historiaiii Commodiaiius nosier
respexit, nec aliunde petenda esi huic in>iructioni
lux. Valde autein abludit Timotheus ab iis, quffi de
eodem Adgesti referuniiir in Achaicis Pausaniae pag.
223. RiG— /nric/iif de petranatus, Deus invittus, per-

K^tiiuinSoIisestepithoion: ideoquenon Agdesiis, sed
iihras denotalur. Vide sis Inscript. Gruleri. pag.
55. seq. Et omnia sane quae de imvicto tradit
Ciminiodianus , Miibrae trihiiunt veieres. Hic enim
de petra natus forehaiur, Hieronimus iii Jovinianum
lib. i col. 149. edil. RB. Narranl et gentium fabulm
MiTRAM et Erichihonium^ vel in lapidb vel in terra ,
de solo estu libidims esse generatos, Eliam fur
censehaiiir : unde eouxXwrof dicius esl Porphyrio.
TTCjoi Twv wf*ywv «vTpoy, pag. ii)^. Davis.

Invictus de peira natus, Ariiobius (lib. v. siib
init. ); t Huic robur invictum, et ferocius animi

211 (V. 170.)

COMMODIANI INSTRUCTKmEd

Nunc ergo relro vos de isiis date priorero.
yidi petra deum ; quserendus esi pelrae creator.
Insuper et furein adiiuc depingiiis esse ;
Cum si deus esset unquam, non furto vivebal.
Terrenus uiique fuil, ei monsirivora natura.
Vertebalque boves alienos semper iu aniris,
Sicut et Cacus, Vulcani Glius i(ie.

XIV. — STLVANOS.

Silvanus unde deus iterum apparuit esse ?
Inde forie placet, eo quod bene Gstula caniat»
Largiiur quoniam (ignum ; nam forte non esset.
Yenalem emisii dominum cum empseris illi.
Aspice, deGciC Ugnum. Quid illi debetur?

Non te pudei, slutte, tales adorare tabellas ? ,. ,.

COMMENTARIUS.
fuerat intractabilis , insaha et rurialis libido et ex B virdiligentisslmus aa

AUnum qujere Deum, (f\n pmmffnm ^fieftdtit.
Secde ab istis qui ftunt biothandtf f^.

XV. — BERG0t1^.

Uercules quod monstrum avenihil lAOhtfsf ef7!^;
Evandri qui solitus erat srmebta fu^a^f ;
Rusiica mens hominum, hidociHs qU6que, fittf hriffc
Cum gratias agere vellent, arbsentl idii^tiil:
Yoverunt hostias inepit, ut dctf ofdhdo;
Lactentes aras irv memorlam M\ fi^6ert^ht.
Ex eo provenit de Vecusto rftolre tiflxtnt.
Sed deus^bic noir esi, liceC fuft foriis ih nriMi.

XVI.— DE DfS diea^u^e.'
Diciiis esse deos, ^tai soAt rrnmifeste crtf^t? i
Et diciiis fata geodsfB adscriberer vobis.

ulroque sexu ; vi , rapt^ divastare , disperderc ;
ire inimanitas quo animi duxerat ; non deos curare,
non homiiies, iiec praetet se quidqOam potenfius
credere , etc. i liivictus autt^m deus etiani dictus cst
Mitbras, quo nomine solem appellaiit Pers.c r quod
in antiquis iiiscripiloi\ibus passiin legitur. Qiiin et
oonfunui: alhiuando Videniiir Agdcstia ciinv Mthria^is,
pr^ertim Christianorirm s^ripiis: et Miffiraii vir^m
lUi^^ abactorem boum rfadidit Ji^iUs Firmiciis lib,
dc Errore prof. reiig. 0(i(Te ei statuis dixit :. /n-
difnaiH tequi torquenterti corniia MHhriin. Quod Adge*
8ti Commodiaiius imputat. Rig.

/Vunc ego teiro vos de i$tU duie ^riorem, fn apogra-
pho : Nunc ergo reiiceo, Unde harrc a' ^uibusdam
vrdeo conlfci scripiuram, Nutic etgo tettced quaiu
arbiiramur ntfriiiiVe ad Co^hiodiani rri6niern faper^.

na^uin:

tfygiiii ^ab. L. 9^. Davis.

Nan^ hoc sibi voIj : DiCirts iiVVjcrunfi' d^" petra
dale igitur, hoc est iiarrate tf6 isiis, Iirvicic

Silvanus. Gtosstie veteres : Silvanus, Pan, eehixSfaio^
Syriiix, hstula. Unde coinmenti sunt Svreiigeiu^pii-
ellain aniatain P:rni. Servius ad iii. Georg. Pan,
rusticum numen. Rig.

tendtem emi$ti dominum. Commodiaiius scripsisse
videiiir. V^nalejn emi$ti deum. Sic. Ir^^tr. xvl : Ei
qui fabricanuir deos tl)ii nuncupa^ e$$e. RiG. >

Ciim cmpseri$iUi. Neinpc lislulam : absqueilla esse
iioa liabereiur deus (Ug. , ' y *

Noiiie pudet^ Multe talei aaqrare tabeila$. ^on te
^tfar^ pudeai, arias, quainvis coi^iciiiniores addr»r6
lab^Iljis, sivc labellas? KiG. , . .j

Qiii post mortem vivere aiat. Quid si Coninu>dianiis
scripserii, dtto/? archaice, pro dederfl, ut luat pro
fuerilv ^l apiid Fe»tuin diiit decierit, GIossaK veteres :
Duit, Soin Duinti Soiev, ^oAiji^fTiv. I|i apographo, pro
eiuendatatione poiiitur, post mgrtem vivere dotet.

irtf,tmde geiius ei origiueni tWxerifit. Etc/iim qni xix.fli.

Jusi

icio ct Pe- G KiQ.— ri^'ocu/ dubio leg. vivcre dicit. Sic infra Instr.

retro fuisse argtieiur coru^m parens. auC Creai6r, i^
haud' dubie fuit prmr, iiYfrerid^; r^iajor. fteindf^ ei
hi^toria Thimoihei sive Arn'ol»ir suhjrcit : XicH peir((
deum; cui CommodiamVs reponTl : Si p^ira dei^m vic/t
quxrendiis esi ereaior fftius pietru; , faiide pi^ognatiis
est deq^ ille vester Invictus. Kig.

Vicit petra deurtf. ArhdMflfe ( Lrfr. v. ^iifc rhii. )»
ubi de lapidrbits iti otbem VAcmfnf a bcuc.iVi^iie e(
Pyrrha |actatis: « Ex quibYrs/fnmiit^ 6u/n C(creris el
ha^c , migiia qu^ dicitiyr; iiiformata est Maier
soqae aiiimata diVinitus. Hafui in veriice ipso pelriC
data^m qnieti etsomrio, (]fmim fncest^s JOpiter cupldi-
tabus appetivii, sed cuin obluciatus diu, id quod sibi p/o-
mise^at oblinere neqursset, v6!rip(aiehi fn laoidem
fudit victus, etc. i En Juppi^^r a petra victus. Kio.

Insuper et furem adhuc depiugitis e^Se. StC liis^.
Liii. kt ptoprium $atetiem dedicat esie. Et pro-
xima in^tr. Seq. de Sitvaho : Sitvandt unde deus «>
iteram apparuU eui. ftic. ^

Cum $i diu$ e$$et, unquam. Eii qut malit : Cum ii

dtuNS met utique non furto vivebat. Sed* hx6 parti •

cuta,' uttque , rursos occurrct vcrsu proxime seq Rig.

Honstfivora naiura. phtei etoendatio. Monstruo-

ga. Leoniiio voltu. Rig.

Vertebatque bove$ aliehot. haque Invictus iste,
sfcui et Mithras, prafedoties abfgei, indignau setjiTt
lorquehres cornua, quod supra notavimus ex Siatio.
Et coiifirmat Luciatius ad Theb. i. Julius Firniicas:
Vifuih vero abactorem boum colehtet^ tacra eju$ dd
ignit naturam trantferunl. RiG.

In antrit. In anira. Yide infra (nstruci. xxiv,
Versf; 5i8 5i7; Arnobios, Itb. ii. pag. 6. edit.
Ptairtfu : qui veram \s orbe retigionem induxit. Ite-
ruiii pag. (>8 : Atii vero perpetuas (esse dicuiit aiii-
ma:*) nec in natora po$se degenerare mortali, Hjl:c
loca coiTuperunt criiici recentiores. Plura &iiiiilium
locutioDum exempla congessit Thomas Munckerus

.ustiiiam leRi? quaere inagis : illi »3|utis
Auj^iliQin poriat, el (leH dicil aeternuDii.

^ed ei (pse liileraruni ,ductus emeudfitionem
nosiraih siabilit et r^onni'm.U. Davis. -tt Mihi ma-
gjs profiaiur em^ndaiio Rcgaltii. ^eque e(iiiii
Oavfsii coiijeciura firmaur ex v. i72, luBt. xxi.
Lex quidein dicit : at deus yivere dat. Miiius veco
pfacet quod hic repoiiit Yonkius, vivere tcial ifi
Leetr Lat. Ijb. i. cap. ix. pag. 74.

Qui tunt biotlidnati (acti. Biotnauatos dicit, idolola-
iras, qui peracto vitae suae curriculo prx*cipitaiitur
iii nioriem icieiiiam : al Cfari^tiani, de morte ad
vi^m vocautur iinmortalem. Huc . nqp pertinent^
ruiiip npiid TertuIliuMUin dc aoris et bioihairaiis, sive
biaiolbauails, liu. de Auiih)». E\ig.

klonttrum At^ntivt monlis. Cacum sigiii(icat. Ovi-
Oiiis fait. I, 551.

Caecus Aveniin» tlmor atque iufkmta sitva^.

ViTgiKo JEfi. vrti, 267, temifetut riominatur. Vid. Li-
vium Tib. I, VII et Dlonyslum Hatic. \. rV, 6ap. xxxix.

Davis.

Ruitica ment hominum. fn apdgrdpho legitur ;
rtttiica gens hominum. RiCalt. — Non crat cur.
ms. lectionetri v. geris hominum repudiaret Regal-
tios: iiams.ma prOrsuSfst sincera.Nostersuprainsir.
XI. V. 447. Fallit vos qeks HoiftiNtif. Ovidius. Amor^
Irb. n. Cleg. xiv. tO.

Gens fion^ilrium viiro deperitura luit.

Siceliaiu Tertullianiis in Apotog cap. xxvi. Davis.

Abtentitonanti. Hoc esl, iiiortiio Jovi.

Voverunt liostia$. Iii historix fidem peccat Commo-
dianus. Notii euiu .^borisiiies, Sfd Hercules ipst^ Jovi
mactavii hoaliam. Yidu Ovid- Fast, i. 579. El Diony-
siuin. Halic. iib. cap. 39. Davis.

Et diciti$ fata genesi$. vmvci; , geneses, genitu-
ras. RiG.

243 (r. 195.) ilDYBRSVS

Diciie nunc ergo qtttbtia prhnurti sacrai (eraniur.
Inier uiriiique tim^ ivH»rs hnmaCuni vafafur^
Si iribuunt fata gertesis, eur deum orakis.
Deciperis vane^ qui nianea qu^ris orare,
£i qui fabricaniiir doininos lib) nuncupas esse.
Aui feoiiaat quoque nescio quas deas oraiis^
Bellooam ei Nemesiin deas, Fariam Hna ccBleftCem,
VrgineSfet Yenerera* coi conjuges vesfr» delumbam
Sunl alia praeierea dmmonia fonis,
Qux nec numeranlur adbue, et in eollo ferenlur,
Ut nec ffm sibi» poseint rationen reddere. PesiOs
Eiportari magis in olifmas terrai deberent.

IVII. — ra SIIIUt.ACRlS EORUIl.

Ddudont vos pauci sceleraii vales inanes.

OENTIUMBEOS. (v.lM.) SU

A Exlricare suam dmn qaaerunt vitam :
Subornnnt aliis esse sob mysteria falsum.
Inde simulanies concuti numine quodam,
Majestaiemqtie cnntiiil, et se sub figura fatigani.
Yidistis sicpe Dindymurios» quali fragore
Luxurias iiieunt dum furias fingere quxruut,
Aut cum dorsa sua alliduht spurca bipenne :
Cum doctrina sua servant quod cruore sanant.
Rcspicile qud non illos nouiine cogunt,
Ipsis qui se primum componunl iiitegra mente.
Sed stipem ut tollant , ingenia (alia quaerunt.
Ex eo videte, quoniam sunt omnia ficta.
Obumbrant populum simplicem , periiuri ni credant.
Acs semel in vauo de veiiistaie processit»
Ut vaticinanti credatui* prodeiiti falsa.

B Majestas autem illorum uulla locula est.

€01tMENTARIUS.

Dominoi tibi mmcupoi e$ie, Sic instr. Liii. £l
froprium iatellem dedicat es$e. Rig.

Faham. In dpographdr legittn*, furiatn, Gt inter
deas censet Arnobius, Lkvernam, Beihnmn, DiieortB^
as^ Furiat. Ilanc vero cxlesiem, alii Lunam, aiii
Aurgatin, sive Astarten, atii deam Svriam nuncu-
pant. RiG. — Fariam una Cceleitem Virginei, Apo-
graphi lectlo non est des^reiida, si itiodo locus com-
niode di&linguatur. Schb. Furiain, nna Caleiiem, airgi-
net. Sicapud Gruterumcccxvni p. 4. lacfrdo/tCcELESTis
incomparabili, Tertullianus Apol. cap. xu. ad bestiai
impellimnr : certe quai libero et JCybele et Coelesti
dppikatii, Yide ei cap. txiv. ac Tb. Reinesium ad
prlmsb Classis Inscript. xiix. Davis.

Cui conjugei veitrge delumbant, Luxu lasclviaque
fractae luniboruin crispiiudiiie fluciuant. Idcirco
Percius lasciva carmina tumkoi imrare dixit. Hinc
etiani deiunjbaii et elumbes. Rio.

Qum nec numerantur adlmc; Plinius Ilist* nat.
Kh. n. ff Et numina in iisdein innunierabilia inveni-
mofl : inferitqnoque in genera descriptos. morbisqoe^
ei multffs etiaiii pestibus, dum esse placata trepido
melQ eapimus. i — In cotio feruntkr. Ut solenl aihu-
leta, ^epiffTTtot vel poiius, succollaniiir. Ilaque mox
dicel : exporlari magisin ultimas terras deberenl.Rio.

Eiaficare iuam dum aucernnt vitam, S\t Hnrat;
Ser. 1. Sat. lU. Merceaem aut Hummos unde unde
eiiHeat, Gloss.e vclercs : Extrieare^ |j?7ro^icr«t, expedi,
ixnlili^, Bibaculiis, dc Yalerio Catone : Ohihek
iolrere posse qtueitionci , unum difficile expedire
nomen.

Subornant aliii eae sub thpteria falium. Hoc csl,
fratidibus ei iinposluris sic illuJunt oculis vulgi, \xi
falsiias mysierio tecia et aduuibrala non depreiieh-
datur. £x eo genere iuiposioruiU Galli Matris Magn.i;,
Romaiiis, Sangarinm duviuiii ponte trdiisgressis,
oceurrere cum insignibus snis, inquit Livins lib.
xxvlli. cap. XIX. Vaiicinantes fanulico carmiiief deam
Romanii vim belli et victoriam dare. lla vero scrip-
sisse Liviuin : vim belli et victoriam dah, non ut
in omnilms editis legilur : viam belli .npparet ex
PolylKO : *u(TM^ntg irpoiTvy^t^luif Trtv G*6v vtiojv xotc
xffltTOf. Iiisignia impobtoruin dicil Liviiis, quic Poli-
bios. itpoiT-z^iha xert tvttouc. Rigalt. — Sensus quein
fiiif it higaltius, ex hisce verbis exbculpi non polest,
foriestn legenduin :

Subornanl aliis esse sub mysteria sarrtmi.

Seu falso persnadeiii aliis sanctum nliquid ct divl-
Dum mysteyiuin subcsse. Davis.

Et u iub figura fatigant. Sub figura, sub persona,
ficte, simiilate. Pub. Syrus : tieredii ftetui iub per-
iona riiug est, Rio.

Vidiitii icepe Dindymarioi, Dindymarii aunt, . m*
cora Dindynienae Cybeles. Atys Catulli, ad suas (^l-
ias : Agite, ite ad utta GatlCB Cybetei Uemora iimul.
Simul ite, Dindymence f/omtna* vaga pecora, Martia*
lis, XI, ^3 : Spado Dindymui. Rig.

Aut cum dorsa $ua attidunt. Circa Istorum nebulo-
nuni jpra^stigias variant scriptores. Lucianus, lib. de
Dea Syria, Ttfxvovrat ti touc mjxiaf, x«i tow-i vfiaTOco-c
izphg a»72>ou; TVTTTovTat. Apuleius , lib. vni : t Bra«
chiis ^uis liumero lenus reUudatis, aitolcnles imma-
nes gladios ac secures, evautes exsiliuiil ; incilante
• tibiu: cantu lyinpbalicuui tripudiani. i Lt paulo post :
C c Ad postreinuin aiicipili ferroquod gerebant, brachia
sua dissecaiit. > Ei post alia qusedani : i Arrepio fla-
gro... iiididein sese muliinodis coinmulcant iciibus
niira coiilra plagaruin dolores prassumptioue coinmu-
nili. > RiG.

Dona iua uttidunt tpurca bipenne. In apographo ;
parca bipenne. Commodiaiius aliquid hic propudiose
obsceni Galli cinaedis exprobrare ridetur. Glossae
veieres : ^o^xiov, Douum^ Lumbi, Glos. aliae, dv^i^,
eff^ta. Apuleius : i Cerneres profectu gladiuruiii,
ictuque flagrorum, solum spurciiia sanguinis eflemi-
iiati niadedCere. etc. > Rig.

Cum doctrina iila iervant, Hoc est : ne(|uidquam
docirina sua servanl, neque item cruore suo sanaitt.

RlG.

Stipem ut toltant^ ingenia tatia quarunt. Supra
eadeiii Iiislr. dixii : Dum vilam iuam extricare qux^
l^ runt. Talia vero jain xvo suo agyrtaruni higehia
fuisse tesiaiur aiicior libri de morbo sacro^ qui viilgo
feriur, Hippocralis : 'AvOpwTrot jStoy Scoftivoi 7;o>)iaxa4
Troyrota TexvsovTat xat rroixt^oOatv. RiG.

lngenia talia qticerunt. Sic apiid Tertullianuin ; m*
genium decorii : ingenia poinarum : ingenid artium, elc*

RlG.

Obumbrant populum. Falluni, objecta nube et iim*
hrau fraudibus. Rig.
Ve vetuilute procesiit. Ovidius iv, Past. :

Pro magno leste vettistas
Crediluf, acceplam prace mOvere lldem.

GJLLt.

Vatieinnrtl eredatur prodenti fatiU. Fo^te haec trans«
posita fuere : fatia prodenti. RlG.

3lajeitas autem ittorum nulta tocutd eit, Hhc de
simulaerls gentium Gommodianus, ex oraculo Psalml
cxiii : 0$ ftabent et non toquentur, Majesfas iltorum.

215 (▼.22i.) COMMODIANI

XVIII. — DE AMMUOATE ET DEO MAGNO.

Dixiiniis jam miilu de supersruione neranda ,
£l lamen exsequimur, ne quid praelerisse dicainur.
Ammudatenique suuni cullores more colebaiil :
Magnus erai iilis, quando fuit aurum in xde.
Mittebanl capila sub numine quasi prxsenti.
\enium esl ad summum, ut Cissar tollerei aurum :
Defccit numen, aiit fugit, aiit transit inignem.
Auctor hiijiis Sceleris constai, qui forinabat euindem
Tol viros ci magnos seducit false proplielans ;
El modo relicuit qiii sulebat esse divinus.
Erumpcbant cnim voces, quasi mente mutata ;
Tanquam illi dens ligni loqueretur iii aurem.
Dicite nunc ipsi, si noii sint numina fal^a?
Ex eo prodigio quot perdidit ille propbeta ?
Oblitus est iste prophetare, qui anie solebut.
Monstra adeo i^ta licti sunt per vinivoraccs ;
Audacia quorum damnabilis numina Qngit.
Gestabant enim, et aruit tale sigillum :
Nain et ipse silet, nec uUus de illo prophetat
Omnino, sed vos ipsos perdere vultis.

XIX. — NEXESIACIS VANIS.

Non ignominium est, virum seduci prudentem,
Et colere talem, aut Dianam dicere lignum ?

INSTRUCTIONES (v.2ia.) 416

A Mane ebrio, crudo, perituro crediiis viro ;

Ex arte qui ficte loquitur quid illi yidetur :

Severe durn agit, sibi visccra pascit.

Incnpriat cives unus detestabilis omnes.

Adplicuitque sibi, simili coUegio facto,

Cum quibus historiam fingit, ut deum adornet.

Ipse sibi ncscit divinare , csteris audei.

Succollat, qiiando libet, eum, etquando deponil.

Vertitur a se rotans cum ligno bifurci ; }

Acsi putes illuin afflatiim numine ligni.

Non deos vos coliiis quos ipsi false prophetanl ;

Ipsos sacerdotes colitis , in vano timentes.

Sed si corde viges, fuge jam sacraria mortifi.

XX. — TITAMES.

Titanas vobis Tutanos dicitis esse.
^ Iinmites tacitos sub culmine vestro rogaiis.
Tot lares, xdiculas, simulacra ficta Tilano.
Adoralis enim stulti malo leto defunctos;
Non legem ipsorum legentes : non ipsi loquuntur.
Et deos audeiis rcramine dicere fusos.
Solveritis eos magis in vascula yobis.

XXI. — MO.NTESIANIS.

Monles et deos dicitis : dominenlur in auro.
Obscuraii malo, aliena mente juvantes.

COMMENTARIUS.

nempe simulacrorum de quibos est Instriictionis titii« p^iis est Rigaliius. Vult enim Commodianus , Neme-
lus. nii//a locuta e$U hoc esi, iiihil locuta esi : nulla siaciiin duin $evere agit, seu flagris et ghidio corpus
fudit oracula. Rio. lacerat , vicium sibi qiiserere. Hinc Iiisir. xvii ,

De ammodate. GratulalK)r monstranli alium scri- C v. 215 :

ptorein, qui liujiisce numinis mcntionem fecerit.
Terminatio Pcrslcam vocem indicat; ui suiil, Mithri-
dates, Orondaies, Tiridatcs, Mcherdales. Etestnpud
Procopium iii Persicis aci|jiouSioc» ^Rer haiid ignobilis,
da/sac fASTjoov etxovc axaStwv a7ri;^wv, ubi caslr.i Persa-
rum adversus Romanos. Et npud Hesychiiim, Dath ,
nomen iinpcratorisPersse : sed hsec qiiam sunt inania,
si non nliiinde conrirmeiitur^ Kic.

Nbmesiacis. De G kllis ('ybcles, M.Tis. Bellonariis,
Isiaciset Nemesiacis eliain scripta Geniium' profaiia-
rum confuse dissernnt. Nemesiacum describil A|iu-
leiiis Mil. viii : i Insit vaticinalioiie clamosa, coiincio
mendacio , semelipsiiin iiiccsscre Mque criniinari,
quasi contrafassaiicta; rcligionis desiguassei al.quid,
et insuper jtisuis puenas noxii facinoris ipse de suis
manlbus exposcere. Arrepio deniqiie flagro, eic.,>
qnse Kiipra de Diiidymariis observaviiuiis , ad Instr.
XVII U 'i de fragore quo luxurias ineiint, et furias
lingunt : qui fragor et furor etiam Nemesiacorum

Dam furias tingere quaeruDt,
Aut cum dorsa sua alUdiint spurca bipeune. ..
Obumbraut po|iulum simpltcein, perituri ui credanl.

Apuleiiis, Helam., lib. viii, pag. 173 : € Vbi tandem
fniigali vel certe suo laniatu tattati, pnusam carnificintc
dedere ; stipes ierea$ , immo vero et argenieas, muiti$
certatim offerentibus, $inu recepere paiuto, cic» Davis.

Incopriat ctve$, Conviciis , opprubriis conspiircat ,
et quasi stercore conspergit. Glos Isidori a Yulcanio
edita: : Scurra, qui incopriatur. Scurrula^ qui inco^
prial. Scurras dictos fuisse Gru;co vocabulo xoirpioc,
jain priilem cx Dione el Svetonio viri enidiiissinii
d4»rucre. Suidas ; y.onpio^ oviip &>; aTro Sij/iioO, ^cc di
Tov xoTrpo^oyov. Iii apograplio lcgitur incopiat. HtG.

Veriuur a $e rotmt. Pl iiius ille artificioligiiidecus-
satim biriirci rotat sese, ut imperila plebecula corre-
ptiim a numiiie exisliuicl, cadiicaria passione, subita
ruina, verti|!ine utratione diviiia, axe divino circum-
actum. At nasuti rident impostorem, et inclainant :

fuil, ut videre est in estis Apuleianis : c Ab iiigressu ^ QwBre peregrinum, et, 7o//a£ te qui non novit. Rig

priino statim absonis ululatibys constrepentes fanaii-
ce pervolant, etc. i Propterea Nemesin Caiullus deam
vehemeiitem esse dixit, cpigrammate ad Liciiium :
Ne p<ena$ Neme$i$ repo$cat a te. E$t vehement dea^
1'vdere hnnc caveto. Babrius, npud Suidam : llaprnf^^i
vff/Mae^, 17 T adix' eTroTTTeuffe. Et alia hujusmodi ibidem
in lianc senieiiiiaiii de scriptoribiis aiiliquis citala.
Ammianiis Marceilinus lib. xiv : c Haec, et hujiismodi
quidein innumerabilia ultrix facinorum impiorum,
bonorumque praeiniatrix operatur Adrastia; quam
vocabulo duplici etiam Ncmesiii apnellamiis, etc.»
Uaiic dcniqiie Apul., lib. de Mundo, Necessitatem esse
dicii utttom$ ine/fuyibHem. Rig.

Non ignominium e$t. Isidomslib. iv, cap. ult., ubi
de pcenis , quae sunt legibus confttitutae, Ignominium
et infamium. Rig.

Stbi vi$cera pa$cit. Apuleius : Morsibus suos mciir-
sant mttsculoSf brachia di$$ecant, Rig. — > Oinnino la-

Cum tigno bifurci. Agrimeiisores terminum dixere
bifurciiini, iinguhmi i»ifurcam. RiG.

Titana$ vobi$ Tutano$. c Titanas Mauri pro regibiis
coliint» Arnob., lib. i.

immite$^ tacito$ $ub cutmifte ve$tro rognti$. Tot la'
re$. Exempla an ms. : Aut muta$^ tacila$; a quo ni-
miuiii recessit Rigaltius. Forsan leg. Ita MuTiE lACiTiE
%ub cutmine ve$tro ro^atis. Tot tare$ : nam Lares, Mu-
Ix dea: lilii. LacUiitius Div. Inst. i,20. Hanc (MuUdi)
et$e dicunt, ex qua hint nati Lare$. Yide sis Ovid. ,
Fa$i.^ II, 57i, 585, seqq. Siatim vero legenduni
tediculte : quod Latini sermonis ratio demonstrat.

Davis.

Solveriti$ eos mngi$. Utilius xramina illa conflata,
et colliquefacta dissolveritis , uiide fiant urceoli^ peU
vei, sartago^ patetlce. Juvenalis , sat. x, 64. RiG.

Monte$ etdeo$dicitt$. In apographo legimr, Monte
se$deo$ dicHi$ , quod accedere videtur ad dcos Mon

«17 (nm)

Nam, si purus animus et mens screna maneret ,
Tu libi de illis ipsi disputare deberes.
Excordaris homo, si piitas, ut ipsi te salvent.
Seu regant, seu minuant. Si quid tu sani requiris,
Jostitiam legis quaere magis : illa salulis
Auxilium portai, et Oeri dicii aiernum.
Naro quod in vaois sequeris, per tempora gaudet.
In brevi laetaris , et posimodum plangis iu imis.
Sobtrabe te tUis , si vis resurgere cuni Chrislo.

XXII. — HEBETUDO SiECUU.

Heu doleoy cives, sic vos liebetaii de mundo !
Excurrii alius ad sortes, aves aspicit alter,
Babiiium cruore fuso, manus inspicit aller,
Et copit audire responsa vana credulus.
Tot duces, et reges ubi sunt consnlii de vita,
Vel porienia sua scisse quid profuii illis ?
Discite qiiacso bonum, cives, simulacra cavete :
Omnipolentis enim in lege quxrile cuncti.
Sic ipsi complacuit Domino dominorum in aliis,
Ad prubationem nostram diTnionas in inundo vagari

ADYERSUS GENTIUM DBOS. (y. 237.)

A Et tamen exalia parte mandata praemlsit
Cxlesies fieri qiii relinquunt aras eorum.
Unde non hoc curo disputare parvo libello :
Lex docei, in medio ciet, Consulite pro vobis.
In duas intrastis vias, condicile recum.

XXlll. — DE UBIQUE PAEATI8.

Dum ventri servls, innocentem esse te dicis,
Ei quasi communis facis te ubique paratum.
Y£ tibi siulte lioino, morlem circumspicis ipse.
Barbaro de more sine lege vivere qiixris ; -
Ipse tibi hyinnificas etiam insinere de verbo,
Qui siinplicem fiiigis : simpliciter vivo cum isto.
Vivere te credis, dum ventrem cupis implere.
Exiguus tua in domo residere prave ;
B Paratus ad epulas, et refngiscere prjecepta.
Aut quia discredis Deum judicare defunctos ;
Rectorem caeli facis te inepte pro i4lo.
Aspicis ad ventrem, qiiasi tu sis providus illi.
Tu modo profanus, modo sanctus csse videris.

2iS

COMMENTARIUS.

teoses : qoorum mentio sit inscrip. qundam apud
Groterum pag. xxi, 5 , ubi legimus ex deorum Mon-
lensiiini pnecepto positam fuisse arain Jovi Fulgera-
tori. Nibilominus tameii scribenduin hic esse arbi-
Ijramur, Monles et deo$ dicitis; ut MonlcsiaiiiCoiumo*
diano siot, qui nuinina qiisedam in Monlibu:'. esse
crederent. Ideoque aii : dominentur in auro Obscutati
wuUo ; avaritiem damnans eorum , qui felicitatis hii-
nian« summam ponebnnt in nuinmis et auri coiigerie : ^

3iiod esi malorum oronium irrilamentuin. Isti, inquit,
ii doiiiinenlur iii auro obsciirali inalo; quasi descri-
bat deos illos Manes Meialloruin custodes sub obscu-
ris et inlimis luontiiim cavis, invidenies mortalibus,
Bimiom cupidis thesauroruin : qiii nempe dii si forte
pmsinl siiffodientibus nioniiuin latehras avariis, pro-
soiii inviti, Unquam iiolentes, et aliena mente; hoc
est, animo prursus alieno sic jiivnntes , ut dici non
debeint dedisse , quod iii^i rapina non tollitur : ni-
miniin expugnaiione ac ruina non iiioniis, inulto
%ne, aceio multo suffussi rupiique. Piiniiis, llisl. nat.
xxxiii, principio libri : c Persequimur oniiies telluris
fibras, videmusqiie excavatos inonies, inirantes
debiscere aliquando, aiit intremiscere illani ; ceu
Tcro non hoc eliam exeni|iluni iiKlignalioiiis sncrx
pareiitis exprimi pobsit. Iiiius in viscera ejus , ci in
sede Manium opes <|uxriinus. llla nos ad iiiferos
agoiit, qiiae occullavit nt(|ue demersii. Utinamque
possct e vita iu loiuin abdicari auruin ; sacra f;imes, ])
Dt celel>erriini auctoroi dixere , proscis^um conviciis
ab optimis quibusque , et ad perniciein viio: reper-
tam. » Ct cap. iv. < Opem viccrit gigantuni. Cl (»aulo
post : Relinqiiuniur ila(|ue foruices crebri inonlibus
siistiiieiidis. Occiirsnnt silices : lios igni et aceto
ronipuiit. » Ci post alia quxdani : < Manes truhuiitur
ad fatouiines, ut viiiuin iinportent. > Rio.

Nam quod in vanis sequeris, per tempora gnudet.
Leg. Nam quod inanes sequeris^ per tempora gaudes.
Cbmtnodiaiius lusir. 11, v. 12 :

SfAHe, inquit, aUorare deos inanes,

Laeiantius Div. inst,, 11, 4. Gestio enim convielis
]fiA;vififjs (aiii codd. Manibus) — singuiaris Deiadserere
majesiaietn, Davis.
Mattus inspicii alter. Legendum credidcrim :

Balanlum cruore fuso, roanes elicit aller.
Nam licstiarum sanguinem mortuis evocandis adhi-
bebauty ut patet ex Ilomero Odys. A. 56, et Isidoro

Origin., iib. vin, cap. ix, ne plures memorem. Immo
nonumquam huinano cruore non abslinebant. Vide
Janum Broukhusiumad7t6ti//tl. i.Cleg. 11, 45. Davis.

Toi duces et reges ubi sunt consulti de vita. Hnjusce
artis asironomicae professor Julius Firmicus lib. 11 ,
cap. uliimo, per adulationis aulicae prudentiam disci-
piinac suas praevaricator esse maluit , quani periclitari
qiiid eiiam circa regnum sive imperatorum genes(*i8
vaieret. < Gave, inquit, ne quando de statu reipubli-
C2e, vel de vlia Romani iinperatoris alii|uid interro-
ganti respondeas. Non enim oporlet, nec licet, ut de
staiu reipublicae aliquid nefana curiositale discamus.
Sed ncc alii|ui» Mathematicus verum aliquid de fato
imperatoris dcQuire potuii. Solus enim imperator
stellaruni non siibjacet cursibus : et solus est , in cu-
jus faio stellae deccrnendi noii habent potestatem,
eic» RiG.

Portenta sua sdsse. Qiiibus de se aliquid signiflca
tur ac pra^monstralur. Glossse veteres : Portendit^
oiQfioctvci 3ta rtpoic*

Doemonas in mundo vagari. Baluziiis ad Cypria-
niiiii de Idolor. vanit. pag. 571. edit. Paris. 1726.
tesintur, in veteri codice S. Albini Andegaveiisis legi
diemones in mundo vagi. Ila ipseinet Gominoiliaiius
Insir. III. v. 56 :

Unde modo vagi subvertunt corpora muUa.

In duas intrastis vias. De duabus viis inulia college-
rnni H. Moiiarduset J. B. Gotelenusad Bania6ar epist.
c.xviii. In sequentibiis leg. condiscitb rectam. Davis.

Et quasi communis. Amhigiium est in apographo,
commtim's legi debeat, ancotnu. Communem animum
et levem. dixit. Terentius. Rig.

Barbaro de more. Barbaros inores nuncupat, ritus
ac religloiies Genliiini minimeGbristiaiiarum, sxcuii
rilus, noii Ccclesi:e. RiG.

Ipse tibi hymnificas. Li apograplio legitur, hymnificii
iiuasi alludal Goininodianiis ad hinnituin junienii. Ct
urjeca phrasi dixerit , Ipse tibi hinnificas incinere, Ipse
tanien Insiruclione lx. dicet chorum hymnifieatum^
pro Ccclesia quae deleciari solet hymnis et laudibus
Dei ac Domini nosiri. Latina versio Csaise, x, 30 :
^iniif voce iua filia Gallim. RiG.

Exiguustua in domo. Doini tu.e exilis ctpneparcns.

Paratus ad epulas. Poientiorum : eliam ubi appo«
nuiitur idoiothyta. Rig.

Et rejugiuereproscepta. Ghristi Domini, sive disci-
pliuae Ccclcsiasticac, et chnstianse caritatis agapas.

RlG.

M (V. m.)

h\ supplicem prodts det,- stib^ asfeeta tpamti
Seuiies in faiis ctijtts modo lofe jtivarrs.

ixrv. — ifftftf mrMlQVTif YfvENtiBus.
Iiiler utfM'(|fue pulad^ duVie vivendo cavere,
Nudatus a lege, decrepttt^s luxu prrecedis.
Tol vane prospicis, quid quaeris iniqua ?
£t quidquid egisti islinc renianere defuncto,
Respice to stuHe : non ei^a», ei ecce <ideri».
Unde processhti ifeseh, nee iirtde iiuH^FriS ;
Tii Deiim exceteBrm ftigis io« vltae henrgfmnfV,
Rectoremqiie innm, qtfr te magis vivere vet^ei :
Yertis te in fociem et dormim deo remitiis :
Mergif tef m tcrtefcm^ dum pmas le Fn r6ctf irttfraf?.
Quid in synargoga deeurris afd pharrswo»,
Ut tibi miscricors ftaty qifem dene^ ottro?
Exis inde forrf, iterum to sana ^equiris.
Vis iiiter utromtpie vr?ere. Sed infdcJ p^riM*.
Insuper el dicis : Ouis est qitf a nrorti redemtt?
Ut credarmus ef , <faoniam ibi poensfe agunidr,
Eia non s^/ ut pttM m^, Malrgne.
Nam illi prodest post funera, recte qui vixii.
Tu tamen mox moriens diiceris in loco maligno ;
Iii Glirislo oredentes antem ii» loco beiiigno :
Wa^dilmrqoe qmbu* hajret anMBnltas i!ra.
"Voftl* vi(xiem dobirs, iii Vos sin^ corpore poena,
SuscMftt in fratrem lorkoris ordo clamare.

XXV.— QUI TrtrfiNf , Ef ^6^ CiiEbENT.

()iiamdiii, sttilte homo, GHristttm ajiKrscertf non tl$T

COMIRFWAW rSStftUCf lO.^ES (v. 351.)

A Vitas agrdrtfr pinga6m', et sterili semina jacias.
In sylva roanere qureris.ubi lalro moratur.
Tu dicis, et ego Dei som ; ei foras ()berras.
Ingr^ere Jam tiunc toliei^ invilaius in a.ulam.
Afatura jam messls, tempus toiidenique paraiuin.
Ecce rnodo mete : quld? non le poenitei^inde
Nuiic, si rron habes, cofKge : vindeinia viua.
Tempiii ade«t vit» credendi lempore moriis.
Est DcF lex prima fundauientum posterae legis.
Te quidem signabtit credftorum m lege secundji,
Nec minae ex ipso, sed ex ipsa tibl potentes :
Obsiiipc jam facius, jura le credere Christo ;
Nani lesiamenium veius de illo proclamat.
Credere enim opus est lantum m rpso defttiieto^
Resurgere posse, vivere temporeioto.
Ergo si quis ea discredis esse futufa,
Dummodo vincelur rens in morte seeunda,
Eveniura canam paucis in isto libelFo.
Nam cognosci potest, ubi sil spes anteponenrda.
Tamen vos adbortor quantocius credere Christo.

XXVI. — RBPOGNAKTIBUS ADVERSUS LEGEll CHRISTJ D£C
VI VI.

6espnis infelix bonum disciplinae caelesMs «
Ef rtiis fn moriem, dmn vis sWre fifeno tJigari.
Perdunt t6 luxuria et bfevia gandia niiindi :
Unde sub inferno crucraberis tempore toto.
O^dia sont vaiia quibus oblectaris inepne.
N<!m iffa te reddtmthonrmera fuissc defundum ?

COMMENTAfHtS.

In mpplicem prodii deu Hoc est, Christo supplicas, C illc «^irpuralus clamans ad Laiarmn, ut rnlrngueret

adgeniculatus simulacrcJovis. Rm.

S.ub aspectu lifrannL Tyrannum dlcit. Cajsarem non
Chci&lianuni : simulacrum Jovis, di ibulum. Rrc.

. I^udafu$ a Lege. Viduus operibus mdiclrs Icfe Cliri-
stiana. IUg.

PffBcedh. PrSBcessisse dteurttur Christiani, qui sAnt
In ecclesioe pace dimissi ad Dbminum. Rio. Leg. pro-
ccdis. Davis.

- Qnid In iyn. decUris ad PlmiuBOi, In apograpiio
legjtur : decurru iCBpe bifarioi. Ric.

Ducerii in loco maligno. Aa inale Clrristianum : dit-
Cfns, iiiquit, in loco maUgno. Ad vere Christi.inuin :
ducerii in loco benigno. Extra liosce duoS ordiiies san-
clus Ephrem Syrus* ajvo Commodiaiii proximus, ab
flieronymo, libro de ScfiplOribus Ecclesiasticis, lau-
datus, aliuin iion esse lOedium ofdiiiem docet. Deinde
ail : t Loqiior autem de aliero ((uidein supljrno, nl-
lero vero inferno, inter qiins nfiediaiis est

extr^mumdigfii sui tnaqnam. Luce, xvi. %A, Rig.

Tortorii ordo. Tentaloris, drarboli ,• exprobanli»
damnato caiisam st^ae damnatioms? ut hanc eiism
adjlchit daminiti snplicio comumeham. Rig.

Ingredere jam nnnc tohei invitatus, Insfructione
xxxni : Intrate Habites Siheitri ad preeiepe paitorh

RlG.

TempHs totidemque paratttm, Totidem pto etiam ,
fctmsimiliier, ut supri. Rig.

Est Dei lex prima, Vetris testamenffim prse se lulil
dmbras et sjicramenta sive mysteria Novi. Rig.

Nec mince ex ip$o. Deo, scilicet. Nam lo salviim
fieri vuit Deus. Ideoque posita lege mnnstravit tibi
yiam snlutis : quam si pravitate tun derelinquas, jam
ipsa libi via cominiuatur exitium. Rig.

Obitupejdm factus. Yarro iri libris de Re rust. dixit ;
Exeande me fecerunt^ et Consue quoque faciunt et Per-

gehennam, hoc ipsuiii esl rfgnuin c^lonim ingredi

queinadniodum ct eo excidere, rst gehenn^m in-
iroire. > Hiee siint a Cerardo Vossio de Gr«cis noii-
dura edilis Lniine versa; atqiie ut ipse Yossiiis
editlone su:i censuit, neuliquani Purgntorio praijudi-
canl. Terlullianiis ad Aniiiiam : t Aflii-mamus le nin-
i^crfe posl viiae dlspuiiciioiiem, et expectare diem
jndicii, proque meritis aut crucialui deslinari aut rc-
frigerio : uiroque sempiterno. i Rio.

Quibus hasret .amoenitas illa. Auiceiiilatem inielligit
Milienarioruiu. Kig.

In vos sine cdrpore pcena. Ij^nis ieternns, qui etiam
animas lorrei, exuias corpore. Rig.

Suscilat in fratrem clamare. Per fratremi intelligit
fldelein.Christianuin. Suscitaiin fratrem clamare, hoc
est, udvocarc fratris auxilium, sicuti faciebat dives

rtuitm brum. Rig.

Vinceiur rcus. Convincetur.

In morte iecunda. Post corporis mortem , aniina
morlis asiernie poenis addicla. Apoc, ii : Qui vicerit^
non twdeturamorteiecunda. Terluliianus librode Fuga
iii persec. /n HagnO iulphuris et ignis^ quod est mor$
secunda, Rig.

Diiciplinm ccelenii. Divinae, Chrisiinnse. Rig.

Non iUa te reddunt hominem fuiae def. Cogitatio mor-
lis nou te reddit irbi ? nonte revocat ad lemetlpsum?
nd mentem sauamTForteaii vero legendum, Ttrrebunt.
Non te illa terrebii cogiiatio, ndfore tempus, vel intra
paucos dies fuuirum te in flatu hoiniiiis defnnciiy
cujus aninu corripielur a diemone crucinndn? Rig.

Seu levei invadit. Oniniiio scribenduni, «eu levis
invadit^ merbus scilicet. Davis^

S»l (7.557.)

ADVBRSTO atmwM wos.

^. s^.) m

Ann\ te non pos^ni janr triftnta Mderb doetiim?
Nesdus si f^nA errasti, respice eamrai.
Ta patns nunc vitaro fsiic perfi^ur hetafm
Iniurlas inter : ibi sunt damna tuorum,
Bella, vel infandae fraud^, 6um sanguine forta,-
Ulceribas corpus vexatur, gemitutque ptonrtufr/
Seu leves invadit, aut longo mofb6 tenerls;
Aut natis orbaris, aut perdita conjnge defles.
Deseritur totum : heu ! ruunt dignitates ab aHo,
Yhiis, pauperie, dupliciier cerie, ^i hmguis :
Et dicis viUro, ubi vitrea vita moftalis7
Respice jam tandem iroc tempus irritnm esse :
Sed in futiiro libi spes est sine dolo vivendi.
Tivere volebant uiique parvuli fapii,
Sed Tiia privati jtiTenes ^enescere fotte,
Laetitios dies, perfruiqu^ ipsi parabant ;
£t tanren Inriti repotrimnsomnra mmirdd.
Gens et ego fui perver^a meme rtioritus,
Et -vium isiius sxttVi v6rsm es^e puia1!)am ;
MortenHfif^ stmiiiter sicOT vos judicabafti iides^e ;
Cum semel exfsset; anbnirm periisse d^fitnmtn.
Uaec autem iie non sum, s6(tcortdit<yf OrbW et acfctoi^
Requisivit enim fratrem a fraire perempium'.
Impie dic, inquit, Ubinam frater? Ille negavit.
Sanguis enim trairis ad me proclamavit in altum.
Torqtferis, video,- ubt nil sehtire pdtabas :
lile aut^m vivrt, ei loca dextera iehet;
Delidas fruitur, qoas tii perdidistj, n^fande;
Et com revocasti saecutum ; ci IHe (>ra(5gressus,
IromortaHs erit; nam ttf s\ib tsffiara (rtinges.
Vivit cef le Deas qur defuiicios vive^e fccJt;
loDOCiiisqiie boni^ tft reddut prsbmh dfgha :
Yesanis autem et irtipTfs tartata siva.
incipesentirejodrcia fi^er; se<ttf6te.

A timnr. — irwtt noir pk^teaMT teo.

Slulte, non permoreris, nec m6rtuus effugis Altum.
Tu licei dispoiias nihil te sentire del^unctum,
\inceris insi()iens : vfvit Deus conditof orbis,
Legiiima cujus clamani valere defunctos;
Tii autem dum praeceps sine Deo vivere quseris,
Exiirictum m faiis judicas, etfaialecredis.
Non iia disposuii, ut tu putas, Deus xternus,
Oblivltos esse nioriuos de gesto priore.
Nunc nobis imperitans fecit receptacula mortis ;
Post cineres auleni noslros videbirhus illa.
Exuere stulte, qui putas per furiera ui non sis ;
Recior^m dominuinque luum nil posse fecisti :
Mors autem in \acuum non est, si corde retractes.
Optanduin noscas : naro sero senties illuro.
" Rector eras carnis ; non le cefle caro regebat.
Exeroplus al) illa, recondiiur illa, tti horsum :
Recte roortalis hoiiio separalur a carne :
Idcirco non poterunt oculi niortaies aequari.
Sic babet abyssus nust^r de Dei secreto.
Da nunc ergo Deo, fragilis durn moreris, honorem :
Et crede qiiod tlhrisluS vivum te de mortuo reddet.
Oiunipotenii laudes in Ecclesia reddere aebes.

XXVUI. — JOSTI RESURGUNT.

Justitia et bonitas, pax et patientia vera
Vivere post fata faciunt, et cura do actu.
Subdola me^s aoiem, noxi^, perMik.phiH;
Tollit se in pa^rts, et tetti Mie itiryralnf.
p Inipie, nunc aurfi, ((iifA ^ef mafefifctsf lacraf?^ ;
Respice terrenos jii(li6es\ in corpor4 qifF nrfnc
ExcrucWht piBiili dlfo^: ftnt fefro pirMiit
Supplicii( itierhiS, atit (ori^b taitcM tleh.
Ultirhe tu spdM C^etrhi frfidefe ^oelesierr/,'
Reciorchiqoc ir6Tf,p<^f /jitem suntc/mtiia factaff

COMMENTABIUS.

DupltnUr cerUii languis. k langues, si languore
anqifo diaturiio consumeris; atque ut supra dixilst
Umgc morbo tjmem. Undeillud : Uenut etse mhericor-
dim^ dtcocddt. Ric.

Vitrea vila, Quod de fortuna dixri v6ta« scrlpcor,
boc de viia humana verissime dlcalnf : fUa tiogtta
wiireae$t : turit quumsplendeni, frangiiur: Rlc. j

I^i/^oirfiel.Liliii*, LfetiliCdS, LM6$. Valde rnjlii
«ispecta esi ist7us vocaiynll, for/natnra', riec pronun-
tiariqnidqiram polest, riisi fnspectocodieoahliquo. Vc-
tos InierprcsLatiiius Kpisrohr, (|n:e dicliiirBainj^b:^
fw?^«*yw5» venit l<Btationem. In cdil. Paris. prave I^-
gitar : iegationes. Ric.

IIU neaavit. Etenim resnondil : nescio. Negavii scire
ite, quod certissime sciebal; nnm ipse rccensadhuc
^^ L!!?"^'* nece; aique lioc menliius Deo in.ciuem
lion cadit iguoranlia, impudentissinie negavil Deuni :
ct sa»^ilego mendacio, Dei scieniiam suffnrari; et
(fTOSi ocfidere Conaius est : optavit erlpi Deo divin^
tafeiti,r6ec(ov. RiG.

r%Fl^^ ^^^<^^^^^tim. Repugnans adversus legem
ChThti^ rcvocasti saiculuni , revocasli diabolum, cui
rajuntiaveras. Rto.

no!f peiBORERis DEO. Noo sFc morcris, iit vcl mor-
tnus, cffugias Dei roanns: uC jaro in deruncium Deus
mm habeat qrodfaciat. Rf€.

Vinceris insipiens. Etiam invflus InsipienllaB tenerls.

RlG.

Legiiima cujus clamant. Legilima dfcit leies Ct
rhanaflfijf Clifislf : distiplina tx ffde eusiodfW. Ric.

^Vaiere defuhclos. tcica/os sci/ice^ ad vitain xtef-
nain.

Extinctum in f&tis. Exiiiictionem , morlem. Davis.

Oblivitoi kse mottuos. ObJi^ionF iradita ess^, quse
defnnclas quisque ges^t oTFrn, ddm viverei in cor-
p(6re.

, J^xtiere stntte qut pulas.Qul te per mqrleni sic exui
piiiaR, ut jain sis iiullus, nec amplius tui supersit
qnlilquam.

. Optandum noseds. llliim videlicel Deum Patrem ac
Dooiinum nostrum. RiCaltius.

Heconditur iUa. Sepulcro.

Tu, Aninia.tua ; princip:tlis$ima pars tui. Rrc.

Bonutti. Ilorsum sc capessit. Id.

Non poterunt aquari. Divinis.

Cuta de actu. Supra dixit : De gesto priore.

Excruciant paenis diros. Sic de ipso Christo, In-
struit. 36, per crucem dirus. Glossaj veieres : Dirus
e£oxo)>wTOf, 5efvof Dirilas , AgivoT^?. Alia. Caossai :
Siivgf , Maiitiosus, iniquus, scnut^ trux^ acerbus, atrox.

2« (V. 4«5.)

CONMODIANI INSTRUCTIONES

(V. 454.) ni

Grassaris, insanis, detracias nunc et Dei nomen ;
Unde non effugies : poenas per facuque ponet.
Nunc volo 8is cautus, ne venias igiiis in aesium.
Tradc te jam Ghrislo, ut le benefacia sequaniur.

XXIX. — niVITI INCRBDULO MALO.

Differes» dives, nimium tua cuncta videndo

Insatiabiliter, quibus ndhuc adhaerere quxris.

Yivere posi isla, dicis, non spero defunctus.

Ingrate summo Deo, qui sic Deum judicas esse ;

Te qui nescienie protulit, deinde nuirivit :

Ipse prata tua gubernat, vineas ipse,

Ipse gregem pecorum, et quidquid possides ipse.

Nec istis atiendis, aut tu regis omnia forte.

Goelum hoc et terram et maria salsa qui fecit,

Reddere decrevit nos ipsos in aureo saeclo ;

Et modo si credis, vivitur in Dei secreto.

Disce Deum, stuite, qui vult le immortalem adesse,

Ut gratias illi referas in agone perennes.

Lex docet ipsius, sed quiji vagari tu quaeris,

Omnia discredis, et inde in tartaro& ibis :

Hox animam reddis, duceris quo le pcenilet esse.

Adiuitur ibi poena spiritalis aeterna ;

Lugia 8unt semper, nec permoreris in illa,

Omnipotentem Deum jam nunc ibi sero proclamans.

XXX. — niVITES HUmLES ESTOTE.

Disce, moriture, bonum le ostendere cunctis.
In medio populi quid te facis alieruin esse ?
Vadts ubi nescis, et inscius inde recedis.
Impie tractas, cum ipso corpore sitis
Tu semper divitias : nimium te toUis in altum,
Et lypbum ducis, nec respicis pauperes ullro.
Subdiios nunc vobis, nec parentes pascitis ipsos.
Heu miseri ! fugiantlongiusmediocres a vobis.

A Vixit : et, extinxi. Pauper, Eu/dcxoc, clamau
Mox furiis ageris cumpereasipse, Charybdis.
Ifidisciplinati sic vos divites esiis.
Legem datis istis, non vobis paratis ipsis.
Cxue le dives taniis malis, Deo perversus,
Subveniat utique tibi quod nunc operasti, si Ibrte.
Estote comes numinis, dum tempus habetis,
Sicut ulmus amal vitem, sic ipsi pusillos.
Terribilein legem malis, bonis aeque benignam
Observa nunc sterilis, subtutus in prosperis esto :
Tollite corda fraudis divites, et sumite pacis.
Etspeciaie malum vestrum. Benefacitis?Adsuir

XXXI.— JUDIGIBUS.

Intuite dicta Salomonis, judices omnes.
]2 Uno verbo suo qualiler vos ille detractat.
Dona quain et xenia corrumpunt judices : inde
Inde jiis sequitur : datores semper amatis ;
Cumque erit causa, victoriam toliit iniqua.
Innocens sic ego sum, nec vos incuso pusillus,
Blasphemium tollit Salomon quia aperte.
Vobis autem Deus est veiiter et praemia jura.
Suggerit hoc Paulus apostolus, non ego duplex.

XXXII. — SIBI PLACENTIBUS.

Si lucus aut lempus favet, aul persona provexit ;
Judcx esto novus : quid iiunc extolleris inde?
Blaspbemas indocilis, de cujljs prsestanlia vivis,
In fragilitate tanta non respicis unquam.
Per graduset lucra avidus fortunae praesumis ;
Lex tibi non ulia est, nec te iii prosperitate diiioscis.
Auro licet censeanlur, bacchent aulica semper ;
^ Cruciarium Domini si non adorasti, peristi.
Et locus et tempus et persona tibi donalur
Nuiic, si lamencredis : sinauiem, proeo timebis.

COMMENTARIUS.

466 : IntuUe dicta Salonwnis, Iterum instr. xxxix,
V. 481 :Bacchent aulica $emper, Davis.

Observa nunc sterilit, De sierilibiis christiaiiis di-
ceiiir In^^tr. lv. Rig.

benefacitii? Adium, Hoc ex persona Dei miseri-
oordiam offereiitis, et resipiscenli graiiam atque aiixi-
liutn pra*sentissitnuin siiggerentis, seipsum videlicet
/n Dei secreto. Siipra dixit : Sic habet abijssus no- ^ omniniodai felilicitatis auctorem. Rig.
sler de Dei secreto. Rig. ^ Dona quam el xenia corrumpuut judicei. Respicit,

Liuyia Minf lempfr. Fletus et strldor denliiim. RiG.
Pauper^ fjprixa, clamat. In apographo : Vixit et

^fcvoTToi», acerbo, inacerbo, Et alibi : 610^0^0;' dei-
mltM, nis. deo iralus, Ei apud FeKtuin : Dirus d^ ira
ytalus. Juvenalis, dis iUe iratisgenilus. Rig.

Te qiU nesciente protulit, Leg. Te qw neseientem
protuUt. Davis.

In aureo sceclo, In aurea Jerusalem : illo scilicet
millenario inoffensae felicitatis curriciilo. Rig.

extinxil pauper Ebrea clamor, Enieiidatio pr.nRclara
Vixit. et extinxi, Pauper «woiQxa clamat. Ait Conimo-
dianiis versu praicedeiili : Heu miseri ! fugiant longius
mediocres a vobis : divitibus, scilicei. Deinde diviiem
iiiducit obloquenlem lii funere pauperis, qiiasi dum
vivcret iniportuni, ac nimiuin iiistantis : nbegi tan-
dem magnain a nie molesiiam : Yixii putidus ille
Lazarus. Extinxi miserum. Tuin de pauperis anima
corpore exiita, et jam in coeliim assumpla. Pauper^
inquil Commodiaiius, cvpyjxa clamat ; quod est : lii-
veni quod optaveram, quod peiieram a Dumino : Te-
neo viam qua itiir in coelum. Sicautem in ipsa lapi*
datione Siephanus : Video coelos apertos, eic. Rig.

Furiis Charybdis. Angelis saianae in inferni vora-
gine, uhi noii est substatitia, sed inenatabile profun-
dum. RiG.

Operasti. Hoc est, operatus est. Ap^aixu^ , vel si
roavis barbare. Simili licenlia dixit instr. xxxi, v.

iiti quidcm credo, ad Eccle., iii. 16. In quem locum
sic Hieronymus, t. v, p. 10, edit. Yictor. : c Maiii-
festus sonsiis est, sed niiiulo inierpreiationis obvol-
vitur. Sub sole, inquit, isto veritalem et jiidiciiim
exi|uisivi : et vidi etiain inter jiidicum ipsa subseilia,
non veritatem valere, sed munera.iVide psal. lxxxi,
2. Oavis.

Victoriam toUit iniqnce. In apographo legitur, victo^
ria toilit iniquam, Hic.

Blasphemium tollit Salomon. Sic in apograpbo le-
gitur» ut snf^ra, ignominium ct iii/amftim, iiislr.^xix. Id.

Deus est venier, \n aiiiino nabuit CominoJianus
PhUipp,y III, 19. Davis.

Judex esto novus. Novum magistratiim adepius.

De cujus prmiantia, Dei, qui tauta tibi tain liberali
manu praesiai. Rig.

Qrueiarium Domini, Sic legitur in apographo : CrU"
ciatum Domini, crucem Christi^ Christum crncifixum.
Tov fiiyoot ixecvov tov fyrp Tra^aiorivjj avao^oWiff6«VT«.
Pro cruciario, Graeci dixere Martyrium : quo nomine

2i5 (V. 485.) ADVERSUS

Tempera te Cliristo ; et cervicem illi depone.
Isii bofior reinaiiet et tota fiducia rernin.
Blandtiar quando tibi tempus, cautior eslo.
Ultima fatonim non providens qux te oportet,
Sine Cbrisio reviTiscere non potes unquam.

XXXIIl. — GENTILIBDS.

Gens sinepastore ferox, jam noli vagare.
Et e^ qui moneo idem fui, nescius» errans.
Naiic ideo Domini flguram sumite vestri :
Toilite eorda (era et exasperata sursum :
Intrate stabiies Silvestri ad praesepe pastoris,
Latrouibus tuti sub regia tecta manentes.
In sylva lupi sunt; ideo refugite sub anlro.
Bellaris insanis, nec respicis ubi moraris.
13ni crede Deo, uti moriuus vivere possis ;
Sorgas ei in regno cum fiet resurrecilo justis.

XXXIV. — ITEll GEMTILmUS IGMARIS.

lodoinila cervix respuit jugum ferre iaboris ;

CENTIUM DEOS. (v. 501.) m

A Tunc juvat fn campis crassis satiari siliquis :
Et tamen invita domalur utilis equa,
Minuiturqiic ferox e<(se, primum dedomata.
Cens, liomo, tu frater, noli pecus esse ferinum,
Enie te undem, et tecum ipse retracta ;
Non utique pecus, nec bestia es, sed bomo natus ;
Tn te ipse doma sapiens, et iiitra sub arma,
Idola qui sequeris, nihil nisi vanitas xvi :
Levia vos corda perdunt poene liberatos. .
Ibi aurum, vestes, argentura ulnis refertur :
Bellatur ibi, dein cantatur pro psalmis Amor.
Vitam esse putas, ubi ludis, ant prospicis ista ?
Sortiris. ignare, extincta, aurea quaeris ;
Inde non effugies pesiem, licet ipse divinus.
Cratiam quam misit Dominus in lerra legendam,
B Non requiris eam, sed sic quasi bestius errans.
Aurea prxfata venient tibisaecla, si credis,

COMMENTARIUS.

vocitalam fuisse basilicam, a Constantino Caesare
roagnifice excultam , narrat Eucherius episcopus
lugdunensis libello de Urbis Hierosolymitanag ntu, Cx
eo vero in Yaticana libello doctissimus Jac. Sinnun^
dus ot>servavit alieram quoque basilicam ejusdem
Constantini erectam fuissc, appellatamque proprio
nomine : Ana$la$in. Hanc certe latini scriptores eo
jure nnncupavcriiit resurrectioiiem , qiio jure graeci
cnicem dixere murijrrium , basilicae lUius nonien,
cujos praecipue meniionem fecit Eucherius. Porro G
voeabaluni iilud, dcvaoraaev, pro ipsa fideiium resur*
rectiime, Commodiaiius nosier ad sua latiiia traiistu-
lii, io^tr. xuii. Nemo tanien idcirco basilicae quoque
nomen fuissc negaverit. Sed iiummum sub Consun-
tino eusuni, cujus pars anterior exhibei viri, absque
Aomine ullo, vultuni ; posterior vero, templi inier
duos miliies slructuram : Christi Domiiii cfligiem
preferre, non alio magis argumento probabitur, quam
quod Christtts ipse dixerit, destruciuruin se tem-
plum hoc, se ipsum demonstraiis, et triduo post re-
paraturum ; hoc est , se quoque ipsum resurrectu-
rum, significans. Absque illo certe significaiu, ad-
versus eos qui forte vultuin illuni esse negaverint
Cliristi, multo levioribus aget conjecturis, qiii con-
tndicet.Jam si veramillic esse Christi enigieiii, pcr-
que aimos trecentos servptnm fubse archeiypi fidem
credfrous, cur tamdiu premitur res tanto studio cul-
toque cbristianis oninibiis conspicienda? cur autem
apud illos tamdiu latuit, qui tum formosuin sibi de-
piogi Cbrislnm volunt? Etenim Sirmondus gui num- D
moni vidit, boc tanlum ait , faciem esse vividam et
graveiD. Austeram alicubi dixi, ut sic quam niinime
derogareoi traditionibus patrum, primo illo Chrisli
saecuto proximorum, quibus nec pudori fuit neque
fraodi, neqne iiein odio, To dvo-ic^cf , to acc^c;, ro eu-
TiAff xflci T15V OTf»cv alvxp^' RlG.

Tempera u Christo. Obtempera Christo : Com-
pooe viuim tiiam ad Cbristi leges, secundum man-
^laCbristi. Rio.

eennuBOS. Omnibns qiiidem ; sed iis praesertim,
qni adkuc per Italiam passim et Rom^c sxviebant in
cbrisibnos, aut Christi nomen sive disciplinam ode-
rant ac deridebant. Kig.

Domhti (iguram sumite vestri, Induile Chrislum
Dooiinum. Paul. ad Rom., xiti, ii, et nd Calat., ui,
27 : In baptismo Christum iuduisds. Stimite figuram,
ebaracterem Chrisii. Hoc osi : Servate mandata et
praecepta. I|^ Cbristus. Malth., xi, 29 : Discite a
flK, ifuia mitis sum et ttumilis corde. Uiide subjunglt
CoaunQdianus : ToiUte corda (era, Rig.

Tollite corda sursum. Alludit ad solemnem for-
mulam, Sursum eorda, liic.

Intrate stabiles. Iii apographo : IntraU slabiUs <ti-
vestri ad prafs<Bpia tauri. In proinptu fuit emendatio : in»
trausytvestri ad prasepe pastoris, Quae verba ad £ccle«
sixroinanae praedtantiaiu faciunt non niediocriter.RiG.

Nimium profecto recessisse videtur Rigaltius ab
apographi lectione, qu» ipso teste sic se habet :

Intrate stabilis silvestri ad praesepia taori.

Sirmondus apud Fabricium in Detect. argument. •
p. 219. legebat :

Intrate stabiles veslra ad prsesepia uori.
Quae magis placet qiiam Dodwelliana :
Inlrate stabula silvesu^es ad praesepia taurl.

Davisius lamen Dodwello accedit : qui quidem pluri*
bus suam hujus loci emendaiionem tuetur in disser«
tatione de Commodiani wtate §§ 6 et 9.

Sii^ regia tecta. In Ecclesia Chrisii. Sub rege
Christo. RiG.

Refugitesub antro, In cryptis Ecclesiae christianae.
Et fortean alludii ad illiid temporis, quo Silvester^
ad moniemSoractem cum suis clericis delituisse cre-
ditur. RiG.

Craws satiari sitiquis. Horatlus epislolar. ii. Ep. i»
vtvfl siliquis et pane secundo, Rig.

Domatur utitis equa, Hoc exemplo Philoslracus
narrat Apollonii fratrem a fratre suo juniore fiiisse
correcium. Kccxccvov fih wnttp oc xaTa^ovrcf Tovf 5\i-
wcovf Tff xaijxn ffOoyoii^vc twv ?7r7r«v i^ Trccru ^«yc
xac iuxs^pxtOiiKrt twv apa/BTUfAaTwv, etc, lib. T, C. 10.

Intra sub arma. In castris christianoriim : fias mi-
tes Christi : in Ecclesia Cbristi. Rig. — Haec bcutio
non potest id denotare, qiiod vult Rigaltius. Locus
mihi videtur corruptus , quem levi mutatione sic
emendarim :

Tu te Ipsa doma sapiens, et intra sub autro.

Centiles tamqnam besiias alloquitur, quae ex silvis
in antra sont compeliendse. Supra inslr. xxxin, v. 496.

In silva lupi sant ; ideo reAigite sub antro. Davis.

Bestius, De bestia fecit masculiniim bestius. Rig.—
Leg. Sed siCf quaii bestius^ erras : ut res ipsa do-
cei. Davis.

Aurea prasfata, Hic etiam fabulam ingerit Mille-
nariorum, sive aureae etgeromatae Jeru^aleni. Rif ,

iil (V. 518.)

COMMODlANl INSTRUCTIONES

(V. 539.) M8

Rursus el incipies immorlale vivcre semper.
Illud quoque da^ur scire Qucd ante fuisli :
Subjecium te prxbeDeo,qui cuncia gubernat.

A Templorum cuKuras, dxmonum fata vitate
Veriitc vos Christo, et eritis Deo sodales.
Xania Dei lct csl, qux mortuos vivere docet.
Imnum sibi solus Dominus proferre praeceptt ;
Zabolicam legcm omnes omnino vitate.

Adam protolapsus, ut Dei prX'Cepia vitaret,
Belias tentator fuit de invidia palmx ;
Contulit et nobis seu boni seu mali quod egit,
Dux nati nalivitatis, morimur indequc per illum :
Ex divino ipse ut recedcns exsul a verbo.
Finitissex miirrbus annls immortales erimus.
Gustato pomi tigno mors intravit in orbem :
IIoc ligno mortis generamur vit» futune.
In lignopendet viu ferens poma, praccepta.
Cavete nunc vitalia poma credentes.
Lex a ligno data esi homini primitivo timenda,
Mors unde provenit neglecta lege primordi :
Nunc exiende manumyCt sumede ligno vitali.
Opiima lcx Domini sequens de ligno processU.
Perdjta l^x prima ; gusl^i unde licet ifW,
Qui deos adorat velitos, ii(^ila g%fi4i^ ^Ms^*
fteepuiU f U9iiim ; siittoieiMre ^uod osiet.
Sivivere vuHis^reddke vos legi 8ecui\doe.

De v^o viTiE BT MORTis. In hac instriictione non
servatur ncrosiicbis, sed terles liiterarum aipfaabeli
Sic ei infra iuj^tr. lx, ubi tamen .deesl littera i.

Adamprololap$u$, Alludil ad protoplastum. niG.

B^Uas imUAiur, DiaboUjia, ^^a pr^ serpen^. Sie
inslr. Liii : Tu tibi prceterea in beliam p^r/cme^Ui.^Q,-^

XXX Vi. — JP£ CJUJGl^ STdlJXTJI..

Deduplici signodixi, mors unde prooeMk;
Ei iterum inde procedere vttam frequenter.
Crux autem stultitia facta est adulter»gen<i.
Rex aeternitatis per crucem dirus adumbrai,
Ut sibi nunc credant, 6 stulti morte vivenies 4
Cain juniorem occidit, nequam repertus :
Inde Enocli suboles Cainaea nati femntur.
Sic gens iniqua Increvit mundo, qu© Bonquani
Transmlltii «mimos 1n Deum : credere crnecin
B Venii in horrorem, ct dlcunt se vivere r«ele.
Lex in iigno fuit prima, et iode gecunda.
f^j^jiJbilem legem primo, cum pace revcnit.
h jgrajvorijq^tiones vanas elati ruerunt :
Tii^ij4MSUimG(9i»i^A<>m'i9W.<^^ nolunt :

Ittdiciiuii «i^usicoai vanertt, ibi.digiiOM6Qt.
Abel genns at^temcredit modoOfaristo bemgiio.

iii tesiamentis palriarcliarum , sibylliiiis oraculis el G chidi versys*

»liis muUiS vetcrum scripiis* diaboliis Bikiap, ul bom- ^

modianiis belia$, 4jiq^. ^4 Uiira^^e icribendi fjfLr-
tio prorsus est vitiosa. Yeriim nomeii esi belial. Vide
Lsserium ad.c. f^, l^iiist^l^ «d PiiilvtpQOse^Jtiialio
adscriptx. Davis.

Phx ^^ nafmtaUi, X)uosa /aqei vo^ xnedi?^ «en-
&^uji4^ turbai. Leg. Pu;iomnvUaiis: b^c^st„qui s^^-
mus omniiiin n»tusluH, seu {U-ata|>I;i^t,u3* Djui^.

^ave/l^nu^c vitalia^om^ cfed^nief, Super^ore ^>^&rsu
Ciiristuin significans dixeral Commodianu^ : l^ U^
peudct 9Ua ferats fomy prmepta ; qur ergo jam n[io-
1^^^ mfiOilia vita^Q caveaftmtl fhiXJoiM^ leg. : Capitg
uuftfi vjUalia pomfl^ credenle$. Sic mox v. $33 : JSunc
extende manum, et $ume de lignovitali, Davis.

Lege primordi, Legem |>ri'moi;^a]e^p ^i^U X^^l-
lianiis, Iib. adv. Jud.^c.2. [\iG.

Optma Ux Ponuni $equett$, Lex sec^nda : ^o^um
Te.sifinieQtum, Evaogelium.RiG

servationes ad 'flesydiiuYn noviss., «dit. v. iu€4i)^t» :
8cd tn primis Dissertationes HuetianM a Titiadeto
erlitas, 1. 1, p. ^5-95. Vide qooque infra Aigaltiuro
ad inscriptidiiem ln$irucL xxxvii. Davis.

DE CRUCis sTDLTiTiA. ^iH composilo vocabulo legeii-
dum, cruci$tultitia (rra^poyiopim ; aut deerijl acroBli-

€rux autem $tttlliiia factu e$t, ^;mlo8 ad CoriaUi.
B^no-i /x&>/>(a. fiic vero Commodiamia uuiversim ad
omiie^ geiiie^ quoe idoln colunt, ot per geniem ad'
ulteram significetCainttam.

P$r erucem diru$ adumbrai, Ut iupni, p^nai^mil
pepulnm iimpficem, €riice 8ua Cbrt^tus sapientes 8^-
cttli pro stuliis et Eatuis hobuit. Adu^ijiiravit eos diri-
tate cracis,tam admiranda diviu» inaie8tali8 ^uilrans
facinora. ftie. — Hlaspberuijc reusoat, qm Saivalo-
rem nostrum, dirum vocaverit. Leg. Bex mum. Di-
ro$ adumbrat, ut Bibi non credanl, Siclnfttniet. uvui,
V. 449. Excrudanl pcemt diros, Da.vi8. — llac posita
emendatione, respexerU Commodi;iuus IMud, Lm;.,
vui, 4^. Ul videntet non mdeant, el audieniea mou ts-
ieiiigant, Confer. et Matik,, xui, 13. £t .vide mox
iitfra, V. 677.

Inde Enoch $uMe$ Cainma, In apographoiegiiur :
inde ffohel $uboim Canan^ei, 4)e isU) £iioob Euse-

HeddiLe xo$ Ugi ^cnnd^ ^ic .^UiU^O; ioslr. ^jji^, j^ bius, priorachronicorumlibro, qnem edidit Scaliger:
fffiniltfiiexedd^nl,^l(^, c istcEnoch alter e8t; non qui transposiius est, ot

DcemfiUMxn [ata. firm^is^ iifi^<)J^m, AtiploUjm^rwn
jurajftligias. Ric — Paia quideip, orocu/a 4euoia^e mo-
uet ^vius |id JEn&d, , v. «03. Sc^ de rc^Qnf,i8
deor^m uonagitiCommodifinus. Meo periculo ^ege :
Templorum cmtura$ dmiomm fan^ vitate, Pjlvi^.

Aania Dei lex e$t, ^ancta. Sic Xantone$^ SttUlOM^*
Elias Vinetus ad Ausonii epist. xi. Ric.

Zabolieam iegem, <Sic infra ioatr. ux , v. 922 :
jCu^ctgdeZatbuU^fom^a, Et inst;r. l^vuj : Zflc<t;(te^ prfi
D^cc^e», Laaaiilius de Uoriib, penecj/^t,y c. xvi.
Po$t tUd$ tiovem glorio$i$5ima$ pugna$ quibu$ ateZa-
bulu$ tMctut $9i^ nati tti fmtu$ Mlteriut coMgtadi «teciit».
AHI quo(i^c ^cripioces ccclesiastid t*amdem iQquendi
raiiouem usiirpasse nosciinliir : Hitaritis in c. 2$.
Matth. Hieronymiis in versione Hoiniliarum i, iii,
yi, i^ c^t :^i. Origeiiis jn Eze.cliielem : m reliquos pr»-
teream^s. Caeteriim de panicula9ca «n ^aseolfcum
inuuta, cousulere prsestat vii-orum eruditorum ob-

non iNoriatiir : ille enim litius esl Jarelb septimus
•b Adain. j Aig. — ^id. jGeJiet., iv,41, Huoc lEwHioey
vocat Joseplius, ilnfi^., I. 4, c. Jii. £t ita sane iuuh
oolla Lxx viraiis Inierpretaiionia exemplaria. Djlvis.

jCum pac4 r£»enk, jQui sii horum ver boriun «enauf,
equidem non video. Fortean legeuduiii : fy ind^w
qmda ierribHei^ legem primo cum pace rejoutcU, in.

Absl genut auietn, Jmmo ger.u^ Scthi, f^^to m^
AdamAis (seu potius, ipsa Eva) alt posiium sihi aDeo
luisse seincn allud pro Abele, aueju occiderat£aiiiU3.
tucas, ad Setluim, non ad Caiiium (ad Abelem),
Chrisii genealogiam refert. Qux autcm de mialga-
iriia liliorum hominum cum filiis Dei, qui et EEregori
passim in scripiis veterum repeiiuptur, tot fabuia-
rum in,lnc^L;i sunt ^commcnlis, ut quid afDrmari H*
quido' possit , mminie discernant etiam perspicacia-
8imi. videatt^r Suidas. ui vocal^uip Mcacyofieae, cu^

lid (f . m.)

ADVERSOS «fiMTHJM OEOS.

(V. 884.) 250

XXXY1I. — Qfil lUBiSIDUNT rANATICI.

Qaid? medtns Judxos, medius vis esse profnnus ?
IMe mm laffMgiM }i]dici«m CbrisU defundus.
Ipse C3DCUS eras, el ad ea^os in4ras, ineple :
Idcirco caecun) €«cii8 in lossAm deduck ;
Vadis ubi nescis, et insdus iiide recedis;
Discentes «d dQfiUtf eaot doa^iie recedani.
Ai lu ad eos Tadis, uode nibil discere possis.
Exis pro foribttf • iade et ad idoU Tadii
Inlerroga primiun^d ait in 4ege praeceplum ;
Dicant iUi tibi, ii ja!««im est deos adorare.
^Dorantur aoiai propiar quod manme possunt.
At illi qB«Aiam rei avnt, ex ipso delicto
Nihil de pnaeeptis i^ei msi mirabi4e narrant :
Tunc lamea kk teaan seoam tos cxci deducunt
Fmftcra anai, jwmiiHD de illis aou referre.
Aot qui^ coMkidit agram eengedius aratri.
Nolnii omBiyotens iiioa intelHgere regem ;
A scelefjeiAnte rafipgit ipse ementuB.
Tradidit sese oobia auperaddita lege,
Inde n)odo iaiitaia nobiaoam rege deserli.
Cstenim in ilbs si spem esae putatis,
In totum err.itis, si Deum et fana colaiis.

Improbi aemper, et dura cervice recaices,
Vinci Tos non vyUis^ sic bxre^ese^itis.

Excerptis scaligerianis ex ^npcbi libro j, et Collor
cuneMS peiaviapis, voluioina «de .^ingeiis. Bi6.

QCi JCD^i DiANT FANATici. Judalzant. Iq auiiquis^-
Bisr.ypriani codicibiis concil. CaribnK. £xorcidiare^
pro Exorciznre. Sic et instr. xxxv, ZuboUcai^ Ugfiin
pro Diaboiica, et passiin zacones , pro diaconjes, iiiG.

Jpse.ojecus erai. Procpl dpbiO iegej)(}iMii : fpu ccb»
ems erras. Datis.

Funera $nnt. AHudit ad yuigntufli ^lud, ^g xpapi^ii
( h pw t T^ : Cranibe reposila inors est ; Qccij^i^ miierOM
Crami^ reptHta nngistros, RiQ.

iliff qma concbidH aarnm con^estu^ aralrf, AiSrosUr
cbidos inodus oon capil pltira. Hig.

A $ctlne tanto, ScelUs inlciligit ^Fud^Qru^i f|ui
regf*msuuiT) DomiDJun) nostrnm cruciCixercUip.

Refugit ipse cruenjps. In ii)sa cruce CJ(vJslU5 coo-
snmmaiis omnibus qiiae f^iier mandaverut, abdicjivif
popoium ii(grnlum,'cjonrertitgue sesead odlioaes ci-
le&s. Crif^rf um hic dicll, qucui siiprn rfi/MHi. nifi.—r
Ab^tt ut bcnignissimus liiimnni geueris Hede^ipl^or,

A Dixit Esaias incrassato corde tos esse.
Aspiciiis legem, quam Moses alKsit iratns.
Et idem Doroinus dcdit iili legcm secundam :
In illa spem paauit, quod tos subsanati reicitis.
Sed ideo digni tMfx erMis ft^m CQiiMi.

XXXIX. ^ITmi J«1>iEIS.

Inspice Liam , typum Synagogae fuisse ;
Tam inOrmis octriis, quam Jacob in signo recepit :
£t tamen serriTit rursum pro minore dilect».
Mysterium Tcrum ei typum Ecdesiae nostras.
Intuite plene dictum ftebeccse de coelo :
Unde similantes aliense, Christo credatiSf
Deinde Tbamar partum geminorum adite :
Ad Cain intendite, primom lerrae cultorem,
^ Ei Abd pastorem, qui fuit immaculatus
In fratris exitio offertor mactatus a fratre.
Sic ergo percipite, juniores Cbristo prpbatos.

XL. — ITERUII JPSIS.

Increduiu^ popuJujs, non est «iai Tcsier« ia«9ii,
Tot locis et ioUeos reprobatua Le^/cIamaiMiWDt
Et pabbau Tcsira sperpit et triceswia AUua
Respuii omnino uniTersas Tcstras de lege,
Ut ne sacrificia faceretis illi praecepia ;
}ii(4ere qui dixit 4apidem in seandalo Teslro.
l.piqua si f ui nf>n crediderint jo^orieperisse ;
P/sr^Hie aUas tegfsa aaivari diiecioa : inde

COMMENTARIUS.

Quam Jacolf m w^o recs^iii. Snfposiiam aibi , pro
P Raoiielequam diligebat.
^ Jfi sigM. Ny^i iio .ci AgMra, veLefia Tesiameoti

Prp mHor^ dilecia. to apogrtpho , pro mume dei»
licto. Meiidose f>j^mm i Mimorem epeeiMmu^ Im tyr
pum Eccletias. lii^ALT.

Jutuile pliM iictum Ui^cia ie emk. ftetpc lt au-
dord^m' )^xv. id. Koi 4tv$ fixtpioe ocM {^iiKxn^*
Auo iBvri cv rn ycan^i vw tin' xui 5uo Xittti ix tt^
xoAia; o-ov imivxcdJ(i9WX9Li' x«ti Xobdc )^ 9tup§isi ,
X0et xui^e^ SovXcuo-ii r^ ^aowovi. AdcaAMr at O. Ifan*
ius ad ilom., u, i;il, 15. DAVia.

^imilantes afi$Hm. Vii^. ** Pomam edeimlata
Camerti. HiOiyL7*

Lege clamantum. ^i(Mia Proplietarum. ^ la«
struci. Lvi. Si propheta lantum acclama$$el in pubem,

Altus. Qui et A4iis$imus. Rigalt.

Et $abbata veslra $periiU ei iricemm Alfitf. Aigitum

intcndit Coininodianus aa li^saiue , I. 45, 44. ^0 ofe^

rntis Mltro $qcrificium fri^tr^ : jmeeneum ^ominoiio e$t

cruentus ncuniuetur. Leg. A scelere tanio rfifugd ipse B nilhi. Neomei^mn et $abbatupi £/ fe$livifat/tf olm nim

entenios : seii posl tantivgf) 9t£lus Judoeos l^s {>an
guinolen^os^ nrersaiiis est ( eodeni sensu , guo si^pra
T. .S47 }. Davis.

f wrt to$ non vultis. Sic supra Ins^r. xxvii. Yin-
eeris insipiens. At insipiens, ciiin vinci se pnlitur,
resipiscfi. Jud:ci qui recalcitrant , vinci nolunt. l\^.

Qaod vot subs. Leg. quam. nempe legeni. IDavis.

Ittsovce Liam. Ilis arguineiitis pugii^iit, Jiislini^,
TerUiuianiis, Cyprianus el aiii i^atres Cbritaiaui ad-
Tersos Jud.-cos.

Tam infirmis oculis. C^prianus : Mfliorem Liem
ocmHs infirmioribus. Siijpicius &everu« : Liaocuii* 4^
fermior. Hancce Lfam Cfominodianus aij ty^uiui Syna-
|0|g3e fuisse : at Racbclem juniorero et puicbrioriuii,
Ecdesise Cbristiatiai- Qua: «auc couipAraiio 4^cu^J
sMperalium Judaorum, qui &inagog0 angMtia$, EAcie.»
mm ifUiiudir^ mfeferebofit. HierooywMS, £pi^t. ^d
^rdanuni iiu.

feram : iniqui sunt cceius vestri. Calendq^ p^ftraf 0i $o*
let^mitotes vestras odivij amma wo- i^cM Veome^Us et
Calendis Commodj^uis lricew^a$ di^. Sic a^Mor^-
tjus lit». i, Sat. IX, (>9.

Hodie iricesima sabi)ata vi»*iu

CurUs Jud;ieis oppedere ?

0ae de re videatur ^catiger , Civiaii. isagog.^ 44b. ni,
pagg. iii, i64. DA.via.

Jniqm morte perisu. Martuam esse : sublatoqa de
reluis Jutmduis. Uumano , aeu potius Bftmicp more
loquitur. Neque enim perisse diei debet, qui a mor-
iviQ^Ae lerlia revixil. RiciLT. — /nl^iMi^r- morie pe-
ri$se. De CiiriKlo aecefut dicta bjee verba ftigaltlus.
Ai iaspecto Scripiurae (eaiiu, quem sane respexisse
Gaymodianus comperiiur, videuir auctor iocatus,
um M Cbrisio , aed de iMreduiis Juda^is , quos inf-
^ «eu inalaoiarCf porisu tradit. Gonfer /m. tiii.
U, l# cumJfaiiik.xjLi,4i,44.

431 (V. 608.)

COMMODIANI INSTRUGTIONES

(V. m.) i32

Suspensam in ligno vium, nec illi credilis,
Ip<^e Deus vita esi : pependil ipse pro nobis.
Sed Tos indurato corde subsaiinatis eumdem.

XLI. — DE ANTICHRISTI TEMPORE.

Dixit Esaias : flic bomo, qoi commovet orbem,

Et reges totidem, sub quo fiet terra deserta.

Audite quoniam propbeta de lllo praedixit :

Nibil ego composiie dixi, sed neglegendo.

Tum scilicet mundus flnitur, cum ille parebit.

In tres imperantes ipse diviserit orbem :

Cum fuerit autem Nero de inferno levatus,

Helias veiiiet prius signare dilectos.

Res quas Africae regio et Arctoa natio, tota

In septem annis tremebit undique terra,

Scd medium tempus Helias, medium Nero tenebil.

Tunc Biibylon meretrix incinefacia favilla,

Inde ad Jerusalem perget, victorqiie Latinus

Tunc dicet : Ego sum Cbrislus quem semper oratis.

Et quidem conlaudant illum primitivi decepti.

Multa signa facil, quoniam ejus pseudoproplieia.

Pnesertim ut credant illi, loqnetur imago.

Omnipotens trlbuit ut talis evadat.

A Recapiiulantes scripturas ex eo Judsi,
Exclamant pariler ad excelsum sese decepios.

XLIl. — DE POPULO ABSC0N80 8ANCT0 OMNIPOTEimS
GBBISTI DEI VIVI.

Desideretur absconsus uitimus sanctus»
Et quidem ignotus a nobis ubi moretur,
Per noveni tribum agens, et dimidiam nobis

Praecepiique per legem vivere priscam :
Vivamus nuiic omnes ; novella traditio legis :
Lexut ipsa docet, aptiusjiidico vobis.
Obrelictae duae tribuum et dimidia : quare
Ab istis dimidia tribuum ! ut martyres essent
Bellum cum inferret electis suis in orbem :
Seu cerie sanctorum cborus prophetarum
B Consurgeret ad plebem,,qui frenum imponeret illis,
Obsceni quos equi irucidarunt calce remissa ;
Nec rueret temere ad pacem manus aliquando.
Semot^ sunt isUe tribuum, et mysteria Ghristi
Omnia per istas compleniur saeculo toto.
Sunt autem de scelere duorum fratrum enttae,
Auspicio quorum facinus secutse fuere.

COMMENTARIUS.

Dmt Esaioi. Qiiae sequuntur non suni npud Esaiam,
ut jam isthinc verissima sit Auctoris prxfatio ; Nihil
$e composiie dixisse. Sed est tamen apud Esaiam de
Nova Jerusalem locus, qui ab Justino Mariyre adver-
sus Trypbonem citatur pro tempore illo mille anno«
ruin. Et est propUetiae cap. lxv. Rigalt. — Memoria
Inpsus est Rigaltius, quum ea quae seqiiuniiir, apud C
Esaiam non esse confirmaret : leguiiiiir enini cap.
14, 46, i 7. Numqmd i$te e$t vir qui conlurbavit terram^
qui eoncu$$it regna^ qm po$uit orbem de$ertum ? etc.
Qiiod prophela de rege B;<byloiiio dixerat, Commo*
dianuft ad Antichristum defleciit. Davis.

Qui commovet orbem^ ei rege$ tot, Commovet orbem
ct consimiliter reges. Jam saepe observavimus banc
parliculam totidetn in hoc si|;nificalu.

In tre$ imperanie$ ip$e dm$erit orbem. Si sana sit
exemplaris lectio, re vera Commodianiis hxc negli"
gendo dixit. Antichristus enim non in tre$ imperante$
orbem dividere^ sed tres reges superare debuit. Vide
Dan.^ VII, ^; Irenaeum, lib. v, cnpp. 25, 26; et
I<iactantium , vii , 16. Forsan legendum :

lo tres imperanLes ipse devicerit orbem :

seu adversiis tres imperatores pugnans, orbem sub-
jugarit. Davis.

Nero de infemo Uvatu$. Sic Instr. lxi, de eloaea -q
ievatu$. Depravatissime in apograpbo : tierode inferno
levatu$. RiGALT.

Medium Nero tenebit, Sulp. Severus, Hisl., ii, 28,
< Opininne multorum receptum fuisse ait, Ipsum An-
lichristum venturum. i Rigalt. — Tres annos cum
dimidio regpiabii. Irenaeus lib. v, cap. 25 : < Dabitiir
in manus ejus ( Antichristi ) usque ad tt^mpus tempo-
rum et dimidium tempoHs : hoc est, triennium et sex
menses, in quibus veniens regnabit super lerram. i
Vide sis et capp. 28, 30, ac Lactantium lib. vii, cap.
17. In eadem sententia fuit Hieronymus aliique ve-
teres. Davis. — An tribu$f

Tunc Babylon mercirix. Qiiae in Apocalypsi Joannis
habet in fronte noinen, Mg^terium; Babylon magna^
mater forniraUonum et abominationum terrce, Tertul-
lianus lib.adversiis Judaeos: < Babylonapud Joannem
nosirum Romanae iirbis figura est. Proinde et magiiae
et superbae et sanctorum debellatricis. » Auctores
finium reguudor. Babylonem Romam dixere : ubi et

observavimiis,quaehuc perlineant pag. 271 et 315.

RlGALT.

Vietorque Latinu$, Ireiiaeus, lib. v, cap. 25. < Sed
et Lateinos nomen habet sexcentorum sexaginta sex
nnmerum. Et valde verisimile e>i, quoniam novissi-
mum regnum hoc habet vocabulum : Laiini enian
sunt, qui nunc regnant. Sed non in hoc nos gloria-
bimur, etc. » Quam iste L^tinus ab illo Silvestro di-
versus! ad ciijus praesepe cunctos convocat Cliristia*
nos, Insir. xxx. Big.

Primitivi decepii. Sic Instrnct. xxxv : homini prt-
mitivo. HiG.

Loquetur imago. Apoc. , xiii, 15. Hoc etiam de
Apoilonii Tyansei imagiiie narratur. Id.

Recapitulante$ ex eo $criptura$. He$ycliius : oya-
xe^^ououTOU, on)jx9rXi20/9VT«cc, iTravoc^aSavcc. Frequea-
ter usurpai hoc verbum Irenaeus lib. v, c. iS, de
ipso Christo : < Recapilulans, » inquit, < in se omnla
quae in coelis, et quse in terra sunt. » Et paulo post :
< Hsec igitiir in semetipso recapitiilatus est, adunaus
hominem spiritui, etc. » Tertullianus lib. v, adv.
Marc. : < Sicut verbum illud In Graeco sonat, recapi-
tulare, id est, ad iniiium redigere, vel ab iniiio re-
censere omnia in Christum. » Esdr. iv, 12, 25 : Qtd
recapitulabunt impietate$ eju$ , et qui perficient novis»
$ima eju$. Rig.

Per novem tribum ajm$. Leff. Per novem TRiBUUif
a^eiis. Sic niox, v, 605: Obrebctcs dwe tribuum ei
dimidia, Davis.

Aptiu$ judico vobi$. Haec verba levi mutatione sic
correxerim : Apertios indico vobi$. Obscura scripta-
rarum de iiovem tribiibus et dimidia, de Autichristo
aliisque nonnulis se declaraturum profitetur Coinroo-
dianus. Rig.

Sanctorum choru$ prophetarum. Synodus episco-
porum. RiGALT.

Ob$ceni quo$eqm. Carpit Novati et Novatiani scelera,
qui absienti ejectique Ecclesia plebem adversus epis«
copos suos accenderani. Vid. Cypr. Episi. ^9. Kig.

Nee rueret temere ad pacem. Hoc periiiiet ad histo-
riam lapsorumet scliismaiicorum, qui factiosis pren-
sationlbus episcopoit perurgebant, ut pnceni indignis
etiam inviti concederent. Rig.

De $uiere duorum fratrum. Quoodam fratnmi,
hodie apostatarum. Ri<;.

5t35 (V. 64».)

ADYERSUS GEMIIJM DEOS.

(V. 676. ) 254

Non immerito lales dispprsi sunt ipsi cnienli :
Convenieiit itcrain propter mysieria Ghristi.
Tanc aotem properant coinpleri legis narraia.
Omnipoiens descendil Chrisius ad suns electos,
Obscurati nobis qui fuerunt t(*inpore tanlo;
Millia tut facli : iila est gens vera coelestis.
Noii n;itus ante pairem moriiur ibi ncque dolores
In suis corporibus sentiuiii, aut lubera naso.
Pausaiites in iecto suo roature recedunt,
Omnia complentes legis : ideoque tuiantur.
Transire jiibentur ad Dominum partibus dextris,
Exsiccal fliivium qiiibus sicul ante trajeciis;
Nee minus el Dominus ipse procedit cum illis,
Trniisiit ad nostra ; veniunl cum rege coelesii.
In qooniin ilinere quid dicam quod Deus educet?
Subsidunt montes ante illos, ei foutes eruinpunt :
Cxlestem populum gaudet creaiura videre.
Hic tameii festinaiii mntrem delendere captam.
Rex autem iniquus qui obiiiiei illam, ut audil,
In partem boreae fugit, et colligit omnes.
Sed cuni se inlidet cxercitu Dei lyrannus

Terrore ccelesti prosternuntur miliie coeli;
Ipsecum infando compr(*henditur pseudoprophela.
Decrelo Domini traduntur vivi gehentiae.

£x eo primores et duces servire jubentur.

Intrabtint tnnc sancti ad antiqus nbera mairis.

Ut amem et illi refrigereiit, quos male iile suasif,

A lii variis poenis cruciabit sibi credentes.

Venliim est ad finem, qiio tolluntur scandala mundo.
Incipiet Dominus jiidicium dare per ignem.

1L11I. — DE SJICULI ISTIUS FI.NE.

Dat liiba coelo signiim, sublato leone ;
Et iiunt subito lenebra; cum coBli frngore.
Sumiuittit oculos Dominus utterra iremiscat;
Adclamal ut et audinni omnes in orbem :•
Ecce diu incui sufferens lanlo tempore vcstra.
Conclamant paritcr plnngentes sero gementes;
Ululalur, ploratur, nec spaliumdauir iniquis.
Lactanli quid faciet mater? cum ipsa cremalur.
In flamma ignis Dominus judicabii iiii«|uos:
Justosautem iion taiiget ignis, sed immodelinget.
Sub uno morantur, sed pars iii sentcntia flevit.
Tantus eritardor, ut lapides ipsi liquescant;
In fulinina coeunt venii furit ira coBlestis,
Ut qiiaciiinf|ue fugii impius, occupatur abigne.
Suppetiuin nulluni erii, nec nautica puppis:
Flammat Ameii genles, eiMedi Pnrthique ferveni
In annis mille, ui feriint opcrta Joannis.
Nain iiide post annos mille goheimic traduiilur,
Et fabfica cujuserant,cum ipse cremantur.

XLIV. — DE REi^lIRRECTIONR PRIMA.

De ccelo desceiidei civitas in anasiasi prima :
Est quod referamus de fabrica lanta coeiesti.

(X)MMENTARIUS.

Crnentu Tnices. diri, alroces. Rig.

Propter niyueria Chmti, In apographo : propter
wofsteria eatltts, RiG.

Compleri legis narrata. Hac loquendi formiila iisiis
e5it, de«|iie AiitichriHio ei flne saculi consentanea
Comniodinno scripsit, circa aiiiium Christi 360 Q.
Jnlius Hilario : c Si nos imperio Dei , quod fidele
e&t, aiNiiamns, accipianius necesse est quiUquid nobis
diviiia lex fldeliler eiiarravil. etc. » Rig

Ams tubera naso, lii apogr. ti^era nato^ prate. Oz.t,-

nam signifiral, vel potius polypiim. OzaMia, iiialiiin

ulcns in na^o, a polypo pisce nunciipatum: et esi

7:fitpxeM>^c« narci iirKet el strangiilat. Rig.

Pausantes in lecto. Inscripiio veiu< Mediolani aore-

UCS, ECSEBIUn, MATR]. CONTRA. VOTUM. FIDEL. PAUbANT.

Gmtf^ms p. ML. 9. Rig.

TraMtre iubentur ad Dom. Sic inscriptioue anliqiia,
\ieiin;f Allolirogum. Transiit sob die... Orbis.
F^-TO. ViRO. C. — Cowss. lilG.

Pestinant matrem defendere captnm, Hiercsolymani
i^ifical. Videsis In^lr. x^ v. G23. Davis.

Prosternuntur milite ca!n, Vid. .^poc., xix, 19. In
apographo legiiur : prosternuntur miUtes Eli, Rig. —
Prosternuntur milite coeli. Lmendatio Rigallii solie-
eam redilit omtioneui : pr.rce.s.*<erat enini tyrnnnuSt
nomen siiignlan'. Lez prosternuntur mililes illi, vi-
deiicet Ainichnsii. Vidt* Laiictaiiliuin, Dic, InstiL^
Vib Tii, c. 17 et 19. Divis.

Pseudoproph. Apoc. xix,SO.

Primores et duces servire. Infia Instr. lxxx, dicet :
Suh iuyo serriti porient^victmtia coUo.

Judicium dare per ignem. Teiliilliuniis, lib. de Re-
sorr. rar., c. i5 : t Dehinc et i^ne d:iio, uiiiver-alis
resiirrectionis ('eiisiir* de lihrisjudi&ibilur. > Rigalt.

Db SiCCtJLi FtNE. Clausulam temporum dixit T»^r-
tnllianiis lib. de Rtrsurr. car. Alibi : Clausulum sacri-
fieationis et glorice sa^cularis. Rig.

Suftlaio leone. Hunc fore Neronem opinabnniiir
diristiani. Sulp. Severus, Dial. ii,cap. 14, ubi dc lis,

Patrol. V.

C quae Angeliis beato Marlino nuniinverat: Cum ab eo

de fine smculi qumeremvs^ ait nobis : Neronem et Au"
tichristum prius esse veniuros, eic. Cl paulo post:
Denique^ Neronem ab Antichrisio esse perimendum
etc. Rig.

In flamma ignis. Pauliis. II ad 'riies«al., i, 8, h nvpi
fkoyoi. Ap«»o., XIX, 42. y>65 nvpog, Rig.

Ct accupniur ab igne. Leg. occupeiuri quod ipsa
posriilai latinitas. Davis.

Flammat Amen Amen.yeXhum Dei : quo ip«e Domi-
nus desigii.nlur : 6 niffrog xai ah^otog ij upyjn Tnc xre-
o-6&>^ ToO Sffov. Apociil., III. 14. Qof niadnKrilKni vcro
bac Instriictione Commodiaiiiis ait. blummat Amen^
sic per Ecclesiam R «iiinnam ad similitudinero coelestis
toniirui Amen reboare dixil Hieronymiis. prooBmio
lib. iiail Gal. Vid. Isid. OHg. vi« cap. 19. Rig.

Vt ferunt operia Joarfnis. In apographo legitur :
Vt ferunt corpora sanctis : oiiod procul dubio dcprava-
tuni esi. Eraeiidamiis: Vi ferunl operta sancti^ vel
potius operla Joannis. Veteres glnssae : Opertum^
^ aTroxpyov Apoc^ilypsin LaiiiJ dixerc Ilevelalionem.
De Apocnlypsi Joannis, Sulpiciiis Seveio>, Ilist.
Eccl.. II, 51, inierdiihia recciiset. HicroiiymuN epist.
ad Dardaiiuiii cxxix, num. 4, iibide Epistola Barnahse
ad llebr:ros : Vtramque, iw\u\i , su^cipimus (f pis-
tolani niminim nd H(*bi-:«'OS ei Apocalypst' ). Qii.%
cerieRevelaiiomysteria nobisexhihel v iliie o|ieria et
abscoiidila. Rig. — Dh ApocalypNCOS oOOsvTta jejuiic
nimis Riiraliiun heic. Fallilur xero duin scrihii Apo-
ralypsin iuier duhia recensere Sulpicium Severuui.
Sic enim ille Hist. eccL^ lih. ii, cap. 51 : cDoiniliauiis,
Vesi>asiani filiiis, pt*rseontus est Chrislianos. Quo
teiiipore Joaiinem Aposioluin alqii(> Evang«*li>laiii in
jPalhmuiii iii^ulaiu relegavii : ul>ii'learcaiiis sil.i iiiy*;-
teriis revelaiis, lihrum sarru' A; ocalyp^is {qui qui-
dem a plerisqiie aut stulie aut impie non recipiiur)
conscriplum edidii. > Davis.

De cmlo descendit civitas, Tertullianus, lib. n\ adv.
Marc. f roitiitcinur in tcrra nobis regimm rcpro-

i5S (v. 7M.)

COMMOMANI INSTRUGTIOiNES

(v. 719.) «56

Resurgemus illtqoi fiiifntis ilti devoii ,

El incorrupli erunt, jnm tonc siue uior te viveiites :

Sed nec dolor uiius» nec gemitus erii in illa.

Venluri sunt ilii queque sub Aaticbrisio qni viucunt

Robusta martyria : et ipsi toto lempore vivunt»

Recipiuntque bona quoniam mala passi fuere,

Ei generant ipsi per aiuios mille nubeiites.

Gomparantur ibi lota vectigalia terrx,

Terra quia nimium fundii siue Gue novata.

Inibi non pluvia, non frigus iu aurea castra,

Obsidis nuiiaB, sicut nunc, neque rapiox»

Nec lucernae lunien desiderat civitas ilia :

Ex auctore suo lucet, ncc non ibi parct

Per duodecimi milli.i stadia laia; iouga, sic alta ;

Radicem in terra, sed caput cum coelo peraequat ,

In urbe pro foribus «utem sol et luna lucebii.

Malus in angore septus propler juslos alendos.

Ab annis autem miile Dcus omnia perdel.

A Enussiis iieriim Dei don.^^biliir ignis :
Dat geiuitum lerrn verum, lunc in uhima flne
Iieragentes, et (unc incrednli cuncti,
Evii.inte tamen sanctorum ca^tra snorum,
In uiia flamma convertitur tota nntura :
Uritur ab imis terra, montesqne Hquescant:
De m*are nil remanei, vinciiur .ib igne poicnCe.
Interit hoc coelnm et astra, et ista mQtanior.
Compoi.iliir alia novitas coefi lerraeqiie perennis.
Inde qiii mereunt, niiiiuutur in morte secunda :
Interioribus autcm babitacnlis justi locintur.

XLVl. — GATECUMINIS. ,

XLV. — ftB DIE JUDICII.

De die judicii propier incredulos addo.

Gredentes in Cbrislo, derelictis idoKs, omnes
Adinoneo paucis propter salntaria vcstra.
B Temporibas primis per errorem si qna gerebas,
Erogatus enrm Christo tn cuncta relinqiie.
Cumque Deum nosti, esto bonus tiro, probatus ;
Yirgineusque pudor tecum versetur in agno.
Mens bonis invigilel : Cave ut non dellnquas in ante.
lii baptismo tibi geuitale solox lavatur.

COMMENTARIUS.

missum ; sed ante coglum, sed alio staiu ; utpotc post
resurreclioDera ift niille aniios; iu civilate diviui
opcris Jerusalem, coelo d lala ; quam el Aposlolus
roitrem nostrain sursiim design U. > Ibitleui paulo
post: cCuusiat elhuicisquoquetcstibuH in Judxa per
dies quadraginta inatutiuis mo.iientis civiialeiu de
coeio pepeudisse. » etc.

in ana$tasi prima, Apoc, xx, 5. TertiiHianiis, lib.
dt Resurr. car: i Diaboto iii abyssiim rcUv^^^o, primre G
resurrec.tioiiispnBrogativadesoltisordiM.iior.y Ek niil*
ienariorum disciptma diias c<Mistittiit resurrectK>iie^;
pirimamresurgentiuroadiilam mille»iinorum terren:im
leliciiaieiu : alteram .uuiversaleiii, quuiii dabii Dens
igHcro uniflsorbiseoiifla^ratorem, ad supremi juiHcii
censuraiu. Et lamon ipse TeriulUaniis aliUi piitisim
martyrum animas in ip>a mariyrii corona siatini rapi
ad coeluiu anirinat ; uiiis vero, et hdelibus quidem
ipftis, moram resurrectimiisoi>ponit, iia nl aputl inferos
modtcnm »^iod.|ue dtilielum breviore aut longiore
mora illa resurgendi luaiit : sentcniitscerte pcr^4exis
et iutrrcalis, ul solcnt esse mortalinin, Dei cousilii

curiose niinis ini|ifireotium, ve! minus verecuitdc
•ollicitantiuro. Vid. lib. de Anim., 14, et Scorp.,
c. 12, Observ. ad Cypr. episi. lii. Rig.

lueorrupli erunt. Leg. incorupti erimus. Davis.

Et generani ipsi. Ifoccerie fuit cxiiiiie raiuuin in
illa inillenaiii leuiporis fabula. Laciantms, vii, 24

Interioribus autem hakitacuHs» Etenim inlrare, sive
inlroire diciinliir sancli in reguuin Dei, ii^ vil;*m
aileriiam. Malicoiilra, fjiciuulur, pelluntur, luiituntur
iu lenebra^ exieritres. Hic.

Catecuuenis. Uoc vocab4iiuro ila tcrifitum tulgo
fuisse avo Lommddiani acrosii» |»is indical. Sunt
aMCem xflt&jrjjj^oj^voi, Audieiites, Compeientes, 3t5a-

Qry.6|X£vot. RiG.

Cave ut non delinqnns in anie. Ilt.c cst, iit viiam
noji vivas, qu.ilem vivcbis an^equnm e«ises ad ndem

. cbrislianani vocalns. Sic iiislr. seq. Undeiwu effuyies
peccatnm priscn sectaus. Prisca sccialur qui, ptoie^sus
ChriMi nomeii, ndilad voiniitim,et viiain vivit saculi
vhiis dissoliitani, qoi niorlhiis utilur quibus utcbalur
anfe iidemCiiristodaiain. Kig.
Jn baptismo tibigeniiale soiox lavalur. In npograplio

. legiltrr : In baptismo tibi geniinle sola tenantur, Priina
visiine pl.icfbat, b;«plisinum gcnitalein diel, quo
sciisu dixil Cypnamis ad Donaluin, Undo! geuitalis
au.xitio superioris a;vi tabem dettrsrtm: m h.cc senie^n-
lia Comiuodiani fiicrit, no.oin iii Chrisriaiio bap-
llsjm> nohis inlivitaieni doi.ari, qua iieinpe rt-nas-
oiriiur, deposiiis sontifnisfAdnmi veieri^.Omncscuiiu
et eo na-tiuiur, ejtisi|ue poccaltjm qtiasi per tiaduces
ionjia seric pfopai^aium in nos (limanivii. Ai rciiasr-
titiiur w Chri-to, bapiiMUV» vidrHcet geniiali. Qiu
seiisus saiie boniis esi et veros. Sed quid llci liis.

fPer eosdem mdle anuos infinitam muliiitidinem b 9"'" ^*^'!""*".'' "* •^'**^8*'"^I^'''*- sota teuautur^ \e\ soia
- ' '- --• - - '^ /«rflumr.-^brcijitur opinjjiar: sola pecoaia gtniulia

erit soboles corum snncta et Oco

geuerabuut, et
Cara, etc.i Ric.

Obsitiia nuildo. Infra dicet: Obsidiando peril, Hi^.

Maiusinangore. Maluiudicil, dracoiicin,serpenlem,
diaboiiiiu, s-aiunam, irovispov. Rig.

Angore* Angiiiu, crui iatu.

Forie l«gendutn dominabitur igmn, Seu caticta
tastabil. Davis.

her agemes, {'rxfinitam in lerra vivendi spatinm
. perageutes, vel tu lerra agentes. Hig.

EtHmte tamen, Ctsupra, hislr. xliii : J-ustos asMvii
non tanget ignis Ric.

Et (inra,etistamutantur. Forsa» repoiiend*im, er
astra oel ipsit mutantur. {}iiii sil, cuivis patet sauam
non esse volgatMn lccltonem. Davis.

Mittentur i/t morte se^umda, Priiiia est corporis,
secunda anutia; qoo^ esl inors ^tefna, i^iis asterHus.
\id. instf. Liff. KiG.

iHvari bapiisiuo. no« ea qinv post bapiisiniim, violaia
Chriniiinar di cipliiia» (Ide, conimittiininr. Qni seiisus
satk, tiHtom connnfKlus vidcatnr, nt .^ii gcuilale pec-
cntmn, quod ab orlgiue sua qujsqnc seruin infert.
Vermn, ne q«id»li*sinnilem, ui p.icebai »*a scripiura,
genitalia sola baptisnio hvari, quf ipsa sniambigni-
tate risum inovet. liaqiie ptjusitaiius cogiiRuli sub-
vciiil aliahujusceiiiodi.y;i bapiismo tibi gciutale sotox
/flro^r. Q*ia*Irclio. etsi non peniius siililata anil^-
gtiiiaie, sed tanrcn corr<Tia, lav. cri gemtalis ncces-
sHfltem taxai, ntjam solox genitalc dicanlnr sorJcs
orii<inalis peccati, qiias elul hapiisino crediinus.
Soitrx, usiluliim Terinlliafii Pallio vocabulnm, siib
(>oniiiiodiaiii slyluin, iit plcraipic alia quai pas-im
ohserraviinus , venil. Lanam ciassam .slgniflcare
notatFestus. OtVuTrefov, eptov pjTro/iovTT^o^aTwv. Uiide
et Saloecismum dixere grjniinaticuctqiiidquid cras-
sum aut pingtte,inhonestnm et turpe. Rig.

257 (V. 738.) ADVEKSUS

Nam si quis peccans cat^chamenos pcena noiatur,
lo signis illa Tivat, s^d non sine damno.
Samiiia libi: gravia' peccaia devita iiisemper.

. XLVU. — FIBEUBUS.

Fideles adnoneo fraires de odw totiant :
Impia mariy#)bQ5 dditi repmamur in i^em ;
Desiruitor «nrriyr, eujos est eonfessio tnlis :
Espiari maJum nee sangvilte fnso docetur.
Lex iniquo daHir, ut possit sese frenire.
Inde debet carere dulis ; simili!er et tu.
Bis Oeo peccas, qui lites fratri prolendis :
Unde non effugies fKeecsftnm prisca sectans.
Semet es loius, numquld poi^ris denuo mergi?

XLVIlf. — FIDELES GAVBTB MALUM.

FaUanlur Tolucres, et silvarum bestiae silvis,

GENTIUM DEOS. (y. 75!.) 238

A Ipsis incanla, jaclura quibus est tradiia, ineulis.
Decipiuntque quaesfnosa, ot esca, seqdenles;
£t vitare malum neseiont, nec l^e teneiitor.
Lex homini daia est, et doctrina vit» legenda,
Ex qua recordatur, ut possit vrvere eaute,
Suique locura; mortis et deroget ea qnx suni.
Condemnal se ipsam graviter, qui regi delinquit ;
Aul ferro ligatus, am de siio gradu dejectus ,
Yel viia privatus perdit, quod frui deberet.
Exemplo moniti, graviter peccare nolite.
Translati lavacro magis caritatem babeie.
Escam muscrpuli, ubi mors est, longe vit;\.te.
Multa sunt martyria, quae fiunt sine sanguine fuso.
Alienum non cupere, velle martyrii habere,
Linguain refrenare, humiiem te reddere debes,
B Vim ultro non facere, nec factam redderc conlra.

GOittfENTARlUS.

Nmm n qnit peccam catech. Cyprinnus lib. iii, ad
Quirinum, art. 98. Catechumcnum peccare jtnti non de-
kere^ In cujus aitlculr tesKmmfitniv eitat ex EfMstolai
Pauli adBom., eap. ni; Fmamu$ m^a, dum veniant
bona. Quusidicerent quiilamin Calecbunienatti positi:
Ludaniui, indulgeainus voluptaiilnis et genio, qoan-
lum videbilur : etenim, quidquid peccatum a uobis
fiierii, ablaet baptismu». Ntmiruin^ fuere tam iinpii,
qni distulerinlbiplismum in exlreina viLc lempora,
ul malitia sua diiiturniore friierentur, securi de islius
lavacri, eiiain in etTremH, eflkacia. f^ic vero Con-
stantini Ca^ris baplisino criniini daluni esl. Multo
prudenlior et tulior illa prosperi Aquitani coiiressfo :
* Naiuii ne qdMiilan siib loge pcoeati/- .et traiisfusa ^
ia oMs a paremibns ordinaria m<'rtts conottione capli- ^
VMi, iie l#iif > fen^H dominr iure detinerer, iiiier
iyaa me yflUB iiiitia, mtserifors ei mbcrator Doniine,
liberasli. Anle inveni iyr:innici<inu», quani intellige^
rem senrituiem, eie. » Uio.

Aeim motatmr. Nox dicei : $ed non wie damno. Pro-
Itf» seilicet caterbuaienatus siiltempore. Patres ny-
nodi Nicaeue can* 45. de eHtecbumenis qui prolapsi
suhA, MmenMit, tribiis annis eos a caiechumenorum
ora|ioneseparaio<<» poatea recipi debere. Rig.

Jn »gm$ iila vivat, L^gendum arbitrainnr, m $ignit
il/^ «iMt. Ift digms, nempe chrisCiimis, ut in ct^iria.

SiHiroiflit#t. QiKi^diceret: Hoc in tnmnia tibi ai
OMimo ei memoria fiamm, Rig^

Fratnsdeodio toUant. Adversus bacc inlcr Chii.
•ciano* odta et dissenstones sludiosisshiie Terlnllia-
■ns egii libeilo ad Martyres : In primh ergo hme"
dictU nolite contrittare Spiritum tanctum, elc. Fra*
trea adi«* toUum, qui per Oiliu, fruternitatemevertunt;
•ec kmUHa deamiets, s*d de frairibiisfaciunl ininii- ])
cos; it.-t€Hie scribeiidim FiMet admoneo, (ratres ne
odio tollant KiG. — Importuna Rigaliii emeudalio.
Bc Insiruet. xxii, v. 277 :

Hi*u! doleo, cives,'sic vos bebetari de mundo.
ll luBtruci. 1, rers 6 :

Legendo de lege.
Ad.<|aen locom videsis adnotau. Davis.

Ekpim mafum nee tanguiue fu$o docetur, RespiciL
Gomoia^nuri ad ICoHnib., xiii« 5. Davis.

Lei iniqua datur. Iniqiiuin dtcit «-uni, <)ui tiori edt
dQrisiwmj. I^. ^ Heid vere in animo babuit auetor
ITim., I, ^. Vldes» et Gal. \. 25 Davis.

Ui fMMi Me$e frenare Sic etiain dicet iislract. se-
QQimw:

iex boroini data est, eldoetrina vit« legenda,

£x qoa recordatur, ut posstt vivere eaute. Hig.

^nde non effu^et pecc. pri$ea sectant. Hoc est -
quod supra dixit ptccamiKOtHe, Umm legas» pecca-

tttm pri$ce tectans^ quod est in apographo ; aut, pri$ca
$ectan$, pnrum refert : sensus esl idem. Rig.

Semei es iotus, numquid poterit denuo mergif
Amisist[ bapusina, quod unnm est. Prasclara esl
Prosp<*ri fides : Licet ego a donis tuit recetserim , in me
tamen tun dona nianserunt. Rig.

Ip^s incavta, juctufa quibns e$t trad. men(i$. Disru-
pto vocahuloy »ie<in/mn€nlts. Qtio fit ut versiis etiam
videatiir disruptus. Consimiiiter lusil EuKeuius ille
Toietanus, ad quemdam Joaiinem, cui displicebant
versus nexi,

lo, verslculos nexos qui despicis, haimes
Accit>e di sollers si nosti jungere visos.

Htc illius aevi technopaignia fuere. Tmesis : /pm /n-
eantamenti$ jactura quibus est tradita. Iloc est, quae
objecta suul passim et negllgligenier f^llendis volu-
cribiis ei bestiis. locaniaiiionia dicil. sophismala ;
oinne genus fallaci:iruin ciipieiidis volucribus et bes-
Itis. Quiilni auiem et incantaincnia dixerit hujuMnodi
dolos objectos, sive expo^tos fiiteiidis avibuset bes-
tiis iiicautis? Haic vero tmesis, iiou esi durior illa
Euniana : Saxo cere commimiam brum, Rig.

Decipiuntque qucestuosa, ul esca, seq. In apographo
super.s<*riptu«n esi, Decipiunt quce aurea. Vera forteaa
scripUira lufrit, Decipiuntqueantra, ut etca.tequentet.
Anlra, fossic obtectu^ virgullis el l>ondibus, subruen-
dis b<*sliis iiisequentihus venatores. Rig.

Suique loeum, Repeiendum dc prsecedentibusr
recordatur. Lex homini data, facii nl recordetnrvivere
cawte : tncil, ul recordetur locum sui, hoc esi, coe-
lum, si caute et recle vivat; inferiinin, si prave, Ea-
dern vero lex facit, ut deroget ea, qux* sunt mortis :
m deprecetiir a Deo inoriem, quam peccaiido forte
proineruil, aciernam. Rig.

Escam muscipuli. Sic einendari videlur, quod ^t
111 apograplio depravaium, Ec escam muscipuli, ubi
viors et longcB vitoi. Giossa; veteres : Muscipulum^
ix^jocypa; Siluscipula^ Trayi^s; ; et iu siiigiilari feuiinino;
Mtiscipula, Tzayig. Pliicdrus lib. v, fab. 1 : Qui sccpe
laqneos et muscipula evaserat. Rig.

Velle martyrii kabere. Sic legitur in apographo :
nec aliud significat, qtiam velle martyrium tollere,
sive liabere : opiare martyrium, cupere marlyrein
lleri. Ri6. — \eUe.., habere. Voluntatem martyrii
haberc. Iiinniiivus pro nomine substanlivo. Sic Per*
sius, 5a<. V, 53 :

Velle suum culque est, nec voio vivilur uno.

Mnlta Similia veterum loca collegimns ad Minucii Fe«
licis Ociav. cap. xxxiv. Ediderat Rigaltias, velle niar«
igriwn habere. Davis.

^9 (767.) COMMODIANl INSTRUCTIONES

Mons paiie:is fuaris, inlelligc le marlyrem csse.

XUX. — PCENITENTIBOS.

Poenitens es factiis, noctibus diebusqiie precare :
Atlatnen a maire noli discedere longe,
Et tibi misericors poierit Ahissimiis esse.
Non fiet in yacuum confessio culp» ; perinde
In rcatu tuo disce manifeste deflere.
Tu si vulniis habes, berbam medicuinque require.
El tnmen in poenis poieris lua damna lenire.
Nam<iue, faiebor enim, unum me ex vobis adesse,
Terroremqiie linquendum : sensi ipse ruinam.
Idcirco comiiioneo viilneratos caiitins ire.
Barbamcomamque foedare in pulvere lerrae,
Voluiarique saccis, ei peiere summo de Hege ,
Subveniet tibi, ne pereas forte de plebe.

L. — QUI \POSTATAVERUNT DEO.

Qunndo bellum aiitem geritur, nut ingruit bostis,
\inccre qiii poterit aut latere, mngna tropnca.
Infelix aiitem erit, qui fuerii capiiis ab illis.
Amittit patriam et regem, qui digne pro veritate
Pugiiare, pro patria qul nolnii, neque pro vita :
Obisse deberet , quam ire sub barbaro regc ;
Servitiumque petat. qui hostibus sine lege deferre.
Tu si proeliando moreris pro rege, vicisti.
At si manus dederis, incoliimis lege peristi.
Translluviat hosiis ; tn sub latebra conde :

(V. 79!.) m

A Aui si inirare poiest, si nec ne, ne cessa :
Undiijiie te redde tiitum, tuos quoque ; vicisti.
Et vigilnnter age, ne quis inciirmt in illa.
Res infamis erit, si quis se propalat hosti.
Vincere qai nescit, et occurrit tradere sese ,
Nec sibi nec patri» laudem remisit ineptus.
Tunc vivere noluit, cuin ipsa viia peribiL
Domini si quis inops, aut profanus ab hoste,
Eramen sonans facti, vel ut aspides, surdi,
Orare satis debent, aut se condere tales.

U. — DE INFANTIBUS.

Duellum hostis subito venit inundans ,
Et prius qaam fiigerent, parvulos occupavit inertes.
hnproperandum eis non est, iicet cnpti videntur :
]} Nec f|uidem excuso : ob delictn forte parentum
Fuerc promeriti; ideo Deus tradidlt illos.
Attamen adulios liortor in arma recurraDl,
Nascanturque quasi denuo suae matri de ventre.
Terribilem legeiii fugiant, semperquecruentam,
Iinpiam, indocilein ferina vita viventem.
fiellum enim aliud cum fueril forte gerendum,
Vincere qui poterit, autcerte jam scire cavere,
S . . . .'

Lll. — DE8ERT0BE8.

Desertores enim genere non uno dicuntur.
Est alius nequam, alius in parte recedit ;

COMMENTARIUS.
Mons paiient [ueri$. Quid sit mons patiem, me qui* G num qui se propalat hosti, esse siiiipsius traditorem

dem fiigit. Leg.meiis paliens fueris. MeiUcm t\im
pars poiior e^t boiuinis, pro loto bomine posuit
Coinmodiauus. Vide supra In^tr. xxvii, v. 406. Da-
vis.

Pcenilens es factus. Ad poeniientiam admissus.
Eteirnii indiilgeri sibi pQeiiitenli;e locuin atnbiebant,
iongn pceiiitentiae demonsiratione. i£gre poRiiitentla
dabaiur illi qui sic dcli*|uerat ut probruin Eccle^i^c
objiceret, retiiiemi secum lam ignomiMiosum pecca-
lorein, ut expeUi, abstiiiert ac probiberi Ecclesia
meruissct, qui Kcclesiam clelicto suo fecernt iit eru-
besccret. Porro cadein Ecclesia noii iiividebat poeiii-
leiitibiis ad Deum conver>ionein, apud quem de venia
impeir >ndi non de-perabal. Ric.

A matre noU discedere, Ab Ecclesia, domina matre,
cujus de uberibiis aliinur. Rig.

Sensi ipse ruinam. Smsi ine inori, sensi unde
ipse decidemin. In apogr. Sensisse ruinam. Rig. —
Leg. sensisse ruinam^ iit est in npograplio, cujiis lidem
temere doseriiit Rigaltius. Fatebir, inqiiit Coiniiio-
diniius, ine ruinam seiisisse. Davis.

Voluinrique sttxis, Iii npographo : volutarique satis.
Poe-iitcntis lialtiius, iiiala sui ipMus trnct.itio, extra
liciiiiam deversari, in asperiiiidino sacci, et liorrorc
ciiieris ab omni vii:i; friige diliii. lu snrco et ciiiere
volutai.iiis, Cdiicineraii et conciliaii : Tertulliaims.

HlG.

Ne pereas forte de plebe, H'»c est, de Fxolesii ; de
tiirba fideiiuin, d'' p «piilo Cbristi, de populo sancto.
Erai enini tunc teiiiporis Ecclesia, episcopus, presby-
ler, diacoiius, plebs sivft laici. Rig.

Quam ire sub bnrbaro rege. Barbarum rcT^em dicit
regein noi cliristianuui. RiG.

Si ntfmus dederis. Tliii^ iii acerrnm misoris. Rig.

Umiique te redde tutum. Disseotii a T<'rhilliaiio
Commodianiis : Coiisentit aut<'ni Cyorinno. Siindet in
perst ciilioiie fiigaio, aut latebras. I nmo in lalebris
ei U% fiign martyrium Csse docel. Oiunino vetat, ne
quis incurrat, nequis se ofTerat* Deniquc ait ciiristia-'

Si tamen iiicidat in hostem, vel oiipriuiaiur a perse-
queiitibiis, lunc pro nouiine Cliristi esse deliere con-
staiitissimuui. Nain si viiatn negando rettimut, cum
ipsa vita periiuruin. Rig.

Tnnc vivere noluit. Viiaro .Tiernnm vivere noluit,
qui parum forlis corani pr.rside, coram tyraniio fiiii ;
tbiira dedit idolo, vel negnvitChristiim : .-rteruas vitae
reiiuniiavit, ut mouieiiluieam servaret. Rig.

Domini si quis inops. Ut tiiinplidter eihnicus. Ino-
pem Domini dicii, qua forma de Saturno, venit inops
antmi, Insir. iv. Rig.

Vel profanus ab hosle. A persecutoribiis nominis
christiaiii subactus; a quibiis rediit negn or. Rig.

Mramen sonans facti, I Corinth , xiii, I : Ka>.xoc

TQX^-f ' RlG.

Vel ui aspides surdi. Qiii adversus Dei sapientiam
aures suas obiuraiit. — Respicit ad Psalm. Lvm, 5.
Davis.
^ Orare satis debent. Ita ut poDnitentiie facahatem
^ ab episcopo impeirare mereaiiiur; Ecclesia, qiiam
negaio Curisto dehonestavei uni, placata per loiigam
ac iiiiserabilein exoinologosin. Rig.

Aut se condere tales. Ita ut iiiispiam posthac in
Ecclesi.-e castns coiispiciaiihir. Rig.

De in/Vin<i7iia.S<'n usest apertus stabilienda taniiim
scriptiira Insituetionis inhunc iiiodum, quo nunc edi
curaviiiius. Rig.

Et prius quam fugertnt, porvulos In apogrnpho :
Et uriusqiiiim fugeret pnrvnlos occupat^t inertes,

Nascantarque quasi denuo, Meiapiiorani s^ipsit ex
Jonn,, 111. 3, 4. Davis.

Terribilem leaem fugiant. In apographo : Terribilem
legem fugiens. Fngiant, iiii|iiii, legeui illam lerribi-
Scm (Hhnicam, qii^esacririrare idolis jiihei, rnjiis le-
gis cullores flauiinis aternis suiit desiinaii. Ric.

Desertores. Deserloniui diio genera constituit:Thii>
rilicaioriiin et Libellalicorum. Rig.

Est alius nequtttn, Uiii sacrilicat idolo ; quod esl
apud Deum prtocipale crimeo. Rig.

241 (T. 814.)

ADVERSDS GENTIUM DEOS.

Sed Umen utriqae judicia vera decernunttir.
Ecee mHitaiur Chri>to, sicut Caesari paretur.
Refiigium regis peto, si delictor fnisti ;
Tu illum implora, prostratus illi fatere :
Omnia conced**t, cujus sunt et oninia nostra.
Repositis castris, ullerias cave delinquas.
Emre noli diu miles per speliea ferarum.
Sit tibi peccare. desistere gesiiim immensum.

Llll. — MILITfBOS CHRISTI.

Ifilitlae nomen cuin dederis. freno leneris.
loeipe tunc ergo dimitiere pristin.i gesta :
Lninrias vita, quoniam lahor imminet armis.
Imperio regis omnl virtate parendum ,
Tenipora posirema si vis pertingere lapta.
Dle tMmus roiles, seuiper exspecta fnienda;
Blandire noli tibi, desidias omnino mitie,
Dt iuo pRepo<«ito cottidie pristo' sis, ante
Solicitos esto, matutiniis signa revise.
Cum videris bellum, agonia sume propinqua.

(v. 8».) m

A llanc gloria regis, miiiiein videre paratnm ;
Rex adest, oplalo propter spem doininicalurum.
lile parat doiia, ille pro vicioria l:eius
Siispicit, et proprium satellem dedicat e^se.
Tu lihi pneterea iii Belian parcere noli :
Impiger esio magis , ut reddai Tamam pro mortc.

LIV. — DE REFUGIS.

Damnntoriim animrc inerito seipsas secernunt.
Ex hoc progeniti ileruin ad sua recurrunt.
Radix caina^a , maledicium semen ernmptt,
et iii servili geiite sub barharo rege refugit ,
Flauiina quos aeterna torquebit die decreio.
Vult vagus errare sine disciplina profiigus ,
Grassari per fauces viarum lege solulus.
Isii ergo tales , quos nulla poena coegit ,

Si vivere nulunt , ab idolis respici debent.

LV,

-DE LOLll SEMINE.

De semiiie lolii , qui stant in Ecclesia mixli
COMMENTARIUS.

AiiMS rn parie recedU. Qiii ne pertrahatur in Capito-
lium sacrificaturns, paciscitur, ohlato prx>idi libello,
coneossori peciinia. Rig.

Judicia tera decernuntur. Ileic, iit et apiid optimos
scriptores, v^Nfii jrsTi vel iEQui reoipil pnieslatem.
Videsis Brookbusium ad Propertii lih. iii, El g. iiii,
11. Davis.

Miliiatur Clvritto^ sfCMl Caeari parelur, Militatiir
Cliristn, qui s;icrilicare idohi vetat ; et in sacrifican-
le5« eliam inorliios, animadvertit poenis aclernis ;

jKircUir aTsari, qui rnori jiihet nou sacrificantes i,,.„,,,iris , desis libi ipsi adversns B.lian, sive
idolo; riec hahel. qiiid faciai inoriuis : iiani sic mor- C diaboliim : ne tihi improvido ohrepat salauas, raa-
tui pro Chnslo, qni sic Ca;sari pariieriiiit ui iiiortem |yg iuiquus. Rig

pro SATELLiTEM : ct propriume$se dedicot^ hocest sia«
bilem, nniiuin forteinqiie. In apngrapho superlitum
atiimadverti veteriNsrriptiine vi^&iigtum, d«</iial,quam
bei*! ininiine convfuire arbitrainur. Ric.

Tu libi prceterea in Belian parcere fio/t. In apogra-.
pbo scriptuiii fuerat : Tu tibi prwlerea in delicti$
parcere noli. Qii:i* scrijitura ferri el explicari posset,
nisi nos admoiierel is qui .ipigraphum recensuit ,
veicreni niaiiuin luissi* tn Betian. Hoc est, Cave ne
desidia aut supiniiaie lua , diim tibi forie niiniuin

fortiteropp«*ii<*rint pro Christi noniine, vitam vivunt
xteniam. Ric.

Si delictor fui$ti. Delictorcm dicit. peccaiorero :
et slc etia n hiqui Cvprianiini ohservavimus. Rfo.

Repositi$ ca$tri8. Castrissciiicei adversus Ec<;le>iani
nirsus positis, lu ipse post noceplam poeiiitentiam
repositus Ecclesiae castris, noli amplius esse desertor.

RlG.

Sit tibi peccare, dcMtere ge$l. im. Consiinile est
iilud Instnict. XLiii : Summa tibi : gravia peccata de^
i^la (ft semper. Ric.

Ineipe lunc ergo dimittere pri$t, gesta. Siipra diiit :
Cave, ut non delmqua$ in ante, liistr. xlvi. Upponil
beic. dimittere pri$tinn^ illi quod instr. XLVii, sectari
prisca. Prisca seu prislina siint, qux ante lidem c«)in-
missa sunt, ei qualia peccant, ethnici sive profaui.

RlG.

Jmpiger esto magi$, Tanluin ahsit , ut lihi perni-
cicm inferat Belias teniatiOMihus suis ; quin potius
ab iis famam reporia , iia ut sis exeinplo fiairibus
discipliii:!^ ac (idei diligeiitissime servaUi'. RiG.

De refugi$. Iii apograplio legitur de refugii$ , et
ante iiltiniuin versum apparet laruna , qiinsi refugia
dixerit (^omniodianus, pro refugis; ut servitia pro
servis, Nos deesse quidquain iion arbitramur, ei
in^triictioiii tiiuluni fecimiis, De refugis : sic fucrit
nota lacume supernua. Rig.

Ex hoc pmqeniti. Ex hoc scilicet Belia, de quo
Inst. praeced. Kig.

Iterum ad $ua recurrunt. Ad suns etbnicos , ido-
lolatras. Rig.

Hudix cainina. Vel potius cainxa, iit snpra In-
struci. XXX VI. In apographo vitiose radix canancea^

Rig.

Jmperio regi$. Inlellige Chrislum, Ecclesiaj caput. j^ g„i, f^rbaro rege. Ui siipra Cbristnm simpliciler

'^^^' dixit regem^ ita heic bnrbarum regem vocat Boiiany

Ut luo prwpo$ito cotlidie prmto $i$. Eiiiendavimiis,
quod iii apogr. depravatnm fiierat, ut tuo propoxito.
Prxi»ositum vocal. qnem Juslinus et alii, itpoitTruna ;
Tertulliaiius prce$identem : qiii cl prirpost/ttiii Eccle$ias
dlxil, et prwpositum bupti$mo RiG.

Agonia $ume propinqua. Sume, pr.^esume, ir.tdlige,
in proxiino esse festuni et solemne certamen» ex qiio
p^tei in kbIiuii iter. Agonalcin diem, ei Agonalia
Cesta certainina dixere Ri>niaiii , quo: prius Agonia
dieebaotor ; te^te Ovidio. i Fast. :

£t priiis antiquus dicebat Agouia senno. Bio.

Opiaio propter $pem dominicaturum. Scriheiidum
videtur : praiter $pem dinucnlurum. Ventiiriim re-
gcm. id esi , Chiibtiim , qni pnesideat uiariyrio,
certamini. Vigilate iitiqiie, miliies Chrisii. quiaqua
hora non putati^^ Filiu$ homini$ veniet (Luc, xii,
40). HiG.

Ft proprium $nlellem dedicat e$$e. Satellem dixit

Salnnam , Aiilichri^tnm. Rig.

Die decreto. Decretorio, censorio, die judicii,
die respectiis, in cognilione aniniarum, in respec-
tione. RiG.

Si vivere nolunt , ab idoli* re$pici debent. In apo-
grapho legiliir : Sydere volunt. Secuiidum lia'C vesti-
gia scribeiidiim : Si oidere volunt qiios adorent deos »
nec fideni ailhihere velint Deovero, quia non vi-
dent, confidant autem siuiulicris suis a*neis ligneis*
que ; aspiciaut ea cerle quauium volueriui, ocu-
los hahent a^neos ligiicosqiie, iiec tameii vident ;
crgo taliutn fahricalores el collores deoruin , nnmi-
nihus ipsi snis potiores se faciunt, ct ^«ihsaiinant
oculos deoruiii suoruni cjeeos; adeooiic ob inipie^
tatcni suam ah suis ipsi diis resjiui deheJii. At, si
vernm aniamns, prufereiida erii h»c sciiplura:
Si vivere nolunt, nb idoli$ respici debent. Eicnim lota
Commodiani philosophia cst, vita seterna : qnain si

245 (y. m.)

COMMOIXIANI INSTAliCarj9N£S

(V. m.) ««

Expletis lemporibus messis , separatur a fructu
Lolium enalum , quod non miserat Dominus.
Omne lolium agricola collectum separat illud.
Lex ager nobis est : qui fecerit bonum in illa ,
Ipsa utique nobis pr:rsiat requiem veram
Ipse dominator : nam lolium igne crematur.
Si ergo putatis, quoniam >ub uno morautur,
Erratis : steriles chrisiianos vos esse designo.
Maledicta fuit arbor sine fractu ficolna
In verbo Domini; et statim exnruit illa.
Non operas facitis , non donum gazo paratis.
Et sic promereri Dominum putatis inanes?

LVl. — DISSIMULATORI.

Dissimulas legem ianlo pneconio latam ,
In tot prophetarom coelesU voce clamantem ?
Si propheta tanlum declamasset in nubem ,
Surfieerel utique Domiui vox missa per illum.
In tot prophetarum volumina lex Domini proclamat ;
Maiitias nulliis dimittit : ita aeque de corde
Vis bona videre , et fraudibus vivere quxri^.
Le^ ipsa cur ergo processit unto labore ?
Abuteris Domini mandata , et te filiom inqois.

A Tu si ulis eris sine eaus$a , luflerjfi * 'inqiifiin.
Omnipoiens miies qufleriL sibi iUiga tsm ,
Rectos corde bono , devotos legi divin^e :
Immites autem |am sciiis ubi deviersAt.

LVn. — SJECULARIA IN TOTUH FUGIEMDA.

Si quidam doctores , dum exspectaDt munera «eaM,
Aui timent personas , laxatU singala vobtg-,
Ei ego non doleo, «ed cogor klicere verum
Gum caterva mali pergis ad s|»^iacula vaiiA ,
Ubi satanas (r;^oribus circo #peraiur.
Licere persuade^ iibi quodcuwque placebii.
Aitissimi proles ; eum lUiis T^tMi inixia »
Respicere jaJim vis, queis reiMmtiasii « ^iora?
In ipsis versaris iterum , qnid proderu Onus?
g Aut si pro languure datum; quod stulie firoliftBnis

Nolite diligere roundum , neque amlMt^m ej4is :
Tanta Dei vox est, et libi proba vUieiur.
Observas mandatum hominis, et Dei devitas;
Tu fidis jaiuneri , quo doctores ora procludiotf ,
Ut taceant, neq«e4icanl tibi jnssa divina.
Me vera dicentem , sicut teiieris, prospice sumroum :

GOMMENTAAIUS.

vivere isti , inquit , nolunt , ab idolis re<%pici debent :
hoc est, ab Satanre ministris , qui nidulantur iu
cavis simulacrorum. Ric.

De semine loliu Lolii parabola legitur Matlb., xiii,
24. Oavis.

Lex aqer nobh est. A^ri parabola significai nobis
legern (^hrisli. Ipse Glirislns : Ego sum vitis vera
(Joan. XV, 1).

Steriles christianos, Infrugiferos , «yovov? , spado-
nes, bonoruin opcnim Hlorilus. Uig.

Maledicta..,. ficulna. Vidc Mauh. . xii , li). Davis.

Non donum gazo paratis. Gazum dicit, llicsaii-
rnm sacnim, corbonani , garuini EccJosiuj, raiopliy-
laciym. Insir. lxxii : Jn gazo proiterca dn labore niir-
iere debes, ^rcam dixiTai Tertullianus : alii concham.
Heic igitfir Goinmodianus Mteriles chrislianos appel-
lat, qui de racultatibus suis in usus panpcrum niiiil
conferebanl. IJanc slerilitalem Gyprianus sncrilegam
esse ait, lib. de Opere ei eleemosyna. Pauliiius,
epist. xxxiv, aridas mauus dixit coruni qui neglige-
bant in Ecclc^ia posiiain a Domino mensaui in^
digentibus. Idem : C<Bli'stis igitur trapezitce hcec
piensa est thesanrum vitn: stru^ns , et ad margaritam
negotiandam Dei foenm exercens. Kic.

DissiMULATORi. HypocriltjR , qui se chrisiianum si-
mulat, et aniicbribtiana , sive sa^cularia cl satanica
vivit. RiG.

Declamasset in nubem. Hxc lec^io prorsus esL ab-
SUrda. LegendBin puio, declamassct in orbem. Ul
roox v. 865. Vjili Gommodianus satis fuisse, si uniis
tantum propheta Doniini leges inundo annuntias-
set. Davis.

Jta ceque de corde vis bona videre, Qua nicnte
eupis Dci bpnedicliouibns et benefactis afQci, eadein
optas per caliiinnias ei dolos de fratris tui spoliis
diiescere. lliG.

Omnipoiens mites quoerit. Matth., v, 5 : Benti pa-
cifici, qnoniam /i/ii Dei vocabuntur. Pacilicaiorcs ,
ecpnvoTrotoi.

Jnimites autem: PquIo ad Tini. ii, 3, caiit.t^oi, «yt-
^dtya^oc, opposili benignis. Rig.

Scnis ubi demerstt. 1n btagnum ignis , ubi fletus ct
, itridor dentium. Ric.
, S/£cuLABiA iN TOTUM Fuc. Hoc cst, Don csse dis-

simulandiim : nequc enim cpnvenire Ecclesiae cnm
sa^nlo. Ecelesia, Ghristus; saeeulum, satanas : ta-
que iinn permiscendam esse Altissimi prolem cum
jiltis diaboli : neque laxandam esse disciplinam ni-
mia pastonim indnlgenlia , per graiiam ant sor-
C des, RiG,

Doctores. Doctores, prgepcsiti, pr^estdes, pastores»
episcopi. RiG.

Cum caterva mali. Mali , id est, satana». Rig.

Ubi satnnas fragoribus circo operatnr. Tertullianus,
lib.4le Spect. Cmih ergo furor interdicitur nobisy ab
omni spectaculo auferimur , etiam a circo , ubi proprie
furor prwsidet , (•tc. UiG,

Circo opcmtur. Iii apographo scriptum fueral :
IJbi satnnas fragoribus comparatus. Rig.

Queis renuntiusti priora. Priora dicit qiia; s^ipra ,
pristinny prisca , ea qu:e m antt fideiti. Ea vero
sunt diaholus , pompa et angeli ejus. TertulUauus,
et loto iilo de S;)ectaculis. Rig.

Quid proderit unus. Lcj;. quid proderit nnctus , id
est. Ghristus , f|ui ciuci fuii affixus ut homines a
diaboli pr)tesl:ite retraheret, sitiique populum c/e-
ctum faceret. Sic Instr. l\xii. v. 4451.

Aut si pro languore datnm. Ad refocillandas aut re-
|x creandas animi langiiesceiitis vires, ab iis mollis-
simis ct rariltiniis doctoribus coucessa llbi fiierint
spectaciila. Rig.

Nolite diligere mundnm. I Joan., ii, 15.

Neque ambitnm. Hoc est , id omne quod mundo
ambitur et contiiieiur. Joanncs dixit , ea qwc in
mundo nnnt. TtTlulli:mns et Gyprianus dixere,
pompa diaboli. Rig.

Observas mandnium hominis. Discemit Inter man-
dala Dei , et niandata five tradiiiones hominum ;
quod oslendimus s.epissime facluin a Gypriano, se*
cunduin pnecepta Puili Hig.

Qno doctore» ora procludunt. Et fiunt inuti , non
vali.nies latrare. Rig.

Me vcra dicentem.-. pro$pice summum. An igilur.
mendicus Christi se summum dixit ? Leg. Me vera di-
cente, 9icnt teneris, prospice summum. Meo monilQ
ducius, Deo, sicut par esl , temet addicas, Davis.

Prospice summum. Aliissimum ; Deum opt. max,
qui est suminus Doctor. Rtc.

245 (V. 890).

ADVB^OS GENTIUM DB06.

(r. 119.) M

Filios eiijiiseras, iUi 19 adftigna cUeniam*
\ivere si qoaerts gentiliUir heiao iidelift «
G.iudia te maudi reaioveni a graiia CbriBtt :
IndiscipUuaUe ^uod LeYe Ueere prtBsuinia ,
Ei caros hisirioites et eaDiica mttfiiea quaBria ;
Nec taU sal>oleni g»rrire anu^ntia curas :
Eum vita fruiasci puia»? iuprovidus erras.
Aliissimus jubet , ei jiisia prxcei^ devitus.

LTIII. — OiRISTIAilUII tkLtU B86E.

Cnm Dnmiuus dicat , m gemitu edere pauem :
Heic , ut qoid nunc agis , qui cupis vivere Ixtu» T
Reseiiidere qugct is senlentiam suiomi Del missam
lo prntoplaslum : vis fienum prodere iegis.
Si Deus omnipntens ciim sudore vivert' jussit ,
Tu qui jucundaris, cris jam exlerus ilU«
todignatiuu ait Dominuni scriptiira ludasis.
Ab esca rcfecti surrexeruiu ludere hlii.
Nuncergo cur iHos prosequimw spntile profectos?
Unde perierunt iUi , iios cavere debemus.
Maiinia pars vestrum luxuriis dedila paret.
Transgrederis legem , cuin le fucis inflcis : in te
Apoftlolus claraat , immo Deus per Uliim :
Lic*>mia vestra vos , inqitil , in ipsa deperduni.
Esto ergo taUs, qualein vuli esse te Chrislus.
Hitis et lu illo hilaris , iiam sxculo Iristis.
Excurre, laboro, suda, cum trisiiiia ptignn.
Spes cum labore venii , et vicioria: palma donatur.
Si refrigerare cupis , admariyi iza.
Eispecia rcquiem fiiturain in transitu morlis.

LIX. — aiATROMS EECLESIX PEI VIVI.

Matrooas viscsse, cbristiana, ut sxculi domnas»

A Auro te clrciindas, aut seriea vesle pudiet;
Terrorcm legis ei auribus vento remiUifi :
Hes vanas adfeelas, cuneia de Zabuli pompa :
Ornaris ad speculuin, ciocinnos fronte reflexos ;
Nec iioii et inducis malis medicamina faKa :
In ociilis purit stibium p/erverso decore ,
S('u crines ti))gis« nt tini toto lempore nigri.
Est Deus inspector, penetrat qui tingula corda ;
Ceierum piidicis islo necessaria non Bunl.
Casto atque pudic(» seiisu pertundite pectus.
Lex Dei le^tatur lalet obBcedere leges.
Ex eorde qui credit* fernimeniarito pmbaUe
Sufficiat esse nnn cultibtis, sed bon» menle.
Indiiere vestes quas npiai frigu< ei aDitnt
Aui nimium solis ; tantnm ut ptidica proberis ;

p Et in plebe Dei furuhatis dena demonttra.
Das tibi momerium clarissima quondam.
Exanimata jaceiis prccibus viduarum erecta,
In dando pronieruii, non comtibus, iiide levari.
Vos inalron:e honsc vanitalis fiigite decorem.
In feminas congruil cukura lupanas.
Vincile roalignum, pudicx femin» Cliristi.
Indando, diviiiat veslras ostendite toias.

LX. — ITEM IPttS.

Audi vocem, quc vis Christiana maRere ,
Bentus Paiilus qiialiier te ornari pmecipit ;
Cxliloquiis item E$aias dnctnr el aucior :
Dctesiatur enim pravliaiem mundi scquentes.
ExaUatae, inquit, jacebuni liUas Sinn.
C Fas in Deo non est Christianam coli fidelem.

C0MMENTARIU8.

Gemiliter. Etiinice. Sic Pauliis ad Gal. , ii.

Subolem garrire. Lofjuacem nidnm dixil JiivenaUs,
sat. V.

Eviu viia fruni$ci. Yita illa (juam Deus fidelibiis
suis p4»nic<=*lur, frui piita^? Itic— /Cwm vila fru-
ni^ci. Acrosiifhidis raiio legeiidiiiu niot.el. Oum viia
frunisri pulas ^ iiuprovidus errna. — Frunisci, fiui.
Vide Fe inin cl Noniiiui. ca;». 2. Davis.

tHBiSTUNUM TAtEM ESSE. Non liyi» 'crltnm , non
dissitiiiil.it>»rem, nou s;fcul:nia sr<!lanlein. Uig.

In gemitu edere panem. Respicit :id Cen. iii, !9.

Davis.

Erif jam exleruH iUi. Nnn cohreros Chrisii , uon
filius Dei , n«ni inu iceps a^ieriia illiiis civilalis. Uig.

Ab escn refecli, surrcxirunl ludere fiUi. Moses Exod,
VL\\\ , I) L«'ci!in I:iinlai D. ranlus 1 Cor- . x , 7. Davis.
^ Sponie profecios. Jinhi^os nculilos, curios, hn:o-
oicao-j? . verfjos. HlG.

bpescum labitte veuit. Spes labori coiivcnil. Spcs
alil agicolam. Rig.

Admarlyrisa. Adsisle martyri , proccilc ad mar-
tyras, qni jn c:»rc»Te : horiim necej^silales pro la-
culiaiihns luis adjuva : con^lanliain inoniiis. horia-
libusfove, aeccndc. Ipsc ('oinmodlanns. Insi. lvi :

Ct»nc si non ipsefpngnat, vcl sugg» lai illis.
Veliis ihscriplio, II »in:r, vi:» o-iicnsi. mandrosa iiAR-

TTtrirOBSCQUnS DE^OTA TRANSEGI FALSI SECILI VITAM.

ApiidGrui., i»ag. mlv. Kig

Cyncta de Zubuli pompa. Sic el Inslr. seq. v. 958.
)lideaiiuoi»tasup»^iius ad Inst. \\\\, v. 54.1. Davis.

Criues ut $int tolo lemp, nigri. Eiiain ciim, apprapin-
qvaitie sejiio, candidii>rcs liuni. UiG.

Kx eorde qute credii femmas marilo prob. Sufticial
feuiinoiu luariio ()ui credit e&eorde, prohatara esse,

non cullihtis, sed l)Ona mente. Ric.
Das tibi nwmerium- Sic lepiiiir in apographo. He-

SyCh.MOfXOlO. 'O VifASU MOfrfAIU f«/XiV. TO 9>o67J7jOOV TOt»-

Tzaifiiotg. fciymnlnKiciitit : Mopfxw. ovofjia '/vvatxof /xsTa-
(^pttoii Ix TauTDC Ta Trpoff xaTa7r>QStv TVTrojOcvra Ttp^a-
fufrcra ixa>ow fAOf>fJio>wxft« Momar^ Siciila diciio : ha-
hitus viiiiperandtis et turuis. Festus, et Isidorus in
Glnssis. Ait igitur ('ommodianiis , matronas christia-
iias iiideoeuler excullas, ipsas sihi moineriuin dare,
iiiduias improhiore aut lasciviore cullu coiiipiuqhc.

BlG.

Das tibi. Circnmdas. induis. Rio.

Precibus viduarum erecta. Th thil» hislnriam tan<-
git. Commolus vidiiarum precihus Petrusoravii Deum,
ut susciiarct a roorte Thahitam, et erecta est cla-
manU! Petro: Thabila swrge, Act., ix. Cyprianus lib.
de Opere ei cle<»mos Ric.

iVou coniftdiM. In apographn itoti comifibus : et su •
perscnpium, ca/lt^ut. Lueretius, i, VirgiHeos arcuiu-
datM eomtus. Ric.

Feminas lupnnas In apnj?rapho, Luparn. Lnpanas^
>uxatvaf, lupas Glossne : Hofm lupanaria, merctrix :
nopstov, lupnnarium. Rio.

Audi vocem. lu truciionis istiiis verstis sufit ahece^
dnria, sive alphahetica scrie composiii. Ric. —
lloic nnn servutiir Acrostichidis ralio, sed series
iiileraruin alphahetl , nl supru lustr. xxxv. Deeht ta-
meii hoc loco liilera x. Davis.

Bealus Paulus prwcipU. Respicil ad I rmi., ii, 9,
Vide cl Epist. ad Titum, ii, 3. Davis.

ExaUaifB, inquit, etc. Iloruin verhorum sensus le-
jjilur /sfl., III, 16 2i. Davis.

Fa$ in Deg non eft, Hoc etiam habet Commodianus

2i7 (V. m.)

CO.MMODIANl INSTRUCTIONES

Gcniili more qiio^ris procedero, Dei sancla ?
llas Dei priBcones dainnaut iii lcge claniantes ,
Injii^tis esse fcminas, qusc se laliier ornanl.
Capillos inficiiis, oculos fnligino reliiiilis,
Levalis comulas granulalira , rionte depicia ,
Malas medicaiis quodam superducio rubore ,
Ni'c iion et iiiaiires gravissiino pondere pendenl ;
OUruiiis colliiin moiiilibiis, geinmis ei auro ;
Palinas Dt^o dignas pra:s:igio malo lcgaiis.
Qiiid memorem vesies , aut loiam Zabuli pompam ?
Respuitis legem cum vultis inuiido placere.
Sallaiis in domibiis, pro psalmis canlatis amores.
Tu licet sis casia, non le purgas sinisira sequendo :
Yos ideo lalcs Cbristus cuiii genlibus tei|uat;
Yinntlicato clioro placitoqne Clirislo placele;
Zelantes fervore Cliristo offcrte odorem.

LXI. — IN ECCLESIA, OMFf! POPULO DEI.

Juslus ego non suin, fratres, de cloaca levalus :
Nec me siipertollo, sed doleo vestri. qui cerno
£x tnnlo populo nulluni in agone coronari.
Certc si non ipse pugiint, vel siiggerat illis.
CladHin objurgatis; o venter effercite luxu,
Laborat frater adversante miindo sub armis ,
£t fartus opibus ncc pugnas, nec pugnanti te sisiis ?

(V. 971.) m

COMMENT.ARIUS.

A Stnlte, non inlendis unum bellare pro multis?
In lalem pendet Ecclesia tota, si vinojt.
Abstineri vides fratri*m, ct piignare cum hosie.
Opus tu in castris pacem, foras iile repiignat :
Misericors esto, ut sis ante omnia salvus.
Nec mctiiis Dominnm praBCOiiio lanto clamantem :
liiimicis etiain qai jnbet alimenta praebere,
Prandia ab eo prospice Tobia, qui semper
Oiniiibiis oinnino diebus cnm paupere sumpsit.
Pascere tii qiiaeris, siulte, qiii te denuo pascat.
Vis ille mihi paret, qui compoiii proponit?
Lnute cibatum disiento ventre declnmat
Oppressiis inopia frater jiixta tabescens.
De die domiuica quid dicis ? si non ante locavit ,
Excita de turba pauperem, qiiem ad prandium ducas.

B lii tabulis spes est vestra de Cbristo refecto.

LXll.— II4BTTB1DM VOLENTI.

Marlyrium. fili, quoniam desideras, audi.
Abel qualis erai esto, aut qualis Isaac ipse » aut
Rectam qui diligil Stephinus sibi vitam in iter.
Tu quidem qiiod optas, res est felicibus apta.
Yiiice prius Maluin benefactis, recte vivendo.
Rex ille tuus cum viderit, esto securus.

a Tertulliano, et qwx deinceps bac instniciione se-
quunliir. Rir„

Jnjn$ias esse feminas. Iiijustx sunt, qiia^ damnant
Dci maiiiis: oxpi'Oi»ranl Deo, quod non aliter ipsas
oriiavenl : : fTeriant , qnod nolnit D*mis : faciunl se p
alins, qiiain fec^*ril Dcus* qiiod est iiijiihluin et inve-
reciindum.SicTeriiillianiisjustumesse coloreni iiegat
de cojoriimadullerioci^ifectum. Aiicior naiuric Deos,
inierpolaior saianas. Vid. lib. ii deCuliu fem. Ric.

Oculos fuligine relinitis Nigro pulvere, quo oculo-
runi exordia producuiiiur. Ric.

Levatis comulas, Juveiialis in vi :

....Tot adhuc compagibus altum
.^dificatcapul. Big.

Gramdatim Discriininatis per grano< capillis. Gra-
nos inlolligft ipsa crinium flagella Vetus iiiierpres
historine Jiiililli : Comani diseriminavit , id est granam
feeit. Et iii syiiodo Rracnreiisi : Placuit Lectores gra-
nos geniili ritu non demittant Gloss:e vet. Granitum^
X0XXW70V. Isidoriis Orig. xi : Grnnos et cinabar Gotho-
rum. Jac Sirnioodus, et J<i. Savaro, ad Epist. ii ,
lib. I, Sidonii AiKiHin. Alia di-po-iiio criniuin iii gra-
dus et niiulosioto c.ipitecompto.Quintil., xii, iO. RtG.

Molas medicalis. Tertiilliaous : Cutem medicamim^
bus urgeni : genas rubore maculant. Rig. d

Puimas beo dignas. Qua.s dignius debealis ad Deum
orantes expnidere. RiG.

PrfBsagio malo l^gatts, Eleiiim damnalionis pr^vsa-
giuin esi : ciijus est apiid Matili.'eiim fo niiila : Liga-
tis manibus et pedibus ejus mittite eum in tenebras
exterioret. RiG.

Hymni/icato choro. EccIesioR Christi. Ric.

Placitoque Christo placete. Cui Paler de cokIo : Hic
est Ftlius meus dilectus, in quo mihi cowptacut. Rig.

De cloaca letfatus. De sjrcuIo, de idololairia. Supra
Iiistr. \u : Nero de inferno levatus. Rig.

NuUum in agone coronari, lloc deplorabat etiam
Cyprianus. Rg.

Cladem objurgaiis Lapsorum deformes reliquias.
Cypr. lib de L:ipsis. RiG.

venter effercite luxu. lo apographo: ovanler efft-
citc luxu. RiG.

Nec pugnanti te sisiis» Ui obfirmes hortatu, consi-
li 0, exempio; <tt refoveas subsidio. Rig.

Abslineri vides fratrem. Caussa scbismatis abslen*
tum. R,G.

Pugnare cum hosie, Slare adversus Ecclesiam cum
hoste, cuin aliisscbi^maticis. Rig.

Optns ttt in castris pacem. Aiite p^iccm Ecclesiae da-
tam,optaspr:i*cipitemd:irip:ic<'inabsleiiiis.Cypr.RiG.

Foras ille repugnai. Ille lapsus vet alisleiitiis con-
teninit Ecclesi:iiu, aut adversatur Ecclesice. Rig.

Misericors esto Sis niollissimocorde, pius et bene-
flciis erg:i pauperes. Rig.

Prandia ab eo prosp. Tobia. Propiiis accedet ad
vestigia scriptume qu:e cst iii apographo: Prandia
ab eo prospisce Tobo, Sic in Ribl. Theodulfi pnefa-
lione aureis lilteris : liber Tobi. El in veieii Canonc
Scriptiiraruin apud Aii:isi;iRiiiiii pati-. CP. TobeetTo-
bias. Tobins, Gracce TwgtT xai Tweiac. Et apud Siii-
dam, TwStT, ovo^a x'JO(ov, xat T&>6taf oiAoUig, Pater
vocatiis Tw6iQT, vel TwSit, fllius TwStaff. In apo;;ra-
pbo, ab eo prospice Lurna. Siipra sci ipuiin Jobba,
Tobi;i' erga paiiperes pietttem sacris |i;igiiiis coin-
mendatain in siiorum Testimoniorum lib. lu Cypria-
nuscontulii. Uig.

Qfiije denuo pascat. Lucas, xiv.

Qui componi proponit. Coiiiponi, sepeliri, qui dc
sepultura cogitai, qui se relicetn putat. si qiiani pri-
miim comiioiiatur. Horalius: Omnes composui. Feli'
ces ! nunc ego resto^ Confice. Acro ; Otnnes composui :
Omnes in urnis sepeiivi. Rig.

Si non ante locavit. Promisit alleri . qui eiim voca-
vit, ciii copiain sui coiidixit ad praiidiuiii. RiG.

Excita de turba pauperem. In apographo, Excute.
Hic vero locus indicat :evo Cominodiani iu Ecclesia
diebus doinioicis Agap:is in usii fuisse. Rig.

In tabulisspes cst. In tabulis Novi THsiaaienli. Rig.

De Christo refecto. Clirislus ipse, Mattli. xxx, 35;
Esurivi enim^ et didistis mihi tnanducare. etc. Rig.

Rectam qni diligit Slephanus sibt vitam in iter. Pro-
cui dubio scribenduni :

Rectam qui delegit rectam sibi viam in iter.
Vide Act. vi, vii.

Ffnr^ prius Malum. Satanam, qui in sacris Litteris
o itwnphq. Rig.
: Rtx ille tuus. Chriatus.

349 (V. 993.) ADVERSUS GENTIUM DEOS.

Ipsius est lempus, et iios in ulrumque gerentes

Vi h% bellum abest, in pace martyres ibunt.

Multi qiiidem errant diceiiles : Sanguine nosiro,

Vicimus Iniquum, quo itianente vincere noiuiit.

Obsidiaiido perit, et ideo senlit Iniquus :

L^giiimtis auteni non seiilii poeuas adactas.

Ejulatuqtie zelando pectus piignis periunde.

Niinc si lieneractis viceris, mai tyr in illo.

Tu ergo qui quxris martyrium tollere verbo,

!n pace te vesii bonis ; et esto secunis.

(V. i017.) 250
A Non sum ego docior, sed lex docet ipsa clamando.
Verlia geiis lanla vune, qui sub uno momento
Mariyriuin quaeris oliosus lollere Cbristo.

LXni. — BELUIM COTTIDIANOM.

Belligemre qusris, stulte , qiiasi bella quiescant.
Ex protoplasto die piignatur in fine vobis.
Libido pra^ipital, bellum esi, pugna cum illo.
Laxuria siiadel, abiuere, bellum vicisti.
Vino copioso parce, ne per illum (illud) aberres.
H.iledicU retine linguam, unde Dominuin adoras.
Compesce furorem : pacificuni redde te cunctis.
Oppressos miseriis deprimere cave minorcs.
Totorem accommnda lantnm, et no)i nocere.
Trainite vos recto diicite sincero prae zelo.
Iii mis diviiiis coinem le redde piisillis.
De labore luo dona, niidum vesti : sic vincos.
Insidias nulli facias, qui Deo deservis.
Aspice principium, undc periit iuTidus hostis.

LXIV. — DE ZELO CONCUPISCENTI^.

Dum cnpjs, iiide peris ; duin ardes proxiini zelo :
Exliiiguis te ipsuin quaiido te incendis ab inlus,
Zelaris alium, invide, de malu laboraulem;
Ei le parein conciipis fieri pecuniie lantuc.
Lcx sic iion aspiciL : dum illum incumbere quseriSi
Oinnia su^pensiis, \ivis in ardure liicrorum.
Cumque reus libi sis, ipsum le judice daninas.
Oculorum acics numquam satiatur avara.
Nunc ergo si redeas et cogiies, vand cupido est.

Uiide Deus claniai : Siulle bac nocte vocaris,
Post te niors rnit : cujiis eriiiit ista talenta ?
Iii suprema a^dis injuNla lucra condendo.
Suggerel cuin Domino nnicuique vita diurna.
Congestet alius : lu bene vivere qusere.
El Dei cor con>cius, ages super omnia viclor.
Nec eniiu dico ut te in irivio tinnitcs,
Cum pro die tiio vigilas, siiic fraude vivcndo.
In esca peril avis, aut bneret improvida visco.
Arbilrare libi simpliciter valde cavendum.
Excedant alii finein : lu prospice semper.

COMMENTAHIUS.

Ipshueit tempu$. rerseculionis et pacis. Rig. et v<*re niartyr, qni exlinguil interiu^ inrcndinm in-

£f itosmtt/nimgiie^erenfef. Ipsi Christoserviamus p vidix propier Doininuin Jesuin. > Ei paulo post :
in p-ici* et bello. Hig. ^ c Ceriamin-i igiiur ciaiidiana snnt ista, qnx |>er dies

Si Mlum abest. Si perseciitio cessnt. Rig.

/n paee martyrei ibnnl, Ut siipra, Mariyres $ine
$mguine: quibiis elsi defiiere tormentn. etsi deruit
tjiannns, non defuit animus adversus qu:elibet tor-
menta fortis. RiG.

Quo manente viiic. nol, Manente Iniquo vincere
itoliini, deficiunt, nou perstanl in fidc, everluiitur,
dejiciuntor de fiile. Hig.

Obndiando perit Jniquus. Ob idione diniiirna sata-
nas cirrti fonissimum cbristianum landcm faligaiur
ei frangitur. RiG.

Legitmu$ autem. Foriissimiis Cliristianus, venis
aiblft^, pmbe lidelis, noii vinciiur, noii sentii poe-
nas i|isa tormenla snperat. Rig.

Ejuiatuqve zelando pect, pug. pertunde, Ejiilatum
sniim casiigabil pngnis, et prac zelo ct aniore Domini
zelabii mortem Snp. , i, 12 RiG.

Martyrium. Martyriiiin subire : innrtyrem fieri. Sic

]<»i|uilur versio Laiiiia vettis Kusebii Civs. opiis- D e$i

igiiur cotiidiaiia snni ista, qnx fu
et noclcs sunt nobis. » Deinde apponil exempla.

RlG.

BeUigerare qu(Bri$, Temere el furiosc ad raarty-
riuni ruis, inqnielus ei inrbidus RiG.

Compesce (nrorem, Noli comra fnriatae meiilis ad-
versaiiuin rofuriari ; nec nialcdiccnii reinaledicere,
nec remordere morden'ein. Rig.

Sincero prw zelo, 1 1 apogr. iiucero persecb, Rig.

Otio$us Christo, Qiii niillis operibus vaces qurc
maiidaii< Chrisii roniinentur. Rig.

Dum illnm incumbere quceris, Incumbere in iilum,
tamqdnm iii pra^dain. Rig.

Si redeas. Ad lemet ipsnm. RiG.

Stnlle, hac uocte vocaris, Lora* xii, 20 : TwJrri rn
vv/Tt TTQv if^uxnv doxf «TTatToOfftv «TTo coO. Cyprianu.s lib.
de Opero <'t "tleemos. : Stulte, Imc uocte expostulatur
anima tua : quw ergo parastif cui erunt? M irlialis vn,
44 : hape, congere, aufer^ posside : relinquendum

culo de Resurr. i : Ei qui occiditur, et ei qui marty^
rnm loitil Rig.

BeUum Coltidianum. Ilominis vita, mililia est.
ret&flmifcov. Jobi vii, 1. tlanc vero senteniinm fuse
exseiiuttiir Arrianiis nd Epicieinm. iii, r. 24 : STpa-
TfMt Ttj iffTCv jSto;' exaTTOu, xat auTij fzax/5a xat Trot-
TcDm* eic, pig. 174. Ilu^c philosopiius ille profaniis,
qui iitierns uostras nttigerat. Est aiitem miilto per-
fecitnrsnpieniiaCbristi, apud EMsebinin, sepiinioopu-
scutomin qu:r Sirniondii^ eilidii Latiiia versione an-
ttqtia. Grtrcis si noii jam intoriere, adhiic latentiluis,
peig. 255: < SenipiT perseciitio est, seniper iiivisibiie
betlnm babelur. semper coroiia, Sf^mper abnegatio.
Ynltis vidt^re cerlnmina religio^iiatis? Noimumqnam
eflerfo'iii quis ira adtersus subdilum sihi ; rememora-
tas anieni Doniini, deposuit acrrbitatein : |)ejus ciiim
est fervori incensae irse resistere, quam fl.iinmx igiiis
qux a foris habetur. Quia igilur mariyr est qni pro-
pier Denm ad exteriorem flanimam resii^tlt; roartyr

Jn suprema (gdis Luc. tit apothecas, Rig.

Suggeret cum Domino unicutque vita diurna, Locus
in meiido cubat, sed facile polcbt in iiitegium resiilui.
Leg. :

Suggeret cum Dominus unicuique vita.n diurnam.

Vide Matlh, vi, 31; J^ue, xii. 29. Vitam pro victn
posuil (lonimodiaiiiis. Donaiis ad Terentii Plwrm.
Act. I, Sccn. III. 12 : Vita el mures siqnificat, et ani^
mam, el alimentum, et spatium vivendi, et fortunam
accidentem viventibus. Siiiiili modu jSiov adhibent
Gra'ci. Davis.

Vt te in trivio tinnites. Capland;e plehecnhe gralia
cum liMiiiiiiahnl » incedas. RiG — Deleio prononiine.
legenduin : Ut in trivio tinnites. Vido Matth. vi, 2.

lUvis.

SimpUciter valde cavendum. Coluvnbx simplicita-
tem, serpentis prudeniia lemperare debcs. Rin.

851 (V. lOH.)

I.XV. — QU) DE VALO DOKANT.

Quid te bonmn flnfis alieno vulnere, vccors?
Unde (II largiris, alier coiidie plorat.
Isia tti discredis Dominum videre de coelis ?
Dona iniquoruiii non prubal Allissimus, inquU.
Erumpes miseris, dum fueris locuin adepiiis.
Munera dataller, utalierum reddat iiianem.
Aut si lcenerasti': duplicem ceniesima nummum,
Largiri vis, ut te, quasi malum malo depurges.
Omnipotens tules operas omnino recusat.
Donasti de lacrymis : candidatus illc ingratis
Oppressus usuris deplorat factus egenus.
Naclus proeterea teinpus captatohbus, liostis
Ad prxsens pnpulu^; prelio tu sanctus iniquus,
Nec non et de lucro mercis vis le piare ;
Te ipsum iniudls, non aliuin, inique.

LXVI. — DE PACE SUBDOLA.

Dispositupn tempus venit nostris : pux esi in orbe ;
Et ruina simul blandienie sxculo premit.
Praecipitjs populi, quem in scbisma misistis.
Aut facite legem civitatis, aut exite dc illa.
Conspicitis slipulam cobxrcniem in oculis nostris,
Elvestris in oculis non vuliis cernere trabem*

COMMODIANl IlNSTRUCTIONES (v. i042.)

A Subdola pax vobis venit» pcrsecuiio flagrat.
Ynlnera non parent, et sic sine cxde ruitis.
Delluin in absconso geriiur, sub pace quod ipsa
I)e vobis vix unus couie sc gessil.
Omalc miiniti, et in ncciiioiie prxdictit
Laudatis pacem ^ubdolain, el vobis iniquam.
Alterius facti mililes, non Cbristi, pcristis.

LXVn — LBCTORIBUS.

Leclores moneo qiiosdam, cognoscere tantum,
El dare materiam ca^ieris cxemplo vivendi ;
Certamcn fiigere, litcsiolidcmquc vilare;
Terrorem preinerc, iipc umquam c^se superbos.
Obspquia jusia malorum quoque deferte.
Reddite vos Chrisio simib^s, Illioli , niagistro ;
Tnler agrestinn bencfactis lilia sitis.
" Beali facti eslis, cuni feriiis edicta.
Vob flores in plebe, vos estls Christi Iucern:c.
Servate quod estis, et memorare poleslis.

LXVlll. — HINISTBIS.

Mysterium Cbristi Zacones exercite casie,
Idcirco ministri f acite pr;£cepta magistri.
Nolite hidere persopam judicis s^qui,
Iniegrate locum vestrum per omnia docti,

SIHi

COMMENTARIUS.

Qui de malo donant, Ignatius ad Trallinnos : Tra-
patvei Ttf Twv Tra^atwv, MjjSstf or/aOof ItyMu xak&) t6
oycedov xcpaw\;c* RiC.

Dona iniqnorum, Ecclcsiaslioi, xxxiv. C

Erumpesmisem. Utsnpra : lllnm incumbere quasris,
omnia suspensus, Iiisir. lxiv.

Duplicem cenlesima nummum. Ex pecunia feiiore
occtipaia, quot meiisibus (-euiesimam exegisti : ut
apud Juvenalem Pollio. qui triplicem usuram prceslure
paratus^ circuit^ et fulnos non invenil. l^t apud Ilorat.,
1 Ser., sal. 2 : Quinas qui capite mercedes extyit.

Centesima. Hc^dne ii, 5. Reddite eis ogros suosy
quin potius ct centesimam pecnnice. Grana Sixliiiu: edi-
tionis taiituiii babeni • xat 4^6 toO «pyMpiQxt tov o-itov
xat Tov otvov, xat t6 «Xatov •SsvsyxaTS cavTOif. Dee.she
:diquid vidctor. Latnius inlurpres l.ilin • sua ad .Tvi
Sui usum accoinmoiiavil. Clnysologiis : Usura mundi^
nnum ad centum. Uiura Chrisii, ccnlum ad unum

Candidatus. Candiduiuni (iicil pciiioieiii, logato-
rem, mendicum, ei caiKlidauim foriean b.iplismi,
quem Tertulli.iniis dirit. candidatnm Dei, '

Tempus captatoribus, .Xiunna* ilagellaioribiis. Rig.

l^andatis pacem subdotam, Incediiis per ignes sup-
positos cineri dohiso. Rig.

Lectores moneo quosdam, Quibns ea non erat peri-
tia, quaiii Cyprianus in iis ordjiiandis reqnin^bat.
Epist. 2i, 3-2 el U. Rtc.

Cognoicere tantiim. avaTvdivai: qnod aCommodiano
iransferlur ad sinipliccm nolilintn Ironiis ct oris et
vulliis. RlG.

(Jeriamen fugne. Conleiitiones, jurgia. Ric.

Terrorem prcmcre, Non esse iniiiaccs. HiG.

Qbsequia juUa malorum. Kpiscopornm, alqne
etiain c;i'leroriim, immo eliam sa.'cu|ariuin potesla-
tuin. iiiG. — Legemiiiin :

Obsequia jusla malis quoque desirle.

Nam vulgatam ioctionem rcspuit Latini sermonis ra-
tio Davis.

Agresiina lilia. xptva toO oy/soO Matlh*. vi, S8.
cunt. R'6.

Cfim (eritis edicia. Quie ad martyrii coronam du-

Vos (lores in plebe, Ecclesiastici, xxxix, 19, Flo-
rete flores quasi Itlium, Qiioiiiodo aulem in plcbc le-

Hostis ad prwsens ^opw/us.Qui jaiu avariiiam Uiam ciorcs, qiii eliam a Cypriano lam siu(li(»se veliil in
scd iii fiiUiruiii bubcbis eliam Deuiii ulio ^ giadu constiniebanlur, adhibita in cousilinm plebi»

detcstalur

reni. itiG.

Pretio tu sanctus iniqnus, lloec prorsus repugnanl.
Leg. Pretw tu factus iniqnus, Davis.

De lucro mercis. Tiirpilcr coiiiparauc, turpius re-
posiix ac rc^^ervaic, ad captandum ex annonx raii-
tate lucium. Rig.

Disposilum tempus. Paris subdolne. Si^cuiiim a Dco
slc ordiiiatum. F.jiismodi vero teiitpus a Cypriaiio de#>
sciiptnm fuerat, libro dc Lapsis : Traditam uohis di-
vinitus disciplinam pax longa corrujtemt. StudebaiH
augendo putrimonio singuU^ elc. RiG.

PrcBcipitis pQpuii, Qui teniere pacem dari volebal
lapsis, qtii ad paceiiiHestinabanl. IUg.

Farite legem civilatis. Legem, itisciplinam civilatis
Dei. Ecclesi.K. Cypr episl. 10,11,12,1.^,14 Rig.
Conspicitis siipjilmi, Respicil ad MaiUi,^ vii, 5, aui ai|
Luc^ VI, 41. Davis.

Ei in ovcisione prtsdicti. Jcreroiae xlviii, 15, el i,

aut ratam habeme ordinationem? pam ct intei: le«
ciorescratdiMior audieiitium sive caiechiiineiiorum.
Erat igitur loctor in ordinaiione quidem clt^ricali, oon
aiiteui .sacerdotali, (pia? abepiscopo. qui summus erat
sacerdos, ultra diacoiium aut siibdiacoiiuin nmi ex«
tendi'batur. Adeoiim^ florebat in plebe leclor, mello-
proxiinus ^acerdotio sive ordiiii sacprdoiali. Yidean-
lur epistoki' Cypriani supra citalc. Scripiiiras , sivc
codices sacros punes leciorem fuissc, doeeiii Gesta
piirgationis C;cciliaui ct Felicis sub Coiislantino et
Constmtio Coss.

Vos esiis Christi lucernai, Etenim lectores ex am»
bone et pulpiu» Scriptnias legebaiit iu ecclesia.

AJysterium Chrtsti Zacones* Mcm ignaiiiis aii Trall.
Ati df xot Tov; ^taxovouc ovto; fAU0io2|Dt(kiv X^cffToO *lQaov
KaTa jravTa Tp6;:ov a/isarx£(v. cic. RiG.
, Zdcoues. liiaconcs, brevialu diciione Grau^. Scaxo-
yoOvTCc*

Mysterium Ckrisli. Saciamentum Cbristi. Corpus

253 (V. 1085.) AOyfiASUS

Sosmn inlendeates, semper Deo soiDmo 4evoU«
Tuia Deo reddiie sacr;i jnunisterva arae,
Rebus in diversis exjei»(4um dare paraii.
Indinaie capui veslrum jiastoribus ipsi.
Sicfiei, ut Chrlsto pos&iUs.esse prokuui.

ULIX. — PA8TOIUBII8 DEI.

Pastorsi confessus ftierit, geminnTit agonem.
Apostolus antem lales jobet esse inagisiros :
Sii patiens ractor, $ciu ubi Crena remitiat.
Terreat io primis, et postea meile perungat.
Observetque prius iit facial ipse quse dlcii.
Redditor in cuLpa pastor saeculiria servaus,
In faciem cujus sis ausus dicerc quidquom.
Bullii fn inferoo rumoribus ipsa gebeniia.
Tx miserae plebi, dubiu qux fronte vaciliat.
Si talis aderit pasior, pcane perdita stal ;
DeTotQs auiein cominet , recte gubernans.
Eihilaraaiur examina regibus apiis.
Id talibos, spes est, et vivit Ecdesia toto.

LZK. — «AIOBIMfS SIATIS DU20.

Mesolam exposck teropus vobis dicere Terum.

COMMENTARIUS

GENTHJM KOS. (v. 1102.) iS4

A Ab uno s.Tpe inonelur, quod muHi delreclMil.

In me soluu volo odia coiivertere Tesira,

Omnium ut paveaut praecordia tentatortm.

Respicite dicuim, ^uod verttas odja tollat.

Jam praediii quidem de pace siibdola.qaanU.

Blandieiis dum vobis snbrepsitylieu, scduetor.

V()8 quia nescistis laqueos inslare. ruisiis.

Sorbetis omiiifio amani, sed est srcn^i ipiom.

Non gratis agit, pro quo interceditiB, iillus.

Ab igtte qui refiigit, agit iu voragine, vestro ;

Tiinc peiii suppeiiiim miser denudatiis a vobis.

Ipsijam borrescufii judices peculaniia vestra.

De breviori lilulo boo tol inararem,

Inspiciiis docefiles qiiiiius vos tenditia ultro ;
B Cum ipsis ei epulas capitis, el pasdtis ipsoc.

Ob ea jam lerrx p<pae fundamenta iniraiis.

LXXl.

- INFIRMUM SIC V1S1T4.

Infirmus si fuerSt frater; de paupere dico ;

Chnsti plerisqae ia ecclesiis Piaconi oflTerebant, quod

posiea vetituin Coacil. arelatensi i, cap. 15 : c De
diacnnis quos Cdgiiovimus niuUis locis oflerre. placuit
minime fieri debcre. » Arelat. ii, 15: i Ui diaconiis
insecrelario i;iterPre-byteros non sedeai : ct CDrpiis
Chrisli praesente presbylero tradere non presunial.»
Inde se/)nitiir absente presliytero. iradidisse. Hoc
Tero inysieriuiii cnste extTceri vult Coininodiamis.
RiG — Vide adiioinla superius adlnstr. xxxv, v f)43.

Simim intendentes, Adisis iiilra Uigattiuiii ad Instr.
invu. V. I"i04.

Rebu in diversis. Diversain partem pro coniraria
dixisse veleres, prohe quidtni scio : sed rei divenas
i-o^eiisu legisse me non meiniiii. Scribenduin : Re-
but In tidversig exemplum dare parati, Davis.

Pttst^nr si confeMUs. Si de noniiiie inlerrogatus cl.ire
etcotisianter re-ponderit : 8uin cbrisli.iinis. Si tbus
accrra profanorum imponere jiissus, fortiter ab-
nuendo clainaverii : Non facio. Ric.

Sitniiaria gerrans. Qui se adliiic su^culnnbus imnii-
scejt. Sspciilaria diritopposila Cbristo, aiitichrisiiana.
Conlraria suiii Chrisius et su*ciiluin , sive Satanas»
Cbri.<i|us personas udu respicil; sieculum sive Satanns
loqoiiiir iiol iliiaiem , genorosiiaiein , magislratus.
ChristUH siinpliciiatem, et snuctain pnuperiai<'m : s.t-
colnra diviiias. Cbrislus benigiiiiaicin , nn^cricor-
diam, pletatem : Satanas rcgna, iiltiuiics, pcrOdi.is,
Tapinas, iiicendia. tiioiniibos. Plura de i^tis osiondi-
nus epistola pra^fixa edilioni nostrai Cypriani , qiiae
fib sa^cnto Comniodiani sumniuui cepisse videiilur
increinentiini. Ric.

Plebi, dubia quce fronte vaciL Ait Commodinnus pas-
tnres , epihcopos , presbyteros, frontem esse |<opnli
cbrisliani : ilaque, ul in acie niililari, priinis ordi-
niliQS coll(»oaiiilos esse uiilites fonis>^inios, qui sint
etcmpfo c.-vleris.TertiilliHniis lib. dc Fiiga : Sedquum
ipn ductores , id efit ipsi diaconi , prehbytm el episcopi
f^iti; ^)/fa de (jtegnrio numero suslinebily ad gradum
Uf oae finendum tnadentes, eic. RiG.

DevdtUi awem, BoniiS ille pasior, qui ponlt anininm
itam pn> ovihiis. Ric.

Omtinei: Tbimn ovilfe (fontifi^l in vestigio fldcl con-
stanlis. Rig.

Exumina regfbus aptis, Etenim nhiuin exnmina re-
gem, sivcdnceiu, qujeqilfe suunibaljcrediciuuur.Cy-
prian. Ep. 09. Rro. ^

Majorws NiTis. Taleft eraei primores, pttroiiiy

locupleies, qui tenuiores in clientelam suaro recipie-
bani. RiG.

Me solum solus ut plures altare DQmini circumdabo,
inquil Terhiiliainis adverbUs psycbicoruin gb>riosissi-
luani niultiliidinrni, lib. de rudi( . Rig.
Q Ab unostBpe, 1n hanc senlenliam fabulatur Plixdrus
Aiig.y lih. IV, fab. 5 ;

Plus esse iu utio saepe, quam in lurha, boni.

Hac autcni inslriiciionc Coininodianus coriiin
qni intcr acvi sui ciiriMlnnos auctoi iialc pollehant
vitia carpil. Sed et cuyruii jk hson ji4>tr[u^ioi itnH ili;
neglecia disciplina linto cordU uKectu z»^lonue iih-
scril, ui sui sn^cnli i tiri tjitnis iWpi^ralionfiii !»;iUitis
incutiat.Sciisiioracnli VL!riialoniGi'tmadinh,t*pi!«c^o[ius
niassiiiensis, nec anMitiinj^ i»>i quid^ui v;ilictiiii sive
queielx tristili:iiii, si i^ roiniiiodf-itiian i|].<^imi tiosttiri^
Iradens, hoc discriin''ii' frrti In-ijiiuM!!, No[|iic taujen
isla fuii soliiis Coniinodiani ({iienla. Nain li pai cni
Ecclesia^ siibdolaui paiilo ante Cyprianiifv opit^t nlo
suo de Lapsis arguerat : et po>liuoduiti $ul|itciiis
Severiistlisloriu» sacraR lihros snos hac cerli! nnsrr«v
bili deploralione conclusit : c Eliiunc, itiqnU, coiti
ninxime discordiis episroporutn turbari ^miI misiwi
omnia cernerentiir; cuiicta()ue per cos OilMianl gr;i*
lia, mctu, inconstantia , invidia, racliiuic , lUiiiUnc*,
D avaritia, arroganiia,somno, desidia esscnl depiaviUi;
postreino pliires adversuin paucos hene cini^uli^ntt^a
insnnis coiisiliis el perlinacibus sludiis ciTluhnul. i

RtG.

Omnium testatorem.... Salanam. Hcic certe Com-
niodianns incutitdesperaiionemepiscopis. RiG*

Quod veritas odia tollat. Pariai, conciliei sihi. Sic
ipse alibi dixit, Martyrium tollere, quod est patrare,
reporlare martyrii chrisiiani gloriam. Rig.

Non gratisagit. Patiociniuiu vesiruin vendilis ina-
gno. RiG.

Peculautia vcsira. Sic legilnr in apographo : quae
scripiura, si vera esl, peculanlia dixcrii peculaium,
5tao7r«yi5v. RlG.

ki pascitis ipsos. Devorntis. RiG.
• Terra fundamenta. Inferos. Locus Esaie, c. xiv,
15, socniidiiui Septung. sic hahel : Ni^v Se s^V o^d^iv
y.Cf/TOL^rifrri x«i etg ra Osfxsita rng '^ri; Ai|uila el Tlie««do-
lio dixere, ««> iaxxov. Laliiia versio vetus : in fouaa-
menta laci. Glossae veteres : Ao^xoff, Lacuna, lacus,

255 (V. IftO.) COMMODIANI INSTRUCTfONeS (v. iiiS.) 256

Nolite vacoi talem visiiare jacenlem. A Blandns enim sermo, proverbium nosti, deriget.

Fac snb Deo bomum , obseqnia redde per nummuni.

Inde revalescii , vel, si conciderit ille,
Refoveatur homo pauper, qui non habet unde
MiTcedem tibl, pro illo sed condiior orbis ei auctor.
Vel si pigeret ire ad pauperem, semper abosum,
Mitte nummos, et unde se resumere po-^sit.
Similiterque soror si paupera lecio decumbit,
Inci|>iani vestrae matronx victualia ferre.
Glamat ipse Deus : Frange tuum panem egeno.
Verbis opus non est visitare, sed benefactis.
Iniquum est, frater inopia victus a^grotet.
Satagite, non verbis, esum potumque rcquirit.
Inspiciie tales, sed certe debilitatos,
Transigere sese qui non possunt, date siiblnde.
A Domino vobis spondeo dari quadruplum.

LXXH. — PADPERIBU8 SANIS.

Paiiperies sana quid, nisi diviiiae adsint?
Ars certe si fuerit, jam et tu coromunica fratri.
Unum praesta tibi, ne superbus ef^se dicaris.
Polliceor, quoniam securior divite vivis :
Ezcipe doctrinam magni Salomonis in aures.
Respfmsorein in alto odit Deus pau|»erem esse :
Idcirco te subde, et houorem redde potcnti.

Viiicitur officto etsi fuerit ira vetusta.
Si liiigua taceat, iiil melius invenisii.
Satie si non fuerii ars unde vita regatur,
Aut operaiii praebe, ant ciirsum, jussu potentis :
Non piideat neque pigeat prociirrere sanum.
In gazo praeterea de labore mittere debes ;
Sicut singularis illa, quam prxtutit unctus.

LXXni. — FILIOS NON LUGENDOS.

Filiorum casus licet et dolium cordis relinqoat,
lu nigris exire tamen nec plangere fas est.
Lex prudenter ait, aiiinio nec pompa, dolere,
In Saloinoniaco libro septiniiina (inita.
Oblita Dominuin de resurrectione promissa,
Si niartyras fcceris filios, sic voce deflebis?
B Non piidet iiifrenem gentililer plangere nalns?
Os laceras, tundis pectus, vestimenta deducis,
Nec metuis Dominum cujusoptas regnuin videre?
Luge quod fas est : noli tamen errare pro illis.
Vos ideo tales. qiiod minus quam gentes estis :
Germiiie zabulico facitis ut turb;e prouaUB ;
Exiinctos clainatis : qua gratia? false, perisii.
Nec dolore duxit pater filiuin mactanduin ad aram
Dolore nec vates filium luxit defunctum :

COMMENTARIUS.

cistema. Item : Lnmw, Ttnliihn tottoi. Tcriiillianus
dixit, slagnum ignis el sulphnris^ lib. de Fiig. RtG.
Talem visitare jacentem. Cliuicum, Giabbatarium.

R>G

Pauperem^ semper abosum, Imporiuni divitibus, el
odiosi soli^nt esse paiiperes, sed ei proxiinis eliam et
aniicis. yt>offtt<r^a'owo'i ytXouf Trrw^^owf . Prov., xjv, ^O.

RiG.

Undese resumere possit, Unde ad sublevaiidam ino-
piam suain sumere aliqiiidpossil, ei suiiipliculum fa-
cere pamndis sibi necess:iriis, quibus doleai naiiira
negaiis ; ac laiidem vires resiimet suas. Ilic. — (Jnde
seresnmere, etc Viressuas recuperare. SimiliterGalli
dicunl se. reprendre, ViUe Car. Dufresiiii Gbissariutn.

Davis.

Viclualia (erre, Ipseliistr. ult. dicel... portent victua'
lia collo,

Pauperibus SANis. Iusiruciione pr.Tcedenti dixit,
de iiifiriiiis et jacentibiis : jain de valeoiibus et sanis,
sed egeuis; qui tameii artis siuc quiesto p.irare sibi
liossuui, iinde se exl ibcant. Et bos quideiiiali<|ui(ide
subsiiiio artis su:e conferre viili rralribii- iiiliniiiN. RiG.

Pauperies sana, Eccl., xxx, 14. Trrwxof ^7"3f xai

tO"YUWV Tp i^u,

nesponaorem in alto, Qiii sic respcmdil quasi de-
spiciat. Prov., xviii, 25 : Cum obsecrationibusjoquitur
pauper,

Btandus enim sermo. Blnudus serino sonpc apud
iralos idurimum v:ib;t, etgratia sua Ticit uisuhsidant
iricuudorrisi^e, iitfervor dcliinieal; conrulalaniiiiuin
iracuiidi fervidum. Sic Liiciliub dixit : Coquus ahe^
num cum (ervit, paula con(atat trua. RiG

Deriget, Rigoreiu .solvii, rmoliit, fuiidit. Ii(|uefacit.
Plautiis eodcm seusii dixit : dirigere, io Ciircul. C/i-
pmius etephanlum uhimachara dirigil, boc Cht. ita
diseiiidii aui traiisverlxTat, ut effuso saoguiiie pniTi-
gida beliu.e inoles dissolvaiur, aiil divisa prosterna-
tnr Glossic : «7r«v6yvw , Derigo, RiG. — R«'Spicit
Comtn 'diaims :id Proi^. xv, I.

Proverbium nosti, Glossicveteres : ©eoXoyta, Deipro-
verbia,

In gazo proelcrea. Supra. Inslr.ict. iv : Non domum
gnzo p«r«/t«. Glossaj : Gazaf x W«^«) tti pgtjt 5t«XcxTw.

Cy priauus : Et dominicum cetebrare te credis, qui Corban
non respicis? Coinmod. lxi : Dedie dqminicaquiadicisl
etc. RiG.

C Singularisilla, Vidua, solitaria.

Uncius, Clirisliis. Tertutlianus, Apolog., cap. 3 :
Chrihttanus^ quantum interpretatioest^ de unctione dedu"
citur, Nouien desuavitaie vei beiiigniiaic conioosiiuro.

RlG.

/n nigris exire, Ut luox erat geiitiuin niipiinc chri-
siianariiiii. Julius Pauhis, Seoieiitiaruin lib. i, ti:.
dr Sepulcris et Lu^endis: Qui tuqei^ abstinere debet a
conviviis^ ornamentis, purpura et alba vesle. Atia vestis
cooveiiieos lui-lui color, tri^tior habiius;s|iein rcsur-
reciionis nim habcbant , morluos suos lugebant ul
pmlilos , ut jaiu nuilos. At chri^tiani, qiii fideles
fratresqiie siios ad vitam a*iernjin migrasse, abiisse,
pr:ccessisse diceliani, iiou exibant iii nigris, to yap
fAeXav9avaT6>$s;.Iiai|ucavers:il)anluromniaiiioriisprii:-
.sagia. Naiii etuigruui illud et (erale iii tuiuulisThela,
el nigra iii ve tc senescere, ad chiistiiinos pertiiiere
iicgabanl, de vita posl excessuiii aBterua ccrtos. Rig.

/?i Salomoniaco tibro, Libcr iiiscribitiir Eccte^iasii'
cus, Sapicntia Jesu (iliiSirach. Salomoniacuni librum
]> vocal Commodianus , quia giioiiias sive senlenlias
coiiliiietad excinpluui Saloiuonis. Rig.

Septimana ftnita. Ecclesiastici, xxii, \Z : Luctus
mortui septem dies, Morem fuis.se anli<inissimum disci-
inus cx hislori:) J:icohi, Geiies., i 10, et cx iis (^iuy.
suiit ad cuin focuui, ct ad Siiacideiu ab dociis viris.
notaia ox Philoiic el AiuniianoMarcetlioo. Rig.

Gentiliter plaugere, Mircgeoiiom. Piulusud Th«»s-
sal., ixaOojf xatot /otTrot, ot/xiQ I^ovts; i)^77i$a. Sciiicet
resurreeitiuiis. Rig.

Quod minus iiuum gentes estis. Legendum : Quid
nwwsquam genles esiis, 1'Avis.

Exlincios clamutii. Ul siipra Inslr. xxx, Vmt, et,
Exiinxi. ExtiuctMS eihnici dicibaiit defonclos : Chrl-
stiaoi, pr:ciuissos , ad Deum trauslaios , evocatos a
Douiiito. RiG.

yec dotoie duxit pater. Ihcc Abrahami et Davidis
cxeiiipl.i ad coomiuuein hunc de filiis non liigeiidis
locuin citavil liliinodiiis episcopus Ticiiien^is fcipist.
i lib. n, ubi Sirmondus hosce Commodiaiii vcrsiculos

257 (V. H6t).)

Omnipotenlis enim nccflens deduccbni alumnum,

Sed Deo deYOlus feslinanier funus agebat.

LXXIV.— J>E POMPA rONERIS.

De foneris pompa solliciius esse qui quaRris,
Erras^ I>ei serrus adliuc in morte placere,
Pro ! ex^nlmum corpiis om»ri funestum.
▼anitas vera, cupere defunciis honorem*
llen< muiidi deienia, nec in roorte Ghristo devota.
Pruverbia nostt : per forum efferri volebal.
Adeo illi siroiles et fera roente viventps,
Faastom felicemque diem in exitii vultis habere ,
Ul coeat populus, laudem cum luciu videre.
Ron provides qnonam merearis ire defiinctus.
Ecce prosequunlur illi : tu jaiii forle cremaris

ADVERSpS GfiNTlUM DEOS. (v. H89.)

X Sic inultos urgct binsphemia saepe de vobis.

LXXVI.— DE FABULOSIS ET 81LBNTI0.

Dum Jeve videlur cuicumque neque vitatur,
Et quasi facile rnit, dnm abuteris illud,
Fabulte subveniuni, qiio venisti rundere preces,
Aut pulsare doiiinm stomachi ))ro delicto diurtio
Biiccina prxconum clamat, leciore legenie,
Ut pateaiit aures« etiu m»gis obstruis illas;
Luxaris labia, quihus ingemiscere debes.
Obsera malis peclus, vel in pociore solve.
Sed quia diviiibus faciunt pecunix froiitem,
Inde perii|omnis, quando sibi maxinie fidunt.
Sic femin» qiioque coeunl quasi inilient balneo;
Ei de douHi Doi facilis ceu nundinas, arlent.

Redactosin pcenam Quid prodorit pompa defuncto? ^ Terruils.ine Dominus domum orationis,
Incasaiuseris aui ob ista collecia ousRris. Sacerdos Domini niim «imcm.m ^^^^»

Incasaiuseris qui ob ista collegia quspris
Sab Yejove cupis vivere : -te decipis ipsum.

LXXV.— CLERICIS.

Congroit in Pascba. die felicissimo nosiro,
Lxlentur et illi, qni posiuiant sumptadivina :
Erogetur eis quod suificit, viniim et esca.
Respicite fontc qiio roeroorentur ista pro vobis.
In inodico ^umptu deOcitis Ghristo dotiare.
Coin ipsi non facitis, quo modo suadere potestis
Juslitiam legis talibus ? vel semel iii anno.

Sacerdos Domini cum sursum corda priBcepit,
Jn prece «enda, ut flanl silentia vesira ;
Limpide respuide», nec lemperas quoque promissis.
Exorai ille Aliissimum pro piebe devota,
Ne pereal aiiquis, et tu te in fabulas vertis ;
Tu subrides ibi, aul detrabis pioximi famae;
lndisci|iliiiate loqueris, qua^i sit Deiis absens,
Omnia qui fecit, nec audiat netiue cernat.

LXXVII. — EBRIOSIS.

Ebrioso modum non pono, sed belluam malo.

GOMMENTARIUS.

et ipsios qnidetn Commodinni nomen , ah xxo Gen- C
Dadii ei Gehisii igiioratuni primiis indicavit. Eiisebiiis
opusculo de Restirreciione : Noli eiimquarere, $i non
e$t occi»ni haac : sed ex qtio proposuit paiei\ mortuui
eu pairi Itaac, t>ag. 51 editioiiisSiniioitdi. Hig.

Deo derolus, Glo^sa' : DevoiissimuSf TiaBoaiinurog.
Omnia |tati ei far<-re iiaratus. Ric.

Provtrbia nosti, Sic Julianus C.Tsar Dionysio cui-
dam : MvGov ebn^xaa;, et, 'itrropiav smvxKtTdt. RlGALT.

Per (oruin efferri volebai, t(ueiiiadiiioduiii ille apud
Horatiuni Gargilius, qui :

Maoe plagas, venabula, servos,

DiiierUuD traiisire foruin populumque jubebat. Bio.

Qft ob ista collcgia quceris. Corporis artincum Libi-
tinariomm, qiii ftinera a<l riuitn eibniciim miiHstra-
banl niagnifHM) apparatu : niimcrosissima lurba pru-
seqtieniium funtis et majorntn iinagitics. Rig.

Colle^a quairis Advocas, sic Iiistr. xix, dixit COL-
IXGiiiif FACERE t stwt/t coUeqio ftiCtO. RlG.

Snb Vejove. Sub Idolis. Iii api>gr. sub vigore. Rig.

Congrneni in Pascha^ die felicissimo. Qiio pigiiiis D
et arrhabonem accepimus rchurrectionis in vitam
SHeniam. Rig.

Qui poslulant sumpta divina. Ita in apogrnpbo, iihi
siipers«Tipttim esl : qui poslulant sabbata divina. Neitlra
kctio probabilis mibi videtiir. Isia vero .sptisiim
effidei huic iiisiructiont ronvenicnlis iinuni . Laslen-
iur ei illi^ qui postutant sub acta divinn. Coiiiinen'
datnr pietas erga paiiperes; illos pr.Tserllm, ijui
pottiibnt et rogant openi ac b<MH'(icia ndt^liuin, siili id
tempus qu«> solviiur Sytiaxis liie Pascbii^ ; sub id lem-
pasqiKipronutitiari solet miNsa.sivt' mi>sio |iascliah%:
Snbni lempiis quo dimiuuiilur fiileles, peraciis soletii-
Bibtts. peractis mysteriis, peMc is ivbus divinis. Rig.

Resfnciie fonie quo memoreiUnr ista. In apogr. Rcsfmes
de forie quo memorentur Qii:i*simtcorrtrpiissima. Rig.

C«m ipsi non facitis. Supra Insir. lxix, dixil : 06-
serretqne prins^ ut fa iat ipse qiite dicit. Apilloiiius :
Att yap voiAMvfTf « iTfTrotTQxgveauTov^TaOTa iTnTor/fiazK
U TO'^» TTo^ov; TTQaiffOae. Horalius : Si vis me fiere^

dolendum esiprimum ip$i tibi. Pharisa^orum esi di-
cere ei not. faccre : impo.iere plebi onera, qua^^ipsi
ne digiio quidem veltnl aitingiTe. I»ig

Su multos urget bksphemia Hoc de sieruli sui
clericis CiH.,mod.at.us : et Glenci vocabuh.m itmc
periineba. et.ain ad sacerdote.n. Hoc de sacuToiuo^
que stio te.t;,tur etiam ad Eusioch.un. H e," S^^
Epist. xx.i, nttnt. 16 : Clerici ipsi, it.qoii. gnos in maZ
t^rioesseoporlueratdoctrina^mriterettimoris.^^^^

«'rVT'"- "'"'"• ^ '^'?'"^ """'«• «' berledZe os
putes velle, st nescias, pretm accipiuntsatuiandi. Illwin'
tertm qum sacerdoies suo viderint indigere prasido e^i^
fniurin,uperbiam,^A^^^^^

Lcclesiasspat,aco..feceraiAnl.chrlsius?J /,n,,si prV.
sides indigebant moniloris pnfsidio; et qiti monilis
suis rrgeitdas piebis potiiiKciiim suscepcratit n.ala
pranvaricaiione pr*sidiuiii ipsi suuni deserebaiit. Hig.

I)E FABUL08is.Congerro..ibus, coi.fabiilatoribus. Rig.

Domum stomacht. Pectus. Rig,

Stomachi. Cordis, aoimi, conscienliap. Hig

Pro deticto diurno. hi apogr. legiior, divino. De-
liciuiii diiirnum; quoiid.anaB incursioi.cs. Rig

Luxarts labia. LM:i profa..as, vjolas, dissolvis
uxu , ..cquriia. Ul a luxurid , Juxoriari ; sic h Iuxu
liixan. aTWTsvopze, Luxo, inxurior. Feslus : Luxan^
tur a tuxii dicium. td et, tuxuriantiir. Rig

Quasi initienl batneo. Quasi ii.itci.t balnetim. Ft
verst. seii . £:/ de doiiio Dei ceu nundinas faciiis urtent Rig.
--Sei.stis, nisi lallnr,pos.ulat ntlegattir :i?/ de domo
Dei factniii ceu nnndinns^ artant, Havis.

Ceii nundinas. otxov ipntopioyj. Joaii. ii, {Q, Rh;

Terriiit snne Dominus aomum oraiionis. Ciim in-
torlo nagcllo cjecit coHybisias. Joan. n, 15. Hig.

SMrstoii corda. P.is.a foni.ula po.^cenlis ;.ilcn-
lionem .«l siliM.tiuni. 61088.-« veieivs : Sfi«, «vw; sur-
SHiiu £7rav&>. llein.-^Avw, xaTw, sursum, deorsuin. Rig

Pro plebe devota Pio onini fraiern laie Rig

Ebrioso modum non pono, sed betluam mato. I.i
jjpograplio legiiur : Ebrioso modum non puo, sed
betlna mator. Ei prima quidcm lectione staiim bc

m (V. 42i2.y

COMMODlAm INSTRUCtlONES

Bibendo snperbis, interior a mentc recedis,
Uegentis inperium tenent afnid, siuHe, Cyelopas ;
Inde in hisloriis : Dum roorluus non bibo, dicis.
Optima mihi bibere, et corda sapere.
Subministra magis (quid amplius quseris abuti ?)
Inflmo pauperck), et erilis ambo refecti.
Si facias ista, extinguls Ubi gehennam.

LXXVin.— PASTORl.

Pascere qui qnseris, ef quod potuisti parasCi ;
Assidue pascendo recie fecisii.
Sed tamen invise panperem qui te non repascat.
Tunc eril mensa tua per anum Demn probata.
Omnipotens lates veF maxime pasci prspcepit.
Respice cum pascis infhrmos, et feneras Allo.
In illo vos Domfmis voloft probatos adesse.

LXXIV. — ORANTl.

Oranlem si cnpias exaudiri de ccelo,
Rumpe de latibulis nequitiae vincula.
Aut si l)enefactis ores miseraius egenis,
Ne dubiiesquin quod pelieris detur oranti.
Tu sane ^i nudus benefaclis Deiim adores,
In loiuiit ne facias sic oratioBCS inepte.

(V. 1232.) 2tia

LXXX.— ' NOMfilil GkZJEU

Incolae ccelorm» foiuri em Ik» CMm
Tenente prineipiuai, vidente cunota de ceaio.
Simplicitas, bonitas, habitet i» corpore veslr^.
Irasci noliie ^ine causa fratri devoio :
Recipietis enim quidquid feoeritis ab ilto.
Hoc ptacuit CfaristOy resurgere mortuos, ima*
Cum suis corporibiis, el quos ignis ussit in aav#»
Sex millibus anois oompletis reiiiido fiaito.
Yertitur interea ccelum teaore muiaio:
Comhurunlur enim impii uuic igfie divino.
Ira Dei summi ardet creatura gemendo.
Dlgniores, stemmate et generaii praedaro,
Nobilesque viri sub Antichristo devicto:
g Ex prsecepto Dei rursum vivefites in aevo,
Mille quidem annis ut serviaDi sanctis et Alto,
Sub jugo serviii, ut portent victualia collo;
Ut iterum autem judicentur regno Onito.
Nullificantes Deum, completo millesimo aiino,
Ab igne peribunC, cum monlibus ipsi foquendo.
In bustis et tumulis omnis caro rcddilur acto,
Demerguntur inferno, trahunt poenas in aevo.

commentarius

nhtdlerat emendiilfo : Etrioso modum non pono, sed
bellua ma/or. Unde apimrebal iste sensus : Dedftus
cbrietati, inodum sihi non ponil; nec ponere inu-
nenlem audit ; sed inajor bellua, inajor helluo nfOd^mr
ponit coiiibiboui suo, quem turbata mente crapula
consouilum pr<»stravir; )am iioii mentis, nnn ratronls
coinpoieui ; ac per hoc belittam. Sed baec siint eipo-
siiaetcoucta nvtm. Iiatfue placet rHCi srnipliciorscrip'
liira : Ebiioso modum nM pQno^ $td betlnam malo. Rig.

Bibendo superbis, \n apographo legitar : sup^nis
vel superius, Ric.

Regentis impiritim Uneuf npnd, stukt C^ctopas. Po-
lypbeini. Rig.

Inde in hisloriiS' In fobuKft, in OdysseA. Glossre :
'lcToptflu, moninwit». He^ycb.: *l*T0|9e?, pstjBs\>nt ?oto-
piut fMtprvpM^ ntoti tk o^otoe. RlG.

Optima mihi bibere^ Huc ex personit snA Commo*
diaiius appoiiit : inielligit autem bibere vliani aeter-
iiani per Evan^^Ha, pran^epta et excmiHa Christi. Rio.

Extinguis tibi gehennam. Alludit ad hi^.ioriam diritis
purpiirati» cujus lingiia apud inferos tam ardentrcru-
ciatii iircbalur,ui de Lazari dtgiio instillarrsibi aquae
laiitillutn prosuramo levafuine exoptaret. Lue., tvii.

Pastori. Coiivi\atori, i(rr«6eroj»t. RiG.

Pauperem qm U Mn rep. Iii»ir. Lxr. Rig.

Feneras Aito^ CyprtaiM» lib. de rfis«iipf. FattinrO'

Et quos ignis ussU in (svo, Logibus Caesardm de
poenis, summa fuil f^lum poenn. Cbrisfhini vero/
etiaui iii corporibus defunctoruin, rogos et busta
exhorre^ccbaut, praesaga furmidineignisillius»terni«
Hoc igitur in primis curabant^ ut marlyrio devotis
obfiTmarentur animi adversus igiiiuin (ormenta. Pe-
trus I, Epist., iT, 12, horcatiir cbristianos m^ expa-
vescant martyrrnm si per ignes et nstioHem corporis
accMai, nec exhorreanl ul rem novam, Inamlham,
inu^ilataui , aot alieiiam cliristianrs. u^ ^evi^o^c t^ h
\ipth irup&trtt, Cyprianiis ftp. lvi : liotite nurati ar-
dorem accidentem vobts, qui ad tentationem vesiram
/?«, eic, uhl eiiiui observaAimus noiuiihii. Atijue
haec parodri sic fuertt cfiristiana:

quanios aestus, quanto^ pati^ere labores !
Si lutirioi ignes res puregrma tlt>l.

Sex niillibus annis cMtpleits. Justinus Marlyr.
Dial. cura Tryph. Jud., pog. 507, hoc se ettm ple-
risque aiiis recte senttentilNis crelere profiletur :
"Eyw Bi, xRi ol xvtig tum ipQqrfMiiwsg xoTa ittaTCt
Xpivtttaoi , flcyaoTao^cv xai x^<^ c'^ f^ 'ispouffocXaQ^, etC*
ilujusce lemporis, annorum sex milie, cou.summa-
tionein sic pulabat circa au. Cbr. 568. Q. JnLiiis Hi-
lario, qiiem sarcinalores RibliolJieciiPalruin ediderunl
ex bibliotheca Petri Piihoei : c A passioue Doinini
Chrisii, ex qiio tempore iide iu se credenhibus resnr-

nium tnum Deo fenera, Chrrttmn eiba. Ric— SnIom«>n n rectionem polliciius Dei Filius, auni . cumpleantur

Prov. XIX, i7; (iui pat»piri misereiAr, Deo fenerac : ul
habel veias inierprt» aptid CyprRinum Testtm. ad
Qnir. lib. iii. cap. 1. DaVIs

De latibulii. De inlimo recessu cordrs ; de penetra-
lilxis meutis lu». RiCAiiT.

Ores miseratus eqsni: Paniimm, episi. xxXiv : Atind
est. quando tu solus aras pro te: et atiud, qnando mut-
titudo pro te apu4 Dettm trepidat. Rtg.

NoMlM GklAX. N est Gomm&iidnf; a Gnza, Gazoeus :
a €uiiinii»di9, Commodianns. Coiumodi auteui di-
cuiitur ope»; dlvriie, gaza Glossa; teieres : Com-
HiO^, >vitiT?X^, xpThpiaroc. RlC.

Tenetcprincfpium, Nullus dubilo qnin ad illud Davi-
diumP«. cix, 4, respexerrtauctor :T«<:iimpn>ift>twm
in dievitttAis tuce. Nimirum i>riiicipiuiu,i(^;^v),principa-
tus:q(iod etiam Suctonius principium dixit, utad cilati
Psaimi locnui uionuit dociissimus Meldeiisium aiiii-
0ies Bossuetius.

necessc est ()uadnngculi et si^plnaginia, ut concIiH
dalur sumiiui sex niilliiun aunoruui. Septimo mille-
siuio iucipiente, fide vera cre«ieutes liberabuiaur e
muiido. Tuucenim erii resiirreciio priina sanrtoruiii,
De quadringemis vero el septiiaginta ani>is a pas*
sione Domiui in coiisulatum C»:»aris et Attici, die
nono Kal. April, aniii transierunt treceiili sexaginia
novem. Restant ita |ue auni cenlum ei luius, utcon-
summentur aiini sex mille, elc. » ^ic.

Completo tnillesimo antta. Epistola , qux tribuilur
BirnalKV, pag.54 :oOxoiiy. Tixva, h «£ loiUpoagth toTc
s^ccxe^^^Oiiotc ^co-c , eMvrsUv^atrou tol iravTo. Veltf S
inlerpn^s latinus : Unde scire debeUs , qtua in sex
miliia annorum consummabunlur otnnia, Rig.

Cum tnotitibus ip$i loquendo. Luc. xxxui, 30; Tntic
incipient dicere tnoatibus: Cadile euper nos; ei cotli^
bu$ : Operiie nos. Quod Osea» pr^dixerat, x, 8 (Apoc^
VI, IG). Ri6.

Omnis caro redditur acto, Redditur et resiituitur

9^1 (f. mi.) ADVERSUS GENTIUM DEOS

Osiendiiiiliir illis, et legunt gesia de coelo
Meaioria prisca dcI)ilo el merita digno.
Merces in perpetuo secunduni facta tyranno.

COMHENTARIUS.

(y. i2S7.) 26ii

A Omoia aoii pos&um comprehendere pftrvo lil*e]lo.
Cuiio&ilas decii inveniol Bomen in Iste*

ona cum aciis et operibus cuique suis; ut secunduat
ea qu£ gi^^sit qunque, ad coronain aul gehennam
mitalur. Kig.
CuriosUas docii inveniel nomen in isla. Ab boc pos-'

kaMMM

tremo poema(is versu susum relegens per litteras
versuum (^riiiias invcniel. Coumodianus mendicds
Christi, et pM titulo : Nombn GaZ>£i , quud est Com-
madiani , a gazo , sive gazopliylaclo. Rm.

mmaammmmmmmtmmmf m i i h iibiii ih ■ i i i n i ^mmmmiit^mmmmrtl^fiSKtSIM.

ANTONII CARMEN

DiscQssi, feteor, seclas Antonius omnes ;
Ptarima quai-ivi , per singula qiiaqne ciiewri:
Sed nibil inveni melins quam credere Cbristo.
Haec ego di5posui leni conscrrbere vcrsu :
Et ne displiceat, quod lalia carmiiia pando;
I>avid ipsecbolyn modiilnla voce r«>gnvlt,
Quo nos eiempto pro magnis parva cauemus,
Dlcentes (\\ix, siint fugienda, sequenda, colenda,
Cum tameu iu cunctis et res, et eaus6« piobetur.
JcHi»ettnt prima populom iiec grafia novit
Hira Def ; iram tum I baraoni erepiu;^ kNiquo,
tx mare traiu>gressus pedil>MS, liicenle colMmna
Cmn #Hce, qni mergi infesfo» vidii equesires,
Et ci)i desertis nihilum (juoque defiiit agris,
HaoDacui e ccelo, et fons dc rupe cucurrit.

AftfMitttf. Qiiem Paiiltnu» heic aIFd<;imknr, quis me
doreii? Nomiii:«livuni fwrovoeaiivo ndhibimm ah an-
liqiiis o^tpodii Vossius^ lib* IV, Cftp. 5, it Arte Gram-

Bltt/. MtaATOR.

TuUa cmmina pand^. Cortt. Valeriiw Voiidcins, vrr
cbrns, Obkervata mi bne Anlonit carmen exhihet rn
Specimine CrUic&^ pag^. 4-10. qnorinn noimnlla re-
ccji>ei anooymos lip^icir-is in Acn$ erudrtot, 1"4(>,
V^^. ila. S6r|q. Uude |)oHora q-uoy.idl camfien istud
intistmiKliini sp<*cianl, oxcerpere .•HMmns esl. Heic

B Post hxc ipse Deum prxstantem taiita negavit :
Dumque aiiud Dameii demeftti pectore quaeril,
Ignibus incensis <fm>d misit perdidit aurOm.
P.ir qno(|uc Paganns lapides quos scultsit adprat»
Cl facit ipse sibi, quod JebeaL i^e ttmere.
Tum simnlacra colit , qo» sie cx a^re ftgnrat ,
Dl quawfo I brfum esi , mittai conflcia mOnet;]^ ,
Aut inagis ii species convcrlat s;epe pudendaSr
Hinc miserai maciat pecudes ; meAlesque deoffmR
Quos put;it rasci , caMo tn palmoite req«irit ,
Atqtre honiiiis vitam pecoris de morie precatUT.
Qnid petit iguosci veni nii , qui sanguine poscil?
Illud eniiii qiale est? quam stultum? quamve notan-
dum?
C Cum Deus ommpotens bonnlnem formdverii olim,
COMMENTARIUS.

siis. Scriherem :

Manoa cui e coeto, cui, foos, etc. Mdr.

Qiro manm hiiic versiii res tituani , cdiior ^iidem
rescribA }!uwm cui e ccela^ cui fom; Griiiciis vero fa-
cilins lr;fi>ponii fons et, Sed niiiii lioc loco mutan-
diim oh poot.fi lieenliain , lipsicusi aimiiymo jure
vidctiir. Call\nd.

Ex (vn figurQt. Torliillianus, in Apolog,, aap. 13»
idcm cihiicij» objiciehai : c f>oinesticos deos quos
Lares didiis, domesiica p>>ieslato traciatis j^igno"

ilamu' Voocliius re^il; TaUacarmne pando, Ele.aniins ^ ^'''^^ TZ\.7iT ' P;'«?^^»« ^«f c «.s pigno

tJen. quamier.L-^tasacslyh.sai^toris.GALLA.D.» f"'^ .^" m."*- alnHaudo in cacabulum do Sa

CkeJ moduUua voce roqLt. Licenthis foriasse t»'"'^.; yq"^"*io »" iruliam de M.nerva ; ul qmsqu-

Ckelyn modulaia voce rogavit
guam par sil . luiitai vir cri^ii^iH eiiel^n iii Denm,
dnUtui pnrro scripserii .'vnctor: Dmtd ipie clielyn ro-
§/aii f Niniirnm rcspexerit ad Psaim. lvi , 9 ; cvii , 3 :
Exwrge, gloria mea, exsufge psaUerhtm et ritliara,

VONCE.

Qm mergi, Ni poclica lleenliti Patiliims est osns,*
canmnts raiiotii Hliquid deesr. Foriasse pro mergi
iegeiHlajn mer$o$. Murator. — Cl. Mora-ioritis, nt laho-
raaii metro snccurroiel , pro mergi repiMiehal mersot.
Tonekius, qui mergi fnnestas Netitra tauKm emonda^
tione i»pos. Sic enira eiiam Virgilius pcr biatutt)' e>os*
modi, Eclog. iii, v. G :

Et succus pecori el lac subducilur agnis.

Ai^pe ila optimi poet» siepfi^irae. Noster mox r. f 5^
siAHltter. A. Lips.
Et fom. Meic qoo(|ite la^fat aliquantulam ver-

quisque
conlriius atjne contusiis esl, duni diu colitur, iH
quisque ioniiiius saHiciiorem exptMtus est domestica
necessiiae. Piihlicos yeqxie puhiico jure f«edatis,
quos in hislario vociigales halietiir. Si Capilolium, si
oliioriuni ropiHU petiiur, suh eadem voce praK;oiiis«
siib e;iden liasia , suh eadem aiKLOiati^me (^npstoris
diviiiit:is auiicla conducitiH'. r Cacabulmn Tertul*
hano nirmoratum, quod vas spurciiiarum fiiily a
Paulinomodesie iiinuilur per ba*c verba :

Aut nagis in species oouveriBlsKpe pHdendas. Mra. >
Miitnt cmfictam. Lcg. mittai confracm ntonetce»

Vonck.
. Mmtaqm ieorttnr. h\ pecudmn c^sarnrti extis
deorom meoiem sKilte perquirebanf Oeiififes: Ovid.,
lib» V, Meiam.:

Fihra qnoque aegra nolas veri, mouilOsque deorum
rrodiderat

265 (v. 50.)

ANTOxNIl CARMCN

Audel homo formare deum. Ne nrimina dcsitit ,
llunc etiam vendil dominus , sihi comparai emtor.
Philosophos credam quidquam rationis habere,
Qui ralione carenl , quihus est sapieniia vana?
Sunt Cynici canibus similcs , quod noinine prodnnt
Sunt, et sectantes incerti dngma Platonis,
Qnos qu^sila diu aniinae subslantia lurbat,
Tracianles semper, nec definire valentes ;
Unde Platonis amanl de Anima describere librum ,
Qui prxter tiiulum nil certi continei inlus.
Sunt eiiam Physici Naiurae nomine dicti »

COMMENTAKIUS.

(v. 41.) m

A Qnos anliqua juvat , riidls atqtie incondita vita.
Namqiie unus baculum quondam, et vas fictile por-

lans,
Uiile quod solum , solumque putarat hahendum ,
Illud ut auxilii, atqiie hoc esset caussa bibendi.
Cnm slarc agricolam , manibusque haurire sapinis
Pofandas vidisset aquas , vas ficiile fregit,
Quo procul abjecto , removenda siiperflua dizit ,
Rusticus hunc dociiit quod spernere posset et istud.
Hi neque vina bibunl, nec victu panis aluntur.

Ilunc eoriimdem errorem Seneca, ct ips^ ethnicus,
improbahal, Natur. Qiixst., lil>. ii: i Nimis deum
otiosum, et pu«ill:e rei minhlrnm facis, s aiiis soin-
nia, aliis exta disponit, elc. » Coiisule lib C^s. Bu- B
lengeri. de MaglOy elc. Murator.

Eliam vendit. Ad hoc spe^lani rnrsns , qu.e ex Ter-
tulliaiio nuper atiiilimns. Jiilins Firiniciis, dc Err.
prof. Rt^lig., cap. 16. «Vendrtbainr dens, ut prodes-
sei eniptori , et einpior snpplicitcr adoralint qiiidquid
pauto ante vidcrat subhastatuin.» Murator.

PhilotopliOi credam. E!eg mier in hanc reni scri-
psil S. Eiicherius in 1'arjenpt. ad Valeri:in Inler alia
h:ec liab(U: i Brevi tibi lii|iiehii , quaiito \\xc iiosira,
id est pietati» veritalisqu^ pr.i*cepia. .Ilis philoso*
phoruiu pr;eceplis pr:vferri debeant In illis iiainque
eoruiu prjecepiis vel adiinibrata v<riiis, vel faUa sa-
pieniia: iii his vero coiisuininala justiiia, solida ve-
ritas contineiiir. Uode licet dicere, philcNophl:t! alios
nomen u^urpasse, nos vitain. Eleniin qialia possunt
ab his dari pr;£cepia vivendi ? Causaiii ncsciuiit. Mur.

Sunt Cynici, Vulgo x^vtxoi dicehanini hi philo.so

Jncerli dogma. Prudentius in Apotheosi :

Consule barbati deliramenta Platonis,

Consiile ei hircosos Cyoieos, quos sorooiat, et quos

Texil Aristoteles torta verligiue nervos.

DiuaninuB Vcrsus aliquanlum laboral.Scriherem:
Quos animx quaesiu diu siibsUatia turbat. Mun.
Qm prteter titnlum, Egregins ulique, celehcrrimus-
que Platonis est lilier, uhi de aninue Immortnlitale
qii:esiionem habet : sed si cum chrisUanorum asser-
lis , cerlissiiiiisi|ue nostra; lidei dociimentis coinpo-
natnr, m/ cerii continet intut. Honiini eihnico,et longe
a vera religione posito magnum fuii sapienliaR por-
tentuin , non irrideiidam oniniuo de ejusdem aniinae
pcrennitate proferre seiitentiam : in qna tamen quot
errores erraverit, non est ineuin heic invesiigare,
sed nionere tantummodo, ihi in incertum pleraque
ferri. Thendoritus, scriptor eriiditissimus, Serm. v
conlra Grsecos, hanc Plaionis seulentiam acutissime
examiiiat, ac nutantcm s:epissime dcprehendit Addit
porr<» : Kai o fih (TOfinaroc n^Te>>v icBpi Tfjc oOovao-tac
rrig "itvx^s 7ro^7r6>Xouff Xoyouf §u5$>6wv ovJ' 'A/)ioTOTtXia

Invcnlor priinus Cyniccs e«o. Quae ralic isihffic ?

Alcides iiiiilto dicitur esse prior.
Alcida (luonciain fueram doctore seciindas,

Nunc ego sum Cynices primus, et ille deus.

toteti quidem auditori suo persua^it eam potitionem,

MURATOR.

Sunt etiam Phytici, ♦xiatf grapce, laiine diciiiir iia-
tura : liinc Physici , seu iiatiiral<*s phihisophi L lor-
tius iii ProrRin. . Kae ot |xev «tto Tijf i^tpi ^uotv irpgc/iAw
Tsioc? fxifTixoi 7:po(rnyops\iOnffon : Et alii, quod de naiura
rerum tcriptere, Physici sunt appeUati, Murator.

ynmque unnt bncnlum, Laeriius in Vita hio^enis :

Idcm verc^acrlius, in Prooem., Cynicosdejgnomi

nia sic appellatos asserit : Kat «tto cxwfAfitaTWM, w? oc Oiaaaixtvoc TroTe tratSiov raXc ytptri ttwov, i\ippv^z rni

xvvtxoi. Siieloiiiiis iii VespaNimo : c Deiiietriiin Cy- Tnjpac rwt xotu>>jv : Intuitus Diogenes aliquando pue^

•.. :.: ..K..! «:ix. ..«. i ^...«. .«»-...««, . ..-. ,.,|„| ^^p|, ffHfentem manu^ cotylum pera productum

ahjecit. Hoc Diogeni universa srriptorum cohors adju-
dicat, ac Seiieca potissimum Ep. 00. ei S Hierony-

nicuiti in itinere ohviuin sibi posl dainiiatv>nem ; ac
neqiie assurgere, neqiie salutare se dignanleni , obla-
trantem eiiani neseio qnid , satis liabuit Cuiein ap-
pellare > Elegamer qiioqiie A'igusliniis, deCiv. Dei ,
lib. XIV. cap. 20: < Hoc illi canini pliilosipiii , hoc
cst Cynici , non viilerunt , prnferentes coniia huina-

erony-
mus, advers. JoviaoM lib. ii , f|ui Paulino concordes,
noii piierum . ui Laertins hahet, sed riisiicuni Diogeiii
magistriiiii fiiisse conseniiunt Qiiiim vero Antisthenis,

nam v«'reciindiam qoid aliiid qiiaiii canin m, hoc cst «v cyiiicornm aiiteMgiiani, aiidiior isie fiierit, ac, cynicain
iminiinlam, senientiam. > Morator. ^ philosophiani sect«iiiis, cynicisupraomnes cogtioiiien-

SecVmtes incerti Plato plcru niue Socrai adh rsit,
ac i(l'irco inter Socralieos relertiir » La^rti» iii Pro-
legom. Qiiia vero ttqv ap;ratav *Axa^iQfiLiav ffuo-TiQO-a-
ftsvof, Vfterem Academinm insiiiuity seMno^ee fiimta-
inc.ita jeril. Hinc Pliioincoroin sccta. Propie lamen
ii vocahaiitiir A«atieini i. Laerlins in PlitoitN Vita :
ETa^T? tv T^ *Axx8uata, TvOa tov Tr^gtCTOv ^/ovov ^u
tAsts ytWo^v o6iv xat 'Axa8»j|xaix>3 Tzp^vrtfopsxiBn -q
t:ap auTOv oupt(ng : Sepullu* est tn Actideinm^ ubi pln-
rimum temporit philotophatut fnernt : nnde a qnte ab
eo flnx t seeia Acadrmica est appellntn, Au^iisiinus de
Civ. D M . cap. \%, lib. viii : Ciim Speusiiipm stroris
Platonis fiUus^ et X^^nocrnles in schnlam ejns quce Aca'
dem.a vocubntur^ eidem successissent . ob Hoc et ipit ,
el eorum successores Academici appellabanlur Aecen-
tiores lamen philosophi nobilissimi quibus Plato le-
^tandus placuit , nolnerunt se dici Peripnteticns vU
AcademicoSf sed Platonicos.

tuin menierit , uti(|ue miror cur Pauliius fyiiirns a
physicis aperte disiingtiens , cuidam pustea e physicis
hoc Diogeiiis facluoi adscribat. Neque repomitur, ve-
tere<( tnpartiiam roliiisse philosophiam, ac propierea
pliyNtcain, qiine pars e tribiis crai.cynicis etiani cont-
petere; siquidem cynici haiic philosophioi partem
avers.ibantur, ac iiiii ethic;e operain daliaii. Suiii
LatTlii ^erba in MeiKMlenio: '\pi(ntsi oZv avTot; (kuvc-
xoi;) Tov Xoytxov Y.oii tov opyo-txov tottov Treotatpscv, ft6y«>
Bi npocrixtiy tm ^qOcxm : Placet ergo illis (ryiii«!is) fogt-^
cani ac nuiuratem pliitoiophiam totlere , at uni ethiae
animum intendere, Qu:u vero Paulinos adilii , omnino
cy •iris, no » physics convcniiini. Murator.

Hi neque vina bibnnt, Exprcsse de cynicis id Laer-
tius tradidii in Menedemi CyniciVita: svcoi rt yo^r» xai
/3oTarvot;, xat TravTarrao^t u5«tc ;^pwvTat • Pleriqne etians
herbis , et aqua frigida utuntur, Et de Diogciie in ejus
Vila sic ail : ev otxw zt i^i^a^xe geaxovjfoOfat hrii 7(faf^

266 (V. 60.) ADVEkSUS GHINTES

Nec IrdD remlianC , nac frigort veglibns arceot ;
Jngraiiqiie Deo, quod praesiiiit ille , reciisani.
Quiil dieaiii diversa sacra ? Ct Dis aiqiie Deabiis
G«ifMliia Templa loquar^ quae sini Gapiiolia prlinum
His dens » aiorque dei « ipsaiuque sororein
£ss€ volaiit» quam Vergilios notat anctor eonim
Dkendo: Et Soror, et Coujuz* Plus de Jove feriQr»

(V. 57.) m
4 Et naum stnprasse suam, fratriqne iledissc ;
Uii|ue alias caperei, propriain variassc rtgiiram ;
Nuiic serpeus, nunc tauru^ erat nunc rygnus et ar-

[bos:
Seque immulando, qualis fuit indicat ipse ,
Plus alicna sibi quam prupria forma placebat.
Turpius his aquilam Gnxit, puerique neraiidos

GOMMENTARIUS.

;^&4auivouc, xac Ci^p Trtvovraf . Domi eiiam mini$trare
doc*hut cibo Uvi ac vili conteiuot , ei atfUa. Murator.

Nec lecto recubant, Gelebre D>i*genis Gyiii«'i diH
liaiii etiamniim b:ibetur,iu qiio pliilo^opbus illenociu
diii«|iie reciiliabat. Ilunc ala Gyiiici iiiiitati, Gresol-
lius in Mysbgog.. lib. iv, c;ip. iO, sect. 5, de bis
ail : c In!iiiis!»iiii£ glori:c caussa Gynici doi-iniebnnt iii g
bcri*aceis toris, aiit iiiida bumo, ui ea viue diiritaie
et fiicaia p:iticniia , omiiiiim iii si* ociilo^ coiivcrte-
reiii. > Fulii» ilaqne subsinto incubare etiam isti so-
letMul, «juodiunuit Marlial. lib. iv, Cpigr. 52deGy-
oico agens :

Qaen nudi logU uxor abolla grabati.

Ahoila auiem pnllium erat. Murator.

f9ec frigora, lis tanlum vestibiis caruere Gynici ,
qicc frigori arcendo iiiserviiiiii ; tunica eiiiin desii-
loti soio iitebaniur pattio S. Gypriaiius iii liis exerti^
ac semnudi pi^ctoris invereenndum jaetanliam argiiit.
Vide Afigitstiti. lib xiv, de Giv. Dei, cnp. iO. Mur.

tngratique Deo. Recte Simeca , lib. de Brev. viiae,
cap. l4,Cynici>s aii: Naturam homims excedere. Tot
eorporis ab bis pliilosi^pliis qii:i*sita iiiromiiioda su-
Berfii;e p(»iriis , tiuaiii vene sat»ienti;e miracula ruere.
Dini:<*nes fastiim Plaionis se aliquaiHlo calcare proft^
tebantur, cui Plaio : At fa%ttt alio. Taiianus Assyrius
in eleg:*ntissima oratione adversus Gra.*cos supra liis p
consniaiur. Morator. ^

Quw sfiff capiioUa. Mutila beic , et absqiie inler-
ponctioiie (qua lotiis Godex MS carvi) non facile
enudeaiida oratin oceurrit. Adderem tainen biaum
esl, ac ita dbtiuguerem :

Qux tiDl Gapitolia? Priroiim
Hic deos est, uxorque dei esl, ipsaiiique sororem
£&ie volunt, etc.

lU Muraiori : Yonckius autem sic legit ac distinguit :
Quft sinl Capitolia, primus
ffisdeus:
Ipsamqui sarorem, Viriiilius beic a Panlino memo-
aius iEiieid. lib. i, sic Junonem de se loquentem
iDducit :

Ast ego quae di?uro incedo regina, Jovisque
Elsororetcoujux....

Greg. Nazianz. Orat. i, in Jnlian. Upa roO fayaXou
Amc MM. TLod ofAoCTiToc. JuHO magni Jo»i» SQror. et j)
cmtjus U^nc eibnicis luipudenliaiii exprot>r.it Augiis-
iiims, lib. IV, cap. iO,de Giv. Dei. Miiiiicius i|uoi|ue:
DtH coHiU iucmstos cum matre , cum /Uta , cum sorore
coujnntos. Murator.

fagilms. Ita Godex. Politiaiios Miftcell. Ep. 2,
ca|i. 77, et lib. v. Ep. 5, a|»erlis tesiimonii» eviiicil
fergtUum, non firgilittm esse scrllieiidiim. Iia niar-
non pliira, ita veiusttssimi libri feninl. Cxl Rtio-
difufib. VII Aiiiiq. li^cl., cap. 4, et Manut. in Or-
iftio^. aliis «'xemptis prolaiis eonirariam lijeniiir
scotentiam. Honim ratioiies apiid Daiisquium iii Or-
tbogr recnleiid», apud quem Vir^tlitis rectius so-
mL MrRATOR. ... .

Nntmn stnprasse. Non hic aliam intelltgi qnam
Pro$eri>inam Jovis c Geren» ftliam f:it(biiiiiur omiit^s,
oniim isla Pluionis deinde fuerit mam i|iaia coojiiRio.
Vermn qnis iilMm a Jove slupralaui afUriiiavit ? Eu-
sebitts C esar. lib. ti , de Pr»p. Evaiig., baec liabet :

kiuh ^ Aawano> AwpWTai ^i ^ xopn* f*iywTeM

?>mot. V.

5*a06ef ysvTOtTa; ovxciXTt Zcvc t^ ^Otfocrni t5 idw
B^ecTpi , fitrof. nhv iirrripa A>?w , ixlMfityog' toO trp^
ripov ftuffouff, xai /xtTvuTae ^dox&iv yivofovo^. Hac
egi; teres peperit ; educatur /ilia; hutc Proserpime
fttite a se genitee rursus Jupiier post matrem Cererent
immiscelur prioris olUitus scelens , ac draconis forma
snscepia iUum compr.mit. litc auieni iivdem peiie
verbis Eusebiiis e GloHienie Aiexandr. in moiiit. ad
Gent., hatisit, eni Arnobiiim advers. Gmi., lib. v,
fuse rem hniic iractantem addcre pot''s llinc iiicem
accipiet Ovidii locus vi Metamor. Inquit is Jovis
adiilteria recensens :

Aureus ut Danaen, Asopida loserit igois,
MueniofyiieH paslor, vai-iusque Deoiua serpeos.

Deois heic Proserpina esl. Goreris ex Jove niia :
Gnece enim Ajiw oiro toO $>i<k> boc est inveiiio, dici-
tur Geres, et iiide patroiiytiijciiin nomen Deoidis
Proseriiinascommiinicituin. Or|iheus(seu quis alius
sitaiielor) ex boc ii«'f ndo coiiciitiilu Liberum geui-
tiim ait, cui adstipulaiur Diodorus Sic. lib iii Bibl.
Hist. MoR.

iViiitc se^pens. Serpenlis liguiam induit Jupiicr,
qnaui pioserpin», ut nupcr vidimiis, se niiscnit;
Tauri, quum Eiiropam a«pi»riavit ; Gymi citni Lediim
lefHlit; ac deniqiiearbori> (uisi forie aiirum pro
arbos heic legeudum sit, quum in aliam quamdam
feiiiiiiam nebiidus »dutter pmcubuii. lixc ei ulia
Ovidius expriiiiii lib. vi MeUm.

Fecit otorlnis Ledam reculuire sub alis ;
Addidit ut Salyri i ebilus imn^iue |>iilcbra
Jn|i| iter Impleril gemiuo Nydelda fpiii :
Ampbitrion lueril, cum te tirynlhia cepit;
Aureus ui Danat^, Aso| idj luserii iguis,
Muemo^eiu pastor, variusque Deoitia serpens.

Venustc etiam Graecus quidam duobus hisce ca?mi-
bus lusit :

Zt«« x&ttvof , t«Opo<, «iro^, tt^ *»* tf«w«
Aii*l«» t^*9^>^» ivti4«iK. Atn^

Fuit Jupiter cycnus, taurus, saiyrus, aurum : pron.
ler amorem Led;e, Europ;e, Aiiiiope«, Datiaes. Hanc
Jovis |<r«»c.iciam ridet Nazi inzeii in omt. advers.
Jiiliaii. TctTrovta ycvgrat ^t M\ytvM^ x«c uxif^ptTWi h
Zcu; etc. Oiiidvis eilicitur Jupiier i>bimpuritaieui, ac
libidi >eni. Piura pfte ex Aiiohio, Laciauti», Gle-
iiientc, aliiM|iie veiiistis>imi^ Pairibu . MoR.

Tnrpius his aqutlam. Fer aquilam Gaiiymedem.
rapuit Jupiter. De buc Virgit., lib. iit iEtieid.

Quem nrsiies ab Ida
SublUnem pedilms rapail Jovis armiger nncis.

(jiiidam tainen ip um Jovem in aquitam conversum
bujus rapiiia: aiiciorem faciuut. Est Grucuiu c«iriuen:

Jnpitf*r aqiiila factus volavit ad pubbrum Ganyme*
dem. Oviitius quoqui*, lib. x M' tain :

Kex sMperum Phrygii quondam Ganvmedis amore
Arsit : et inveutnm est atiipiM, quod Ju piier esse,
Quam quod crau niallel. Niillo laiiien atite vertl
Dignatur, nisi qii» tiOriat sua ftiluilna terrs.

Est b*i£C Paullini nostri mens isto in loco. Mur.

267 (Y. «5.) ANTOMI

Yenil in aroplexos. Quid dlclt turba colenttim f A
Aut neget eise Jovem, aui fateatur dedecns istud.
Nonicn habet cerie, quod nec railone probetur.
Sacra Jovi faciuni, et Juppiter oplime dicunt,
Huncque rogaut, el Jane Paier primo ordine ponunt.
Rex fuit hic Janus, proprio qul nomine fccH

CAMffiK (r.6f.) MS

Janiculom, pradens homd; ^oi eum mvlu fatnra
Posset respicere, hutic diipliei pinxere figura.
Et Janum geminum veieres dixere Latiiii.
Hic quia natigio Ausonias adveiiil ad orM.
Numinus bnic primum tali eel excnsos bdnore^
Ut pars una eap«t, pars scalperet tltera naMii. ,

COMMENTARIUS.

Aui neget e$$e Jovem. S. Justinus marlyr in Apo-
leg., prima. qu« haclenus habila secuoda, sic l(H}ui-
lir'(| XXI. ) iiritti U araM»povou«W ^^X^C Avomc TOt-
ccvm trtpi 6i«v, w« x«4 •wTov tov i97«/teva, mi ysvvjS-
TOp« trecvTwv, x«T flOiToyff Ata, ««crpofovTW Tt, xat ira-
T/ioc TOtovTOti ytyfr»i\mt. f>wTt ts x«x»v, x«t uhy^pSpi
>i«w6v irrrta yivofavov, M ravv/Mioifiv, x«i T«ff itokXa^
ti«yiu©ti(jac 7w«txac £>••*'. < Alisit einm a casta
roeiite liojc de diis cogiiaiio, videlicel ip^um eorum
ducem et palrem ommium secttiidum eos Joveui,
ngrncidam, el pairo lait geuilum, el pr« amoris
impotentia a pravis fosdisque voluplaiibus VKtuni, ad
Ganymedem coinpluresque alias aduUeriis immuiiiias
femiiias venisse. » LucUniius Ganymedis raplu me-
moraio subdil: Baic qui fedl videriHius au maximws,
cerle opttmiis non esl. Plura in lianc reiii Augustln.
cap 9. de Civ. Dei. el Arnob. lib. in adversus genles.

Nomen hahet cerle. Quuni loi sint Jotis flagiiia,
ut pote qui siu|>ris familias exagiiet, et sajpe Jciwm
ethiiici sme caussa loimlcum liabeani, noiiicn J«vi8
hulc deo non competcre, aii, seu, oi opinaiur Ue-
tantius, Dlv. Insir. lib. i, cap. ii. < Jovein Juiioiienique
a lavando esse diclos Cicero inierprctaior. ei Jiipi-
ter auasi iuvans paler dicilur : qm»d nomen m Deun»
mininic consruil, quia juvare homluH est, ufiis
aliquid confcreutis In eum, qw slt alienus el exi^
beneficii. c Tum demonstrare pergii, qiian parum
summo Oeo convcuiai vocabHliim isliMl. Moa.

Et Juppiter optime. Fbnfus m Pantg. Pann& ait«
haminnm deorumane optimi frius, deimdi Mommi
nomine colitur. Eral cogntmien Imic priccrpmim Jom
vis iliudque apud veieres scriplores sa^pissime
occurrit Nostram ad rem faciunt L:iClantiUiy lib. i.
Insl. Div. cap. iO. «bi ioquit: i Q^id borum om-
niuni paier Jopher, «fui in solemni preeiHione opu-
mus, el maxwnw nomlfiatur? » Bl infira t Haecqui
fecit viderimtrs an maximus, certe opiifMU^ «on
est: I Arnobius quoque lib. i. adversus gent. < Gum
a vobis el Jupiter optimus, et maxrmos habeawr. f

MtJR.

Jane Pater, Veteres ut docei, Brissonius de For-
mul. lib. I. a iaiia preGatioues auhpieabantur. Mar-
tial. lib. X. epigr, 28. de hoc nuinine agens :

Annorom» nilidlque sator pulcherrime mgnJf ,
Publica quem primum vota precesque camnit.
Aurd. Yiclor iu Brev. tti$t. Rom : < In sacris omni-
hus priuMin l(M«ni Jaito deiuiermii usque eo u(
etiam ()ttum aiife diis sacrificuun llt, daio tlinre in
aliaria Jamis prior noniiiieiur, coanouenlo quoque
addito, Pater. » Paulus Fesli almreviulor in v^-
bo Chao$: i Unde ianus delracta asi^iraiiene noiiii-
nalur, ideo quod fucril omnium priinus, cui priino
supplicabatur c Araoi». itb« i». dt ipso ag^ns : • Aique
ita per ves Dei noHieii orc^tior* Mr m m «inieiis
anieponiiis precibus. i llinc, Ovid. lih. x. Fast,
Cor qiianavis aliorum aai ina pbcem,

Jane tibi priinum ihura merumque fero ?
Consulaniur M »crob. IH^. ». Saiifn». eaj^ >. Horai.
Ep. i^t lib. I. Serviiis. in vii. JUieid. , eic Mufti-r
ToRi. — Kecte conjecisse vidctnr VoncLius , at
Jane pater. Mox vers. 70. pro hunc rescribit: fftnc
duplid pinxere (i^nra, opliuK) quideni jore.

Jamculum, CyiMriaivu», bb. de fdol. vanlt.. de
Saturno afm, Bim fugptum^ aii, kQsi^o Jmu$
excepit , de cujrn nomine Janiculum dictum e$t.
Soiiii. rokjrUst., oap, ii. Amok kb. u «I AniHBliii*

lib. vir. de Civ. Dei, cap. iv. idem asserunt. Sed
et Yirgil. lib. viu :

Haoe Jsnus pater, hanc Saturoas eondidit arcem :
Jaaiouiom Iniio, iUi fuerai Saturoia nomeu.

Minucius: c Itaque latcbrani su;tm, quod tulo Ia«
tuj^set, vocare niatuii Lalium, et urhein Satumiam
de suo nomiiie ; et Janiculuni Jaiiiis ad menioriam
B iiterque posterilaii reliquerunt > Miror Dionysium
Halicarnass. tam accuratum alioqul Romanarnm
aniiquiiaium scriptorem scriptis prodidisse a Ro-
niulo i£nt*ae filio, Ascaniiqne <*t tveini fratrc con-
dilain AeviiavTTo^tv, «Tro toO traTjOOf, tt^v wo-tcoov, y.).»3-
Oeicrav 'lavixXov, boc ChI Vrbem jEneam a patre denO'
minatam quai po$tta JaniCtthtm appeilata fmt, Moa.

Qui cum multa futurat Est et iia*c aiiorum opinio
asserentiiuii idao bitrontem J^innm lingi, quia pra:-
teriia respexcrit, ac futura pr;evideril. Ovidius tamen
iib. I. Fasi.; Macrob., lib. i. S.iliL-n., Augusi., lib
vii^ de Civ, Dei, cap. viii, aliique diversas excogi-
taruni ratioaes, quas recolere volenli ad manum
erunt eorum voluniina. M.icrobius vero lib. citato,
et potissiD)uii cap» vii. Paulino adstitoUatur. Mu&.

Junum Geminum. Niiiiia omoiam priinus JantuQ
Gemiuuiii dedieavii. Veileius, lib. n. ita iiluni vocai:
c Cerie pacis argumeiituiii Jauus Geminus clau&us
dedit. > Plin. lib. xxxiv. oap. vii. c Prjiierea lanus
Geminiis a Numa rege dicaius, > idem c;ip. ii, iib.
^ xxxiii. c Noiu leris fuii ex altera parie Janus Gemi-
nue, ex aliera rosirum navis. > Ad hoc respiciiuit
sequeuua l^aullinicanuina. Yide quoque Varru&euu
lib IV ; de Lingua latina ; Sueion., in Neron., cap.
XIV, et Macrob , cap. ix, lib, i, saturn Mua.

Nummu$huic, Pluiarcbus, in Qii;pst. Rom. hac dc
de re scribil ; Aci rl to TraXatoy voftetf-jxa Ttri ptv cl^^cv
'lavou JiTrpoffwTTov c^xova, irii ii ff^otoy ttjoO^vov, ^ irpw-
pov lyxe;<apa7|isvTQv ; ttotsoov ( wf o2 Tro^ot \iyo\tant )
M vifi^ tfo-tw nhita Itmrc/aMo-cvTSg fcr *lT«Xi«v ; c Our
aiiliquiim uuuiisina ab una p.irta J<ini bifroniis iiiia-
ginein, ab allera iiuvis aut prorain, aiH puppim
insculptam babet? An, quae vnigaui opinio est, la
houorem hoc fil Saiurni, navigio iu Italiam ad-
veeii? clpsequidem Plularchus liaiic ratlonem haud
oinnino probaudani ait: sed huic acquievere proba-*
iissiini aiiciores. i Ovrd. Fast., lib. i. cttin Jano col-
iuquens ita canii:

Sed ear iUvaliB iii mte
O Altera signau eii, aHera torma bieeps?

Janus respoodet :

Caiissa ratls svperosi : TMewn rale ventt ia anmem.
Ante pererralo falcirer orbe cJeM,

Ai boua poet»ritas pnppem funaavii iu srre
Hospiii» adveulum tei>titicata dei.
Voriim eiiiiM veroab a>iis di^iiideie videtur Pautinus^
quum ip^i Jauu adventuni iu Iiai'am tiihnii, quod
abi ad Siiunininreferunt, Aibena*us, i^eipno^^pph.»
i.nv» iH)ii luiliai soiiiiii, sed ei Graeciai in iisii fuisse
atiferit Jmmus niodi uuinnios; ait enim: To^xara -rnv
'£;^S« TTD^ac noUiff, x«i xaf x«Ta t^v 'iToltav, cttI
ToO vo/itfffAaTOs- r/xaoaTT£iv TTf^otTtonoy Stxfqpalov, xat Ix
^ft^u iUp^r^ i axt^ioat, ^ arfyavQv. i irAotov. Ci»i-
tate$ iu Grmcia muiia$^ in Uaiia. Siciliaque mone^
tam cudere in^fretam bicipiti facie^ el ex altera
parte pei r<ii« , ve/ corona , vd naviaio. Similes
«mni visQntur eiianmuui apud antiquitatis amalo-
res ei pni^tkD apud oiartssimum vinun S. R. I*

^ <^-*») AbfEHgOS GENT88. (t.SI.)

C«j«s Mant mmmB qiMMttmfue iiomlsmtia sl- A Sed melins iMiMof castum servare ptHbrem

«7«

[gnanU

£x ▼«leri faoto eapiia bfte, et natia diettnt.
De Jof e quid sperint, qai est a rego secondus,
Qulque saeriflciis dpponitarore precanlum?
Bic habet, e( mttrem captam pastoris amore :
Nam prior est pastor, quam Jappiier, aot Jovfs ipse;

Qui volttit, spreviique deam, qoi sava Ttriles
AbsddH partes, ne qoandc^ Cangerei iHe
AKerius tlialamom, qni nololt ejos adfre.
Hoc tamen, boe egil senieniio jnsta deormn,
Ne lierei conjux, qoi non est factus aduiter?
Nuncquoque semivfri raysteria turpia plangonl :

CQMMENTARIUS.

Com. Frandseom Mediobarbum Blnigum, qoi
plissimum in ro iramauria UieaaoruiH possidebal »

SraeteriiUque aonis laudatissiiUMm emisit q|)us de
[umisifi. Imper. quo Occonein mit abiliter auxit. Sed
heu Inronumnm nostrum ! Ereptus e vivfs est hoo
anno (4. 1697.) vit isiedoctissiiiius, magiiumque sui
desiderium viris erudilis reli(|uii. Mur

seu Cybelc iovis g«iitrix. Ille Hwpodieai nolens aus*
culiare dcjo , est oviratua. De hoe Ovido. , iih. iv>

Pbryx puer ia siivls £Mue s^cl^hilis altia
Turrigeram casto junxit amore deam, eic.

*, . ^ . j. . w. . n ^ ^** ^ facinus eihnicis exprobrai Minucius in

Aomwnata. r^umuma. ei nomisma dicuur. Primuin ^ Oclav. : i Cybeles Dyndima , piidel dicere mi«

apud Uoraiiiim occurril Ijb. u, ep. i; ei Martlai., lib. adulierum suum infehriier placlium, quoniam et idm

deformis ct vetub, ut muhonim det^rum matcr, ad
^priim iIHcere non poter.it, exsecuit, ui deum sci-
licei facereleunncbum. f Augiisiinns, Rb. vi, cap. 7,
de Uf. Dei : i Sacra suiit mairls deum, ubi Aivs
polcher adolescens ab ea dilecius, et mnliebri z/to
abscissus, eiwm hominum abscissonim, qoos Gallos
vocaiii, infelicliate deploraiar. » Mua.

^om pWor e$t pastor, Tamis ambagibus. ac dfscor-
tflis GeiitHium tlieologi.i constat, ut se per illam er-
iricare nemo faclle i»ossit. Euseb. C*s., Ub. ii, cap. 4.
de Praep. ubi de Phrygum iheologia dlsserit, Cybe-
lem ante deomin connubia Aiydls amore correpiam
ait. Yerum quot capita loi senlcnii.T,

Aui JovU ipse, Jom in recio casu recte dicitur
Prisoiano testanle, apnd veieres Jovis solum diceba'
lura;tt»a«do,adjec(oqueallero vocabnlo dicliis est

— -'-r-^ _.._.^-. _ Juptter, qna^i Jovis pater seu ul nielhis arbiiralur

ttamdi comge, et iiaiiia ropone, His consonat Macro- G Laetantius, Juvans pater. Jovis in recio cnsu effertur

■''-' •'" '*'" ' " ^" """" ••* ' ap««* Hyginum in Lib, Fabul. Nonnium Marcelhim

ahosque qnos consulere potes. Quidam severissimus
censor Gallus Natalis Alex. hbms quaiuor de Sf/m-
bolo ad Carecham, Augustino abjnd«cat, quippe quod
iHi siylus ab angnsiiiiiaiio, iniiiu) a gnimmaiicorum
doguiatis abhorrcre videiur. huer exempla hoc pro-
feri : Itite fitigitur , quod idem JavU Jumnem habeat
Bororem, et conjugem ; el iioiiien Jovis in iioniinandl
casu usurpatum sugillat : vernin decipiiur. qnum
hujusce noniinis usus apnd gravlssimos aociorcs ob-
ylusfiat, acproptereaAuguMinnni nondedeceat; nos
iSlis conlenii ad alias pergimus. Murat. — Melius
forsaii, aut Jovis ipso, Ei heic aut scripium pio haut
vel ^«iid Prior, iiH|iiit, pastor esl Jove, non Jnpi-
ter paslore, nl frustra poeia; g.irriuni. Aut vero ut
plunmum veieies ovri tov haut scribere consuevibsc
norniit erudiii. Tonck.

I, epigr. 40« AUerum tn aiiiiquis glossis, et auud
auctores praestantissimos. Cerle nielius grxc;e Orino-
inplMm aoeommedainr, qii» ttifHvfim habei. Mun.

Ceplta hme et mm' Bti ludns apud iuloa p«ertt«
kM, qiiem voeem i ghctute a usia^ oarma, aut a teaie,
m «roM, ei apod CtMkM joatfr i oroisQupili. lihi ipst
•01 , qol aped aiitlqaos. Aeeipe aoetoritatom. Aur.
¥ieior (seo qirf» alkie ille aeetnr aii), i» lih. deUtig.
fetii. WHtt. : ( Istum eiiafn» t inquit ; « utom signaii*
di aeris , ae monelae In IbraiMn iueulieiidio inniis o&*
tendiaae tradiiar, In qoa sb wia parie capui eiu^ im-
prhneretir , ^hera navlt, qoo veetus iUe erai. i Cu
IM aneior i^ie m Jaoi adfentu Pmliao eonoordai.
SoMiC : Unde aleatoreo pnstto munmo , opertoqoe
•plioiiea eonlasoriboo p<maiii ofuitttiaodi, qoid pu^
usaH sobetse, capul , aoi novetQ, qood nmio volgo :
corruHipentes navfamH diouoi. $ Tu vocem hane m-

biiis. lib. 1, cap. 7 Saturii. : c Cnm primus iaiius aera
m^tmm^ torfaoii ei in hec Soliiroi foveremiam ; ul
q oo niai i i ille ovti faorol adduouia, es um quidem
pane Mri eapili» efAgiet , ok akero vero navit «itpri-
«wffelar Ms iMfalsao MOnaium hoditt|uo iuteiligaur
isolee li^, CMO pveriifeoarios ta &ubiiiiiejaeiauie8
eapiia, •oinsviom, hmi lette vekislaii6« eaolaioaiu.»
Andress Schetias heio integre legi neniam» nun Hapim
•x 4. M«s. Pltbaoruiii an ; led mibi potios mmia, aut
MMlaai Irfere placerei, Id versut Pauliniaui meuro
iaeoiieasse doeenie. Cerie Jo : kaao. PooiaaiAa io
eAi. Maer^tb. anni I99T, namai li^iu Mut.

A rege secundus, Ante Jovem iiUom &iturna8 ro-
gotvic. Eipoltusdein Hlio reHqiiit rctfniaoieslesiis,
aollerrefii habemit. Laclanlins lib. i. cop. II. Div.
hoi. • c f iiieo alium deum regem loisoe prHiiit teiO'
peffHifit , aHmn eonsequeniihas. Poteat ergo iteri, ut
aMos tU poftlea Nituriit. Atqui dlvinumimperium, aui

5erf m^/iMs. Magis ne placerel : a«d mWfor? MoR.
semper hmfmtahtle eti : uui ti esi rouiabile , quod «^ Semmri. Hi sunt Galli Mairis denm sacerdotes
Befioofipolesl.semperulimiemaiabilce^t.i HincSa*^quibus virilia in Aiydis eviraii inemoriam ainpuia-^

niftria regno: ac £ias anrea 9a i arni imperin adscrihiiar
Met.Vir elaniB perperom o iv^tintelligit de Soainio»
q«omdeiiOieturJ»au9,qHemsopra j^ .ftl.dtieratpiiori
pre |t«te ordliie in preclbus gaadere. Idque adsiruii
stqoeos f . 79. Qfio eiiam pcriinei, prieier scriptoret
eHios a Huroiorio ad f . 07. Gaunils lobot d« R§
JbK. e*P* f^ : < Prios quofn percom foiiiiiiam im-
msjblito , Jano struem commoveio sic : Jane paier le
hae strue crtmivmvemla bonas preees precor. i Tum
^emde : i fermm Jovi mevelo, tt maetoto sic : Jup-
pNer le bee lerto obmoven^ bonas preeet pre*
coreie. > Tomci.

^ui^ 9neHfek$.Qmd tqperios inBoeral repeltl ,
Mipe OllHfieoMm preeaih»nes , voiaqiie o Jaoi in^
Veealioiie loehoorl, deinde ad Jovem verii.quod

ne noiihiom maitimam, ottniamfae secioreaiuttm-

itiB fleceiMt. llim*

Me AiM eHmrfrem. Atyn potiorendop^t Rhea,

, , . . , ainpuia-

banlnr. Lacianiius, lib. i, cap. 17 : i Denm maier
ei auiavii formosiiin adolesceniem . et ennideiii cnni
peliice «ieprebensum ex>ectis virilbus semivirnm
re<ldidit. Et ideo iiiinc siicra ejus a Gallis sacerdolibus
celebranlnr > Mmucius Cybeles iii>puritaie (leiecta
subilil : c Proj[)ier hiiic fabnlam Galli eain, et semi-
viri sui corpoi is suppiicio coluiit. Ha*c jani iion sunt
sacra; lormenia sunl. » Viile Juvenal. , sat. 2, ip-
suinque Pauliiiuin , Natali xi. Mur.

Nec desunt homines. Tolns esl Angnsllnus, lib. vi,
de Civ. Dci, et alibi in conful.nda hac etlinicorum
vaiiiiale, ac snblerfiigio. Hi fabulas aniles miernis
scaiere inysteriis, ibiqiie philologicas veritaies laicre
passini objicieboot; sed submet iili ratiouibus eon-
lutidebaniur. % Deinde, > ait cap. &, S. Doctor, i si
ista Sacra, qute scenicis turpiludinibus coiivincunlur
esse foediora, hiuc exeaamiuir, alquo purgamur,
qoed habeoi ioterpretiiioaet aoit : cur aon etiam

271 (v. S7.)

ANTOiMI CAKMEN

(V. w.\ m

Nec desuiu liominf^s, <|uos hxe contngia veriaut,
Intus et arcanum qiiiddam qunsi majus ndorant :
Idi|ue vociint sanctum ; qiio si yeilit ire pudicus ,
Isle profaiius erii. Sic artior ipse sacerdos
Femineos vital coitus, p;)titurque viriles.
mens CTca virum ! De sncris semper eorum
Scena movei risuSy nec ab lioc errore recedunt.
Saturnum perhibent Jovis esse patrein buncque vo-

[rasso
Natos anie suos, et mox e ventre nefandas
£vomaisse dapes ; sed postea conjugis arte
Pro Jo^ suppositum merbisse in viscera saxum :
Quod nisi fecisset, consumptus Jupiter esset.

AHuncque CbronoD dicunt» ficleque Cbronon, quia

[tenipus
Qux creat absumit, rursusque absumia promitiiL
Cur tamen oblique nouien pro tempore liiigunt?
Hunc ciiam, quod sxpe sibi de prole liinebat,
Ab Jove dejectiim coelo latuisse per agros
Italia^, Latiunique, ideo luiic esse vocatum.
Magnus uterque deus! Terris est abdiliis alter,
Alier noii potuit terrarum scire latebras.
Uinc Latiare maliim prisci statuere Quiriies,
Ui mact^ttus bomo nomen satiaret inane.
Quae nox esi animi? qnae sunt improvida corda?
Quod colitur nihil est, et sacra cruenta geruutur.

COMMENTARIUS.

poetica Mmiliter exciisantur, atque pnrgantur ? eic. > B turno agens :

Greg. Naziaiizeiius, in Orat. 1, aJvers. Julian , enu- Laliuroque vocari

meralis qnihusdain geiiiiliiiin sui»ersii(i(iiiilMis h:ec Malnit. bis quoniam laluisset tutus in oris.

Siitvlit • ravra e7r«t<ntux^ei(TGw Tofc Oau/xaffTot^ rng 0«o-

\oyioLS cupooLTCug. cIt' iTrtvoeto^w TOVTOtff a^nyopTQyLOiXK

xat T5paTiufA5CT«. xai twv Trpoxctjxcvcav ixTrcTrTcav 6 Ao/Of

iig SapaOpa ;^wp«tTa>, xat xpq/ivou; Qstapiois oux Ixovotijc

To (TTaert/Aov. n*i'c eximih, ei adiniranam divinitutis aU'
ditoribn$ inculcentur, po$teaque hi$ allegorias ac por-
tentoscB interpretatione$ excogitentnr^ atqne a propo$iti$
rebu$ aberran$ oratio in bnrathra feratur, et pra:cipilia
contemplationi$ nihil $olidum habentis. MuR.

Paiiturqne viriU$. Dcesse versuin hic suspicor ,
seusiis enim in ancipiii maiiei. Cerie vox ab$cindi
penilus bic uecessuria, ut sit sensiis : patitnrque
virHe$ ab$cindi parte$. MoR. — Niliil liic de*'St : quod
suspicatur Muraiorius. Miruui prorixto in re taiitilla
h.'esilas!«e maguuiu viriim. Eninivero fierversam Cy G
beles sacerdotuin castitalem exagiiat Antonins , qui
femineos vitent coitu**; at, qiiod ue(|iiius longe,
patiinlur viriles. Hiijnsiiiodi flagitiis iiifames fuisse
Gailos, MiKo!C Mairis sacriliculos . coiistai ex Aiu-
bro^io<^e Virgin, lib. i, C. 4 t < Qiiid de sacris Pliiy-
giis, Inquar, in quiUns inipiidiriiia disciplina est,
atqiie urm:nii sexus fragilioris? Vonck. »
. Scena movet ri$u$» Jul. FirmicuN de erior. profan.
Relig., c. 13, Ii3ec Inciilenier liabel : c facinorosai
cupidilatis triste solatiuiu ! botiiiiiuni defleiida per-
siiasio! Sceuam de coelo feci^tis, el erraiiies aniiiios
per nbrupta praecipiiia crudeli calamitaic dnxisiis. >
£t inrra : c Ad theatrum potiiis templa traiisrerte, ui in
sceiiis religionuin istiriim secrela iradantur, et ut niliil
pr«eterniittat i*npictas, liistrioncs faciie sacerdoles. »
Miito Augusiinum, E|». 5, ad Marcelliii., et lib. vti,
c. 26, de(!iv. Dei, etTertuIlianiim in Apologct.,c. 15.

Saiurnum, Rein rusi^ nan at tlesiodus in Theogonia,
NatalisCom. in Mylbologia, lib. ii, ei reliqui elhnica:

Latiare matum, Criiderissimum boc erat Elhnicisml
piacuium. Jovi quem Latiareiii appellalMini, bumana
iminolabaiur hostia. TertuUiaiiiis , in Apoloje.. c. 9»
rem prodit : < Ecce in illa rf ligiosi^sinia Urbe iEnea-
dariiin pioruiu e^t Jnpiter quidam» qut^m ludissuis
hiimano proliiuiit sangoine. » Liicuiii illustrat egregie
Cerda. Minuciiis : c Hoilieque a Rumanis Latiaris
Jupiier boiniitidio coliiur; et quod Salurni filio di-
irnuin est, mali el noxii bominis sangiiinc saginauir. »
Ei aiibi : c Cum, Latiaris cruore pcrrumiiiur. » Por-
pliyrius fib. ii. i^tpi airox* ^p^* 'A»i' m xai vvv rt^
oTvott xaTa niv fityaknv froXcv np roO Aairaptou Ato;
ioprn ff7ra$6|xcvov awpwfrov ; Qutn et no$lro mvo qui$
nn$cit in mugna Urbe Jovi$ Latuiri$ fe$to immolari ho*
minemf Prudeiit. lib. i, in Symmachum :

Fnnditur humanus Latiari in mnnere sanguis.

S. Athanas. io Orai. conlra Ceni. : Kat ot TroXac ^c
*Pu|xaioc Tov xoXoufavov Aanuptov Ata Mpo.ir^vituig
ed/>i9oxeuov. Pri$ci qnoque Lnttni Jovetn Latiarem vic*
timi$ hnmani$$unt veneraii. Taiianiis conira Gr:i*ros :
E\tp^y ^i lih *P6»|xaiot^ tov Aafropcov Ata XuOpocc icSpi^
Trcdv, xai toc^ airo roiyv ictZpoxvurtw^ occjuiaaf rf jMro^cvov»
Uem apud Romano$ Latiarem Jotem humuno cruore ,
et $anguine per homicidia fu$o ptaeari. Dionys. I»alie.,
lib. IV, Antiq. Rom., s:icra ba*c Jovi Latiari f^icu
commemorat, n'*que tameii victimx hujiis meuiinU.
liinc dice, melius Jovem Latiarem^ quam Laiialeni
dici , quod quidam negant. MuR.

Et inwctum. Quum hosce duos versus clariss. viro
doclissimoque e(|uiii , Prospero Mand(»sio communi-
CdS^em. utarcanam erudilionHm niihi riiseraret, re«
scri|isit ille sibi ac illiistrissimo Ciampino admodum
senlentiani pmbari Abb. Philippi Bmarotne viri eru-

theol(»«i3e eruditioiiem scriplis pro>ecuii. ... . . -. . . .

Huncque Chronon. Scri»ienduin fiierat cVomou, D ^'"?^'"'\^"J"'* '? ^^?^"^ IV""'^'?'*'^"'^ ?»^

«ce enim Salurnns c^t Kpovof. Al quia temiiiis si- P«r'l«am brevi mirabimur ; llic eiiim agi desacnficiis

Crsece eniin Salurnns e*^t Kpovo^. Al qnia teui|Mis
gnilicare diciiur. xp^^^^ (iui>qiie appellatiir. I)e hoc
Microb. lib. I, Sauni., c. 2i; Oionys. Ilalicarn.,
iib. I, Aiitiq.; Cicero, de Nal. Deor., lib. ii, aliiqiie
agunt. Arnobiiis lamen lianc dpnoniiiiationem ininime
probal lib. in, advcrs. GentfS ; c Nain si teinpiis , »
ait» c signiflcaiur hoc nomiiie. Graec<»ruin iit inler-
preies antunrant, ut quod Clinnios est , babeatur
Croiios; niillum est Sainroiiini iiunien. (JuiS eniin est
lam demens, qui leiupus esse dical deiim? itc. »

Qnoi creat , ab$umit. Laiinuiu reddidit eleganler
Orphi^i, seu Onomacriti vcrdum de Saturno, in ejus
llynino :

Omnia qui profers, consuaiis et omoia rursus.

Pro voce ptmittit legerem remitiit^
Ltttiumqu§ ideo. Viryilius, ^neid., lib. viii, de Sa-

MithraR asserebat, qiine maximam npud eihnicos fa«
mam sibi conciliariint. Ego igitiir, quum per viros
taiitt>s profecerini, rem paucis aitingam, el pncclaraia
explicabo erudiiionem. A Persis omniuin mazime
so(is ciiltus iifturiiabalnr. Hunc Miihram vocaliaiil ^
addiinmqoe ilti Invicti cogiioinen. Plura apiid Gniie-
ruiif, p. 53 et seq. et apiid Ueincsuiiin marniora occu-
runi Deo Invicio^ Deo Invicto Mithrw^ $oH Miihrm^
$oli Inricto, ei $ob inviclo Mithrm p> siu. Jul. Firiiii-
cus, de Err. Pn»f. R<l g., c. 5. Joveui in dins dividt
potesiaies, qnarum unain (hoc est virilem) Mithram
dici asserit. Herodotns, lib. i, de Persis, loqiieiis :
6uoyo>c ^k ou|»avci} *Af/>odcT>}, iqv xa^iovo^c Mcd/Mcv. Sa^
crificant veto coduti Veneri^ quam vocant milhramm.
NiceUis,^ ad Slelilevt. Naziaiiz. : Tov MiOpov oc uhi rov
iikwv , oc di Tov vc^pov Tow nu^ , olOioc ij^viai)t rcvoi
^uvafccv vTro>a^6avov<rc. Mtthram aiiiioiem^ alii renetn
igmst^mtmUU pecuUarem quamdam poteslaUm e$$e vo^

m (▼.411.) ADYERSUS GENTES. (t. 117.) m

Qoid qaod et infictimi spelaea sub atra recondiint, j^ Nescio qaid certe qnxmnt, gaadentqne repertom ;

Rursuset aiinittiint, qiiod rursusquaerere potsint.

Qiiis fcrat h<ic sapiitiis, illos quasi ctaudere solem ,

Qicpque tegunt teiiehris , audeiit bune dicere soletn ?
Qtiis colat «Ncultelucem, aidusque superiiiiin,
Celit in iiiriTiiis nisi rerum causa malaruni ?
Quid qood et Kiacum sistramque, caputqiie raninum
Nou magis abscondunt, sed per loca publica ponunl?

Hos proferre palnm propriorum moii^tra deoriim ?
Quid Serapis meniit, qui sic laceraiur ab ipsis

COMMENTARIUS.

hmL Raqae qmim non solem lantum, sed qoid aliud
per MitUram signinciri ▼ide.iiii, facile gruierainain iii-
scn|»tionein , p. ^i. num. li, explifub*». liase liabet

illa : D. 1 M. ET. SOLI. SOCIO SAC. Iioc csi, Deo ifl-

wicio Mitbra^ ei Soli Socio sacrum. fro Niilira liic
aliiid Nuinea iuielligi*ndiiin esi a sole di\ersum, iiou
ipsemet sid tamqHam alienigeua, uti parum recie opi-
iiatiir Reinesiiis ad lnscripi 48. Gl. i. Leuiiur qiioqiie ^
in pris^ Is lnscri|ilioiiibiis NANHiE. sebecio deo. m- ^
TBiLS qii9* vt*rba oiunia ad S4ilein Mitlirain refereiida
c«*iisei I. Caes. Butengenis c. 4, lib. i, de lic. ei vet.
M.-igi;i. Ego lanien triluis Diis dicaiiiin niariunr puio,
ul jikSSJL sit DianiB NnniKea noiiien, de qua Liber i,
c. 6. i-l Liber ii, c i, Macliab. Hieronymiis, ei Jose^
plius nieuiiiiere : sebecius pro Jove Sabazio inl<*Higa-
lor, de quo Orpheus, hcu Ononiacritus iii Hymno

Audl pater, SaturDi fili , Sabacie inclyte deorum.

I^eone enim scio, qoa aucioritaie Bicchum eiiam
Sabavum ilixerii Heinsius iu Arist. Sacr. Sed lisc
satis sitpeniiie. Mur.

Spelea. Gru>cuni est verbum (rinilaiw, quod Latiiie
spelniica dicitur: si'd Graeeiim nouien ei aitrcs Auso-
Diae toteraveie. Virgirnis, eclog. 10 :

Ceriom est in silvis inter spelaea ferarum, etc.

Qaodianus de bello Get. :

Metuenda feraruro
Spetea....

Ifiibr» Sarrincia secreiissiinis in aniris peracia. Re-
Vigioso sileniio apud ejus niltorcs ilti<* acceita mys-
teria «errabaiitiir. Quiii ex i>s sacris initiari volenie<<,
ntnl isrriiriatibus prolintion<Mn siibibaiit. Hiiic Snidas
in verli. Miihra ait : oOx oev ouv sig ocOtov ^wnivcuxo
Ttc Tt^o6(cyat. ti \i.ii Sca rcveav |3a6fiuv naptkBoiit rwv
zoXamiv ^ciScc soniTOv oacov r.ai oe7roc9q. Nuilu9 auiem
poiesi iuiiiari . ftt»t per quosdam $uttpliciorum gradus
$e wncium^ et perturbntiouum immunem ostenderii.
Hoe ideni coiirinnaut Naziaiiz. Orat. 3. Laniprid. in
CiimmiNlo, :ic Teriull. c. 15, de Cor. Mil. Sunl hujus
verba : i Eruliescite Romaiii commilitoiies ejiis iion
jani ab ip<o judicaiidi, sed ab aliqiio Mithr.r niilite ,
qoi eiim initialur in siielseo etc. > S. Ju*>tin. Martyr

intelligam. Si cui placeret eroendare, legerem :

Celet in iaferuis ni se horum caiissa malorum.

Saiie in Cod. Ms. non mnlarum , sed malorum est
scripium. .Mcb. — Muratoriu^ bic ingeniose pro-
ftcto , sed omiii einendatioiie facile carebiinus , dum
sic Iticuin rite distinguainus :

Qiiis colat occulie lucem, sidusqne snpernum
Ceiel ? in iufemis ni«i reriun caussa malarum.

Quis, inqiiit, tam siiipidiis e^t, ut lurem occidle co«
lat, et siilus supernuui, solein pula, in Sf>el»>is alri!;
aliscoiidat? qiiuiii iu inferiiis solufi niali aucior habi-
tet. Po^t malarum siibaiidieinliini ei/, ut i<emo non
videt. Posset oierofiiiin lonis , servaia vulgari in-
lerpiinciione, aiio el coinmodo ^atis sensu explicnri,
si violiii melri dicatn Antonio quis scriherei ; ciijos
leges quiim tol aiirtqiiiores poeUe sa pe neglexeriiil,
ideiii cur a luislro alieniim exislimemus , nihil est
qiiod exig.1t Si quis er^o nialiierit. it:i intert>reielur :
et sidus superiiiiin cclet iii locis abditi;} ant infernls
nisi reruin inalnruin caiisa? Uiiia in auferendi casu
8umaturc//ii<a, iion noniiiiandi. Voixck.

ixiacum. In sacris Isidis sistra qnntiebaninr , et
Anubidis capiitc.ininiiin exponebaliir. Lucan. lib. tiu,
rem coniplectiiur utraiiiqiie :

Semideosque canes, et sistn jubentia luctum.

Ausoniiis ad Pauliniim nostrum scribens, Episi. 25.

Isiacos agiiant Mareotica sistia tumultus.

Anubis porro Cynocephalas ctiam dicebatiir, nomine
ejiis foimaMi expriinenle. Alhmasius orat. coiitra
Gr:i*C. 7ra/>* AtyuTTTtocc Kwoxs^poOlo; 'Avov^cc- Apud
jEgyptios cunina facie Anubis, Ovid., Metain., lib. ix.

Cum qua latraior Anuhis
Sistraque erant, iiuuquauique sails qusesitns Osiris.

De sistris consule Laurent. Pignor. iu Meiisa Mac.
ei egiegiam disserlationeui Beiieilicti Bacchini eritdi-
X\s%. et elariss. viri. Mor.

Nescio qnid. Lociuii Minurii expressit Pauliiiut.
Iiifiuit ille : c Mox invento panrnlo K»udel isin , ex-
siiltaiit sacerdutes, Cyiiocephalus invenlor glorialur,
nec desiituut annis oniiiihus vel t^erdere i|iioil inve*
niunt. vel iinenire qiiod perdant. > Jul. Firmiciis,

in Dialog. cuiii Tryphoi^e Miiliraj 8:im perngi hisait, p c.2 : i Whil hic invenis. nisi quod iteruni autqua^
1. _•_ 1 -v. - ' . > •-.-- \..:.. ... «-.» ras , aut lugeas. » Ipse Paulinus Nat., XI :

Nam quid, rogo, c«dns illis;
Qui non amissuui quaeruiit, nusquamque manentem
Inveniunt?....

Quid Serapis meruii. Hic aqnam b«Trere mihi la-
benter faieor. Aiiciijus fesii diei ineiiMiiit Paulinus,
quoSerapis niulias iiidiierefigurasrogeliatur :atliiijii8
vesiigia iiusi|uaiii reperio.Ceric Macrobiiis, etPlutar-
chus, in lih. deOsid«,etOsir. uullaulia (ffictiini lorma
Seraitiileiii fiiciiint 4|uaui buiuana : TrovraxoO av6pw-
icofiopfw *Oacpc8of ayaXfi» . ubique $imulacrum Ohiri^
di$ iiunumu sf.eeie ostenditur. Ab eriidiiioribus itai|iie
exspeiManda sotiitio. Mur. — Notum ex bistoriis,
qiiid iEgyptii de Ositide (qiii iilein cuiu Ser.pide)
tradideriiit. eum iiempe a Typhone intereni|itum , et
in parie^ quatuorderiiii discerptum fuisse. lii aiitem
iii bacris suis i£g}piii repraiheniabani : eoque respi-
cit Plutarchus de Iside et Omide^ qtuindo scribit.

iv Totroi) i7rcxa^\)/xrv6> Trap' auTOc; a7nf}Xaui> , in loco ,
OMt apud illos spelcBum^ seu $pecu$ vocatur. Yide
nieniii., in E|i. ad Latam; Reines. Cl. i, n. 48. In-
srript. ; Biilcnger. lib. i , c. 4 , de lic. et vet. Mag. ;
S»lden.. de Diis Svris, Synt. i, c. 6; Sahnas., ad
Bist. Aug., fol. 34d. 389, etc.

Qvctque teguni. Scrihendum pntius vidctur quemque
teguni tenebri$ Nihilo secitis placet sensus. Mun.

CeUi. Celo pro laieo inusitaliiin verhum. Tegendi
lantum, att|iie occultaiidi siKuincaiione u«iurpatum
in^eni'!. Me tainen monnil erudilissiniiis vir Michael
Ibddins ckiris imi viri Car. M. Maddii dignissimum
germen, apod Plautum iii Bacch., Acl. 3, scen., 2,
Irgi:

Ui nt eris, moneo, non ce aois.

Et a Scholiasle Lambino ita explicari : non falles, non
iaiebis. Cerie si prynomen te lieic subinielligendum
fontendts, et ego in Paulini versu pronomen a^snb-

Per mtiw tiirpei^llocos? Hie dkmnM senper A Isu <ittid«iii molier» siMti eoMifMHfait Hjrgimis,

Fii fera, fitqiie otBifi, Ai tnrpe eadater oflelli,
Nnnc ImibOv niHic piois^ nuno corpore lenguidos

(«gro.
Talin dum faciDoC« niliil hune fienlire faieniur.
Quid loquar el Vesiam , quam se negat ipse sacerdos
Scire quid esl f imisque lamen penetralibus inlus
Semper inextinclus servari fmgitiir ignis.
Cur dea , non deas esl? Cnr ignia fbmliia fertur?

Stamifie prima novo veatem CBnlOKoit oUm ,
Nomine de proprio dicum, qima tradidit ipeo
Vulcano, qni tonc illi monstrarat opertos
GttSlodire foeos. Hic mrMm muoere lcitts
OUttlit banc Soli, per qaem doproboiiderat anto
MarUs-adtiltenum. Nunc omnis credula turba
Suspcnduni Soli per Viilcanalia vesles :
tJiqiie noteni Venerom, lunc ei pormtw Aiwfe :

COmiENTARIUS.

fsldem 1n memoriam mariti Osiridis sacra instiiuisse,
$ancii$^imh sacrifteHs ftdimseens imagines , iniicia et
exempla suomm eveniorum, Vowct

Hic denique semper Fit fera^ eic. Existimarim eqUi-
dem , Anioiiium . quiim novisset iEgyplios pliirima <
sitnuiacra siib ngnra i1i\ ers'>ruin aniiualtnm colere ,
ea omnia ad uniim Sernpiilem rercrenda ceiisuisse.
Coiicinil P;iiilinus Natali xi. f . 98. Vide Marlianum
Capell. de Nnpl. PhUoL lib. ii, p. i5. Vonck.

Nnnc homo , nunc panis, Hic versus vidctur cor-
riipius. Legeiidum : v

Nnno liomo, nuuc sanus, tiunc ocrpore langnfdas sgro.

Dicit eniai Poeta, Serapidem sub hominis figura re-
pneBeiitari, qui niinc sanus sii , nunc tegriludine ian-
gmdui, Vide Marsbaiiii CAroii. s»c. xi, p. 319. Voxck.
— Optime. Anonymo item lipsieusi perplacet haec
restiiQtio. Gall.

Quid leqnar et Vestam, Vestara esse ipsam terram
suiu quidam arbiirali, alii domonim omnium serva-
tricein, alii eiiam per illam purum a>lberis ignem
sifnificari opitiabantur. Hinc Orpbeus illam non Si-
ciilas babitare regiones , sed in aeibere moraniem
aiebat :

EvTW c^^uvflToto Kf^vou l&-fS'rtf ^ttMxUm,
H |M«ey ouov ixu< i»p*c ««i««to |U|i«TW.

Vesta poleiitis Salurni filia regina,

Qu£ mediam regionein aelbcri.^ magni Ignisque babilas.

Alii alia, ut mimm non sit. si sacerdntibus ejus igno-
lum qu0(|ue quid illa sil, noster alYinuet.

Cur ignis femma\ Vidistl supra ci Orpbco VeStam
pro igne snmi : addo nunc Ovid., lib. vi, Fast. :

Nec tu aliud Vestam, quam vivam inlellige flammam.
Et tamen is aiite dixcrat :

Testa eadem est et terra....

Augiisiin. lib. iv, cap. 10, de Cifit^ Dei, ila fatiir :
ff Eamdem lerram Cererem , eamdem etiam Vesiam
^unt, cum taiiien sffpiHS Veslam non nisi ignem
joase perbibeanl : i quod idem ret»etit lib. vu, c. 16.
Vide Cieeronem de Nat. I>e<»r , et in n, de Leg. Dio-
donmi, aliosqiie. Miralur igitur, ridotque Pauiinus,
eor igiiis femina dicaiur. Mur.

Hyginus. Augusli liberlus fuit Jul. Ilyginus, ac
Ovidii familiaris. Libriim fabularum scrip<;il, qui
etiamnum exiau Veriim ibi citntum n Paulino lo-
cuin nancisci non poiui. Scrip^ii il!e prxlerea libros
Genealogiarum , et iibruiii de Penatibus, qnem laiidat
MBcrob. lib. iii, c. 14. Saturnal. libruin de proprie-
tmibHs Oeomm, Macrobio iiidem tesie lib. iii, o. S,
et Confusaneas quastiones Fabio, Gellio ao IMomedi
memoraias, quae n(»bis omnia lemporum voracitas
invidet. Ex bisre libris pniposiiam eniditionem pro-
cul diibio PauliiiHS noster haiiserat. Mdr.

8^cti(t eommendat Hyginus. Leg. commentai : quod
rnrius quidem, usitatuni lainen. Vongk.

Su%pefidunt Soli. Vulcannlia festa erant in Vulcani
bonOrem. De bis meniio exsini in vetustissimis ka-
lendsiriis apiid Gruter., p. 155, 134, 455, etin alio
non dissimili apud Dempster.. Roin. Anliq. in Para-
ip., ad cap. 4. lib. iv. Peragebanturautem i kalend.
aeptemb. Hif Golnmella eoncordati de Re Ruit., lib.

it, Caj^. 5 : Cttemm, alt , Angmsio citta fvlcimalk .
tertia satio est. Meininit etiatn Vnrro , de lihgna Lat.
In nsn autem antiquis fuit idnlonim cultoribu& vCstes
falsis suspendere dtis. Aristoph. in AribUs :

^ TkHliAt

Quis autem dens urln prcesidelnf^ eui dij^demut ^mtesf
Hoc est : Cui deo vesies suspendemiis ? Apnl^ins, lib.
vi, As. Aiir. : tVidesdonaspecioSa, et lacinlas auro
lilteratas, rainisarbonimpostibnsquesuflHxas > Alex.
ab Alex., lib. 3, cap. 18 • t In aliis mysterils iradi-
tiir tnos, ut vestem in qiia quispiam luittatur, templis
el numinibus dicarel. • Hste , et alia congerit Pinto
Raniirez, in Spicileg. sacr., iract. i, cap.i ei22 ,
§ 15. Verum vestes Soli sin<;ulaHier ded!i^t.is apud
iieminem invenire potueram , quum erudiiissimus
Abl)as Blanchinus, cujiis curoe tm. Otllioboni bibtib-
iheca deniand:ita esi, pcr clnriss. Cl;impinuni qucm-
dnm hoc de re apud Herodotum exstare tocum mc
inoiiuit. Esi nureiii lib. ii, ubi agit de Neco Rege :
'Ev T^ Js eo^Tt rru;^s t«Ot« r.aTspyRO^Kfavoc ivCThQXS
Tw 'A7r6^).wvt ;rgot)f«af iff Bpayx^^^f ^*C MiXiQO-iwv. irt VCS"
titu autem curiosms f ■Mm fHtuet , illum ApoUim dka-
C tum ad Branchidas Milesiorum misit, MuR.

Poriatur Adonis, Ciaiit qiiidem Adonia apud Oen^
tiles, hoc est resia Adimidi socra, dequibus meminit
Aristopbanes in Pace, et Ovid. , Metam., lib. K, eo
versu per Venerem prolato :

Annua pbngoris peragel simulamina nosiri.

Prawertim vem Alexandrirr, ut asserii Nit. Comes ,
llb.5, cnp. 16, Mylliol. Adonidis solemnin fervelmnt,
cujiis iniago magtia cuiti ponipa ferebaiur. Scd heic
alitid iniiui leiiipus patet, quo et Aduiiidis aimolao
cruni portaretur , nempe in ipsis Vulcanalibus ; aii
enim : Tniii; et portatnr Adenis. Celebrii est Venerit,
et liujnspiieri Tabiila. Mcr.

^rercora (tinc mitlHnt* Fimo dii Gentiiim dehonea-
tari soieliaiit. Docti^simusAbbas Blaucbinus Otbobo^-
nianse bib)iotliecue Prserectusper Cl« viniiO Jo. Ciam-
pinuiu Orpbei, seu Oiiomacriti versumde ritu simili,
ut animadveriereiu monuit. Habetur ille apud Na«-
H aianx., iii btelitevt. 1, adversus Julianum :

Juppiler gloriosissime, deum maiime, delibute sler-

[core.
Seldenus , de Diis Syris, Synt. ^. cap 8, hunc eum-
dem reciut versum , scd ad Jot>em Stercoreum non
magis atiiuere censet illiid cAufAfavo; xoTrpu , quara
Virgilii de Jove verba :

Totsroque Infbsa per artus
Mens agitatmolem, el magiio se ourpore miscet»

Quasi utrobiqne Jupiier arcanis naturol iuvolutus
dicalur. Vcrum nil rei laiinh carmina cumgrscis hn*
beni, et xoTTpos^ille , qiio delibuiiis diciiur Jupiier •
bujusmodi ub explicntione abliorret. Dii Siercorei
riiere pr:vieren, ac, nt ibidetn notat idem Seldeniis ,
Beelubul sonat Dominus StereoreuSj et Rabbi Abra-
liam Benkatiun, vcrsuin 53. cap. 23 Exodi ita oxpli-
catt iVon itiiet apud tehakitwref qui eoiunt omo

M7 (f.m.) ADV^RSUS GENTES. (t.l590 378

Stercora taM miUviU , ipsvm pro suroore jacuot. A Rector enim nosier sic nndique cuncta gubemai ;

Ui modo qui nobis errorem uieniis ademit ,
Hic meliore via paradisi lumina pandat.
Felix noslra Fides uni,certoque dicata.
Unus eiiim Deus est, substantia Filius una ,
Unus in iitroque esi unus vigor, una potestas.
Namque Dei Verbum patrio de pectore Ghrisius
Emicuil, semperque fuit, qui non qnasi nalus ,
Ore sed egressus, cJiaos illud inane removit ,
Et tulit informem contextx noctis liiatum :
Distribuitque locis mare, terras, aera, coelum.
Hisque dedil geminam pulsa caligine lucem.
Ast ubi cuncta novum stupuerunt surgere solero ,
Qiiatiior hcTC bausil variis cxordia rebus.
Sunt homines terris, sunt addiia sidera ccalo»
Aere pendet avis, liquido natat sequore piscis.

^ Sic elementa suis decoravit singula formis ,

Jam prii>r illa salus, quarn perdidit immemor Adam, " Nexnit hsec diversa licet, dtscretaque junxit,
Tunc vero suadente malo, nnnc remige Clirislo» Junctr^qiie discrevlt, quaenunc divisa cohaerent.

Eruia de aeopulis Betnper mantura resurgel. Claiidit eniro oceauus terram , mare clauditur, Ipse

COMMENTABIUS.

OniBia ti qrarat, mgis et ridenda videntur.
Ad<litur heie aliiKl : VesUB quaft Virgines aiunt
Qiiinqiieniies epulas aadis portare Draconi,
Qui tamen aui noR esi, aut si est, diabolus ip&e est ,
Uuniaiii generr* eonmrius aniea suasor.
Et vetierantur eum» qui nuoc in nomine Chrisli
Ei tremii, et petidet, suaque omnia facia (aielur.
Qa.t; inens esi hofDinum, ul pro veris faUa loquanlur,
Qtii linqiienda cotuni, conlraque eolenda reliuquuntt
Jam !^i erii nobis vanos narrare timores.
nxc ego ciincta prins , clarom cum lumen adeplus »
N<Kiite diu incerium, el lot lempestaiibus actum
Sancla salutari suscepil Eccb^sia porlu ,
Poitqiie vagos fiuctus tranquilla sede locavtt :
13i mihi jam liceat, detersa nube malorum
Tempore promi^iso locem sperare serenam.

p^egrinoi vel siercoreoi , Sed cur Adonis stercora
paiiebatur? Causaui inveuisse mibi videor. Nonnulli
Adonideiii semen irilici CdSe siaiuerunl, inier qiios
Tbeocriti Scholiasies iia locuius esl. ^A^wvi; , jyovv
6 tffrKi vnupQiuvQf i^ fAJ]v«^ sv np /p noui vno rnc
vwfiag^ e(c« AdonUf videlicei [rumentum sutum sex men-
se$ knmi sub satione degit. lam bene igitur Adonidi
^iarcoia apianiur, quam tritico. Quia vero iuier Vulca-
110111, Venerisqiie amasios iniinicili:» iniercedebanl ;
binc Adoiiis nialo habiius, quum Viilrani sacra pera-
gebantur. Has ergo propion^s causas arliitror , cur C
adeo liirpia ille iii Vulcaoalibus subire ct^geretur.

MllR*

Ipsnm pro stercore jactani. Leg. ipsum pro ! ster«
core jacuni. Heic enin loci pro rei indignalionem in-
dicat , nec prxposiiionis vice fungiiur» sed inierjec-
lioiiis. VoNCE.

Qttinquenncs epulas. Quuin mihi Iiorum carminum
gcmiaiia ezplicaiio laierel, moniiilme JoannesCiam-
pioas vir clarus el inaximum Urbisdecus, soluiionem
a lipsii) pett>ndain cap. x de Vcsla, ei VesLil. Hunc
eonidem auclorem aiiie consuiuerara , sed iiicurioso
effiigerai hsec erudilio. luquil auieni is . c Inambage
Tel uubeest, quod in Silvesiri Aciisqnibusdain le-
gitur : Draconis eum ora clausisae, cl perpeiuo er-
gastnJo niaticipasse, cui Kalendis «ingulis a Virgini-
bus Vesue snppedilari solilasunl aliineiila. Namquis
veierum lale atiquid? euquc speriii aiii abjici a ina-
gni> viris ul falsa , video. Me cuiiclante an non Ter-
lulli:>nus hitc adspexeril ad Uxor. cap. •. hisce ver- -^
bts : RoiDU! quidem qu;e ignis illius inexlinguibilis '^
imaginenUraciani, au^picia p.i iirp su:e cuiii ipso Dra-
cone curanies de Virginilate cei*seuiur. > H.ic Lip-
sius. Tii vero soden iiiluere qunntum poiideris Itisre
omntbus a Paulino accedal. Quouio<lo vero qiUn-
qnennes epulns vocei, fnieor menoiidum perccpisse.
Habeiiir (fiiideiii In codice nosiro scripium quen-
ifnennis^ ai neque meiriiin, neqiie seiiRUS hKnciectio-
aeni patiuntur, 8cri|Miiniqiiepro qttinquenneis.Mm,

Qui Ihiqnendn» Similis locus Minueiano ; Nonne
ridieulutn tst , tel lugere quod cetus, vel colerequod
iugeas? MvK.

Ego cuncia prtus» Heic Ter^um unum, pluresve
dee^ nenio diffliebltur ; quippe verba priora in in-
eerto manenl similemqite scnsitm , ut compleanlur ,
re({uiruiil : Hwe ego cnncta piius dulHa mente ^olve-
^ffm, et probare nesciebam, clanm cum lumen adeptus
sum^ eic. Mta. — Exi^tiuiabatcl. Muraloritis, heic
aliquid deesse. Erudiius Vonckius legebai, clarvs

sum lumen adeptus , aut clarum eum lumin adeptnm^
Mibi lanien tiiagis pmbatiir lipsiensis Anonymi con-
jeclurn. c Quid. inquit, silt^gi^res clarum qtjku lumen
adeptus ? Sic omnia bene fluerent. Dicil Aulonins t
Hsec ego runcta prius cogiiavi , quam clarum luiaoa
adepius eram, sanetaque £cclesia me recipiebat. i

Gall.
Ecclesia. Iia efflert alibi Paulimis hoc nomen meiri
gratia. In Epithal.

Grande sacrameDtum, quo nublt Ecclesia Christo.
Hic V06 nedai amor, quo atriogit Ecelesia CbrisUuD.

In Nal. IV quoqiie el alibi. Ita eliam usurpavit Ano-
nyniiis, lib. i. contra Marcionem, iis carroinibus, quai
Tenulliano adscribuntur :

Sic et Aposloiico decurrit Eoclesia verbo. Mca.

IJt modo. Tempus designai , quo bxc scripiis man-
dabat, nempe annum B95, se enim Nolam ntiper coii»
tnlf*rat Pnulintis, til ibi religioso pioque vivendi ins-
tituto d.iret operatn. Vide qoae disserui in Praefa^
lione ad boc Poema. Mur.

Hie meliore via^ etc. Mnratorios sic distinguebat :

Hic meliore via paradisi liroina pandat
Felix. Noetra fides uoi certoque oicata.

Sed cum Tiris enidilis iia distinguendus bie locos ;
non iit inierpiinclio sit posl nomen Fellx, ac illiuBve-
lui Mariyris Paiilino celebrati nomen ad priora refb^
raiur. VoncK.

Distribuitque loch ctBium. Hes disquisitione digna
videliir Muraiorio, quod tnare, terras« aera et eielum
elementoriim nuinine disiinguai aucior, neque hilum
de igne cogiiet. Al pbilosophum heic egisse Anto-
iiiiim non puietn : imiialus foriasse verba sacri
scriploris Gen» 1 ubi nec ulla ignis metitio. Pru-
deiilius etiain ignem non agnoscil taniquam elemen-
lum per se consistens, sed quod ex alio progigniiur,
lib. 1. Symmacb., v. 595.

' Quidquidbumus, pelagus^ ccelum mirabile gigoit,
Id duxere deos» colles, freia, flumina, flammas.

Qutttuor hmc hausit. var eop. reb, Leg. atu»! : nanr.
hausii prorsus nihili. Vonck.

Sic elementa. Vix erit quisquam , ciii nova non ▼!•
deaiur Paulini seiiicniia. Enaperle mare^ terras, ae-
ra ccelum elemeiitorum nomlue dlstiiiguil, neijue hi-
lum de igiie cogiut. Res pulcbra, et disquisitione

i79 (v.i79) ANTONIl CARMEN

Axe sub aethereo lucdius concliidiiur aer.
Hoc ctiam co^lum, quod iios suldime videmus,
Sex aliis iitfm esl sp:tlio siiri;eniibu>:rqiio,
Poslque llironos s<'piem, pnst loi roelesiin regna
Cselera pars ouinis, qu.necuiicliseuiiiiei ulira,
QiiiB super excedit, qiiae passim lendit iii altum,
Qii96 Ane fine patei, qiiani iiec niens colligil ulla ,
Lucis iiiaccessii' donius esi, sedesque poientis
SantU Dei unde prociil, qu v feeil subdita ceriiit.
Oinni.i sic conslant , dum spiritns om lia ciiigit.
Hscc eadein quoruin nobis conceditur usiis ,
Qiix polus iiiferior mngiia compleciitur (Jrbe ,

ADVERSUS GENTES. (v.ilH.) 3J

\ Cuncia licei disteni , una cum pace teneniur.
Denique nomen habentunuin, sunt omnia Mundus.
Hunc eiiam GriPci Co^mun dixere priores :
Hinc ita coniposittim di^tingueiis utraqiie lingua
Cosnion ab ornatu, Muiiduin de lumine diiiL
Nnm qiio soi nitet.hoc toium sordebnt in umhra,
Et mnnet exemptum, quofieiis nox omnin foedat,
Etdocetex tenebris, qiiae sit data graiia liicis.
Tot bona qui fecit, qui sio operaliis nbique est ,
Hic Deus de conle Dei, hic Spiritus oris,
Sancti sermo Patris, taiitariiin fabricii rerum :
Nec se Paganus budet, si vitat idala ,

COMMENTARIUS.

3fediuiconciudituraer.\hs\U ut imaginariam illam B
ignis s|di:i*raui, qiiam Arisit»telcs eiusque seciatores
lepidij excosiiaruiit . aieiiiiuinuin probant. P;iulinu8
nosier adinisei il. Hinc aerein non n connueniitiis il-
lis fltiuinis, scd ab xtbere ca:Iove conclusuin affir-
uiat. MuR.

Postque ihionos septem. Ntui septem lantum ^ sed
novtMU siib eiupyroo consiiluttis fuisse coblos omniiio
fnienduui. Sepieni ex iis errantia sidera tenent , ut
habet versieuliis :

Cynihia, Mercurius. Venus, el Sol, Mars, Jove, Salur.

Ociavum a fixls siderilms occupniiir; noiiiim vero
primnin mobile csl, coi succedii einpyreum. Nibilo-
ininus si*pleiii coRb^s auie cmpyreiim exsiar» diserle
Pniiliuns seiiiii. Qiia niione Muserih? Ptielica facul-
tale ri»spondeo ; sti|ui<lemapud poeiasin oclavoccelo,
videlicci in sidereo corIo . Din siimuii domiciliuin sta«
tuilur. Virgiiius lib. 10. iflueid.

ConcHiumque vocat divnm pater,atque hominnm rex
Sidereain in sedem...

Sidon. Apollin. in Panegyr. Avili de deomra con«>
cilio :

Tnse pavimentum sunt sidera, jam Pater aureo
Tranquillus sesesolio locat...

Euri|iid(*s in Jon« Ato? ;ro>uaorT/5ov sSof, Jovis pavi-
metitum nmliisideream^ npnellai, cui addeCiirysost. ,
Orat. 2 dc Dfi uat. aliosque, Fuil lin'C qu(K|ne ve-
teriiiii christianorum seulcntia. Deccelorumdiversitale
Pbilastrius brixieiisis episcopus iiiinginariain h:pre*
sim rerensel cnp. 46, ailqiie : c Sive ergo seu coelos
secundiim Dnvid, et septimuiii boc brmnmentum ac-
ci|)ere t|iiis volnerit, noii errat : iiatn S:ilomon ires
ccelos dicis, iia ooBliim, ei coelnm copli. Paiilus .i*que
Apostolus iisque ad lerliiim coeluin se raptiiin fate-
tur. Si\e ergo septem quis accf perit, ut David, sive
trc.<i, slve duo.s, non err.»t. » Mur. _^

Unde procuL Virgilium imitatur, ita lib. x iGneid.^
canentem :

Conciliumcjue vocat divum pater,atqne hominnm rex
Sideream in sedem, terras onde arduus omnes
Castraque Dardanidum specut

Liceat tiuoque ilalif^orum vatum principem heic au-
dirc lib. i. llienisolyina! Liberat;c.

Quando dall* .ilto so«lio il Padre elerno,

Cir b nella pane piii dp\ Ciel sincera,

Gli occhj in fi\t volsc. e in un sol ftnnlo, e in una

Vista mir6 ci6 ch* in se *l mondo aduna.

Complfctitur Urbe. Romani imperii fines eosdem ac
orbis leriari^m Poetai statuerunt. Rutil., in Itiiier.
eleganter :

Dumque offers victis proprii consortia juris
Lrbem terisli, qiii i^nus orbis erat.
Scholi 181. in Dlonys. de siiii orb. oTrtfi Ji iroUc rotc
«vtS? ooioe?' r.7.i yjfi0v.i? cttc, toOto r^iit ii ?ro).ejr •c?

aTTocoTQf oixoufav)3{-, woTrsp «uTnf X'^?^^ *^^ y.tiiwn
«TroScSccYucvn. Quod aute^it e$t 8ui$ finitn$ et regioni'
bui urb$ alniua^ hoc Romcs ett totius orbis prowiudis «
qwsi commuHe totius hubitabilis lerrof oppidum Hinc
Roin:i Claudiano dicitur , qnw fundit in omnes impe^
rium. Sic Plin , cap. 5,Iib. xxxv, Roinam e^se
unam cunctarum gentium m tolo orbe patriam dixil.
Plnra pete a Buleugero , de linp. Roin. , lib. ii,
cap. 5. MuR.

Hinc ita, Arriderel : Hunc ita. MoR.

Cosmon ab ornatu. Kotrrxoc Gr;i»cise.st ornamenlum.
Ab hac significatiotie , niniidi qiii GraRcis Koo-fAoc di->
citur, noiiien deiivaninicensel Paulinus, quia re vera
e^t iiiMndiis veniisia ornainciitonim sertes. Alii emQ
xo^fAou, qui est ordo^ seu modus, tiominis biijus ety-
nioiogiain dcducuiii , quiim niiiiidus rernm simiii
nexariini atqiie orditiaianiin vere sit siatiis. Terlul-
lianus, adversiis Marcion., lib. i, poei» nosiro subs-
cribit : c Uiergo, » ait, c aliquid de isto hiijiis niundt
iiidigiio loffkiar, cui etapud Grccos ornaineiiti etcul-
tu>, iion sordinm iioiiien est > Mor.

ilundum de lumine. Iloiior. Augiistodun. lib. de
Imag. Mundi cap. i, Isidor., lib. iii. Orig , cap. 28 et
lib. XI II. cap. i. Mundum qua-^i movendum, quia in
perpetuo sii motu, dictuui iniiani. Sed reciius Varro «
Cicer«i, Pliiiiiis, Paulus I. C. ei alii, a munditie api>el-
latutn volunt. Huic et>mologinc Paulinus:iccedit,dum
a iumine mundum dici ait.

Hic Ueus est. Hoc esi divinum Verbum, Deiquo
Filius, per qiiem ui supra cecinii , omnia facta suntet
sine eo factum est nihil^ quod fttctum est. lii Ms. dici-
tur : Htc Deus decorde. Apptisiii verbuiii est. Adbuc
tamen cbiudicat versiis : possein aherum esi adjice^
re : Hic est Spiritus oris Mor. — Miiraloriiis ob cae-
surani siipplei : Hic Deus est de corde Dd. Gt sic sa*
lis recle. ta;iernin ct Virgiliusante hic elisin sprevii
lib. I. jEn., V. !iO :

Poslbabiu coluisse Samo. Hic illiusarma.

Similiier supra v. 54. ms. habebat :

Uis deus, uxorque del, ipsamqoe sororem.

Ubi itidem cl. editor additbiiium est : Hic deus est^
nxorque dei est. Quomain autem in hoc carroine tot
occnrrunt loca, iii quibiis si codicem ms. coiisnlas ,
(atqiiem luiius?) desideraiurc.Ysur.iautelisisnonad-
mittatiir ; haud sane credibile mihi lit , casu oroiiia
illa ioca corrupta fuisse Ei f<»rte in pleri^que coutra
nietrum |)ecc.irit Antonius, iit P<»etis illiiis tcmiiorbi
cujus se prodil iiosier, b.iiid insolens. Nullu enimoni-
uiiM* iiobis adest raiio, cur iii oiiimbus hisce scripli
codicis spernalur anctontas. Vokck.

Fubrica rerum. Fabrica pro ofhcina propric usiir'
paiidocuit Siponiinus. Ita forle capienduni beic no-
nieii istud. Mea tainen senteiitia aui errorin codicem
irrebsit, aiit carmen aliqnod abesi. Mur.

Sec se Puganus. De hoc n<iiiine plur apele ama-
gno Annaliuni parente BanMiio in Martyrol. ad diem
31. Jaou.ir. Gotbofr.cdo ad lib. b. C. Tb. tit. 10. de
Papanis etc. aliisque scriptoribiis. S.-ecnlo Cbri.<tli

:28i (t. M3*)

DE SiiNCTO Y(GTORINO FR0LEG0M6NA.

(f . S2S.) SS2

Ac salisesse puut, quod nttmine ercdat in uno.
Qulcl colet ille Deam, qui Vcrbum non colit ejus ?
Qiii tton Yirlulero simili veneraiur honore?
Quiqne invisibileni incomprebensibilemque fatetur
Esse Deuro, bic etiani Cbristum si rogilet, idem
Inreniet. quoniam Verbuni comprehenilere nemo »
Neinn videre potest ; opera ejns sula videmnr.
lo Palre Natusenlni, in Nato Paier oniiiia fecil,
Et qaidquid virtiite dedii, pietale luelur.
Sicfuii, et steierii versus Salvatorin aevum,
Qui talii errores, qiii fecit vera videri ,
Flacatoque Patri percuntem reddidit orbem.
Nec mirum, si cuncta regil, qui cuncta creavit,
Qui dedii ex nibilo toturo, lucemque lenebris
Prziulti, atque diem jussit succedere iMKMi ;
Qiiodque in came fuii, camis peccata remiiiiL
Gemit eiiim , fragilrm faeiles iucurrere l.ipsus,
Corripten^qne tamen vetiiam dabit omnibus uuam ,
(Reniqne novam dicani , nec me dixisse pigebit)
Phisque pins quam jnstus erit. Si denique jnsius
Esse velit, nullus fugiet sine crimine poenam :
luslos enim mala condemnat, piiis onmia doiiat.
fliic facit, Qt rata sini venturx miinera viLn «
Et quod culpa tulit, rursum indulgenlia reddai :
Quac si non ftteriiit plebi concessa roganti ,

J^ Tunc prope nultus erit delicto' liber ab omni.
Qui possit merilus promissa luce poiiri ?
TnngiTetunc Ixtis coeloriim regn» libebit;
Tiiiic poierit mors ipsa mori, quum tempore toto
Viia pereiinis erit , quia luiic in sede beata
Nullus poccaiidi lociis est, ubi nul^ cupido esL
Gloria lanta manet populoservaia ndeli.
Amplius bnc iribuii, majusdedii boc qiioqiie munus,
Qiiod pcccaiorem quem poeniiet , antea lapsuro ,
^on fncis iii niniiero turbo; peccaniis haberl :
Quippe satis pcpna est, oum sii siia culpa dolorl;
Supplicium proprium liroor est; tormenta reaius
Tum vcluii paiitur qui >>e meruisse fatetur*
Qnid polcrit meliiis, vcl quid modcratius esse ?
JudiCiit, iiiqniril, castigat, parcil, bonorat ,

l^ Oninia qui vincit, nec abipsa vinciturira.
Quod de prrsenti jam cemimusesse futurum;
Nain cnm ssepe minax borreniia iiubil;i cogit,
Et terrore plo njiilo nimis igne coruscat ,
Tri>iilMis et pluviis , et nubibus intonat alris ,
Omne genus limei iiiicrilnm ; sed vita polestas
Desinet, et pariter coeluin mentesqne serenat.
lloc quoque lunc sperare jubet, qui se modo cuncta
Perderc posse probat, si perdere velle recusat.
Sic ileraiida saliis venturo osienditur aevo ,
^iernique Dei pietas aetema manebii.

COMMKNrAIUUS.

quartonomen hoc Gentilibusaptaricoepit, qunm iidem C
ab urbtbus pulsi in Pagh agrisque profanam adbuc
religionHin exercerent. Mur.

Sttiiau fai Ms. legebaiur : S/^/iift/o/iivi/a/. Emen-
davi. MuR.

Numme. Iia scribere placuit pro nomine, qiiem-
admodum babei Ms. Mur.

Yenus Stthaior. Ulud venus mihi parum arridet*
Fortasse verus scribenduil) <^l. MuR.

Vifa poiestai Errorem aliis lolleiidum relinquo.
McR. — lllud vUa poiestai beic plane moriuuin. Mu-

raiorins errorem aliis tollendum relinquit : Fabricius
viclaconjicieliai. Geiiuina, tii fallor , leciio. est vtM
potestas. QuHndii, inqnit, signa majesiatis sn» prodit
snpremmn Niimen. onine genus interitiitn timet : sed
potettas eju!« siniul ac visa est , vel apparuit, desinet ;
at«|ue ila coeliim, aiitea nubibus atris iiicincium, se-
renat, et nioesias hominnin inentes redivivost>leDdore
coiisolalur. Qitse antecedunt et sequnntur hacc salis
adjuvant, nt ptura addere nece^tse non babeamus.
YoNGc. — Htiic Vonckii cmendationi calculum ad*
jicit Anonynius lipsiensis.

DE SiNCTO mTOBINO EPISGOPO PITATIONENSI ET MARTW

PROLEGOMENA.

•o^Kaaw^:^

ARTICULUS 1.

Ejtts vila Synopsis.

Qno iempore clarus? Varia de eo Hieronymi tes-
timoma, Quid anle Hierottymum Optatut Hitevitanus^
-^ Tictonnuin grxctt ori^iiiis aut in confinio GraHsiae
lalten oriun^lum fuisse, cx iis, qune Hieronymtis
amlU, tuto satis collegisse videtor Caveus(i). Pe-
lavtonensis (i) in Pann<mia superiore ad Dravum

(I) Cavc. Bi$t. tilter,, lom. i. pag. 147.
(f) lu quidem b^enduin docnit, errore obsoleio,
ffsa Pictitvienns Aquitaniu} in Gallia a Haronio ad

D fluvium erat ex oratore episcopns, ut non uno loco

annnm 30\ num. 16. aliisque muhis ferebnfnr epis-
co|Hts, fiinditiis exsiirpato, Launoius Franco Galltis
peculiari doclaque dissertatioiie, Parisiis, 1655, in-8°,
et in opji. Collect.. totn. ii, P. i, pag. 654, et seqq.
In hac eiiim demoiihtrat, in quinqiie 0. Hieronynii
Idcis, nbi de Victorino sermo bahetnr, bis sciiicct in
Catalogo, cap. 74 et lOl. setnel adversus Vigilanlium,
semet adver^^us llelvidium , ac taiidem seniel in tri-
gesiino sexto Ezecbielis capite reperiri in antiqnis
ediiionibiis petabionentis, vel petavionensis^ vel p/c-
tabietfsis^ vel pictalrionfiisi$: idqiie noininis babere in
Usiiardi, Adoiiis et aliis veiUAtis inartyr<dogii>, ut et
in priori Merlini conciliorum editione, atque in edi«

SiS DC 1 VtOTOHlNO Bh ET MART. m

nos docet GiMiodofQs (i) tltdk dnnam 990, jodr^e A pontimie mborum. AUfiie ln e»rod«in senteniian id

Paulinum ftCribens(l);indflo, ait« VlctorhmsMat'

laudato Gnveo, Jntla Sixtnm aiiiem senensem (f) flo-
ruii circa annum 278. Marlyrlpm sublisse dicltur
secuhdom vtilgarem oplnlonem sub Diocletlani per-
secuiione auno 395 (5). Ndtante tamen Ceillerio (4)
exacie deiermlnari neqifli lempiis, qno mariyrlum
passus fuerit. Equidem verlslmlle tridelur Sub Dio-
cletl:im) M>eu1o iv, inennte mariyrio Coronatum
fuibse, siquldem snos ifif0$ illuilrei enumerans sancias
Hieronymus (15) Vlciorinum iiostrum protime prse-
ponlt Pampbilo presbyiero, qut anno cccii, marty-
rium sniiils^e sob Matimino eomperitur, ut probe
animadverlfi Till(*moniiH<i (0). EJus Natale qnarto
nonns ftovembris In m.iriyrologiis cdebratur. Verba
sunt Adonls ad bunc diem : c Natalis 8. Victorini

lyrio coronatui, qnod inUUigit , ehqui non poiett (i).
Ei fllibi : Sancla memoriw maritfr Victorinut emn
apoitolo dicere poteratf et ai imperilut termone^ non
tamen teientia (5). Ac runinm : Victorino Mari^rim
tibris, licet detit eruditio, tamen non deett eruditionit
voluntat (4). Qnod quidem diclum Hieronymianimi
de sa^cularium diticipllnarum emdiiione aceipieudum
csse, e& ipslus Rpistol» argumento poat Sixtiim S«-
neiisem (5) colligunt Possevinus (6), Liunoius (7),
el Gall»iidius (8). Horum si vera sil senieniia, inquit
cl. Scbcsnemannus (9), qoid CaasHKloro (10) facia-
mus,qui Victorinum ei ortiare episcopum fartum esee
scriliit? Legal^nme ei plebe fuii Victorinos ? Nain

Pitabionensis Episcopi, qni persecuiione Dlodetiana y oratoris prnfessio etsi eiquisitiori doctrina facile ea-

MartyHO corouatus est« i

Dum inter laiinos paires Vlcinrinnm recenset
Doctor maiimns (7), Ecclesl» cofumnam IpsUm
appellai (8); qui et Orlgenl^ Trartatut non ut Inter-
prcs, sed ut propril operis auctor iransinleril (9) :
aitamen inqnit (iO)ftof» d^ie Latine ut Grofce noterat ;
i^ide&p^aejut grandia tentibui, Htiora videntur com-

tione commenlarli in Apocalypsin , hnic auclori
adscripti. Ei lot testimonlis tnrilsrfue, quas profert,
raiionibus colligit tandem vir doctiis, Victorinum
illuni, Pictnvii Episcopum nori fnisso, sed cujusdam
urliis PannonioB, olini Petabio, sive Petavio, nnnO
vero Petav, nuncupatx. Fiiii auiem Pet.iw Colonia ei
oppidum in Gnrnis (Unibus aiyrifie et Slavoniir) Tacito
dicta ; et juita recentiorem partitionpm in dncatu
Styrie circuli Austriaoi oppiduro ad archiepiscopatum

reret, plus lamen requirebai, quaro erudiiionis vo*
iuiilatem, neque equidem roodo leviter iis copiis
fuisset tinctas, sine qiiibus ars isia nalla plane esse
poierat, qoi Hieronymus tn flcriptis ejus omnem
prorsus eruditionem desidfrare potiierii» video» Se4
cum tam pauea nec ea quidem eeria bujus Vic^oriai
supersint, vix banc qua^stioneitt diriinero licebil.
Ante Hieronymum vero roeniinerai Viclurini Opiaias
Milevitanus(lt) illum referens in album ods^/oriim
Eccletice catholicce, a quibut superati tunt Marcion,
Praxeas, Sabeliius, Vaieiilinus, et c;eteri iisque ad
Catapbrygas, temporibus snis nimirum a Victorino
Petuvionentif et iephyrin» Urbicot et a Teriutliano
Carihaginensi. Cui coiiciuit ideiii Mieronymus, sane-

aaiflsburgenaem seu juvavienaeru liodie'^ spccIVns^ C ^*"" Mariyrem adversus oinnes haereses siyluni acuisse

Addl^t insaper Lauiioius Fortunaluin pictaviensem lesUtus (ii).j

prcshytcrum, qui complures Gallise epiitcopoji carmi'*
niboa eelebraVit suis, multo niagis certe laudavisse
martyrem, qui primut apud Pictauot ckristianam re*
Ugi9nem tno tanguine eontocrauet, Neqtie de Virto-
rino verbum ulhim fecit in nistoria^ vet in oper^,

2uo«l de mariyribus Gregorius Turoneusis composuiti
|M0 profundo silenlio pictaviensis ille\ictorini epis-
copatus obruitiir.

(i) Pe quo libro (Ecclesiaste) et Victorinus de
oratore episcopiis nonnulla disseruil. Cassi(>d., In-
ttituL d:vin. lil. C. V., tom. ii, pag. 5i«, cap. 7,
pag. 5i5 et cap. 9.
(B) Siii. sen., BibL S., lib. IV, pag. 308.

(3) Ciive., Hist. iiiiir., 1. c; Pagiiis, ad aiin. 305,
nol. 9; Basnage, ad ann. 503, n. 16; Tilleinont, If^-
moire, lom v, p;ig. i.55.

(4) Ceillier., Hitt. Ginir., 101)1. ii|, p;ig» 348.
(i) Hieronym., de Scripu Eccht., cap. 74.

ARTIGOLUS II.

D$ leriplit S. Vietorini Epitcopi et Martyrit tincerit.

Recentio operum S. Victorini. — Scripsit sanctits

Vietorinus episcopus et mariyr Uieronymo tesle (15)

(i) Id., Ep. -49, ad Pautin.. tom. iv, p. 567, et
edit. Venel., Ep. 58, n. 10. lom. i, p. 526.

(i) Ki bisce locis conjicit perdoclns Lardnerus,
Gtaubwiiraigtteil der evangelitchen Getchichte, Pari. ii,
toiu. ni, pag. 186, c|uod Vicloriiius pleraqiie siia
opuscula Latine scripserit, utpoteT illiiis reginnis, in
qiia Episcopiis eral, vernaculn, cnjns proprieiniem
ac eleganliam parum aitigerat; Gnecoruin enim,
notanle Caveo, in quibus plnrimuin versabatur ,
idioma, Laiiile sOiihentis siylum nimis, ui solet, vi-
tiavlt. Uiide illiilS Opera praeclara sententiis, sed

(6) Tilleinoni., Menioir., tom. v, P. ii, paaj. 2i5. ^ obscura sermone erant, uii observaicl. Berii, tom. ii.

edit. Bniifll., pag. 155,

(7) ilieronvm., prwfat, ad commentaria in Matth.^
pag. 7, lom.vii, edit. Venet., 1769, in 4% legisSe
me faleor in M.iiih.iiuni.. ei Latinorum Hibrii, Vic-
lorlni, Fortanaiiani opiHcula.

(8) Si aiictoritniem soo operi prae<;truebat Ruflnus,
voletiH quos seqiieretiir ostendere, habuit in promptu
Hitariuin coniessorem... lialudL \mbrosium,... et
Martyrent Victoriimm, qui siinplicitateui stiaoi in eo
probiit, dum nulii molitur insidiax. De his omnilnis
tacet« et qua>ii cotumnit Eccletia pr^etermissis, me
solum pulicetn et iiihili hominem consectaiur. i Hie-
ronym. a Riiiln. in Apotog., lib. i, pag. 351, et edit.
VotiOt.. tom. n, n. ft. pag. 459.

(9) Hieronym., Ep., 41, p. 546, et edit. Venet.,
jBp. ad Pamnmch, et Oeean. 84, n. 7, tom. i, p. 529.

(10) Id., de fir illttttr., cop. 74, p. 914.

HiU. eccles., dissertat. iv, § 24, p. 480, edit. Aa-
gusue Viiidel., in-8*, 1761.

(3) Hieronym., in protog. Comment. in isau, tom.
IV, p»g. 5.

i4) ll., Ep. ad Magnum. orat., § 5. tom. i, p. 4i7.
5) Siit. Senen., bibl. Sanct., lib. iv, p. 486.
6) Possevin., Apparat. S^ic , loin. ii, p. 5i5.
7) iJiunoi., ioc. cit , p. 645, seqq.

(8) Gailnnd., Bibl. veterum patrum, lom. iv, Pr€>^
teg.j cap. «, p. 5. n. 1.

(9) Bibliolh. lat. Patr. , iltslor. liter. , cap. 5 ,
num. 8, pig. ii5.

(10) Cassiodor., i(»c. cit.

(11) Opial. Milev.,d(;Sc/itsm. do;i(i(tiC.,lib. i, cap. D^
p. 8, edii. Alusteiod.

(12) Hieronym., de vir. Illuttr. ^ in caial. , cap. 74>«
(i^) IdenH ioe. cit.

PROLEOOMBNA.

C^mminmiH Hk BmeHn, iri ti&dm, in Lwfitetiw, K Hbenum, 6!v6 Affooirafffxfttlftv quoddaitt ix tomnien'

in EiMm^ in EatcMHm, ik Habatue^ in Eetle^ottm,
tH (kntien CnnHe^rum, in Apoeatypein Jonnniis ad^
teewe tmnn kcemee, tnului)tie alia ; q«» unlom non
omAia ftii«rcH»ftM Umporift InjilH» tideniur. Neque
Tr(tk«mlM (!) indic«m bp«Mm S. Ylcwwinl adaugel,
Bed imitdio duntaxat ordine Itltnt o|mscula reoenset.
Opene pretium Utnen ease arbltramur, «t de Hidem
openbtts distiticiiuft dlileramiis.

Primum itaqne Opusculum S. Yieterihi martyria,
cufus S. Bierooymilis iii catalogo memlnii, eat rom-
mefitariuft lo llbrum primum Moysit sen expo«ltio in
Genesiti. AliM 8. Hieronyltio* (t) oceaslone quflesiio-
Bk a Damaso papt proposltse t enr liMc wir fueine
et Bt6 ttttm n«A iUi Mf aofiif^ ee4 eni noluU^ deeep^

tariU fn Gffnc<lm,VlclorinoPetair!oneiisiYlrtdicandum.
SeJ conferas velim, pergit Gallandius, Inprimls qn*
liabet auctor § S, de sopiem Kccle^Hs, ad qm soas
misii Episiolas aposiolus t^aulus , <*tim lis, (\nm tio-
lorinus edis^eril de iisdein seplein Ecclesil* Pau-
llnls. in suls scholils ifl Apotatyp., i, 1«, de quibus
paulo posl dlcchdum.

tt commcnlarils in seeundum 6t tmium Moy^
Hbrcts, Ih ^:zeebWem, Habacuc et Cantleum haud
quidqunm ad nos pervenit, scd omnia injurla lemporia

inleriere.

Exposillonis In l^nlam propbetam menUortem feelt
9. Hiefonymufe In prologo eommeniaril sui in hunc
prophetam hl^ce verbls (t) : < Magnique laboHs Ot

merr^ebenedixiif addueit seriptum aliquod sanoli B operls e^t, omnem Isai.ii Hbrtim velle edisserere, in

Ticrorirti lii cap. xxvil, Geneseos»

frettatni de faMcn mnndi, videinr eitietptum ek
tmnmtariii In Oeneem.--^ Ex ejusdem commentirio
in Genesin , ut videiur, excer pium sitperesie pulant
Cavets fei Lardnerus (8) IVagmenium, quod In exem-
ptari Ms. tta Inseribitur : Ineipii tYactaiUe de Fnbrien
mnndi S. fictorifu. Hlud antem in lueem exiulitOul-
lielmu^ Ctiveui ei vetusto Lambethanae Bibiioihecas
arclileplscopl cantuariensis eodlce 800 eifeiter anno-
mm deRcripiam, iterumque ad fldem codicls ejusdem,
qol tmns etut, recogrtitum, cum aliquot vlroinim
doetoram, Henrici Mauritil, ei Joannis Baiteley con-
jectorls margini adpositia. 5ed tum Cavei edilio
mimis accurate ad etemplar Ms. exacta visa roerit,

quo majorum nosirorum Ingenla sudaverurtt, Gr«-
corura liico. CicterUm apud Ijfllirtos grandfe sileniinm
cst, pr*ier ftanci* memoriii inariyiwi Vleiorlnuni,
qol cum Aposiolo dlcere poierat, etsl Imperlirta ser-
mone, non tamen sclenlla. > Altbi allegat Interprela-
tloiiem sanctl mariyris nosiri ticiorlnl textufe hat*,
VI, ft» mysiicam hunc Irt modum (4) : Sex alce uni, et
s^ al{B alten. Viciorltius nosier duodecim aposiolos
Ihlerprelaius est. fieic porro lllud adnOtasse haud
Oiloium fUerii, ohservat perdocinft Gallandlus (5),
scMpfeUsequldem Viclorlnum in Isalam eommentaria,
aed rton juxta edUionei qdalnar (scllicei Juxla LXt,
Aqnilae. Symmachi, et TheOdoiloniS) n$que ad fn$io-
ne)n quadrtipedum <M deieHo, ul et B. Hleronyml pro-

Idemoptoseolamicrllorecensuit J. Walkerus, quieiC h»go in exposlllonem Isaiae rtilnua recie irgiifcront

Donnullas adjecit annoiationes critieas, ut nuperus
editor cavcaoas historiae litierarise nt>s edocei (4).

Jfoc fngmentnm ^miifHMi S» Vtcrortiif fteltif. -^
Dc (Iragmentl povro slnceritaiet non e6t profecto, cur
Jitfre qolB iliibitet ^ inquit per«ioctus Gallandlus (5).
8it« Cnim spectes venerandam codicia antiquitatem ;
rive mNMD Victorlni, quod in !^sb. exemplarls fronus
eonapidtflr : slve operis argumentum, quod Victori-
niim pertraeusse, in Geneseos nimirum etpositlone,
a vcleribo» prodituni ; blve Btylum auctoris rudem
a ioceoipositum, uti ex Uleronymo dlscimiis; slve
peiiaaimttm chlliaaumm placiu helc adseru (0), qu»
laae Tictoritiom fuisae secutiim, auctor eit Idem
Hkrooymos (7)» omnia demum apcrte clamant, huRc

(1) Trilbemiusi cap. 46» de icriptor, eeeleiioil.

(2) I Quoiiiani anlem pollicitici sumus, el de eo quid
^iiGcaret, in (ignra adjuiigere, Hippolyii inarlyris
vrrba ponamus, a quo et Mciotinue noBier non plU-
rinnn diacrcpai : Noii qiiod omnia plenius exocuius
^ aed qiiod pohsii occasioneiii pra'bere iectori ad
iBleliigentiam latiorem. > Hieronym., ad Damas.,
Q. ui, pag. 569, In tom. ii, Beiied., at. i^p. 1^25,
tl in noviss. cdit. Vcnet., iih4*, tom. i, Ep. 56,
•.I6,p. 169.

(3) Cave, Hut. literar,, tom. i, pag. 147, Lardner,
Ctauhwnrdig., parl. ii, vol. ilt, png. iS9, ctGallaiid.,
Bihtiotk, teterum patrum, tom. iv, fro/e^., cap.2,piig.6

(4) Cave., L. c. p. 449.

l5) Galiand., loc. Cit., p. 6.

(6| Viciorin., de Fnbrica mnndi, sect. iv.

(7) Uierooym., devirilluitr.f in caui.» cap. 18.

Launtuus (4) 61 HodhlS (5). Noii ^rtim dO VlfctdHrto,
verum de Origene id tfadidisse sartctum de^ioreirt, et
ipso coniexiu comperium ali : quod pfobe perspetlt
eruditus Grabiu$(6].

Commentariii in iectesia$len Viclorini — In sno
coinmenlario In Ecclesiasten D. fllerohymUs adducll
fexposillonem S. Vicloiinl in tap. iv, 13, hisce ver-
bis [7) : I OHgenes ei Vlclortnus tton mUllum luier
se diversa senseruni. Posi generalem lllam senien-
tiam, quaB omrtlbus paiel : qtiod melior slt adolescen-
tulus p:iuper ei S;ipicns, quain ret sonet et Inslpiens :
et quod fretiuertter evcmt, ui Itle pet* sapientiam suam
de carcere regls egrediens, imperel pro dbmioaiore
perverso; et rex insipiens perdat impelium, qttod
D iertebai : supet* ChHsto et Diabolo hunc ioeum Inter-
preuii sunt , quod puerum pauperem et sapieniem

(I) Hieronym., Prolog. in tiaiam, p, $, et lom. iv,
edit. Vciiet., p. 6.

[%) Hicronyin., ad Dnmaiunu tom. in, pag. 918,
cdit. Bened., al. Ep. 14i, et edil. Venel.i toni. i,
Ep. 18, n. 6, p. Su, de Seraphim.

(5) Gitlland., ioc. cit., p. 5, n. 2.

(4j Launoi., loc. cit.

(5) iJodius, de Biblior. text. or/^in., Ilb. iit, part. u,
cap. 1, § 4, p. 545.

(6)Giab., de vitiii Ltt, interpn cap. 2,gli«
pag 66.

(7) Hleronym., Comjnent. in Ecdeiiaiten, tom. ii,
p. 741, in fin., et edit. Veuet., lom. iit, p. 425»

C.D.

387 PE S. VICTORINO EP. ET MART. !2S8

ChrislQin velint. > Meminit eiiam Ctssiodorus com- A ai^curatissime perlegi ; et cnm molta in eo posseni

mentarii sancii Victoriiii iia iiiquiens (\) : De quo
Uifro (Ecciesiaste) et Viclorinus,.. nonnulla ditsernit.
Ex hoc Cas^iodfiri inquendi modo verisituiie ad-
p»ret, Viciorinum quaedam duntaxat loca Ecclesiaslis
exposuisse.

De Commentario S. Viclorini in Matthmum.^ Sanc-
tu6 Hiernnymus in catalogo niillam mentionem facit
de exposititme S. Victorini iu Maith^um. Vertim
in prologo sui coniinentarii in hunc evangelistam
hapc babei (2) : Legisse me fateor..,. et latinorum
Hilarii, Violorini, Fortunaliani opuseula. Cassiodo-
rus (3) vero di^ierle ait : De quo (Malibaeo) et Vtc-
torinus ex oratore episeoints nonnula disseruit. Unde
conjicit \ir perdoctiis Lardiierus (4), opiisculum

coiiira rectain scribendi rationem dicta improbare,
nihil tamen fere loco niutavi , sed ea ciiju^modi-
cunique fuerunt, adnotavi» uttuo potius vel tta-
rent, vel caderent judicio. Libellns cerle cjus-
modi est, ut cum magnam piis ac religiosis ho-
miuibus«qtii boc genus scriptis deleclantur, aiili-
tatem, tum vero ad ea etiam cognoscenda, quse
in Apocalypsi altissimis recondita sunt sensibiis,
adjuuienii pturimiim sii allatiirtis. Stylus autem
tametsi a prisco illo candore lingiiae btiiix, pu-
ritateque multum abest, quod tempornm inclina*
tse jam , si iion pmrsus collaphae cura imperii ma-
jestate rei liuerariae niores, et gallicae natiunis , qute
necdum , ut nuiic esi , tum ingeniis« tum prasstan*

S. Victorini aut breves duntaxat observationes , g tissimarnm artiuin cogiiitione culia er.it » peregri-

aut exposiiiones singularium solummodo locorum
laudali Evaiigelii complexum fuisse.

Commentarii in Aporalypsin divi Jnannis a
sancto martyre nostro adornati meminil et D. Hie-
rotiyinus ei Cassiodorus , qui ultimus de eo in bunc
moduin scribit (5) : < De quo litin» (Apncalypsi) et
Yictnrinus ssepe dictus episcopiis difficillima quaedam
loca breviter Iraciavit i Hi<ce verbi^ jiidice Ca-
veo {*') innuit Casslodorus, Viclorinum non tam
Integraiu Apocaly|>sin coinroeniario illiistrasse, qiiam
difftciliora qua*dain Inca tractasse. Generatim aii-
tem aiiimadvertii illustris Ceillierius (7) : Neque
certum esse » num sanctus Victoriniis integros coin-
nientarios conscripserit , neque iitrum libros sacros
a capiie usque ad calcem expnsiierii. Siquidem sa- q
tis manifeste adseverat Cassiodorus, sanctum episco-
pum iionni^i qusdam loca Ecclesiastis , S. Matthaei,
atque Ap"calypsens etpiicuisse.

De S. Victorini scholiis in Apocalypsin Joannis. —
Alterum porro ex Victorini 8criplis« quod ad
nos us(|ue pervenit, siint ejus scholia in Apoca-
lypsin , quae primus ex bibliothecae casinensis codice
in liicem eruit Basilius milianiiis, monachus casi*
nas: prodieruntque Boiiotii», in-8'' apiid Ant. Ciac-
carellum et Peregrinuin Bnnardum, aiino 1558.
Quesliis equi<lem cst primus liic scholiorum edilor,
codicem Ms. , quo usiis esl » adeo fuisse librariorum
inscitia corruptum , ut saspe vix divinando rectum
possei assequi sensum.

nitatcm referat : tantum tanien auctnr iste brevi-
tate siia pnpstitit , ut quorumdam verboruin inso-
leiiliatn utilitas argumenti abunde pensare possit.
Nuscerle cum ideiu ipse non verba quibus iden-
lidem impropriis et longe ab usu recie loquendi
semotisuiiiur, sed sensus ipsos sequatur; iiolui«
nius in verbis eo ipso videri doctiores. Itaque
vesligiis illius in^istentes , quae aniinndversioiie im«
priiuis digna visa suiit, infra hic adnotamus. i
Hactenus cl Basilius Miilaiiius editor : qiii quidemy
si ei iocus Hieronyniianus succurrisset de Viris illus-
iribus siiperius nobis memoralus , neque galluni fuis-
sc Victorinuin, seu pictaviensem cpiscopum existi*
masset , neque de siylo ejus incompto adeo doluisset.
Ha!C autem ex editore nostro propterea Iropn-
mis describeiida censuimiis, iiiquit GalUndius (I),
quod hiijusce opusculi editio , unica eiiimvero adeo-
que perrara , eos ad unum omnes bactenus latuerit»
qui tum hoc , tum superiore saccuio de scriptoribus
ecclesiasticis egisse noscuntur. Si enim iis perspecta
fuisset illa, nullus dubito, quin ejusmodi scholia
lanquam genuinum Victorini foetum excepissent ,
agnovissent(|iie simiil , subditiiium omniiio esse, ui-
pnte iiiire iiiierpolatum , commentariiim in Apoealy-
psin , qiii sub cjiis iiomine in bibliothecis Patrimi
cireiimfertur. Et priinum qiiidem ex Gissiodoro
discimus (2), Victoriniim de libro Apocalgpseos
difficilUma qumdam loca bretiter traetasse : quae qui-
dem iiotatio ei nosiris schuliis appriine congruere

De opere autcin , deque illius auctore» nec non -q nosciiur , et a pervulgaio commentario aliena esse

de cura, quam in eo illustrando inipeiidit, haud
otiosum fnrlasse iuerit ipsum audire, lectorem suum
alloquentem his verbis : i Ut ne quid esset , > in*
qiiit,f inquo me ant platie indiligentem argueres,
aut etiam acctisares iit audacem , ainice lector , se-
dulo diligenterque cavi; nam et opusculum hoc

(1) Tassindor., institut, divln. /i(. , cap.

(2) Hiercuiym. , Protog, in Matth. , pag.
Ven l. , loiii. viii, p. 7.

1 5) (iassiodor. , ibid. , cap. 7.
hiJL.irdiier, loc. cit. , p. 191.
r5)t^assiodor., foc. cit., cap. 9.

6)C*ve loc. ciL, p. 147.

7) Ceillier. , loc. ciL, p. 545 et 346.

8, et ediL

coinperitnr; ul cuilibet utrumque opiis conferenli
perspicuum fieu Deinde qiiod rei caput est, in
nostris scholiis regiii millenarii nola comparel (5) ;
qtiod sane Victnriiium cuin aliis aiitiqtiioribus agno-
visse , superius ex Hieronymn accepiiiius.

Haiid lanien dis>imiil nduin videiur. scholia
sua c<mchidere Vidorinum his verlus : i firgo audi*
eiidi non suiit, qui niille aimoruin regnum terrenum
esse coufirniant ,qui cuin Cerintbo ha*rctico seiiiiunt.»

(I) Gallaiid. , loc. cit. p. 6.

Cassiod. , loc. cil. , cap 9.
(5) Victorin. , schol. in Apocalyps.^
XX, 6

1, 15;

^9 PROLEGOH£NA. m

Be qiiibas eqvidem illad primum dixerim cum Sixio ^ ri , qui posi resurreclionem aiunt in cftme cnm saiH

clis Domiiium reguaturum. Terliillianus qiioque in

seneusi (i) « ab alieua nianu fortasse iia fuisse ca
stigaiaiu absurdam Vicioriiii senleiitiam , in ejusque
locum eam , qux nuiic babetur , reposiiain. Deinde
Tero exisiimaverini poiius, verba liujusmodi reve-
ra fuisse a Viciorino cunscripta» quo niniiruiu ab
ea regui lerre»iris opinione qua seiiiel imbiitus fue-
rai, prupulsarely quidquid maxinie vitiosi placita
Ceriutbiana iii illam invexeraiil : haud secus ac Ju«
stiiius uiartyr» qui eamdem senleuiiain ainplexus :
c Credenles iuCiirisiuin, > inquit, (2) i eteoruui quae
tomab ipso» tum a propheiis lr:idita sunt, veriu-
tem agnoseenies, sciuot se uiia cum eo in illa terra
foturos, et seterna ac iucorrupta boiia haerediiate
accepluros. >

ARTICULUS III.

Di Mnclt Victarini

operibui aut dubiis aut su^
posiiiit»

Penmlga(us in Apocaiypsin commeniarius Victorino
abjudicandus» -^ EiM in SS. Patrum biblioihecis (3)
coiuiiieiiiarius in A|»ocalypsin, cui titulus est : Vicio»
rini pilabonenns episcopi; uuiu vero iliius sil genui-
nus fceius, inter erudiius adhiic coiiiroveriiiur. Per-
docius Caveus scribii (4) : i Aui ejus nou esse , aut
mire iuterpolatuiii et niutaium necesse esi. la suo
eieifiu) comiuentario Victoriniiin chiliasuirum er-
rori Kivisse , diserte tradit Uieronymus (5) , quem
taom bujus commeniarii auctor slrenue impu-

libro de spc fideiiuin , et Victorinus plciavonensis ,
et Lacianiius hac opinione ducutitnr. » Comroen-
larius vero adscripius Victorino, nullenariorum per-
cellit opinionein (I) : i Mille annorum regiium non

arbiiror esse terminum I3t mei sensus cnpa-

citas senlil proferri , quoniam denarius niimenis De-
caloguin sigiiificat, centeiiarius virgliiilatis coronam
ostendit. Qui enim Tirginitatis integruni servave-
rit proposiium, ei Decalogi pracepia lideliter im-

pleverit iste vere sacerdos est Christi , et mil-

lenarium numerum perliciens, iniegre creditur re-
gnare cum Clirislo, et apud eum recie ligatus est
diabidus. i Dociissimus Lampe (2) valde probabile
^ esse indicai, huiic commeniarilfm fatso Victorino
adscribi. Econira eruditus Dupinios postifuam di-
versa in uiramque parteni adduxit arguinenta , ura-
deni concliidit (5): i Non ergo adserendiim , illud
commeiitariuin lalso adscribi Victorino, qiiin vero
similiiis est, illius esse geiiuinuin foetuin. > Sapien-
tissimusTilleiiioniius(4) pro more siio hanc qua*tio-
nem modeste ac diligenier petractavit. Faieiur pri-
mo diversis ex rationum monienlls '/\tt<norikK illius
commeularii in Apocjilypsin lii dubiuin revocari a noa
paucis ; sed adserit dein, bibi videri multo piura su-
peresse argumenta , quibus ad credendum iiiducimur
hoiic commeniariolum tamquam genuinum , ex tol
sancti hujus martyris openbos atquelaboribus, quod*
dain ocKOTKMiiBtTw (reliquuin) esse suspidendum :

fuat, doginaqiie i8iudCerinihoh«jresiarch:eadscri.C »»««»•'«" l^ineii^c^^^^^ J«ca in f..vorem

bii. Ciiat etiam The doruin , bistori e ecclesiasii-
cae sub Justiniano condilorem, ciijus collecianea
habenaus hodie, ul alia miuam. Unde evidentis-
sinie colligitur, Victorini sibit, egregias inierpo-
iationes passum esse, et aliam piane indutsse fa-
ciero, ex quo e Victorini manu primum prodiit. >
Basnagius de laiidato Victorini commentario in
Apocalypsin hunc in modum prouuniiat (6) : c Mui-
tjs ille liber fabulis refertus est. Exisiimai Jere-
niam nondum vita abiisse; Neronem futuruin
anliehrlstum , et in mundi flne veniuriim. Eo
inclinal clarissimns Dupin in nova siia bibliothe-
ca, Victorini commeiitariiim esse : H y a appa-
reace qu^il est de lui. Viclorino lamen ahjudi-
candum csse existimamus, judicemqiie damiis Hie- ^
ronymum {in Papia, cap. 18, in Calalogo) : Hic
diciiur miile annorum jiidaicam edidisse dsuTfpwo-ev ,
qoem secoii sunt Irenaeus et A|>olliiiarius , et csele-

(1) Sixt. Senen. , Bibl. sanct,^ lib. vi, anno-
Ut 548.

(i> JoMiii. Martyr, Dialog. cum Tryphon. , c. 1 9.

(5) In Bibliolli. Paris. , tom. I , Lugdiiii. , tom 111 ,
pag. 414. Ari:« huius Coiiinieiitarii edi iones recen-
seniur in Jacobi le Loiig, Bibliotlieca sacra,
.1005.

,'4) Cave, loc. dt. pi»g. 147.

(5) Hicyroiiym. , in Cataiog., cap 18, et prwfat.
in Ccmmentar.^ Victorim.
• (6) Basnage , ad ann. 505 , n. 16.

chiliasmi olim inibi obvia, subsequis temporibus niu«
Utionein p;issa fui&se (5). Quid qood etiam cl. Tille-
moutius alibi(6)qo;edain quoqiie momeuu subjiciat,
ex qoibus intelligilur, cur ea loca, quae inodo de chi-
liasiiio in laudato comuieiiUriolo habentur, vel cor-
rupta vel iuterpolau siiit. Occurruiit ha*c loca ad
finem praefati opMSculi, atque cuilibet primo intuitu
£Mile innotescii, horum styliim a prapcedentluni siy-
lo multum differre. Ad lixc est, quod facile omnino
credamus» ejusmodi alteraiiones diversos antiquos
SS. Paires quoad idem dogma siibiittse (7). Nostra
auiem in pracsenti casu conjectiira magis adliiic con-
firmatur ex hoc, quod in ipsa hac iiiterpreUtionc
quaedam adhuc vestigia de millenariorum opinione

(1) Viciorin. , Commeni. , in Bibl. magna patruin .
tom. lu. |)ag. -421.

(2) f Uuofl eo niious congruum, cum libruni hunc

faKo adscribi Victorino valde probabile sit. i

Lampp, Prolegom. in Joann., lib. i; cap. 4, n. 1«,
paff. 66.

(5) Diipin., BiA/. des aut. eccies.^ tom. i, p. 194
ct edit. lat. colon., p. 501,

(4) Tillemoiii., Mimoir. Ecclis.y tom. v, p. 218, et
note 2, edit. Orux., p. 154.

(5) Id., ibid.

(6) II., ibid., noie 5, p. 444 , et ^il. Bruxell..
p.5l2.

iTj Id., Tom. II, les Millinaires^ p. 251. Uhi ad-
ducit Sulpiiii Severi Diaiogum inlilulain Galium^ et
S. Irenaei lib. v, adv. Hi^res. capita qiiiiique postre-
ma , in quibus error milJeDariorom omiasus foit.

^i DE S. \ICTORIlia

offeodtntur; cum inibi acUeralur (1) o(nnes sanctos A
QQiiveuiuros e^, el Dominuui nusiruin Jesum Chris-
tpm 4dorJiUir^- &*ve verp l^udatus conmieniiiriolua
Viciorioi lii, sive non , deprelieitduQtMr umen iu eo
varii aiuifiuil^tis eiiaraaieres. Uuo reCert Tiliemon-
(ius aucioris ioquendi modum dfitR<>«™a»^ Spuatu (^),
quod nlmirum ea tempestate ilie nmm iuo el aup-
toritaie aua perseettiiflues adversusclirislianos decre-
veril. Dein qu» de Nerone scribil (^), bunc in mO'
dum 2 Unum imim d$ capUibti^ Q€cmm in momt ^
piaga morik eju$ cwtala at. ^eromen 4icU' Consm
enim dum me(iuerilur ium equitatus miuue a SBnatu,
ipeum tibi guiam succldisee, Buuc ergo sus(Alatum
ikus Mtii^ regem dignum dignis, et Cbrisium, gHoUm
meruiruttt Judmi. Quae opinio communior ruit in pri-*
mitivisEcclesiascDeulit^quam in subsequis.— Tertio Q
dum recenset Divi Pauli Kpistolas , ultum apud eum
siieotium de Epiaola ad Uebr»oa (4). Jam vero aptate
aaiicti Vifltorini noatri» apud Ocddeuialas vulgatji
«»piiM0 erat, Epislolam ad Uebraeus D. Pauium ue-
quaquam baliere auctoreui. Sie iosuper neuiu etiam
dignum in boo eommenurid, quod, dum propbelt
cum Eiia veniurus eommemoratur, nulla de Enocho
mentio ftiH; bed dumlaiai« iradatnr aiiquos MoYsen,
aui Eiiaiettm loco illuii opinaios fuiase (5). Quod vero
ipsiua auetoris opiiiioneni speeut, iile puievii iere^
mium fuisse, utope eviua mort in scriptura non eom^
mcinoraior. Hioe omnia respioi possunt unquam se^
tis apta indieie antiquiutia iaodati oommenUrii. De*
oique styius lii boe opereobservatus, oom elieractere.
quem de Yiciormi soribendi raiiene S. Hieronynuia Q
Houvil, opiine oooveoit i quod scilicet rudis et ini-»
poUtus iuertl« grandia Si^sibHS, eS tiUara wideantur
Victorini opera oompoeitione werborum. Ita censet vir
dociissimus Tilteaionlius de commenUrio io Apoca"
lypsin, utoi iimul etiam animadvenat, tutissimom
fure, ai qoassiio de voro auetore indeoiea relinqiiatur
(6), quf)d Jodlciom ulroquo poUioe subacripsil pe rdoe»
lus Ljirdnerus (7). Econira reveFendissimoa Domlnos
Ceillerius adfirmare oon dubiiat, hune commenu-
rium merito adsoribi S. Virtorino pauvionensl Bpl9->
copo ac marlyri (8) ; aed nuUa alia in suae senten*

{{) cDbi illi (aposldi) primum steleruni, Eoele-
siam coiiliriuaverunt, ia est» in Jud^ea , uhi umues
8;)ncii conventuri suiit, ei Dominum suuinadoraturi.» ^
Viciorin., in Apoeal.^ p. 4l5. "

(!2) I Elfidl, I inquit, c mnlierem ebriam dcsan-
guiiie Saiictorum, Decreio Senalus iUius coiisuminalafi
tiequiiiae, el omnem conira fldei prxdicationem ciiain
faiam indiilsentiam ipse dedii dccretum io universia
geniibus. i Id., ibid., p. 4^, 0.

(5) Id., ibid., p. 'iiO, d, ei paria lial)et inscbuliis
Ifl Anoc, eap. sm, p. 61, apud Galland.

(i) Id., ibid., p. 415, B.

(^) Mcdu piiiameum Eliam esse, ao( Eltsnctim,ant
Moysen, sed utrique inortiii sunl. HleremiaR autenl
mors non invenitur , quia oinnes vetercs nostri tra-
dideruia illum esse Hiereniam. Id. ibid. p. 418. D.
Similia occurruui in scholiis iii Apoc, cap. xi, p. 59>
apud Galland.t tom. if.
» m Tillero. loe. eit.

(7) Lardoer. loe. ek. p. m.

(8) Ceillier., loe. eU., p. 54«.

EP. ITMARt. Mt

lix confirmationem adducit arfumenU» pr^ter ea ,
qux ex Tillemontio snpra oouvimus. Nostra yero
aeiaie viri eriiditissiuu Gallaiidius (1) , Oclrich-
sius (2), ei Schoenematmus (3) Commentarium m
yipoca/ypsm Yictoriao abjudicant. Mibi vcro perplacei
viri acutissimi summique critici Juannis taunoy circa
auciorem bujus coiumeniarii judicium iia senlientis
(4):(Ad Viciorim commenurium iu Apocalypsio »
quem habemus in Blbiiotlieca Patrom, quod attinet,
fieri poiest, ul (si Cassiodoro credilur) partim illius
sit, parliin alterius : illius quidem in Us, qux diffici-
liuni locorum explicationem cootineant : alterius ve-
ro, qui reliquorum iocorum expositionetn suppleve-
rit. In sumiiia res ^isia tou in eum adducu est SU'*
tum, ut certum sit, nihil esse certi, quod vere affir-
mateque dici queat. i

Gicierum iii iaudaoo eommeniario haec noUtu di-
f;na ofTendinHJS prxeunte cl. Gciliierio (t), Priino :
In toio orbe septem ecclesias omnes esse, e( septem
noniinaUs,unam essecnthnlicam, Paulus docuit (6)»
Secuiido, quod baptisma peccaU auferal (7).Tet'tlOy
quod nicolaiix nomen suum acccperiut a Nicolao
Diacono; quoilque docuerint Idoloihyta exorcizata
liciie manducari posse, pacemque foriiicaloribus oe-
Uva post lapsum die dandani e&.se (8). Quarto , aiic-
torenumeral viginii quatuor Veieris TesUmenti libros
(9), nixus traditioni cujusdam Theodori (10). Ex eo-

(i) Galland., loc cit., p. 6^ in prolegom.»cap. ni,
Verba illius su()eriori artlciilo disserens de schouis S.
Viciorini In Apocalypsin ad flnem adioli.

{i) c Neque genuums oommenUrius (in Apoca-*

Spsiii) qui inveuiri yiiet ip Bibliothecis {^airum. i
elriciis, Commentarti de script, eccles, lat,, Lipsiae,
1791, p. 46.

(5) c Qui iana sub nomioe illiua (Vietorini)exttil
CommetttQrius it^ Apoca^psiM in Bibl. I^atrum, tom.
111, euiii non illiiisesse, aut cerie misere mutila>um
et interpolaium esse , ex Hicroiiymi in eom strictu-
ria diseiiiiiis, ubi clilliaaiarum opiniooi anciortto f»*
Ycre dicit, quam bic polius impugqat et Ceriothi lioe*
resin appeUai. Magis eliaiu commentarius iste frau-
dts arguerelur, si eo nobis uti licerel, qiiod Gaveus
in Gastsiodoro {ds divin Uci. e, 9«) maniieeto depre-
bendero sibi vitus est, Vieloriiium iioo Uiu inu*|rani
Apoi alypsin commeniario iliustrasse, quam dirrici-
liora quH^dam loca tracUsse. > Schoenem., BibUoih,
Uistor, Uterar, Patrum tatin,, toin. i, cap. lii^ n. S,
p« 445, et seq., Liipsi» iii-8., 171)2.

4) Launoy, toni. ii,«)pp.f parl. i, p. 646, eiseq. ]

5) Ceillier., loc. <it., p. 547. *
0) S. Vietoriu., Comment. in Apode/., apud Bibl.

Patrum Ljigdun. lom. lu., p. 415, Siwilia ocourruol
in scholiis in c;ip. ii. Apoc., p- 53. aptid Galland.

(7) Iiiiproperium esl peccaiuin prisliniim,quod au-
ferttir in bapiismo, et ineipli vocari homo Gbrisilanos s
quod est, invocetur nomeo luum auper nos. > Ideii^
ibidem.

(8) Nicolaitae autem erant illo lempore nctihoroi-
nes el pestiferi, qiii sub nomine Nicolai mfiflsiri fe->
cerunt sibi lixresin, ui delibatum exorcirareinr, et
mmducari posaet, ei quicumque fiimicaiua esset,
ocuva die pacem acctf^ret. Id. ibid. Stmilia haben-
iiir in schotiis S. Victorinl In cap. ii| Apoo., apod
Galland., tom. iv, p. 54.

(9) c Suot auteni libri Veteris TesUmentl, qoi ae-
cipiuntur, viginti quatnor, qiios In Epikmils Tlieo-
dorl bivenies. i Id., lUd., p. 417. Goiifer Vldoriiil
schol. in cap. iv, Apoc., p. 56, apod GaHand.

(10) Quisoaro is Theodorue, haod faoUo deierroi^*

MIOLICMHIBNA/

dm CAinmeuUrtelA omiMl , ApAcalypstn tunc t^iH' A criptis sancto YiclorinA Paiivionensi episcopo nc

loris orofiiBO agnitam fnl^ (f ). Spectal deniqne ifite
oommeiilarlus etlam Bpisiolam ad Hobraos (i). in
^pendice ad tomum teriinm opemm divi Angugifni
editionls maurinorom impreMus habetur aueioria
ananymi eommentariut iii Apoealypain, desomptaa
plmnam quoad partem ei eo, qui pr» ae fert no*
men saMti Vietorini Peiarionensis (8).

Haie commenuirio in Apoealypain pneflia habetur
Pabum (4) pr«falio, Hleronymo adseripla, in qua
Vietorinui dlritur, idem sensisee eum Pap«a et Ne-
pote; verum jiidice ?iro doctissimo (5) absque omnl
fiHdamenio ille prologus aen Epistola ad Analolium
Di Uleroftymo adaeribiivr, nulluaque Criiicmrum,
quad wiam, eamdf m uti genuinam admiiiit.

AtiM S. VkUtrim) falm admipia •pflra. ^ TribuoiH B veramnt

niariyri Hyuiiius de lancla Cruce^ seu de Paschute^
vel de Baf^iumo inler D. Cypriani opera relalus (1)
adtribualur ; eumdemque liyiniiuni venerabilis Beda
noster sub nomine Victorinl allegat (i) hisce vorbis:
Qua duetns epiuione Vietorinus pieiaviensia aniiaiea
Ecclestae de Oolgotha scribena ita inehoat.

Esl locas ex onini mediumf qaem eerolmus orbe,
Oirfgoiha Jndnl patrio cognooune dionflt.

Est hoc carmeu adniodura prfieelarum, et spectato
nostri aucioris siylo eiegjniius, quam ui possit Tei
debeat cldem adiribul. Ei hoc cariitine cogiiosclnius
rcferenle Tillemontio (5). quod mulli faonjines Cbris-
tianam religiooem profiteri ea a^iate voliierini, qu!
iie quidem usque ad baptismum in ea immotl perse-

ivr etian aanct* Victoriaa ooatro cartmnM du9, qoa
bakntir In saemnun poettrum collecliono Pakri*
dmm df Jmm Chrkio Daa H hownn* umhr ; alter
titalas tfst U^um mtm; sed conjectura plane inceria,
et ot niihi rideiur, inquit Gaveus (6), cui consen-
liaot dartasiaii Duumriri Oalrlehsius et Schflene-
Baonus (7), falaa.
Ofaacrrat THicmontlua (B), qnod in varils manns-

natu. Num Latiuiis, vel Grxcus irium primomm s^

culorunit Forte Gregorius Tliaunialiirgus, btkc no-

mine abs S. Hi« ronyiiio decoratus iu Catalngo, cap.

65. vel Tbeodoius a S. Clemeote il**iaMdriiio iii ex-

cerpits, p. 7*^ ei 795, citaiua. Perdoctus Dupiiiius,

qui aon dtiliiiat, quin laudatiis commeuiarius .-evo

jnslinianeo anilquiitr sll, credibifius esse puiat. ciia-

tioiiem Theodori a quodam acioln adposiiam rulsse. Q

VyeTilleiiiont., t. v., p. 519, Du|iia loc, cit., p. 504.

(I) Paiet hoc c formulis. quibus Apooalypsiu l^u-

dai istins lilielli anctor. Vcrld gratia Bibl. palrmn

lofii.ni; p. 419; € Liber aperius esf, quem Joanties

vi^ » P:»HCia varbia inierjectia Istuiii Joannem vucai

Ap siolum : f Sed qiiiu uicit se scripluruin fuisso

Joannem, mi.inta Iocut:i fuisseultoniLrua, id est, qii;£-

nmique in veleri Tesiameiito eraut obscura, et prae-

dicata. veut«r ■crihona, aerf feiiuqBem ea aignata ;

qui ent Apoatolus, u^c upuriebaf gnaiam sequenUa

gmdus iii prioio collocari. » Disseril porro de tem-

pore scriptae Apocalypis, et ad locum Apoc, x, li.

sic cnfiHaMiaiiir : t Uoe csl, qiKiniam, quando hoe

^i4it laniu^, mi io lusul» PitiuQ, iu mf talium dau^

natusa DoiuinanoCas!«are. Ibiergo vidii Apocaiypsin.

El cnm Sf nior jam piilarel, sc per passioiietn actcp-

urnim receptloiiem, Interfacie Domlilane , omni» Jn-

diei» ^us aoluia suui* et ioanaieaUeiQeiallo djmjisus»

Sic poslen iradidit hanc oiimdemy (luam acceperat a

Doinino. Apooiypsin. Hoc est, oporiet te iieriiin pro- •

l^^eiare. > Et ibidem, p. 4!20; i Intelligi oportet

lenipiis, qtio scriptura Apocalypsisediln esi, quoniam

tDiic erat C:rsar Domitiatius. Unus exsiai, sub quo

sehbitur Apocalypsis, DoniKlamis scilicel. » Confer

Ticiuriui scbul. in Apoc., cap. ^iii| pag. 61, apud

Gallind.

(i) Y. c, p. 418 : 1 Sicut igitur coehxm intelligiiur
anaurea. i

(3) Videsis Admoniiionem Maurinorum de sul>ser
qoeiiii exposilioiie in Apocalypsin , tom. lyu upp.D«
Auguslioi, edit, V«Bei.. iu-^", p. (iiS.

(4) BMothec, PP. Lugdun.. tiuu. ui, p. 414.

(5) Lardner., loc. cit. p. 195, 196.
t6)Caveaa^lo6. cU»

fl) Gdrieb«, et SchQeuenaDn. loc. cit*
(S) Tiflemon., loc. cii.^ p« 134.

Carmcn seu versus Incertl aiictori*! adversus Mar-
cionem vulgo inter Tortullianl scripu edi sollios.
Vlctorino vindicare siudei sappejam citatus Tille-
moniius (4). Quam sentenliam eUi nostram faccre
nolumiis (uipoie levi niiam conjecturae) (.5) lainen
opus illiid ad sajculum tertium referre uoii dubllamus,
quod traciatio docei, maximeque index Episcoporum'
romanorum, quera continet.

Recepit aucior isiiiis scrlpti e Fibris ambiguis
Epislolam ad Hebraios uil ex bisce constat versi-
bus (6).

Sanguioe nain vituU populum. aimul omnia vaaa

Alque sacerdoli^ cl scrfpia voluniina legis
Siiai^, aqiia «Ixto. {CoHm. Mobrw^., «. im.
Hoc Domiuus noater, qui nos «ua moria redeaait
Extra casira voleus populi vini passus iniqui. '
«_,.... (Vide He^r., xni, IJ)

FoBdens biiic etiam novi ioeuarrabiiis auclQr
Disclpulus Joanoes animas pro nomiue oassas
Tematur tali sese vldiase sub ar a, ^^
C la tuan iea Dm viudicumi ptq capde potentl».

(Vide Apocfitgpm, vi, 5J.

Bt ibidem, pag, m. piii, Pwi^., 4«4, M Veao.
^t 1744, pag. 637.

Slc quoque loamies : sic pandit Spfritos fllf.
iM mimro aoltit iMiariteoa iiisapif aibli

(VuJe 4poc.^ VI, 4).

Snnctnt Hierwiymus (7) ciut oomiMrtaHiim Vic-
lOrini io Diaiugos M. T. Cioaraiiia; ^^ .rgiimen.
IM •juamodi wuujfkB po|ioac«ivoR»i ¥ietwiiio Afri-
can», ^i fuit rheioriot» profamr.

bri?.\S' ^' '''" ^''''^'^ ''^^ *• M/TiT^aj:

(5) Tillemnni., loc. dt., pag. 154.

14) M., ibid.
5) Quia Hcilicet hm€ opuiMlo nfMiii.t coBgruii U-
lud. quod divua Hioronymiis 4e audica aanca ViLL
rini liiigua! latitu! p«rili« reHiliu »»w-

(6) inuir opera Teriirfli;,m PaiMa «dU» I6S4
p. »04, fA edit. Vttiet, 4144. |i. m. *

IRTICDLUS IT.

Observationei theoiogiem in genuina S. Viclorini opM«-
cula ei ediiionum recensio,

: Dodrina S. Viclorini de quatuor EvangeUis, etc, —
ln Fragiiicnlo de Fabriea mundi , iu quo de opere
sepiimi diei disseril, oliservai S. Yictoriuus iuier alia
laiiqu;im iiolalu digrium, qualuor aniinalia anle liiro-
nuni bei, qualuor Evangelia, el quaiuor fluiuina in
paradiso flueiilia(l). Evangelium S. Joannis iueodem
traclaiu lioc in«idoadducilur(^i), Joannes Evangeiitta
sicdicii: In principio erat Verbum, et Verbum erat
apud Deum, et Deui erat Verbum. In sclioliis suis in
Apocalypsin beaii Joannis de ii>dem qualuor Evan-
geliis iU discuril (5) : Quatuor ammalia quatuor sHnt

DE S. VICTORINO EP. ET MART. ^

A dit in coelos extendens alas suas, et proiegens plebeai
siiam, aqiiila volans nominalus est. H» ergo praedi-
caiiones, quamvis quaioor sinl, una est tamen, qui
de uno ore processit. Oculos aiiiem inius et fort<
habere ea aiiimalia in praedicalione novi Testamenti,
provideiiiiam spiritualem ostendii, quae et secreta
cordis inspicit, et supervenientia videt, quse sunl
intus el Toris. > iii lioc S. Vicioriiii loco omnia qua*
tuor Evangelia, singulorumque initiuio, vd saliem
ab initio siatim obveuientes res in iis deprekeiidt-
mus ; unde bic locus a nobis maximo in pretio liat>eu-
dus est.

Evangeiium Joannis quo letnpore, ac qua occasione
icriptum ?Sm soluin S. Vtctoriiiusaduotat tempus,
quo S. Joannes suum Evangelium conscripserit, sed

geim iwi u»*iuni. v**/ • K— "-^" -» — 'i'-'' ^- ww-..— ww ^- — ^— — w-.-— ^.., , —

EvangeUa. i Primuiii aninial siiiiile leoni, et secun- g (|ua etiam occasione permoiu» fuerit. Composait sd
^...» <.;...:ia vtiiiin At lArLium liabeiis faciem similem licet illud, postqnani iu Patmos iiisulam Joannes re

legaius fuii, eo consilio, ut eo teiupore exortas bae«
reses refutarei atque destrueret (i). c Osiensa arundo
simtJis virgae (verba suut S. Victoriui) ha*c ip^a esl
Aporalypsis, quain postea exhibuii Ecclesiis : iiaro ei
Evaiigetium perfects fidei no^trae salutis caiisa pos-
ica scripsit. Cum enim esset Valentinusel Cenutbus,
et Ebiun, et c;eieH scholx Saiiinae dilTusi per orbem,
conveneruut ad illuin de fiuiiimis proviuciis oinnes
epi^copi, et compuleruni euro, ut et ipse tesiiinoniuin
conscriberet. i Ilaiid absimilta habenlur iu commen-
tario Victorini in Apocalypsin (2).

Actui Apoitoiorum a S, Viclorino lauda^. — Ac-
tuuni aposlolorum memiiiit sanctos Yictoriiius bina

dum siiuile >iiulo. et lertium babeiis faciem siiiiilem

hoinini, et quartum siniile aquil» volaiiii

Aniuialia igilur quod diffcrcnlia suntvuUu, banc ba-
beiil rationem ; siraile leoni aninial Marcuui designai,
in quo vox leonis in eremo rugieulis auditur, lioini-
nis autein tigura eniiiiur Maiibaus enunliare nobis
genusMariae (4), unde cariiem accepit Cbristus. Ergo
duiii enumeral ab Abrahara usque ad David, el usque
ad Joseph, tamquam de hoinine locutus est. Ideo prae-
dicatio ejns hominis effigiem osiendii. Lucas sacer-
doiiumZ.chariaofferenlis hosiiam pro ptipulo, el
appareniem sibl angelum duni enarrat, propter Sicer-
dotiuni el ho8li:u conscriptionem, vituii imaginem
tulil. Jo;iniies Evangelisia aquilae similis, assumpiis

iUIIU #UtllHi^a Mw«..|)'w.— — — , - —

pennls ad aliiora fesiiiians, de Verbo Dei disputat. Q vice in hisce sclioliis in Apocalypsiu: et quidemdum

Marcus Evangelisla sic incipiens : im(mm Evangetii
Je$u Christi, sicut seriptum est in Isaia Propheta, vox
ciumamis in deserto, leouis babei effigieui. MaitliaBus
autem : Liber generationis Jesu Christi Fitii David,
Fiiii Abraliam; h;ec est facies houiinis. Lucas vero
dixit : Fuit Sacerdos nomine Zacharias, de vice Abia,
etmuiiereide /iiiabHS Aaron; hac est imago viluli.
At Joannes cumiiicipil: In principio euit Verbunt,
ei Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ;simi-
liiudinem aquilae volamis ostendit (5). Non solum
auien>EvangeUaa sed ei ipsum Verbum Dei Patris
omnipoieniis,quie^tFiliu8 ejus D. N. Jesus Christus,
ferteasdem imagines in tempore adveutus sui. Cum
nobis pnedicat, est lanquam leo, ei catulus leoiiis

iia scribit (5) : cEt nos legimus iu Actis Apostolomroy
quemaduiodum biquens disciiuilis sols, rapiuS cst in
coelos. I Atque aiibi (4) : c Sicut Peirus ad JudMs
exclamavii: Dextera Dei exallaius aeceptum a Patre
SMiritum effudit, huiic qoem videiis. >

De Divi Pauii Epistoiis* — In fragniento de fa-
brica mundi, qaod Caveus primus edidit, occurrit in
mediiatioiiibus Victorini in sepfimum diem, quo Deus
ab omni labore requievit, inlcr alia de hoc notata
digiiol numero exempla et sequens : Et teptem £c-
ciesiie apud Pauium (5). Ubi roargo ediilonis Cavei
habel pro Pauium , Apocalypsin , sed iiiale, et recte
P.(iii/<fm ; nam Cypriaaus, de exhortailone manyrii,
pag, 125, edit. Amlstel. et Bremensis, pag. 179, ait:

noois prwun;*», w* ••••»|«P-..- '^—t — -w- ' 'rw — »

el cum propter salutem hominum homo factus est j) i Apostolus Paulus. qni hiijus iegitiini nuineri et

ad niortem devincendam, ei universos llnerandos, et certi meroinit, ad uptem Ecciesias scribit. > Vide ei
quod seipsum obtiilerit hosiiam patri pro iiobis, vi-

tulus dictus est. Et quod moriem devicerii et ascen- (|v Victorin., in scbol. in cap. xi, Apocal., p. 59,

apiia Gallaiid.

(1) Victoriu., de Fabrica Mundi, cap. ii, apud Gal- (i) Victo. in., in Apoc., p. 418, c. iii Bibl. patram

laiid l IV, p. 49; el apud Caveum. tom. i, p. 148; Lugd.

7i i.i* Wc edit. Paris., hoc voluw., p. (5) Id., in schot. tn cap. xii. Apoc, p, 60, apud

(^\ Id ibid cap. IV, p. 50, et apud Cave, p. 449. Gallantl, etin lioc voluin. Eadein habentur cnmnient.

h) Vicloriu.! 9choi. in Ap^ui., ex cap. iv, p. 55, in Apocal., p. 419, k. Bibl. palruin. Lugd. Coll.

aniid Gtllaiid *^' '* ^ — ^*'

(4^ Vide iit tradat Victoriniis Matihaeum gcnea* (4) Id., ibid.. in cap, i, p. 53, Gallnnd. Coll.,

Kiam nobis Mari» non Chrisii describere, secUs Act., ii,53. Similia occurruntincmument. in Apoc,

atune major hodie theologoniro pars opmaiur

(5) Similia habentur iu commentario S. Victorim
ju Apocalypsin. apud Biblioih. pairum. Lugdun.,
Tom. Ui, p. 4i6.

p. 415.

(5) Victorin. Fragm.de Fabrica Mundl apud Ga-
veum Hist. litierar. p. 149. a. et apud Galland. toro.
IV. Dibl.YV.PP.p.50.B. §5.

297 PROLEGOMENA. ^

aliaibidem liuiiclociimillastrantia. Quod vero Vicio- A sin : ei cum 5enior j.im putaretse perpa^sionem

rinos inteltexerit septem Eeclesias, ad quas tot Epi-
stolae in collectione paulina direct» suni, ex duplici
andoris noslri loco, uno in scholiis iii Apocalypsin,
altero ejusdem in commeniario in Apocalj|)8in ma*
ailieste consiat; in utroque hxc habentur (i) : « Ist»
septero stellae sunt septem Ecclesix, ad f|uas fecit
Epistolas; non quia ipsx solae suiit Ecclesi^, aut
principes, sed quod uni dicit, omnibiis dicit. Unde ei
in loto orbe septennatim Ecclesias omiies, sepiem
esse noiiiiiatas, et unam esse Caiholicam, Paulus do-
cait, scribeas ad septein Ecclesias, uii ad Roioanos,
ad Corintbios, ad Galatas» ad Ephesios, ad Philip-
penses, ad Golosaenses» ad Thessalonicenses. Postea
siigulariboa persoiiis scripsit, iie excederet niodum
septero Ecclesiarum. Et in brevi contrabens pnedi-
cationero suam ad Timotlieum ait : ut scias, qualiter
debeas conversari in Ec^le^ia Dei vivi. i

Prma Peiri ApoitoU Efniiola a Vktorino laudala,
•*- Sanctoin Viaorinum divi Peiri Epistolam primam
agnovisse patetet ex scboliis, et cominentario ejus in
Apocalysin; ait ciiiin ad verba haec Apocatypseos, i,
6 : £i fedt ttoi repium et Sacerdotee (2). « Id est om-
nium ftdelium Ecclesiam, sicut Petrus quoque Apo-
stolus didt (3) : Geru iancla^ regale Saeerdotium, »

Apocaiffpiii Joanni Evangeliitas diierU attribuitur. —
h iibelli rragnieiito S. Victorini, de Fabrica mondi,
etiam Apocalypsis Joannex expressa meniio babe-
tur. Nam legiintur in fine istius fragmenti verba
bxc (i) : I Itaque sine dubio autem diei angeli duo-

accepiurum receptioiiem, interrecio Domitiano om-
nia ejus judicia sotnia snnt, ei Joaiines, de metallo
diinissus, sic postea tradidit lianc eamdcni, qiiam nc-
ceperata Deo Apocalypsin. i Goiifer Gommentarium
Victorini in Apocalypsin, tom. iii. Dibl. Pairum
Lugduii., pag. 420, c et g.

Numerui Ubrorum Vtterli Teitamenti. — De Veleri
Testamento sei|ueiilia notanda veniuiil apud snnctum
Victorinum nostriim. G«»nipulai viginii qualnor Vele-
risTestameniilibros dum ail(l): i Vigiiui quaiuor
seniores viginti quatuor libri sunt propbelaruiii, et
legis refereiiies testinionia jiidicii. . . aus semas
testimoiiia sunt Velcris Tcsianienli libroruni. Ideo
viginti etquatuor toiideiu faciunt, qiiot suiit seniores
B super tribuiialia sedenees. . . Suiit auti^ni libri
Veteris Testamenli, qui accipiuntur viginti qiiatiior,
quos in Epitoinis Tbeodori iiivenies (2). i Eadem
ferc verba occurrunt iii Gommentario Viciorini, in
Ap(»calypsin, iu Bibl. Pairum, Lugd., lom. ni, p. il7.
Veterii Teitamenti cum novo connexio. — Tradit
praeterea sanctus martyr et cpiscopus, quod novum
fcedns fidem aiqiie fundametitum liabere debcat in
veteri foedere, cui innititur, ac qiiasi supersiriiiiur ;
scribit eniin (3) : i Nec prxdicatio cum novo popu-
lum Gbrislianum signilicat canlantem canticum no-
vum, id est conreclionein suam ptiblice confereiitem.
Novum est, Filium Dei liominem fieri : novum est,
cum corpore in coelum ascendere : novuin est, re«
missionem peccatorun^ boiiiinibiis d^irc : novuin.

deciro, noctis angeli duodecim pro numero scilicet ^ sancto Spiritu signare bomlnes : iiovum est, sacerdo-

boraruro ; bi sunt namque quatuor vigiiiii testes die-
rum et noctium, qui sedeiit anie tbronum Dei coro-
aas anrcas in capltibus suis babentes, quoi Apoca-
lypm loannii apottoli et evangeliitas uniorei vocat. »
Tempu» icripta Apocalypiii ei locui. — Adnotat S.
Ttctorinus, episcopus et niartyr, hiscc iii sclioliis lem-
pos, qoo Apocalypsis a S. Joanne apostolo exarata
ftrit, dum ait in cap. xiii, iO : i Inteltigi oportet
teropos, quo scripta Apocatypsis edita est : quoniam
tnnc erat Gaesar Domltianus ; ante illum aoiein fuerat
Titns frater illiiis; et Vespa.sianus, Otho, Viiellius et
Galba. bti soiit quinque, qui ceciderunt; unus bxstat,
sob qno scripta est Apocalypsis Domitianiis sciti-
cet (5). » Et paulo superius in cap. 1, 11, scri-

tinm accipere sacne observaiionis, etregnuni expec-
tare immensae repromissionis. Gitbara, ci chorda in
ligiio exteiisa, significat carnem Gbrisii passionis ligno
coiijonctam : Pbialaconfessioiiem, ei novi Sacerdotii
propaginem : angetorum aulem muliorum, imo om-
nium laus, oinnium salus est, et tcstimonium uiii-
versa; creaiioiiis Domino nostro rerercutiutii graiula-
tionem libcraiionis liominum de clade mortis. Resi-
gnatiosigillorum apertio cst Veteris Tcsiamepti, et
prxdicaiorum prasnuntiaiio in iiovissitiio teiiipore fu-
turorum (4). >

De Jesu Ghristo Domino nostro docet JS. Victori-
nus (5), qiiod sit Filius Oci nntc otigiiiem sxculi
apud Pairem genitus, bomo factus in aniina vera ei

bit (6) : c Hoc dicit propterea, quod, quando h«c d came ; pro salute nostra bomo factus (6) : Paircm
Joannesvidit,eratininsulaPathinos, in metallodam- confiieri omnipotentem esse diciinus (verba sunt
natusa Doroitiano Gaesare : ibi ergo vidit Apocalyp-

(1) Victorin.,in scbol.in Apocalyps., cap. n, p.53,
apod Galland., et in Gommeutar. in Apocalyps.»
p. 415, D, E, iii Bil»l. Pairiim Lugdun.

Xt) tid., in schol. m cap. i Ap4»c., p. 52. b, el
eommeiii. in Apoc.» p. 414, b, in Bibl. patrum

p) I Peir.. 11, 9.

(4) Victoftn., Fragm. de Fabrica mnndi, apud Gave
p. 149, et apod Galland.; n. vi, p. 51, et nonin lioc
voloroino.

(5) Ticlorro., sehol. in Apoc., p. 61, c, apud Gal-
l»d., el in hoc loroo, pag.

I (6)ld., ibid., pag. 59.

Pathol. V.

(l)ld., ibid.,pag. 55.

(2jld., ibid., pag. 56, A. Iniercideriint sicut alia
pleraqiie hujus Tbeodori moninienta : de qito, qnid
tibi pro certo referam, ioquil Gillaiidiiis in iiota i,
noii hubeo : nam qiio niinus enmdein lleractieiisem,
aui Antiochenum itlum csse affirmem, raiio tempo*
rum refragaiur.

(3) Viclorin., in schol. in Apoc., pag. 55, d. Gonf.
Gomment. Victor. in Apoc., p. 417, ▲, apiid Bibl.
Pat. Liigd., loc. cit.

(4) Id.,ibid.,p 56, d, b, in boc vol., pag. et Com«
meniar. in Apoc., p. 417, f.

(5) Id., ibid., p. 59, a.

(6) W., ibid., p. 55, c.

m DE S. VICTORINO EP. ET.MART. PROLEGOMENA. 300

S. Victorini) (l)ethujusFirmmChrislumianteorigi- A Editiones operum S. Victorini Petavionen$is. —
nem saecuH apud Pairem gcnilum, hominem facium

in anlma vera cl carnc, utraque miseria et morie de-
vic<a, el in coelos, cum corpore a Paire receptum, cf-
fudisse SDifitum sanctum, donum et pignus iinmor-
taiilali^. >

Seplem dona Spiritus sancti. — tn fragmento de
Fabnca mundi, de septem donis Spiriius sancli in
hunc modum disserit (2) : i Hi seplem Spiritus no-
mina sunl eorum Spiriius, qui supra Chrislum Dei
requieverunt (Isaia, xi). Summum ergo coelum sa-
plentiac, secundum intellectus , lertium consilii,
^uarlum virtutis, quintum scieulijE, sexlum piclaiis,
sepiimum timoris Dei. Hoc igiiur verbum cum iucem
fecit, sapieniia vocatur ; cum coelum, iniellectus

Traciatumsancti Victorini, deFabrica mundi, primus
cdidit Caveus, tom. i Hist. iiller. de Seriplor. Ecclcs.,
pag. 103, Londiiii, in fol., 1689, recusum cum non-
nuliis nolis crilicis cl. Walkeri, Oxonii, 1740, et Ba-
sileaj, 1741, a pag. 148—151, in Historia litleraria
Cavei. Atque hanc poslremam in recudendo hoc Vi-
ctorini fragmonto secutus est edilionem Gallandius
in Bibliolheca veterum Palrum, tom. iv, p. 40—52,
quain more suo in aliqiiot secliones divisit, auxilque
nonniillis observ:>tionibus. ^

Scholia S, Viclorini Petavionensis in Apocaifipsin^
Bonouix, in-8, a Basiiio Millanio, 1558, primuin
edita, el a Gallandio in Bibliothecam veterum Pa-
trum recepta fuere, vol. iv, pag>, 52 — 64. Ana!y>in

cum (crram et inare, consilium : cum solem et lu- ^ horum duorum opusculorum eihibet indefessiu

viii, a pag. 24

rtJJm, caeteraque, clara virtus ; lerrx ac inaris exciiat
scientia ; cum hominem llnxit, pieias : cum honii-
nem benedixit^acsanclincat, timor Dei nomen habet.»
Jejunium in Parusceve. Diei Dominicce cekbratio
Sabbatumqne in Dominicam mutatum. — Meininit
elinro sanctus Victorinus celebrationis domiiiicae, ei
mutati sabbati in dominicam , dum it:i loquilur (5) :
i Et ut cx ea re longius enarrem : Ecce qiiatuor ani-
matiaante tbronum Dci, quatuor Evangelia, qualuor
(luitilna Fn paradiso flueniia, quaiuor generationes
populorum ab Adam usque ad Noe, a Noe usque ad
Abraham, ab Abraham usque ad Moysen, a Moyse
usque ad Christum Dominum Filium Dei : Die quinlo
terra ct aqua foelus suos ediderunt. Die sexto creaia
sunt, quae deeranl, ac sic Deus hominem dc humo C edilio ftcia Goiliae sub prelo Rt^yher. p. Jo. Mich.

P. Dominicus Schrammius, toni.
—56.

Commenlarius S. Victorini in Apocalypiint cujus
edilionem primam bucusque ignoro ( iia scribit cl.
Alb. Fabricius, Bibl, med. el tnfimcB latinilatist tom.
VI, lib. 20, pag. 295, edit. Mansi, 1754» Patavii,
in-4) illaius est postea in Bibliothecas pairum, Pa-
risicnscm, dc anno 1644, a pag. 507 , tom* i Lug-
dunensem, pag. 414 — 421, tom. ni.

Carmina diio, de Jesu ChristOf Deo et homine uriitm,
allerum de Pascha^ seu ligntim viue uiscriptum, in
Gregorii Fabricii poelaruni veierum ecclesiasticorum
operibus christianis, pag. 761, impressa babenter.

Ad brec falsa Victoriiio adscripta opuscula pertinel

instruxil, Dominum omiiium rerum, qua» super ler-
ram, et super aquam creavit : prius lamen angelos
atque archangelos creavit. Ric dies sexins Parasceve
appellatur, pncparatio scilicet regni. Idcirco autem
prius opera sua consummavit, ({uam angelos crearet,
et hominem fabricavit, ne forte adjuiores se fuisse
fsllsa dictione assevcrarenl. Hoc quoqiie die ob Pas-
sionem Domini N. Jesu Christi, nut stationem Deo, aut
jejunlum facimus. Die septimo requievit ab omnibus
operibus suis, et benedixit eum, et sanctificavit ; id<
circo, ut die Dominico cum graiiarum oclioiic ad pa-
nem exeamus, et non cum Judxis snbbatum obser-
vare videamnr, quia ipse Dominus est sabbati, Pa-
fasceve solemus supponere et sabbatum. Christus

Schallium, 1652, iii-8. Sancl:B reliqui» duum Victo*
rtnorum, piciavieiLsis unus episcopi marlyris, afri al-
lcrius Caii Marii, rbetoris primum romani et consu-
iaris viri clarissimi conversi, deiiide disputatoris
subtilissimi, hoc est chrisiiana eonimdcm in prorsa
(sit vilio lyp. excusum) el versa oralione scripta :
lllius quidem commentarius in Apocaiypsin Joannis,
et tria elegantissima de Jesu Chrislo Deo et homioet
ejusque Pascha seu cruce, nec non de sepiem roariy-
ribus fratribiis Macchabceis, carmina : bujus , etc.
Omnia et singula cum noiis et prasfalione D. An-
drCcne Bivini (Prof. Lips.), qui suis sumpiibus eicudi
fecii.
De viris Victorinis. — ProCoronide hicanimadver-

fgiluT sabbatum corpore suo resotvit. Jesus quoque D lendiim, V qiiod erudilissimiis Launoius in altera

Nave et ipse sabbatum rcsolvit ; die enim sabbati
priecepit flliis Israel, ut muros civitaiis Jericiio lubi-
cinibus circumirent, et l)ellum Allophilis indicarent.
Mathathias autem^princeps Jiida sabbatum resolvit;
nam prsefectum antiqui regis Syriae sabbato occtdii^
et AHophilos sua pcrsecntione subjecit. Quaproptef
verum illud sabbatum septem millia anni, in quo
Christus cum electis suis regnaturus cst. >

(!) Victorin. , in SchoT. in Apoc. , p. o5, D. Conf.
Comm.. p. 417 el Commcnt. in Apoc, p. 59, A.

(2) Victorin., dc Fabrica mnndi, n. 5 ei 6, apud
Galland. p. 50, et in Imc lomo.

(3)ld.,lbid.,p. 49, n.2et5.

iniiiorc dissertatione annotetetiam (I); sub eodem
nominc (scilicet Virtorini) quinqiic diversos auctores
insiguiios fuisse ; quoruin primus est , opinionis
Praxene assertor, ciijus meminit Tertnllitnus (2); se-
cundus vero itie, de qoo hiiriisqne actum : romanns
quidam rhetor, de qno Aiigusiinus (o), terlius nume-
ratur :quarlusauicin fuil ille masMliensis, cujus meo-
tioiiem facit Gennadius (4). Uilimus tandem siT6

(t) Launoii opp., tom. u, p. 9i5, et seq.

(2) Terlunian., de Prcescripl. BcBreiic.^cz^, 55*

(3) Aiigiisl., lib. viii, confes.f cap. 2.

(4) Gennad., descript. eecles., cap. 60. Conf.Sidon.
Ep. lib. V, Epist. 21. Flor^it hic mas&iliensis, jiidice
Caveo, anno 454.

3<H

S. VICTOaiNI MARTYRIS FftAGMeNTUU.

302

qnintiis, ontor quidim^ cognoinine Lampadiiis , de A
qoo commemomi Piioiius (i). Videsis hanc disserlo-
tioriem. S'Qnod Gelukis, roinaniis Ponlifex, Victorini
opnsealft iiitor apocrypin sno deerelo recensoit (i) ;
6« fbrUsse de ctusa, qood millenariorum erroro
aspersa essont, ut testatur Hieronymus pluribus in
loeis. Sed, judice doctisftimo Yiro Christ. Frider.
Scbraidio (3) loca Hieronymi nos qoidem exceptione

Phot., in Bibl., cod. iOl, p. 276.

, , Lab., Coneitior,, tom. it, p. HOi et Mahsl,
€ktiUct. ConeUior,^ lom. ▼iii, eol. i52.

(3) Chr. Frid. Schmid., Hiitoria anUqua el mndica"
tio Canonii, p. 335, in not.

iJi

majorahaud dixerimus. Quamvis enim recte afOrmari
possit, scriplores, quos pungit Hieronymus, chilia'
smum (enuisse, aique iii eo descrlbeiido passim a
JoanneaApocalypsi aberrasse : falsissimum lamen est,
eoftdem viroscrassis illis opinionibus fuisse addicios,
qiias CerintHo aftiiiKere soliti sunt veteres, quasque
Lardnerus (Lardner.^ in der Glaubwurdigkeit der
evangei» Geschichte, tom. ii, P. ii, p. 649 et seqq*)
male facilis, docioribus orthodoxis cum Cerintho ilio
communes fuisse arbitratur.

LUMPER.

rii

S. VICTORINI MARTYRIS,

PETAVIONENSIS EP19C0PI,

QUf TERGENtfi ADi HNEM SiECULO TERTIO FLORUIT,
FRAGMENTUM.

B sis continetur , quem de conditione ipsius scripsit,
K.t.Prt T«xciiTO« tlCTORmi. BE FABmcA KtJNDi. ^^. g^^^^,^ appellatuf. Toum molem is.am . Deus

CoorrAirri ^ milii, ^ una cnm anlmo meo conferenti, sex diebus in ornamento « majesialis suae expressit»
de fabrica mundi istiUs, ih quo clausi tenemur, etiam septimo quibus ^ benediclioite ^. . : consecravit. Id-
velocitas /sbricaB istius hsec ett; sicot in libro Moy- circo igilur, quoniam septenario numero dierum et

LECTIONES VARIANTES.

' M$. CogiUnte GaU.
^ F0rte et addend. Betith.
« Forte Omaaieiituiii Bauth^

COMMENTARIUS.

Tractaius VictoriAi de Fabricit mundi. Commen-
t^nioli edendi his verbis rationem reddit Gnil. Caviu9
in Bist, Lit.^ t. i, p. 147 : c Extat penes me Yicto-
tffil (ractaius hacteuus ineditus de Fahriea Mundi,
Quent et vetusto codice Dibliotheci]^ Lnfnbothanse
d^scnpsit vir cl. nenricus Mauriiius, S T.P. Domino
archieplscopo a sacris doftiedticis, mecnmqoe benfgne
tomitiuiiicavit. E( sccunda jam vice nd finem ms.
ondicis ^ecognovlt Vjr doctissimus candidissimusqne
Joanoes Batteley, doctor tlieologus cjnsdem arcni-

^ Forte Quielus Bauth.
® Forte suppl. Sua Routh.

notaios ibidem, n* 90, veiustus wne, nlpote qui 800,
circiler annos habeat. Continet inter varios aliorum
tractatus, hunc Victorlni de Fabrica Mondi a p. 71,
qui sine alterius codicis ope eniaculair^ s^trs non po-
test, quod in aliis etiam libris, qiii unico nituiitur ms.
codice, ut in Velleio Paiercolo, Minncio, Arnobio,
U9U venit. Cum vero pariim accarate descriptus an-
tea et recognitns fiierit, denuo ad fidem ms. codicis
recognovit vir cl. J. Walker S.T.P. et annotaliuncu-
las iiisuper crilicas in gratiam lecioris adjecit. » Ac-
curatissimam autem postremam hanc recensionem

^pfsocpi sacellanos. Ouis fnerit hic Victorinus, in

coil. ms. noii dicilor. Nostrum vero esse tuin styliis, p fuisse nrihi satis probavit ejiisdom collaiiocum codice

n in eo ^ ms., quam logaiu ineo insiituere dignatus est virde

liim res ipsa apcrte cfamant, pnesertim rum
Chiliasiarum error inanifesie defendatur, quem Vi-
Ctarinum nostrum fovisse tradit (tieroiiymus (di
Script. Iti., c. 18). Vidctur es^e hic libelliis otto-
ctfcoLtT^ttfj ifiioddam ex Comment. vel in Genesin,
iref tn Apocatyp&in decerpiuni , qtiod proinde mm
propter vencrand;}m aniiquitatein, tum propierce-
lerriroi mafiyris famain hJc sobjnngam. Sic ergo ha-
bef codet Lainbethanus, vitiose qnidem in nonnul-
1b, qnafe sen.vum oRcubl minns clarom reddiini. Con-
jecturas qnasdam. quas prsccricti doitores subminis-
traront, in m^rginem conjecimus. » Hoec vir pne-
stantissiinns. Poslea vero docius ill:u nov.-e editionis
ffl$tori£ Cavianafi adornalor, non tanlum opnscu»
Ivin istud repetendum curavit, sed et alind prjeterea
codScis L^mbetham etemplum accnrnte des<Tipiiim
atQecit, addita notitia ejns, qiine seqnitur. » Codet
lltc ms. quem descripsit llenricus Mauritius, postea-
4^ r^Co^Tlt Joannes Batleley, nterqne Domino
arcii^p|5c66o Cant. 1 ^cris domestiCis, codex esl J)
miSm^im66B In quario biMiothecae Lambecban^,

^trio sermone lillerisqne huinanioribns opiiine me-
riiiis Henricus Jo in. Todd, qni domini arehiepiscopi
biblioihecain custodil. Ejnsdem denique cl. Walkeri
correciionibns, cujus merila in t^iceroiiem per Juan-
nein Davisiuin saiis noti sunt. symbolain addere
meam consiitui, nimirum utpurior, st non der«caia,
evaderel sancti mariyris oratio. Repeiivii in louio iv
snce BiblioiheccB Pairnm GalLimlius Walkeri et npo-
graphnin et notas, inque sectiones opuscuium ipse
divisii. RooTH.

Et una cum animo meo eonferetiti. Particulam it
supplere ansus suin. Routh.

Velocitas fabricce istius hmc est. Saltem verbo du-
rins hoc est, hami lenianduin lamen, cum lota oratio
seahra sii et p>rnmlatina. Routh.

Conditione. Gloss. Vet. Condttio , Mr6t(rtoi(Ttc. Hoc
quidem loco pro ereatione vox ailhibita , sajpius quod
ecclesiasticos scriptores pom soliia est pro re creata.

liOIJTQ.

Septimo,,. consecraviL Ms. septimo quibus laborem

503 S. VlCTOftlNl MARTYRIS 304

coelestia et (errcslria rcguntur, principii loco, de A nainu8B,usquc^ adTesperam^aotsuperpositioasque

hac septimam ad ommum Sfptimanarlum rigionum ^
nieiibor, et prout potuero, virtutis diem in eam ^
consummationem conabor exprimere.

In principio recit Deus lucem, eamque duodenario
mero horarum, die noctiique, divisit, idcirco videli-
cet, ut laboribus bominum requies ^ locum noctem
dies superduceret, rursus dies supervinceret; hac se ^
alterna vice labor queiis « refoveretur, quies exercita-
tione rursus diei temperaretur. Quarto dte fecii duo
luminaria in cmlo, majus el minWy ut alterum fnrwesset
diei, alterum nocti {Genet.t 1, 16, 47) , solis cthmae;
cxteraque sidera posuit in coelo, ut tucerent tuper
terram^ et discemerent lempora et annos et menses
et die8 et horas per siaiiones.

Nunc ratio veritatis osienditur, quare dies uu, te-

in alterum diem fiat. Mundus itjique iste ex qnatuor
elementis constat, igne, aqua, coelo» terra. Hapc igi«
tur quator elementa temporum t tetradem faciuou
Sol quoque et luna per anni spatiom qoatuor tempora
efficiuni, veris, aestatis, autumnt , hyemis ; eC b«c
tempora tetradem faciunt. Ct ut ei ea re loogius enar-
rem, ecce quatuoranimalia ante thronom Dei {Apoe,^
IV, 6). quaiuor evangelia, qoatuor flumioa in paradiso
fluentia (Geft.,ii, 40), quatuor geoeratiooes populo-
rum, ab Adain usque ad Noe, a Noe usque ad Abra-
bain, ab Abraham usque ad Moysem, a Moyse usque
ad Giiristum Dominum, Filium Dei; et qiiatoor ani-
malia (iipoc, iv» 7) hominis, vituli, leonis, aquil»; et
quatiior flumina (6>ft., ii, 44), Fysnn, Geon, Tygris,
Eiiphrates. Homo Ghristus Jesus auctor eorom, qua

tras nuiicupatur ' ; quare usque ad horam nonam jeju- B supra memoravimus, tetrade ab impiia cooipreheosas

LECmONES VARIANTES.

A Forte Septimana ad omnium seplimanarum rationem
Watker. Bouth.
>> Forte Divinae Bouth,
« Foru Requietis Walker. Routh,
dForle Acsic Watker.

^ Forte Quietenoctis Watker.

f Forte Nuncupetur Bouih.

S Forte Jejunemus KouUi.

^ FartB Aul usoue Bouih.

i FortedeknA.TtmywmL Watksr.

COMMENTARniS.

henedictione ::: contegravit, cum c super g scripto.
Verba quibut laborem, traiisfixa sunt liiieola a recenti
manti ; ex vestigiis Hcripturae veteris sic resiituo —
septimo quievit a labore ei ^iiedicti(»ne consecravit.
Sic infra, die teplimo reqmevit ab omnibut operibut
Ittii, et benedixit eum. V^alker. — Si h« viri cl. cor-
rectioiies in textuin debeant recipi, ego quidem in
ms. spaiium relictum sit atiie verbuni contecramt^
addendum putariin eum. Sed, ut veruin dic:im, longe
recedere a litteraruin duciu voces ista; videntur, nt
maliin e:o quietut pro qwbut reponere, et tua ad-
dere |)ost benedictione, Routh.

Sepiimam regionum. Ms. teptimam ad omnium

teptimarium rfgionum. Lego, dehae teplimanaomnium
tepiinumarum rationem meiibor. Iiifra, qui extra or»
dinem teptimanee ditpontionit excessurus est. Wil-

KERUS.

Virtutit diem ineam contummationem. Fortassere-
poHendum esi, vtriiUti divinue contummationem. Ha*
bes iiifra ad p. 306, 1. 2. Deut — opera tua contum-
mavit. RocTH.

Conabor. Gallandius ait : c V^alkerus legebat cona-
mur. Sed praec^eniia metibor-^prout potuero — cona-
bor legeiiduin suadent. Sic iiifra § 6, ut ment parva
poterit^ conabor ottendere. > In ins. qnidein super lil-
leram o pdsieriorem iii conamor scripta est littera u,
noii a Walkero addit i seu reposita. HabetGavii apo-
graphiim conabor. Routh.

Duodenario. Duodednario ms. Gorrexerat Gavii
apograph. Routh.

nequiet — tuperduceret. Beiie Walkerus requietit
pro requiet ; Cavii ai>ograpiiiim tuperduceret pruibet
pro tuperdoceret lectione ms. Routh.

Uac u — temperaretur. Hac se altema vice labor
quietit refoveretur, Walkeri emend.itiones ac i ic, et
quiete noctit, commeinoravi. Ac tic habes infia ad
p. 505, 1. 6. RouTH.

Majttt etminut — itoc^*. Sic correxit Gavianum apo-

Sraphum pro, inajus ut niinus ut alterum prmcetdt
iei alterum noctit^ et statim post, ccsteraque pro d-
iheraque, quod babei ms. Routh.

Ei horat per ttationet. In ms. legitur et horit prw-
ttmionet. Gonjecturani, quae adposita erat ad Cavii
roarginem* recipi. Routh.

Diet iiii tetrat, etc. Apud veteres christiaoos ha-
b^i'\ sont« sunt statiooes, nempe religiosus cultos

atque jejunium, tam quarta feria, quae tetras voca-
batiir, qiiain sexia, parasceve dicta. Ourabant autem
iskp ad usi|ue lioram nonam, aut etiam ad vesperaro ;
sed« re siccouiparata, ut tempus producerentur, jWimta
non statioiies vocabatiiur, proot iiifra aucior ait. p.
306, 1. 5, Uoc quoque die (sexio)— irtif ttationem Deo^
p aui jejunium fadmut. Lniiio loterdum, ut osiendit
^ S. Viciorinus, producebatur qnart» ferias jejunium
in craslinuiii, que est tuperpontio. Vid. iiot. supra
ad S. Diony^ii, ep. ad Batiliaem, vol. ii, p. il9. Ad-
dendum aut ante utque ud vetpermn. Riuth.

Temporum tetradem. Moiiei delendum esse tempO'
rum Wiilkeriis, quod ex sequentibns hiic adveciom
est. Reposuerat tetradem pro utrade Gavii apogra-
phum. Routh.

Ex ea re. tta praeclare, ait Walkerus, viri docti td
marg. Gavii pro ex me. Igitiir hoc recepi. Routh.

Qiialicor gemrationet populorum^ ab Adam^ etc
Quid in meiite iiiter haec baberet Victorinus, haud
capio, nisi quod toi sibi |[entiom origines io singo-
lis isiis quatuor geoealogiis invenerit. Routh.

Et quatuor animatia^ etc. Siil. in Apoc^ iv, 6, 7,
per qu» quidein animalia vult signari quatiior evan*
gelistas Commni/arttfi in Apocalgpt.^ in BibHoth. pa-
ritina patrum, 1. 1, p. i249, Victorino huic nnstro ad-
scriptus. Ati|ue artis piciune professores, dum ev;in-
D gelistariim piiigebant efligies, aiiimalia eadem tiuasi
syiiibola sive signa juxta eos ponere soliti siiiit Iinmo
Irenoeus, lib. iii, c. H, gemina sectatus, quatiior tan-
tuin evangelia idcirco exisiere o|>portere, ostendere
est conatus. Excitleritne apud Victoriiium vox itmt^
post animaUa^ viso Joanne judices. Routh.

Euphratet. Homo. Legere vult Walkerus et En-
pliraies Et Homo. Sed priori quidem loco particula
superfliia esset, etsi in altero liaud respiienda. Mnx
auctor pro autor ex nis. monenle cl. Toddio, edidi.

ROUTH.

Tetrade ab impiit. Ms. hic et paulo infra teiradem
babcL Correxernni et Gavii apographum, et Wnlke-
rus. Qui vero fiat, ut coiiiprehensus ease dicatar
Christiis leirade, seu quaria feria, vix iiiielligere me
faieor. Gemina lamen h.iliet Epipbanius in Expot.
Fidei Cathot.^ ^^^ : STiva^cc, inqtiit, iircrff>ou|tay«e

ooSCaxta xol Kupcax^« rfrpa^c Bi xol iv npooa6€cfxai iv
vDartia ?wc &paf ivom;. ^Ei^stinmp i7rcf«>>Txov7i9 rf*

305 PRAGMENTUM DE FABRICA MUNDl. S06

est. Iiaqiie ob captiviuiiem ejus teiradem * ob niajes- A enim quem s ad imaginem et simililudinem suam con-

summavit. Idcirco aulem prius opera sua consumma-
vit, qiiam angelos creavii, el iioniinem rabricavii, ne

tatem operum soorum, ei^ tempora liumaniiaiis ^
fialubria, frugibus Ixta, tempesiatibus tranquilla, de-
corranl, ideo aut ^ superpositionem facimus,

Die quinto lerra et at|ua foetus siios ediderunt. Die
sexto creata suni, qu£ deerant; ac sic Deus homi-
nem de homo iiistruxit, duminum omnium rerum,
qoa « soper terram et superaquam creavit. Prius ta-
men angelos alque archangelos creavit» quam homi-
neni finxit» spiritalia terrenis anteponens. Prius enim
lux, qoam coelum et terram '. Hic dies seitus paras-
ceve appellatur, praeparaiio scilticet regni; Adam

LEGTIONES

^ ForU Tetrade et Bouth.

i> Fone Ui Boiah.

^ ForlcHomaoitati BoiUh,

4 ForU atUiend. SUtionem, aot Rauth. B

GOMMENTARIUS.

rpa^t vwn\n«fiii b Kvpcoc, ctc. Sed de consilio impio canus in Chronico

tum iniio a Judaeis ad rein sceleraiam erficieiidaro

verba interpreianda sunt; Cf>nf. Marc.^ xiv, i, quae

quidem Epiphanii verba, ot obiter hoc notem, inter

ovfx^ora Biblioihecx coislinian:e male collocavit cl.

Moutfaiicoiiiiis. Vid. Catalogi Pr<rfat., fol. 5, versa pa-

fina, 61 p. 112, ubi tamquam st eailem fuerini Athana

sii, alferontiir. Sed hoc misso, interpretaiionem nicj m

ilrmat S. Peiri Alexaiidrini (!anon nllimus, qiii h:pc

tradil : OOx iynMkiau rig iq^v TtapavQpo^yiivoig rcT^ada

xae TrapaffxruYiv h cus xoi vhotsui tv tiMv i^ktk Tra^aooacv

forte adjutores se fuisse falsa diclione asseverant ^.
Hoc quoque die ob passionem Doinini Jesu Clirisli
aut siationem Deo, aut jejiinium, facimiis. Dic scp-
timo requievit ab omnibiis opei ibiis suis, et benedixit
eum et sanctifi&ivit, lloc die solomus superponerc ;
idcirco, ut die Doininico cuin graliaruin actioue ad
panem exeamus. Et pnrasccve superpo<iiio fiai, ne
quid ciiin Judaeis sabbatuiii observare videan)ur,quod
ipse Duminus sabbati Christus per prophetas suos

VARIANTES.

® Legend. quas.

t Foru Terra Walker.

s Detet Quem Walker.

ii ForU Adseverarent Watker.

fv^Lvyc^ TpooTiTaxrai. rnv /ov Tf 7/9a$a 3ta to ovfiSow-
^iiov vir^ Twv 'lov9ai&yv ^i t^ izpo^ovUt. toO Kvpiov tiqv
3i Trapaaxruiiv Jta t6 ircTrovOcvat avTov vnip )7|:a&)v. tkJv
yap K^jpteociiiv ^^aPfioo-vvuc )7fu/9oav, etc. Sic Caiioii re-
stituendiis, ut alii quo«|ue nioniierunt, ex vetusiissi-
mis mss. De observaiione vero tetradis et parasre- r^
ves. pliiraibidem adS. Pelruin Alex- noiabo. Routh. ^

Teiradem ob majeMtatem. Tetradem habel ms. ciijus
loco repoiiit Tetrade. Walkerus, sed ego tetrade, etc.

RODTH.

Et tempora decurrant. Delendam esse particu-

bm ef, aU W:»lkerus, et ex ejiissententia decurrunt pro
decurrant scribendtim est. Sed ut pro et iiialiui legere,
/hoiiamfii/t porro pro humanitai$. Rocth.

Ideo aut[ttaiionem ani] tuperpoiitionem facimut. Vi-
desis qa;i' paulo anie ad eol. 304, aniiouivi. nis. refe-
reiite Walkeri apographo, tdc;o aut tuperttitionem
fadmut. Corrigitur ad Cavii marg autem pro aut, et
in ipso apngrapho positum est tuperpotitionem pro
iuperttitionem, qiiodinins. secundum Walkeri qui-
dein recnguitinncm legitur, aliter vero se res habet
tesie d. TtKldio Propier illa qiioque, quae mox se-
quontiir ad lin. 2, p. 306. Hoc die quoque^-^ut su-
tioneni Deo antjejunium facimut^ illud ausus sum ad-
dere, quiKd in lextu vides. Routh.

Ac »e Deut hominem. Quatuor haic verba in cod.
ms. snte ilia die texto ponuntur ; sed monente Wal-
kero , verbis iii hunc ordiiicm apud Cavianom apo-
graphnm restitutis clara fiuiit oninia. Houth.

Qnam. Recte addita fuisse in apograiho lia;ccon-
jonciio videtor. Paolo post staiuitiir, neque ante
roundum conditum , nec diebus sextum anteceden-
tibus angelos creaios fuisse , sed deiiium sexto die.
Diversa tamcn diver>i sentinnl de re , quae iii sa-
cris litteris vel baud omniiio extat, vel certe haud
hqnido signilicatur. Routo.

Terram. Sic ins. el in margiiie Civiani apographi
soppletum est cr^i7, sed Walfceri praefero emeiula-
tioueni. Iiileroa de re ipsa ex principio libri Ge-
netit aliud quid colligo , quani istud Viciorinianum.
Ante luminaria quideni coelestia , quac qiiaito die fa-
cta sunt, die primo lux creata est, sed non ante
CQBluro et terram ; adfOjoyavi^ov , scripsit Juliiis Ani-

supra ad tom. ii, p. 124, Tswf
( primo die ) to TrpwToxTcorov fdg xac xcp^uficvov.

RoUTH.

Preeparatio tdlicet regni. Hoc e*l , sahhaii magni,
sive regiii Chrisii, de qiio infra arK|uid videbis. Routh.

Quem. Addunt in niai*giiie Cavei : c Dee«l, die
texio creatut e$t. > Sed levi mutatione sic lego,
Adain eniiii ad imaginem... coiisumiiiavit. Deleto
quem. Walker.

Atteverareni. Hanc Walkcri etnendationem coni-
memoravi. Ms. habet atteveranl. Cavianum apogra-
phnnii/it^eren/. Paulo supia nis. crearet pro creavit^
quod in apographo c«»rrectum esl. Routh.

Aut ttationetn Deo^ aut jejunium , facmut, Statio
hoc Victorini loco iioii soluin pro coHecta qii» voca«
lur, sed eliam pro abHtiiientia , posila est, et minus
diiitiiriia erat, ut aiile dixi, quaiu jejunium. Illud
enim ad iisqiie vesperam durabat , neque stationis
liistar, hora noiia coiicludebatur. Ita supra ira-
dil auctor, dle quarto a cibo abstiiiere solitum
esse, aul ad horain iisqiie nonain , aut ad ves-
peraiii, p. 303. 1. 17. Routh.

Hoc die tolemut tuperponere. Concit. Cliheritinum,
cao. xxxvi : Errortm placuit corrigi , tii omni tahbuto
die jejiinii snperpositionem eetebremut. Tertiill<anus
vero bunc moreiii jpjtinandi sahhato , quem romaiia
salieiii cum aliis chri>tianis amplexa est Ccclesia ,
improhavii in libro Advt. Ptychicot. cap. ii: c Vos
etiain (catholici) sibbatuin si qiiando coniinuatis,
nunquain, nisi in pascli;*, ieiunandum secuiidum ra-
tioneiii alibi reddilain. » Ita ille. Victorinus aiitem
scribere pergu : c Ct parasreve superposilio fiat,
ne quod ciiin Juda*is sabbaium ohservare videa-
mur. » Qone quidem verba iia iiiterpreior : ciim
omnes dies festi, sole cadcnte, incipere soierent,
|x oportebat christianos tuperponere jejiinio diei sexiae
quod ad vesperam durabat, no cuin Jud.iis, sab-
bato feriari solitis , sabbatiiin lamquam fesium ce-
lebrarc et obseryare videriMitur. Siipra de die
quarto Victorinus dixerat : c Quare u^que ad horam
nonam ji^junenius, aut usi|ue ad vesperam, aot
superposiiio usque in alieriim diein fiat. » Ve-
ruiiitainen Grxci , aliique orieulales , qui ex more
antiquo observandi sahbatuin , iilo die non jejuiiare,
nisi in pascha, con<iuevepuiit, negotium invertere,
atque accusare Latinos jud.iizandi postea coiiaii sunf .
Ita Matth:eus Blastares iii Syntugmate atphabetico ,
Lil. A. p 9. de Sahhaiio Sabh.itiaiiorum duce ha>c
habel, t^ ^i 'jrtpi toc yctp&i ^t>ore|xia xa^ 'lovSatxuc
caSSaTt^scv tipsvzOt vijorstav jv toutw /xctuuv, xac ToXXa
itotpaizhifrUig sxsivot; * xaOa $i xai ot AaTtvot tovOv.
apud Bevercgii Synodicum. Ubi uios jejiiiiandi sab-
bato reprchendiiur, iion qiiod Juda:i hoc die jeju*
narc soiiti suiii , qiii contra epulabantur, sed quia

507 S. \ICTORINI MARTYRIS 508

cdisseanimam suam dicil(/<M i«i3,U); qiiod sabbato «^ A severitatem » legis ad devetando ' disciplinam forma-

corpore suo resolvit : prius autem, cum ipse Moysi

prsciperet, ne circumcisio diem octavum praeieriret,

quae die sabbaio^plerumque incurrit, sicnt in evan-

gelio scriptitmlegimus(Joan., Tii, ^). Moyses pro-

spiciens duritiam popuii illius (Mat, , xix, 8), idcirco

die sabbatitegebamus {Ex.^ xvii/9, i%; Gol,, ii, 14),

et seipsum criiciOxit ^. Et prxlio quae^, ab allophylis

sabbato (I Mac,, ii, 51 — 41), ut caperentur , et velut

rentnr.

£t ideo David in Psalmo sexto pro die octavo Domino t
rogal ne in ira, neque in furore (Ps., ti« 1), suoarguat
ieum, aut judicet; hic est enim revern futuri illiusjudicil
dies nctavus, qui extra ordinem septimanae disposi*
tionis excessiirus esi. Jesus quoqiie Nave, successor
Moysis, et ipse sabbatum resolvit, die enim sabbaii
praecepit filiis Israel (/os., ti, 5), ul muros civitatis

LECTIONES VARIANTES.

* Forle Sabbaium Walker.

l> Forte SabbaU Boulh.

<^ Forte Levabat manus, et sic ipsnm cruci fixit RoiUh,

d Forte Quaerebaniur Routh.

« Forte Severitate Routh.
f Forte Deviiandam Routh,
9 Forte Dominum Walker.

COMMENTARIUS.

tamquam sacrum diem incredulonim instar Jndxo- B in Hist^ Sacr. ex Eneadibut ejns sumpt. , lib« vi ,

rum S^bbaiius atque Latiiii septimum observa-
baiit. RouTH.

Qnod iabbalum, Ms. quod sabbato. Lego quod
sabbatum corpore suo resolvit. Sic inTra Wal-
SBE. — Vid. Apostoli locum in Epitt, ad Ephei, , ii,
14, 15.

Qu(B die. Scribendum monet Wallierus dies pro
die, de qua lamen eiiiendatione dubiiaudum est si-

5natur, Joann., vii, 25, ubi hxc sunt : Propterea
ioyses dedit vobis circumcimnem , non quia ex Moyse
est , sed ex pairibus et m sabbato circumciditit ho-
minem. AdbiUuit hoc loco aucior plerumque pro
scepe; nisi si aliiid quid persuaserit libi Epiphanii
lociis iii Bceies, xxx , nuin. 52. — 5eixvi»Tat yao ari
ol TriptTSfxvovTJ? ccjTO TO '/gwijGev iv o-aS^ocTM , iav ogXjj •
(Two^iv oxptSoXoyiQO-ao-Oat ttjV oySoijv vi^spov, supio-xovTef
ffiTtiTrTOuo-ov tvo-aSSaTw, xat 7r«/»tT8fxvovT8^ g^&yov eiaya-
covto, xat t6 o^aSSaTOv e^Xuo^av lav Se u;rg^9«ijv0at 5ta c6
fiifi ^vo^at t6 ca^SaTOv, evaTig ^ot7r6v re^tTiuvouo-t ttqv
7re/9tTOjx>iv, xai Auo^ov t«v Tre/atTO.txijv. xat t6v Tzzpi odjrrig
Twv oxTw iiu.tpwt 0/50V Toii Trpoo-TayftaTOf . Lt dixisse
censeaiur Vicior.niis, clrcuiiici>ioucin pierumque (ieri
sabbaio, si ille dies oc^ivu^ fuerii u partu inf.intis.

i<OUTH.

Legebamus, elc.^ i Hsec omnia, i ait, Waikerus,
c meiidosissima suiii. i Aii inarg. Caviani a))0graplii an-
AOtaiumesi :« Dee^t hrussequod aiitc ipsum.a forlele-
gend. prwlioque proprwlio (jiue. iPlane qiiidein diiricilis
est loci eineudaiio,pro facnliatc inea tenianda. A Victii-
rinoenim, tiisi fa llor , £xo(it cap. xvii , respiciinr,
ubi narratur : Postquam dixisset Moyses ad Josue :
Elige vlros et egretaus pugna contru Amttlec... cum
tevaret Moyses manus , viciste hrael, ttn autem pau-

lutum remitiatet ^ tuperasse Amalee Fugavitque

Josue Amqlec ei populum ejut in ore gtadii, iioc au-
teiu die sabbati contiHisse collegit sibi vir sanctus

pag. 379, ed. Lond., Ethnici Judacos ce montibus
dedncere sunt conaii. C^^ternm cun^ neque horia-
tioiie neque minis flecti potnivscnt, sabbaioruiii die
quo Jiklai, geniili instituto, pugnare prohibehantur,
liosles inoiitibus iiisinuali, nuilis repugnaniibus
supra roille in speiiincis ferro et igni crudeliier ne-
carunt. Lala tuin priniuin lcx , ui sabbaiis pro viia
adversus hosies diiujcare lic^ret. i Ad quuj respicjt
YicLorinus , ni liic quoque rtllor , in posieriori parie
senienlia:. Quidtii ergo satis bene iia procedat ora-
tip? Moyset protpicient duritiam populi Ulius (Israelis
et Cbribio et novaj legi infensi , ac propterca rejj-
culi), idcireo die sabbati Icvabat inanus, el sic
ipsiiin cruci fixil, Et prcelio qucnebaniur ab atlophylis
sabbato, ut ctiperenlur, et velnt spveritate legis aU
deviiandam (tisciprmam (ormarentur ^ |i. e. legeni cai-
renionialcin. Sequiiur eniin posi c;eiera eiempia al-
. lata isiud veicri sabbalo opnosilnpi, ut vertm illud ct
^ jusium sabbatum seplimo mifliario annorum observarc'

tur, p. 5U9, I. y. Gctcruni in ms. sciibiiur i super

alternm e in devetando. ItquTq.

Die octavo. Annfitaium csl ad Caviani apngraphi

niaig. : c Tiiulns Ps. vi. cst Mp 'n^goy^itn: i Beda

iii ilexaemero : i Diclnin eirMU «stiii iiuilo Ps;tliiii in

iinem; in hymnis, pro oclava psalnuis David,

quod de die judiciiscripluin lolus sequentis Psalini

textns docet, in quo iram ventnri ^udicii limens

|U*ophela exclanial : c Domine, ne iii judicio tuo ar-

guas, neque io fiirore tno corripias me, eu*. i p. 2i ,

t. IV , 0|iernm Beda.' Basileai ediioruin. Ei din anie

Basilins Magnus in iib De Spiriln sunclOfCAp. l27 , de

die doiniiiico, sen, t^ /xtaToO ca^SaTOu, ila scripserat :

xat |xt« Totvyv in avTTii, xat oySorj, Tr)v /xtav ovTo>f exet-

vjfjv xai a^r/fitvrjv ^^SoiQv, i: xat 6 iJ/a7|X6>56^ ev Tio^tv errt-

7/aavaiCTwviJ*a).!xwv STrefxvijTOij, 8t' eauTiQ; e^yavt^ouca,

Triv ixeTa t6v ypovov toOtov xaTaoTaotv, Tr^v arayo^TOv
j;...' ' .. _ • . *^: _• '♦.•5- ♦. ^ J!„-:

Victoriiius ex st.'aionibus fortasse in popnli Israelis wx ^/*£/5«v ttjv orjHnzepoM^ Triv a5ta5o;^ov, t6v oD.yjxtov ixsi-
itineribus. Vel forie iraditionem aliquain iud.ticam ^ov xat or/iipta aiuxva. p. 50 ed. Bcncdiciin.li.dein tia-

secutus, Lucem vero dabit loco , expositio qux ver
borum Moysis facla est a Teriulliano in lib. iii ,
conira Harcion. ut alios auciorcs (unittam. c Jain ve-
rn Moyses quod uiqiie lunc lantiim , cum jesus
adver>us Ainalec prailiabaiur, expansis inanibus,
orabai re^idens, quando in rebns lum attoniiis,
magis utique genibus depositis et manilins casdenti-
bus pectus, el facie huini voluntaie orationein coin»
mendare debuisset, nisi quia illic ubi noinen Domini
Jesu dimicabat , diinicaturi quaiido(]iie adversus dia-
i>oium , I crucis quoque erat habilus necessarius ,
( l>er quam Je!>us victoriam e$sei relaiiirus, i c. 18.
Dxc TeriuUianns. Tuni vero apostulus Panlus ita
loquitur in Epist. ad Coloss. c;4pii, coiuin. 14:
Delens quod adversus nos erat chirographum decreti ,
quod erat contrarium nobis et ipsum tulit de medio ,
afiigens illud cruci. Porro, ut ex Machabxorum
iibro primo et capite secundo rem narrat Sal>ellicus,

bet Asleiius, Ilomil. in Ps. vi^apud Coielerii Ecctes,
grcec. monwnentJ loin. ii. t6v 0;rep Ti5> ovSorj; xat Tnr
Twv ^ftY.pCi'^ avao^Tao^sw; -^aA^wv i:o:ps%6iUi , p. 5(). Scd
aliter |»lcrj(ii|e, iiiter,.i'eiaii sunt titulum isiuni.
Confer inlerea Concil, Carthag, iv , de ipso ociavo
die, sivc fiiiuro siculo; qiiod quidem dogma de
ociavo su>culo ab ipsis iiM]ue iniliis Chrisiianisini
apud velercs jnvaluiral. IIoutu.

Qui exira ordinem septimuncB disposidonts , etc.
Cleineii^ Alex. , Strom, vii , p. 86(), ed Polleri :
MeTa '/o\j-JTTi'j Evo"aoxiTe)4UTatav xtTzspoxnv ietxaTa t6
7zp07riyo\f ZTii t6 xpetTTov |X€TaCa^),wv etV t^v TraT^wov
av)7iv, eTTt TTjV xvptaxijv ovtwc Sta Tn? o^/iocs e€5ou6c5of
eretyeratfxovriV. Ki apud Tcriulliannin, de ^mnm, cap.
57, ilieodorcliinique , Interpr, Psalm., p. C40, ed.
Sclinlze, Kgnificat ogdoas coelorum regnum, qnod
judicio suprenio succcssurumest. Routh.

Jesus quoque Nave^ etc. Quoe bic affertur proba-

309

FRAGMfiNTUM DE FABRICA MUNDI.

510

Hlericfao tubicinibas circotrent, et bellum allophylis A regnaturus est. Septem quoque ccelisunl^illis diebus

indicarent. Matthias (Malhathias. inlerp. Vulgat.)
autem princeps Jiidae sabbaium resohit ; nam pne-
fectum Antiochi regis Syriae sabhato occidit(I Macc^
II, i6, 40. 41), et allophylos sua persecutioiie sub-
jecit. Et apud Malth.i^um scriptum leginius ; Esaias
qnoqueet caeieri collegae ejus sabbaliim resolverunt
(!//?/.» XII. 5). Ut verum illud ct jusluin sabbatuni
septimomiUiarioannorum observaretur. Qiiainobrem
septem diebus islis Doininus singula millia annorum
adsignavit, sic eniin caiitum est, In oculh /tiis, Do-
mtne, mUle anniut diet una {P$. txxxix, 4). Ergo in
oculis Dei singula millia antiorum < onslituta sunt,
septem enim habeo oculos Domlni {Zach.^ ly, iO).
Quapropter, ut memoravi, verum illud sabbaium, et

conveniuiit ; sic enim caiitum esl; Verbo Domini ciBli
firmati sunt, et spiritu oris ejui omnit virtut eorum
{Pt,, xxxii, 6). Iliseplem spiriius. Nomina sunt eo-
rum spiriius, qui supra Chrislum Dei requieverunt, ut
apud Esaiam pn»phelam cautum est. Et requietcit
tuper eum spirilut tapienti(e, et inteUectutf tpiritut
consilii, et riV/u/ii, tpiritut sapientioe et pietatiSj et re-
plevit illum spiritus timoris Dei (Is.^ xi, 2. 5). Sum-
mum ergo coelum snpientiic , secundum inlellecius,
tertium consilii, qiiarlum virlutis, quinium scienlise,
sextum pielalis, septiiniin limoris Dei. Ex hoc ergo»
toiiitrua miigiiint, fluinina cxtenduntur «^ ignes con-
globant, trabes ardentes apparent, sidera radiant,
comxborribiliscurabitur^.Nonnunquamaccedit^eliam

septem millia anni <^ quo Cbrislus cum electis suis B sol et lunainvicemvisilanturf;atque iilaulira formi-

LECTIONES VARIANTE6.

* farte Brit neptimomitliario anaoram, utsupra Bouth.

i> Forudelmd, Suot Watker.

« Forlc Fulminaaccenduntur Walker.

* Forte Cometae horribills cura agitur Jtouth.
« Fori^AccidilMilBMi//^.
' For/e Yisanlur Aoti//^.

COMMENTARIUS.

lio, csBteraque exempla atque argumenla adducta a
Tictorino pro fulura sabbati aboliiione , exstant ca
omnia , si bene memini , liim npud JnstbiUiii niarty-
rem, tum inTerliilliani opusculis. Hictamen in lib. iv,
cap. ii , contra Marcionem dii»tiiictione inler opus
humannm sive tuum in Decnlopi praxei to fncla at-
qiie opns divinum , ne tum quidem in orc(e circum-
latione npud Jericliuntem tabbatum dettructum fuitse,
stntuit RocTH.

Antiochi, Cum monuissei lcgendnm essc istud pro
anljauf apogr.iphiCivimi mnrgo, idenirecepi. Rolth.

Esaiitt quoque et cwteri collefia: ejus. Ubj dicuiilur
Esaias et ca.neri propbetJi? sabbnluni solvisse^ iicd
Utmeu qui fnctiim, ul irrepserit £«nm« pro Davtd ,
raiio me fngit. Apiid S. Mmt., cnp. xii, c/^nini. 3,
qusril a pharisi»is Ji-siis : Non legislis , q\iai fece-
rii Datrid, quando esuriit ei qui cnm co erant?S'nJi.
SS. Marc. el Luc. Haliol autein ins. collegi^ unde
legerevnlt cl. Walkcrus coUegii , st'd .ijx.grapbum
Cavianum hac qiiidein in rc secutus snni. Rouia.

Ut verum, Ms. et verum. Sed conjeclurain viiorum
doci. adCavii npogrnpbum srciiliis sum. Rouifl.

Singula. Sitigulis forlnsse lcj?cndur». Psnlini ilind
LXixixa Yictorino adduclum clilliasl;c aflerrc soleni.

ROUTU.

Babeo cculos Domini. Iii margine Cavei , F. habct
oculos Domiuus. Sed recle habeo , u\ est, teneo , in-
venio. Walker. — Z >cbariai , cnp. iv, conim. iO:
Sepiem isU ocuU snnt Domini , qui discurrunt in uni^
versam lerrnm. Rolth.

Et septeni miUia anni. MiUia Ms. Legendum vide-
tur, ^</, vel rrit, sepiiwo miUenio, vel poiiiis. ul p.nilo
supra» teptimo miUinrio annormn. Sea W^ilkerus de-
lendam esse monel tantiim pnriieiilam ^/. Culcriim
Ticiorinus posi nlios lonnullos palres seplimuin niil-
lennium regiio Chrisli uiia cuin ^ancii-i cjus posibac
celebrando aiiribuil, cui subsecuiuruin nUiiniiin jii-
diciuin ogdonsquc; qme tanien ipsa ogdoas ab nliis
ad tempora Messi.-e , sivc adventum piiutum Christi
relata est« Rooto.

Sunt. Hoc nionet delendum esse Waikerus. Ad
septem quod attinct coclos, do quibus nui$alur Yicto-
rinus, verum est qiiod aii Orit;enes, lib. vi Contra
Celsum^ num. 21. *E7rTa Ji ou^avovf , « oXw; rsctw-
fd(Tfihw apc6/xov avTwv, <xi yepofitvai h rotU h.-nhnjiut^
ToO etoO oOx cnTayyOlo^jfTi yparpdi. Ideiii ab OrigeiiO
dictuin ad fln, quoque num. i5. Routh.

Hi teptem tpiritus. Yerba hxc a sequentibus disiin-

giienda putavi ; neque enim cum viris doctis , qui ad
Cnvii inarginem nonnulla annoiarunl , ycrba eoriim
tpiritus in eoruni spirituum muiarero. RopTH,

Spiriiut timoris. Ms. tpiritu timoritf sed ita emen-
dnnduin nit Wnlkerus post Esaise textum. Routh.

Tont7rua mugiunt, flumina extenduntur. Iii marginc

Cnvii , F. fulmina. Li»go, fulmina accenduntur. Wal-

ILCB. — Plinius , Nat. Hist., lib. ii , cap. 38 : Hine

nubila, tQnitrua et aUa fulmina. £x hoc orgo, etc. h.

Q e. ex cgelo liinoris Dei. Routh.

Ignes congiobani, Dubito, iitrum rescribendum sit,
ignes se conglobant, aii auctor hoc sensu verbum con"
globo adliibeai, etsi elegantior oralio ussel, si in sen-
sum procurationit sive expiadonis acciperetur. Yidc
Gcsncruin in Ling. IhmanoB Thesauro. Roith.

Como! horribUis curabitur. Fortusse scribendum,
cometa horribiUt cura ugiiur. Scd conjecit reponen-
dum csse, comx horribiUt currunt, Samuolis (^rellius.

ROUTH.

Nonnunquam accedit etiam $ol et luna inmem viti-
tantur. Legeriin , nonnunquam accidit, ut etiam sol et
hma invicem (b. e. siinul) visaniur. Iii verbis porro.
qiio: sequuntur, forsitan repoiieiiduin est atpectut pro
aspectu, ci e/ficiaut pro efficinnt, Kouth.

Auctorautent tottut creaturm Jetut. Ms. efficiunt^
auctoritatem totiut ereatura juttut^ etc. Hinc lego, el^
ficiunt. Auctor autem loiius creatiirae ittius; verbo
cogmunen est. Yel, Auctor autem totius creaiune Je-
|v tut. Sic supra, HomoCbristus Jetut autor eorum. Yide
^ Artemouiuin, id est , Samiielem Crellium, Prafat.,
pag. 21, ante iniiium Evangelii Joannis, etc, baec
perverse nd hypotbesin sumn trahentem, et corrum-
pentem. Waleeii. — lia ab Ireno^o, vel forta^se etiam
anliquiore aliqiio Chrisliano. pater generit humani ap-
pellalur Verbum Dei. Yid. lib. iv,7r«t«i, c. 51, al.
51, p. 259, ed. Massueti. Yerba autem, auetoritatm
totiut creaturw in Cuviano apographo cum superiori-
biii conjuncta sunt. Et vir cl. P. Wesselingius PrO"
bab., cap. xiv, pag. 417, cum nondum edita eral
egregia isu Walkeri conjectura, juiie vel juttius pri-
miius scriptum fuisse pro juttut statuil. Cum vero
propter Victorini verba, qiian supra ad pag. 305 ha*
bentur, Walkeri posteriorem iilam eroeiidationem
pra^ferendam duxerim, ipsam baud dubitavi huic loco
apponere. Siquis tamen malueritallerain illam, atic/or
totiut autem creatura istius, reponendum mibi t^oidem
videretur, auctori autem^ pro auctoritaum* l9ttu$ op*

Ml S. VlCTORJftt HAATYfUS 51%

))ilia,luroineradiaiuiainacieaspectuejus<^,ef&ciunt^. A delabra aurea (Apoc^ i, 15); seplem oviculae^Lm/.^

Auctorltaiem lotius creaiurae justus <: ; Verbo cogno-
nien est ei, sic eniin dicit pater ejus, Emctalum e$t ^
eor meum verbum bonum (Pi.^ xlv, i). Joannes evan*
gelist.) sic dicit: In principio erat Verbum, et Verbum
erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in
principio apud Deum : omnia per ipsum facta iunt^ et
lineeo factum e$t nihil (Joan.y 1. 1, 2, 3). Ergo primus
fachis crenturae ^ esi, secundus bomiiiis ^ humaiii geiie-
ris, ut ait npostolus (ICor., xv, ^5, 47). Hoc igitur
Verbum, cuin luceiii fecil, sapienlia vocaiur; cum
coelum, intcllectus; cum terramet mare, consilium;
cum solem et lunam caeteraque clara, virtus; cum
terram ac niure exciiai, scientia; cum hominem flnxit,
pieias; ciim liominem benedicitet sanctiflcat, timor s,
Dei nomen habet.

Ecce septein cornua agnuli (Apoc^ v, 6), septem
oculos Dei (Zach.y iv, iO); septem oculi (Apoc^ v, 6)
stagnei ^ sepiem spiritus (Apoc^ iv, 5); septein faces
ardentes aiite thronum Dei (Apoc^ iv 5); septerocan-

xxui, 18); septem mulieres apud Esaiaro (li., iv, 1);
septem ecclesiae apiid P.iiilum, (Act.^ vi« 3), sepiero
diacones ; sepiem angeli (Plu$ $emel Apoe.)^ septem
tubas i (Joi. , VI, vel Apoc^ viii); septero signacula libri
(Apoc.^xY, 1.) septem septiroanse, quibus pentecoste
concliiditur; septemseptimaiiaeapiidDanielem (Dan.^
IX, 25); item quadraginta ires septimanae apud D»nie-
lero; apud Noe septero omnia munda in arca (Gen.,
VII. 2); septero vindictae deCain (Geft.,iv, l5);8eptem
anni remittendi debili (0«tt(., xv, i); lucema caro
septero oriflciis (Zach,^ iv, 2); septein coluronae sa-
pientiae in dorouro i Salomonis (Prov.^ xi, 1).

Nunc igitur de inerrabili gloria Dei in providentia
videas roemorari ; lamen, ut roens parva poterit, co«
B nabor ostendere. Ut Adam illum per septiroanam
reformaveril, atque universae suae creaturae subveni*
ret ^, nativitaiefilii sui Jesu Ghrisii Domini nostri fa«
cturo est. Quis itaque lege Dei doctus, quis plenos
Spiritu sancto, non respiciat corde, ea die Gabriel

LEGTIONES VARIANTES.

« Forte Aspectns Rou(A.

^ ForU Efliciant Bauth.

^ Forte Auctor autom totius creatur» lesus Watker.

«t For/e Enicuvit Aotf//k.

«» Forte Oeatura Routh.

t Forr^ Homo Dominus Jlotil/k.

s Forte Timoris Routh.

^ Forte Sunt agni Covtf marg, Septem oculi Delend.
censet. Watker.
i Forfa Tubae Aotit^.
j Forte Doroo Watker.
k Forfe SubveneritlTatfcer.

COMMENTABIUS.

laverat quidero Crellius pro juuut reponere, ut eroen-
daret, istiu$ verbo cognomen est et , id est ei verlio ,
qiioii supra roemoraviroiis, cngnomen est verbum Dei.
Eteniro cum ad hoc probnndum, Chri^ti verburo
Dei nominari , adducat Viciurinus locum Joan., i, 1,
sequeretur eum l^sse, et Dei erat verbum. Ita Grel •
lium locum reflnxisse, et arguinentatiim esse , niihi
retnlit , antequam Crellii librum vidissem , Barate-
rius , in Anlt-Arfirmonto, seii Initio Evangetii Joannit
Vindicato, parl. i, cap. 16, § iii, p. 110, ubi ipse
legendum propoiut : Itti verbo cognomen ett Dd.

ROUTB.

Eructatum ett cor %nenm verbum bonum , LXX.
lB^S|BivSaro "h xapdta /xot» ^oyoy oyaOov. Vulgata quidcm
babet. Emclavit cor meum verbnm bonum. Nibilomi-
nus an Yiciorinus, qiii, aiiclore llieroiiyino, supra ad
pag. 2:>4, iion aeqiie latine ac grxce noverai scribere,
erurtatum ett pro eructavit p'>suerit, an poiins, cor
ernctatnm esse inrpllexerit, alii jiidicent. Routh.

Ergo primut faetut, etc. Repositiim ad inarg. Cavii
est, Dominut f>ro hominis. Amplecior emendaiionem,
toliiin vero locum ita l(*gere veliin. Ergo primut factut
creatura ett^ tecundut horoo Douiinus humani generit,
ul nit apottolut. Scilicet in Ep. i ad Cor. xv, ^5, 47.
Mox ad I. 5, p. iiO, verba exstani^ ut Adam iltum per
septtmanam reformaverit^ atque unnertce suse creaturm
tubvmret.

Hoc igilur Verbum-- timor Dei nomen habet, Wal-
kero tesie, voces quai sequuntur, iia iii Ms scriptae
fuerani, eineiid:inte eas Cavii apograpbo: coelu pro
cmtum , terra pro terram , tole et luna pro totem ei
lunam, cum terrce ac marit pro cum terram ac mare ,
homine prn hominem. Sed receniiori m:inu litteram m
811 per pleraqne b:i*c verb:i Kcriptim fuis^e in ipso co-
dice, tesutiir cl. Toddius. Ego interiro timorit pro
timor nialim legere. Routh.

Comua. Comuta^ ms. correxi post Apoc, v. 6.

ROUTH.

Apud Panlum. Pro Paulum margo ediiiotiis C»vei
hahet. F. Apoeat., sed male, ei recte Paulum; Cy-
priauu^ de ExhortationeMartyrii, pag. 125| ed. Am-

stel. : c Apostoliis Paulus qiii hujus lcgitimi nnmer
r et certi meroinit, ad septem ecclesias scrihii. » Vide
et alia ihidem hunc locum illustrantia. Walue. —
Fragmentiim De Canone S. Scripturce^ quoil prirous
edidit in AntiquitaUbut Medii jEvi cl. Muratorius, baec
habet : c Curo ipse be:ilus aposiolus Paulus sequens
pr«edecessoris sui Joannis ordinero, nonnisi noinina-
tim septero ccclesiis scribit ordine tali , ad Coriii-
tbios, etc. > RouTH.

SepUm diaconet. Cons. noUro ad Cornelii Fra-
groenta de nuroero diaconorum. De scriptura au-
tem diaconet Vossius in lib. De vitiit termonit :
c Diaconet et diaconibut crebnim est scripioribus
ecclesiasticis etiam antiquis. Sed lios pietaiis po-
tius haberous magistros quam latiniiati!». El^an-
tiores igitur seinper diaeonut dicunt, iit gra^ce est
deaxovo^. i Lib. 1, cap. 20. p. 82. Tertullianus rero
Cyprianusque , quod ego meminerim , fere seroper
habeiii diaconi , duro res , fateor, se aliier babet iii
epihtolaruin cyprianicarum intcriplionibut ^ et ubi
iiarrai <'vprianus in Epittola ad Succettum , qu£ cst
D Episi. 80 , vel 82 : c Valerianum Imp. ad seiiatum
resfripsisHe, ut episcopi et presbyteri ei diaconet iii-
contineiiti aiiiin:idvertantur. » Unde videtur iioroeo
diaeonet eo teropore usitatius ac vulgatius fnisse.

ROUTR.

/n dotito Salomonit. Sic legendiiro roonet Wulkerus
pro tn domum S. Qui septero ttacrameiita in E<%lesia
esse statuiint, ut obiter id notem, plurima horum
sppteiiariorum numerorum in medium solent :iddu-
cere, ui rero vel llrinent, vel illiistrent. Routr.

Vt Aaam iUum , etc. Walkerum monenteiii verba
baeccuro sequeniibus, nativitau fUii tm, elc.,conjun|i^
debere , non curo prioribus , secutus suro : is porro
tubvenerit pro tubveniret vult reponere. Nativilate pro
nativitatem correxerat Cavii apogrsiphuro. PerMnc(aiis
autein hebdomadamt sive diversos boniiaiis profectus,
procedeiiduiii esse praecepit Clemens Alex., supra ,
ad p. 250. RouTH.

Ea die Gabriel angelum Marite, etc. Quomodo baec
atque caetera hujuscemudi sibi collegerit Vlctorinus»

513 FRAGMENTUN D£ FABRiCA MUNDI. S!4

angelttro Mariae Yirgini eTingeliiasset qua die draco A «luia 8enl6res sunt et aliis angelis et boniinibus.

EIPLICIT TRACTATU6 TlCTOtmi DE PABaiCA IIUIIDI.

ETaro seduiit ; ea die Spiritiim sanclum Mariam vir
finero innmiasse, qua liicem fecit ; ea dic in carne
esse conYersum, qua lerram et aquam Tecit; ea die
in lacie esse conversum, qua siellas fecit; ea die in
sanguine. qua terra et aqiia foetus suos ediderunt; ea
die in came esse conversum, qua die liominem de
knmo insirusii ; ea die naium csse Cbristuro, qua ho-
■liDem finxit; eadeni « die esse passum, quo ^ Adaro
eeeidit ; ea die resurrexit « a mortuis, qua lucem fecit
Homaiiitatero quoque suaro septenario numero coii-
SBmmai, nativitatis, inrantis, piieritiae, adolescentiae,
juvenlutis, perfectaeaelatis, occasuro ^. Jud»is quoque
bumaniratem suaro etiaro his modis ostendi, cum esu-
ril, sitft, ciburo potumque dedit, curo ambiilat, eas

Primu$ ex codice Lambtlhano ididii GuK Cavius in
{Hi$toria Litter,^ iom, i, p. i48.),

Interprelalionem qua sequilur^ Etaioe^ c. vi, corom. 2,
eommemorai S. Bieronymut, epitt. ad Damoiwn^
t. iif, p. 518, ed. Martianeei.

SexaUeuni (ex Seraphim), etiexaUe ailm(iM. vi, 2)»

Viciorinus noster duodecim apostolus interpre«

tatiis est.
De S. Victorini Interpretatione Eeelesia$tit , c. iv,

eomm. i3, ita S. Bieron,, Comm. in EccUmatt. ad

loc.f Mi, p.74l.

esse scit ^, cum super cervicalem ' dormivit (Jforc, g Origenes et Viciorinus non multuro inter se di-

iv, 58) ; curo auiem freta aut procella s pedibus in-
greditur, ventis imperat, aegros curat, et claudos
reformal, capcos eloqueniia instituit ^ videte Dominuro
se esse naniiari ejusdero ^ .

Doodenario nuroero dicere i ut supra memoravi,
pcr doodenas boras bifarie divisus est lucis et noctis,
perhas namque horas, menses ct anni et tempora et
8»cula computantur. ConstituU ^ sunt itaque sine
dubio aotem i diei angeli duodeciro, noctis angeli
doodecim, pro numero sciltcet borarum. Hi sunt
naroquexxiui tesies dierum et noctium {Apoc., iv» 4),
qni sedeol ante thronum Dei, coroiias anreas in ca-
pitibus sab habeotes, quos in °' Apocalypsis Joan-
nis aposloliet evangelisue seniores vocat, Idcirco

versa senserunt. Post geiieralem eniro illam senten-
liam, quae omnibus patet, quod melior sil adolescen*
tulus pauper etsapietis, qoaro rex senei et insipienat
et quod frequenier evenit , ut ille per sapiemiaro
suaro etiaro de carcere regis egrediens iroperel pro
doroinatore perverso ; et rex insipiens perdai impe*
rium, quod tenebat : super Cbristo et Diabolu hunc
locum interpretati sunt, quod pueruro pauperero el
sapientero, Christuro velint pueruro. juxta ilitid, roag-
num libi esl vocari te puerum meum (/la., xux, 6);
pauperem vero, quia pauper facius est, quum dives
esset (II Cor., viii, 9); et sapientem, quia proAciebat
aeiate et sapientia et gratia apod Deum el bomines
{Luc, II, comm. tili.).lste natusest ia regnosenis, etc«

* Forie Ea Walker.
^ Fo'te Qua Walker,

^ Forie Resorrexisse Walker.
^ Forie Oocasus Walker.

• porie Et seceuit Rouih,
t ForleCerneaARouth.

9 Fone Procellosa Deleio aut Bouth.

LECTlOiNES VARIANTES.

G ^ ^wU excidit Surdos hcM audire, et morluos resU-
toii Ronth.
i For/0 Nuntlare eisdero Rom/k.
i For(e Dies Roul^.
k Forte ConslituU Waiker.
1 Detend. Autem otl Watker.
■* Ifkdelend monet Watker.

COMllENTARnJS.

perinde atqiie alii veieres tractatores et c^ronologi ,
vts operae preiinm est , ut quis ostendai. Paulo post
in Cavii apographo posituro est mMmfaise pro muii-
daue. RouTH.

Ea die in eame esse convenum, qua terram, etc. Non
eonveniret hoc cum illo ad iin. 13, ^a die in carne e$$e
tsnertum^ qua die hominem de humo mitruxii , qiiod
&eiitm esse flstcnditiir libr» Genesi$ die sexto, dum
terra el aqoa die tertio apparnisse dicnntur, nisi aias ix xoei So^pomog
Qiristi incnrnalioneiii in uteroR. Virginisliasc quidem ^fjrixraro itwt* xirv /xiv esonrroc aOroO 9ca twv auuicfttv

C<Bco$ eloquentia in$tituii. Eloquentiam Ms., eietodot
anii(|ne pro claudotm Dixerat, claudo$ reformat^ statim
aoie istud, cceco$ ehqueniia inslituit. Hic vero propier
septenarium numeruro, de quo tot Virtoriniis liabet,
vix diibito quin hiijusrootli qiiaedam ille addidisset ,
surdos faciiaudire^ ei mortuos re$tituii. Conf. Luc.^ vii,
22. Interca Melito sardensi^ In fragnionto Ubri de
Incarnatione Chri$U ila scribit : dcoc yoip wv ofxoO ts
I XKc Sn^pomog tcXccoc o auTo;, Tac 9vo ovtoO oOo-ca^ im-

inielligi debere. Confer vcrba pniilo siipra ad lin. 9,
ft not. in Fragment. I Chronici Africam , voi. ii, pag.
i59. RouTH.

Qua ierra et aqua (atu$ $uo$ ediderunt. Hoc faclum
ii€ quinlo esse didtiir ad p. i56, I. 28. At vero sua
«tidisse aqua quidem traditur die quinto, terra autem
^ sexio. RouTH.

Ea die esse passum^ qua Adam ceeidii. Lapsum esse
Adam eo i|iso die, quo illuro creavisset Deus , orones
liere siaiaunt. Rodth.

Oceanu. De inorte vox interduro adhibetiir. Routh.

Eat e$te $c%i, For. scril>endiiro , et seces$U. Vox
eoim sece$$it \eU lalino interpreti solciinis. Verbi
ousa, Cum autem audi$$et Jesus^ anod Joannes tradi
tu esset^ secpssit (ovcxu/niacv) in (iaUlasam (Matt. iv,
12). Sed ad Cavii iikarKinem legetiduiu esse conjiritiir
f^cas|)roeai. Mox cervical legendum puto pro certfica'
tem, ei freia procefiotay pro ^eta atti proceila, Routh.

iv T^ rpuria rp fUTa t6 jSaTTTcajt*», vir» di Mptanomxa.
aOToO, sv Tocc rpwMYZOL XP^^^^ f^c Trpo toO PaTrrw--
^aTOf. Roi;th.

Nuntiari ejusdem. Duodenario numero dicere. Lo-
cum mendoMssimum ita eniendes : Nuntiare eisdem.
Duodenario numero dies, Leciorem eniro ad initiuro
commentarioli sui ad p. 503, I. 5, mitUl auctor.

Rodth.

ComptUantur, etc. Ms. eomputantur conslituta suni.
liaque sine dnbio auiem diei. Walkerum verba inler se
aliter distingiientein, et eonsiiluti scribentem, deleto
autem^ magis seqiiendiim esse duco, quaiii viros doci.
ad C:ivii niarg. qui partic. et addunt ante constituia
sunt. Roi;th.

Quos [tVij. Delen<Uim ait in Walkerus. Minus recte
apocfilypsi in apographo Cnviano ex<Ut. Routh.

Sex alce, ctc. Victoiiuum, quem lioc loco proipterea
appellat fioKmm Hieronymus, qiiod e scriptoribus

m S. VICTORINI MARTYRIS FRAGMENTUM. 516

J)e Yictorino Ua tcribU S» Hieronymus, Atven. Het* A He eadem Sententia ita S. Hieron, Comm, in Ezech,^

miium^ (•iv, p. i^l.

De Yictorino id asscro» quod et de Evangelisiis,
fratres eiim dixlsse Donuni, non fiiios Marinc : fratres
autem, eo sensu, queni supcrius exposuimus, pro*
pinquiiate, non natura.

De Senienlia quadam Victorini^ nliorumque, ita
S. Bieron. De Viris IIL, c. 18.

Hic (Papia$) dicitur miile annorum judaicam edi'-
disse ^euTe/26><rey, quem secnti sunt IrennRus et Apot-
linarius et ceteri, qiii post resurrectionem aiunt in
carne cum sanclis Dominum regnaluruin. Tertullia-

c. 36, t. III, p. 952.

Neque enim juxta judaicas fabulas, quas illi diuTi-
p6i(T6tg appellant, gemmatam et auream de coelo ex-
peciamus Hierusalem, nec rursum pussuri circumci-
sionis injuriam, nec oblituri taurorum et arietuin
viclimas, nec sabbati otio dormiemus. Quod et mulli
nosirorum, et pr.Tcipue Tertulliani liber, qui inscri-
bilur de Spe rideliiim, et Laclanlii iustitulioneni vo-
lunicn septimum poDicetnr ; ct fictorini PetabiO'
nen$i$ cpiscopi crcbrae exposiiioues : et nuper Se-
verus nosier in dialogo, cui Gallo nomen iinposuit.
Et ut GroBcos nounnem, et primum extremuroque

nu8 quoque in libro de Spe fidelium, et Victorinus ,

Petabionensis, et Lacianiius bac opinione ducuntur. B ^^^^J""»^»"' ^^^»*"^ ^' ApoUinanus

COMMENIARIUS.

Ecclesiasien inlcr alios S. Scripiur d libros, ait idem
Hieronymus De Viris lllustr, a me Iiuic rniguienio
pra$fixus. RouTH.

Senis^ etc, eic. Cum noo con^tet « utriu!> tandeni
mi verba istxc i Origenis au Yictorini , plura bic

Commenlaritim (1) scripsisse Yictorinum in Jonnnis
Apocalypsin, irndit Hieronyinus siiprn De Viris i//.,
p. ^. Ad-tractatuin auiem qiiod altinei in tomo i
Bibliotbecas patrum parisincc editiim, qui Yictoriui no-
miiielnsrriptusest, diceiulumcom Tillemonlio, ^lcm,
Ecct,^ loin. v, not. 2. iii S. Viciorin. Lardneroqiie
De Evang. Fide^ part. ii, lib. i, cap. 56, p. 196, eic,
interpolatum (|uidem cum libruin fuissc, et nonnuMlii
in locis mulaiuin, «icd majorem lamen parlein cjus a
Yictorino revcra scriptum, id(|iie co m:i-,'is . quod in

Slurimis rcbus commentarius isic cum illo De fabrica
]undi rragmenlo, post C ivium ntinc cililo, piilchie ^
c<mvenial. Confer ci C<MlIier, Hisloire gindrale des^
Auteurs sacrh et eccl^siastiques^ lome iii, cap. 21, § 3^
p. 546.

Age vero, breviora quaedam Scholia Yictorioi in
Apocalypsin qiia^ii post liminiu juin reducta siint a
Gallaiidio, q\ix primus ex casineiisi coJice ediderat
Basilius Miilanius iiionacbus casiiiag, Bononiai, aiiiio
1558. Aii«|ue Gailandins, iii BtbliotheccB pairum $uae
i. IV. p. 6, se iiulluin duhiiari, si virisdociis pcrspccla
bujuBce opusciili editio unica adt^oqiie. perrara iiiisset,
c quin Schotia, tamqiiam genuinuin Yiciorini retiim
excepissent ; agnovissentque simul siibdititium om-
nino ese, utpote inire iiiterpolatura , riOmmenta-
rium illum iu Apocalypsin . qui ^ub cjus noinine in
pairum Bibliolbecis circiiaifertiir. i Sic ille. Quan-
quam vero vesligia anti(|uioris doctrin:e in bis brc-
vioribns scboliis subiiide dcprciieiidi . interpolala ta-
men ibtii:iic ab alH)Uo male ferinio fuissc mibi vidc-
banlur, si inodo eadein ad Yiciorinum tertii sseculi •.
scriptorem vere perlinerent. Exiat in illis ad cointn. ^

(1) Quamvis admiserimus Yicioriniana scholia quae liic
noster res|mil comincnUi^r, melius tamen visum est oo-
bis nolare quue *de scbolijs iu Apoculypsin Houth ceu-
suerit.

transcribere supersedeo. Rocith.

De Victorino id assero^ etc. Hclvidius, dum per|>e«
tuam oppiignabai S. Marisc virginitatem , Yictorini
verba quaedam adduxerai. Routh.

14, cap. 1, Apoc. : Caput autem eju$ et capilli erofU
albi, elc, inlerpretatio isla : In capiiUs atbis abbatuni
esi muttitudo llerum ad coinm. 18. cap. xiii : Nttme^
ru$ ^us nomen hominis, et numirns ejus sexcenti seza^
ginla sex, posl multa alia boc addilum est : Item aliud
ejus (aMlirhrisii) nomen golhice , quod per se liquebit^
id est , rs^jvnptr.og , qnod eodem mudo gracis litteris
compulati y', tres^ c', quinque, elc Significatur autem
Gensericus Yandaloruin n;x, qni sacculo quinto catho-
licos iu Africa vcxaral. Atia milto , sed notes lcctor^
qii.cso, in eodeoi opu^culo non lauiuin quod in fine
adversus chiliaslas scripiiim exlat, scd scholia adi in
toiuin capul vice-^imuiii eoriiiiideu sentenliai oppo-
siia ; eisi , proui de alicro commenlario ageiis olim
nolavii Cavius, Yicloriiiu^i iu C'»wui'Milario suo. Hie-
roiiymo id diseric tradeole, chiliastarum errori fave-
rii, idemque profccto iii fra;im''nlo , quod supercsi,
De Fabrica Mundi, fecerit. SeJ bjBC hactenus. Poe-
malum, quoe Yictorino nouiiulli atlribucrunt. nnllnm
pari gaudct lesiiuionio at(|iic brevc illud carmen ad-
biic extaus de CrM<:e Oomini vel rfe Paschate, ipscrl-
pium, ciijus d'ios |iri'>res versus Yiclorino adscripsit
Beda venerabilis In libello de Locis Sanctis, cap. J,
pag. 489, tom. iii, ed. Basil. : c .... Qua ductus opi-
nione, • iuqiiii Beda , c Vicioriiius Piclaviensis anti-
stes bicchsiue, de Goigotha scribens ita inchoai : i

£st locus, ex oroni medium qoem creiiiinus orbe,
GolguLha Jud£i patrio cogaoauQe dicunt.

Yerumiamen sententi;e illorum liaud refragor, qiil
propier styli differentiam a Victorino cartnen abjudi-
care veliiii; nain lattne l»qiii aiictor poemaiis vide-
liir, id quod de Yiclorino in tractaiu De Fabrica Mundi
vix dicendum. Faciiltas enim pure et einendaie scri-
bendi iu cumulum sancli martyris lauduin, tesie plu-
ribus locis Uieronymo, non accessit.

317

S. YlCTORINl SCHOLIA IN APOCALYPSIN B. JOANNIS.

51S

SANCTI VICTORINI

EPISCOPI PETAYIONENSIS ET MARTYRIS

SCHOLIA IN APOCALYPSIN BEATI JOANNIS (*)•

INCIPIT EXPOSITIO.

EX CiPITE PBIMO.

1. Apocalifpdi Jetu Cbriiti, qmm dedit ilU Deus el
ofUadit $ervi$ suit quce oporte^ fieri cito^ el significa'
ri(. Bea^ qm legmt ei qui audiunt iermones hujus pro-
pbetiaf ei servfttu qws scripta j^nt, Priiicipinin librl
beaiiuidinem legeiui, aiquo audienii, ei scrvanti
promiull, ut Jectioni Sludens exinde opera discal, et
praBcepu cnsiodiat.

i. Gra^a vobi^ et pax ab eo qui est, et qui erat^ et
f«i veniurus est. Est, quia peroiaDel. Erai, quia cum
Paire omoia fecit, et nunc ex virgine initium sumpsii.
)enUtru9 est, utique ad judicandum.

El a sepienispiritibus qui in conspeclu ihroni ejus sunt.
Septiforoiem spiriium in Esaia legimus (Esa.^ xi, 2),

A hominis, Similem dicit post mortem devictam, cuai
ascendisset in co^los» admiaiam io suo corpore cum
spiri|ji gloriiie suaB, quam recapit a Patre pote»>taiemf

13. Qitasi filiuni hominis ambulantem inter medium
cundelabrorum aureorum, Inlejr ipedium dicit eccle*
siarum, sicut in S.ilomonQ iliciuiv : Inler temilas justo*
rum ambulabo (Prov. viii, iO), cujus aniiquitas e$t
immorialitas, ei majesiaiis origo.

Yestitum talari. In veste talari, id est sacerdoialj,
carnem qn.x corrupta est (2) «td niQrtcip» et babet
per passionem sacerdoiiuni, aperiissiipe tradiium.

Et prcecinctus erQt ad mamillas zonft aurea. Mamillap
ejus duo sunt Tesiamenta,et zona aurea ckorussanc-
torum est, ut aurum pcr ignem probaium. Aliterp
zona aurca accincta pectori conilatam conscieniiam,

spiritum videlicet sapienlios et inlellectus , consi/n ^ P ctpunim spiiilijalemque indicat sensum, qui ipdiiui
foTtttudiniSp scientiaet pietatis, spirilum timoris Domini. csi ec( lesiis

5. El ab Jesu Christo qui est leslis fidelis, primoge^
niiju mortuorum, In homine susccplo perhibnil lesti-
moDium in mundo, in quo eiiain pn^sus, suo n )S
&aDguiiie solvfi a peccato, ac debellato inrenio, pri-
JDO resurre:^it a moriuis, et mors ultra ei non domi-
nabitur (Rufn- ^i, 9) : ip^O autem rcgnapte mundj
r^num desiructuiu est.

6. Et fecil nos regnum et saccrdoles Deo et Palri suo.
Id e«i omniom ridetiuin Eccle.siain, siciit Pelrus quo-
qoe aposJoJus dicit : Gens sancta , regute sacerdolium
(\Petr., 11,9).

7. Ecce teniel cum nubibus^ et videbit eum omnii
ocuius Qui enim primo in susccpio homine venit uc-

14. Caput autem ejus et capilli erant fillti taviquam
tunfioibu ^t tiinquam nix. \\\ capiie candor o^ieudilur,
Cfiput autem Christi, Dm esl (I Cor-, xi, 5). In ca*
pillis albis ahbaium Cdt nmliiiudo (3) , lan:e simiiei
propter oves siinplices, niyi, propter innumerabilem
turbam caiididalorum de ccbIo dociorum.

Oculi ejus sicut (lamma ignis. Priccepta Dci sunt
qua; credcniibus niiuisiraiit Ipmcn, incrcdolis auiem
incendium.

16, fnfacie autemejusdaritasut sot. Clariias quod
dixii, appariiio illiiis fuit, qua loculua Cht bomini«
bus facie ad, faciem. Solis autem gloria minor cst,
quam gloria Domini \ sctlicci propicr orium ei oc-

culms, posi paululiim in majesiaie ei gloria ad judi-* ^ casum, ei rursum orlum, quod nalus sit et passus et
caDdum veniei maiiifcstus. Quid auiciii dicii? resurrexil. Ideo dcdii siinilitudinem scripiura, assi*

li. £U conversus vidi septem candelabra aurea^ et in milans fi«cieni ejus glorias solis.
meiio uptem candetabrorum aureorum similem filio 15. Pedes ejus similes aurichalco tanquam in for-^

COUMENTARIUS.

(I) UaecScholii S. Victorini, 6ononi.e, annol558,
prinHis edidit Dasiliiis Millanius m^maciius Casinas
ex ms. codice biblioihec^ Casinensi^, qiii el aduo-
tationes adjecil. Ilanc omnium priinam ediiionein
tjpis excudendam ciitavimus : mire siquidem inler-
polalx, quae in bibliolbecis PatruMi occurrunt.

Galland.

(i) Carnem quee corrupta est. Iliinc locum , nisl
qnid r,ui>piam afforat nietius , ila cupcrem emon-
dari : Carnem quce corrupta non est in morte , ct habet
per pfiiiionem sacerdotium^ apertissime traduut.

(3) Abbatum eat multitudo. Opusculuni sanc doctnm
ciuiilc, si universuni uilendas , cl dc quo aniare
anciorem , et ei debere te pluriinum lubens faieare.

Sed alicubi ita friget, ut vix illud homine doclo
dignum censeas , et in dubium aiictorem voces ,
quod interdum videalur rccenlioris cujuNpiam lio-
iniiiis noii adinodum erudiii commentationem redo-
lere : ut heic iu abbatum appellalione. Nam quo
lcmpore Victorinus floruit, Anioiiius priinus abhas
pauloanterior fuerat, oisi quisdixerit nionachisnium
usque eo ardentcr homines complexos eo tempore
fuisse, ul plerique abbates cxsiiteriiil. Ouid qiiod
abbatorum etiam scriplum reperi ? nisi quis lorta
Djudicet albatorum legendum esse : qnam suspicio-
nein niihi t^alis fuerit iiidicasse, cuin nullam cerlam
in tanta rel ct corrupti cxcmplaris ignoiaiionc ratio-
nem assiguare queam.

5i9

S. VlGTOiaNl SCHOUA

520

naceconflato* Pedes apostolos dicit, qni, per passio- A lera ejusstellas seplem diiit : quia Spirilus sanctos

nem conflati, in universoorbe Tcrbum ejus prxdica-
verunt; perquns enim ambulavii praedicaiio, roeriio
pedes nomiiiavit. Unde et prophcia anticipavit di-
cendo : Adorabimut in loco ubi tielerunt pedet eju$,
{Ptalm. cxxxi, 7). Quoniam ubi illi primum steierunt,
et Ecclesiam conUrmaverunt, id est in Jud:ea, ibi
omnes saocti conventuri sunt, ei Dominum suum
adoraturi.

16. Et ex ore illiut giadiut ex utraque parte acutut
procedent. Per gladium bis acolum de ore ip>ius
emicaniem osienditur, ipsum esse, quiet nunc evan-
gelii verbum, et prius per Mosen legis notitiam uni-
verso orbi protulil. Sed quia ex eodem verbo in omne

septiformis viriutis datus est in potesiatc ejus a Pa-
ire. Sicut Petrus ad Judeos exclamavit : Dextera Dei
exaltatut acceplum a Patre Spiritwn effudit huncquem
videtit et auditit {Act., n^ 53). Sed et Joannes Bap-
lisia anticipaveral, discipuiis suis dicendo : Non enim
ad menturam dat Spiritum Deut, Pater, iiiqiiit, anuit
Filium, el omnia dedit in manu ejut {Joun., iii, 54,
55). Istas septem stell;e sunt sepiem ecdesiae quas
nomiiiat in vocabulis suis, et vocat eas ad quas fecit
episiolas. Non quia ipsie solas sunt Ecclesi», ant
principes; sed quod uni dicit, omnibus dicit. Niliil
eniin differunt, ut ex illa ratione quis paucorum si-
milium majon numero anteponat. In toto orbe sep-

genus humanum, tamNovi quam Yeteris Testamenti B tennatim ecclesias omnes, septem esse nominaus.

vindicaturuB est ; ideo bis acutus eommemoratus est.
Ghidius eniin militem armat, ghdius bostem interA-
cit, gladius desertorem punit. Ei ut ostenderetapo-
stolis quod judicium annuntiabat, ait : Non vem pa-
cem mittere, ted gtadium (Matth.<t ^)* Et postquam
consummaveratparabolasaitad illos : Intetle^ttithmc
onrnia? Et dixerunty ita. Et adjecit : propierea onmit
tcriba doctut in regno Dd timiUt ett homini patrifami"
Uat proferenti de thetauro tuo nova et vetera {Matth.^
XIII, 51, 52) : nova evangelica verba aponolorum;
vetera, legis ei prophetarum prscepta ; et haec de ore
suo processisse testatus est. Sed et Peiro ait : Vade
ad mare et nUtte hamum^ ei pitcem qui primum atcen-

et unam esse catholicam Paulus docuit. Et prinum
quidem ut servaret et ipse typum septem Ecclesia*
rum, non excessit numerum. Sed scripsit ad Roma-
uos, ad Gorinthios,ad Galatas, ad Ephesios, ad Tbes-
salonicenses, ad Philippenses, ad Golossenses. Postea
singularibus personis scripsit, ne excederei numerum
septcm ecclesiarum. Et, in brevi contrahens praedi-
cationem suam, ad Timotheum sic ait : Ut taat qua^
liler debeat convertari in Ecctetia Dei vivi (I, Ttm., iii,
15). Hunc typum et ab Spiritu sancto per Esaiam
pnedicare legimus : De teptem mutieribut qum appre*
henderunt honunem unum (Eta., iv, 1). Unus homo
Ghrisius est, non ex semine natus : septem vero mu-

derit^ totte^ et aperto ore ejut inveniet tiaterem , id est G li^res septem ecclesi» suni, panem acdpienles suure.

duos denarios, et dabit pro me et pro te (Maith.^ xvii,
26). Et David similiier per Spiritiim ait : Semel lo-
cutttt ett Deut , duo hcec audivi{Ptatm., lxi). Qiiia
semel decrevit ab initio Deus, quod usque ad flnem
futurum est. Denique ciim judex sit ipse a Patre
constitutus propter hominisassumptionem, volens os-
tendere quoniam verbo pnedicationis judlcabuntur
homines, ait : Putatit quia ego .vot judicabo in novit-
ftmo die ? non, ted verbum (inquii) quod vobit toeutut
ium, ittud votjudicabit in novitiimo die (Joan., xu,
48). Et Paulus de antechristo ad Thessatonicenses
aii : Qiiem Domlnut Jetut interficiet tpiritu orit tui
(II r^eii., II, 8). Et Esaias : Spiritu (inquit) labiorum
iuorum interficiet hnpium (Em., xi, 4). Hic ergo bis
acutus gladius est, proccdens de ore ejus.

15. Et voxejut tamquamvox aquarummultarum{\).
Aquae mults, populi esse iiitelligiintur, seu donum
baptismi, qiiod emisil per Apostolos dicens : Ite, do-
eete omnet gentet, bapUzantet eot in nomine Patrit ei
Fitn et Spiritut tancti {Matth., xxvm, 19).

16. Et habebat in dextera tua tteltat teptem, In dex-

et tunicis suis velalx, quae poscunl auferri imprope-
rium suum, tantum ut nomen illius vocetur soper
illas. Panem Spiriium sanctum, qui nutrit in vitam
aeternam, sibl videlicet per credulilaiem promissam.
Tunicas vero sux, quibus cooperiri se opiant, imroor-
taliiaiis est gloria, de qua Paulus apostolu<( ait :
Oportet ergo corruptibite hoe induere in earrupticnem^
et morlale hoc induere immortatitatem ( I Cor*f xv,
55). Auferri vero improperium suum po.<iCunt (i), hoc
est cmundari se a peccatis : improperium enim esl
peccalum pristinum, quod auferiur in baptisroo, et
iiicipiunt vocari honiines cbristiani ; quod est, titpo*
eetur nomen tuum tuper no$. In his ergo septem ec-
olesiis, iiniiis Ecclesiae catholicae, fldeles sunt, qoia
Duna in septem per qualitatem fidei et electionis
est. Sive ad eos scribens» qiii laborant in saeculo, et
operantur (5) de frugalitate suonim lahorum, et pa-
tienies suni ; et cum videant hominos quosdam in
Ecclesia dispensaiores el pestiferos, ne dissentio fiat,
poriant. Admonet tamen eos de amore, ul iii quibus
fldes eorum deest, agant poeoitentiam. Autadeosqni

G0MMENTARI13S.

(1) Et vox ejut tamquam vox aquarum mularum.
Non miraberis heic et nliis praeierea locis aliquot
aposloli verba iiiverso ordine legi , cum paiilo post
scripiorem bunc nostrum affirmantem aiidieris , in
libri hujus iiiterpreiaiione iion verborum ordinem ,
aut textus consequentiain sed rerum intelligentiani
leciorein sequi debere.

(2) Auferri vero improperium tuum potcunt. Nos
illud pouunt ex superiure ieciione de nosiro addidi-
mus» ut locutionem clariorem efficeremus. Neque

ratio a nobis ubicumque aliqiiid emendavimus, con-
tiniio reddeiida fuerit ; cum illud tam firinum est et
per se planum , ut a qii0(|uam quin iia sit scrit)en-
dum, dubitari non possit : nain omiiia persequi
prope essei infiniium, usque adeo singulu paene yerba
perturb ita et corrupia erant.

(5) Operantur. Grediderim lioc verbum pro vintnt
usiirp:Utim ab auctore (uisse , et ditpentatoret pro
dissipaiores« portant item pro rerunt (quae duae vo*
ces e ve^tigio sequuntur ) dixisse.

m m APOCALYPSIN fi. JOANNIS. 322

in lods erodelibns inhabitant inter persecntores. ut A fortes suni in flde, et non expavescunt persecniio-

perseverent fideles. Aiit ad eos qui, sub prseiexiu nii-
tericordis, illicita peccata in Ecclesia faciuni,etaliis
bdesda ostendunt. Aut ad eos qui sunt in Ecclesia
&cnes. Aut ad eos qui negligentes nomiiie Untum
christiani sunt. Aut ad eos qui bumiliter instructi
sont, ot in fide furtiier perseverent. Aut ad eos qui
siudeot Scripturis« et laborant cognoscere arcana
prxdicationis, et Dei opus facere nolunt, id est mise-
ricordiam et amorem : omiiibus poenitentlam deiiun*
ttat, omnibtts judicium aniiuntiat.

EX CAPITB II.

1 Scto kborem tuwn , et opera » el patientiam
uau In priiaa episiola sic ait , scio te laborare et
efenrif video paiientem le esse : ne putes me longe ^
Bonri a le.

Et ^ma non potes portare im/oi , et qui te dicunt
iUene eeu^ et non sunt , et invenisti eo$ mendacee ,
ei pteientimn kakei propter nomen meum. Haec uni-
Terta ad iandem speclant, et laudem non medio-
ereo : et tales viros , talemque classem , ac tales
eiecliiims bomioes oportet omnino admoneri , ne,
isiis Dei bonis concessis, fraudentur. Haec pauca dixit
se tiabere adfersus illos.

Aj 5. Et dutritaum tuam prietinam reliqmii , me-
mmto nnde exeideris. Qui cadit , de alto cadit, ideo
diiil, unde; quoniain usque ad novissimum , amoris
open exercenda sont. quod est prindpale maiida-
t«D. Denif|iie nisi fiat, minatus est luovere cande-
htinui de loco suo, id est spargere plebem* (^

& Sic hakes et tu odire opera Nieolaitarum. Sed
fMmiam et ipse oderas teoenies doctriuam Nicolai-
ttfun, Undem exspectas. Odire autem opera Nico-
laitaraaqos el ipse oderai, boc ad laudem bpectat.
Nicolaiiaram autem opera eraiit illo lempore ficti
toinesei pesiiferi* qui sob noniine Nicolai minislri
iecerani sibi hseresim, ul delibalum (i) exorcizare-
Uir el maiKkicari posset : et ul quicumqiie fornica-
lasessei, oeiavo die pacem acdperet; ideo coUau-
^tillos ad quos scribii, quibus lalibus el lam
Mgids viris promisit lignum quod est in paradiso
Deiiid.

Sequens epistola sequentem conversationem alte-
riaB ilassiis et oonsuetudiiiem detegit. Denique ait :

9. Seio tritulationem tumn et paupertatem^ sed dives ])
tk Sdl enim apud se ulibus divilias esse recondiias,
etdeiraciaiionem deJudaeis negantes, dicuntse esse
iotetH, et non sunt, sed synagoga satana, quoniam
ibaalicfaHsto colliguntur, quibus ait :

iO. £ieo fidelis usque ad mortem. Ut perseverent
fiMes esse usque ad mortem.

il. Qm wieerit non kedetur a morte seeunda* Id est
Bon castigabitur in infemo.

Tenia classis sanctorum osiendit esse viros , qui

nem; sed qiiia ei in illis suut, qui proiii suntad illi-*
citas permixtioiies, aii :

i4 , i(r. Habes ibi tenentes docirinam Balaam , qtd
docebat in Balac mittere scandatum coram filiis Israel^
edere^ et fomicari : ita habes et tu tenentes doetrinam
NicoUtitarum , sed pugnabo cum iliis in gladio oris
mei. Id esl , quid praeceperiin dicam, et quid fecerilis
couferam. Nam Balaam ( Num. , ii ) doclriiia doce*
bal Balab mitiere scandalum ante oculos Qliorum
Israel, esse delibatum, et fomicari; id quod olim
acddisse uotum est. Ille enim huc consilium dedit
regi Moabitarum, et scaudalixaverunl populuin. Sic ,
inquit, intervos habetis talem tcnentes doctrinam,
ut sub pnetextu misericordi» alios vitiaretis.

i7. Qtit vir^rft, daboiUi manna absconditunt , et
dabo iUi calculum candidum. Manna absconditum
iminortaiilas est, gemma alba adoplio in filium Dei;
nomen novum in calculo scriptum , Chrisiiauum est.

Quarla classis nobilitaiem fidelium opeRintium
quotidie, et majora faoienlium opera significal. Sed
el ibi esse qiioque fariles bomines ad illicilas paces
dandas el novas propbeiias aitendendas, ostendil, el
arguit, el pnemonet cxteros, quibus non placel hoc,
qui cognoscunt nequiiiam adversam, quibus malis et
dolores inducere quxrit in capite fideiium el peri-
cula ; et Ideo ait :

24. Non nntio super vos atiud pondus. Id est, non
dedi vobis leges, observaiiones et unera, quod esl
aliiid pondus.

25, 26. Sed quod habeiis^ teneatis, donee veniam;
et qui vicerit dabo itU potestatem super omnes gentes.
Id est, judicem illuiu consliiuam inler casteros
sanctos.

28. Et dabo itU stettam matuUnam. Primam resur-*
rectionemscilicet; promisit slellam malutinam, quae
noctem fugat ct lucem annuntiai, id est, diei initium.

EX CIPITE 111.

Quinla classis collectio vel conversaiio sanciorum
declarai homines negligenles, el alias quam quas
oporlel in sxculo agentes operationes, nomine tan-
lummodo christianos. Et ideo hortalur illos si quo-
modo reversi a negligeniia possint salvi esse, et ideo
ait :

2. Eslo vi%itans et confirma catera que moritura
erant : non enim inveni opera tua ptena coram Deo.
Non enim satis est arborem vivere • et fractiim non
habere ; sicut non satis est chrisiianum dici, et Chri-
stum confiteri , ipsum vero in opere non habere , id
est ejus praecepta non facere.

Sexta classis est conversatio eleclionis oplim».
Consueiudo sanctorum declaratur, boram scilicet
qui humiles sunt in sseculo, et ruslicani in scriptu-
ris, et fidem Immobiliter tenent , nec omnino uUo

COMMENTAEIUS.

(I) DeUbatum beic el alicubi posuit pro idoloibyto,
Imc esl eo quod slmolacris immolalMlur. Exorcizare
^ero pro a lemerat^ seu poIlutsD religionis crimioe

expiare acdpi videtur, qood esi coolra propriam
verbi sigoificatioiiem : nam iSopxi^ecv potius est ol>*
stringere, quam solvere religionc.

m 9. YtCTORINi ^tCHOLR

rasu fracti ant timorc/relrahuntura Ode. Idco ait ad A Iniitem se vidisse faletur ;

3ii
et nunc exinde recolit,

illos :

8. Dedi anle te ostium apertHtn , el quoniam ser-
va$ti verbuitt patientia mem, In tam parYis Viribus.

10. Et e§o te servabo ab hora tentatwnit. Ul sciant
hujusmodi gloriam suam : nec quidem in tentalio-
nem eos tradi permitti.

i^. Qui vicerit fiet cotumna in templo Dm» Sicot
enim cotumna decor est sediflcii , sic qui persevera-
verit, nobilitatem in Ecclesta consequetar.

Septiina quoque Ecclesix coUectio declarat, bomi-
n^ locupleies in digaitatibus collocatos, sed creden-
tes ut iociipletes , apud quos in cubiculo scrlpiuras
qitidcm traciaiitur , foris autem sunt fldeles, et a oe-
inine inlelligiintiir, jactantes scilicet se, et dicentes

(|ux per legom in siroiliiudinibus praeiiuntiata erant,
et per b;mc scripturam conjungil omnes priores pro-
phelas, et aperit scripturns. E^t quia postqnam invi*
tavil in coeUiin oinne} credentes iu noiniiie suo Do-
minus nosier, slatim Spyrittmi sanclum effudit qui
ferturus cst (1) ad cceliim, ait:

2. Slatim (ui in ipirilu. Et cum aperiatur per Spi-
riium sanctum mens fideliuroy ei illud eis manifes-
tetur, quod et prioribus est pr;£dicatum, signiA-
canier aii.

Et ecce sedes posita erat in coeto, Sedes posita, quld
est, nisi sedes judicii et regis ?

5. Et supra sedem sedens, similii aspeetu lapidi
jaspidi et sardio, Supra solium vidisse mi aimilUydl-
se omnia cognoscere, praediti fiducia litteraturae , g nem jaspidis et sardii. Jaspis aqnae eoloriB est, lar-

opere autem vacanles, et ideo ait :

15. Neque frigidos neque ferventes ilbs esse. Id est
neqiie incredulos , neqne fideles : ad omnes enim
omnia sunt. Et ({uoniam qai non frigidas esl nec ca-
lidns, sed lepidos est, nauseam facii< ait :

16. Yomam te de ore meo. Nausea quamvis odibi-
lis stt, tamen iieminem laedit : sic et liujusmodi ho»
mines cum fueriiit projeeii. Sed quia tempus est
poenitentiae , ait :

i8. Suadeo tibi ut emas a me aurum conflatum. Id
esi, quo modo poteris pro nomine Domini pati tri-
bulationes et passiones*

Et coUyrio inunge ocuhs tuos. Ut quod libenler
cognoscis per scripturam, hujus etiam opus facere

dius ignis. llxc diio judicia posita esse luqoe ad
consummationem orbis soper trifoanal Dd exinde
manifestanlur, quornm judiciorum onum jara con-
summaium est in cataclysmoperaquamy aliiid aolem
consnmmabitar per ignem.

Et iris erat tft eircuitu throni. Iris aatem eirca so-
lium eosdem colores habet. Iris arcos diettiir, de
quo etiam ad Noe et ad filios ejus locutiis est Domi-
nus ( Gen., ix), ne timerent ultra diiuviuni ia gette-
ratioiie Dei, sed ignem. Sic enim ait: Slaiuam aroam
meuin in nubibus, ut non jam aquam timeatis^ sed
igoem.

6. Et ante iedem tamguam mare vitreum umile cry-
stallo. Id est donum baptifimi, quod per Filium suuffi

coneris. Et quoniam si bis modis bomines de magno q poeniientiae tempere, aniequam judiciun faciat» effn-

excidio ad magnam redeant pcenitentiam, non solum
sibi sunt utiles , sed et multis prodessc possunt ;
mercedem non mediocrem cis promisit, nimirum se-
dere in solio judicii.

EX CAPITE IV.

Post hmc vidi et ecce ostium apertum in coelo.
Oslium apertum inccelo,Novum Testamenlum prae-
dicatur.

Et vox prima quam audivi , tanquam tubm loquenlis
mecum, dicens : ascende huc. Qiiando aperlum osten-
dilur, clausnm fui.sse aniea bominibus manifestum
cst. Salis aulem et plene paiefactum est, qiiando
Christus cum corpore in coelos ad Patrem ascendit.
Vox autem prior qiiam aadierat , cnm dicii illam se-

dit. Ideo ante solium, id est judicloni. GmB aotem
dlcitmare vitream simile chrystallo, aqoam mfiBdara^
slabilem, noii vento agilatam, non in prodivo de-
fluentem, sed tamquam domum Dei iounoMan ira-
diiam ostendit.

Et per circuitum eedis quatuor ammalia* QMnw
animalia qaatnor suni Evan^elia.

7 — iO. Prinmm animat simile leom^ et eeeundttm
timile vitttlo, et tertium habens faciem eimiiem komim^
et quartum simile aquitm volanti ; habentia ala$ HHaa :
et per circuitum el intus^ plena oeuUs ; et ftquiem non
Imbebant dicentia : Sanclus^ Sanctus^ Sanctus, Dotm^
nus omnipotens. Et proddentes viginti quatuor eemareM
ante sedem adoravemnt Deum. Viginli qnatiiOf se-

Ciim esse locutam , sine contradictione argurf eos, ]>niores viginti quatiior iibri sunt prophetarum, et legis

qui alium in prophelis , alioiit in Evangelio dicunt
fuisse locuinm ; cum magis ipse qui venit , ipse sit
qui ifi propheiis locutus est. Joanncs enim ex cir-
cuincisiono eral ; et omnfs illc populu?. qiii Veteris
Tcsiainenii prxdicatiouem audierat, llla voce afedifl-
catosest.

Hla eademqne vox^ inqoit, quam audierttm, illa imAri
distit : Amnde hue. Id er>t spirituB, quem paiiik) ante
qnam flliom hominis inter eandelabra aarea ambu^

referentes tesiimoniajudicii. Sani autem et vinginii
quatuor paires, duodecim apostoli et doodeeim pa*
iriarclia}. Animalb igiiurquod diflerentia sunt valtus
haiiC habent rationem ; simile leoni animal, Marcua»
designat, in qno vox leonis io eremo ro^entb a«di-
tur. Ilominis autem figura eniiitur Matilixosenuntiare
nobis genus Marise (2), unde earnem accepit Gbristns.
Ergo dum enumei at ab Ahraliam usqoe ad David, ei
usqiie ad Joseph, uimqoam de homine locutos esu

GOMMEMTAHIUS.

(f) Fertwrui pro hrturus^ ei si noh ex i>s« gram-
matieorum, nii eiiam paurto ante odire, pro odisse,
dicimus; lectiouem tanmen antiq^ii, etmaxime vetu-

suite venerabilis codicis immatare noiuimos.

(i) Hominis autem figuraenititur Matthmus enuntiarm
nobis genus Marim. Vide ut iradat Maiihaeum genealo-^

S25 IN APOCALTPSnf B. JOANNlS. 52$

iJcoprxdicAlio ^usefBgiemboniinis osiendit. Lucas A corum. H:pc cnim iemt Ecclesil cailiollca qnoc et

sacerdoiiiun Zadiariaioffereniis hostiam pro populo^
ct apparenteui sibi angelum dum enarrat, pro^er
sacerdoiium et bustiam, ipsa conscriptione vituli
tolit imaginera. Joannes Evangelidta aquilae similia
assuoiptis pennis ad altiora festinans de Yerbo Dei
dispulat. Marcus, ilaque Cvangeiisia, sic incipiens :
JnUium Evangelii Jesu Chrisli^ sicul scnptum est in
Esaia propheta (i/arc, i, 5) : Vox clamatuis in deserto
{Esa^ iL, 3) leouis babetefGgiem. Maitbaeus autem :
Liber generutionis Jesu Christi /i/it David, filii Abraham
{Matih, I, i); bxc est fucies homiiiis. Lucas vero
disit : Fuit Sacerdos nomine Zacharias de vice Abia^
ituxoriiii de fiiiabus Aaron (Luc, i, 5) ; haec est
imago viiuii. At Joaitnes cmn incipit : iii prtNcipio

antea predicnta, cl posiea coiii^unimal;! sunl. El volat
quippo cl mcrilo lollitUra terravivuinaniiiial. H.Trc-
ticis autem qui tcslimonio prophedeo noii uluntur,
aJsunt et eis aniinalia , sed hon volant, quia sunt
terrena. Judxis autem qui riOfi accipiunt Novi Testa-
menti prsedicationem, adsdnt .tt.x^ sed non vofaht, id
est inaDem vatirinationem bomlnlbns afferunt, facta
dittis non conferenies. Siifitautem libri Yeteiis Te-
stamenti qui recipiuniur viginti quattjor, quds in
Epilomis Theodori invenies (S). Sed et viginti qua-
tuor (ui diiimus) seniores Patriarcffas el Apostolos
judicare popuiuin snum oportet.Intefrogantibus enim
Apostolis et dicenlibUs : Nos omnibus nostris relictiSf
seeuti sumuste, quid erit nobis {Matth.y xix, 27, 28)?

erat Verbutn, el Verbum erat apud Deum,et Deus erat g respondit Dominus noster : Cum sederit fiiius hominis

Verbum (Joati., i, 1); simiiiludinem aquilae volantis
osteiidii. Non solum aulem suas Evangelist® quater-
nas siniiiitudines in suis exordiis Evangeliorum ex-
primunt, sed et ipsuin Yerbum Dei Paliis omnipo*
tentis qui est iilius ejus^ Dominus noster Jesus Cbri'
stus fert easdem imagines iii tempore adventus sui.
Com Dobis praedicat, est tamquam leo et catulus leo«
nis. Ci cuiu propter salutem homiuum, bomo factus
esl, ad roortem devincendam et universos liberandos.
Etquod seipsum obtuleiit bostiam Patri pro nobis,
viiulus dicius est. Et qood mortem deviceritet ascen*
dit in coelos, extendens alas suas et protegens ple-
bem suani , aquila voians nominaius est. IIib ergor
praedicationes, qiiamvisquatiior sint, una est lamen»

super sedem gioriee sum, sedebitis et vos super duodecim
tribunatia judicantes duodecim Iribus Israei, Sed et de
patribus qui judicatiiri sunt, ait lacob patriarcba :
Dan judieahit et ipse popuium suum inler fratres suos,
ficuret unatribus in Israet {Gen., xlix, i6).

5. Et a sede protedebant fuigura et voces et tonitrua
et spptem faculce ignis ardentes. Procedeniia auteib ful-
gur.i et tores et tonitrua a solio Dei, et septem faces
ignis ardentes significant priedicaiiones et reproinis«
siones adopiionis, et minas. Nam (ulgura adventura
Domini significant. Voces anloin Novi Testamenli
pracdicaliones. Tonilrua auiem quod coelcstia sunt
vcrlja. Fnces ignis ardentes donnm Spiritus sancii
quod id ligno passioUls est redditum. £l cuin haec

quiade uiio ore processii. Sicm fluvius in paradiso Q flerenf, cecidisse dfdt univefsos majores naiu, elado-

cum sit unus, iu quatu<ir partes divisus est. Oculos
auteiD intus ei foris habere ea animaiia in prxdica-
tiODeni Novi Test.'inienti ; providentiam spijritualem
ostendit qux et secreta cordis inspicit, et superve-
nieniia videt qux sunl intns et foris.

8. Alas senas. Tesiimonia snnl Yeteris Tesiainenli
fibf orom. Ideo viginti et qnatiior lolfdeni faciunt (I),
qiioi stmi seniores snper tribunalla scdentes. Sed
sicnc animal vobire non potest nisr pennas habeat,
sic, nec prsedicatio Novi Tcstamenti Ildeirt h^bet,
■i>i babeai Yeieris tesf.lnienli pra*nuniiata les-
limonia, per qua; roHjtur a terra et v(dat. Semper
cnim, quod anie dicium est, et postea factmm ihvc-
jifttir, itlud fldem faclt indub^Cabifem. f^ursuOi et

rasse Dominum, cum darent illi animalia gloriam et
honorem, id est Evangelica actio scilicet et doctrina
Doinini(5) crnii adehiplisset ante per illos prsenuntia-
tnm verbam, digne meritoque eiisuhant seutlentes
secreta et verbum Domini iniaistrasse. Denique et
quia venerat qni mortem disjungerel, et coronara
immortalitatis solus dignus Sumeret, omnes Iiabebant
pro gloria aliqua actus sul optimi coronas.

10. Et projecerunt coronas suas sub pedibus ejus,
Id est, propter eminentem gloriam victoriae Christi,
omnes victorias suas projecerunt (i) sub pedibus
ejus. Hoc est qiiod in evangelio suppievit Spiriiua
sanctus oslendeiido. Cum enim, passurus novissime,
venriet Dierosolyinas Dominus noster, el exisset illi

ahe si non baereant animalibns, vitam undc trahant, D popuins obviam, alii praecisis ramis palmarum viam
fion habenC. Nisi eniin qnoe prxdixenmt propiicto^, in sternebant nlii tunicas snas subjiciebant; duos scilitet
Cbrislo essent consuinmaia, inanis erat pruuiicaiio p<*pulos osiendentes, unura patriarcbarura , aliuta

COMMENTARIDS.

liani nobts Marise nen Chrisit describere, secus at^
majorhodie Theologorum pars opinalur,

(i) Ideo viginii et quiUuor toiidein faciunt , quot
sunt seniores. h\ mamiscripto iia legebatur, Jdeo w-
gimii ^ quatuor factunt lot numerum, qttol et seniores ;
qui error et si noii a librario, sed ab auciort! ipso
inanasse credendus est ; eumdem tanien, <iuod ( iflrt
reeta loquendi ralione pugnet, additionc advcrbii
toUdem^ ac, et, in aun/, veriniiD, mutatioNe loIlendMii
censai.

(i) In epitonUs Theodari invenies, Iiitercidemnt
sicut alia pleraque viri bujns monimenta ; de quo

quid tibi pro certo rcferam nort kkhed i nart qiio
minus eumdem lleraclieiisem aut Aniiochenujn illum
esse afrinnein, ratio temporura refragatur.

(5) Jd esl evangeiica nctio et doctrina Domini, Nos
in quarlo casu haw verttt legeiidaf et pro Evangetica
Evangetia scribeudura esse existimamus. CaBteruui
de eo sufo quisque judicabilarbitrio : nara quid ex ea
siructura verborum inielligas, dispicere satis non
possumus.

{*) Omnes tkiotiai $uds projeeemnt. Yerk illa suas
et projecerunt de noslro addidimus, victoria prxter»
ea pro quo vietoriam legebatur, millo Qudicio noslro)

327 S. VICTORINI SCHQUA m

prophetarum » magnorom scilicet Tirorum qui quas- A quamleoconfrcgitmortttn, etqnttdeeo praenunliau

fueraiii replevit, el liOHiinem liberavit, id eei camem

cuiaque habebani palraas vicioriarum suaruin conlra
peccaium, viciori omuiuiii Ghristo, eas sub pedibus
jactabaiit. Paluia autem et coroiia idein siguiOcant ,
quo! non daiitur uisi victori.

BX C4P1TB v.

1. Et vidi in dexiera udentii $uper tribunal Ubrum
icnpmm tit<ttf el foris, tignalum ^gilUs septem. Liber
hic Veius Testaiiientum siguitfcat, quod est datuni in
manibus Domini uostri Jesus Christi, qui accepit a
Paire judicium.

2, 5. Et vidi Angelum fortitudinu pUnum , prwdi*
canlem voce magna : Qui$ e$i dignus aperire iibrum, et
soivere eignacuia eju$? et nemo inventue e$t dignu$ ne-
que in cado neque in terra^ neque $ubter terram aperire

de moric, et accepit possessionem SDbsiautiam morien-
tls, id est membrorum humanoram. Ut sicut per unum
corpus omnes homines debito moriis suae ceciderant,
per unum etiam corpus universi credentes reuati in
vium resurgerent. Meriio ergo facies Mosi aperiiur et
revelaiui*; ideoque Apocalypsis, Revelatio dicitur.
Modo enim liber ejus resignatur, niodo hostiae obla-
tionis intelliguiiiur, modo sacerdolum chrismae fabri-
catio; sed et testimonia aperte intelligunlur.

8, 9. Vt^nli quatuor $eniore$ el quatuor animalia
citkara$ et phiata$ liabentee^ et canlantee caniieum no-
i^iiitt. Goiijuncu Veteris Tesiampnii prsedicalio cum
novo, populumchristianum siguificat canuintem can-

iibrum. Aperireautem librumest, per hominemmor- b ticum novum, id estconfessionem suam publice con-

tem devincere

4. Hoc dignu$ facere nemo e$t inveniue, Neque in
angelis de coeio , ueque in liomiuibus in tcrra, nec
inter aninias sanctorum in requie, nisi solus Cliristus
Filius Dei, quem dicit vidisseagnum suntt*m Umquam
occisum, habeniem cornua septem. Quod non erat
luuc pncdicaium, etquidquid per varias oblationes et
sacrificia, lei in illum mediuu fuerat, ipsum im-
plere nportebal. Ct quia ipse erat tesuior qui mortem
devicerat, ipsum erai justum consiitui beredem Do-
mini, ut possideret subuiitiam morientis, id est mem-
bra humana.

5. Ecce vicit ieo de iribu Juda, radix David, Hunc
leonem de tribu Juda vicisse in Genetti legimus, ubi

ferentem. Novom est, Ulium Dei homiuem fieri.
Novum est, ciim corpore in cqbIos ascendere. Novom
esi, remissioiiem peocatorum homiiiibos dare. Novum»
sancio Spirilu sigiiari homiues. Novom est, sacerdo-
tium accipere sacrae observalionis, et regnum ex-
specure immensae repromissiouis. Giiham ei chorda
in ligno extensa significat carnem Ghristi passionis
ligno conjuncum. Phiala confessionem , et novi sa-
cerdotii propaginem. Angelorum autem inultorum,
inimo omnium laus, omnium salus est, et tesiimo-
nium universae creaiionis Dominonostro referentium
gratulatiouem liberationis hominum de clade mortis.
Resigiiatio sigiliorum, ut diximus, apertio est Vete-
ris Teslamenli, et pracdicaloruni praenuntiaiio in

prophetica per singola sigilla dicat, omnibus Umen
simul, apertw sigiliis , ordinem suum habet praedi-
catio.

Jacob palriarcha ait : Juda u iaudabunt fraire$ tui : q novissimo tempore fuiurorum; quae licel scriptora

recubm$ti^ el domu$U^ et $urrexi$ti tamquam ieo, et

tamquam catulu$ ieom$ (Gen., xlix, 8, 9). Addcvin-

cendum enim mortem leo dictus est; ad patieiidum

vero pro homiiiibus, Unquam agnos ad occisionem

ductus est. Sed quia mortem devicit, ei pracvenit

cariiiOcis oflicium, quasi occisus dictus est. Hic ergo

aperit et resignat, quod ipse signaverat tesiamenium.

Hoc significaus Moses legislator, quod oportebai esse

signatom et celatum usque ad adveiitum passionis ejus,

velavit faciem suam , et sic esi populo locuius :

ostendens velau esse verba praedicatioiiis usque ad

adventum temporis ejus. Nam et ipse cum legisset

populo, accepU lana succina (1), sanguine viluli et

aqua aspersit populum universum diceus : Hic est

. Bx CAPrrE VI.

1 , 2. £i cum aperui$$et agnu$ unum de$epiem $igiiU$^
vidi el audivi unum de quatuor animaUbue tUcen$,Ven$
et vide. Et ecce equu$ aibu$ , et qui $edebat $uper iiiuM
haben$ arcum. Aperto sigillo primo dicit se vidisse
equum album etequitem coronaium habenum arcum.
HdC enim per ipsum primo factom est. Postquam
enim ascendit in coelog Dominiis,et aperuit universa,
misit Spiriium sanctum , cujus verba pra^licatores
Umquam sagitus ad cor humanum periitigentes

sanguis tesumenii ejus, qni mundavit vos {Exod.^ j^ emiseruni (2), ut evincerent iiicreduliutem. Gorona

XXIV, 7, 8). Animadverti igitur oportethomiiiem dili-
genier praedicare, etuniversa in uiiiim coha^rere. Nam
non snfficit legem illam dici , sed est tesUmenium
noniinaU est. Nulla enim lex testamentum vocatur,
nec tesUmeutum aliod dicitor, nisi qood faciimt
moritori. Et qoodcumque inirinsecus tesUmenti est ,
signatom est osque ad diem mortis tesutoris. Ideo
modo merito sigiiator per aguom occlsom, qui Um-

autem super caput praedicatoribus est promissa per
Spiritum sanrtnm. Caeteri ires equi , bella , fames et
pestilemias in Evangelio a Domino nostro prjedicata
mauifestiussignificaut. Ideoque aii, unum de anima-
libos dixisse (qoia oinuia qualuor unum suui) , Veni
et vide. Veiii dicitur inviiato ad fidem. Vide diciiur
ei, qui iioii videbat. Ergo equos albus verbum esi
praedicationis cum Spirito sancto in orbem mlssom.

COMMENTARIUS.

senso, restitoimos.

(1) Sucdna. Ex Heb. ix, 20. legendum videtur coc*
cinea. GAtxiiiD.

(2) Emi$crunt. Dictionem hanc (miserunt) addidi-

mos, et sa^ilUi obi ^agitta prios legebator, repoeui-
mos : cuivi!» certe mulior haec leciio videri debet,
ooam illa antiquae scripturae , cui nos non vvldc con-
udimos.

3i9 IN AP0CALYP8IN B. JOANNIS. 350

Aii enim Dominus : Praedicabitur hoc Eyangelium A sic ei ara aBrea lerra intelligitur, sub qua estinfemus

per loinm orbem lerrarum in lesiimonium omnibus
gentibus, et tunc veniet flnis.

5, 4. Et am apentisiel signaculum secundum, audivi
ucundim mumal dtcm, Veni et vide. Et emt alter
0IUUS rufuSy et udenti mtper illum dalut est gladius
magnu». Equos rofus et qui sedebat super eum ha-
bens gladium, bella futura signiflcant, ut legirous in
Evangelio : Surget emmgenscontra gentem, et regnum
adversus regnum^ et erunt terrce motus magni per loca
(Luc.^ xsi, 10, li). Hic estequus roseus.

5. Et cum aperuissei ngnaeulum tertiumy audivi ter^
tium anhnal dicens^ Veni et vide. Et ecce equus niger,
et qui sedebat in eo kabens stateram in manu sua,
Equos niger famem signiflcat ; ait euim Dominus,
erunt fames per loca : proprie autem extenditur ver- B
bom osque ad antichristi lempora, quando magna
fames est futura, quandoque omnes Ixdeniur. Slaiera
antem in mann libra exaiDiiiis esi , in qua merita sin-
gnlorum osienderet, ait dein.

6. Vinum et oieum ne tceseris. Id est hominem spi-
ritualem ne plagis percusseris. Hic est equus niger.

7. 8. Et cum aperuisset signaculum quartum^ audivi
quartum animal dicens^ Veni et vide. Et ecce equus pal-
lidus;etqm sedebat in f//o, nomen illi'Mors, Equus
autem pallidus, ct qui sedebal super eum, nomen ba-
bebat, Mors. Haec eadem quo(|ue iiiter caeteras clades
promiserai Dominus venturas, pesles magnas et mor-
lalitates, cum cnim dicat.

Et infernus sequebaiur illum, Id est, exspectabat

remota a poenis et ignibus regio , et requies s^tnao-
rum ; in qua quidem ab impiis videntur et audientur
justi, sed non iliuc transvecuri possunt. Hos ergo
sanctos, id est aniinas occisorum expetere viiidiciam
sanguinis, id est corporis sui dc bubiianlil)us super
terram, voluit nos cogiioscere qui omnia videt : sed
quia in novissimo lempore etiam sancioruin remune-
ratio perpeiua , et impiorum est ventura damnatio,
dictum est eis exspectare. Et pro corporis sui soia-
lio, daue suiit iliis singulos slolac albse. Acceperunt,
inquit, stolas albas, id est, donum Spiritus saucti.

42. Et vidi cum aperuisset sigillum sexlum, (errm
motus factus est magnus, In sexto sigillo faclus terrae
motus magnus, ipsa est illa novissima persecutio.

Et factus est sol niger tamquam saccus cilicinus, Sol
fit ut saccus, id est incredulis obscurabilur hplendor
doctrinae.

Et luna tota facta est ul sanguis. Luna sanguinea
Ecclesia sanctorum ostcnditur proCbrislo sanguinem
fundere.

43. Et stellrn ceciderunt in terram. Stellarum casus
fideles sunt, qiii pro Cbristo turbantur.

Quemadmqdum ficus jactat grossos suos, Agitata fl-
cus amiltit grossos suos, quando persecutione homi-
nes ab Ecciesia separanlur.

\^. Et coelum recessit taniquam liber qui involvilur,
Coelum invulvi, id cst Ecclesia de medio fici.

Et omms mons et insuliB de locis suis mot(e sunt.
Mons ei insiilx de locis suis molu; novissima perse-

devorationemanimarum multarum impiarum. Hicesl C <^«^»o"« 1"»"""^ «'""^^ recessisse de locis suis. Id

est, boni movebuntur persecuiionero fugientes.

EXCAPITE Vll.

2. Et vidi alterum angelum ascendentem a soUs ortu
habentem signaculum Dei vivi, Heliuin prophetam
dicit, qui Anlicipaiurus est tempora Anticbrisii ad
restiliieiidasEcclesiasetstabiliendasa magnn etinto-
lerabili persecuiione. Haec in uperlione libri Veieris
Teslamenti et Novi prxdicaia legimus, ait enim per
Malachiam : Ecce ego mittam vobis Heliam Thesbiten,
convertere corda patrum ad filios (Matach., iv, 5, 6),
secundum teropus vocationis Juda^os ad sequentis
populi fldem revocare. Et ideo ostendit, ut dixirous,
numerum ex Judxis crediturorum , et ex geniibus
magnain multitudinem, quam nemo poterat dinume-
ara aurea quae erat interior : namet sacerdoies semel ^ rare. Milii ctiam de ccelo oraiioiies Ecclesiae (2) ab
in anno iniroibant qui babebant chrisma, ad aram angelo, el su>cipi illos conira iram, effuiidi ei aesti-
aaream, signiflcante Spiriiu sancto Christuro hoc mari regnum anticbrisii per angelos sancios , iii
aeroel liacturum. Sicut ara aurea coelum agnosciiur, Evangeiio Icgimus ; ait enim : Orate, ne intretis in

COMMENTARIUS.

equus pallidus.

9. Et eum aperuisset qmntum ngnaculum, vidi subtus
aitare animas interfectorum. Animas occisorum vidisse
senarrat subara Dei, id est sub terra. Ara enim et
coelam et terra dicitur , sicui lex ait , imaginaria ve-
riiaiisfacie mandaiis duas aras fieri (1), auream in-
trinsecus, et xream extrinsecus. Nos auleni intelligi-
mus araro auream coelum iu dioi , Domino nnstro
nobis tesiimonium perbibeiile ; aii enim : Cum offers
nmnus iuum ad aram (ulique munera nostra oraUo-
nes sunt, quas offeriinus) et ibi recordatus fueris ha'
bere aiiquid fratrem tuum adversum /e, relinque ibi
munus tuum ante aram (Matth,, v, 23, U), Utique ad
cceium ascendunt orationes. Ergo coelum inlelligilur

(1) Mandans duasaras fieri, Pro quo in manuscri-
pio cormpte admodum (nisi rallor) legebalur. Me-
diante qui duas aras fecerat. Neque lanieii haiic
emendaiionem ita ralam flrmamque babebo,ul si me*
liorem qutspiam cominonstraverit , non siro , illa
desert:!, e:ini qnam ille docuerit. probaturufi.

{%) Mitti etium de coslo orationes Eccksia'. Locus liic

ebscurus esi, nec eum mendo vacare existimamus :

Kednosquidem notare illum, non emendare volui-

niQS, ut alii etiaro religiosi horoines habcant unde

Patrol. V.

exercendi ingenii occasionem accipiani. (}uamquam
non inepte nobis conjcctare videmur, si pro i7/o«, illas^
et pro (Bstimari, extingui leg.imus : quibus si bxc
etiani correctio accesserii,ut prior illa conjunctio (ei)
posl Ecclesia diciionem ponatur; noii vidoo cur non
multo incorruplior et clarior« qnoe primo l:iin obscu-
ra erat ei contaminata, structura illa verbornm erfi-
ciatur : de qua quidquid sludiosiores bomines stalue-
rint, si ralionem aliquam ailulerinl , libenier sequc-
mur.

3S1

S. VICTOWNI SCHOLtA

33S

tenfptionem, m| enjm angmtla ma^nn, qmlU nm fuii A eit$ihntium in emlomedia feme ^offl. Pcr (|iiod signi

a(> QTigin^ tn^ndi : et nhi abbrevlaBtet Omniau&dies ittos,
non essel salva omnU cayo (ifarc., vX\^ 18-^0)- Hns
ergo archangelos mngnos aeT»lem ;id percutienJnm
regnum anlichrisii miltci \ ri:im et ipi^e ila Jitit :
Tijnc minei FxHvls^ hominis nuntios snoi (t), el cotfiQnfl
el^tos ejus de quatuor angulis venti a finibus coeU usque
a^fines ejus {Marc, xiii, 27|. Nani et anle ait per
Prophelam : Tufic erit pax terrce nostrce, cum surrexe-
rint in easeptem pfistom, et octo morsus kominum^ et
indagabunt Aimr, id e§t antichristum, in fossa Nem-
broth (Micb,, v, 5* 6J, id est in natione diaholi,
Cci^lesiae spirim. Siniiliier cum moti fuerint custodes
domus. Ipse auicm Dominus in parabola adapostolos,
ciim venissen (^J enm ouerarii, et dixissent : Dominef
nonne bonum semen seminasti in agro tuo, unde ergo B ^*' ^«^^^'^ ^*^^^» ^'^ ^en^nt^ Watw vpum.

Qui ligati sm^ t"i fl^piupi magnum tuphraieifh P^

ficatur initium quietis aeternsR : sed pariem iniellexit,
quia inierrupto sileniioeam perordinem repetil.Nam
si esset juge silentium , heic finis narrandl fieret.

13. Ef vidi unum angetum volaniem per medinmm"
lum. Per angelum pei* medium cortum Tolantem
Spirilus sanctus signlficalur, in duobus prophetis
contestans magnam plagarum iram imminerd. 6i quo-
modo quisque volen^ slt noTtssimo tempore coDver-
sus, ut aliquis adhuc salvus esse possit.

EX GAPITE IX.

13, 14. ^t au^i VQW^ unm ex quatm mmbu$
aUaris oHrei quo4 eU it\ amm^u Dei , di^nUm ^^xiq
aageh qm habeba$ tubam ; ^otve qmitftor qu^et/f^. 14

ibi lolium ? respondit eis : Inimicus homo hoc fedt : cui
dixerunt^ Vis ibinjtus (3) et etadicabimu^ illud ? qui qit^
Non^ sed sinit^ utraque crescere usque ad messemj et in
lempore messis dicam messoribus, coUigere lolium^ et
facere manipulos (Matth., xiii, 27-30), el cremare igiii
xteriio, triticura autem colligere in horrea mea. |ios
igitur messores et pastores et operarios heic Apoca-
lypsis osiendit esse angelos. Tuba autem verbum est
potestatis. Et licet rcpetat per phialas, non tamen
quasihis factnm dicitur : sed quoniam semel futurum
est, quod est a Domino dccretum ut fiat, ideo bis di-
citur. Quod ergo in tubis minus dixit, heic in phialis
est. Non aspicieiidus est ordo dictorum, quoniara
ssepe Spirilus sanctus, ubi ad novissimi lemporis fi-

angulos terr^. 9ive qiiatuor veolio^ tr^n? Eifp)i]»teii|
fiuviqi)[), gentes suntqua^uor, quia omm Sl^nti depu*
latus esi angelus, sicut lex dicj^ : Staiu^t ^s p^ nii-
nt^iim angetor^m D^ {Qmi., x^xii, ^), dQH^P a^noo-
ri^m explea|,ur numerus : auos non egredii^qtujr ter*
vfkino^, quia iu novi^imo cum anticbristQ vi^ient.

EX CAPiTE X.

1, 2. Vidi allerum angelum fortem descendentem de
cxlo, amictum nube , et erat iris super caput ejus^ el
facies ejns tamquam sol, et pedes ejus tamquam colunP'
n(B ignis : et habebat in manu sua librum apertum, et
posuit pedem suum dextrum super mare^ sinistrum au^
tem super terram, Angelum istum fortem , quem dicit

nem percurrerit , rursus ad eadem tempora redit, et C descendisse de coelo amicium nube, Dominum no-

supplet ea qune minus dixit : nec requirendiis est ordo
in Apocalypsi , sed inteilectus sequeudus est eorum
quae prophetai^ sunt. Sunt igitur significata in tubis
et phialis aut plagarum or^i missarum clades, auf
ipsius antichristi insania, aut populorum detractio,
au^ plagarum differentia , aut spes in regno sancfo-
rum, aut ruina civitatum, aul pjiiina magna Qabylonis,
i(l est, civitatis roinana!.

9, Post hoec vidi, Et ecce turfta multa quam dintime'
rare nemq poterat ex omni gente, tribu^ et popuUs et
tmguis^ amicti stolis atbis. Quo() dicit lurba mu|ta ex
omni tribu, ex omnibus creijeutibus electorum nume-
rum osiendit, qui in sanguine ^ni per baptismum
purgati suas stoias fecerunt can^idas , seryanies gra-
tiam q,uam acceperunt.

EX CAPITE Vlll.

strum esse significat, sicut superius enarravinius.

Facies ejus sicut sol. Id est, dc resurrectione.

Super caput ejus iris. Judicium innuit quod per
illum factum est, aut futurum est.

Liber apertus. Revelalio operum in futuro judiciOy
vei Apocalypsis quam accepit Joannes.

Pedes ejus. Ut superius dlximus,suntaposto1i. Nam
calcari ab eo et marina et terrena, omnia pedibus
ejus siibjecia significai. Angelum autem dicit , fd est
nuntium, scilicet Patris : vocatur enim magni consilu
Nuntius. Clamasse qiioque eum voce magna ail. Yox
magna est coelestis omnipotentis Dei verba hominibus
nuniiare, et contesiari, quia post clausam poeniieh-
tiam spes postea futura non est.
D 3. Locuta sunt septem tonitrua voees stias. Septem
tonitrua lociita voces suas, Spiritus sanctus septi-
formis virtutis est qui per prophetas protestatus est
!• Et eum aperuittil signacubm teptimum , factum omnia futura , et voce illius in iSaeculo testimonium

COAHipfiTAWIUS.

(1) Tunc mittet Filius hominis nuntios. Ita omnes
qusecuuique cum ex Yeieri, tum Novo Tbstimenlo,
citantur aucloritaies, corruptae sunl et pervers.e, ut
cuique videre liceal, Viclonnnm hunc nOsiruin , qui-
cumqueillc fuerit, automuinograece nlhil scisse, aut
editionem aliquam ^ua passim eo lempore Ecciesia
ulereiur, relijiiose nimis secutum csse. Nam quod de
fossa Neuibrolh, et Ecclesix» spirilu mox subjungit,
non parum diiaculialis et obscuritatis habet : praiier
eniin quam quod vcrba illa agrsecisundehausiasunt,
multum discrepant, posterior eiiam^ille verborura

ordo (nisi fallimur) ita deprayatus est, ujt |^i(&cile
admoUum Sii g(Tmanum ex his scnsuio elicere : &i
qurd inmeu docliorcs homines in medium ;jliulerin^
^iod rationf uiagis conseulaneum sii, illorum senten-
tise facile subscnbemus.

(i) Vis ibimu$. Quis heic non videat laliius auribos
et orationis ornatui usqueeo raale coiisullum e^se.ut
sl quis auctorem iu jus vocel, causaibque jxs;ie lati-
na; lingux maiestaiis dicere compeJJat, non injuria
aiit temere id ftcisse videatur ? *'

5» IN APDCALYPSJN B. WANNIS. 53*

Joannes reddi()it : sed (juia dicit se scripuirum fuisse A runl cum , ul et ipse ^eslimonium conscriberet.

quanu locuta fuissent tonilrna , id esl quxcumque
in yeUBri Testam^ntoeraut obscura prxdicata; ve-
tatur ea scribere : sed reljnquere ea signata, quia est
Apostoius, nec 0|)oriebai gratiam sequeniis gradus
*o piimo coliocari. TempuSf inquit, prope esi (Apoc,\
1, 3; XXII, iO). Aposloli enim yirtuiibuSy signis, por-
tentis ac magnafibus iacti$ yicerunt incretlulitatem.
Post illos jam eisdem cpi^uiproaiis l^cclesiis datnm
est solatium prophelicarum scripiurarum post inter-
pretandarum : post interpretanies prophelas dixi.
Ai^ enim A|^stolus.: El potuit quidem in Ecclesia
frimvm ffposto^os , sfcundo prophelas , tertio doctores
(l Cor., xu, 28), pt reJiqua. £t alio loco ait : Pro-
phelte ^uo vei tres dicant^ et cateri miimenf (I Cor.^

Mensuram aulem templi Dei (i), mandatum Domini
Dostri, Patrem confileri omnipotenten) csse dicimus,
et hujus filium Chrlslum ante originem sxculi apud
Patrem genitum , hominem facium in anima vera et
carne, uiraque miseria et morte devicta, et i|i (coelog
cuin corpore a Patre receplum effudisse Spiriium
sanctum, donum et pignus immortaliialis : hunc per
propJieias praedicatum, hunc per legem conscriptum,
hunc esse manum Dei, el Verbum Pairis ex Deo,
per omnia Dominum et conditorem orbis : hsec esC
arundo et mensura fide! : et nemo adorat aram
sanciam, nisi qui hanc fidem confiietur.

2. Alrium quod est intrinsecus templi^ exclude foras.
Aula atrium diciiur,* vacua inter parietes ara : hos

X|iY» 29^. Etait : Omnis mulier orans vei prophetans^ ^ (siles non necessarlos ejicl jussit de tlcclesia.

Data est calcari a gentibus, Hoc cst, hujus mundi

ietecio capite^ deturpat caput suum (I, Cor,^ xi, 5).
tum autem di(^r' prophetce iluo vel tres dlcant^ et
cmten tssttmentt non de catholica prophetia dicit
inandila et incognita, sed et prsdicata ct iiota^': xsti-
ibenC autem utniro ne interpretatio cum lestimoniis
coiigruai diciiohis propheiicae. Constat ergo hbc
Joaoni non fuisse necessarium superiori virtute ar-
mato; curo corpus Chribti qux est Ecclesia, suis
roembiis omaturo, suo loco respondere debeat.

10. Aecepi Hirtcm de manu Ahgeli^ et comedi iHum,
Aecipere librum et coroedere , ostensione sibi facu
inefilori^ est roandarei ' ^

Et erai in ore meo tamquam mei duicis. Dulcero es$e
in ore praedicatioois e^t friiciiis loquentis, et audieo-

hominibus, ut a geniibus vel cnm gentibus concul-
cetur. Deinde repetlt de novissimi temporis ruina et
excidio, et ait :

3. Civitatem sanctam caicabunt mensibus quadraginta
duobus : et dabo duobus testibus meif , et prwdicabunt
diebus mille ducentis sexaginta, amicCt ciiiciis, Id est,
triennium el menses sex ; haec faciunt menses qua '
draginta duo. Est ergo illorum pra;dicatio trleii
niuro et menses sex, 6t regniim antichristi alterum
taniom.

5. Si quis voiuerit eos ^adere^ ignis procedit ex ore
ipsorum, et comedit inimicos eorum. De ore autem
niorum prophetarum exire i^nem contra adversarios,

Ailcissimus» led ^t pra^cantihus et perseve- G potesutem verbi dicit. Omnes enim plag», quoiquot

noliboi in man^atis pw passiooem amarissjmus.

il. Etdieit ndld : oportet te iterum prophetare po^
fuiii , ei Unguis^ et geHtitus^ et regibut multis. Uoc
dicit, propterea quod qu^odoii^ecloaooesvidit, era|
io intoia PatliiDos in roetaUo damnatos a DpmttianQ
Caeiare. Ibi ergo vi<)it Apoealypsio. Et com jam se-
nior poiaret se p^r pas^ionero accepturom recepiio-
nein, ioterliacto Domitiaoo, omiiia judicia ejus soluta
Mo^U Ei Joanoes de roe^Uo dimisios, sic postea tra-
didit hanc eamdem quam acceperat a Deo Apoca-
^fffjin. fi^ ^ ^o fjuod ^t : Ppi^rtet te iierum
ff?4^{^ 9l95^^Pf ^eofl^us : quia cernis insurgere
aptid^fli )Jfi;|)9^f j?f i^^^ii^f? is^s ^^luras sunt, ef

BX CAPITB XI.

j. ^ psteffsq esf f^ibi orundo swtilis virgof^ et siabat
Plf^t^ dicens : ^urfe, et metire tempium Dei et aitare,
ff fSi ^ ttdorant fn iiio. Ostensa arundo similis
v^i^ : haep ipsa est i^pocalypsis, quam posiea exlu-
pmi ^cc{^ji| : oam e^ ^vangelium perfecise fidei
nosirae saluiis cau^ : postea scripsit. Gum enim es-
seol Yalcntlnos et Gerinthus, et Ebion, et cxteri
f%ols'sal!ShV'di(fusiperorbem,conveneruni ad illum
diB^floitimls provihciis orones episcopi, et compule-

(i) Mennaram autem ^jfii Dei, ]^ro Qt^o in manu-
fcriplo legebator fUH Dei. Nos illud mulavimus,

futurse sunt, ab angelis eorum in voce roittenlur.
Mulii putant, cum Elia Elisxum esse, aut Mosen :
sed utrique mortui sunt. Elise autem roors non iove-
nitur, per quem onines veteres irostri tradiderunt
esse Ulum Jeremiaro. Nam et ipsum verbum quod
factum est ad eum lestificatur ei dicens *: Priusquam
te (igurarem in ventre, cognovi re, el' priusquam de
vuiva procederes, sanctificavi te, et prophetam in gen-
tlbus posui te (/^., i, 5). In gei^tibus autem propheta
noo fitit ; et ideo verbum Dei verax, necesse habei
quod promisit exhibere, ut in gentibus sit propheta.
4. Hi sunt duo candeiabra in conspectu Domini terras
slantes, Hoec duo candelabra et duas olivas ideo dixit
et admonuit, ut si alibi legens non intellexisti, heic
D intelligas. In Zacharia enim, uno ex duodecim pro-
phetis, ita scriptum est : Hi sunt duo! oiivm et duo
candeiabra qui in conspectu Domini terrw adstant
{Zach., nr, H) : id est, sunt in paradiso. Item alio
sensu. In conspectu Domini terra^ adsiantia : id est»
in conspeciu antichristi. Hos ergo oportet interfici ab
anlichristo.

7. Et bestia qum atcentUt de abysso, Post multas
plagas sseculo expletas, in fioe dicit asceodisse be-
siiam de abysso. De abysso autem qood ascensura
sit, muliis testimoniis est comprobatum : ait enlm

GOMMENTARIUS.

quod plane videretur Apostoli verbis repipare.

535 S. VICTORINl SCHOLIA 536

ii) XXXI cap. Ezecbiei : Ecce A^ur, cupressui in Xcorona sleUarum duodecim: ei inuiero habens, cla-
monte Libani (Ezech., xxxi, 5). Assor deprimens,

cupressus excelsus, ramosus , id esl populus muUus
111 monie Libano, in regno regnorum id esl Roma-
norum. Formosus autem quod ait in germinibus, for-
tem dicit in exercitibus. Aqua, inquii, nutriet illum,
id est, mulia millia liomiuum quae sulijecta erunt illi.%
Et abyssus auxii illum, id cst emctavit eom. Nam et
Esaias pene iisdem verbis loquitur. Fiiisse autem
eum in regno Romanorum , et fuisse inter CaBsares ,
ct Paulus apostolus contestaiur ; ait enim ad Tbessa-
lonicenses : Qttt fiuftc leite/, teneat, donec de medio
fiat ; ei tunc apparebit iniquus, iUe cujus est adtoetUus
secundnm efficaciam Satanm signis et portentis menda-
cibus (II, Thess., ii, 7, 8). Et ot scirent illum venlu-

mans^ parturiehs^ et tormenta sustinens ut pariat. Mo-
lier amicia sole, et lunam sub pedes suos liabens,
coronamque in capite gestans stellamm duodecim, et
parturiens in doloribus suis, aniiqua Ecclesia est
patrum et propbetarum , et sanctorom , et apostolo-
rom ; qose gemitos et tormenta desiderii soi babuit,
osqoequo froctum ex plebe soa secoiidum carnem
olim proiiiissum sibi videret Cbristum ex ipsa gente
corpus suiiipsisse. Sole aotem amicta, spem resor-
rectionis si^niiicat, et gloriam repromissionis. Lona
vero casum sanciorum corporum ex debiio mortis»
quod deficere numquam poiest. Nam quetnadmodum
minuitur vita, sic ct augetur. Nec in toium extincta
est spes dormientium, ut quidam putant, sed habent

rum, qui tunc erat priiiceps, adjecit ; Arcanum jant B in tenebris lucem sicut luna. Corona autem stella-

malUicB moiiiur (Ibid,^ 9) : id est, malitiam quam
facturus est, arcane molitur, sed non sua virtute, nec
patris sui, suscitatur, sed jussu Dei, qoa de re Paulus
iisdem dicit : Idcirco quoniam non receperunt amorem
Deiy mittet ets spiritum erroris ui omnes persuadeantur
mendacio, qui non sunt persuasi veritate (Ibid., iO).
£t Esaias ait : Sustinentibus iUis lueem^ tenebra: ortm
sunt iUis (£<a., lix, 9). Hus ergo prophetas ab eo-
dcm interfici maiiifestat Apocalypsis, et quarta die
resurgere, ne quis aequalis Deo inveniator.

8. Ei jacebuni corpora eorum in platds civitatis
magnas quas vocatur spirituaUter Sodoma ei JSgyptus*
Sodoma aotem et yEgyploin dicit Hierosulyinaro,
acervum populi persecoioris effectam. Diligenter

rum doodecim churoni patrom significat secondom
carnis nativiiatem , ex qoibos erat Christos camem
somptoros.

3. Et visrnn esi aUtid signum in ccelo : Eece draeo
rubeus habens capita septem. Qood aotem illom dicit
coloris esse robei, id est coccinei» operis froctos
talem dedit ei colorem. Ab initio enim foit (ot Do-
minus aii) homicida , et omne genus humanum non
tam debito mortis, verum etiam variis gladiis obiti-
bosqoe oppressit. Septem capiia, sepiem reges Ro«
manorom ex quibos et antichristos est, ot in priori
diximos.

Ei eomua deeem. Detem reges in novissimo tem-

ergo ei cum sumina soUicitudine seqoi oportet pro- C ^^ )l^ "^^^ ^*'^*'* "^ P^*"^"* '*"' tracUUmos.

4. Ei eauda ejus habebai terUam partem sUUanun

ceeUj ei misit iltas in ierram. Quod aotem dicit dra-

pheilcam prxdicationeiu, et iiitelligere qooJ Spiritos
ex Patre et praedicat, et pr»posierat(l); et com
praccorrerit usque ad novissimum, rursum teniponi
superiora repetit. £t quod facturus est semel, uliquo-
tic^ quasi facium ostendit : quod nisi intelligas ali-
quoties ut facium, aliqooties ut futurum, in grandem
caliginem incides. Ergo interpretaiio sequentium
dictorum in ea monstravit, ot non ordo lectionis, sed
orationis intelligatur.

19. Ei apertum esi templum Dd quod est in c^lo»
Teniplum apertum manifestatio est Domini nostri.
Tcmplom enim Dei Filius est, sicut ipse ait : Solvite
templum hoc^ ei in tribus diebus susciiabo iUud (Joan»^
II, 19, iO, 21). Et dicentibus Judxis, quadraginta ei

conis caodam traxisse tertiam pariem steliamm ccBli,
bifariain hoc accipi potest; molti enim arbitrantar
teriiam partem hominom credentiom poss^ eum se-
ducere. Sed quod verius inielligi di'l>eat angeloram
sibi subditorum cum adhuc princeps esset, com de-
scenderet constitotione soa, tertiam partem se-
doxisse : ergo qood snperios dicebamos ait Apo-
calypsis.

Ei draeo steiU in conspectu muUeris qum indfnebeit
parere, ut cum peperisset^ fiUum ejus devoraret. Draco
rufus stans et exoptans, ut cum peperisset filioro,
devoraret eom^ diab«las est, Angelus refoga S4 ilicet.

sex annis wdificaium est Umplum isiud ; iile, ait Evan- J) Qui hominom omnioni iiiteritom per moriem aeqoa-

gelista, dieebat de templo corporis sui.

Et visa esi arca testamenti Domini in templo ejus.
Evangelii prxdicatio et indolgeniia deHcturum, et
omnia dona quaecomque cum illo advenerunt, illa
dicit apparuisse.

EX CAPITE Xll.

1, 2. £( signum grande visum est in ccelo : MtUier
amicta sote^ ei luna sub pedibus ejus, ei in capUe ejug

lem esse opinabatur : sed qui de semine n^tus non
erat, nihil morti debebat, propter qood devorare
eom non puloit, id est in morte detinere » nam tertia
dieresurrexit. Deniqueet priusqiiam patereturteniare
eiim accessit tamqoam hominem : sed com non inve-
nisset illom esse qoem potabat, discessit ab illo
osqoe ad tempos ; unde heic dicitor :

5. Et peperit fiUum qui incipii regere omnes gentBB
in virga ferrea, Yirga ferrea, gladios est persecotionis.

COMMENTARIUS.

(1) Preeposterat. Pro praepostero ordine otitor, pro- tionis osom loquendi secotos.
priuro iUomm temporom, et soa fortasse etiam na-

337 IN APOCALYPSIN B. JOANNIS. 358

Owmes vidi reeeisiiie de loeu 9ut$. Hoc est, boni A patdo. Regnum illius tempom Antichristi , cam va-

movebuniur perseculionem fugientcs.

El fiiius raptUM eu ad Deum et ad thronum eju$.
Raptum adsolium Dei et nos legimus in Aclis apo-
stolorum, quemadmodum loquens cuni discipulis
raptus est in coolos.

6. Mulier autem fugit in soUtudinem ; et datas sunt
ilii dum ala aquilte magnee. ^uxilium alarum magiis
aquike, donum scilicet propheiarum, Ecclesiam illam
eatholicain ex qua in novissimo tempore creditura
sunt centum qiiadraginta quatuor millia homiiium ad
prxdicationem Elix ; sed ei cxtcrum populum vivum
inveniri in adyeniu Domini, heic dicii. Ei Dominus
in Evangelio ait : Tunc qui in Judaa sunt , (ugiant in
montes (Lue.^ xxi, 21) : id est, quotquot in Judaea

rietate geniium et popnlum commixtum, significai.

%. Pedes ^us tamquam urst. Foriis et spurcissimae
bestise : pedcs, duces ejiis intelligendi sunt.

Et ot ejus tamquam leonem. Id esi, ad sanguinem
armatum os ejus, jussio illins est, et liiigiia quae ad
nihilum aliud processura est , nisi ad sanguinem ef-
* fundenduro.

ifvii, 9. Septem capita seplem montes sunt (1), m
quibus mulier sedet. Id est, clvitas Roinana.

iO. Et reges septem sunt : qmnque ceciderunt^ unus
est , et alius nondum venit; et cum venerit^ brevi tem*
pore erit (2). Intelligi oportet tempus quo scripta
Apocalypsis edita est : quoniam tunc erat Caesar Do-
mitianus ; aiiie illum autem fuerat Titus frater iliius.

fuerint collecti, eant ad illom locum quem paratum B et Vespasianus, Otho, Yitellius et Galba. Isli suiit

habent, et nutriantur ibi triennium et menses sex a
iacie diaboli.

f 4. Aim dum magnce. Duo sunt propheUe , Elias et
qoi curo illo fuerit propheta.

i S. Et emisit serpens ex ore xuo post muUerem aquam
velut flumen^ ui eam eo flumine auferret. Aquam quam
embitdeore suo serpens, jussu suo populum qui
persequatur eam, significat.

16. £f adjwit mulierem terra, et aperuit os iniim,
el absorbuit illud flumen quod draeo emisit ex ore suo.
Aperuisse os suum lerram, et devorasse aqiias» vin-
dictam de praesentibus mnnifcstat. Ilanc igilur licet
parturientem signiflcet, posten partu edito fugientem
ostendit; quia non uno tempore utraque sunt facta

qninqiie qui ceciderniit. Vnus exstat , sub quo scripta
est Ap<icalypsis , Domitianus scilicet. Alius nondum
venit, Nervam dicit : et cnm venerit, brevi tempore erit,
biennium enim non implevit.

ii. Et bestia quam vidisti , de septem e$t. Quoniam
ante istos reges, Nero regnavit.

Et octava e$t. Ait modo (5) : cum illa advenerit ,
computa locum octavum , quoniam in illo est con-
summatio, adjecit.

Et in inieritum vadet. Nam decem Reges accepisse
regalem potestatem , cum ille moverit ab Oriente ,
ail: Mitteiur ab iirbe Romn cuni exercitibus suis. Et
cornua decem et deceni diademata Daniel ostendit.
Et tria eradicari de prioribus, hoc est, tres duces

Christosenim quod natus est scimns; sed lempora C primarios ab Auticliristo interfici. Cxteros septem

fntercessisse, ut illa aufugiat a facie serpentis, adhuc
actom non esse. Deinde ait :

7-9. Factum esl prmlium in coeio : Michaet et angeli ejus
pugnatant cum dracone, etdraco priBiiatus estet angeli
ejvs : ei non valuerunt, nec inpentus locus eorum ampliu$
ia cceio.Et projectus estdraco ille magnu$^$trpens anti'
quus: projectusest in terram. Hoc estinitium Anlichristi.
aote tamen oportet prsedlcare Eliam, et pacis tempora
esse ; ac postea consunimatis triennio et sex mensibus
'n praMlicatiune Elix , eiiam jacuri eum de ccelo obi
habuerai pntestatem ascendendi usque ad illud tempus:
et angelos refugas universos, sic et Antichrisiuro, de
inferno susciuri, Pauliis apostolos ait : Nisi prius venerit
discessio^ et apparuerii homo peccaii^ fitius perditionis ei

dare illi honorem, et consilium, et potesiatem, de
quibus nit :

i6. Hi odient meretricemj urbem scilicet^ et cames
ejus comburent igni. Unum aulem de capitibus quasi
occisum in mortem» ct plagam mortis cjus ciiraUm,
Neronem dicit. Constat enim, duro insequeretur euro
equitatus missus a senatu, ipsum sibi giilam succi-
disse. Hiinc ergo susciiatum Deus mittet regem dignum,
sed digniimqiialemmerueruut Judsei. Eiquoninin aliud
iioiiien habitunis est, aliud etiam instituturus , ut sie
eum tamqiiam Chrislum excipiani Jud»i, ait Daniel
(Dan.f XI, 57), Desideria mulierum non cognoscet,
cum prittsfuerit iinpurissinius,etnullumDeum|ialrum
suoruro cognoscet. Noii eniro seducere poterit popu-

adversarius, qui seel^samt super omne quod nominalur D ^»'" circumcisionis , nisi legis sit judicator. Denique
Deus, aui quod coHtur (U Thess., ii, 3, 4. ). «^ ^a"^»«« *^o» ^^ »^«>* ^«^^"^* revocnturus esl, sed

ad circumcisionem suscipiendam, et si quos potuerit

Ex CAPiTE xui. seducere; iu enim faciei sibi, ut Chrisius ab eis

i. Ei vidi de mari ascendentem bestiam similem appelletur. De inferno autero (4) illuro resurgere,

COMMENTARIUS.

. (i) Septem eapiia $eptem monte$ $unt. Hoc ex cap.
XVII, 9.sumptuin est, usqiie eo, ubi itenim verba 15,
capiiis incipit iuterpreiari, cum ait , Numerus enim
homittis est : qux verba mutare noluiiuiis ob id qiiod
interpres ipse dicit Spirilum sancium non servare
verborum ordinem, sed a postremis inierdum ad prima
ioterpreunda iransire.

i2) Hocex cnp. xvii, sumptum est. Gall.
5) Ait modo» Hic locus me diu torsit, cum foede

( ni fallor) corroptns esset : eum lamen corrigere co-
natus suin , qiiod an conseculiis sim , eriiditiores
homines judicnbunt. In mnnuscripto iia legebatur :
Ait modo cum ille advenerit, amputa$ loco octavo^ qno^
niam in ilta e$t con$ummatio. Octavo loco aiitichristum
veiiturum dicii; nam octonario nuinero perfertio de-
signacur, cum mundi finis advenerit, ideo addit : quo-
niam in iUo e$t consummatio.
(4) Nunc redit ad cap. xiii. Gall.

359 S. ^lCTOrtlNl ^CttiiLtk iio

superias diximus verbo Esaiae , Aqua nuiriet ilfum , A pianl servi et liberi noiam in ^rontibus aiit in mariibus

dexlris numeruni nominis ejus, ne qiiis emat vel ven-

et infernus auxit ilium ; qui lamen iicet et nomhie
immutato et aclu immuiaio veniai, ait Spiriius :

uii, 18. Numerus eju$ noriien hominis ett^ et nume-
rus ejus sexcenti sexaginta sex. Sicut ex lilteris grxcis
computum habent, sic in compluribus tsctov inve-
niuntur. TstTov (1) enim hunc numerum habet, quem
gentiles Solem Phaebumque appellant, compuiaturque
grxce sic : t trecenti, e quinque, t deccm, t irecenti,
a unum, v quinquaginia ; qui simul ducii fiunt sex-
centi sexaginia sex : quanlum enim atlinet ad litieras
graecas, hunc numerum nomenque explent : quod
nomeu si velis in latinum convertere, inlelligitur per
antiphrasin diclvx(2); quae litlers hoc modocom-
putantur : d quippe quinj^enii (3) iigural, i uuum, c

dat. Aspernationem Dei et exacerbationem Daniel
anle prxdixerat (/)an., xi, 4^). Et statuet, iii(}uil,
teniplum suum interSamariam, siiper montem incl^-
tum et $ancium,id est Hierosolymis, imaginem, slcul
fecerat Nabu6iiodonosor. tunc helc substituity niodo
autem lieic recolit, quod tiominus admdhens feccie-
sias suas de novissiinis temporibus et peMcatis aic :
Cum auiern videritis dsperndtioneM qtue diela eit per
banieteih prophelutii, staiitent in l6co sAnetO , qiii le^tt
inteUigai (Stalih,, xxtv, 15; Dah.; ix, f7). Asper-
naiio dicitiif qiiando exdsperiitur Deiis, eo qdod idola
pro De() colantiir, vel cu^ dogma hder^tlcdrum in-
troducitur Ih ecclesiis. Atersid auiein qtiott slabilfe

centum, l quinquaginta , v quinque, x decem; quod B homines signis fisilsik et portentis ^ddcii stfertantdr

computatis litteris facit simiJiier sexcenti sexaginia d^ saiute.

sex, id est quod grxce sonat tcitov , neinpe id quod

latine dicitur diclvx, quo iiomine per aniiphrasin

expresso intelligimus aniiclirisium, qui cum a luce

superna abscissus sit et ea privatus, transGgurat iainen

se in angelum lucis, audens sese dicere lucem. Item

ihvenimus in quodam Codice grxco avTCfAOf : quibus

computaiis litteris invenies numeruin ut supra , a

unuin , V quinquaginta, t trecenti, c quinque, fi qua-

draginta , o septuaginta , g ducenii ; qux simul sex-

centi sexaginia sex secundum graecos faciunt. Item

aiiud ejus iiomen gotbice quod per se tiquebit, id est

ycvo-iQpxof , quod eodeni mouo gra^cis jitieris compu-

tabis, y tres, c quinque, v qiilnquagiuta, a- ducenti , n

EX CAPITE XIV.

6. Et vidi angelum voiuulm per mediUm ecehim.
Aiigeluin vblanlein per medinm ccelum, queiti diCit se
vidisse, jaiti supeHus traeUivimas eumdem Hellam
esse; 4ui anticipat prsedicaiione sua regadm Anli-
cbristi.

8. Et alius afigeius stquens iUum. Alium angelum
sequentem, eumdeinque comitem priedicatiohis ipsius
dicit propheiam. Quod autein ait :

15. Mitte falcem tulm acutatH^ et vindelnia boiros
vinew, De gentibus periiuris slgniflcHt in advenUi
Dbroini. Etquidem phiribus speciebns hbc illod osten-

octo, f cenium, i decem , x vigeuti , o septuaginia , c C ^^^* *^^^ *'' messes aridas, et tomen in adtentiim

ilem ducenli ; quse ut supra dictum est sexcenii sexu-
ginta sex faciunt.

ii, Et vidi aliam besliam ascendentem de terra, Ma-
gnum falsumque prophelani dicit , qui faclurus est
signa et portenla, etmeiidacia anie illuni in conspectu
hominum.

Et habebat cornua duo similia agno , id est speciem
intus hominis^ et loquebatur quasi draco. Loqiiilur
autem diabolus maliiia plcnus ; hxc enini facturus
est in couspeciu hominum , ui ei mortui videantur
resurgere.

13. Et ignem de coelo descendere fdciet ih conspectu
hominum. Sed(utdixi etiam) in conspectii libminum.
llaec magi per angelos refugas et usque hodie faciunt.

Ddmini, et consuinmaiionem Itiundli et regnutn
Ghristi. et apparitionem regni be;itorum futuram.

19, iO. Ei misit aHgelus faUem^ et vindeiiiiavil vt-
Mralir t^rrw, tt mint in lorcutar ir^ Dei: et calcatum
Ht torcutar furoris exira civitatem, Qiiod dicit, inissum
in torciilar ine Dci, et calcatum extnl civiiiiieili ; cal-
catio torcularis. retributio ett peccatoris.

Et exivit sangais de torculari usque ad frenos eqwh'
rum, Exiel ullio sanguinis effusi , sicul aute praedic-
tum est : In sanguine peccasti^ et sanguis te persequt-
tur(Ezich,, XXXV, 6).

Per staiia iftt/te seseenta, Id est, pef omnes mundi
qiiatuof partes; quaiernius enim est cdnquatermK^»
sicut ih quatuor faeiebus et quadnformibus , et roiis

t*acietetutimagoaurea Aniichrisli in tcmploHiero-Dquadraiis : quaier eiiim quadragiei miile sexcenli
solymis ponatur. Ei iutret angelus refuga, et inde ^unt. EMmdeih repeten^ ptrsecutionem Apocalypais
voces et sortes reddat : faciet etiam hoc ipse, ut acci- ^'^*^*

G0MMENTARI13S.

(1 ) TETTAN. Imitatur helc Yiclorinus Irenaeum^conir .
Heeres., lib., v, c. 30, § 3, vel, si mavis, Hippolyium
eius dtscipulum, Demonstr. de Chr, et Aitlic/ir., c. l.
Videsisqux aniioubamus ad ciUtum locum Hippolyti!
tom. II Bibl. Patrum, pag. 4!>5. Ad subsequenlem
autem vucem DICLVX ouod aitinet, vix dubito quln
eain sumpserita nostro ViaorinoNicolausLiranusin
suis PostUL perpet, ad Apoc, xiii, 18. Qua de re con-
sulendus fiossueiius, doctissiinus Meldensis episco-
piis, sur VApoc. xm, 18. Hinc patet niiiius provide
«leic argui sanctum Patrem nosirum a Millaiiio. Gal.

(2) DIQL K J. Uujusmodi deductio seu trahtio no-

tninls arguit homiiiem istum humanioris ae politioris
lilteratura: plane inscium fuisse. (Jsque eo enim ine^
pla visa eU, et viro docto iiidi|;n;i haic iuterpreUtio,
ut piane suspicari libuerit eaiii in mar|^ine au impe-
rito aliquo d&criptam poiius , quani alii postea im-
periiioreis coininentario atiexucrint, quahi ab auctore
traditani fuisse.

(3) D quippe quingenti. Ut heic, iU mox tocis alj-
quot rcctus pro quarto casu manei : frigida sane est,
et levis meo Judicto interpretaiio ; quani tameiiipsam
erudiiiorum judicio castigandain relinquere, qiiam de
ea audacter quidquam siatuere maluinius.

MX C4PITB XV.

i. Et vidt, aliui signum magnuni et mirabile, angelos
uptem^ habentes plagas septeni novissimas : quia in
ipsis consummata est indiynalto bei. Semper enini ira
bei percuiii popuium contumacem sepiero pla§is; id
est perfecie, ut in Leviiico ditil ( LeviL , xxvi, 21) :
qox in ultimo futurae sunt, cum Ecclesia de tnedid

exierit. • ji

2. Stanlet supra mare vilreum^ habenles ciiharas,
Id esl^ super baptismum suum siabiliier in fide con-
stilisse, el confessionem in ore suam habentes, exsul-
utuTOS iu regno coram Deo. Sed ad proposita re-
vertamur.

El C1P1T0 xvii.

1, 6. Yenii unus e septem angelis qui habent septem
pQteras^ ei locutus est mecum dicens : Veni ostendam
liH iudicium meretrieis illius magnm,qu(Bsedet super
aquai multas. Et viS muUerem ebriam de sanguine
sanetorum ei sanguine martgrum. Decreta senatus
illius eemper suni eonsummau iu omnes, conira verse
fidei prsdicatiooem. £t nuuc jam, jacu indulgenlia,
eUaiti ipse dedit decretum in uuiversis gentibus.

5. Et mdi ipsam muUerem sedentem super bestiam
eoeciiuam^ pienam nominibus blasphemice. Sedere
autem super bestiam rubeam auciorem bomicidiorum,
diaboli imagoest, ubi eiiam de capiivitate ejus, de
qoa perlractavimus. Memini banc quidcm Babylonem
propier confusioncm dici el in Apocalypsi, el iii

m APOGALYPHN B. JOANNIS. 5^^

A roille autem dicti, eo loriuendi modo quo parssigm-
licatar a totosicut est iltud: Verbit q^^ mandavU
in miUe generationes (Pm!. t:iv , 8) ; cuni noii sunt
miile. Quod autem ail , ei miut Hkm in abyssum ,
hoc inquit, quia diaboUi:» e3idm»us a credentium
cordibus , coBpit impios pat^sidcre , ia quorilm quott-
die c^ecis cordibus, tanKjuam in abys^i profutido
inclusus est. Et claiisii , iiuiuit, et glgnavit siiper
euni ut non seduceret genies donec Hui^^nLur niille
anni. Clausit super eum dictum est, id esl lEbierdixil
atque cobibuit, iie sedneat perilneuiesad Christum.
Signavit autem super eum , quia occultum est qui
periiiieant ad partem diaboli, et qui ad Gbristi.
Nam et qui videntur sure , pescimus si casuri sint ;
et qui jacent, si surgani incertum est. Quod autem
B ait ligatum atque inclusum illum , ut non seducat
gentes : gcntes Ecclesiam significant ex quibus ipsa
coiisut , quas seducias anle tenebat , donec finiafi"
tur^ inquit, miUe anni^ id est quod reliquum est
de sexto die, sciiicet de sexta ai^tate, quae consUC
mille nnnis. Post hoec oportet eum sotvi breti tem-
pore. Breve tempus tres annos et sex menses signt-
ficat, quibus totis viribus se ulturus est diabolus sub
Antichristo adversus Ecclesiani. Deinde post dicit,
quod solvendus erit diabolus, et seducturus gentes
toto orbe terrarum , et altrabet bellom adversds
Ecclesiam , quorum bosiium numerus erit ut areiia
maris.

4, 5. Et vidi sedes et sedentes super eas , et judtcium
datum est ilUs : etanintas occisoriim propter testimonium

Esaia ; et Ezecbiel Sodomam nomiuavil. Deniiue si (j Jestifetproplerverbumbei^eiquinonadoraveruntbestiam

necimaginem ejtis, neque acceperunt scriplionem in [ron-
tem aut in manum suam, et regnaverunt cum Jesu miUe
annis-.reUqui eorum non revixerunt^ donec fmiantur miUe
anni. ticsc resurrectio prima est. Duae sunt resurrec-
tiones : sed prima resurrectio nunc est aniinarum
per fidem , quae non permittit homiiies trausire aa
mortem secundam. De hac resurrecLione dicit Apo-
stoius : Si resurrextstis cum Christo, quce sursum sunt
qucerith (Coloss. iii, i).

6. Bealus et sanctus qui habet in hae resurrectione
pattM : in istis setunda mors non habebit potestatem,
sed erUnt saterdotes Dei & Chriiti , it rejnabunt cuni
eo miUe annis. Mille annorum (i) regnum non arbi'*
tror esse aeternum; aiit si ita sentiendudi est,
D couipletis annis ffiille fegnare desinunt ; Sed ut mel
sensus capacitas sentit, proferam. Denarius nume*
rus decalogum significat, et cent^narius virginiUtis
cdrtiham ostendii : qul ehiiii virginiutis integrum
servaveril proposilum, et decalogi praecepU iinple-
verit fideliier, et feros mores vel iinpuras cogiutio-
nis Inird e^rdis euMculuin jugttik^erlt, ne domi-
neniur ei, iste est verus sacerdos Christi, et
iriillfeharldtii hdfoeruid ^fiffldeil^ integre creditur

compares quae cpntra Sodomam dicla suut, ct qu«
Esaiai» contra Babylonem dicit, quaetiue Apocalypsis,
uouoa esse omola iuvenies

EX tkvii^t tti.

ii. JEl widi ceelum apertum : et ecee equus albus , et
qui sedebat super enm, vocabaiur FideUs el Verax.
Eqotts el sedens super eum Dominum nosirum cum
exercitu ccelesti advenientem ad regnum osiendil. A
m^ri etfenim Aquiloiiis tjiiod est Arabicnm usque ad
mare Plioeuicis et usqiie ad fines terrae inajb^es pitiei
bM in adventu Domini Jcsu (1) mandaturi sunt, eC
omn^ animse geiitiuiti congregabantur ad judioiUm.

CX CAPitt xt.

i-5. Et vidi angetum descendenteiH decoelo^ haben-
lem eUivem obgssi , et catenam in manu sua. Et letiuit
draconem, ilUim serpentem antiquum qui cogiiominatus
est diabolus et satanas , et aUigavit iUum miUe annis :
et misit iUum in abyssum , et clausU , et signavit su-
per evnt, ttt noft stditckrtt etilim gentki, dbnec fiHihhtkr
milUs anni. Post hcec oportet eum sotvi brevi tempore.
Illi anni in quibus allit&Hi^ e^t Shtliifal , isti itlril in

advento primo Cbriiri ds^ttc iA tctttifndm sietb^i ; regiiare Ciim CliHstd, et rtctd afpud eom ligatos est

COflMENTAftllJS.

(i) In ikiveniu DoniiHi Jkiu mattdaiM. dbid si
mimclaruri tegus, uniiis tantum liiient^ muUtione? ^e^
qoe nos ullum magi« proprium quod affioiuieiiyUah

baruni cum lis qu^ ^iadd S^^Hmtw cohaereret',
verbum invenire pbtuimiift.

(2) mitle annorum regnum. flgQ buoc locttm, lUI»i

545 DE MAGNETE PKESBYTERO 544

ligaius csi diabolas. Qui vero viiiis et dogmaiibus A a vera fide dissolvl potuerunt ; propterea auro mun-

baereticorum irreiilus esi , in eo solutus est dlabo-
lus. Sed quia conipletis mille annis dlcit eum solvi ,
et completo perfectoruni sanciorum numero in qui-
bus corpore et corde virginiiatls decus est regni ad-
veniendi (l)abominandi adventu, multi abeoamore
lerrenorum seducti supplintabuntur, et simul cum
eo Igneum ingredienlur siagnum.

8-10. Et ascenderunt $uper terrm latitudinem^ et
einxerunt castra sanctorum, et dilectam civitatem :
et descendit ignii de ccelo a Deo, et comediteot;
et diabotus qui seducebat eos, missus est in sta-
gnum ignis et sulphuris , ubi et bestia et pseudopro'
pheta cruciabuntur die ac nocte in scecuta swculortm.

do sociantur » ex quibus regis magni civitas deco-
ratur. Platex vero eorum ostendunt corda ab om-
nibiis mundata sordibus, perspicua luce fulgiday ut
merito in iis deambulel Dominus. Flumen viis,
spiritualls doctrins per iiieiites fidelium currere
gratiam , et multiplicla odorum germinasse vlrenlia
ostendil. Ligniim vitae ex utraque ripa , Ghristi se-
cunduro earnem ostendit adventum ; qui ab uno li-
gno crucls viiam suscipienies, populos fame con-
sumptos verbi Dei praedicatione satiavit. Et quia
dicit in civitate solem non esse necessarium , evl-
denter osiendil creaiorem lumen immacuiatum ful-
gere in medio ejus , cujus splendorem nuUus poiuerit

Hoc jam ad judiciuni novissimum pertinet, et B sonsus cogitare nec lingua proloqui. Quod ex quaiuor

post modicum tellus reddila est sancta , utiqiie In
qua dudum quieverant corpora virglnea : cum im-
mortali rege aBlernum suscipient regnum , qui non
solum corpore virgines , sed et lingua ei cogiiatione
pariicr inviobbiliter sc a nequltia tutaverunt (2) ,
quos exsullaturos cum Agno demonslrat perma-
nerc.

EX CAFITE XXI ET XXU.

16. Et civilas in quadro pogita est, Civitatem
quam dicit quadraiam, auro et pretiosis resplen-
derc lapidibus , et plaieam sanctam , et flumen per
medium , et ligiium viiac ex utraque parte faciens
fructus duodecim per duodeoii^ menses, et solis
lumen ibi non esse, quia Agntis esi lux ejus; et

partlbus portas dicii ternas esse positas ex singulis
margaritis, quatuor arbitror esse virtotes, videli-
cet prudentiam, fortitudinem, jusiitiam, temperin-
tiam, qusB invicem sibi bxrent. Et dnm muiuo
iniscentur, diiodenarlum efficiunt numenim. Porlas
vero duodecim , Apostolorum esse credimus nume-
rum , qui in quatiior virtutibus ut pretiosae marga-
ritae fulgeniibus , Inier sanctos lumeii doctrinie soae
manifestantes civiiatem c(elesiem ingredl faciant;
ut de conversatione eorum, angelorum laetetur
chorus. Non posse auiem claudi porlas , evidenter
ostenditur iiiilla contradicentium tempestate aposto-
lorum doctrinam separari a rectitudlne, etlamsi
fluctus gf^ntium , el baereticorum vanac superstitio-

porias ejus de siiigulis margaritis , ternas portas ex q nes contra fidem eorum veram insurrexerint : sope-

quatuor partibus , et claudi non pnsse. Civitatem
inquam quadraiam snnctorum adunalam turham os-
tendlt , in quibus nullo modo fides fluctuare potult.
Sicul Noe praecipilur (6*^. vi, 14), ut ex qiiadra-
tis lignis faceret arcam , quae diluvii posset impetus
ferre , preiiosos lapides qui flucluare non possunt
in persecutione sanctos viros ostendit , qui nec tem-
pestate persecuiorum moveri , nec Impetu pluviae

rati, ut spums dissolventur, quia petra Christas
est , a quo et per quem Ecclesla fondatur. Ideoqoe
niillis fluctibus insaiilentlum hominum sopenlur.
Ergo audiendi non sunt qul mille annoruin regiiom
terrenum esse corfirmant, qui cum Cerintho bai-
retico sentiuiil. Nan| regnum Chrisii nunc est seiu-
piternum in sanctis , cum fuerit gloria post resor-
rectionem manifestata sanciorom.

COMMENTARIUS.

a proposlto dediici rellgione prohiberer, libenler quam minime possem declinarem. Ego in his an-
itaresiituissem: lli7/eannorttmre9nttm ar6t(ror(r(«r- notaiionibus qua". tuto c:istigare poiui, Iiona fido
num esse, aut ti non ita tentiendum est, etc. praestiti : neque sum, si quis opinionem nieam ini-

(1) Adveniendi. Venturi^ seu advenienfe, opinor D probaverit, contlnuo illi succensunis , Untum illc
legi oporiere. meliorem ceriioremaue afierat ; quain taiitum abest

(2) Tuiaverunt, Pro tulati iunt posltum esse exi- ut rejicl:ini., utejiisdem medefensorem sini siiicere
stimo. Nos cum meliorem leciumem non habere-

mus. qiiam lii veieri exemplari inveiiimus, etiam
si tninime nobis illa probaretur, reliquimus, ut
erudiiiores aut conjeciuram nostram reciperent , aut
locum ifisi suo arbitrio infiuinatiim castigarent. Obso-
leta verba mut«ire nolui , ui ab aniiqiio codice

professurus : libellus certe ita male a librariis ac*
ceptus est. ot vix omni diligentia reslliui posse
viderelur : quo fit, ut minus cuipandi slmus, si
conjectur:im aliciibi maliiimus sequi , quam conta«
minatl exemplaris auctoritatem.

DE MAGNETE PRESBYTERO
NOinU HISTORICA, CUM FMGMENTO,

EX D. LUMPER DESUMPTA.

ARTIGCUJS PMMD8.

Ejus Vitce Synopsii,
Magnes qui et Macariui Magnei , quo tempore c/n-

rmt. Preibyter Hieroiotgmitanui fmue tradiiur, An
etiam Episeopui? — Magnes, slve Magnetes, vel po-
tius Macarius Magnes, desinentc saKUilo tertio flo

:;i5 NOTITIA

roisse exisiimatar. Ila quidem prs cseteris doctissi-
nus Till^montius, qai de isio Ecdesiae scriplore,
obscari nominis licet, ipsiusque iitlerarum mouu-
DeDys satis diligentor edisserit (1). Guiliclnius au-
tem CiTeus iton solum auctoris xiatem autehac
iacoiiiperiam , sed quo etiam cliaraciere fuerit insi-
signitus, expiscari sibi demum licuisse proUtetur*
Sic enim illc (i) : Gcrmanus patriarcba constantino-
politanas in Dogmaiico ad Anthimum ms. apud cl.
Gilenni , ubi de synodo anliocbena adversus Samo-
satenum ngit, haec habet. Intereranty inqnit, Con-
dHo Antiocbeno contra Faoluin Samosatenum Grego-
r