Full text of "Patrologiae cursus completus"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at |http : //books . qooqle . com/

w f

HARVARD GOLLEGE
LIBRARY

iiSS.ilIa]

FBOM THB BBQUEST OF

JAMES WALKER

(Ck»ofl8U)
Prendem ofHarvard Cottege

"PnkKmoB baii^ givm to wwb ia tbe laldlMlwl

Digitized by

Google

Digitized by

Google

Digitized by

Google

PATROLOGIiE

CURSUS COMPLETUS

SITB

BIBLIOTHECA DNIVBRSALIS, INTEGRA, DNIFOBMIS, GOHMODA, OECONOMICA,

9mm ss. PATRn, DomRDi swtoriiqce

EaiASTKORIl

qui ab jevo apostolico ad usque innocentn in tempora

floruerunt;

RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QU^

EXSTITEBE MONUMENTORUM CATHOLICiG TRADITIONIS PER DUODECIM

PRIORA ECCLESIiE S^CULA ;

JUXTA BDITI0NE8 AC€C1I1TI6S1MA8» llfTBR SE CDIIQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM

DILIGENTER CA8TIGATA *,

DIS8ERTATI0N1BU8, C0MMENTAB1I8 LECTI0NIB1I8QUE VARIANTIBU8 CONTINENTER ILLUSTRATA ;

0MNIBU8 0PEBIBU8 NON N181 P08T AMPLI8SIMA8 EDITIONBS QUiC TRIBUS NOVISSIMIS SiECULIS DEBENTUR AB80LUTAS,

DETEGTI89 AUCTA ;
INDICIBUS PABTICULABIBU8 ANALTT1C18, 6INGUL08 81VE TOMOS, 8IVB AUCTOBES AL1CUJU8 MOMENTl

8UBSEQUENT1BUS, DONATA ;

CAP1TUL18 INTRA IP8UM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITUL18 SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM
D18TINGUENTIBUS 8UBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFIGANTIBUS, ADORNATA ;

0PER1BU8 CUM DUB1I8 TUM AP0GBTPH18, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;

DUOBUS 1NDIGIBU8 6ENBRALIBUS LOCUPLBTATA : ALTERO 8C1L1CET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID
UNU8QU1SQUB PATRUM IN QUODUBET TREMA 8GR1PSEBIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO

SGRIPTURiE SAGRiE , ex quo lectori gohperire sit obviuh quinam patres et in

QUIBDS OPEBUM SUORUM LOClS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRlPTURiE
TEXTUS COMMENTATI SINT.

EDIT10ACCUBATI881MA,CfiTERI8QUE OMNIBUS FACILE ANTBPONENDA, 81 PERPENDANTLR : CHARACTERUM NITIDITAS,

CBARTA Q0ALITA8, INTBGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS

TUM NUMERU8, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSU CONSTANTER

81MILU, PBETII EXIGUITAS, PRiSSERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA,

8EXCBNT0RUM FBAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENU8 HIC ILLIC SPARSORUM , PRIMUM

AUTEM IH N08TRA BIBLIOTBECA, BX OPEBIBUS AD OMNES iETATES , LOCOS, LINGUAS

FOBMASQUB PERTINENTlBUSy GOADUNATOBUM.

SERIESPRIMA,

IN QUA PRODEUNT PATRES, nOCTORES SCRIPTORESOUK ECCLESIiE LATIN/E
A TERTULLIANO AD GREGORIUM HAGNUM.

ACCUBANTEJ.P. HIGNE, ^tlX^Mn €0mpiH0mW IN SINGCLOS SUENTI^

EGGLESIASTIC^ RAMOS, EDITORE.

PATROLOGIiE TOMUS V.

SIXTI vxvM, DIONYSII vavjb, DIONYSH ALEXANDRINI, S. FELICIS, S. EDTYCHIANI,
CAII, GOMMODUNI, ANTONII, S. YICTORINI, MAGNETIS, ARNOBII.

Tonns DNictrs.

^PARISUS, EXGCDEBAT SIROU,
tN 71A DICTA D'AMBOISE, FR£S LA BARRI£RE D'£NF£R,
OC PBTIT-MOHTnOCeB.

Digitized by VjOOQIC

dXSQ

^(M^ajW 'f^All.e.k.^ ■J.^y'^^ <^> 'SJ.

Digitized by

Googfe \'

Smi PAPiE, DIONYSII vKm DIONTSU AlElANDRINI,

S. F£UCIS, S. EUTYCHIANI, CAU, COMMODIANI, ATSTOJSU,

S. VICTORIM^ MAGNETIS, ^

ARNOBII

AFRI,

OPERA OMNLA.,

AD INTEGRAS D. GOUTANTII , GALLANDII, ORELLn EDITIONES EXPRBSSA,
ET PRiEGIPUIS RIGALTII, DAYISII, MURATORII, ORELUI
r AG YARIORUM LEGTIONIRUS ET NOTIS INSTRUGTA, NEGNON ET AGCEDUNT
QUiEDAH DODWELU GTPRIANIGiE DISSBRTATIONES.

TOMUS UNICUS.

PARISUS

EXGUDERAT SIROU,

IN VIA DICTA D*AHBOISE, PRtlS LA BABRI£RE D'ENFEB,

OO PKTIT-MONTROUCIB.

18».

Digitized by

Google

ELENCHUS RERUM

QVJE IN HOC VOLUflHNE CONTINENTUR.

DODWELLI Dissertationes Gyprianicoe ires.
SIXTI papae II Epistolae dubiae cum Dionysii Aleian-

drini Fragmentis.
Sancti DIONTSII romani pontificis adversus Sabel«-

lianos Fragmentum.
DIONYSII ALEXANDRINI episcopi adDionysium ro-

manum Fragmenla.
Goncilium romanum in causa Diopyiii AleiHndrini

de Sabellianismo accusaii babiium anno ecLxm,

tempore Dionysii papae.
Sancti FELIGIS papae Epistolae dubiae quatuor.
De sancto EUTYGHIANO papac decrelis adscriptis.
S. EUTYGHIANI papae Exhorutio ad presbyteros ex

antiquo eodlce Vatlcano.
S. EUTYCHUNI p»pa9 Epiatob oi ilocretii dobia.

De decreto unico quod GAIO adscribitur, circa ordi«

oandos.
GAII papae Epistola ad Felicem episcopum.
OOMMODiANI Instructiones adTcrsus Gentium deos

pro christiana disciplina : per litteras yersuum

primas.
ANTONII Garmen adversus gentes.
Sancii VICTORIHI mtriyris, petaviouensis episcopi,

Fragmeiituiii de Fabrica mundi.
Sancii VICTORINI Schoiia in Apocalypsin beati

Joannis.
MAGNETIS Fragmentum.
ARNOBII Afri DispuUtionum adversus gentes libri

septem.
Appeii(li«efi e( indkm ad Ariiobii libros septem.

Soccursale, au Peiit-MoDtrooge, de rimprimerie de Sirou»
Tue des Noyers, 37, ^ Paris.

Digitized by

Google

8 DISSERTATIO PRIMA

AD SANCTl CYPRIANI
mSTOIAllHITATAN,

AUCTOREJDODWELLO,
DE VISIONIBUS, UTQUE VISIONUM SUARUM FIDEM COMPROBARINT VETERES, etc.

§ i . Permannue wiione$ et dom ftrophetica a tempo- A
nbu$ ApoBtolorum u$que ad Cyprianum ex auctore
Apocalyp$eo$^ Bermete, — §2. Clemente Romano et
auctore E$dr€B Apocryphi. — § 3. Ignalio, — § 4.
Quadrolo^ PhiUppi fitiabu$,Ammia Philadetphien$i et
Poiyearpo. — § 5. Ju$tino Marlyre. — §6. Metitone
SardeasifAlexandro Phryge, Altato, alii$que,^ § 7.
Jrenwo, — § 8. Perpetua et Saturo. ^on fuiiie iUo$
Montani$ta$. — §9. Yerum non e$t,relictum Monta-
fitfltt ab Eccleeia prophetiarum lui$$e pmBtexlum, —
§ 10. Contra po$t imperium Commodi, eo ip$o ar-
gumento refutarunt Mon'am$tarum prophetia$ catho-
liei , quod terce prophetim donum in Eccle$ia Per-
peiuum fttturum e$$et; eum tamen Montani$iarum
illudjam fui$$et extinctum, — § W.lta A$teriu$ Urba"
nus, Epiphaniu$. — § 12,13. Auctor Actorum Perpetuo!
el Felieitati$. — § U. Vi$ione$Natati$et Potamience, B
deque Alexandro Hiero$olymorum , Fabiano Romce
constituendi$ Epi$copi$. — § 15. Agno$eit propheiiae
Origenee. — § 16. Declinatur teetimonium Gregorii
Ny$$eni de S. Gregorio Thaumaturgo. — § 17. Yi$io
Dtony$ii Alexandrim. — § 18. 19, 20, 21. Vi$iO'
ne$ tpcttM Cypriani. — § 22. Vi$io atia Diony$ii
iKeaMiiidnni.— §23. Vi$ione$ palam enwUiari $olit€e,
idqutanie eventum. — § 24. Ut fraudi^ in vinonum
prceiextu , $ubventum $it. — § 25, 26, 27. De argu'
mentie quibueprobaretur vi$ionum lide$, prmertim in-
irinMecis. Donum cogitationum patefaciendarum. —
§ 28, 29, 30. Futurorum prwdicendorum. Futura^
ifWB vire$ alioqui creata$ non extederent^ ab alio
iamen^ prmerquam Deo prmdiciy ex illiu$ asvi prm-
cipiis^ non poterant, — § 31. Eodem redit ^ $iveC
a Deo ip$o immediatet $i $ive media aliqua crea-
tura revelata fuerinl. ~- § 52. Uypothe$eo$ huju$
cum phwnomeni$ con$en$io veritati$ nrgumentum e$t.
— S 35. Ex aliarum prophetiarum fide ut aliarum
fidem ad$truxerinl. — § 34. Verorum propfutarum
omnia non fuerunt prophetica. — § 35, 36,37. Aliqui
propiietarum errore$ cum vera proplielia con$i$tunty
ei qninam %tti, — § 38. Prophetim verita$ ex com-
munioni$ eui $e adjunxeraf propheia^ unitate probata
esi* — § 39. Quorum prophelim omne$ ftti$$ent
obsciirm, eornm fide$ aliter ni$i ex commumont$ tint-
Patrol. V.

tate commendari non poterat. — § 10. Visione$ ju*
venum erant proprias. — § 41, 42. Quid de iliis
sentiendum qui prophetiae iUa$ antiquorum ludibrio
habuerint.

§1. — Non estquod liic rabbinorum, aliorumve, qui
propbcUa ogeruiit visionibusque propbelicis , com-
pilaiioiiem iector expeciei. Nos ea lantum seiigemus
quae ab erudiiis prsclermissa , noiidumve saiis ani-
madversa suni, quod sciain , qu:c lamen ad itiiiis de
quo agiinus sseculi bisioriain aiiquid videbuntur ba-
bere momenii.

Male itaque facitinl erudili qui qu:e legunt in illiu»

sxcuii auctoribus de visionibus , ea ad Montnitum

iraliuiit atque monlanisias, quasi vero ab ipsis usque

apostolorum tempdribtis visiunes in Ccclesia defece-

rini, oninisque caruin praztexius iii ecclesia buspec-

tus fuerit aique iniprobatiis, solis^que inonianistis re-

licLus. Niliil est omnino ciir iia seniiant. Poiius in

omni iiio iniervallo, ab apostolis ad Cyprianum us-

que, perpetuus erai visionum usus, senipeniite ab

Ecclesia probatus. Subprimi sa;culi fiiiem scripta illa

est, quam babemus Apocalypsis , sive ab aposlolo,

seu forte a Joamie presbytero , quac tamen omnis in

visionum argumenlo ver.^aiur. Eodem circiier lein-

pore Pastorem suum scripsit Hcrtnes, sub Clenieiite

euim scripsisse consiat ei libro priino Vision. , n. 2.

Nec est quod moreniur recentiora illa Pontipcalie^

carmiiium adversus Macionem aut quic Pii noinen

feruntur episiolarum ad Jusium Vieiinen«>em, lidei

omnia suspeclx, tesiimonia. IIujus opus cum tribus

constet libris, primus visionum litulum pra^sefert,

totusque est in eo argumeolo. In secundo etiain de

propbetaruin spiriiuumque veiorum falsorumque

disiinctione agit cx professo (Mandat,^ 11, it).

Quorsum illud, nisi verorum quoque propbeUrum

dona eous(|ue in Ecclesin permansisse credidissel?

llunc Blondellus larvalum proplictnm soinniatorem-

que appcilai, moulanislicaruin superstilionum gur-

giliiin (Apolog. pro Sent. Hieronym., p. 16, 17).Idem

tameii ibidem patrum aliter senlientium elogia pro

more siio coacervavit adinodnm bonnrifica, et qui-

dem a montanisticis superstitionibus alienissimo*

ruin. ila nihil in eo montanisiicum reperirc potuc-

Digitized by

(^oogle

11 DODWELLI DIS^RTATIO CIPRIANICA 12

runt montanisiis coo^vi patres, quique illas supersil- A Hlias, ex iilis probabile est quse scxipsit ad Victorem
tiones primi dimdtniM. iu4Ml ftemr fik^ip^cdtH^^

sil potius fideHdunli

§ 2. — Hermeti diximus coxvum esse Glementem
Romanum eumdemque donorum propheiicorum pa-
tronum. Isiiusmodi Iniii dofla ^uiM qilibM supife^
biebant scliismaiis auclores, e% ftlis ejus vcrbis faciie
COliigitur. "Htw rig TrtffTOf , :2tw SuvaTOff Tvwcriv «5«e7r«rv,
^Tb) tTdfog cv Sexaia xptvti (Glem. Al. SiKX|icdn, ^l
reciius) Xoywv. (Ep. i ad CorinUi., | iS, Bt eA Amtld
Vrbano, /f6. v, c. 17.) Non alio speclant haec ro-
mina quam ad dona illorum temporum prophetica.
niffTi; illa de qua gloriari potetiMt noit alii israt
quam miraculorum ilia quam Xoyov nuTzttog appellat
Aposlolus, quo loco dona Sp. S. >^oe apud iltonl
audiunt. rvwortc non quxlibet erat cognitio, sed vero B
mysterionim llla quam in haereticis eo nomine super-
bteniibus ^tud^v/Abv Y^wt^ Idem vocat Apostolus.
Eadem v^fimt quam et Xoyav &wfiac nuneupat. AticKpttrtg
>07&)v eadem est qux eidtooiptatg 7rve\ifAdcT6>v, quo sen-
8u dona Sp. S. Xtyoup appeilaios esse diiimus. Nisi
forle yjayfo* pro Xo^io-fAwv intelligamus , qno etiam
sensu 9c«xpt«iv irvtv/xttTuv de cogitatlonum revela*
tione interpretabtmnr. Uis fortasse temporibus €0«-»
vus erat auctor iibrorum fisdr» Apocrypborum, quo-
ritm partem longe makimam facSunt id genus visione
atque reveiailones.

§ 5. — Proximus cstlgnatius; in quo id ipsumre-
prehenduni hi antiquitatis momi , quod est propheti*
cis htsee donis magis, quam vt^iant illi, propiiiud.

P^!y«ril^i. QHadrali iuA^%^ Ammia Pbiladel-
pjhfensHet \psk (|uoi|ue prcphetiiaa id llontnm ortum
conlinuavit {Aiierius Vrbanus ap, Etueb., ubi supra),
Polycarpo de suo martyrio omnium propbeticum
oblatuA esBe^ tetl«s Hinl etcepiione majores ipsi
Smyrnxi in ea quam de ejus mariyrio dederunt ad
Pbitomelienses epistola. Hunc Doctorem aposlolicnm
tiJ^Rt ^V^vf^ )sto)^heticum appellant , fateniurque
nihU esse ab eo prxdlcium quin esset eventu com«
probatum. (Ap. Euub., Hist. Ecci., iv, 15.) Dav yap
pniJM a^xev jx tov tnopLOirog avTou xai tTcXcib)^»
liiqiiilinl, x«l TiikttaBnatrtu. Ilonc An. cxLvii.passam
essevult, et quidemmaiima verisimilitudine, noster
erodilissimns Cestrtensis.

§ 5. — De Jusiino Mariyre idem babet Eusebius.
rpafti, inqnit, atc w imi pix^^ «^ «Orov x^ptc/Aara
irpofQTtxflc 9ii>«|uiTrcv (Ifwl. Eeclts.,\^, 18). Recte qui-
dem iile. Justini ad Tryphonem Verba sunt illa : na/>K
yv,p vpXv x«« ^ixf^t ¥uv ff/9o^ttxi xapwr^aTa itTTot' «5
ou xai avToi «^^vttvat o^i^sTC, oTt tA irdiAat h tw yivct
v/xwv 5vT« eig •hpiag fiCTCTtSn- {Diaiog. eum Tryphon.,
p. 308, B.) Godem postea usus estadversus JudaDos
argunienio, poslChristi advenlum, nullos fuisseapud
Judaeos, de qiio ipsos eorum sensus tesies a|ipellat :
f*>3x<Tt h Tw Tivet vpiwv xara t& fro^aiov iBos Ttpofnra^
ycvno^ctf^ac. oirsp xat ot{»ct v^tv iSciv cItti. fxCT* Ixcivov yap
o-iiiig Shag irpofnrmg nap" v^tv yeycvnTat. {Pag. 314,
c, t>.) Permatisisse autem apud sui quoque leniporis
chrSstianos eorumdem sensuum lestimonioconGrmat,

lu § 7, Ep. ad Pbiladelph. suam ipsius proplietlam G ^ad^m {^erv voce usus : xai 7ra/)'i9fAtv lortv ^Setv xat

commeniorat , quam sibi vere revelatam foisse Deum
ipauro lestein appellai. Ei yAp (inquit) x«t« o-ajoxa pA
tmg Miknadn ^>avvio-ae • a»a to 7rvcv|i« ov irW^Tat,
airo Ocov «v. oldcv yap iro9cv l|9;i^eTai, xai TroO ^ir«r/il,
x*t ta xpv*Ta cXryxtt ' ixpavyao-a piCTaSv fiv. IXa>ow
^oXii f «vt5' Tfti iirtOTtotrw irpoo-ix^f*» ^^^ f w Trpcff^v-
Tt/9iM, x«i tiaxivotc. oc 8i nrivonrig pa «ac TrpociSoTiot
riv fa/ito-fAov rtVMV >^ctv Tavra. MapTVc dt }iot (rectiUS
ediiio interpulita suffrag anie eiiam veiere inierprele
Usseriano* Et ^i virofrTCvcTi fie ur 7rpo/xa06vra tov ^e-
pio-fAOv TcvoW Xcyctv Tavra, MapTv; ftot ) cv f 9e$eftat,
otc Rtro fraprM Mpwvivrig ovx cyvuv. ro ii TrvcvfAoe
jxiipvtf^oYV >c7oiv T«9t* x^l^^^ '^^^ ifrto-xoTrov, etc. lUein
de suis id geiius donis In $ 4, Ep. ad Tralltanos iila :

f»)>ct«c xal a/so-evaf, xupiapLOLra. iiiro rov TrvcvfAaro^' roO
9eov ix^vrocg. {Pag» 315, &.) Tam ergo maaireslum
f^it chrisiianis fuisse propheias quam Jiidscis defe-
cisse. Utrumque iia mahirestuin, ut argumeiiti vicem
Buslitiere possei adversus adversariuin. Eademque
argumentaiidi forma usus est Apostolus, Gai., ui, 2,
pcr spiritum enitn extraordinaria Spiritus dona in-
telligontur.

§6. — Sub nnem Marci de MelitoneSardensi illud
haliemus Potycraiis Encomium, quod Sp. S. alflatus,
CUncta gesserit, rov iv oytw Trvcvfiart Travra Tro^ltrtu-
o-a/xtvov (Ajf. Euseb.^ Bist. EccL, lib. v, 24). In ea-
dem persecuiione AlexaiiderPhryx diciiurovxaftot/9o;
A7rt)o-ro>txov ;^ajOto-fxaroc {Ex Ep. Ludgun. et Viemu

Mii ov dvvaftat ra ifrovpovta yp^at\ a)>a ^^ovfiat p.ri ]) ap. Euseb,, lib. v, 1). In jlla apOsioiica gratta hanc

vmrtotc ovatv vfAfv ^Xa^ir» ^a/saOS * xai avyvciiftovctTl
(ytot, fAi)iroTC ov ^\)VT/fiivrts ;^flk»|9^o«t Tzpotyyaktii^rs ■ %td
yotp iy^ o^ xaOort, xoti dvvafitvof ra Jfrov/Davia, xai rar
ronoBz<Tia.g rac AvYcXtxaff, xai ra.g &Mvr&orstg rAg otpx'^
TtxaCv o/sara rc xai itopoetOL' iroipot, rovto 'HSii nai fta-
hrtfig tlut. Nec vero singulareni fuisse hac in causa
Ignatium, ex aliis consiabit iiUus dbvi monutnentis.

g 4.— Ignaiiuni proximecxcepitQuadratus,quiapo-
logiain pro chrisiianis Hadriano dicavlt. llunc una
oum Pbilippi (illabUs quas S. Lucas propheiissas ap-
peilal, prophelica ipsuiii quoque gratia illuslrenk
fttisae scrlbit Eusebius {Uist. Eccles., in, 37). El
qvidem ha;c usqiie tcmpora atiigisse illas Philippl

prophcticam esse nicludendam jamvidiinus ex simili
Stnyrnaiorum de Polycarpo loco, ubi hxc duo con»
jungunlur (Ap. Euseb., t6., 3). Revelationem Aitalo
fiiclamde Alcibiade coinmemorat Ecclesia gallicana.
Frequentesque aliorum diversis in Ecclesiisprophe-
tias tidcm monianisticis illis de prophetia prx^exU-
bus fecisse, aiicior est Eusebius. Iia eniin ille :
TrXerorat ovv xai 7rapa5o5o7rottat rov Gctov x^^f^^^f oc
tio-eri Torc xara ^ioifopo^jg cxxXqo^ia; txTcXovftcvai, irto--
Ttv Trapa TroXXotb toO xaxeivovc 7r/9o^TCvctv Traflctj^ov
{Euseb., ib,, c. 4). Ita montanistarura Rondum crat
proprius hic prxtexlus, ut hactenus existimarunt
eruditi.

Digitized by

Google

l^ &E VISIONIBUS PllOPRETlCIS. I4

r § 7.^Idem de illo, id e^t, $no, quoque sxculo Ire- A milla, ExoreiBtae Ttees 'obire Telle, cuin e^ tamquam

n£U6 {Iren.y Ub. n, e, 5S), cujns verba nohisgraeca
servavlt Ensebius : oJ Ji x«i Trpvfttacvn ixo*Jcc)t ffiv
fic)lovTejv, xal ^irrfto-iotc xa2 piifffic ffpoyqrexac (i4ptt(f
Eiile^., Hiu. Eccl,, t, ?). Quod ille argnmenti loco
urgetadversoshsrciicos. tdem alibl: r^iEcc^esta.tM
ef SpMtuif et ubi SpiW/ui Dei, itttc Eccteria , et otnnit
gratia{tren.f L 111, e. 40). Negat nnmerum iniri posse
dononim qnae suo lempore operata esset Ecclesia.
OOx coTty apidpov ruv ^^apco-fiaruv, &»v xora iravroc rou
xoo-fAOv 13 ixx^vo^ia trapK dcou ^jSovO^a, Iv r&i ovo/xare
liMToO Xpto-rov roO 0"raupfljOcvrof M Ilovrtov Ilt^arov,
exaoTif]? i9fAC/3a; ctt* cOcpTfo-ta rwv l$vwv lirtrc^t {Irtn,,
Hb. 11, c. 58; ap. Eu$eb.<fib,). Ex quo id quoque iutel-
HgimnSy ea qoam fuerlnt vulgaria. Neverofalli po-

daemonlaca agere, ni aballiscohibiiusfuisset, ait
Apollonius {Ap. Euseb., Hiu, eccU, v, 18). DeSoia
boc idem tesiaiur iElius Publius Julius Develti Co-
loni» Eplscopus apnd Serapionem, ex Euseb. Hizt.
ecct., lib.v, c. 19. De pn>?dicio Zoiico Comanensl
Episcopo et Joliano Apameno Asterius Urbanus np.
Euseb., ib. , v, 16 {Ap. Eu$eb., ib. , c. 16, 17, 18).
Id caiholici ex varils, quibus veri esseni propiielsB
ab Enthusiastis secerncndi , colligebant : quod fuco
oculoruro snpercilia capiliosque illevisset Monlanus;
quod salaria prophelis suis mercaturanique quamdam
eo praeiexto constiluisset; quod viros suos reliquis-
sent ejos molierculae com prophctissarom munus in
se suscepissent; quod ill-je qooque avaritise pecunils-

toiasehlcsospicemur Irenaeum, Idquoqne addit.non B Qoo quavis landem arte corradendis totse incumbe-

atiena duntaxat fide se ea retullsse, sed qoae prppriis
ipse aoribos haosisset. tal m)lS^ &xouofAcv aitX(fStv h
Tp cxx^bio-ia irpo^iortxa ^(^apliryLKroL l;^6vro>)v, xal Ttovro-
Sairatc WXouvrfcw Jta rou irvcuptaroc yl^ffo-at^, xai rdk
ytpvfta Twv Mpiiitoant dg ^vtpov ayovTMV M xQ ffufi-
fipmrt, lad ra /xuorijpt* rou ^coO ixStijyoufAivov {Ap.
Eu$^. ib.). His qoid dici potoit manifeslius?

§ S. — Tertoltiani lesiimonia propterea non refero
qood illum montanismi Bospectum facit Rigaltius, nec
negat apud eum propheticarum visionum exempta
oocurtere satis frequenlia. Est et aliud coaevum Ter-
tolliano tesiimonium neutiquam sane praetermitlen-
dum , actorum Perpetuae el Pelicitatls. Ibi visiones
habemos Perpetuaeet Saturi ; et quidem Ipsis Mar-

rent ; quod itapa ro xara ira/aaJootv %od xara Sta^oxijv
ovw^fv T«? Ixx^iQo-iac ^oc docuissent ; praescrtim vero
qnod in insaniam ilios profanus ille spiriius adegisset,
qood veris prophetis nomqoam crediderunt conii-
gisae Catholici. Hoc maxime argomenlum occasio-
nem dedii Tertulliano scribendi de Ecsiasi adversus
Apollonium.

§ 10. — Sed et alio illo, qood diximns, argumento
adversus illos osi snnt caiboHci, hac arrepta ansa.
Maximilla de se praedixerat, post se prophetissam
aliam non futuram , sed consummationcm. Yerba
ejus apod Epiphanium illa snni : Hcr* ifik vpotjmrtc ou-
xfrt lorat, id^A ffuvrActa {Epiph, , Hasr, XLVtit, § 2).
Qoae mihi sane suadeni ui Blondelli senleniiae acce-

tyrom mauibus scriplas consignatas, Arricanasetiara C ^^^ . «on qoidem omnia illa oracula Sibyllina quae

nias, planeque ad Cyprianicarum formam conceplas.
Habemus etiam coaevi aucloris praefalioncm, qua vi-
lionum istiosmodi usum e Joelis prophetia probat
cotomendaiqoe. Mirom est qood hinc scriptorem ip-
sosqoe adeo martyres monianistls favlsse coUigat
docttsslmus editor. Non est omnino verisimile, id si
foiss^t verom, fore ftlos in m.iriyrum censu nume-
randos, cokndamque eiiam eorum in Ecclesia ca-
thorica memoriam. Nec enim a Cypriano inductam
esso itlam de negando schlsmaticorum martyrio
Benientlam , sed ab ipso osqoe Teriutliano Africa
fiiiase rec^piam, probavit ex eodem Terlulliano CI.
Gestriensls. Gt vero contra montanisias, poiins quam
ex eorum senientla, esseconcepta, quae huc trahunt

extant hodie, a montanistis esse conficta, sed eorum
saltem aliqua. Ibi enim in Marci imperium mundi
haec owrcXcta sive consummatio rejicitur. Sub illius
aotem imperii finem Marcellinam excessisse verisl"
millimum est. Ciim enim ab ejus excesso ad suum
qno scribebat annum, annos xiii, stve xiv, incboatura
numeret Asterius Urbanus {Ap. Euseb., Hitt. eccl. ^
V, 16, 17), non alioilla qnam adCommodi imperium
aptios referriposse existimant eruditi. Contra catho-
licl vcl hinc itlos prophetiae praetexios falsi convin-
eendos putant , quod soae propheiiae, vel ex con-
fesso, finis foret atiqiiando staluendus. \erum pro^
phetiam perpetoam fore, ei ad moitdi usque consom-
maiionem revera permansuram. Ita inlelligebant

vifi eruditi, statim ostendemos.

. D Apostolum illo, ni fallor , Ioco(EpA.,iv, 11, 12, 15).

S 9.-^Quod enim illi proplietiarum prxlextum re-
lictnm putant monlanislis ah Ecclesia , verum non
esl. Mec enim piD veris prophetis monianum cjusve
mulierCulas habueranl caiholici, nec defecturam
linqnam credideruiit !n Ecclesia propbetarum suc-
cessionem. Utrumiue docuerant contra montanistas
catholici, possunique ex eorum alierulro k monia-
nistarum scriploribus facillime dislingui. Non bono ,
sed malo spiritui tribuebnnt iTIas nionlanisiarum
propbettas , unde illa ejus apud Eusebium querela
(Euseb, « Hitt. ecct., v, 16, exAtterioVrbano) , pro
lapo se, qui tamen agnos essei, baberi. Proinde Zo-
iicum f cum se prophetare primum simularet Maxi-

Ita propheias, Joelis , ut opinor, illum locum pr«ci-
poe qoem diximos. Qtia raiiocinstione ita abfuerttnt
a negandis soorom temporom prophetiis, ot in qua-
comqoe Ecclesia non fotssent prophet», ea ne csset
qoidem pro Eeclesia habenda.

$11. — lia argumentaius est Asierius Urbanus. Et
yap ^Ltri. Ko5/)arov xal ttqv h ^ika^iXftiK *AfX|[xtav, wf
yaotv, ou. izipi Movravov JicJeJovro yyjvaUsg ro iTpOfinrt'
xov x^p^^y^y f ^^f «^^ Movravou, xai rwv Tuvatxwv rtvcff
Ttap^ aurot? SieScSavro SetSarwoav • Setv yap cTvae ro
7tpQfiirvK.hv '/apisp.ot. iv Traffij r^ Ixx^ijoia ftc;r/)t rri? rs-
>£ta; Trapouo-taff 'Aw6ffro>o^ a^tot {Ap. Euteb. Hitt.
eccl, V, 17 ). Ita Epiphanius : Et yap^ Jst xa/sio^/iaTa
L^iyiLized by VjOOQI^

DODWELLl DISSERTATiO CYPRlANICil

osxs^at» y-o^l ht sv sxx^ffia ;^apt<rpLoeTa, ittos oOxsti A vhiones erat complexuras ; quanquam certam sit

ftera Movravov, xat IIjOiTxc^av, xat MaScaD.Xav g/^o-jcrt
fcpoYryzag ; apa iipynviv xi X^P'-* » ^^^^- ^py^^ ^^ ^ X^P'-*
h «yta sxxXijo-ia. ^ij ysvotTO. Et 8s 8&>^ Ttvos' TrpofTQTSu-
aov ot ir|5o^TSuo"avTeff, xat oOxsTt wpo^TSvoudtv a^A«
ouTS Ilpw-xt^Xa, ouTft MaStfJiO^a TTjaoyirrsuo-av jxsTa (xaTa
scrib. ) Taf 7r|5oyi}TStac Taj 5ta twv ayiuv 'A7roo"T6)»&)v
8v rn ayia ixx^no-ia Soxt|xa^eio'as' (Bcer, XLVili, § 2 ).
Pliinc hx'c Epiphaiiiano sxculo non conveniunl, quo
jam in confesso erai haec x^P^^l^^'^^ eousque nou
permaiiasse. Exisitmo igitnr ex aniiquiore aliquo
scriptore illum h:cc imperile descripsisse.

§ 12. — Ad eumdem roniiam nrgumenlalur velus illc
auclor, quicumque fuit, mariyruni coniemporaneus ,
actorum Perpeiu.'» ct Fclicilatis. Is ubi, allnto Joelis

hanc interpretatioiiem ad mentem Maximillac accom-
modari noii posse. Qux enlm post se «'uvTsXstav fore
dixerat, eam omiiem prorsus prophetiae usuin exclu-
suram necesse erat. 3^ Cnm bac ipsa argumenta-
lione , nnte aniios ad niiiiimum decem , in secia iila
refellcnda usus fuerat Asterius Urbanus ; quis credat
eadem argumentitione usurum sectae pairoiiiim ? A^
Id eiiam ex eodem Urbano coiislat de f;icio illos
oninem sunm prophetarum successionem in Maxi«
niilia terminasse , nec alium quemvis post illam ad-
misisse successorero. Eadem argumentatione usus
Epiphaiiius (Hwr. xlviii , § 2), post illius obiium
nemiiiem aliuni a moiitanistis ad sua usque lempora
agnitum esse coniirmal. Fieri igiiur non polest ut

loco, probnssei, ita non deficere a V. T. illis N. Tes- B nioiilanista Saturum Perpetuamqiie in prophetarum

tainenti prophetias , ut sint poiius ex adverso sub N.
T. potiores expectandae; hxc deinde subjungit in il«
lam,quam dixi, sententiam: < Iiaqueet nos, qui sic*
ut prophctias , ita et visiones novas pariier rcpro-
missas et agnoscimus et honoramus ; caeterasque
Tirlules Spirilus Sancii ad iiistrumenlum Ecclesise
repuiamus , cui ei missus esi idem omnia donativa
admiiiistrans in omnibus , prout unicuique distribuit
Domiuus, necessnrio el digerirous, et ad gloriam Dei
lcciione celebramus. Ui ne qua aut imbecillitas, aut
desperaiio fidei , apud veteres taiitum xstimet gra-
tiam Divinitatis coiiversatam , sive martyrum, sive
in revelaiionum digiiatioiie : cuin scmper Deus ope-
retur qnx repromisit , non credeniibus in testiino-

album retulerii. Id saltem ex iila aliorum argumen-
tatione concedat lector necesse est , qui ita argumen*
tetur non esse eo nomine pro montanista aesiiman-
dum. Nec tamen aliud proferunt qui aliter sentiunt
viri sane eruditi. Scio equidem lubensque concedo ,
in tota liac de prophetiaruin perpetuitate argumenia-
tione hallucinatos esse veleres , nec ad eorum aucto-
ritalem minuentlam facit, (|uod id genus erroris alios
frequentesque agiioscamus. Nec enim ailiid habue-
runt sententiae suae fundamentum quain textus illos
qtios dixiinus, unde recteneargumentati sunt, non
de testimonio eorum, sed vero de judicio esi qiije-
slio, in qua nullum habent a sua vetusiate prasidium.
Quod vero inde infero , de facto illos agnovisse in

iiium , credeniibus iii beneficiiim (In Prisfat.), > Eo C siio qiioque saeculo prophetias, id jain in faclo versa-

omnino spectat tota ea disputatio ne frauJi esset sc
cuturis visionibus quod uitiniis Ecclcsix temporibus
illas Deus revelare dignatus sit. Id ne esset, hoc sibi
probandum sumpsit, uliiinis esse illas prxcipue tem-
poribus, sempcrque ad consuinniaiionem usque ex-
pectandas. Poterant ea foriassis adversus Ethnicos
dicta videri , poterant eliam adversus montanislas.
Conlra montanistas potius dicta credideriin , quia
quse dixerat , ea Scripiurarum testimonio confirma-
vit. Id sane manifestum est quae hic protulerat esse
apud 8U0S in confesso , quod a raontanista scribi
omnino non poterat.

§ 13. — Notetnr enim inprimis scripta esse ab auc-
lore anno Domini ccii, id esi, aiino ab obitu Maxi-

bitur, de quo testimoiiium eorum eril pro suo saeculo
certissimum.

§ 14.— Sed ut eo, unde digressa est, redeat oratio ,
eadein qua passae suiii Perpeiua et Fellcitas , Severi
perseculione, occurrebant et alia visionum exem-
pla (Auclor incognUus adv. Artemonis hcsretin , ap.
Euieb., Hi8t» eccl,, v, 28). Natalls iupriinis confesso-
ris illa sub romano pontifice Zephyrino, quaab Arte-
roonis haere^iad catholicain Ecclesiam revocatus est
(Eu$eb. , Hi$L eccL, vi, 5). Tuni PotamiaenaB aliae ,
quibus noii Basilides modo, sed et alii Alexaiidrini
plures ad fidem christianam conversi sunt. Pneterea
rcvclaiiones visionesque aliae , quarum prima jussus
est Alexander e Cappadocia ut in Palai^siinam mi-

millje circiter xxiii ; decessisse enim iilam diximus D graret (Euseb., ib., c. 11), secunda atque teriia cum

anno Marci ultimo , id est, Dom. clxxix. Alqui ea si
vera fuisset prophetissn, non jam nlius erat propheta
cxpeclandus. Qui igiiur aiios adhuc cxpectavjt, sem-
per cxpectandos exisiiuiavit, fieri iion potest ut illam
pro vera propheiissa habuerit , nec proinde monta-
iiista esse potuit. Quam(|uam enim ea hrcresis postea
in varias deinde secias disiribnia fueril; in eo tamen
omnes coiiveniebant , primns ijias mulierculas, pro
propheiissis fuisse agnosceiidas. Noieiur 2o iit sensu
benignissiuio Maxiiniii» verba inlerpreleiiiur, et de
niulicribus prophetissis , non de viris prophetis in-
telligainus : neita quidem hancpraefniionem a mon-
tanisu scribi potuisse, Perpetuae enim prophetissae

voce coelesii quam b^p ra appellant Judaei , quibas
moniti sunt cum EpiscoposuoHierosolymiiani, eum-
dem Alexandrum ut in Episcopatum admitterent.
Sub Maximino vel Gordiano Fabianus revelntione
Divina factus est Episcopus (Euteb. , Hts/. eccL , vi ,
29), Sp. S. in illuin , columbae specie delapso , ad
eamdem plane formam qua in Sulvatorem delapsus
fuerat.

§ 15. — Sub Gordiano, vel potius forlasse Philippo
suos adversus Gelsum tomos scripsisse videtur Ori-
geiies; nec enim (txkck illa cujus meminit p. 120,
ad remp. referenda est ( Ub. iii, adv, Ce/s.), ut puta-
vit interpres , sed ad sectas potius chri$tianorua(

Digitized by

Google

DE VISIONIBUS PROPHETICIS.

lam aatem XP^^^ fiUwH persecutionem passi non A jam anlea fuiuram inlellexeral. Et quidem illa de

erant Ghrisiiani • quam etiam iro^iou fuisse dicit.
Longam illatn pacem omnino denoiare videlur cnjus
meminit Cyprianus (deLap$.); iniemllum nimirum
a persecQtione Severi ad illam Decii. Hoc autem
tempore prophetica dona apud cliristianos viguisse ,
testis ipse esi de suo lempore fide dignissimus , qoi
et rem omnem propheticorum donorum paucis
abSDlvlt. OvT8 Twv Ti5? irioTtwf a)^OTjBia)V Tapaityn(Turt
Tt TOtjf npofnraig ittitaaixavt^ out« viwTipoc xott fitxa
Tnv 'lUTOv iitt^nfiita icrropnvrat ev 'lou^aioes- tivcc irpo-
tgnimv9Qcm9g* t6 yap oyiov TrvcOfAa wfAO^oyiiTat ixctvou;
xaTO^icXoiircvae ao^e^iicavTa; ccV tov Oeov, xac tov n-po-
yrrcvQcvTa viro twv izap* avTotj irpofrjTwv ( Lib, VII,
p. 337) Idem supra de Judaeis Jusiiiius mariyr. Per-

unanimilaiis defectu taiis erat ({ualem descripsilApo-
stoliis, qua ipsa quoque cordiiim occulla manifesla
redJcreiitur. Erni et alia revelntio qnam ad ntini-
mum famnlum (se ea proculdubio voce denoiarai)
mandalam aii, dic illi, iuquit, securus sit, quia pax
ventura esi. Jam longe abeiant a pacis spe cum iiia ^
scriberet Gyprianus. Nec lamen dissimuianduin prop-
lerea credidit, quin potiiis ipsani iiaiic epistolani
fuisse fratribus legendain. La certnin de eveiUu fuisse
constai, fore niliilominiis quod proinissum erat.

Oria persecuiione secessii.Id qtioque ul Dionysium
fecisse osiendimus, sic Deo pariter auctore consiat
fecisseCyprianiim.f El audictis, inquii, nninia^qiiaudo
ad vos rediicem nie Dominus fccerii, qui ui seceilc-

git autem Origenes : InuLtta ^i toO oytou TrveO^aTo? B rem jussil {Ep, x). >*Idem iii ep. xv, multisqne i

xot' CLpxis f*«v Ti5? 'luToO 5c5aTxa>taf , pLSza 5c Triv
«va>3}^cv avToO Tr^ctova iScixvvTO, Cctc/sov 5e ).aT?ovTa.
7r>iQv xacvw crt c;^vij cctcv avToO Trap' o/iyocj, rag ^\j-
5^ac Tw ^/« x«t Tolg r.ax aOTOv itpo^sfft xexa6ap/xevocf .
Quod suo tempore vestigia dutitaxai superessedicat,
ad priroa illa christiani cultus primordia in pente-
coste proculdtibio respexit, utque voluii cum chris-
tianorum cnjusque ordinis communia olim fuerint
sub apostolis dona haec, qiiae diximus, prophclica,
jam illuslrium dunlaxat priinique merili obristiano-
rum facta esse propria.

§ 16.— Benignumhicprxberetargumeiiluin vel una
illa Gregorii Thaumaiurgi , Origenis discipuli, vita a
Nysseno conscripta : ui id meiucrem ne ceriioris fldci

ejusdein vita Pontius. Lap^s paceui, eo iiiconsulio,
lcmere concesserant presbylcri. De co ciiam, quid
faceiet, Deum habuil moniiorem : i Castigare nos
iiaquedivinacensuranec nociibusdesinil, iiec diebtis.
Pra'ter nociurnas enim visiones, per dies quoquo
iuipletur apiid nos Spiriiu sanclo puerorum iunocens
aias, qurc inexlasi videi oculis, et audii, et loquitiir
quibus nos Doininus moncre et instruere dignatur.»
Quinque presbyleri iapsorum paironi, quas illi tur-
bas dedcrint, ubique consiat cx ejiisdom episiolis.
Id eiiani ei a Domino coelesti visione autea revela-
tiim est. c Perseculio, iuquit, cst iia^c :iiia, et alia
tenlaiio ; et quinque isii presbyieri iiiliil aliiid sunt
quam quinqtie primores illi, qui edicio iiuper ma-

nionumentis fidem delraherem, ^i incertiora etiam C gistralibusfiierant copulaii (Cp. xl). » Ila inleilexit

coacervarem. Hausit iila Nysseuns non e coievis mo-
numeniis, sed vero ex orali plerumque tradilione,
nec illa propius quam ex unius, ad minimum, xlalis
intervallo deducta. Ea si coram accepisset , ncc rem
gestam aliier quam gesia est, ratiociniis nimirum suis
conjeclurisque aiictam, posteris repr;csenias<et , non
viderem sane cur Nysseno, curcuivis probatx fi Jci viro
assensus esset deuegandtis. Talla suni auicm qtiae
hacienus protulimus, qu.-eque dcinceps proforemus.
§ 17. — Quare supplewt ejtis locum alius ejtis sub
Origeiie condiscipulus, Dionysius Alexandriuus. Hic
sub finem Pbilippi, ingruente Aiexandriie, populi in
chrislianos ferocienlis impetu, persectitione, divino
moniiu fugere jiissus est, cui et fiigae viam prxter

recieque, ut videtur, Pamelius : c Videtur niihi al-
ludere ad visionem quampiam in qua apparuisse
videntur cum magistratibus quinque priinores, qni
edicluin coiitra episcopos una publicarcnt. »

§ 19. — Secundam iliam sui temporis sub Gallo et
\olusiano persecutionem jam auiea ex rcvelaiinne
divina didicerant, deque ea populum litleris etiam-
num cxianlibus mouendum exisiimarunt. Iia ad
plebem Thibaritanam Cypriantis : c Nam cum Do-
luiiii instruenlis dignatione instigeiuur saepius, am-
plius et admoneamur, ad vestram quoqtie conscien-
tiain admonilionis nostne sollicitudinem perferre
debemus. Scire enim debetis et pro certo credcre ac
tenere, prxssurx diem siiper capiit esse coepisse {Ep,

opinionem aperuit. Ila de sc ipse in sua ad Germa- D i^vi), etc.»Deinde, paucis interposiiis : c Nec putemus

nura eptsiola : xc^cOo-avToc /xoc /xCTaorijvac toO 6coO, xa^
Tupa^o^ug 69o7rocyj(ravTo; , etc. {Apud Euteb,, Hiit,
eccles.j VI, 40). Hnc vera esse, Deum ipsum tes-
tem apppllal : cyoi Sc xac ivcJircov ToO OcoO, Xa^&>, xai
ovToc oc^cv oTt oO ^ext^oiiat ' o\t^i fiiav iit* ift,a\norJ
jSo^o^cvoc, odcct frcTroinpat tiqv ^ityijv. Quld llic facie-
mus ? Viro sanctissimo ne jurato quidem credemus ?
§ 48. — Ad ipsa jam Cypriani tempora devenimus,
cujus si unius lesiimonia consulamus, nec erit eane
quod dubiieinus, fuisse visiones aliasque prophetias,
nec fuisse eiiam illas veracissimas. In hac ipsa quam
iractamiis epistola meminit visionis prius longe os-
tcn?ne qnam lempeMas vaslitniis illius oriretnr, quam

talia essequae vcniunt, qualia fucrunlilla qiix irans-
ieriinl. Gravior nunc et ferncior piigna imminet,»
eic. Rursus idemcum synodoCyprianiisnd Cornelium :
f Sed eiiim cum videamus diein rursiis alteritis in-
festationis appropinquare coepissc, et crebris aiqtie
assiduis oslensionibus admoueamur, nt ad certamen
quod nobis hostis indicit, armaii et parati simus, ple-
bem eliam nobisdedivina dignationecommissam, ex-
horiationibus nostris paremu$,etc. (Ep. uv).> Post-
ea : cObtemperandum est iiamqueostensionibus atque
admonitionibus juslis, ut a pastoribus oves in peri-
culo non deserantiir, eic. > Rursus : «Placuit nobis,
Spiriiu sancto snggerenie el Domlno per visiones
Digitized by VjOOQIC

19 D0DW£LL1 DISSERTATIO CYPRiANIGA «0

mulias e( manifestas admonente quia hosiis nobis A posi exactum annnm coron^tum es^e tradit Pon-

imminere praenuntiatur el ostendliur, colligere intra
castra milites Chrisli , clc. > Non credenl baec for-
tasse athei. Sed qnid habeni quo minus fide digna
esse censeanl ? Visiones hic habemus, non muhas
modo, sed et manifestas ; nec ilUs post eventum
conficlas, sed vero anlea pra^nunliatas, eveniuque
comprobatas ; nec id obscura privati cujuspiam lide,
sed synodi (oliusconsentientesuffragio^mansurisque,
si falsffi fuissent , in rei memoriam aeiernis monu-
meniis, scripiisque con>igna(as sote, ut Hieronymus
ait, clarioribus ; non video quid praBlerea velle pos-
sent ad rem facti comprobandam, si modo ex scquo
judicare vellent, nec fidem prorsus omnem homini-
bus derogare.

tius, quo hoc illi nnte annum fuerat Q$(eMUi|i (Pont.
in Yita Cyffriani). Quid bic dubitumus ? Da somnio ?
At a Cypriano ipso habuft Pontius domesticii^ atque
exilii comes. De Pontio? At jam anie martyrii diem
omnibus innotuerat, ut ne quid Pontiua comminisci
posset ai vcl maxime vuluisset. < Medioenim, ioquit,
tempore imminens passio procerto abomnibus scie-
batur {Pont,^ ib,), » Quid quod illa ediderit Poniius
quo teinpore jnm recena erat Cypriani memoria ;
quo multi adbuc superessent Cypriani bostes qui iio-
roini ejus essent iufensi, geiuiles, lapsi, «muU» ipsi
etiam bs^retici. Hosne igitur iudormiissei factique
bistoriam, si falsa esset, tam rermatu facilem, proe-
lermissuros, putant esse verisimile? De somnii iia-

§20.— AdeofamiliaresCypTianoeranthujusmodi p quefide?Atquiillam manif^stissimus omniquc ex-

visiones, ut in disciplinae etiam ecclesiasticse exer-
citio illas acceperit, aliasque deinceps expectaret.
Ita ille de Florentio Pupiano, fore c si plenissime sa-
tisfecisset ut communicaiionis ejus possent habere
rationem manenle tameu, inqoit {Ep, lxix), apud nos
divinae censurae respectu et meiu; ut prius Dominum
meum consulam an tibi pacem dari , ct te ad com-
municationem Ecclesi» suae admiiti sua ostensione
et admonitione permittat. Memini enim quid jam
mihi sit ostensum, immo quid servo obsequenti et ti-
menti de divina et dominica auctoritale praeceptum ;
qui inier casiera quae ostendere el revelaredignatus
est et bxc addidit (verba erant proculdubio Christi in
visione qu;e subjuugii) itaque qui Chrisio non credit

ceptione major comprobavit eventus. Quamquam
etio defuissent illa , qnm vidimus de Yisionum usu
alia lam diserta testimonia, ipsas (amen sibi com-
probandis vel aolae suffecissent cypriamc^ , iotique
adeo cultus cbristiani caus^ commendandaB»

§ %2. — Ultimie Cypriani temporibus, pontifioatu
nimirum Xysti , ille cujus supra meminimos Diony-
sius Alexandrinus, visionis meminit qua factum di-
cit ut in baereticorum iibrorum leciione confirmaro-
tur* Ita enim scribit in epistola ad Philemonem Cc-
clesiae romanae presbyterum : o^oju^» OsoirffAirrov irpo-
<r?>0ov Mpp<a(Ti f«, x«t Xoyof tfo^ fu ^ivoficvof, irpo-
o-ST^s 5*«p/?7i5»jv >S7a)v' iroffev svrfyx**" ^ «^ Z*V*»
^Sotf , $uv9i;vf (V yap vuwzql xfti Saitt^Cfcv Ixcevoc i%

sacerdoiem facienti, posiea credere iucipil sacerdo- C ^^^ ^°' ^fyovs toOto i^ «px^f ^oci t^; Tri^coj^ atTtoy

tem vindicanii. » lu erant frequcnies ea aetate di-
vinae revelaliones, ut ne de resipisceute quidem Pu-
piano poUiceri auderet quid essci sfaluluius,nea|iud
fortasse a Deo juberelur, ui Deuni proinde primum
innueret esse consulendum, ut tandem Dei in rcbcN
lem poenam expeciaret, talcm plane qualem aposlo-
licarum censurarum comiiem fuisse apud doctos in
confesso est. Iierum de presbyteris qui, se incon-
sulto, lapsis communicaverant , c utar, inquit^, ea
admoniiione , qua me Domipus jubet , ut interim
prohibeaniur offerre, etc. (Ep, x). >

§ 21. — Ita constat gravioiis momenti omnia, quac
quidem publicum Ecclesiae staium aitin^rent, esse
istiusmodi visionibus prxdicta. Designatus est a

{Ap, Euseb,, Hisi, 'eccieM,^ vii, 7). Ab horum Diony-
sji temporum fine suorum temporum ioiiium arces-
sit Eusebius (Hist. eccle^.^ vii, 32). Qui cum hoc in
^ua historia notatu dignum duxerit, quousque dono-
rum propheiicorum successio |»6rmanavit ; id saue
innuit suo jain tempora illam defecjsse. Atque adeo
post Coiistantini tempora primum a doctoribus quae-
sim est iliius defectus ratio quamquam ne ita quidem
omnimodam eorum defectionem agnovarint» Al Con-
itantino antiquiorem neminem fuisse puto qui illa
defecisse crediderit ; nedum ut de defectionis ratione
laborandum esse censeret.

S 83. — Est et illud animadverlandum, quod sane
ad visionem ilHus 6£cu|i commendationom plurimum

Cypriano lector Celerinus confessor (Ep. xxi^iv). Is facit , qqf^mquam noctu essent dormientibusque,

contra pro Iiumililate sua cum consenlire dubitaret
Ecclesix, Dei ipsius admonitu et horiatu in visione
per noctem compulsus esl ne negaret. Nec deerat
quo de martyrio suo monilus est vir sanctissimus,
somnium quidem iilud, sed propheticum, et sane
manifestissimum. Quo primum die in exilii Curq-
bitani loco mansit, mors ejus et quidem ipsum mar-
tyrii geuus prophetico symbolo repraesentata suqt.
Ille dilationem unius diei petiit accepitque, doncc
res suas legitima ordinatione dispouerei, Ecclesiae
foriassis iltas. Dies ille pro idiumate Danielis aique
Apocalypseos prophetico annum dvSignabat. Re-
spondiique eventus accuratissime. Eo enim ipso die

Ut plurimum oblatae, non tamen intra privatorum
dpntaxat hominum arcana e$se reservatas, sed vcro
palam et in facie Ecclesiae, prima quaque occasione
enuntiatas. Id ab ipsis usque apostolorum tempori-
bus pbservatum esse consiatr Prophetiao \\\^, quarum
memioit epistola ad Corinibios » eceIpsi;isiicorum
erant omnino cqetuumr I"de taota coetuum illorum
confusio, quod simui plur^s loquercntur» nec expe-
ptarent prophetandi vices ; quod dona illa exerce-
rent quibus Ecclesia aediftcari npn posscl, utqui
donp linguarMm uierentur sioe dono inter{)rel|indi ;
quod mulieres etiam, propbeiissae nimirum, in coeli-
bus virorum praiter sexua decorum, quodque sine

Digitized by vjOO -^^i-*^

vdis, pattU forUise capilli^, ad ni«4^n Sihjltoriuni 4
prppbel;^r«Qt« Nec «Ut^r Agalms rawera iliam oecu-
iaeai(anp pr«disit, qi^ ii^peraoie Claudio cootigit ;
qua umen prapdictioqa loQBiti aiatim aiitequam fa-
siea ipsa eTenisset, subsidiia pecuniariis subveqie-
liaAty ^d §^u^e^ plane Ibrmam qu^ C.yprianu<o jaw
Yidimui peritecuiioiii ajipiliier prxdiciae eti^ipnuiQ
iutttr» occureoteip (4^. xu ^, ^9, SQ}. Erant euim
pnbii^ ut plurifflum calamitatea propbeiiarom i^-
lioamodi argumendim, vel peraonarum ^ltw PU-
blicarum. Uu S. Pauli vincula praedisitAgabua, Act.
XII, 10, II. PraediseruQt et alii discipuli, v. 4; pw-
dixit imtvfAa iwta icoXcv, ean. ix , S3, id e»t, ut
ego arbitror, irvfVftaTt^oi singularum eeclesiarumy
qusea etiaai aeute secuBdum ciTiiates disMributai
soiit. lU deniqiu postremorom temporum pra- H
dieti sunt errores (l Tim., iv) : «yivfi«p etifiin in eo
toco de conventuum propbeiis intelligo, quos cnm
4icit haec fm^f pncdixisse, id oenipe innuit, di$er-
tis h«c verbis esse pra^dicia, praeter usiiatum pro-
phetiarum morem quqp syinbolis ut plurimuin iiiiel-
kctudifficiltiroiserant involutaB. Idsaltem verisimil*
limum est privatortim nuUas recepf as esse propbeiias
qui se publico examini non probassenl. Ita certe in pu-
blico munussuuin eiercuisse vidimus Ignatium. Pu-
blicum iii uium propbetias suai scribere Jussi sunt
ejusdemsMuHpropbet». S. ioannes, pseudo-Esdras,
qoi verl propbet» personam induere voluit, et ller*
nas.Cypriani etjam lempore palam et in facie Ecclesiv
communicabant suas visiones. Visipnem illqm ipsiqs
in exilio omnibus innoiuisse jam oslendiinus, uti G
etiam ot iHas de instante perseeutione. Idque ex ipsii
Tisionum mentione saneabruptissima, colligitur, t)iip
in hac episiola, tum in cp. %i de quinque presbyie'
ris, tum in ep. lsix de Florenlio Pupiano. Iia cerie
perstrinxit , nec uUam umquam xadcS^p exponit,
quasi rem commemoraret jam omnibus notissimam»
quxqiie adeo narratione non indigerel.

§i4. — Quod cum iu seliaberet, jam oplime cau-
lum videbatur no qui falsariorum doii iiilelibus inir
poiiereni. Inprimis enim nulli ad lioc mnnus ad-
miuipotiieruntnisi quorum optima esset existima«
tio, vitaque ab omni fraudis astuiiaeque suspicione
alienissjm%. Ita lacium ut propheix, omnl suspicione
remota, de ejns duntaxat esse propbetia judicandum.
Hoc autem judicandi munus, ut quam accuraiissime D
prassuretur, optima etiam erani in publico pr^sidia.
Adcrant enim et alii prophetae, aderant ei propheia*
rum judices, qui donoesseni discernendi Spiritus in-
structi, ipiii eiiain fainae procuidubio integerrimae.
Horum 61 cum aliquo pugnaret oum id in cpnfusso
essei, eurodem Dei Spiritum sibi esse non posse cou'
trariuin ; plane sequebatur jaro locum esse suspi-
cioni. Quamquam enim certuin erat oinnla divini
Spiritus dona esse pariter infallibilia; id tamen etiam
certum, quoad credibiHiatis, quae vocant, moiiva,
certiora esse argumenta cur unus crederetur afflalus
quain ciir alii; justumque esse ut qui minus essetcre-
dibiUs, is a credibiliori judicetur.Quodetiam adfraus'

NlOPilRTiClS. n

dum suspiciMem attiaet, alieiiissimaerat «tas puero-
run^, quos Cypriani sasculo prophetasse jam vidimus.

i d5.-- Fraude ilaque remoU,aHa umen suppete*
bant argumenia quibus a Deo auctore profluxtsse
probaretur ea propbeiia, velenim alio edito mira-
culo se a Deo missum proplieta conlirmabat, quod
Sigouni propbeta^ veteris tesumenti scriptores ap-
pellant; vel intrinsecis propl^etiae arguroeniis a Deo
iliam emanasse probabat. Si miraeulo se commen-
dare vcllet , aiiud donum baberet necesse erit , quod
Umen nou est, ex Evangelii ceconomia, necessarium«
Intrinsecorum auiem arguineutorum , qus eo pras-
cipue spectabant ut reveiaiionem iUam probarent,
naturx vires superare , natur^eque proinde auctori
soli trihuendam, dno erant genera. Velenim occulus
hominum cogiutiones proferebapt , vel fuiura cou*
tingentia. Horum uirumque, ex iUius praesertiw
svculi principiis, soli Qep proprium, omnesque crea-
turarum vires superabat. Prius equidem ; quia is
solus r.a/9deo7v«i(rr«(, rcrum atque cordium scrutator,
cui omiiia sunt ouda aique T<T^axiiWfAcv«|. Proindf)
arcana Dei pemo investigare poierat nisi Spiritus
Dei (I Cor.y i:, II). Spiritum etiam discreiorem
cogitationuni et intentionum cordis appellat Aposto-
lus {Heb., IV, i%), Qui ergo alienas cogliaiiones ape-
riierat, is ubi fraudis omnis suspicio remoia erat,
non alio quam divino Spiritu afllaius crcdebaiur.

i 36.— Fuisse autem inter mifu^aTtxouf Ecclesim
qui eo eiiam essent dono prjcditi , consiat ex Apo*
stolo I Cor., xiY, 24, 36 : c Si autein, inquit, omneg
propheient, intretautem quis infidelis yel idiota :
convincilur ab omnibus, dijudicatur ab oinnibus*
Occulia eniin cordis ejus manifesta fiont : ei iu
cadens in faciem adorabit Deum , pronuntians quod
vere Deiis in vobis sit. i In boc Infidclis exemplo
certum erat nibil agl potuisse ex condicto, ut proinde
certissimum essei , qui iu cogitaiiones ejus roani-
festaret, non alio Ulas, quam divino Spiritu afflanie
didicisse. Hiijus gratia: frequens fil in Salvatoris
historia mentio (S. Jtfal., ix, 3, 4; xu, 25; luc,
v, 33; VI, 8; xi, 17), a quo x«piv ayri x^P^'^^^ *^^
cepit Ecclesia. Eadem usus est in Ananiae ei Sapphiraa
ut in Simonis etiam Magi eausa 8. Petrus. De Si-
mone Ita : )$ xapSta 9ou ovx ^cv cvStSa Jv6>iriov tov
dcou {Act,f Vlli, 31). Rursus :Bie yap x^^^ .inxpiac
xai oniv^co^jxov dcScxiac kpA ec ovTa. In causa Elima^
magis S. Paulus {Act, xiii, 8, iO). Is enim pleuua
Sp. Sancto , non illud modo Elym» factum , sed
doiosam eiiam indolem repreliendit , quamquam
anlea ignoti. Usum etiam vidimus Ignatium , cum
schismalicorum occulu eonsilia primus in lucem
protuUt. Et quidem nescio annon hoc fortasse fuerit
donum itaxpio-cuff irvcvfiaTwv cujus meminit Apo-
siolus. Affinibus certe verbls usi sunt scriptores
sacri in hoc ipso Spiritus negotio. Dicitur xpcTtxoc
fvOvfAn9CCi>y , etc. As^., iv, 13, ovax/BtTcxof, I Cor.»
Xiv, 31, et vero Spiritus pro corde cogiiationibus-
que usus frequentior est quam ut de eo monendus
sit lector.

Digitized by LjOOQIC

i3 DODWELLl DlSSfiRTATIO CTPRIANIGA 24

;. 1 27.>-~Duo aulem erant hominnm genera quorum A possent nisi ex illa causa inteliigi foluri cui aliarum

cogilaliones ita patefierenl. Vel enim aiiorum pro-
pbetarum cogilaiioties pntefecerunt ciim quibus nul-
lum ipsi commercium habebnnt, ex quomagnaac-
cessil rei prxdiciac connrmniio. Ila de Timoiheo non
una erai sed mult» interque se conseniienles pro-
pheliae de S. Paulo :rveufAaT&)v xoctr Trokiig. ut supra
vidimus. His nutem mnjor erat adhibenda fides quod
non humanoriim dunfaxat , sed divinorum quoque
arcanorum conscii viderentur. Humanarom autem
cogitationum duo erant genera qiix hoc dono essent
manifesianda. Vel enim fidelium erani ilhc, vel
infidelium. Inndclium equidcm si quis malo animo
in ecciesinsticos conventus irrepsissei , vel prodendi
causa , vel hidibrio exponendi , vel ut mundano af-

omnium causarum eomplexiode facto esset obnoxia.
Eam antem non aliam crediderunt chrisiiani , quam
primum, optimum maximumqoe Deum.

§ i9. — Crediderunt imprimis non casu factum esse
mundum, ut voiehant epicorei, sed certa quadara
providenlia, factiimque etiamnum eadem regl pro*
videniia qua factiis est. Crediderunt deinde liberum
arbitrium nulli esse causae alieri nisi Deo soli ob-
noxium. Proinde fati omnes illos sensus qni essent
a supremi Dei decreto distincli , peniius rejiciebant,
sive epicnreorum illum a maierialium causarnm in-
fluentia petitum, sive astrologorum iilum a ccelesiiom
siderum sive motu dedoclum, sive eiiam caosalitaie.
Si ergo soli Deo liberum arbitrium obnoxium fecc'

fecttii gratificaretur, id ipsiim Spiritu revelnnte B riut, plane sequitur evenmum eorum certiUidinem

prodebaiur; unde fiebat ut si ex eorum numero
fuisset , quos Grapci eOTvufAovoOvroec appellant , non
tam succenseret prodeniibus, quam in eorum potius
admirationem raperetur, nt in prnedicto loco innoi-
tur Episiolac ad Corinthios. Fidelium autem cogi-
taiiones prodehnntur, si qui essent in clerum adscri-
bendi, ut in escmplo Timothei ; vel si qua fratide
usi essent, ui iii Anania et Sapphira; vel etiam
insidiis, ut Judam prodidit insidianlem ipse Dominus;
vel alio denique fortasse quovis occiilto flagitio. Id
enim ipsum roprehendit in Anania et Sapphira
(Acf., V, 4, 9) S. Pelrus quod ausi essent non ho-
minibus menlirt , sed Deo ; quod Spiritum Domini
tentarfint. Qiiasi id exprobrasset , qood cum iis se

qni vel ab ipso libero arhitrio, vel a condilione aiiqoa
per liberum arbitrium ponenda penderent , a Deo
solo esse de facio deducendam. Quod vero ad ma-
terialium causarum eventus atlinet, poteranl illi
motus universalis vim aliquam meclianicam agnos-
cere. Sed nec ila talem illam agnoverunt, ut creatura
aliqua , cum qua nobis est commercium , vel ipsa
possit ex universali illo motus consensu, futura
contingentia cognoscere, vel nobis indicare. Itidicare
cerle nulla poiuit nisi intelleciualis , quam christiani
angelum appellamus. At qiii cum nobis vcrsantur
angelos, eos cerlis creaturarum provinciis assigna-
bant, universorum provinciarum Xoyov, pnesidem
existimabant , ut proinde angel(«rum, qiios dixi, cnm

coeiibiis adjunxisseni , in quibns Spiritus dona ipsi C nobts versantliim , nulliis molui universali fuerit

agnoverant ; interque alia illud quoque qiio arcana
revelarentur ; ipsi tameii occulia sna flagilia laiere
pos<(e sperarinl, seque ea impune laiuros. Idqiie
ipsum magnum proculduhio incussit orculloriim etiam
flagitiorum inetuni , cuin nullas deinde Intebras se-
curas fore iniellexissent , v. 5. Nec esl qiiod in hac
ipsa raiiocinandi forma vel ipsi athei poierunt merito
reprehendere.

§ 28. — Eratiamen etaliudargumentiim,etquidem
ipsi prophetia; dono inlrinsecum , quo prophcliarum
suarum fidem veteres confirmabant, futurorum
nempe comingeniium pra^diciio. Qu% quidein ceria
esse, et a Deo auctore fuisse intellecia est,cum
Ipsam confirmasset cventus. Eratque ha^c arguroen-

admotus, ut possil ex cansaliiate siia de fnturorum
contiiigentium eventu judicare. Sed nec eos iia
incorporeos agnoverunt nt possent omnia creata in
speculo creaioris inlueri. Nec oninia creala illis
innotesccre crediderunt, nisi quae Dens illis revelare
dignaius esset , nec etiam omnia iilis revelare de
facto esse dignatuin. Mysterium dc incarnatione ab
Ecclesia didicisse angelos tcstis est Apostoliis (Eph,
ni, 40). Tria etiam, anie iucarnaiionem daemoiiem
latuisse , aiictorem habemus Ignaiium {Ignat.^ Ep.
ad Ephes,^ § 19). Sed non vacat hisce ut singulis
immoremur.

§ 30.— Li(]uetintcrim, daia liac hypoihesi, futora
contingcnlia , sive a libero arhitrio, sive ab univer-

tatio ex chrisiianorum principiis certissiina. Ipse D sali motu, pendentia, neminein possc , nisi suinmo

Deus eo provocat apud Isaiam (Isa,, xu, 25). Nec
vero alteri quam Deo tribui de facto potuit hacc
futurorum contingeniium praiscientia ex principiis
cbristianorum. Ut enim demus multos esse eventus
qui vires creaturarum non excederent; concessa
tamen illa , quam christiani tucbanliir, providcnlia ,
erant nihilominus certi quidam eventus qui nullam
habehant caiisam a natura determinaiam , ex qua
poierant antea cognosci ; et vero qui nun ex iina
aliquacausa, sed ex omnium consensu complexnque
orirentur ( quales erant qui publicum spectabant
pleriqiic), illos vel unius causae defectus, vel etiam
unlus interpo$iiio, incertosfecit, ut proinde non

illo Deo revelante cognoscere. Sed nec si motuin
illum universalem cognovissent , vel ita possent dc
eveniuum istius modi certiludine judicare. Nec enim
ita mundum universum mechanice a Deo regi cre-
debanl , ut non aliquando contra motum illum uni-
versalem , saepius tamen praeter illum , Deus inter-
ponere et vellet et soleret ; contra equidem , in
miraculis : praeler illum , quoties vellet ordinarias
etiam electornm preces exaudire. Frusira enim
essent piorum preces ut plurimiiro , pro bonis prae-
seriim temporalibus ; si nihil posset Dens praeter
universalis naturae cursum, sine roiraculo, praesiare.
Toties enim edenda essent isiiosnKHli miracula, quo-

DE VISIONlfiUS PROPUETfCIS.

lies boooram essent preces aodienciae. Qaod si A expcctandum. Quoque sacpius propbeiiis ejos even-

praeier onlversalenn illuin molum mulia Deus et
velit prxslare soleretque ; sequitur ex illo , t>\ vel
maxime inuotuissel, nibii esse de futuris contiiigen-
tibos certo pronuntiandum.

{31. — Quod si basc, ut creatas vires ex nalura
8ua non soperareut, non tamen possent a creatura ,
nisi Deo reveianie, cognosci; id unum ahunde suf*
ficit, ut quoiies bominibus innoiuissent , Deo tamen
sommo essent meriio tribuenda. Nec enim id qux-
rendum, Deusne ipse, anejusjussu permissuque
creatura aliqua, ei tamen subdita honiinibus ea re-
▼elaret? sed, an, eo nolente, vis aliqua contraria ?
lu eo euim versatur erroris periculiim. Atqui, data
haCy qoam repraesentavimus, hypotbesi ; id certum

tusrespondissent, eo certius constabai non casui
hxc, scd vero certis causis esse tribuenda. €uni
vero duorum essent generuni prophetiae , aiiae clarac
facilesque iniellectu , in quibus nulla esse posset de
vcro piophetx sensu dubitatio; aiiae rursns pro
usitato propheliarum idiomate, symbolis xnigma-
tibusquti involuiai , ut %gre intclligi posset quxiiam
proplietx essei ant nuniinis senicntia : ex prioruin
veritate de posierioribus crat solidissiine judican-
dum. Si omnes obscura: essent, ul in oraculis Apol-
iinis Loxi%, nosirorumque bodiernoruin entbu-
siasiarum deliriis ; nuJla jam erant iiitrinseca cre-
dibiiiiatis argumenia , ut nisi forte eum iocum
extrinseca supplessent , quantumvis verx essent :

eral httjosmodi reveiationes a vi aliqua contrariaBat nullum certe habebant veritniis, quo a falsis

esse non posse. Nec enim erat creatiira qux » Deo
nolente, ea posset cognoscere; nec vcrisimile erat,
angeiis conlrariis et suis su(»rumquc hostibus iiifen-
sissimis, Deum ea revelaturum, qax non essent illo-
rom natorae debita, nec possent, nisi eo revelante,
GOgnoscere. Sequitur ergo , ut angetorum mitiisterio
in revelatione bominibus patefacienda uteretur, nisi
iDonis tamen mininie usorum. Nec metuendum quin
ilii muiiere sibi commisso diiigenlissime fidelissi-
meqne fungercntur. Ita constabat veras basce de
futuris eoniingentibus revelaliones nisi a Deo auc-
tore esse non posse.

{52.— Qoamquam auiem bypotheseos veriias, cu-
jos justas hasce diximus esse atque legitimas conse-

internoscerentur, characterem, nec alios proinde,
ut vera crederentur, obligabaiit. Sin aliquse pers-
picuai ; jam facile judicium erat , de reliquis quid
csset statuendum. Si cvenius vel uuius perspicux
prophetix non respondisset ; phme sequebatur nec
reliquis esse ndendum , quin potius illas vel naturali
enibusiasmo, vel alieri, potius diabolico spiritui
quam diviiio esse tribuciidas. Ita Maxiiiiillae pro-
phetias rcellit Aslerius Urbanus (Ap, Euteb,^ HiiL
eccLt V, 16). Praedixerat illa ininiinere ^o^cfiov? et
axocTaffToco^taCf cum tamen post annum teriium de-
cimum jam elapsum , nec particulare belliim aut
uiiiversale iu terris fuisset, chri^tianis etiaro pax
firma stabilisque permansisset. Inde concludit fidem

qoeniias, ex docentium auctoriiate probata est, quae G ei oumem esse derogandam. Quod si evenissent qu£

cl ipsa aliis erat miraculis comn[iendaia ; facit tamen
nonnibil ad praemissarum quoque verilatein , coiise-
qoentiarum quoque ipsa probabilitas , tamque apta
inier se et cuin phxnomenis connexio. Nam in hujus-
modi caosis qoas ipsas nulla nosira a priori ratio*
dnaiio attingit , id onuin stodent bomines , ut sibi
qoamdam fingant hypothesin qu» cum plia;nomenis
apte conveniat, nec aliam quserunt ejus probatioiicm,
qoam aptam iilam cum phsenflmenis convenientiam,
eamqne veriorem jiidicant qua3 pha^nomenis pluri-
bus aptiusque respondet. Iia judicant de motibus
orbiuin ccelestium, marium, ventorumque: de ma-
gnetis natura aliorumque id geiius omnium. Nec
tamen miniis est a nobis occulia ratio providenlix ,

prxdicta sunt, pro talium eventuuin frequentia pro-
pbetae fides inagis erai minusve stahilita. Omiiino
solidissima erat hujusmodi argumentaiio , nec video
quid in ea reprebendere possint , nedum ridere,
scurrae aihei ; nec quid siniile obtendere possinl pro
suis , quas hodie vendilant prophctiis, beri. nudius-
tertiusque nati fanatici, sive eorum qui couiniuiii
prolcsianlium vocahulo censentur, sive eliaiii eorum
quos myslicos appcllant tbeologos poiitificii. Neutri
arguinentis extrinsecis utuntur, sive niiraculis ,
coraiii el iii propatulo, inque infideliuin facie cdilis,
sive aliorum, a nobis etiain agnitorum prophetarum
tesiiinoniis. Neutri testimoniis intriiisecis , sive
cordium infidelium patefaciis occultis, sive futuro-

quam orbium coelestium. Nec minus apte convenit D rum conlingeutium prxdictione , jam diu ante even-

com pha^iiomenis hrec cbristi^norum de provideniia
hypothesia. qiiam Ptolemaei iila , sive etiam Goper-
nici , sive alterius cujusvis Asironomi cum motuum
iilonim pbxnomenis. Contra potius longe certiores
erant christiaitorum etiam nntur^e imperitissimorum,
de futuris contingentibus prophetise, quam peri-
tissimorum etiam asirologorum judicla. £x quo
id etiam seqocbatur longe esse verisimilius , a Deo
esse hasc, quam a quovis itaturalium causarum con-
sensu repetenda.

§ 53. — ^Probata ergo propheiiarum prxteritarum ex
evento veritate , ita deiude propbeta^ aoctoritas ac-
cessit ad aiianim prophetiarum successum siiniliter

tum inanifesl:!, publicamtiue in luceni cdita.

§ 54. — Monendi suui inierim lectorcs non esse
tamen qtind propheiarum omiiia prophctico sint
spiriiui tribiienda. Ne hoc quidem Judaei de suis,
nec de Pythiis Graeci , nec de prophetis suis gen-
tiles alii, Phoenices atquc iCgyptii , nec qui pro-
plietas agnoverunt, ullos docuisse arbitror. Eli-
sseum latuit Sunamitidis infortunium. Hiimano etiam
spiritu edidit nonnulln sanclissinius Apostolus. Non
est igitur prophei» fides iii dublum vocanda, sl
qua illi humanitus dicta exciderint, hoc est, in
iis quae nec ipse Spiriiui Dci , sed suo potius »
tribuit. Ut si Apostolus in iis quae se, non Domt-

Digitized by VjOOQIC

%1 DODWEILI D|88ERTiTIO CYPRIANICA 38

t\m Iwtijin inomiUi errasset; noa debuit id in A reveiaverat Spiritas. ColUget)aiit potius m( |am Tre-

fraudeiu cedere dliarum ejus proplieiiarum. Ne-
que vero ita inceria est , ut voluii profanus Theolo-
gicorPoiitici auctor, liorum uiriusque disiinciio.
Quo ]oco cauijonem inlerposuerant sacri scriplo-
res, ea ipsa cauiio signum erat, eicipieoda esse
so)a de quibuQ fuerat caulum, reliqua de alio
esse gpiritu intelligenda. Ita quia in scriplis episto-
lis, si qua suo spiriiu protulisset Apostolus, id
ipsu(U duj^erai esse monendum, plane sequiiiir
reliquorum auclorem divinum Spirilum e»se ha*
bendum* Conira quia Ignaiius, quaQ «iivino Spiriia
aqctore edidlt, eorum disertis verbis Spiriluni
auctfirem proBferebat, id quoque ^equitur, iisexcep-
tis, reiiqua privato esse Ignatii spiritui iribuendB.

quenti extremorum temporum mentioiie in Yeteris •
Tesiaroenli propbetiis, quolies de rebus evangelicis
occurrit inentio , quae lamen de judaicoi oeconomia
ultimis tcmporibus saiis eommode poterant iniel-
ligi. Omnino aeqiium non ^st ut illos hominum er-
rores Spirilui impuiemus quos nec ipse Spiritus
susceperat corrigendos; iiec id ipsum asserebani qul
ab illo S|jiriinafflati erant, esseid a spiriiu susee-
ptum. Siippeieb.it inlerim satis certa illa, quam
dixiinus, judicaudi ratio. Si enim vel illorum qua^
perspicua erant, nec ullum habebant obscuriuiis
eiTugiuni , qiiaeque spiriius nomine essent a Trvc^i-
fifitTixocff vendiiata , perpeiuo constibat ndes , nec a
se ullibi dissentiens , id ipsuip argumenio eral saiis

^ 35, — Sed etid exisiimantnonnulli,vero9affla-j^ manifesto et spiriiu aiHatos esse qui ea prxdixe-

tosque Dci Spiriiu proplieias, in revelaiornm ina-
iiife^tatione suo esse spiritui pcrmissos, ut pro suo
oaptp ea aliis ennuniiarent, qui alius erat in aliq
excullior atque exornaiior. Si jlaque in rebus ob-
i(er notandis , nec ad praecipuum proplieiise scopum,
quicqqam facientibus, sive sua^ memoria^ lapsu,
sive dum se auditoruin erroneis quidem illis , sed
recepiis tamen prsrjudiciis accommodant , qux ta-
men erant argumeniationibus , qnam ipsa revelala ,
magi$ idunea , quia bsBC probanda erant , iliis uti
poierant ut concessis : si in his inqij^m lialluci-
nati essent , ne is quidem error csset spiriiui pro-
pbelicQ imputandus. Qund itaque pro Zacharia
Jeremiain l^udat Evangeiista ; quod 450 annoH Judi-

rant, ei quidem veracis^imo illo atque adeodivino*
ut proinde essent, in aliis quoque manifeslis,
spihtusque nomine manifesto venditatis, simililer
credendi. Si conlra perspicuorum lidem evenlus
fefellisset , id s^iis erat ad similium reiiquorum fideoi
abrogandam.

§ 58. — Hecte quidem hucusque, ni fallor, obscu-
rarum propbetiarum fidem ex roanifestis confirma-
yimus, pnm ejusdem propbeta^ fuissent obscurac iliae
cujus inanifesiae. Quaeret aulem fortasse , nec im-
merit<> , lector, cum ad diversos illae prophetias per-
tinerent, uialterius manifest» essent, aiierius ob-
SGurae omues , nullx manifesiae , quo pafsio essent ,
in eo casu , obscurie a manifesiis comprobandae ?

cibus, iO Sauli tribuat Apostolus, quod incerlum C ^^^tera^ quidein cx indubii prophetap testimonio du*

stadiorum numerum memorat S. Lucas, iuccriuiu
Bnpii^iltorum S. Paulus; plane innuuni relici;i$
esse soriptorum humanis captibus hujusmodi mi-
nutias, nec essc proptcrea quod iu Spiritum divi-
num referaniur.

§ Si6.— Est ei aliud eYcmplum in quo non illorum
modo qui prophetias audissent, sed ei ipsorum
quoque proplietarum irrepere possint errorcs, in
propheiiarum scilicet obscurarum inlerpretatione.
Erant enim nonnullao propiieliae certo quodam Spi-
ritus consilio, ita obscurae , ut non posseni sine
alia revelatiorie inielligi; ut priinae iion alium in
finem data) videreniur, quam ut sanciorum pro-
plietarum curiosiiaiem diligeniianique pro sccundis
impetrandis excitaren^. Idvidemus in Daniele prae-Qeo pacti essent; nec verocum ilio pacisci homines

biu^ qommendari. Erat tamen e( alia probandi ratiu
a comipuni spiriius unitaie peiita* Ita enim ex illius
ai^vi principiis licuit argumentari , qui ad unam
eamdcmque comruunionem perlinerent, eorum ununi
e^se spiriturn, ex iisdem sacramentis, iisdem sci-
licet gratiae canalibus , ejusdemqiie insiituti virtqte
derivaturo. Nec ea dumtaxat generali ratiope con-«
cludebant uiium esse unius communionis spiritum ,
quod pari ratione fuisset iisdem sacramentis colla-
lus , quo) cum symbola essent certoruin quorumdani
legaliumque paclorum , de ipso illo nimirum spiritu
conferendo , non poterant sane alios obligare quam
quorum ilia es»eni symbola , ut non possit malus
spiritus in homines irrepere nisi qui vicissim cum

cipue, in quo frequens est secundarum vlslonpm
pro primarum interprelatione mentio. Si itaque
ante secundas visiones ipse primas ausus fui^set in-
terpretari, bumano omnino, non divino, spiritui
tribuenda fuisset istiusmudi interpretaiio , ut pro-
inde ejus error , si quis fuisset , iniquissime essei in
Spiritum sanctum referendus.

i ST.-^Idem statuebant veteres chrlslianide scri-<
plis quoque prophetiis, sicuhi fuissent obscurae,
nisi eodem quo dictaiss fuisscni spiriiu de novo re-'
veiante neutiquam esse certo intelligendas. Non est
itaque quod miremur veierum de propinquo mundi
flne ballueinatioues. Nec (nim illum disertis verbis

per symbola a bono spiritu constituta; sed quod
etiam spiritus ipsum esset unitalis in eadem commu-
nione vinculum. Ut igitur ex illa exteriori cummu-
nione erai de interna etiam communione praesumen-
dum, ita ctivm sequebatur qui eorumdem fuissent
sacramentorum participes, fuisse eiiam pariter
unius ejusdemque spiritus participes. Daia ergo prae-
ternaiurali aliqua motione, quae nec a corporeo
aliquo affectu , nec a naiurali enthusiasmo profieisci
poierat, sed essel plane in spiritum aliquem confd*
renda; id inprimis supponendum erat, non alium
esse iilum «piritum quam qui in reliquis ejusdem
coromunionis inembris operaretur. Ita recte quis ex

Digitized by

Google

9Q P£ TISIONIBUS PROPHETICIS. 30

reUqaonw oieiDbrorom operaiionibus sive tnpyimc A f ideo quod aihei bodierni jure possliit repreben-

de bujoe quoque membri spiriiu judicare poierai.

Si bonua fuissat in aliis, malua utique in hoc esse

non potnit. Qu« forte deeraut iu hoc membro ar-

gumenUi quibus disiingui posset utrumne ad bo-

norum esset« an potius malorum censum referen-

das ; ea tamen in aliis ejusdem corporis mystici

membris non deerant. Ita tandem eo deveniendum

erat ui omnia quscumque aiiorum membrorum

donat nec dona roodo, sed et argumenta, quibus

hoe ipsum doiium in aliis comprobaium fuerat;

et qnoque ad bujus eliam fidem referenda essent ,

uleumque propriis fuisset argumentis desiitutum.

§ 39. — Id lamen etiam sequebatur, nullum esse ta-
lian obscurarnm propbetiarum nisi in Ecclesiac uni-

dere.

i 40. *- De Tisionibus iamen id obiieranimadver'
iendum, nescio an ab aliis animadversum , juvennm
iilas Tuisse proprias. Id e celeberrimo illo Joelis loco
colligo : Propketabunt fiitt ei (Uim veiltm; une$ te$in
$onima ^omniabunt , et juvene$ V€$tri vi$i<Me$ videbunt
(Joel, II, i8). Plane senibus iia somnia aptantur,
ut juvenibus visiones. Vehemens nimirum illa bu-
mprum agitalio non erat nisl in siatis vigore
toleranda. Moiimus enim imminebai in visionibus
a visis terror, qiiem eiiamnum lantum experiuntur
qui rem habeni eum pbantasmalibus , ut niacies il-
loe et palior occupet, lensimque in vitiosissimam
corporis babiindinem oonjiciat. Aecedit x«tox«Sc

tate praBSidium. Ut enim ill» suo nomine nibil^ipsius violenlissima distortio, vulius irui, oculi

babentt quo commendareniur; ita, violata unit^ae »
nibil ad earum fidem raciebant extrinseca bxc, quas
disi 9 argumenta. Si quem alium propheiam testem
adhibuisset, ne ipsequidem testis, extra unitaiem
babebator idoneus. Quod vero aliorum dona maui-
festaiionesqoe attinet, nihil illa ad prophetaro exira
uoitaiem atiinebanl. Quin potiui , ea ipsa ratione
suspeeia erat, ex his principiis, qua^libei exlra
Ecdtsiam propbetia , a bono spiritn esse propter-
ea non posse quod essei exira unitatem. Cum enim
Deoa media conferendi spiriius instiiuisset sacra-
menia « id illum votoisse necesse erat , qui media
a se Insiiiota adhibere nolit , eum nec beneficia ,
perilla media obtinenda, consecnturum. Id ni vo- .... /... . q p ia% »

iuisset, nulla fuisset mediorum adhibendorum obli- C ^^,,,.^,^,;; ,..,,,„.;,, ,,,, ..r...i._.......i...«....^ ."_

gatio. Et com illa media a Deo iiisiiiuta, non alia

ardantes, ora spumantia, palpiiantlum peciorum
gravissimus anbelitus. Ita se quidem babnit in gen-
tium propbetis, ui Tripodem Invitissima accea-
serii apud Lucanum Pythia, et nonnullse ftierint
ipsa agitailonis violeotia exiiBCtai. ita enlm Lucanus
(BW/. cto.,iJ». v,v. 116):

Nam si qua Dc^us sub pectora venii,
Nuoiiiiis aui pOBna est mors immalura reccpti,
Aui preiium : quipne stiuiulo fluciUQue luroris
Coiiipages humaiia lal)at, pulsusque Peonim
GoDCuliuui fragiles animas.

Ei Valerius Maximus de delphicQ oraculo : i Un-
de ui cerise consulentibus spries peluntur, ita
nimius divini Spiriius haustus reddenti|)us pesiifer

smt qoam oniiaiis symbola (in unum enim corpus

bapiixainor,deque uno illo paiie pariicipanles in unum

eorpus coalescimus) id' innuisse videtur nollo se

aliisspiriium suum conferre nisi in unitate consiituiis.

Uleumque id eerium , de facio iliam obiinuisse apud

▼eterae senieniiam , non atiorum esse Dei Spiritum

quain unilorum. lia in hoc ipso donormu spiriiua-

liiim arguroeoio infcrunt, eum qui in non-uniiis

versatur spiriium iion esse illum Dei Spiritum qui

uniiaiis est vinculum. Illa ipsa raiione Apostolum

isum observavimus in secunda nosira de schismate

parie nondom edita. Baptismum , quo Spiritus con-

fertuF, regeneraiionis lavacruin appellani. Ecquis . fi • . • •

^ ^. • .7 ...... »v compage$ eju$ . ei mlnl vi eo remantU vtritfm,

dubitet nnllum esse in non renatis spiniualis viie D , « . .,

equidem violentior erat pseudo-propheiarum en-
ihosiasiarumque rooius, ul hoc ipso caiholici ve-
ros a montanistarum iilis disiinguendos esse ccn-
suerint. NuIIa erat in veris prophelis insania,
nulla xaxo-j^ri; illa lam vehemens jactaiio. Sibi
ipsis constabant poiins , prndentes scienlesque pras-
dicenda prorercbani. Erat iameii visorum ierror hu-
mana; naiurx fragiliiati difficile ferendus. Hor'
ruit Danieli $piritu$ (Da;?., vii, 15) : coHap$u$ e$t in
terram (vui, 19); non reoian$it in eo fortitudo , $ed
et $pecie$ eju$ immutata e$t in #o , et emarcuit , nec
habuit quicquam virium (x , 8 ) ; jacuit con$ternaiu$
$uper [aciem 9uam ei vulim eju$hcprebat terrce(lbid,t9);
$tetit tremens (Ibid.^ 11); m visione di*$olutce $unt

principium? Quin exorcismos bapiizandis adhibe-
bani pauio recentiores , id plane rursus innuentes
In non unitis spiriium esse plane diabolicum. Uxc
ntinam secum serio perpcndant qui hodie iia sen-
tiunt magnifice de suo exira unitaiem spirilu. Id
saliem videreni non esse illam curn primaBvis
christianis affinilatem quaro ianiopere jactani ven-
dilantqiie , in suis illis de spiriiu praetextibus. Qui
aliis uiuntur quam a Deo insiitutis Spiriius conre-
rendi mediis, alium illis esse qiiam divinum Spirituni
jusia esi suspicio, deOcienlibus praeserlim iilis,
quae dixi, argumeniis ipsi propheliaD inirinsecis. Alque
h;ec de veterum propbeiiarum ilde ; in quibus niliil

et habiiu$ eju$ inlerclu$u$ e$t (/6i(^„17). Nec alius
quam visionis propheiico) lerror in Jobo (/ofr., iv,
13, 14) describitur , ei in Abrahamo {Gen xv, 12).
Non esi itaque quod miremur juvenibus hxc quam
senibus fuisse lolerabiiiora. Proinde etiam apud
ethnicos Tiresias juvenum esse xarox^^v docei. Iia
enim apud Senecam ille (CEdip,, v, 29) ;

Siforet viridis mihi....
Calidusque sanguis, peciore excuierem Deum.

Cyprianns noster cum dislinxissei visiones nociur-
nas , qusD suni ad senum potius soinnia referenda ,
a diurnis propheiiis, innocenii puerorum a^lati
hasce iribuit (Epi$i. x) : xaroxriv nimirum, id
Digitized by VjOOQIC

DODWGLLI DISSERTATIO CTPRIANICA

enim innuunt cjus verba superius cxscripta » Spi- A esse dicitur, ne illius impetn li;pc fleri dice-

ritu sancfo impleri, raptumqiie a sensibus, qui
in illis Ecclesise contra montanistas dispuiaiioni-
bus, exiasis appellaiur. Ut igitur Cypriano snm-
nia sub viise finem objecia esse discimus ex Pontio ,
ita si iliarum, quarum meminit, visionum aliquse
ipsi rf>velaias fuerint, sequetur paulo post juven-
tutem, vergenie jam in senium aetaie passum esse,
quod est sane verisimillimum. Si enim senectutem
provectam altigisset, fieri vix potuit ut non ipsi
Tertulliano innotuerit , cum tamen nusqiiam lega-
mus nisi in libris ejus fuisse versatum.

§ 41. — Fateor equidem fuisse etiam a^iate Cy-
priani, qui somnia visionesque ludibriohaberent. Sed
quaies fuissent illl , prodit ipse in epistola ad Flo-

rentur. Expcrimur tamen hodie, in simili adver-
sariornm genere, quam fncile officiarioram con-
temptus iu contemptum vertatur officii; quam
facile avideque minuilas illas, si qtix alibi pne-
ter vulgi opiniones occurrant , iniquissimas profecto
(ne quid dicam acerbius) boni honestique regu-
las, arripiant tamen ad contemptum pers«>n:iram
quorum conscientias male habet officii debiia ye-
neraiio; quam ilem facile iia se iransversum agi
patiantur, ut ne causae ipsius meritum quxren-
duni puteiit, si quando de prophetarum personis
minus honorifice senserini. Illts aulem aequos essc
judices iiemo concedet.

§ 42.-— Quod si illorum quoque prophetarum tem-

rentium Pupianum. c Quamquam, inquit (£p. lxix), i) poribus , qui cerlissima edidissent prophetiaruni

sciam somnia ridicula ei visiones inepias quibus-
dam videriy sed utique illis qui malunt contra
sacerdotes credere quam sacerdoii. > Plane innuit
qui ita sensissent , alieno fuisse in Ecclesiam ani-
mo. Quod autem tales ita sentireni, non erat
utique mirandum. Fueruni enim ipsi fere prophetiae
coaevi, id hominum genus quos Scriptiira D^sb
appeilat , qui quod argumeniis numqiiam conflcere
potiierunt , id risu tamen aique jocis , scommati-
bus atque dicteriis conarentur ut religionem ludi-
brio exponereni» Ei vero in propheiis gestus erant
ab usu hominum communi nonuiliii alieni , quos
facile erat ridiculis hominibiis repraesenlare tum-
quam ipsos eiiam ridiculos. Josephum fraircs som-

suarum lestimonia , fuerint tamen istins niodi cen-
sores, non est utique mirandum si in Cypriani
eiiam tcmpora inciderint, cum jam invaluissent
inier philosophos Epicurei, qui praeter naturalia
omnia ludibrio habuerint. Id unum satis erat, si
qui prophelias , quos diximiis , penitius intellexis-
sent , nec eorum iniererat ut falsac haberentur ,
eorum nemo illas in dubium vocarit. Vidimus au-
tem Cypriano cbaevos propbetica dona in Eccle-
sia ngnovisse, qui quidem illius sacculi dnctissimi
haberentur , rerumque ecclesiasticarum periiissimi.
Ncque verisimile erai um severam in Ecclesia dis-
cipliiinm vigerc potuisse, nisi de numine tn Ec-
clesia proisentissimo manifestissimis constaret in-

niaiorem appellarunt (Gen. , xxxvn, 19), quod C diciis. Quod si illum spiriius prophetici praeiextum

ipse quoque observarat Cyprianus. Prophetam il-
lum qui ab Elisaeo missus Jehu regnum israelilt-
cum promiserat , insanum vocarunt principes exer-
citus, nec tamen oraculum ab eo editum neglexe-
runt. Ita quem nomine tenus insanum vocassent,
serio tamen pro insano neuliquam habendum duxe-
rant. £l frequenies illa; temporibus eiiam aposlo-
licis cautelae de non contemnendis extinguendisve
prophetiis, id satis innuunt, quam proclives es*
sent ad id faciendum homines de quo toties erant
necessario monendi. Nec erat sane aliud illis tem-
poribus expeciandum quibus adeo essent prophei»
cervicosi atque ordinis publici perturbalores , cum
simui plures loquerentur , cum prophetissac in coe-

possent falsilaiis convincere, jam labasceret una
reliquorum fides, jam nihii erat quod Ecclesisc
communionem lot annorum poeniienlia lam ingraia
ambireni; cum pra^seriim nullus esset magistraius
qui cogeret, essel conira qui rebelles fovercl,
omnique opera in rebellionem pelticeret. Quod
autem ad aiheos cpicureos attinet , fuit ea semper
eslqne hodie illorum indoles, ul generalibiis suis
hypothesibus conienti , in exempla particularia ne
quidem inquirendum puient. Qoam illi fuerint in
rebus ecclesiasticis hospites , vel unius Celsi exem-
pio manifestum esi. Qui cum sibi omnia comper-
tissima esse jactabundus gloriatus esset, in re-
bus lamen Ecclesise raro scopum atlingit. Eatque

tibus virorum , capitibus etiam discoopertis , prae- 1) id in eo fere perpetuom , ul cum Ecclesiam ferire

ter sexus modesliam, concionarentur; cum dona
sua sine omni acdificationis utilitatisque rcspectu
edercQt prophetae, essenique, ne in fuiurum ita
deinceps facerent, Ecclesiastica landem disci-
plina coercendi. Erant equidem haec prophetis ipsis,
non donis eorum propheticis, vitio vertenda.
Quem enim habuerunt spiritum, subjcctus illis

veilet, vix lamen ad alios qunm hajreticos Ec-
clesiae exiorres perlineanl ea , quibus Kcclcsi» cau-
sam labefactandam credidit. Egregium vero illum
Ecclesiae censorem , qui nc Ecclesiam quidcm. ab liae-
reticorum illi infensissimorum couvenlibiis poteral
distinguere 1

Digitized by

Google

DE PRESBYTERIS DOCTORIBUS.

DISSERTATIO SECUNDA

AD SANCTI CYPRIANI

msmAi ouMTAi msiiiM,

AUCTORE DODWELLO.

DE PRESBYTERIS DOCTORIBUS. DOCTORE AUDIENTIUM ET LEGATIONIBUS

ECCLESIASTICIS.

§ 1 . Presbyleri doclorei Cypriano antiquioret, pnma-
riee m Eccleua digmtaiis* — § 2. Apo$tolii comi^ a
Judmorum Scribi$ docloribu$ deducti. — § 5. Eorum
officium in dono extraordinario fundatum. — §§ 4,
5, 6. yon omniwn fuiste presbylerorum, ut vulgo
putant, munus illud docendi, — § 7. /n audientium
doctore probando pretbyteroi doctores tolot contu-
Imt Cyprianus. — § 8. Audientes iidem qui catechu-
meni. — § 9. Voce etiam catechumeni uti tunt, Au-
dientium nomen unde deductum. — § iO. Caiechu-
menorum inttitutio mytteriit retpondebal. — § 11.
Doctor audientium Cyprianc hypodiaconut. De Pan^
tmo , Clemente AUxandrino , Origene , in tchola
Atexandrina catechittit,— § 12. Inferiorum ordinum
minittri, nunc Cleri communi nomine cententur, nunc
excluduntur^ apud Cyprianum. — § 15. Cypriani
legationet omnst, aliwque quarum mentio in ejut
Epittolit. — §14. Legationet per clericot, et quidem
illot, ut plurimum, binos, raro hypodiaconatum
excedentet mlale Cypriani. — § 15. Legationes aliw
Cypriano antiquiorett Clementit Alexandrini alque
Irenan. — § 16. Legationet Eccletia Smyrnentit,
PolycarpiaiuB atque Ignatianx magis, quam Cypria'
ni iUce, honorificw. — § 17. Legationes tcecnli
ApottoUci. — § 18. Pro moribut jurit hotpitalit
exprestm» — § 19. ApostoU peregrinantet ita ab
Ecclemit recepli ut tolerent a provincialibut tuit
prassides provinciarum. — § ^O. Legationes illius
saiculi maxime honorificm.

§ 1. — Aut quando cum presbyteris doctoribus leclores
diligenter probaremus, Optatum inter lectores doctorem
audientium conslitwmut. Observandum iioc munus
presbyierorum doctorum,quodnonCypriani prinium
tempore nalum erat, sed vero ab Apostolis usque ad
ejus (empora deduclum. Cypriano aniiquior Teriul-
lianus meminit. {Prcescript. adv. flmr., c. 3.) < Quld
ergOy inquil , si eptscopui, si diaconus, si vidua, sl
-virgo, si doctor, si etiam marlyr, lapsns a regula
fuerii; idcoli(eresesTeritatem videbuntur obiiuere?i

A Ubi iia hujasdoni meminii. ut plane ab ofQciis eccle-
siasiicis episcopaius et diaconatns distinguat. Qa«
enlm sequuniur. personarum sunt dona. non officio-
rum ; eaque ipsa ita inier se gradibus di&tincta, ut
proximum mariyri gradum doctor occupet, nec viduis
niodo sii, sed ei virginibus digniiate superior. Idem
postea : t Est utique frater, in^uii, aliquisdoctor gratia
scientiaedonatus? » etc. MeniinitTeruilliano coaevus
niarlyr Snturus At pasii presbyteri docioris ab Oplaio
episcopo dissidentis. {InAct. Perpet.etFelic. tn Vis.
Saturi.) Memlnit variis in ioclsHermas, lib. i, vis. 5:
€ Lapides quidem illi quadrati et albi, convenientes
incommissuris, ii sunt apostoli, etepiscopi, et doc-
tores, et minisiri, qui ingressi sunt in clemeniia Dei
et episcopaium gesserunt, et dociierunt, et ministra-

B verunt sancle et modeste eleclis Dci qui dorniierunt
quique adbuc sunl, et semper cum illis conveiierunt
et in sc pacem habuerunt et se invicem audierunt. >
Mirum estquod boc e loco eliciat Blondelius, eosdem
fuisse episcopos aique doctores; quasi vcro verba
ilia, et episcopaium gesserunt.ad doctores refereiida
sini, et non ipsos poiius qui eliam prajcesserant
cpiscopos : praescrtln) cum occurrant ibidem verba
illa.et docuerunt, quae docioribus apiissima! respon-
deani. Fuisse equidem hoc dono insiructos episcopos
ui plurimum, esi sane verisimilllmum propter praj-
cepium Aposioli, quo Episcopum vuli esse 8c5«wx6v
I Tim., ni, 2; II Tiin., n, U, atque adeo e presby-
leris illum praecipue ad episcopaius honorem esse
provecium qiiem eo dono constobat esse prseditum.

C At presbyterorum etiam doctorum jam exerapla vidl^
mus, ut proinde necesse nun sit qui doctor fuerit,
eum fore etiam episcopum. Frustra vero nos ad illo$
auciores refert Blondellus, qui post exiinctum in
Ecclesja docioratus donum floruerunt. Sed ad Her-
mam iioslniin redeflmus. Idem rursus, lib. ii
Mand. 4 : i Eiiam nuiic. Domine, audivi a quibus-
daui docloribus, quod alia poeniientia non esi, clc. >
Lib. in, Simil. 9. i Quadraginia vero Apostoli et doc

Digitized by LjOOQIC

5fe DODWftLLI DISSERTATIO CtPRIANICA 56

tores lunlprndicatioiiisfilji Dci. i Postca : c Et dixit: A eunidcm grftiia scientiflS donaiam eisedicll. Proba-
Quoniam hi aposloli et dociores nui prxdicaverunl
nomen filii Dei, cnm htbentet Hdem ejtis et poteai»'
tem defuncli eslenl prsedicaferunt lUs qui ante obie»

runt. > Iterum : c De ocUivo vero monte, in quo plu-*
rimi erant fonles in quibus adaquabaiur omne genus
creaiurae Dei, lales slint qui crddiderutit aposioliSi
quos misii Dominus in totum orbeiti prxdicare : et
quidani ductores qui caste et sincere praedicaverunt
et docuerunt, etc. i Ex quibus omnibut id etiam
inlelligimus, quxnnm illl fuerll dDCtrin^t dnde docU^
rum noinen babuerunt, munus illud pracdicandi, ut
loquitur Hermas, tantamque etiam fuisse eorum
dignitatem, ut cuni aposiolis, ul plurimum, conjun-
gTintur.

vimus eniin istius niodi Spiritus ;^oe/9C7fioeTa ad Gy-
priaiii nogtri teiiipora permansitte. Fateor tt^uidem
iila fttate dondrum exlraordinanorum iisiim Ita ordi-
nariorum quoquc munerum administratione fuisse.
Sed vero munus hoc doctorum non minus fuisse
quam doiium ipstlin doclrlti» exlraordinarium, inde
colligimus qiiod deflcienlibus liujusmodi donis, pau-
laiimipsum quoquemunus in desuetudinem abierit.
Nulla entm cjus occurrit iu posteriorum sxculorum
eanontbUB mentio. Nee etlam uilibi cum ordinariis
episcopi, presbyieri aut diaconi offlciis conjungitur
in N. T. »ed cum extraordinariis illis apostolorum,
proplietarum, miraculorumque, qux jamdio defecisse
oinnes confitentur. Nec suppetunt patribus quarti

§ 3.— Frequcns eliam occurrit horum doctorum in B s^culi ei deinceps de eorum offlcio quod scribant ex

Sacris Liiteris tnentio : Actor., xxiii, i, prophelarum
et doclorum; ICor., xii, primoaposlolorum,secundo
prophetarum, tertio dociorum aiite alia Spiritus ex-
traordinaria x^^P^V-^'^^* ^* 28,29; Cph., iv, ii, apo-
slolorum, propheiarum, evangelisiarum, pastorum et
dociorum. Inserunlur hic Evangelistai et pastores ;
dona N. T. propria, nec a Pentecosle, quo tempore
Spiriius effusus est, deducenda. Evangclistae enim
eo lerapore necessarii erant qno evangeliumad exle-
ros derivandum erat, quod nescio an aiiie Cornelii
historiam contigerit, fieri certe vix potest ut mortem
Slephani antecesserit, persecuiionemque ea occa-
sione cxcitatam. Pasiorum munus tunc necessarium
erat, cum Ecclesix eieemosynae erant in pauperes

siii sxculi receptis moribus tcI CTanida Testigia, sed
pcrinde ac nos, e texlu soium veterumque scriptis
conjectantur. Yidcant igilur fratres Independentes
qua raiione boc officium continuandum censeant,
cum tamen dona illa, quibus innixum probavimus,
nec ipsi defecisse inficientur.

§ 4. — Animadvertcndum praeterea, cum de Presby-
teris doctoribos roeminit Cyprianus, Id simul innue-
re, fuisse utique alios e presbyterio qui non fuisaent
doclores. Ncc enim opus erat ut preshyteros doctores
ab episcopis itidem doctoribus secerneret, ipse qut
hxc scriberet episcopus. Nec locum babebant alii in
eorum probatione qui in cleruin promovendi essenl,
quam presbyteri. Idem Saturus, cum Aspasium pres-

disiribuendae. Estenim ea ipsa disiribuiio TrotfAaivciv c byterum dociorem appellal. Cum igiturdocendi iliud

1 Pet., v,2, juxta ea quae supra disputavimus. Ita fiet
di donorum originalium proximiis post prophctas
locus sit doctoribus assignandus. Ex ipsa enim syna*
goga derivatum est ad Ecclesiam hujus muneris
exemplum. Siqiiidem ilii quoque erant sui Rabbini
x«Gny>iTai, ov^vnQTai toO aiwvo; tovtoi», Scribae, vofxtxot,
vofAod($aarxa>o( ( his enim oninibus tilulis insignluntur)
qui et Scdao^xaW simpliciter appellantur, Luc, ii, 46.
Fuisse eiiam apud ipsos munus admodum lionori-
ficum constate Rom., ii, 18, 19, 20, 2t. Ut ni^cesse
esset Salvaiori de eo discipulos suos monere, ne
illum titulum ambirent. Quam tamen, unacumofficio,
ambiiionem etiam christianis irrepsisse suspicio est»
S. Jacob., m, i.

rouiius ex Herma idein fuisse didicerimus, quod prae-
dicandi,planesequitur,non omniiim fuissepresbytero*
rum, ut in Ecclesia concionarenlui:, nedum ita fuisse
officio presbyterali essenliale, quam putant hodierni,
Bchismatici ut qui illud niunus non praestiierit, is ne
pro presbytcro habendus sitquidem. Nec vero recen-
tiorum sxculorum id errori iribuendum erat. Idem
etiam sub apostolis obtinuisse constat ex I Tim., v, 1 7,
quamquam perperam coiliguni 7r/}oe(rrwTac illos pres-
byteros, qui aliiessenta xo7re6>o-cv h Xoy^» xai AcSflc-
(7xa)ia, fuisse laicos. Curita coUiguni, nihiibabent e
textu, nihil e recepiis illius saeculi moribus, subsidii.
SeqiiiLuriiaquene ipsos quidemapostolosdonum illud
in ordinandis exegisse praevium, ncc inier xo^piryLaroi,

§ 5.-^Ut autemoroniaEccIesismuneraprimisiliisD ipsa manuum impdsitione collata locum babuisse;

originibus extraordinario Spiritus Sancti auxilio ad«
ministraia suni; idem et in hocquoquemunere con-
tigisse certum est. Id iiinuit verbum eSuxc Eph., iv,
II, referendiim enim ad locum Ps. lxviii, 19, v. 8^
laudatom : eSmxc ^o^mxql rolg avO/swTrotc. Suut ergo
eiiain doctoresillis dofiavtv accAiscndi. Proindeinter
Spiritus ;(a/9ia-fiaTa habemus ie^ao^aXtov, Rom., xii,
6, 7; irpo^DTciavetde^axiQv, ICor.,%iv, 6, adeamdem
plane formam qua supra conjuiigi vidimiis npofwxtite
nlque $ida<rxaXo\>c. Rursus, ibid., dt^x^*> ^' ^ ^- ^
aliam fuisse doctorum africanorum rationem osten*
dunt illa quae superius e Tertulljano produximus
^Praucrip(.,c. 14); quibus quem doclorcm appellat,

sed nec Deum ipsum, ciijus nutu omnia tunc gesta
sunt, quique Ecclesiae in necessariis non eratprocul-
dubio defuturus, tale hoc officium institulsse, ut ad
ejus adiniiiistrationem essel hoc donum omnino ne-
cessarium.

I 5. •— Cum eliam ex receptis aetatis suae moribos
suas plerumque consuetudines mutuo acceperint
christtani; vix putoulium fuisse exemplum quo do-
cendi munus cum sacerdotio esset necessario con-
junaum. Judxis diximus scribas fuisse atque rabbi-
nos, e tribu proculdubio sacerdoiali ilios. Longe
tamen aberat ut tola familia sacerdotalis scribae fue«
riiit aut rabbini. Scribarum ordinem ab iEgypUis for-

L^iyiLi/icu uy

DE PRESBYTERIS DOCtOUIBtJ».

tnssis aco^^perinliuda^l.lllisenim soierant 'le/^oy^caa- A communi prcsbylcrorum consilio sua omniaa primo

us(|iie eiiiscopalus exordiu, gesia esse commemor.ii,
ui in rcbus singulis nennnem, ad qiicni quident ea
res aitincret, a cousilio suo excluserit, omnesque
eliam, cum res omnium inicrebsei, admiserit. Id qui-
dcm exigehat aposlolica illa de donis regula ( cujus
modo memiuimus) ul (|uo dono quisque fui^set prae-
ditus, ejus exerciiio unice incuinberet, nec se aliis
immisceret ad dunum suum nibil aiiinenlibus. Se-
quilur etiam idem esse douum quo audientes atque
iliud quo fideles esseut docendi, quia in audien-
tiuin ductore constitueiido presbyteros doctores coii«
suluit.

$ 8. — Erantequidem alii audientesin pceniientium
cciisu, qui ubi Scripturas atque Se^aaxaXiav audiissent,

iiKzsig viri sacrorum pcritissimi atque doclissimi,
Qt pminde saceidoles fuisse verisimiilimum sit. Nec
tamen propterea sacerdotcs oinnes 'UpftypaiAULctritc
erant, quin paucorum potius ruisse videiur b;£c di-
gnitas, cum tatneu teriia populi ^gyplii pars sacer-
doialts fuerit. Idem de Athenienstnm eiiam gcntium-
quealiarum 'UpoypaiifiaTsytTi ^i*upoyLinn{ioci staluen-
dnm, nt sine exemplo fuisse necesse sit, si bxc duo
munera, tam interse diversa, censuissent tamen sibi
inTicem fuissc conjnngenda. Erant tamen admodum
paiica, si qua sint omnlno, qux a Christianisinducta
sunt sine exemplo.

§ 6. — Cum itaque probavimus, beqiie ex iiisiiiuto,
neque etiam de facto, presbyteros oinnes fuisse

docendi dono praeditos ; platie sequttur, qui dono illo B ^ i^yoaxibus eraiil cxcludendi. £l quidein illi Gypriano

€aruisseni,ita non fuisse addocendum obslrictos, ut
potius ab eo docendi munere temperare debucrint.
Id enini hortatur Apostoius, ut, quo dono quispiaro
fuissei instruGtns, ei unice incumberet, Rom., xii,
6, 7, 8, etc. : c Sapere quemqunm ad sobrietatcm, et
unicuiqne sicut Deus divisit mensuram fidei, v. 5;
cerlo qnodam consilio ita distribuisse Deum, ut nemo
dona omnia ipse babeal, alter auiem ul alterius de*
fectus siipplcat, sintque iu sibi invicem omnes mutuo
necessarii, ut nonsitscHisnA in corpore (ICor., xn,
48, 24, 25). > Si itaque omnes qui dono quopiain
caruissent, illud ne quidem exercere debuerint,
sequitur illos quibus negatum esset docendi donum,
ne docere quidem oportuisse. Agnoscimus intcrim
ei Apostoli mente, si qui sint utroque dono prxditi (
et irpoiTroitTloic et 9t((a(7xaXiaf, illos esse mcrito, du-
plici illo, quem dicit, honore dignos. Nequc bxc a
nobis eo animo disputata sunt ut ignavire palrocine-
mnr, si quis non sit aliis Ecclcbia) nccessariis mune-
ribus obsiricius. Nec id voluissc Aposlolum existi-
mamas, autEccIesiainprimx'Vam. Poiius gaudcnduin
exislimarem alque gratulanduni, si qua Ecclesia laies
liabcret presbyleros qui omncs huic duccndi niuncri
ita satisfacere possent, ut ncc illud ipsum indecore
cxequerentur , iiec alia ncgligerent. Quod latnen
schismalis priclexluin facinnl advcrsarii, siqiii dono
liDC dostitMli iu sacros ordines adinitianiur, aliisve
Ecclesine curis pariter necessariis distineanlur, quo
minus buic possint cunc unice invigilare ; quod eliam

nostro coxvi, si Gregorii Tliaumaturgi epistol» ca-
noiiicx credendum sii..Sed horum nulluni in Ecde-
sia africaiia eitat, quod quidem sciam, ea praesertim
xtale, vesiigium. Nec alios doctores babebant quam
fideles. Erant enim omnium Odelium communes illae,
quibus hi intererant, auditiones. Neque vero ex usu
Eccie^iae africanae alii audientcs erant quam cate-
cbumeni. Jum supra vidimusqui catecbumeni essent
clero rumano, Ep. ui,eosdemaudientesesseCypriano,
£p. XIII. Constaique etiani e Tertulliano, quo nemo
melior est Cypriani interpres. Apud illum audieiites
iniinclis opponuiitur, quo sensu lingui apud eiimdem
idein valct quod bapiizari (De PoeniLf e. 6, 7).
Eosdcm auditures appellat, quorum et tyrocinia me-
; morat, ne quis dubitet alios esse quam catechume-
nos.

§ 9. — Et quidcm ipsum hoc audieniium nomen
frequenlissimum fuisse videtur. Nec tamen desunt, ea
quoque oitate, exempla quibus iidein catcchumeni
audiunt, et qiiidem apud latinos eiiam scrtptores. Jam
diximus hoc caiechumenorum nomine usum esse
cleruni ronianum. Usus etiam est et ipse Cyprianus
Testim. lib. iii. cap. 98; et Tertulliaiius, de Coron.
Mil. c. 2; cl Prxscr. c. ii. Quod quarto tandem S.
Augusiini sxcuio et deinceps solum obiinuit. Quod
vero ad nomcin audientium attinet, e sacro codice
omniiio ducium puto, ex illis nimirum iocis quibus
fides ipsa toiics axoi? di(iiur, quam anditum reddi-
dcruiit anliqui eliain interpretes. Ita, fides ex audiiu,

rcliqua negligant, preces publicas quoiidianas, visi- D auditus autcni per verbum, Rom., x, 17; Auditus

tationem lldelium, institutionem calechumenorum,
sacrameiitorutn celebrationem, moribuudorum via-
tica, qnod uniiis liujus muneris prxtexlu, ne tempus
quidem sibi vacuum relinquant reliquis muneribus
expediendis: ea sane ita non sunt apostolica, iia non
prlmrevsc christianiiatt conformia, ut ne probaiida
sint quidem.

§ 7. — Yidemus porro in boc audicntium doctore
probando non alios a Cypriano presbyteros quamdo-
ctores esse consultos. Ideimiue ab eo in aliis quoque
causis observaium csse est saneadmodiim verisimile,
ut qua in re quisque eminuisset, in ea illum duxerit
esse consulendum. Proinde ita inteiligendus est cum

fidei, Gal., iii, 2, 5; Verbum auditus Dei, I Thess.,
11, 13. Ex veteri autem Instrumento deduxit Apo«
stolus, Isa., Liu, 1 : Quis credidit auditui iiostro? Ita
enim locum illum iegerunt Tertuiliani quoque Cy-
prianique inierpretes. Ad illum autem Isaiae locum
nos disertissimis verbls relulit Aposiolus, Rom., x,
16. Nihil huc faciuitl vulgaria gcniilium axjDoafAara/
qux ludicra plerumqiie essent. Faciunt tameii for-
tasse philosophorum illa quae non aliis crederentur
quam iniiiandis, ad furmain myslerlorum.

§ iO.— lilam certe roysieriorum formamreprxsen-
tabat tota catechumenorum erudiendorum ratio. ^Vi-
veodi novam formam susc^piebant initiandi ( Me
i^iyiLized by '

initiandi ( Mtun,,

Google

59 DODWELLl DISSERTATIO CYPRIANIGA 40

Eleusin.f c, 17). Etquidem in ea toius est Glcmens A mus vos anie consulere, etc. > Ergo et ciericug erat

Alexandrinus, in anliquissimo ejus, qnod habemus
hodie, opere catechelico, Px*dagogo videlicet. Erniit
eliam in Peiromate libri riluales initiandis legendi pri-
nium, deitidedescribendi (/d., ib. , c. 10). Et quidem de
bapiismi rilibiis, de (ruyrogst et «Tcoraitt, conversione
ad orientem occidenlemque, elc, agit in Gatechesibus
suis Gyrillus Hierosolymilanus aliique.

§li. — Observandum denique ad officium bypo-
diaconatus speclasse illum audieniium docloraium.
Idem Optato docioratus audientium, quod leclio
Satiiro ad gradum lectoris promovendo, futuri nempe
or(i( ii praevium experimenium. In Alesandriuo xar-
yjXyiasa)^, sive cspuv "koym, Scdao-xoe).si6t> idem munus
presbyieris fortasse nonnunquam assignaium. Pan-

Aurelius et ordinatus. c Merebatur, inquit, talis cle-
ricx ordinationis inferiores gradus. > Erat igitur et
hic quidam gradus clericx ordinationis. Rursus :
c Hunc igiiur, fraircsdileciissiroi , a meet a collegis
qiii prxscnies aderani, ordinatuin scialis; quod vos
scio et libenier ampiecii, et optare tales-ki Ecclesia
nostra plurimos ordinari. > De Gelerino ita Ep. xxxiv,
dignum esse dicit : c Ul qui sublimiier Ghristum
confessus esset, clerum postmodum Ghristi ministe-
riis ecclesiasticis adornaret. i Rursus eumdem c Cele-
rinum frairem, inquit, nostrum, virtutibus pariter et
moribus gloriosum, cleronostro non bumana suflGra-
gatione, sed divina dignatione conjunctum. > Idem
tamen hac ipsa, quam in manibus babemus, eptsiola»

txnuni vulgo existimnnt fuisse presbyierum, quanivis fi lectorem Opiatum clero dumuxat proximum esse

ncscio saiie veierumne quispiam eum ita appeilet
{Eiueb.^ Hist, EccL, v, 10; vi, 5, 6). Glemenlem
ejus in eo munere successorem, presbyterum vocat
Alexander Hierosoiymilanus Episcopus (Euseb,, Hist,
eccl., VI, 11). Sed qiiando scripta est ab Alexandro
ea epistola. jam successisse videliir in ejus locum
Origenes, ut proinde non constet fueriine presbyler
cuin munere illo ipse fuugeretur* Non tamen presby-
tcratui id fuisse munus neccKsario aiinexum consiat,
quod ad illud evectus fuerii a Demetrio Origenes,
ociavum decimum duniaxat aelaiis annum agens,
quo tempore non consiat vel inferioribiis quideni iilis,
quos pro sacris habent, ordiiiibus fuisse initiatum.
Presbyteratum certum est, non ante iler Achaicum

dicit, interqueeos numerat qui ad cleruin parabantur.
Et in epistolis ejus vel cleri iiomine, vel ad clerum,
datis, nusquam occurrit aliorum mentio praeterqiiam
presbyicrorum atque diaconorum. Qiiis non videt
quam cleri iiomine nunc laxius utatur, nunc stric-
tlus, pro moresaeculi, ulqui uno sensu clerici appel-
lanlur, sim, adaliossi couferantiir, laicis accensendi?
Idem de receniioribus Ecclesia; canonibus observare
poteramus. Sed nos de Gypriani temporibiia, aut
eiiam antiquioribus, iniprasseniiarum agere coiisti-
tuimus.

§ 13. — Est etiam observatione dignus mos illius
sxculi in legationibus ecclesiasticia. Erant eitiro di-
gnitatis, tuui eorum a quibus, tum ad qiios, roitie-

sub Alexandru Severo, ab eo fuisse susceptum. Id- C rcntur, observantissimi. Pri na Gypriuni legatio ad

que eo fortasse consilio iiistituium est, quod fideles
cum jam in sinum Ecclesia: suscepti fuissem, proinde
doctorem, habere debiierint, qui vel in Ecclesiae
aestimatione esset sacerdos. Ad sncerdotes enim
pcrlinuisse illam scieniiae gratiam, qua donandum
Tertullianus dixit esse dociorem, e veieris quoque
legis praescriptio constat., Mal., ii, 7. lUa eniin ipsa
scientiai voce usus est in eo loco, non modo vetus in-
terpres hodiernus, sed ipse quoque Gyprinnus. Caie-
chumenis vero erudiendis, qui extra Ecclesiam siti
essent, satis erat vel laicus, quen) tnmen, honoris
causa, clero proximum eligehant. Prdcseriim cum,
cx iisquae deeorum sententia superiusdisputavimus,
constet vel vutgus christianorum ita extraneis qiii-

Romanos per Glementium hypodiaconum missa est ;
cujus mentionem habemus Ep. iii, iv, xv. Secunda
baec est ad clerum romanum pcr Saturum lectorem
Oplalunique hypodiaconum. Memihit hac ipsa Ep. et
XXIX, XXXII. Tertia, ad euindem clerum per Fortuiia-
tum hypodiaconum , Ep. xxx. Quarta Novatiaiii ad
Gyprianum de ordinatione sua per Maximum prcsby-
terum, et Augendum diaconum, Machxum eiiam
queradam atque Longiniim, qui eujus ordinis fueriiil,
non coostat, Ep. xu. Quinta Gypriani cum syiiodo
ad explorandam Gornelii ordiuationem per Galdonium
Foriunatiimque episcopos, Ep. xli, xui, xlv. Sexta
Gypriaiii privulim ad Gornelium per Primitivum pres-
byterum, Ep. xli. Septima Ejiisdem ad eumdem

busvis sanrlitate prssceliuisse, ut essent merito, si ad ]) per Meliium hypodiaconuin, et Nicephorum acoly-

illos conferrentur, pro sncerdolibus habendi.

§ 12. — Obscrvaiidum insuper, ex eodem hoc Gy-
priani loco, lectores etiam atque hypodiuconos geiie-
rali clericorum titnlo censeri. Id satie innuit, cum
per clericos ad romanum clerum scribendum esse
dicit, eaqiie ipsa de causa, lectorem fuisse Saturum,
hypodiaconum vero Optatum a seconstitutum. Simili
exempto Felicianus acotyiliusclericus diciturEp. ly.
Quod eiiani ad leciores atiinet, qui tamen inferior
eral hypodiaconatu gradiis, constat idem ex ejusdem
episiolis de Aurelio et Gelerino ad honorem lecio-
ralus a se provectis. De Aurelioitascribii, Ep.xxxiu:
f Iir ordinaiiooibtts clericis, fratrcscharissimi, sole-

thum, Ep. XLii, xLiir, xlit. Octava Gorneiii ad Cy-
prianum per Augendum confessorem, Ep. xlviii.
Qiiem lamen ille locum in Ecclesia obtinuerit non
liqiiet. Noua Antoniani ad Gypriaiium per Quinlum
presbyterum, Ep. lii. Decima Gornelii ad Gyprta^
num per Saturum acolythum, Ep. lv. Undeciina Cy-
priani ad Gornelium per Felicianum acolyihum, Ep.
ead. Duodecim.i Pomponii episcopi ad Gypriaiium
cum synodo per Pacoiiium frairem, Ep. lxii; sed ncc
ejus digniias mcmoratur. Tertia decima Ecclcsiarum
Astoriceiisis et Emeritensis per episcopos suos Feli-
cem el Sabinum, Epist. lxviii. in ea causa qua de
ipso fucrat episcopatu discepiatum. Subrogati cnim

Digitized by

Google

DE PRESB\T£R1S DOCTURlfiUS.

eranl ki in locos Marlialis el Basilidis Libeilaiieo* A obierini, facium id non est nisi rarissime, causisque

^ -. — alioq«igravissimis. Inlegaiionelerliadecima, causa

manifesla est. In quinia etiam facilis. Erai enini in-
ter episcopos disceplaiidum Cornelium atque Nova-
tianum. Erat eiiam de litteris formatis in posterum
dandis cavendum, quarum omne commercium inter
alios non eral quani episcopos. Quid quod synodi
africanae etiam missx sunt, et ad synodum, provin-
cias nimirum episcopos, ad quos spectabat episcopi
romani ordinatio. Synodi enim nomine, uli a genti-
lium usu ad cbristianos cnianavii, sacerdulum colle-
gia quxque sive fraterniiates appellaniur, sive iii
coiiveniibus , sive etiam singuli. Nec desunt etiam
apud Ecclesiam bujus significationis exempla , si id
inpraesentiarum agerem.

§ 15. Ita quidem se res babuit legaloria xlate Cy-
priani. Erant eiiara noniiullx Cypriaiio anliquiores
legationes ad eamdem formam expressa^. Legatus ab
Alexandro llierosolymitanp antistitc {Etueb,, Hist.
eccL^ VI, 14) missus est Ecclesiae Antiochen» tolius
Syriae primariae (cui el Judaea attributa est) Clement
Aiexandrinus presbyter, sed solus. Plane ad exem*
plum legationis quartae decimai. Legatus erat mar-
lyrum lugdunensium viennensiumque ad Eleuthe-
nim romanum pontiAcem presbyter Irenaeus (nec
enim est quod episcopum illum lunc teroporis faciat
Blondellus) ipse itidem solus (£uie6., HUt. eccL, v, 4).
Aliarum legaiionum, ul puto, non babeinus exempla
usqueadlempora PoIycarpialqueIgiiatii(Kid. VaUs.^
NoL in locum Eusebii). Illae itaque ul se babuerint,

rum. Quarla decima : Quinti Episcopi Mauritaniac ad
Cyprianum primaiem per Lucianum forte presbyte-
rum, Ep. Lxxi. Quinla decima : Cypriaiii, sed lotius,
ut videtur » Ecclesiae africame nomine , ad Firmiiia-
uuro Cappadociae primarium, ut videtur, episcopum,
per Rogatianuffl diaconum, £p. lxxv. Sexca decima:
Tandem eademque ultima Cypriani ipsius in exiiio
jam coostituti ad collegas itidem episcopos eosdein-
que in metallis versantes , per Victorium Herennia-
num bypodiaconum, Lucanum, Maximum et Aman-
tium acolythos, Ep. Lxxvin, lxxix, lxxx.

I ii. Notanda autem illa Cypriani verba : c Et quo-
niam oportuii me per clericos scribere, > etc. Ex qui-
bus constat, pro saeculi illius more, legationes eccle-
siasticas nun aiiis qiiam clericis fuisse credendas. B
Id faclum fortasse proplerea quo major fldes nuiitiis
ultro citroque referendis accederet. Id tiilit certe
xgerrime Cyprianus cum Ep. iu cleri romani sus*
pectam baberet , laborare ita epistols clericae fldem,
ne meodacio foriasse aliquo et fraudecorruptaesset.
Scio equidem epistolam clericam tam vocari posse
illaro qu» a clero romano scripta esset (Ep. iv) ,
quam qoae Clementio hypodiacono, ipsi quoque cle-
ricOy legaio tradila. Sed vero nuntii hoc in loco fldes
solius 9 non item illa scribentium , in dubium vocata
est. Ergo cleric! erant illi quoque l^ati de quorum
dignilate aliter non constat. Et acolythi, et si qui alii
inferiornm ordinum ministri, legaliones obierint, il-
los quoqoe inter clericos, boc ipso eiiam argumenlo,
nomeratos fuisse necesse est. Notctur etiam pluri- G age despiciamus.

mas legaiiones duobus legatis fuisse commissas,
praesertim transmarinas. Quod enim Novatianus
quatoor miserit, id benevolenti» capUndae gratia
fadum ease probabile est. Idem fortasse de legatione
ad •martyras sutuendom , quatuor iilos legalos vel
in mariyrum bonorem esse inissos, vel quod variis
in locis mariyres constiiuii essent , vel quo plurcs
adessent fidei testes in Ecclesiae eleemosynis distri-
bueodis. Erant eniro, in illa etiam aeiate, alioqui au-
rea, malaB fidei exempla in re pecuniaria. Talis fuerat,
in ipea etiam Ecclesia africana presbyter Novatos,
£p. xux. Talis Felicissimus,. Ep. xxxviu* Talis de«
nique (quis crederet !) Nicostratus ipse diaconus et
eonfessor, Ep* xlviii, xlix. Id etiam animadversione

§ 16. Et quidem epislola Ecclesiae smyrnensis ad
Philomeiienses de martyrio Polycarpi, scripta esl per
Marcumquemdamfratrem, ad forniam legaiionisduo-
decimae quem latinus vetus inlerpres Martianiim appel-
lat, de cujus in Ecclesia loco nihil constat. Par est de
Crescentis loco silentium, quo nuntio usus est in iila,
quam ad Philippenses dedit , Epistola ipse Polycar-
pus. Epistolae Ignalii {Ep. ad Smyrn. , § 12; ad Ephes.
§ 12). ad Smyrnaeos , Ephesios, Philadelphienses,
Burrho diacono, sed qui comniuni Smyrnaeorum
Epbeslorumque nomine ad illum missus fuerat , tra-
diiae videntor. Reliquae cui traditae sint , non constat ;
sed Burrho etiam traditas, cst sane admoduin verisi-
mile. Notanda enim Ignatii verba in Ep. ad Smyr-

dignum, praecipuum plerumque legatoriim hypodia- D nxos, £v ocircmtXaTc fAcr i/AoO. Non igitur ad Ignaiium

conum fuisse, nec eum gradum excessisse. Ita fuit
in legattone, prima, secunda, tertia, septima, sexia
decima« Quod si aliquando superior quispiam sit
missos, id lunc plerumqoe contigit cum unicus mit-
teretur , ut numeri defectum iia personae dignitate
coropensarenUlta in legatione, nona/quariadecima,
quinta decima. Quod aliter singulorum nomina, etiam
inferioris ordiuis; habeamus, non est tamen certum
singulos dumtaxat fuisse missos. Idem obtinuit, non
in iegationibus modo transmarinis , sed et in illis
quoque quae provincialium essent Episcoporum ad
provinciarum primatem, qualis.erat legatio ilia
quaru decima. Quod vero epiacopi ipsi legationem
PATBOL. V.

dumtaxai, sed cum eo missus est Burrhus {Vid. Ep.
adEpAes., §2), comes iiinerisfuturus, nuntiusque le-
gationibus obeundis. Quo nomine etiam Ephesios il-
ios alios (Ep. ad Rom.^ § 10) , Crocum , Onesimom,
Euplum atque Fronlonem , niissos puto , atque adeo
non alios quam illos pertulisse epistuiam ad Roma-
nos. Eodem niuiierefunctusestPhiloetiamdiaconus,
Cilix {Ep. ad Philadelp., § 11). Sed nec Diaconi soli,
alii etiam diaconis superiores legationes tamen obie-
runt tempore Ignatii. HonorabaniSunctum (inquiunt
auctores martyrilgnatii martyri coaevi) per episcopos,
presbyieros et diaconos, Asiae civitaiis et Ecclesiai
(Edit. Vsser., p. 5). Qui cerle ipse legationis inos

Digitized by VjOOQIC

a DODWELLI DISSSERTATIO CtPRIANlCA 44

saeculum OBinino Ignatianum sapii, non aliquod re- A se habereni, eral utiqee omnino eonsenlaneum ut

ceulius. Id faclum a Magnesiis tesiis ipse est amplis-
simus Ignatius (Ep. ad Magnei,^ § 2), non Damam
inodo eorum episcopum , sed ei presbyleros Bassum
et Apollonium, et diaconum Soiionem secum fuisse
Smyrnx. Rogai ille soipius Ecclesias, ut legatom
aliquem milterent confirmandae sedi sus antiocben»
episcepo desiilut». Hunc ille nunc Bio^potiw appel-
lat {Ep. ad Polyearp.^ § 7), nunc 9tMrps^9\)Th (Ep.
ad Smyrn,, §11), cujus memlnil etiam in Ep. ad
Philippenses Polycarpus. Quos ?ero illae legatos de-
slinarint, os^ndit idem sanclissimus martyr Igna-
lius in £p. ad Philadelphienses : Ai iyyttnoi (Inquit)
hiOcnffiat fkfp^av inmmroM^^ at ii Trpi^Bvripo^f xal
^iaxovovc (Ep. ad Philadelph,^ § 10). IHibiUtque in

non alios legaiionibus quam superiorum ordinum ad-
hiberent, uondum in Ecclesiam introductis iilis infe-
riorora ordinom miriislfis qoibus osa eat Ecclesia
ttCasqoe Cypriani.

§ 17. Piane referebant hM Ignaiiana xtatfs eliam
apostoiicoe recentissima ▼estlgia. Illorom opera pre*
cipoa in disseminandia poiios, qoam regendis Eccle-
siis collecaia esl. Proinde consentaneum erat ut le-
gatiqoamhonoriflcentissimi deligerentur, pneseriim,
cum id ipsum Efangelti propagandi raunus, eorum
fulsset praBeipoe qoi in primarhi essent Ecclesias di-
gnitate coAStilutl , qoales erant ipsi aposloli » evan-
gelisi», etc. Habebant igitar Ecclestae, praeter illos ,
primarli nomiois, Chrisii apostolos, ipsx quoqne soos

ea quam diximus ad Pbiiippenses Epistola ipse Poly- B <|M ilidem appellabant aposlolos, propterea, iit vi-

earpus, ipsene legationem obiret, an alium potios
fflitteret legalum. Ita non erat a ioco etiam episco-
pall alienoffl ut ipsi legationum munere fungerentor.
£x quo eliam obiier constai quam non fucrit, eo sae«
culo, episcopi ofiicium ita iixunv, ut putavit Salma-
sius. Ipsum poiius episcopi nomen a peregrinamium
in graecis civitaiibus officio desumptum eraL Et cbo-
repiscopos it£/}io3(UTaf appellani Canones , quorom
idem rure olficium alque in urbibus episcoponmi.
Est autem rttpio8og eadem illa vox qua aposioloron
peregrinatioues in antiquioribus Ecclesiae monomen-
tis denotari observavil ipse Salmasius. Nihii itaqoe
vetat eosdem et aposiolos fotsse et episcopos, et pe-
regriiiari potuisse et ceriis lamen Ecclesiis praeesse.

detur, qood nuotii volgo mltlerentur, ot repraesenia-
rent, a quibos iniiterentor, Ecclesias. Id enim ipsum
innuere videtur, ea »tate, ipsum apostolatns nomeo.
Hi aposioli appellantur ocKwrrokot ixxXiso-iuv (II Car.y
VIII, 25.) Iia Epaphroditos Phiiippensium erat apos-
tolus (PAf7., II, 25.) Qn^R auiem beneficia illis eollaia
sunt, ea non in illos solos sed f^ irphfrairwr&i Ixx)j7-
m€nt redofidare credebantor, propierea quod eccle-
sias ilhis, ut dixi, repraesentarenl. Ex qoolntelllgimos
qoaiiiom aberrarit ab aposloli mente in borum apos-
tolorom explieatione Walo Messalinus , cum secun-
darios hosce apostolos a priraariis missos exlstimat
ad ecclesiaa, ^on vice versa ab ecclesiis ad apostoios.
Id si foisset verom, ad irjoomirov ixxXimw» attinere

Praeserlim cum iion sii de aliorum apostolorom pe- C non potoit tliorum ilie cultos , sed vero ad eorom

regrinaiionibus e S. Pauli exemplo statuendom. Re-

liqui certe inlra certas sese ut plurimom provincias

continebant, sub iliius saeculi finem, cum jant eonsti-

tutac essent ecclesiae, et in eceiesiis episcopi. Non

longe ab Hierasoiymis peregrinatos videtur S. Jaco-

bus, si veris monumenlis credimns, etiani Aetorom

ilirs. Nec ionge ab Hier.ipoli Philippom, nec sb Asia

proconsolari loanitem discessisse innuunt Polycrates

et Glemens Alexaiidrinus. Iii bis limitibos nihil vetit

in Ecciesiae prima^vae disciplina quin alii quoqoe pe-

regrinari possint episcopi. Quid qund etiam S. Paolos

(1 Cor., XV , 10) cum se reliqoos aposioios in labore

superasse conteudit, id cerle maniiesle inirail, non

esse reliquorum apostolorum labores e aoo miios

exemplo aesiimandos. Singuh» ab ilio soperalos esse D ^oilos appeUant interprcies iaiini , eos D>;S3 pro suo

potios a quibus missi foissent apostolorom. Q<aid
qood durior iila omnis videalur inlerpretatio qoa
^oGrro^ot jxx^uTe&v dicendi erant qoi ad ecdesias
plantandas missi essent potius quam iili qui ab ipsis
missi fnissent ecciesils. Dei cerie Cbristiqoe appel-
lantor apostoii non qoi ad Deom Ghristora^e, sed
qui ab iisdeni mittontor, ut n^va prorsos exemplo-
que omni deslitola sit coniraria illa loculio. Ab bac
poiios mitteniis personoe repraesenuiione primario-
rura quoqiie videtnr apostoiorom origo deduceoda.
Principoin satellites dicontor quorum id officium esl
ui principibos coram adsint , semperqoe ineorom
conspectu obversentor. Inde volios prindpun iiuoeri,
aiqoe ab eorom voIUbus procedece dicuntor. Quos

aperiius est quam ut de eo dubiiari possit. ita etiam
ejus verba intelligi possunt ut omnes omnium tabores,
eiiam cullectos , longo post se intervalfto reliqoerit.
Id si vcTum sit, reliquorum apostolornm labores
aequare poierant episcopi. iEquavit foriasse Polycar*
pus, cum e Smyrna sua Romam sub Aniceto conten-
deret, inde foriassis in Galliam Lugdonensiom iltam
Ificnnensiumque christianorum coloniam dedticturus.
Nulla certe priinaevac Ecclesix indubia monumenta
suadent hnjus unins labores reliquoram apostolorum
bboribus fviis^e infcriores. Longe lainen abcst ut
episcopalis officii fines exceseerit, vel ut eo nomine
Hluni vcterum quispiam reprehenderii. Qoae cura ita

idiomaie hebraei. Eam vocem 7r/>6^7rov reddont iO'
terprctes gr«ci. Pro eo prineipum more Dei qooque
praeseniia majestatica vultos Sacieique metapboris in
Scriptura obumbratur. Panis proposilionis panis fa-
cierum appelkitur, eorom nempe proprios qoi prin-
cipom commensaies iierenl. Angelus pReseniiae in
propheta idera est qui Dei faciem inioeri dicitur in
Evangeiio. Ut autem pro nuntioruni dignitaie de prio-
cipiun erat contumeiia judicandum, eo graviori quo
nmuius fuisset bonoratior; ita is bonoris gradus
summus erai , si quis esset in priiicipom conspectu
freqoeotissimus. Qui i^ilur e principis voiiu ^essus
diceretor, illum si quis mioos bonorilioe Iraetasseti

Digitized by

Google

DE PftfcSBtTERIS DOCTORIBUS.

periMe ent ac si prlncipem ipsum corain ageniem A rentur.^EdoSfyelc. cyMaftevouf av3p«c6SavTe5v9re//)^a£,

praesentemqae contempslsset. Cum iiaque comniunem
sibi atqae apostolls honorem fore contempiumque Do-
miiiQs profitetQr, id nempe innuit in eorum nuutio-
rom numero babendos qni essent «no TrpoctimoM.
Idem ergo de bis ecclesiaram apostolis staiuendum
ab eccleslanim quasi vultibus fuissei cum in ulrosque,
tam eedesias nimiram ipsas , quam missos ab ecde-
sib apostolos, communes redundarent honores atque
contumefix, quasi iinam atiique eamdemque perso-
Bam snstinerent. Quod si verum esset, quod conlen-
dit Salmasins , secandarlos hosee ecclesiarum apo*
siolos non alia de causa fnlsseecclesiarumquam qula
ad eodesias plantaodas mitterentar : non esset saue
eor pomnt a primarlis etiam apostolis hoc solo no-

etc. {Act.^ XV, 22), quod et re ipsa prxstilerunt.
V. 25. Nec aliier Judasi, a quibus ad cbrisiianos
emanasse videtur exemplum. Illi etiam «ydjoa^ exXex-
Touc delegarunt in omnero lerram, UyoifzEg oupetrn
«0«ov ^^pio-Tiovwv TTsyuvivat, tesie , non uno in loco ,
S. Justino Martyre {Dialog. cum Tryplion», p. 234,
E, 335, c).

§ 18. Neqne vero inirandum apostolis hoec prx-
siliisse ecclesias, cum etiam plebeiis chrisilanis ea-
dem praestiterint, si quando in rebus rem cbristianani
publicam atlinentibus occuparentur. Erai nimiruni
non minima communionis pars in hospitii jure posila,
qoo 8pectant;etiam veterumquamplurimx liiterxcom-
mendatitise, quarum ad iinitationemlitterseetiam ec-

nliie AsUngal. Ipsi enim lin Christi apostoli ad hoc j^ desiastic» /ormatae susceplse conceptaeque sunt.

quoque Idem plantandarum ecclesiarum munus missi
sant a Ghristo atque destinati {Eph., iv, II, 12, 13).
CSerM cttim et Ipsi habebant ex pacto xovova^, ne in
hoc Inferlores eilstlmemus secundarios hosce fuisse
apestolos. Quod vero inontis iilum Epaphfodlti apo-
stolatam proprle spectarit, ex eadem ilia ad Phillp-
pensesBplstolafadle eolliglmus (Pfa7., iv, 18). Ha^
heo utam omtda^ elahundo : repleiui ium^ accepth ab
Epapl&ddito qua misistii , etc. Rem igllur pecunia-
riam spectabat IHa legatio. Quod non ita tamen in-
telligendom erat, quasl, peracta ea dispensatione ,
ad soos e vestlglo reverterentur. Qui ita missi essent,
affats deinde legailones , ejus ad qiiem misst esseAt ,
noriHne obieront , idque in longinquas nonnunquam

Hospilibus auiem commorantibus sumplus gratissup-
peditati sunt discedeniibus xenia donala, ei sl necesse
esset, comites Itineris additi, si ultra esseni profec-
turi. Haec ex anliquissimis Homeri hospitiis manifesta
sunt, qux in mores Grxcorom recentiorum deinda
transierunt. Hanc ^cXo^svucv commendant aliquoties
apostoli , et quidem eo in loco illam liabuerunt pri-
maevi cbristiani ut privati aliquoties diviies se suaque
omnia sanctis undequaque peregrinaniibus exciplen-
dis dicarent. Talis fuisse videtur Gaius non S. Pauli
modo privatus bospes, sed totius etiam Ecclesiae
(Rom. XVI , 23). Codemque nomine commendaiur a
S. Joanne, tertia ejus Epist., f , 5, 6, 7, 8. Talis
eiiam fuit Philemon, Ep. ad Pbilein., ^ . 5, 6, 7, et

reglonesy quoiies id e re esset Ecdesiae catholicaep Mnason Cyprius, Act. xxi, 16. Ecdesiarum tamen
"" " - — - - .- publicumid vulgofulsse videturofficiura. Illonempe

hospitii jure usas legimus in se invicem illorum lem-
porum integras etiam civitales. Exempla habet uon-
nulla, ni fallor, in Ycrrinis Gicero. Ut proiudc ad
ecclcsias, quae civitates iniegras» pro illius quoque
saeculi more , complecterentur, quxque civitatibus
prolnde conferuntur ab Origene {lib. ui, cont.Cels.)^
dimanare facillime potuerit. Praesertim cum Judaei
etiam bierosolymitani cum provincialibos BtwnopSic
eadem officia, ante Cbrisiianismi etiam natales exer-
cuissent.Ne longius abeam, id colligoex Act. xxviUy
21, propterea qui in publicis essent Ecdesise officiis
eonstftoii, ad illos praecipue spectabant hxc hospiia-
liiatis mimia. De vidais £cclesi8e iia scribtt Aposiolos

publiea. Ita apostolos lllos ecdesiarom commendat
Coriniliiis a se procaldubio eo missos. (II Cor,^ viii,
21). Iia Ephesios ad se missos Romam destinasse
videtnr Ignatius (Ep. ad JRom., /In.). Erant enlm eo
ipeOConSllio missi qneS xstporovodcvTaf ^nh Tuv h.70af
ctSh ffwfxJwfxovff dicio ioco (rt Cor., vni , 19) me-
morat Apostdlus. Inde Intelliglnfus qulnam esseiit
apostdl &u)fMnpLot quorum mentlonem babemus
{Aet., XIX, S9) non alios utique qunm bos, quos dixl-
mosapostolos. lidem eryv<7rovTff (Art., XX, 4); <rvv«5«V
WvT«c (Ad., XVI, 5) ; <rvv«>0ovTtf, {Aet., xv, 38), quo-
ram ad oflldum ita periinebat viris ITIis primariis
■HBRrare, m, si qn leuesvorvni, fin viimju owame
existimarentor. Ab hiaoe se deserMi , in epiatoiis

nonnunqualtf qneritar A^^estotus. lilam ^MoHfme jyil Tim.^v^iO) : Si hospitio reeepit^ si sanctorum

(erat enim haec eleemosynarum suppeditatio proprie
sic dicia ^taxovia) {Act., IIX, 2S^; xHmpirtu (Act.^ xiil,
5). Et vero quamplurimi erant qut S. Paulo ita mr
nistrarent, nonnulli equidem ab ipso assumpti, non-
iralli a# eceleslis ad IHmn ddegiti, nonnulli etiam a
seiprisdefoti atqne dicatl. Idem ab apostolls ipsis
ebserrsilnm est , ut gravissimfs de eansis legatos non
aHos a^hlbefent qnam qui reliqnis prxcellerent. Ita
faetom In Gondlio hierosoly mitano, enm de circnm-
oisioftis neeeasttate ad Ecdesiam antioehenam mit-
tentoin essM Apostolomm deeretnm, non obvios
qMSliitot qni se «Hro oflbrebam , sed dectos e suo
immm <«4res eonstltaervm q« hee «itmere fnnge-

pedes lavit, si tribulationem patientibus subminis'
travit. 0e episcopo : Oportet enim episcopum irre-
pvekenubUem esse , vni ui uxoris ^irum , sobrium , pru-
dentem, ornatumt pudicum, hospitalem (I7im.,iii, 2).
RursHS de eodem : Sed hospitalem^ benignum sobriitm
{Tit.f I, 8), etc. Is enjm irao-t roU Iv Xi&«ta ouo-t xr?5s/xwv
erat, teste S. Justino martyre {Apolog., u).

S 19. Haecigitur erga omncs erant peregrinanles
commmiia ecdesiarum ofRcia , quoc quin ipsis cliam
apostotis offidosius prxstarenlur, nihil sane est quod
diibitemas. Nescio quicqnamne fuerit quo viri ilius-
tres, pro illlus saecull more, excipi solerent, quin idem
Hlud in apostolfs primariisque Ecd esi^e viris exci*

Digitized by

Google

DODWELLi DISSERTATIO CYPRIANIGA

piendis obscrvariul cttam Ecclesix; ei quidem eo A riimemio, episcoporum videlicet presbyleronini at«

promptiori animo , qnod non illorum modo graliam ,
quibus ca praesiiteranl, sed Dci adeo i))sius, cnjus in
opere occuparenlur, se demereri crcderent, pnnici-
pesque se iliorum quoque openim fuiuros. Aposioio
Romam venienli obviam effusi sunt fratres, usque ad
AppiiforumelTrcsTabernas(Ac<.,xxviii,15).Ignalio
tamen ad martyrium 'properanti usque ad portum.
AteHten$e$ diicedentem muUu honoribu$ honoraverunf^
et navigantibun impoiuerunt qum necessaria erant (Ibid.
IV, 10). Eranthaccorum procnldubioxcnia. Disceden-
tcm ad navem usque comilali sunt Eplicsii (Act, xx,
58). Haec erat i^poitoiiini ^ cujus eiiam ipse quamplu-
rimis in locis meminit Aposiolus. Id autem ad bo-
norem venienlis, pro illius quoque xtaiis cunsue-

que diaconorum. Frequentiores erant extraordinaiii ,
apostoli, evangeliiitae, pastores atque doctores et
propheia! notiuresque omnino atque ceiebriores. Et
probabile quidem est horum fuisse propriam priaiaH
riam illam simplicissimamque Ecclesiae admiuistra-
tioneni ; tum deinde, cum perturbatiorem illam inor-
dinatioremque experti essent, paulatim in eorom
locum successisse ministros illos, quos hodie retine-
mus , ordinarios , paulatimque , pro synaxeon disci-
plina, extraordinarios illos ordinariis faclos esse
subdiios. Qiiando igitur synaxeon munia obierunt hi
extraordinarii ministri, frustniexpecubimasordina*
riorum ministrorum mentionem. Id unom sufflcit,
fuisse illos, non suinma modo dignitate , sed sununo

tudine, spectabat, ut quo quisque dignilaie esset B etiam, in Ecclesixe administratione, loco, ut proiode,

illustrior, eo Torcnt etiam illustriores ii qiii in ejus
occursum miiiereniur. Idqiie eliam observalum in
excipiendis provinciarum pra^sidibus, ut quem ad lo-
cum provinciac primum appulissent , eo legationes a
civitaiibus, virorum in sua quisque civitate prima-
riorum, mitterentur. Idem etiain a civitatibus vicinis
observatum in pcregrinaiionibus. Id cum christiani
in apostoloriim viroruinque Ecclesiae primariorum
peregrinalionibus iiQitarentur , id quoque imiiatos
verisiinile est, ne venientium dignitati deessent legati.
Quaniquain enim fastum mundunum procul ainanda-
rint apostoli.erant tamen decoriiidem observantissiini
retinentissimique. Id certe S. Pauli luisse videlur
ingenium, ea indolcs. Nec id quidem immeriio. Cum

si quas illi legationes obierint» admodum illas fuisse
honoriOcas necesse esset. Gum vero tandem, propter
synaxean disciplinam, ordiuariis subjicereutur sy*
naxeon ministris, adhuc tamen honorein procoldubio
summum retinuerunt. Nec enim eranl illi certis qui-
busdam ecclesiis afQxi, sed potius totius Ecclesiae
caibolicx communeSy quod (ea procuidubioaetatey
cum in eo posiue essent supremorum ministronim
operae , potiiis ut late christianitaiem disseminareot
quam ut ecclesias regerent jam fundatas consiituus-
que) fieri vix poiest quin coruro officio anteferretur
qui singularum esseut dumtaxateccle»iaram. Ex boc
autem extraordinariorum ministrorum numero fuisse
videntur qui iegati constituti essent. Ipsa illa eorum

enim in ila exceptis nullum esset, ^lis prxscrtim G dona infideiium causa, potius quam fidelium, data

persecutionum sabculis, faslus periculum ; multa la-
men crant in his adiaphoris qux ad subdiiorum cul-
tum reverentiamque couciliandam facerent, qux non
eranl sane negligenda,cum prxsertim non imperaren-
tur bxc offlcia, sed vero liberrimo ardentissiinoque
subdiiorum pra^siarentur obseqiiio*
> §20. Atque liincconcIudimus,quamquamaIiunde
non inielligeremus quem locum in Ecclesia obtinue-
rint qiii his legationibus obeundis dcstinarentur, non
esse tamen quod dubitemus quin is fuerit admoduin
lioiiorificus. Ordinarioruin horum Ecclesix minisle-
riorum in prima illiaevi apostolici lustorin,rarior occur-

esse agnoscit apostoius utiliora proindc futura , si in
convertendis iniidelibus potius quam fidelibus confir-
mandis , coUocarentur. Gum prxsertim eo ipso con«
silio missi essent, non qui venienles exciperent modo,
sed qui comites essent et v^mpyoi itiuerantium atque
peregriiiantlum. Sed vero aliam omnino adminis-
trandi rationem exigebat iliius xtatis Ecclesia quam
sequenliuin, ut frustra sint omnino qui nihil hodie in
Ecclesia permittonl nisi quod ad illius aposlolic»
Ecclesiie accedit exemplum. Gonsiderandse sunt om*
nino circumstanlis et prudentia adhibenda» qoa cer-
tum est multis in rebus usos esse apostolos.

DISSERtATIO TERTIA

DE SECUNDO MAaTYRII BAPTISMO,

AUCTORE DODWELLO.

$ l.*^C»r singularem huic argumento dicemu$ di$»
sertationem, — § 2. ^6 anliqui$$imi$ u$que Eccle$i<B
temporibu$ ad nostra hac de$cendit opinio. — § 3.
Bapli$mu$ aqueu$ et unio exlerna ctm Ecclesia
pnsrequisita ad sanguineum martyrii bapti$munu

— § 4. Bapii$mum $anguineum aqueo prwtulerunt
veteres. — §§ 5, 6. Explicatur, fiac in causa^ loctu
Cypriani. — § 7. Defenditur hoec veterum $ententia.

— § 8. E quibus Scripturw loci$ illam coUegerint.

— § 9. Ob$erv. primo e facti$ Domini legitimm
procedere argumentationem, prmipueid genus factis
qualiaadhibuerunt^ hacin cauia, vetere$. — §§ iO, II.
Ob$, $ecundOy non e facti$ modOj $ed ex ipns
Domini verbis^ constat pro bapti$mo habendum e$se
martyrium. — § 12. Obs. tertio, non verborum e$$e
dumtaxaty $ed rerum etiam ipsarum baptimi atque
martyrii affinitatem. Locarum oeea$ianem , in qui'
bu$ de baptism sanguinis agi crediderwtt V4t&res,

Digitized by

Google

4»

DE SECUNDO MAR1YRUM BAPTBHO. 50

Domini baptitmus ejuidem erat A morom temporum martyriis, locum ab a^ixilio divino

fittiu mart^rimm
twarlyrium, tdque ansu Ecelemstico. — §S ^3 , 14,
1 5, 1 6. BeBTetid apostotis eoavi marlyrium negabant.
Borum pseudo-Christos refeltebat S, Joannes argU'
txfnfo a veri Mesuee adventu per aquam et sangui-
nem. Explicatur tota Ula argumentatio. — §47. Ob^
Mrv. quartOf in ipso illo initiationis expiaiionisque
ritM, ad peecatorum purgationem tribuebant veteres,
tam frequentem fuisse apud illos sanguinis quam
aqumusum : et quidem sanguinis initiatorum proprii,
— S l^* ^^ *^ ^^^^ ^ inUiatiombus, sed etin pae-
tis oblinebat^ pro moribus veterum anUquissinns.
-^ S 19. Vt sanguini , in hoc expiationis negotio
partes concedebant fadle primarias, ita humani san-
gmmSf prm aliis etiam sanguinibus, vim longe tmun-

primarium obtinuisse recepta illius ecclesiu^ primxvre
de mariyrii dignitaie dogmata , illud inprimis quo
secuiidi baptismi vicem atque beneficla marlyrio
vindicabant. Iloc, quia alienum scio a rccentiorum
placitis qui suas sacrnram litrerarum interpretaiio-
ncs, utcumqueinfirnias, ncc certo aliquo raiiociulo
niientes, veterum tamen ratiociniis aniepouuiit; et
quia toia haec myslicx argurnentationis ratio , qux
mysticarum omnino scripturarum, hnjusqne adeo dc
sacramentis argumenti, est, suo qiiodnm jiire pro-
pria, contempu tamen velneglecia cst a celeberrimis
plerisque nostrorum temporum interpretibus; etquia
qui hanc veierum sententiam tueutur hodle scripto*
res pontificti, unam veierum auctoriiatcm tamen

mam agnoverunt, — $ ^O. Obs. quinto, ad ipsum B obtendunt, plane de eorum ratiociniis securi, rec-

baptimi sacramentum pertinere sanguineum hunc
boptismum , et quidem ita pertinere ut partem ejus
prmdpuam consummet. — § 21- Primo pactum
baptismate pro itlis {qui apud veteres obtinebant) pa-
etorum esse moribus expticandum, — § 29. Seeundo
ut in atiis pactis, ita et in noslro quoque baptismaliy
duo esse a se invicem distiuguenda diversarum par^
tium offieia, Dei alia, atia nostra, — § 25. Tertio,
jus iliud teqate omne, quod paeti beneficio obtinemus,
ad Dei pronassiones , ex officii nostri prentatione
esse deducendum. — - § 24. Quarlo, qum nobis in-
cumbuni in hoc pacto baptismati conditionei a nostra
parte prmstandm e symbotorum sotemnium sigmfica'
tione colligendum. — §25. Quinto, in symhotis bap-

tene tam e Scripturis, et pro primaevtc chrisiianilatis
captu (cui lamen soli Spiritum S. in Scripturaruni
concinuaiioiie consuluisse alibi probavimus (m Pro-
iegom, ad Dom. Stearn., de Obstinat,), nique adeo so-
lide, collegerint : proinde consuiiissimum duximus
si lam jucundo utilique argumento , propriam suam
singularemque dissertationem assignareinus.

§ 2. — Ab antiquissimis itaque temporibus Eccle-
sia;, recentissimaque aposiolorum memorta, deducta
ItaRC cst de secnndo mariyrii bnpiismo sententia, ei in
Ecciesia vulgariler recepia. De Feliciialc ita nuctor
Actorum (Act. Perpet, et Felic, p, 29, 50, edit. Oxon.) :
f Item Feliciias salvam se peperisse gaudens , ut
ad bestias pugnaret, sanguiiie ab obsietrice ad retia-

tisminostri saerameutatissotemnibus,nonaqumsotius Q rium lotura post partum baptlsmo sccundo. > Eodem

baptismus denotatur, sed etiam itie sanguinis; et quidem
ita denotatur ut ad unum eumdemque baptismum
uterque pertinere intettigatur. — § 26. lla se habet
de facto. — §§ 27, 28. Redditur facti ratio. — §§ 29,
30. Sexto, ita adumbratur in ipso aqud baptismi
eymboto baptismus satiguineus , ui plane innuatur
nultam esse aquei baptismi efficaciam nisi ad sangui-
neum baptismum referatur. — §§ 51 , 32. Infertur
sepiimo, non modo expacti baptismatis tege, sed vero
ex ejusdem etiam tequitate, vindicari posse insangui-
neo bapusmo onma beneficxa a Christo, pro sua pacti
baptismalis parte, prmstanda. — §§ 53, 34. Infertur
octavo plenam omnium peccalorum prmcedentium
indutgentiam tam esse martyrio, quam baptismo.

spectat etiam gentilium de Saiuro acclamalio cum
uno leopardi morsu totus suo sanguine perfunderetur,
salvum loium ! salvum lotum! quod iia interpretaiur
Actorum auctor, ut ad secundam martyrii lotionem
facta esset vel a nescientibus turbis allusio. Iia jam
obtinuerat apud chrlsiianos ea ioquendi raiio qua
quis etiam martyrii pariter ac aquse baptisino lotus
diceretur. Secundse porro intinctionis voce usus est
de mariyrio Tertullianus (Teriutt., de Patient,, c. 15,
de Bapt., c. 16), quod et alibl secundi Lavacri, saii-
gulnis niinirum bapUsmi, nomine designat. Nec aliter
Origenesqui ex eo ipsobaptismiofficio coUigit recte,
martyrium baptismi nomine, meritoque, iiisigniri
posse, quod peccatorum remissionem praestetpariier

concedendam. — § 55. iVt/ii/ esse atienum a bap' j) ac baptismus , ne solius iiominis hic haberi rationem

tismi natura quod temporis intervatto sejungantur a
uinvicem baplismus aqueus atquesanguineus. — § 56.
— Nono martyrum sanguinem pro Christi sanguine
habuisse veteres. — § 57. Decimo prmcipue si, pro
Christi exempto^ pubtica animarum causa fuisset
effusus, — § 58. Defenduntur veteres. — § 59. ilfar-
tyrium in atiero etiam eucharistim sacramento spon^
demus. — § 40. In martyrio jus ad beneficia ba-
ptismi tam privativOf quam etiam positiva, come^
quinmr.
§ 1. — Diximus, superiori dissertatione ('), in pri-

(n Cui tiiulus : De primorum martyrum insigni
farhtudiae, ejusque causis, Nobis erat prinium in mente

suspicenturadversarii (Origen., in Matth., p. 416, etUt.
Buetii ) : Ka6o , inquit, a^ so^iv >«|ui6«vse oc/xapnttAcrrwv
o vTTO^ivac. (3«r7rTio-fA« itniy * «c yip t6 j3a7rTcafAoe a®e-
aiv afiapTUfAOTwv t7ra7yi>^Tai, xaOw^ TrapsiXnyofav
irspi Tov iv v3aTC nai 7rviu|jiaTi pairrio-fiaTOf , iftciv Si
>a/x6avii OL(jtapm\uuxoir* xai 6 to toO yLuprvpioyj vTro/iSt-
vaff Pa7rrcafta, ^TrrcorfAa t6 fAa/JTvpcov twXoywc ^tyocT
ov, etc. Idem et in aliis locis sxpe habet idem
Adamantius (Origen.,in lib. Judic. , hom 1 et m Joan.,
tom. VIII, p. 155. etUt. Huetii). Idem sape nosler Cypria*
nus, {Cyprian., Ep. liv, de Orat. Domin. Exhort.

ilhm in hoc tomo inserere; multa vero propier male
Bouantia omilicnda fuit. ^^

Digitized by VjOOQIC

DODWELU DISSEiiTATlO CTI«lANieA

Martyr. Ep. Lxxui), et recealiores alii Cypriano Pa- a ^^ comprobat; ex ipsa etUm EeeletuB CitMic»

ues quamplorimi, quos taedet in hoc loco sigiilaiim
recensere. Inde enim consenlieniibus GriBeoruni La-
iinorumque suffragiis comprobata bxc opinio ad no-
slra usque tempora descendii .

§ 5. — Esi porro iilud animadversione dignuro ,
ita inter sc duos hosce aqu» atque sanguinis baptis-
mos contendisse Veieres, ui nonnunquam posipo-
nant secundum hunc sanguinis baplismum aquse iili
primOy et vice versa nonnunquam anteferant, diverso
id nimirum respeciu atque consideraiione. Quod
quidem ad illud speclat aquei bapiismi officium quo
unimur Chrislo atquc Ecclesix, quamquam superiori
jam dissertaiione ostenderimas suam quoque vim in
hac ipsa quoque unione augenda saltem aique pro*
movenda concessisse Yeteres : ita tamen illam con- B "iqait Origines ( Orige». , in Judk. kmnii. ?)>, solum

praxi iiqaet, qim com momii mtrtytaai aemper
luerit observaniiaeima , namqaem umok lUis bareti-
C08 sclibmaticosve occeasaerit, nulla eoron nomina
itt fastossuos admiserit, nallam iastitaeriteorom so-
lemnem commemorationem.

§ 4. — Quamqaam ergo ad sobjecli dtsposilioAem
aecessarias sit prior ille aqoa baptismus, al quis saii-
guiaei bapUsmi possit frnctam percipere; si tamcn
reele lianc eomparationem fnstitaere velimos, et dc
atriosque baptismi beneiieio jodicare, id porro qox-
reodum oirius baptismi magis sit benefteium in sub-
jeclo rite disposito? Et qoidem hojos beneAeii res-
peetu sanguineom baplismum aqueo prstoterunt
Origenes et noster Cyprianus. c Bapllsma sangainis,

cesserunt ut vim interim ejus iiuliam agnoveriolad
eorum unionem promovendam qui nondom essent
praevio aliquo atque inchoatosaitem onitionis vincuio
Ecclesiae congtulinaii , seu communionis in ofAcio
eucbaristico, seu baptismi reipsa suscepii, vel In voto
saitero expetiti, qoa causa erat competentiom Cate-
chumenorum ; vim rnrsus nuliam ad martyrii bene-
iicia nondum unitis impetranda. Nec euim martyrio
beneficium aliquod tribuunt st qois extra onliatem
passus fuerit; sed nec illud ejus beneficium agno-
scunt, ut ea ipsa ratione quis unitos iiivisibili a]iqna
unitate censcatur simariyrium passos foerit. Prolnde
hxreticorum sclusmaiicorumque martyria, illorum vi-
delicel, qui aliquo vel nciu suo, vel Ecclest», ab unitaie

est quod nos poriores reddaf, quem aqux bapiismus
reddidit. • Qood, paocis interpositls , Ka explicat :
c Yereor ne istod baplismi eminentius sit islo bap-
tismate qood per aqoam traditor. lllo enim accepio^
vaide paoci sont iu beaii, qoi id immaeulatom osqoe
ad exitom vit» servare potuerint. Hoe vero baptismo
fui baptizatas fuerit, peccare jam oftro non potest.
£l si temerarium non esi in rebos lalibos auderc ali-
quid, possomus dlcereqood per illud baptisma prx-
terita peccatsi purgantor, per istnd vero etiam fotura
perimuntur. Ibi peccata dimissa sont, hic exclosa. i
In eamdem plane sententiam gloriosissimom honc et
maximum sanguinis baptismum appellat noster mar-
tyr, quod nempe gloriosiora siiil et majora sanguinei

abscissi essent, nec uniiorum fuisse crediderunt, nec C baptismi benelicia qnam sini ea qu« per aqocom sunl

adeo ulliusapud Deum preiii. Catechumcnorum cau-
sam favorabiliorem ccnsuerunf, qui non lam essent
ab unitale sejuncti, quam cam ipsam uniiatem non-
dum consecuti; quibus ita vilio non esset vertendum
quod Dondum essent uniti, ul contra laiidi potius
esset quod ecclesiastioe disclplinse leges observas-
senl. Hi cerle voto tam suo, quam Ecclesiae , oniti
jam erant; et com se legibosecclesMsticis sobjecis-
sent, co ipso se politica onilatis membra professi
sunt, quod mysticam iliam unitalem, quantoviseam
haberent in prelio, arripere tamen non aoderent ;
eipectarent interim , dum, per leges ecclesiasticae
polifiae eam rite adipisci liceret. Illis igilor seqoom
erat concedi unitatis beneflcia, qui jam ea esseni,

baptismum a sobjecto rile disposito expectanda. Ita
enim scrrbit iile in sua ad martyrium exhortatione :
( Nos tantum , inquit, qui Doinino permittente pri-
mum kaptisma credentibus dedimas,a(i aliud qiioque
singolos prxparemus, insinuantes et docentes hoc
esse baptisma in graiia majns, in potestatcsublimius,
!n honore pretiosius : baptisma in qno angeli bapii*
zant, baptisma in quoDeus etChristus ejus cxultant,
baptisma post quod nemo jam peccat, baptisma quod
fldei nostrx incrementa consummat, baptisma quod
nos de mondo reccdenles statim Deo copulat. In
aquae baptismo accipitur peccatorum remissa; in san-
gainis corona virtuium. Amplectenda rcs est et op-
tanda, et omnibus poatulationum nostrarum precibus

qusB legiiima esset, unilate conjuncti; nec ulla sua D expetenda, ntqni servi Deisumus, simus et amici. >

culpa impedirentor quominus illam quoqne consecoti
essent quae nondum esset legiiima. Erat autem mar-
tyrii fructus inter unilnlis beneficia, pro illorum sae-
colorom senteniia, censendus. Hanc caiecbumeno-
rum causam agii in epistola nd Jubatanom nosier
CyprtaniTS {EpiBi. lxxiii). Daninasse aulem hxrettco^
ruro scltismaticorumqoe mariyria notius esi quam ut
ulla probalione indigeat. Nec solum forsse in hac
caosa Cyprranum, sed Ecclesfa pariter oniversa suf-
fragante, damnasse, ex ipsoS. Augustinoliquet, qui
cum nosiro martyri, in causa baptismi hxreiicorum
sese strenuissime opponit, hanc tamen ejos de haere*
ticorum scbismaticoruroque martyriis censuram nbi*

Molta hic habcmus Inhoc Cyprinni nostri testimonio
cum Origeniano illo commimia, quxque lam com-
muni asscrtioni, quam sibi Invicem, lucem vicissim
fcenerentur.

§ 5.— Graiiae inprlinis magnitudlnem Inde xstimat
quod , cum post aqnae baptismum pcceamus itenini,
baptrzaleniquegratramamittimus, in baptismosangui-
nis nnllus supersit metos foturornm peccatorum, ut
proinde per illum tam futurorum securi reddimur
quam prxteritorum, cum pneterita dumtaxat in aqueo
baptisnro expienlur, quod etiam ante Cyprianum ob-
servaverat Origenet, eiposi Cyprianom nosimm san-
etisslma martyrPelagfa apud Ambrosium, ^ib. iii, dt

L/iyiu-Lcu uy

83 DB SBGUNDO MARTTRUM BAPTISIfO. 54

VirglDib. Tom ad gnite qiioqae nMgoitudinero illnd A eiClirislos ejasexuiteni. Docei Dominus exulutlonem

in coelo esse in converslone peccatoris. Hanc conver-

perlinere censet, quod, curo ad apxHs ^otov et 6<fAi>toy
aqueum iilum bapiismum retulerit Apostoius {Hebr,,
VI, 4,2). Saiigainis hic baptismus ad fidei nostrse
increoieBta consommanda pertioeat; quod, cum in
aqneo baptisroo renuntiantes mundo frultiunem Dei
non nlsi e longinquo tamen expectemus, per sangiti-
neum statini Deocopolemor; quod, cum ibl peccaloruro
remlssionem consequarour, bic pRemium etiam coro-
namqoe expecfare possimas; lilic servos Dei nos, vei
saltero iartXsijBipwc profitearoor, hic eiiaro amici Dei
agnoseamor. Porro potestate soblimiorem dicit hunc
sanguinis baptlsmum, quod horoineui minisirom ad
aqu» bapiismuro adhibeamos, in sangulneo angelorum
ministerio inltiemur. Ut enim invisibilis plane est

slonem illi ad bapiismum nqueum Tortasse reiulerint,
et cxuitaiionem in coelo illam de angelorum exulta-
lionc Inlcllexcrint. Opponiiur enim Deo coelum (5.
JLttc, XV, 21). Et coelum cum TOtf xaTotxoOai conjungi-
tur (Apoca/., XII, 12), quodcertedelrin-unoDeoita
coromodc intelligl nequit. Ita igitur Deum hnjus
sangninei bapiismi prxsidem crediderunl, quod, cum
marlyrium agonibus, sive hidis thealralibus , contu-
lissent, Deum Agonothetam feccrint, et quasi consu-
lem in Orchestra speciatorem. Ipsa speciaculi voce a
theatris desumpta usus hac in causa est Octavius
(Minut. Fel. Oetav.yp. 558). iQuampulchrum(inquit)
speclaculum Deo, cum christianus cum dolore con-

roartyrum illebaptismus, saltemqiiodadillampartem B gredltur.elc, ».EtnoslerCyprianus(Ep.LVi) : i Spec-

nlftmAt <■ ■ ■«■> fVannn ■■i^MaM eavAAA.K> S*.k a^a.^ S^_!^!lk.!l^._. .». ...

attioetqoseDeom ipsom speciat, ita certe iavislbilem
iilam iMttwpyioi:» ad Deum ipsum diximus, pro roysti-
cae philosopbiae principiis, fuisse referendam. Ut
aotem in mystico sacerdotio diio erant offlcia visibili
sacerdotio adamosslm respondentin, soperius aliud,
qood ^lruartxoy sive rehtmtxov appellarunt» Christi
procoldobio ipsius in hac mystica hirf^pyia pro-
priuro; inferius aliod sive vTnQpcrexov, quod angeloniro
eiiaro fuisse propriom nihil est quod dubitemus : ita
certe baptismi munns ad inferios illud ministerium
periinuisse, alibi est a nobis, nisi rallirour, probaturo.
Inexierno enim aquei baptismi munere infcrioris ge-
neris ministris usi sunt ut plorimum apostoli. Ut
proinde idem sit de invisibili quoqoe illo mysticoque
baptlsmo statuendum, ut exteriori bapiismo adamos- Q
sim respondeat, bic quoque xtTmptxSiv fuisse usom,
qui nonalii essepbtuerint, pro vetcrum illorum captu,
quam angeli. Divinoe enim prxseniia; symbolum
(Scbecbinam appellani Judoei) angclis tribuunt scrip-
tores veteres tam Judxi, quam ecclcsiaslicl, quam
sacri et canonici; et quam Deo tribountnonnunquam
apparitionem , eamdem alibi angelis assignant. Deus
in rubo Moysi apparuisse legitur, qucm tamen ange-
lum appellat S. Stephanus (Act., vii, 35). Deus In
xnonte Sinai decalogum edidit, quam tamen eamdem
legem ab angelis cditam ait Aposlolus (Hebr.j ii, 2).
Ec vero in hoc ccelestium mysteriomm universo ne-
goiio y quod pra?sialur in visibilis ecclesiasticsc hie-
rarchiie mysteriis, officium ab ordinariis Eccleslae

tat mililem suum Christus ubique pugnantem. > Et
postea : i Ecce agon sublimis et magnus, et coronaa
coelestis prxmio gloriosus, ut spectet nos certantes
Deus. Praeliantes nos et fidei congressione pugnant^
spectat Deus, speciant angeli ejus , spectat et Chri-
stos.i Et alibi (Ep. ix) : 1 quale illud fuit spectaco-
lom Domino, quam sublime, quam magnum, quam
Dei oculissacramento ac devotione militis ejus accep-
lum , etc. I Nec mirum hac eadem simililudine usos
esse toties christianos , quam el ipsam eantdem ad-
hiboerant ipsi etiam philosophi, Seneca (Senec, de
Prov.,c.Z) et£pictetus(Efi/s(. ad. i4rrm}t.).Quamquam
etiani altius repetitam fuisse vcrisimile csl, a visioni-
bos nimirum illls quibus Dcus praesens laboraniibus
apparuerat. Ita S. Slephano Chrislus (Act., vii, 55).
Et In certamine Polycarpl voccm coelilus emissam
memornntSinyrnenses, to"xy« noAOxa/jTrs, xat av5pt?oii
(Ep. ad Philom. ap. Euseb., H4$t. eccL, iv, \b). Et
merito snneilli Deihanc faventls pr.Tsdnliam niaximi
honoris loco duxerunt. In eo autem prsetulerint for-
tasse sangoinei hujus bapiismi appnra(um,qiiod, cum
in coelo gaudium esse meinornnt sacrx Littene in
conversione pcccatoris ( aqueo nimirum baptismo
expiati), cocli nomine coelestcs creaturas, angelos ni-
mirum, intellexerint ; hic Deumipsum ejusquc Chri-
stom plaudentes introduxerint. .

§ 7. — Non me lalet antiquitaiis contcmplores quam
illi hxc veterum christianorum ratiocinia nullo sint
in loco habituri. Quod martyrium baptismi secundi

minisfris, tam jSe^TKUTtxov llliid, quod dixi, quamDtituIo insignierini; ncc nudo dumtaxat titulo, sed

etiam v^njpsTtxov idcm angelis ofTicium assignat Cle-
mens Aiexandrinus : ronnug inquit (Ctem. Alex.^
5/rom., VII, fm'/.), a|x<j>w Ta^ Jtaxovtaf a77«)»oi tj xtrropt'
Tovvra* T« ©«w xaTa ttsv twv irspcyiioiy otxovoiitav, xat
avro^ o '/vfliorTixof , cic. Sed redeamus ad nost^um Cy-
prianum.

§6.— Idemdenjqoe addl t mystieum honc ^anguinis
baptismum in honore esse pretiosiorem. Qu2e verba
ad illa fortasse referenda sunt, quod cum in aqueo
baptismo servi dumtaxaiconscribimur, hic in sangui-
neo bnpiismo amlcorum titulo longe bonoraliori exor-
nemur. Forte etiam ad externam divlni hujusagonis
pompam aiqne apparatum , quod nempe in eo Deus

praeterea omnia prioris bapiismi beneficia eidem aitri-
buerint; nec eo ipso contenti , superiorem etiam eo
ipso baptismo fecerini qui a Deo fuerat instilutus : pro
nudis illi proculdubio babituri sunt marlyrum dcliriis
atque commentis. Indignabuntur porro, nec feren-
dam audaciam esse clamitabunt, tantum illos invenlis
suis tribuere ut commentitium suum baptismum bap-
tismo a Christoiostituto vel conferre audeant, nedum
anteferre. Quaeramus igitur meritone, an secus» In
ea veteres fuerint sententia? Rogo interim atquc
obseeroy ut tantisper seponant aflfectus dum ratio •
nem reddimfas cor Ha senserint primsevi christiant.
lla fiet ut et nobis sequiores sint, et sibi ipsis optime
Digitized by ^^^^-!La.i^

5S D0DW£LL1 DISSERTATIO CYPRIANICA 50

consulant/si non sinl in hems illos, Clirisio procul- A id quoque concedeni medici cxtraordinarium non

dubio charissiinos, censores tcmcrarii. Yidcamus ita-
que iiiprimis unde veicres secundum hiinc haptis-
mum collegerint. Inde inielligemus .nn proba fuerit
et solida illa colleciio. Inde num ei illaqiioquc soiida
qu:c de eorum inler se coinmissiono prioribus iliis
principiis daiis superstruxerinl.

§ 8. — Ei quidem receiiliores ab aniiqnioribus illum
accepisse inanifestum est. Non sunt igitur iu huuc
nostrum c«!nsum recipiendi. Huc reiulii martyr nosier
($. Luc, xn, 50). De quo, inqiiit, el Doniinus dicebal
babcre se nlind bapiisnia l)aptizart {Ep. lxxiii, ad
Jubnian), Relulit eliain Origenes. Locupletior esl in
eo probniulo Tertullianus : c Esl quidem nobis etiam
secundum lavncrum, unum et ipsum, snnguinis sci*

fuisse si de aqua pericardii sit inteHigciidum. Ob-
serveiur porro secundo chrtstianam viiam ita ia
Novo Testamento describi quasl qood a Chrlslo id
liiteram gestum sit, id nos mystice gerere debeamos.
Ila cum eo mori debemus, cum eo crucillgi , cum eo
ignominiam ferre, cum eo sepeliri, resurgere et is-
cendere in cceliim. Nolctur terlio, hsc de Christl pas-
sionibus esse vel primario inteHigenda,ut quamquam
gcsla siiit ab eo nonnulla imitationem nostram foriasse
supcrantia ; at qus passus est, nos eadem pati debea-
miis. Notclor quario, ita optime de sensu prophetiae
judicari posse si typus propbeticus ad rem notam
alludat iii praxi Ecclesi» ab eo repr»sentatam. Ut
enini in propbeticis reprxseniationibus id cerlam

licet, de qtio Dominus, llabeo, inqiiii, bnptisino B est, non siii gratia typuoi , sed antitypi ab eo repra-

tmgui, cum jam tinctus fuissei. Venerat enim per
aquam cl s.inguinem , sicul Joanncs scripsit , ul
aqua lingucreiur, sanguine gloriflcarelur. Proinde ut
nos faceret aqun vocatos, sanguine electos, hosduos
baptismos dc viilnerc perfo^si lateris emisit. Quia
qui 'n snnguiiicin ojus credcrenl, aqua lavarenlur :
qui aqiia Invls^cut, cliain snnguinem polarent. Hic
est baplimus qiii lavacruin ct iion accepiutn reprac-
senlal, ei perdltiim reiidii (TeriulL, de Bapt.^c. 16). i
Quod iiaqiie Doininus passioneni sunm baptismuin
aliuni appellaverii; qiioJ veneril in aqun et saiiguinc;
quod cum aqun snnguinem incruce e vulnere perfossi
latens emisfTii ; liiiic colligunt Dumini dupiicem
fuisKC baptismum. Nec tamen Domini proprium fuisse

sentari a Deo esse designatum, Ita id quoque cer-
tum esl non alibi, qiiam in Ecclesia, illud antitypum
esse qiixrendum. Ut proinde quoties aptum occurrit
in Ecclesia antilypum quod typo examassim res-
pondeat , nec de alio quaestio est, an ab eo magis
ad vivum exprimatur , ita dubitari non possit quiu
id ipsum Dcus designare voluerit ; nec est in hac
argumentaiionis methodo quippiam quod lascivien-
libus iugeniis permitiaiur. Esi id sane vetcram om-
nibus moribus omnino consentaneum, quicumque suni
in prophcticorum symbolorum interpretatione versaii.
Id cum ob oculos bubcrent Novi Teslamenii scriplo-
res Novi Te^tnmenii uuiversam oeconomiain antiiypaiu
esse, qua: fuerit in universa itidem Yeleris Testa-

e S. Maith., xx, 22, colligere polerant, in quo loco C mcnti oeconomia aduinbrata : proindc cum quid iii

apostoinrum passio bapiihmi noinine ctiam intelli-
genda est. Videamuscrgo recienc lixcaiqnc legiiime
procedal arguinentalio.

§ 9.— Uecpleiidum iinquc inprimis quod superius
etiam observaviinus ( t ) , non dicta inodo Uomini
uosiri, sed cl fncin, qu» quidem scripUs habemus
hodie mandain , prophctica essc , ei iii perpeiuuin
Ecclesix* usum conscripta , ut proiude cx id genus
factis non sit futilis, ut puiant vulgo , sed solida ,
argumenlatio. Rccie itnque concludil Tertiiilianus
ex eo qiiod Dominus tam per snnguinein , quaiu
per aquain vcnerit, chriiiiaiiis etiaiii tam sanguinem,
quam aqiiam , esse proficuiim. Recic iterum ex eo
quod sanguinem pariter ac nquain e vulnere lateris
cmiserit, sanguinem quoque illum
Ecelesias. Ne vero nimia permillalur in lioc genus
argumentaiionibus licentia, obscrvciur imprimis ea
quae hic protuleral Teriullianus Domini excmpla
non extraordinnrin fiiisse, sed ordinaria. ln ordina-
riis facile admilieui adversarii viiam Domini exem-
plum esse christianorum. Quod auicm per sangui-
iiem pariter nc aquam venorii, id ncmo dubiiet
quin tale sit in quo eum imitari possimus , quod
ipsum nos ordinarii voce intelligimus ; i|uod porro
eiiam cum sanguine aqua e vulncre laieris cmanarii,

(1) In Dissert. ciii titulus : De Unitalis prinei^
pio, etc.y quam nec decuit prssenti adjungere volu>

miui.

utraque oeconomia simile rcpererini, id una eiiam ad-
mittunt, quod alibi nuspiam , ui in id genus similitu-
diiiibus a similiiudiue prototypa ad antiiypam sulidani
agiioscanl et legitimam argumeutaiionem. £t quidero
ea certitudine certam agnoscebaiit liiijusmodi argu-
mentalionem qux curn ea obscuriiate conciliari pos-
set qiiae styli symbolici ct prophciici lcre genuina cst,
ila saltein certam ut locuin iitierim relinquat libero
hoiniiium arbitrio, ita certam ut lioniinibus cordn-
tis abunde sufnciat ad praxim prudciiter inslituen-
dam. Ita quibuscumque Vcteris Testnmenii locis nli-
quam babemus aqux mentionem, ea omiiia'referuiit
etiain sacri scriptores ad Novi Testamcnti aquaiu
baptismalcin, ct quac sitit iu noslro bnptisino onicin
ex usu fore D obscrvanda inde colligunt. Ita et in illo Aiheniensium
de muris ligiicis oraculo Themistocles, cum Athc-
nieusium cau.sa editum perpcnderet, iude prudentis-
simc colligcbat ex Aiheniensium proindc moribus esse
intelligeiidum. Et cmn oracula Loxiae, Delphici nimi-
rum Apollinis, pariier ac Judaeorum prophetia;,
non essent ad littcram, sed symbolice, poiius expo-
nenda ; id porro quxrendum duxit, ecquid esset in
jam coiisiituta Alheniensium Rep. quod cum mutis
ligneis aliquid haberet afliiie ( nec enira in muros
noviter exstruondos ipsum innuebat oraculum) et
vcro nihil erai quod in urbe qus viribus floreret
commerciisque mariiimis, de quo rauri illi ap-
tiiis possent, quam de navibus intelligi. Nec vero

Digitized by VjOO -^^ i-*^

57 DE SECUNDO MXaTTRUU BAPTISHO. tig

aliquid opponi in conirariam polest de hnjusargu-A § il. — Observandum iuque secundo, id quoque

menuiionis incertitudine « quod non sit omnium
fere propheiiarum oraculorumque commune ab Tp-
8is nsqne ulrontmque eiordii?.

1 10. — Hsec ii.ique omnia vatidissime procedent»
si quinto id quoqoe supponatur, res ita a propheli-
cis lypis repraesenlatas ad perpetntim ailinuisse
Ecclesiae usnin. Qu» enim ita perpeiua futura sunt ,
eaDeo curae esse certtssimum est, ea maxime
necessaria ut cerlo afiquo decreto siabliirentur; ea
ad priinarium Dei in propiieiicis symbolis consilium
perliniiisse eensenda sunt. In his itaque cum quid
accnratissime quadrat , non fortuito id casni , sed
eertissimo Providenti» consilio tribuendum esl.
Cum ergo quse de Domini adventu legimus per

negari non posse, passionem suam bapiismum ap«
pellasse Salvatorem : et qnod aposioli pro ejus
nomine passuri essent, Uniumdem apud illum valere
ac bapiizari eo bapiismo quo esset ipse baptizatus
(S. ^atlh.^ XX, 22). Iia enim in graeco babemus , et
in aliis vclustissimis versionibus, desunt lamen ea
verba in latlno interpreie vulgato, suffragantibns
ciinm Hilarlo Ambrosio {Hilar., ean. SO in Mauh.)^
Hleronymo {Hieron., Ub. iii. Comn, in Matth» xx),
ipsoque, quicquid innuat in contrarium Grotius, Ori-
gene (Ori^., m Matth.^tom. xvi, p.415, Ed, HueHanof).
iConvenit tamen cum grxcis codicibus vetustissi-
mus inierpres Syrus, ei ut hic expungenda essefaie-
remur , quin tamen apud S. Marcum legenda slnt

aquam et sanguinem, de aqua etiam et sanguine e B {cap. x, 38, 39), nemo est qui dubliet, ut proinde

laieris vuinere profluentibiis , pro slyli prophetici
idiomate, symbolorum vicem obtinuerint ; cum ea
in nirumque bunc Ecclesise baptismum aptissime
eonveniant; cuni nihtl sit quod dubiteinus quin
perpelous uterque futurus sit : plane sequitur, ita
esse Dominum commodissime inteliigendum. Pr«-
sertim sexio si id qooque observetur, ni hiic typos
Domini referamus ut prsenunliarent quem ille voluit
Ecclesis statum atque constitutionem , nihil certe
esse quo aiiunde constet Ecclesi» disciplinam ab eo
esse constitutam. Nec enim de ea disertis verbis
a Domino alicubi cautum legimus. Quid quod hxc
per symbola tradendi methodus ita est a Domino pro-
bata, Qi multiiudini omnia, discipulis ellam pleraque

nihil sit quod de arguroento metuamos. Sed aliam
bic signlficationcm bujus vocis intelligent adversa-
rii quam qiia nliniur cuni de sacramento loquimur.
Ostendant igitur aliam in illius aevi auctoribus
quam qu» ail expiationem snnctiflcationemque
pertinet. Eo certe speciabant, qui tum obtinetiant
baptismi, ut optnor, omnes, non hominum modo
quibusjn pharisaeorum aut Joannis discipllnam adscri-
bcrentur, sed et vasorum quoque illi sacrorumqoe
utensilium. Quando igitur noiu; sigiiificalionis vo-
cem Dominus tributt martyrio, id illum voluisse ne-
cesse csl, idem fore a martyrio, quod a baptlsmls il-
lis expectandom, utniinirum tam sanguine a suis ini -
purltatibusquamaqua,purgareniuralqueexpiarentQr.

per symbola tradiderit; elquidem, pro velerum dese C Quod si dicanl niispiam indicasse Dominum hosesse

prophetiaram fide , ita erat traditurus. Tunc vero
maxime idonea erat ea iradendiratio cum res fuiurae
traderenlur quibus nondum maturus esset audito-
rum captus. Cum enim talia traderct Salvator,
etiam dlscipulos per symbola instituit , dediia nimi*
rum opera, ne antea intelligerentnr quam eorum
fldem eventus comprobasset. Atqui Spiritus baptis-
mus , qnae quidem sacramenti pars erat prtccipua ,
non tamen ante resurreclionem erat coinniunicatus ,
ut proinde ilium quoque non disertis verbis , sed
aquae syinbolo , prxdiccret (S. Joan., vu, 38, 39).
Quod si baptlsmum Spiritus , qui ad gloriam ejus
tautopere faciebat , obscuris tamcn aenigniatibus
involvendom duxerit, multo certe potiori ratlone

fructiis a martyrio expectandos , iidem observare
polerant ne de baptismi quidem sacramento id
umqnam docuisse Salvaiorem. Nolla certe mentio
peccatomm expiandorom in ejus apud S. Hattbaeum
institutione, nulla in ejus usu apud S. Jonnnem. Et
lamen hunc baptismi sacramentalis fructum nos allbi
ex apostolorum scrlptis probavimus. Qnod ergo iu
docuerint apostoli, id ex nota illa, qiiam dixi, tunc
temporis significatione vocis, et rei ipsius apud illos,
a quibus lliam Christiani, usu illos deduxisse cst sane
verisimlllifnum , nisi ad novam poUus apostolorum
revelationem hic, sine ulla prorsus necessltate, con-
fugiendiim puient adversarii. Quod si apostoli ex
nota illa vocis significatioiie collegerint baptismo

occultandus erat snnguinis llli atque martyril quem D sacrameutali ylm illam peccaiorum explatricem

modum possent omniiio capere. Nec enim ad hunc
ipsum Domlnnm eo sangoinis baptlsmo fungi opor-
tere crediderant , in infidelitalem fere relapsi , cum
id venim , praeter expeciationem suani, revera com«
perissent(S. Luc, xxiv,Sl), gravius omnino passuri
scaitdaium si sibi quoque cnmdem subeundtim non-
dum maturi didicissent. Proinde quamvis eorum,
quae sua causa passuri erant discipuli, meminerit ali-
quoiies Dominus , ne cum evenissent, eum latuisse ,
aut praeler illlus consliium cvenisse, suspicarentur ;
id tainen caute adinoduin, et pro iufirmorum capto
fecit, ne dum ut baplismum sangulnis, qui status erat
paiiendi, perspicue commemoraret.

esse triboendam ; quidnl et nos , ex ejusdem vocis
significatione itidcm colllgamus, sanguineo quoque
baptlsmo vim eamdem piirgatricem esse pariter
tribuendam ?

§ 1%. — Ne quls auiem puiet unicum nostrum
praesidium in vocis ipsa significatione esse positum;
age, videamus, annon ex re ipsa consiet recte
hic a veteribus accepioin esse Salvatorem ? Obser-
vandom itaque terlio, verisimilliuiam horum ioco-
rum occasioiiem, in quibiis de bapiismo sanguinis
agi crediderunt veieres , fuisse inartyrinm. Alium
iltum baptismum, quo se dixit Dnmimis fore bapii-
zandum, de passione ejns in cruce intelligendum
Digitized by ^.^^^-M.a.\^

S9 OODWELLl DISaSRTATIO CYPRIANKA €0

em neflDO dubilel. Ea autem ipsa paaalo, pro more A Nempe inter alios Mefiaia Ululos, quibiit illafn

(lesignatum iiileliexerant in Scripturis» erat vei prac-

etiaro seriptorum sacroram, martyrium aiipellaiur
Inde ei ipae Dominua iMprof o ititto^ xqlI «Lidcvoc
{Apiic^», !• 5 ; III, i4) dicjtur et iiupTjp^ircii im nov-
ritv B4)iKroii tvv x«Xnv ofio^oyMcy (I Jitn,, vi, 13). Qux
verl»a omnia martyrium, pro primaevse Ecclesi» idio-
mate» deaignant. Nequid autem liic ab ecclealasticis
eQnfieliim arbitremur, etiam ipsam mariyrii vocem
signiiicatione ecclesiastica usurpanl sacrx litlerai.
Iia fAf(^uc Siephanus (Act., xxn, 20), ei /a«c/»tv; 6 iriaroc
Antipaa {ApoeaL^ ii, i3), quseeadem Doniino anlea
tribuerai, ut vidimus, auctor Apocalypscos, ne quis
bic miratur martyris vocein eliam Domino iribulam,
aensQ ecclesiastico t inteliectam esse a veteribus.
Ita eerte alieoam non crediderunt a Domino lianc
hujva vecis significationem, ut propriam etiam fere p
Domino fecerint ipsi martyres nonnalii apud Euse-
bium {Eu$eku Oiit. eccL , v, 2). Quod si Domini
pasaio marfyrium, eademque sit bapiismi quoque
nomioe insignienda , ecquid novum alienumve di-
cimna si etiam de mariyribus ecclesiasiicis idem
afliraiemus ?

§ 13* — S^ et aliorum iocorum occasionem oodem
enlkimare est sane verisimiliimum. Gum scriberet
apostoloa S. Joannes, jam orli videniur bxretici
valentiniania quidem aniiquiores» eorum tamen
pareniea atque originea, nec enim prorsus novum
erat valentinianorum institutum, sed priorumiiaGi-
reticorum inventa Trp oc Um x^P^''^'^^^ /aO^pfACi)^^,
inqnit de ValentinQ Iremeus {Inn., lib^ i, r. 5) cu-

cipuus ille Epxo/^^^* ^^ babemus in S. Luc, vii,
19, 20 et alibi. Ilium fortasae e ceieberrimo iilo
loco, Gen., xux, 40, vci Ps, l. 3; xciv, 13; xcviii,
9, coliegerini, aliisve simiiibus. Scripturas locis
quibus Messias veiiturus dicitur. Quare cum Messias
venturus appellaretur, lantumdem valentsigna Messise
ac signa adventus. Iia de vero Messia discipuli ejus;
Quod iignum advenlus tui? (S. Malth.) et de falso
Messia Apostolus: Cuju$ eiladvenluM Hcunduin op«-
raUonetn Salanm in omni virluUet tigm$t etc. (ii
J/tess., II, 9). Yeiiire iiaque per aquam el sangui-
nem idem vaiet ac per aquam ei sanguinem se ve-
rumMessiam comprobare.-

S 14.— -Nempe qui venturus erat inmundum is idem
erat a patremitleudusalqoesanctilicandus (S. Joan.^
X, 36). Ea autem aanctiiicatio qualis inteliigeretur, e
aanctissiino Judaeurum officio, summo nimirum sa-
cerdotio, optime coiligemus. In illius iiaque sanctl-
ficaiioue tam aquam quam eliam sangainem locom
babuisse consiat ; aquam equidem Exod,^ xxis, 4 ;
Uf».y viii, 6 ; Mn^oinm autem Ex4td., xxix, 30, 21;
l»«v., VIII, 33,34. Ad Mesaiam enim umquam inysti-
cum evangelici fcederia sacerdoiem, relulit in bac
ipsa causa Apostolua Judasi poniiQcis exemplom,
qood iiie eliam passione sua esset aancUficandus.
TfjUioMTfo? voce usus est apostolus (tf^^r., ii, 10, 11;
V, 9, 9), mystica nimirum iiia, et sacras mysterionim
prsefecturx propria. Ita tamen Gbrisli hoc sacerdo-

joadam veteris opiuionis semina natus est, tesle G Uum cum Judxorum sacerdotiocontendit Aposcoliis,

Tertttliiano (7«r^, n<iri;. Yalent., c. 4). Ut igitur Josum
a Gbrisio diviseruni valentiniani» ad antiquiorum hao-
retieorum exemplum Aposiolo coaevorum, quorum
oeeasione tam est in eo. ipso argumento muitus in
prima sua episioia Apostolus; ita et mariyria cum
iladem valentiniania eosdem etiam Aposlolo coxvos
bcreticos aofltulisse probabile est. In illam certe
senlentiam optime quadrabunt Apostoli arguiuenta ,
ot ante noa noster observavit Hammondus. Anti-
ekrisii erant bi baeretici seu, quod apud Apostolum
taniomdem vaiet , pseudo-ehrisU , quod Christi
Judaeia promissi personam ipsi in ac susciperent.
Proindo iliud ionoll Apostolua toiius Evaiigelii sui
foiiae eonsiiium, ut crederenl Jesum fuisse iUium Dei

ut, cum in ulriusqoe consecratione sangoinis osum
adbibitum probasset, ineo emiuuerit Gbristi sacer-
dotium quod suo dumiaj^at sanguine consecralus fuis«
set Giirisius cum exiernodumiaxat pecodum sangiiiiie
usi essent in sacerdotum suorum consccratione Ju-
dqei, Uebr.^ ix, 25, 26. Idem et alibi sxpius inculcat,
cumnon taurorumhircorumve.sed vero proprioduni*
tastal, sanguine Ghristum docet initiatum. Ergo com
Judaeis in eo convenerat Apostolus, ad qoorum prin-
cipia suam hic aptavit argumentalionero, ot pontiQ-
cem fore Ghristum a summo nimirum Judasorum
pontifice adumbratum, ita qoi verus futuros essei
Messias, sanguine pariterac aqua tam ipsum fore
lusirandum (vel, ut evangeiica voce utamur, bapii*

(jMm., XX, 31), (quem nem|ie tUnlum Hessix suq zandum) quam alios iisdem esse lusirandum. De

ePs.ii, 7, ililus sxculi Judasi aaserebant), noii autem
ilioa hxreticonim &utesignanos« Qoare inierca^tera
afgomenta quibos falsun^ iilum de Gbrisio prae^x^
tum refellit Aposlolus , illo quoque usus est dc vert
Ghristi adventu per aquam et sanguinem. liic est,
inquil ( I foan., v, 6 ), qui venit per aquam et
sanguinem Jesua (Uiristus; ivon in aqua solqm, se4
in aqoa et saoguine. A signis mmiruia veri Messiaa
argomentatus est de quibos inier Judaeo$, vel sallem
ilUoa svi christianos, convenerata lam ut Je^mn
Mairam verum Messiam comprqbar^t, quam ut
pseudo-cbristoa iiios vel eo ipso bapUsmi w>P^tnn
Imptoharel. Venii, inquity per aiioam et $anguin«9|i,

aqux baptismo id fuissereceptumconstat ex ipsa illn
pbari&seorum interrogatione qua Joannem, ipseno se
proUessia venditaret, explorandumcensueront : Quid
ergo tuipti%a$ , $i tu nou e$ Chri$tu$ neque EUas ^
ueque prapketa? {S. Joan,, i, 3$). Idem de sanguinis
bapiismo iimuunt illa Domini ad discipulos ; $tulti
et turdi corde ad ^redendum in ommbu$ qum locud
mut propheUuINonnetim oportuilpatiChri$tum^ et ita
intrare in gloriam $uam (S. luc, xxiv, 25, 26) ? Hoc
scilicel ex iiiis coUegit Scripluris quarum sensum
pe^tea disciputis explicuii, cum eorum inleilectus
aperuisset vt ScriptMras inteUigereot, iUis niniirnm
quse vel ex illorum «ncoloiiim coocessis, vel certis

d^^

Di SEGONDO MARTTRUM BAFTISMO.

qttibaadAm iUiiif 8«cali raltocinii», de Messia intelli- A Mngninlsque bapiismos esse similiter inttUigendos.

gend» ennl, qii«i|ue fiHoniro ooromefflorarent
Mesfliai ptssioBero, qutles profenml qusmplurtmas
noii Novi modoTesumeAli scripiores, sed el seqoen-
liam asecolonm paires qnorum eiianl bodie dtspiiui-
llone» adverfttii ludaees, iasildasy Terlullianus, Eu-
sebias, eie.

S 15. — lllx «rgo Seriplurae qa», pro iiliiis saecoli
caplo, deHessivpsssione inielleclae sani,argtimemi
vicem obtinere poieranl apod illos, qoi, ui ab onbo-
doxis disorepabanl la eo qnod Jesom esse Gbrislum
negarim, iia et in eo Tieissim a Judaels, quod Chri-
slum qoalcmcumqae iilam ftniissenl, Tenisse tamen
crediderint. Ila ergo Jesum AposlolusCbHstum luisse
conflrflanvil , quod lam per sangoinem quam per

Iia Itaque ex locoriim occaslone in qolbns aqus san«
gulnisque meniionem reiulit hucTertulIianus, et cum
Tertulliano velus ilia proculdubio Ecclesia, colllgi-
mas, non alium utlque sanguinem qnam baptisma-
lem esse itilelligendam.

9 17.— At xquivoce, inquies, commimls eral bap-
lisnai illa rstio aqa», sanguini aiqoe Spiriiui, uipro-
inde non sit qiiod ez commani bac baptismi rattone
infefomns sanguinei aiqiie aqaei hapthmt fmctus
I esse eipeetandos. id ne dlcaiur, observamus
I qoarto in ipso Hlo iniiiaiionls expiationis-
que rko, cui peceaiorum illnm purgationem iribue-
iMini vc«eres, lam frequeniem fufsse apud itlos san<
goiiiJS qnam aqane, usum. In ulraque illa tam Ju-

aqnsm voBeril, in eo nempe ponens empliasin alque B dioorum, qoam GeMiiiium, inltiafloiie sacrificiorum

argumenli vim, quod non in aqua soium venerit, sed
in aqon el sangulae , quod aimiram illum de ad-
venia ia aqua praetestum oec pseudocbristi quidem
abjedssanl, saBguinem dumtaxat Imer advenlus soi
signa aoa sdblbuissenl (eom nee ipsi aniiebrisli pa-
tiendi, sea exemplum, seo ciiam iostiialionem, di-
scipaiis edidissenl), qoa ipsa ratione ilios probat a
Glirisli esso noroine exclodeadoSj qui utrumque si-
gnum adhibere debuerit.

§ 16.— Meealio referendum existimo qnod, in Evan-
gelio, Bignum illud de aqua el sanguine e lateris vul-
nere in cruee manantibos Unlopere conftrmandam
credideril Apostolos, qoasi de eo fuisset maximo-
pere dolMtatum. Ei tfui vtdil , inquit , lesiimo^

Hsamialercessisse nemoest quin focile.eoncedai.Nota
esl apad Judaeos etiam labMooram illa observatio
qos Iria dicani in proselylismo esse observanda,
cireumcisionera , sac? iieium atque baptlsmnm. Et
vero sacriicii vicem sostinaisse, ex veCernm senten-
tia. martyrium jam probavimus. Forro praeter sacri-
iieiorttmsaaguinero, ne idquidemerat a communi inU
liatiooum usu aiienum m suam qaoqiie sanguinem ad
Stti expiatlonem adhtberem. Clarum iHud est tn cif-
coBMisione apud Jud«os exemplum. Sed et in Bel-
ioosB initiis sangulnem emtssnm essc dlsclmos ex
TertoUiano (ip#%«i., c. 8) : Hodie, Inquit, istic
BeUona aacratus sangnis de femore proscisso in
palmolam excoplus sois datur sigttatis. Ejusdem ri-

niuffl perhibuil, el verum esl ie$iimomum eju$, El C ius roeminerunl et al». Com inmen tta scribnt tn

iUe McU gma vera dieit , ut et V0$ efedati$ (S. Jean,,
XIX, 35). Ni quaesiio fuisset inier aemuiosCbrisii, ea,
qua dixi ,. rattocinatione lermiaands , slia profecio
Dofflini oalraci^ abande ejusa patre missionem con-
rirmassent. Eorum lamen miracoiorum lesles nullos
protuHl, neduiQ kmta illa, qua hic usus est, asse-
veratione. Quid quod verba illa, ut elvos, empbasin
qnamdan babeant extmiam, reliqia nimirum mira-
cuia iolideiium causa fuisse tam odiia, quam scriplis
etiam constgnala ; hoc oiium aliisomnino adversartis
foisse destinatum illis nimirum quoruro gralia aerrp-
tom foissel Evangelium, sniiclmsiorum seronisiram
asserloribus. Recte itaque hane sanguinis psriier ae
aqoae e Cbrisli lalere emissionem , alque duplieem

Commodp sno Laro|iridias, i Beilonae serYlcntes vcrc
exsecare braeliiuro praeecpil , i colKgil Casaubonus
pleruroque ficla ei stmolala lanlom fulsse vubiera
Bellonariorom. Eo venerom fortasse mottioribns suis
loterprelaiioiicoiis Isnaitci reccnllores. Sed verum
fiiisse sanguiais eroisslonem qu» ab antiquioribtis
Inlroduela esl, el verom illam qnae a mHiiibus ob«
•ervau esi Belienro iniiiaiis, e sopradleio TertuIKani
loeo csUigimos siqas Vegelii, aliorumque plerorum-
qasqolhajoarilasRiemiaerom. El vero veiusllssimum
foisae iUom iastratioois morero por sangoinis emi»-
sionem e qoaroplurimis conslatSoriplane locis : Lev,,
XIX, il ; Deut.^ xiv, 1 ; I BeQ., xviii, tt ; ler,, xvr,
6. Ita nempe Baaiii», iis Ga)li (qoorom diem sacrum

bunc aqoae saoguinisque bapiismum, eodem retulit B ^ ^^* *P'i^* 4«>m «^ ssngainis diem appellahanl.

Tertullianus. Quod euim adversus eosdem adversa*
rios eonseripta essent sb Apostolo, indo sane veri>
simiie esl eodem esse referenda. £t quia cum aqoaa
et &pirilas baptismis ita sanguis ab Aposiolo
(I Jaan.f v, 8) conferiur, ot ipse ternariom cuoi iiiie
nuroerum conficial ; plane sequitur baptismi eiiam
rationem sangulni cum aqua fuisse commanom. Quia
eiiaro ex aquae et sanguiniseinissione ita anticbrisios
refaist 10 Evangelio ul ki epistoia refutaral per ad'*
ventum in aqua et sangoine : sequiiur pr»terea, al
ia epislota per sangoinem bapiismus sangoiais intel-'
ligendus sil, in omlisiono oliam iiia aquae el san-
guioify qoae ia Ktaogilio memoralap, aqoe oiism

inemoral iii D. Claiidio Trebolliiis Pollfo, {terperam
enim ea ad Boiionam retolit Casaoboiius, qu» ad
magnam malrem fpso roiolli Trobeilios), ita Isiaei et
Laperei flagris seso peetorum^e tsnslonlbus male ad
mngoiuis misslonero osqoe muletafmes.Eodem seiKcet
exemplo quo sua quoquo cum ds^monibus fQSdOnt
¥enefieae eliam sangoine dieuniar hodie sancire.

} 18.--* Neqne vsro iniiiorom dumearat vfcem snp-
plebsi bsplisroHS , pscli etiam illam obtinebat. Al
pociseenliam qooque mos erai suo invicem sangulno
fcedera sanotre. ita eircumcislonem soam Iniellige-*
bant Judaei. Dndo otiam qoi poolo mosalco pcr san«
gaiaom iniiiaias labsei, eum, peo recsptls Judseorom

Digitized by

fi5

DODW£LU DISSERTATIO CYPRlANIGA

moribus, pnn Urcn appellalum ad Exod.t iy, 26, ob- A Irato numine pairiae calamilas qu» miiUoram exi-

liuiH cpidciuicum minarelur, multoram vitae paaco--
rum crant sanguine redimendae , si?e is sacrificio
essel, sive alio aliqno modo hauriendos. Eam Mp^-
fro$uoxoe«, apud Phoeiiicas raiionem reddidit {Ap. Eu^
seb., Prcep. nang, , i, 10 ; i?, 16 : Potphyr.^de A6f I., ir,
56), apud Philonem Byblium, Pseudo Sanchonia thon
aucior, ul vuigo creditur, velustissimus. Eamdem di-
cutit raiionem mylhologi cur Phryrus et Heile sa -
crificio destinarcutur, cum lerr» steriiitas (ita eninfi
Aibamanti persuasit Ino) famem minaretur. Eamdem
cur Leonis fllLe, cur Andromeda, cur eiiam, apud
recentiores Romanos,Gurtius et duo Decii se, patrise
servandffi augendaeve gratia,exitio devoverint. Eser-
cilus salutem voluit Agamemnon Iphigenia filia sua ;

servarunt Medos atque Gregorius, et ante illos in
Lexico suo Schindlerus. Idem in gentilium quoque
pactis oblinuii, quorum equidem meinoriam aliquam
hodie retinemus, aniiquisslmis. De Medis atque Ly-
dis aiictor esl in Glio lierodotus, ooxcor ii Troisrroce
TavT* ra I9v«a xeant^i E^>avif • xac ttpQg toO toio^i
iirtiot Touc Ppax^^C «7rtTafi&»VTat, tg Tijv O/Aoxpoi^^jv to
«TfAa ava>«txou7c tOikn^, De Scythii in Melpomene :
OjBxta 3i TToioOvTae IxvBat ZSt , npog touc ov 7roc««ivTac*
ic xu>cxa fAsyoXiQV xc/9a|xivi2V ocvov lyx'^^'^» ^f^^ ^f^"
liiffyoxKTt T6)v Ta ojBxca TafAVOfACvuv. De iisdem Scyihis
atque Medis ila Solinus : i Haustu mutui sanguinis
foedus sanciunt, non suo tanium more, sed Medorum
quoque usurpata disciplina. > (PolyhisL^ c. 20.) £t

Tcro aliornm barbaroruro, quorum htec recepta fuerit B voluit et bosto Polyxena, immolanda servare. Multa

consuetudo, meminerunt hisiorici etiam recentiores.
Quamquam et in illis quoque brulorum sacrificiis idem
intellexissegentilesoslenderuDt nostriadversus soci-
nianos, hominum vicem gessisse illas brutorum ma-
ctationes slmilia sibi imprecantium si fidem fefellis-
sent. Ergo ille quoque sacrificiorum sanguis humani
tamen erat sanguinis vicarius , eodemque erat loco
censendus ac si homo ipse sangoinem proprium op-
pignorasset. Gumque duplex esset haec, quam dixi,
tam apud Judaeos quam geniiles, aqu» atque sangui-
nis, peccatorum expiandorumgratia, recepia lustratio;
major tamen credita est , sanguinis , quam aqua>,
enicacia. Leviora enim erant illa quse aqua^ asper-
sione expianda crederentur. Graviora quaeque qua^

sunt eodem spectantia exempla qiue plenam fidero
faciant quantum in bumanis criminibus expiandis
hiimano sanguiui tribuerint, quantum etiam aqiieis
illum lustrationibus praetulerint. Apud Judaeos ipsa
circumcisio sanguineae omnino expiationis (sive bap-
tismum cum Domino appeliare malis) vicem susii-
nebai, et qoidem hnmano ipsius initiati sanguiiie
faciendae. Gum |taque id unum ad baptismi raiioncm
proprie speclet ut in eo pcccata expianda sint ; ciira
etiam, in ea expiationis ratioiie, exempla liabuerit
Dominus tam Judaeorum, quam gemitium, qui sniv
guini beneficiumJllud, pariter ac aquae tribuissent,
qui humano etiam ipsius initiali sanguini, qui majo-
rem quoque erficaciam sanguineae lusiraiioni , quain

piacula sive Syn habebantur , sanguine purganda G vel aqueae concessissent : Non erat sane consenia-

erant.Homicidium inter piacula numerabant veteres,
quod nimirum ipsi terrae maciilam inureret nullo,
praeterquam sanguinis, lavacro eluendam. Ejus au •
tem, si notus fuisset aoctor, proprio ejus sanguine
piaculum expiabant ; sin latuisset, yaccac sanguine iii
loco immolaiidae. Neque vero caedes sola, sed et im-
puritas illa legalis e morticiniis contactu contrahenda
Taccae rufae cineribus purganda erat. Quinetiam totius
populi israelitici peccata in hircum emissarium (L€v.,
xvi) imprecatione conjecia sunl, ejusdem ut Rabbini
volunt , morte luenda. Nec alia Graecorum erat de
suis quoque xada/9fAa9c sententia, ut ex Aristophanis
scboliaste discimus (An«L, sehoL in Piui.), Tamque
erat universalis haec peccaiorum per sanguinem

neum ut quam expiandi majorem in sanguine quain
iu aqna viriutem alii apud se fuisse gloriarcnlur, ca
soli christiani destituerentur. Prxsertim cum in ro
versari, jam diximus, universam fere Novi Tcstn-
menti argumentationem, ut quaecumrine essent, sive
apud Judueos, sive gentiles, privilegia de quibns glo-
riarenlur, ea christianis potiori pnestantioriqne ra-
tione convenire probarentur. Non erat consentaneiim
ut, ciim in eadem bac causa baptismi yocem adhi-
berenl tam ipse Dominus quam Novi Tesiamcnti
scriptores, aliam lamcn significationem inlenigerent
quam expiandi illam omnium notissimam receptis*
simamque. Non erat consentaneum ut, qui ita seiisis-
seni, aliter tamen loquerentur quam martyrem no-

porgatio, ut nullam hic exceptionem adhibeat Apo- ^ strnm jam locutum observavimus, ut nimirum san-

stolus : Sine sanguims, inquit , effusione non fit re*

mistio (Hefrr., ix, 22). Ita consenianeum erat illo-

rum teroporum dogmatibus, ut cum utramque tam

sangolDis, quam aqiiac expiationem pro baptismo

haberent, majorem tamen sanguinel baptlsmi, quam

aquei, virtutem agnoscerent.

§ 19. — Et ut sanguini In hoc expiaiionis negoiio,
partes concedebant facile primarias ; ita bumanisan-
guinis, prae aliis eiiam sanguinibus, vim longe maxi«
roam agnoverunt. Inde ortum duxit immanis illa,
quae apud veteres invaluit, avdp<iiiiFo6vo-ca, qiiod de-
delictis hominum expiandis humanus sanguis aptis-
simus Yideretur. Cum gravior aliqoa immineret ab

guinei baptismi vim etiam expiatricem aqitei bap-
tismi illi ionge anteferendam existimarent. Tantum
abest ut duram lianc, el a sacramentorum dignitaie,
et Domini menie atienam censere debeamus lo-
quendi rationem, ul putant ilinm alieoani adver-
sarii.

§20. — Ita itaque ostendimus, quain hic omnia apte
inter se congrueque , pro illius aeintis dogmatibus
cohaereaut, si iia Dominum ipsum, ita ejus aposiolos,
inlelligamus. Inde sequiuir pro hoc esse potius
sensu praejudicandum, vel , si voccm malimus ler-
tullianenm , praescribendom, ni clara occurrant in
reipsa argomenta cur sit aliter inteUigenda. Aiqnl

Digitized by v^ ^ ^rS ■-'*^

55 DE SECUiNDO HART\liUM BAPTISMO. M

Uiiiinm abesl ul in reipsa conlraria habcanius argii- A bus in sociciatem chnstianoram poliiicam ascribi-

ineuia , ut niliil magis faciai ad noslrae senieniiac
confirmaiionem quain si rem ipsam peniiius cxami-
nemos. Aniroadverfeiidum ila<iue quinio ad ip>um
baplismi sacramenium perlinere » sanguineum buiic
baplismamy el quidein ita peninere ol parlem ejus
prscipuam consummei. Uoc ubi probalam dederi-
mus, nemo erit» opinor, quin facile concedai prxci-
puum bapiismi fruclum ab eo esse jore meritoqoe
expecundum. Nec alio speclat, ut puto, Apostoii
illa oomparatio qua aquam, sangoinem et Spiritam
in unom ita contulit, ot, quemadmodum Pater, Filius
et Spiritus sanctusunum sunt, iia aqua, Spiriius et
sangois sint in unum, quod nempe uiium idemque
praeslenl omnes compleanlqoeoflicium. Debaplismali

mur, ea fcederis esse solemnia. Quis autem illud du-
bitel baptismi esse propriom ofDcium ut per illum
sacris clirisiianorum inliiemur, etin propriam ascri-
bamur christianorum socielaiem ? Convenil praeterea
quod qui confertur in cbrisiianorum baptismo Spi*
ritus, is appa€fijv (quas et arrlia est scriptoribus ro«
manis) in Novo Tesumento appelletur. Erai enim in
jure romano arrha paciorum propria» praecipoe nup*
tialium. Nempe mystlcam cum Ecclesia uniutem
malrimoniali nniuii respondere v ad Epb. innuit
Aposlolus. Propria porro arrlia esl illius lemporis
qoo primo foedus inimus. Inde sequitur ut de alia
Spiriius collaiione, praeterquam baptismaii, nequeat
intelligi. Gonveniunt denique et baptismi illae in Ec-

aqua el Splriin inlelligendum observavimus, ut pro- B clesisL primasva fonnc, Credis ? Gredo, Abrenonlias ?

inde baptismum illum sacramenulem supplere debeat
sangoineus bic liaptismas. Idque ipsom observavit
aiile nos Origeiies, ne qois velerum dogmatibus minus
consenUnearo suspiceiur nosiram hanc inlerpreu*
lionem. Neque vero pugnat quod sangoiDeom hunc
baptisfflum secundum appellarint iidem veteres. lu
enim intelligendi sunt, quod, cum renovari denuo
non possit «acramenlalis ille baptismus, in mariyrio
taiiien ejus beneiicia sint de novo, sine ejus umen
ipsius renovatione expectanda, et quod nova fide-
lium adultorum peccau, quae quidem in aqueo bap-
tismo remissa nou essent, bic plene penitusqoe el
pro baptismalis remissiouis modo mensnraque re-
miiutur. Quae com seconda sit remissio, non erit
uiique mirum si secundo etiam iMptismo tribuenda

Abrenuntio. Sont enim el illx ad romanorum pacto-
rom formas expressae, rursus praecipue noptialium,
Das ? Do ; Spondes ? Spondeo. Vnde iliud sallem
necessario colligitar,propacto baptismom primaevos
saltem baboisse christianos.

$22. — Hinc seqoitur secundo ot in aliis pactis,
ita et in nosiro pacio quoque bapiismali, duo
esse a se invicem distinguenda diversarum partium
offlcia, Dei alia, aiia noslra. Ad Deum speciant pro-
missiones quibus cavelur de praesundis bapiismt
beneficiis, Um illaequae de praesenti praesUnda; sanr,
peccalorum omnium expiatio , Spiritus sancti do-
nalio, mystica coro Gbristo unio, saliem externa, etCy
quam quae de foturis adhit>eiitur oriicii nosiri prae-
mlis. Ad nos specunt quae a nobis vicisslm sponden-

videatur. Sed. misso Apostoli testimonio , age rem G tur pro nostra pacti baptismalis parte praesunda.

ipsam, ex propria bujus sacramenUlis baptismi na-
lura explicemiis.

§21. — Recolamos iUque inprimis omue boc bap*
lismi n^otium pactum esse quoddam fidelium cum
Dco, nec aliunde reclius quam e receplis pactorum
moribus explicandum. Esse enim Evangelii xacviiv
SitMxn* ab illa sciiicet diversam quae Judxorum
fuerat atque legis mosaicae ; esse eliam sob Evange-
lio non Tesumentum modo, sed et pactum, eamque
duplicena ^iMxng significalionem evangelicis etiam
leinporilHis couvenire; esse eiiam sob roystico israe-
litismo eadein omniiio pacti beueficia qux propria
olim fiierani israelitismi litieraiis , ul nobis Deus
summus in proprinm ascrlbatur Deum, nos illi vi«

Quamiquaui enim promissiones faleamor extra pacU
facus, sine allerius partis obllgatione satis comroode
inieHigi posse ; at quae alieram pacti pariem consti-
tount, ill» mulua omnino utriusque partis exigunl
ofllcia. Ipsa hoc pacti ratio necessario supponit.
Datae enlm forlasse, non cerie pact», illae promis-
siones dicerentur quae nulla supponerent officia sibi
ex adversa p^rte respondentia.

§ 25.— Sequitur tertio j.u8 illud legale omne, quod
pacti beneficio obtinemus, ad Del promissiones, ex
orficii noslri prxsutione esse deducendum. Esl eniro
illud omnium paclorum communc ut quae habentur
in iliis promissiones eae conditionatae inlelligantur.
nec antea debitae quam praestiU! fuerinl, ex altera

cissim io proprium ascribamur populiim ; ncc illud D parte, promissionum conditlones. Sed in id genus

modo, sed externam esse lianc nostram cum Deo
confcederationem, iia nempe inteiligendam, ut exter-
num aliquod inUrcedat unionis politic» vinculum
Um nobis invicem, quaro Deo eliam nobiscum com-
mune, quo nos Ipsi profiteamur Deo foederatos, etab
aliis eliam foederatl agnoscamur, ad eumdem plane
modum quo et Israel secandom camem pro foederato
Dei populo» prae universl orbis gentibus, olim pote*
rat agnosci : haec, inqoain, iu sont ex Novi Tesu«
mentl ratiociniis manifesu, ul mirum slt esse hodie
qoi de nostra asserlione dubiUnt. Haec enlm si vera
ngaoscamos : plane sequitur externa ea solemnia qui*

pactis quae, ex allera parte, sola includunl beneficia
aliis pr-jestanda, nulla viclssim ab aliis recipienda,
qualia sinl pacta necesse est qoae Deo sunt bomini*
busque communia, nemo est quin aequum faieator
nullum csse posse jus ad beneflci:!, ni praecesserint
conditiones ex altera partepraesUndae.No8 lamen de
jure legali impraesentiarum agimos, nondesola »qui-
Ute. Et ut aequitas aliqua foriasse esse possit, ut qui
conditionem implerevoluerit, conditionls beneficium
nonnomquam impelrel, licet illam de facto nonduro
iropleverit» cum nulla sua colpa a conditione etiam
de facto praesunda impeditur ; ai legali saliem juro

Digitized by LjOOQIC

DODW£tLI DiSSEftTATIO CtPMAMlCA

fi»

caitre qui eaiidifioRein dc fac(o non prxstUerit, A b<^a spon$oria,tp8imiprttterei»fromtttoofactijure,

quocumque undem rerum eventu fuerit irapeditus,
csl oninino certissimum. In illis praesertim pactis
adliuc valtditts procedit argumentum quorum condi'
tioiies noR sunt conditiones dumiaiat ad arbitri«m
impouentis requisiue, sed ettam dispositiones ex parte
subjecti necessariae. Gum itaque nuHura hajus paetl
reduadet in Dewi beneficium, sequitiir quaecoiDqtte
Deus a Aobis poslulat, ea nostri esse causa necessa-
ria» ttt proinde ni posiulata prftstemtts, ipsis pro-
missionam benefieiis obtinendis inepti reddamttr at-
qiie indispositi.

} 24.--Qttarlo itaqtte ot inteliigamtts quae nobls in-
cumbaai in boc baptismali pacto conditiones a nebis
pro nostra pacti parte prestandae, attendendttm est

ad prxsunda ea qn» symlK^lfs reprsesenuiilttr obli-
gantia, se qttoqtte nostras passiones pro snis •goita-
rum, et suo merito, sva meroede compensatttram*
I 26. — Et vero accoratissime, pro Doffiini nostri
mente atqne principiiseoneepum kinc omnem fttiase
argnmenutionem facile consublt si difersa ditersa*
rvm Scripiiirarum assena in vmm colljganvs qoasl
fasciculttm. Reprcsentari inprifflis nostran in bap-
tismo cum Clirislo passiooem atqoe mortem» nec re-
prttsentari medo, Teram etiatt iu repneseniari,«t cnm
Cbristi paasione nostras miat quodamroodo H eom-
munes uiriosqae laeiatv seito ad Romanes eapHesa-
tis aperte docet Apostolus. Unam ease nostram Cbrt-
stique passionem ex IHis ^ Torbis consUt t If orlai

qu« symboia sint a nobis in ipsis pacti solemnibus B inmus cum Ckntio, t. 8 ; Velui kam nMUr sioiaf

adhibenda, et quid itla symbola, ex ipao Dei iDStiinto
significaat, et pro legibus significationis symbolieaa
quse illa saltem aetau vigebant. Qum enim symbola
in pacti aolemnibtts nsurpantor ea non signiAcandi
dumiaiat ; sed obligandi eUam gratia institma snnt.
Ut enim sacramenu omnia, sire mysleria, prosacris
bominttm cnm Deo paetis intelligenda sant , iu et id
sacri omnis eommercii genuinttm est ut symbolice
potius quam ad liiteram , intelligenda sint, nec iu
verbis, quam rebns, rerum tamen aliarum symbolts,
officia illa repraesententttr rfnae partiom inter se nnmi-
sigeniium babentor obligatoria. Qoae itaque symbolis
baptismalibttfi significan tur ea nos spondere a nobis de-
iiKie praesunda virlule paeti baptismalis existimamttr,

crudfxm asf, t. 6. CvmtfmHi ntnm cttm S9, t.4.
Et qoidem repraesenuiione qoadam ad Tifom totam
banc transigi onionem illa innont : C&mpiantttii fac6
$umn$ •ijm/ftndtiit niorfts eju$^ T. 5. Nec alfo qnam
baplismi oifieie : An ign&rati$ quia qukunu/ue bapti'
xati 9umu$ in Chri$to Jeiu, in mort» tpsiifs #apliiali
somiii .' C<m$epmtti enim $umu$ eum itio per baptismum
tn mortem^ v. 5, 4. Neqoe Tero onio sola et mera
haec babenda est, et qoac toia in bominum imagina-
tione atqoe sestimatione consiitata est. Eam diximos
symboli sponsorii esse natoram at una inferat lega«
lem qoamdam obligationem qoa partes inter se pa-
ciscentes praestare id tenentor quod symboiis reprae-
sentarint. Inde flt ol, qood sola slmilitodine fieri non

ea a nobis praestiu jus inde nobis faciuat oi promissa G potuit, nobis umen ex hac ipaa repraesenUtione jns

qooddam ad rem ipsam -proTeniat, quo unionem
ipsam intemam el mysticam Tindicare possomus,
ejusque beneficia. Eo ipso principio nilontar id ge-
n«s raliocima : Sienim complaniati faeti tunm itmi-
itiiidim mortie tju$ ; $inmi et reeurrecfionii erimue
T. 5 ; si aalem morliii «omifs crnn Ckrieio^ ereiHnau
^juia fiiMR eOum vtoemue cum ChrioiOf t« o. Nec enim
de alia merte hic agi qoam lypica bac atqae «ymbo-
lica in baptismo repraesentau jam ostendimos. Ea
morte symbolica eonstabat jam defonctos esse apod
qoos iu argttmentator Aposiolus qoi mortis inmirom
symbolisin baptismo osi fnerant. Inde tamqoam e
priocipio notorio legitima procedebat argomentatio
si et illttd subintelligamos symbola inter paciseendom

divina ejttsdem pacti evangelici Tirtute Tiodicemos.
; § '25« — Qoioto in symbolis baptismi nostri soera-
menUlis soleranibas, non aqoae solkis baptisrans de-
iiotatur, «ed etiam ille sanguinis, verum iu denote*
tur ut uno eodemque symbolo, uno eodemque deiK^te-
lur eiemenlo, ut proinde ad Qiium, ut diiimus, enm-
demqtte baptismum pertinere intelligantur. Ut enim,
cam aqoa adhibetur« peccatorum desertioiicm pol-
licemur, futuramque Tits sanctimoniam quae externo
aquae symbolo satis apie repraesentatur : iu com in
aquam desceodimus et vicissim ei eadein emergimus»
Christi moriem, sepulturam resurrectionemque re-
praesenUrouSy nosque etiam spondemus horum om-
nium participes, paratos nlmirum ui qinccumqoe illo

nobis inimiserit, ea nos, iliiuscausaad mortem usque D usurpaia esse etiam et ipsa sponsoria. Nec olia, ot

toleraturos. Eodem symbolo, qua Christttm respicit,
iutelligimtts Cbristum sibi passiones nostras impuU-
turuffl,et quam mercedem ipse a Patre,prosuo com
Patre ieedere vindicai, eadem nostras quoque pas-
sienes esse remuneraturum. iu cousubit quo jure
sibi baptisnii nomeu viudicent nostrac passioues,
ottm ad ipsam baptismi sacramenULis rationem spe-
ctentconsummandam.Consubitetiam quo porro jure
cjusdem sibi vindicent baptismi bencficia, cum illis
eiiatu symbolis repraesenientur quae a Deo instRuU
stttti, et q«UB boc ipso consiho institou sunt lU pas-
stones nostrasrepraesentent aiqoe spondeant, ai quaa
Dei etiam nobiscom paciscentis sunt qooque sym-

existimo, bypothesi iHod nitHar etiam ejnadem Apo-
sloli, alio lamen in loco ratiocinium : i§itur, ei con^
$urrexisii$^ inqoit, cnm CArtsfo, ^eureum omH queB"
riie^ etc (Coi. iii, i). Moriificate er§o memira ueeira^
etc. (v. 5). Qood iiios jam sopponateon^orreiiose, ad
illud refmi non potest qoam ad emersionem lliam
ei aqua baptismali quae resttrrectionts eiw lymbo-
lum, iM nimirnm farensi pactordntdiOmate tunc re-
surreiisse existimarenUir com osorparent resorre-
ctionis symbolum. Inde recte colilgit Cdooaensittm
officia, ea modo sttppmianliur qnae jam MendSmoB
necessario esse suppopenda. Com enim mortts illo
symbolo, immersione nimirom, sponderent se mem'*

Digitized by

Google

W DE SECUNDO MARtYRUH BAPTISMO. ?0

brorum suonim mofliflcatlonem ciiraliiros ; el rcsnr- A probarc umquam polerunl qui nullam nisi ex diseriis

Scripturdrum testimonlls probationem admittuni.
5 28.--Huic iiaque ctelesli paclo duo ilia iribuenda

rectiofiis symbolo idqnoquespopondtssent, ad notam
se coelestemqae vitam esse resurrecluros : inde nemo
non vldel quaro ille soKde prudentcrque argomente-
tur, com e pacto promissoqne illos hortaiur ne offi-
cio deessent, fidemve fallerent. Infirmae autem ad-
modum et jejunae forent id genus sequelae si ex Inanl
mortis resurrectionisque symbolo ad mysticam iflos
roortem resurrectionemque hortaretur.

§.^. — ^lia nimirQmconstat defacto, ex ipsaaquel
bapiismi institutione baptismum sangninis excludi
non posse, nec etiam e pacti baptismalis beneficlo.
Si porro facti rationem quxrimus, ea est, ni fallor,
aliius e duobus prxsertiro principiis deducenda : quod
scilicei Cbristi mors ea sil beatae resurreetionis mer-

erant : primo ul jure etiam legali Cbristo prxmium
pro snts meritls deberelnr ; secundo eiiam ut fidcles
unlversl unam In tege cum Chrlsto personam consti-
luereiit. Nec enlm de oirovls borum quicquam in
terrestrl pacio eautum Icgimus. Nondum lamen ad
singulos homines descendlt hoc pactfim, ut intelligi
possit quinam ad hane politicam Clirisli personam
bomiiies pertineant ut sibi possint illius coelestis pacti
beneficia vlndlcare. t^rolnde ptxier hoc Pairis cum
Chfisto coeleste paclum ; aliod praeterea necessarium
erat, Christi cum hominibus, et quidem prci capCa
fatiinami ettemum, externisque symbolis cetebran-

cede coronanda ; quod etiam illud sit in praeclpuis B dum,at constet quinam flll sint qai a Christo pro suls

baptismi beneficiis numerandum ut nimirum baptismi
vlrtute inml consequamur at nostra quoque mors sit
Christo impatanda. Quod Christo, eo ipso mortis no-
minc, ea deberetur, quam dixi, resorrectlonis mer-
ces, c Vetcri qaoque Testamcnto jam superrns os-
tendimos. Ex ilto nimiram antiquiorl pa^to quo de
toioredemptionis negotio incarnationisque camPatre
tmnsegit. Qood enrm Christi resurrectio, non tnm
propriae ejas et nativx Deiiati, qaam Pafri tribaitur;
qnod etiam Pater non ^Patrfs tamen in hac causi
personam cgeril, sed jtfdlcis; nec sa» in fllium
cmpyn^ ralioneffl habnerft, sed Christi potias in pas-
sione merili : qood etiam Christt» non pfo soa hic
aequaiitate cum Patre, sed plane qnasi siibdilus, sil

agnoscaniar. Hoc autem pactinn ut ad sacramenia
spectat in genere, ita propins ct praecipne ad bap-
tismuni quod unicom initiationis sacramentum omnes
agnoscunt. Illud enim propriepactom appclhimus quo
Jus pacti cjasdemqne bencficia primum consequimur,
nion qao consecQti jus Idem augemos alque consum-
nfrnmns. Qua itaqae ratione ad baptismi consumma-
lionm ostendhnns pertinere martyrium, eadem et ad
pattum evangelicum pactiqne beneficia perrhicre
censcbitur, nre quis nomiiiis solius, non item rci per
nomensignificatae, hanc baptismicum manyrlocom-
municatlonem interpreteiur.

9 ^.— Observandom enim sexto, non ea lantnm
gctterali raiione adambrari in baptismo martyrium ^

considerandos, et obedientrae mcrito prttmidm exal- G ^ ^^ rcliqua omnia i]farptlzatl officfa adumbraniur ;

lationis a Patre reputarii ; planc, rnqoam, Inecomnia
argnanl non suam bic, sed vero alienam, et quidem
a sua longe diversissimam a Cbrislo sosccptam esse
personam. Et vero ipsa personae, qviam siAthiuit, ra«
tio pacium aliqaod omnino fiosttflat, el mmamii cnm
Patre cotisetisum. !lec enim Chri^ nomine Hna ali-
qna, ut schol» loquonlnr, hfdffldua persona intelligi-
tur, sed politica el publica qux sno ambhu omnes
omniom sxculonnD locoronTqoe omniam ftdcles com«
plectaior. ilis emm omnllras eonrrentrc ifttetliguntur
hujos bcncfleni. Potemnt forCisse Christi mf rita prae-
miom afiqood cx asqoitatis j«re sibi inipeirarc. Qo^d
vcro non cx aeqao diHHtaxat, sed pro josliti» debil0
illod vindiccnl ; qiiod non sibi modo, sed suis offlfiH

sed quod ipsum aquei bapiisml symbolum Ita nos-
trum, quem dixfmus, sangaineum baptismum repr»-
seniet, oiphine nulla sil aqad baptismi cfflcacia,nist
ad sanguineum baptismom referalar. Qua enhn im-
mersio in aqaam vitse animalls monificationcm, de-
noiai, qua cmersio ei cadem norae etiam spiritaalis-
quc \it3e sponsionem, c«, qoa dlxf, spoosarii^mboli
significaiionc reprasentat ; hitor nullam cssc chris-
lianse viiie o(Actom quin ad horum altcrotrom refe-
ralur, eum xec9a/»<rev ottnhi aol Tt^ricjm spectent, uC
bqiiamuf cnm pytbagoneis, hsec ad novam mysti«
camqne vitam , ad novam llla mysticmnque nmrtem ,
simHficr rcferenda. Nec umen profpiefea novi bap-
tismi beneficia qelbiisKbct ritn chrislianae officits ,

bns illud a Patrc debeaeiir, shie pacto prorsos Inlcl- D sed ne omnibtis qvldem shnnl collectis, asserimos.

Ifgi non potest quo Paler eliam personae pollticae 11«
lam eonstitaUonem aecepiarcl. Erai enim hoc anie-
ccdenter ad paclum ha arbitrariam,' nl nalla Patrem,
ni ita convenissel, vel seqeitBS obligaret, ut pro Cbri-
sii meriiis mercedcm fideltbo9 pemlvcret, cum prae^
senim et ipsl Christo , in propria ciiam persona
persolvissel. Ei qaidem admodum consentaneinn
eral pfanonieis illios gevi dogmaiibus, vi hoic cdaM^
Evangeiii SeaOiixi} , qux lamen crat lerrestris, aiii
cliam rcsponderet trpooiukyyco; in coelis cnjus virMtl
sii eliam iribncnda terreslris Bm^ipm^ efficacia. ha
probalum dedimQS hoc paeiam, qaod iicet asaeram
ciiam rccentiores» ncatiqaam tamen probam, nec

Cam enim illod dlseriiMB pnMipfflim baptrsmi faisse
ceiisiliam ut Christl morieniis feswgentisqee Ima*
ginem ad Tlwm reprssentcnms, Hide eiiam bencficii
baplismalis spem omncm ab ea ipsa repr ssefliatione
areessamos ; seqoitiir proinde oi qoa viii aiqae morte
Chrietvm aecuratlssime ciprimfmas, hi lltis prima-*
rium bapiismi consilium consUlaendam sif, ab ifaidem
bapiismt diam beneflcia sint prftclpoe czpeetanda.
Mqoi corporeae erant 111« Christi tam mors qnam
resurrcctio, qulbas nos profitcmur in baptismo con->
fornies, et quanim nes ibhlcm poriemns ftaiagines.
m In cerporem reiarrectionfs causa (T Cor.^ xv) lo-
qaiiar eliam Aposiolos. Mystica enim rcsarreciio si

Digitized by VjOOQIC

71 DODWELLl DISSERTATIO CYPKIANICA It

sola in baptismo sponderelar, tota illa Aposloli argn- A illius pacti lege, sed vero ex ejusdem etiam aaquiute.

mentatio conciderel. Est quidem verisimillimuro iiide
ortum esso resurrectionem neganiium errorem quod
resurreciionem illam baptismi symbolicam de solius
animse mystica resurrectione » non iiem corporis
inielligerent. Cum autem ex unirersa illa apostoli
disputatioue manifestum sit, illud fuisse prxcipuum
baplismi consilium ut, de quo prxcipue illius aeiatis
fides vacillaret, de eo interponerentur promissioiies
in pacio baptismali omnium ceriissimx ; plane se-
quiiur Cbristi resurrectionem, non aliam quam cor-
poream in baptismo exbiberi^ cui et nostra respon-
deai resurrectio praccipue corporea. Quod vero ad
moriem resurreciionemque mysticas attinet, lanium
abest ut per illas possimus Cbristi tfop^lv fixova, ut

vindicari posse in sanguineo baptismo omnia beiie-
ficia a Cbristo pro sua pacti baptismalis 4>arte prae-
standa, ne quid superesse videatur, cur dubitemos
rectene baec et pro Chrisii mente veieres collegeri&t.
Cum enim jam ostenderimus condilionem a nobb
praeslandam, qua jus iilnd consequamur ad promissa
Christi benelicia, banc ipsam esse corporis nostri
pro Christo devotionem ; quod niliilominus recens
baptizalis incruenta morte subiatis concedat tamen
Christus baptisnii beneficia , ratio non est qaod oon-
ditionem iilam praesiiterint cui debentur ex pacti
aequitate ejusdem beneficia , sed qaod prima pacti
beneficia gratis concedantor et sine ulla prorsus
conditione, praesertim illis qui nondum aciuali obli-

nc vere quidem Chrisius eo sensu sit umquam mur- B gationi aut condiiioni de facto praestandae obnoxii

tuus aut resurrexerit. Mori ille peccato non poluit
qui nunquam ei vixerat. Mortiiicare cariiem non opus
babuitqui nullam umquam sensitcarnis rebeilionem.
Nec resurrexit ille ad novam spiriiualemque vitam
qui praeierquam spiritualem vitam aliam nullam uu-
quam duxerat. Myslica ergo mors alque resurreaio
secundarias fuisse oporiet, non primariae in baptismo
repraesentationi8,quatenus et illx, quamquam nullam
ciim Chrislo conformitatem ipsae denoient, dis|>onanl
saliem ad illam animarum nostrarum cum Christo
conformitatem, quam et ipsam Christo fateor esse
gralissimam.

§ 30. — Cum ilaque mortis haec resurreciionisqtie
in baplismo repraesentatio ad corpora nostra primo

essent, propier iucapacitatem subjecti. Adultorum
aiia est omnino ralio. Quam enim conditionem non-
dum praestare possunt, eam veile saltem poieraat,
ut facii ioco apud Deum babeatur iliud ipsum votum.
Sunt autem inler se admodum diverss illaeaeqaitatis
rationes qua quis excusalur a praesunda pacii con-
ditioiie, et qua quis eamdem legis couditionem cen-
setur implevisse , si minus ad litteram legiSy at pro
legislatoris sententia, ai aequus modo adbibeatur
legis iiiterpres. Ita igitiir martyrium in voto cum sit
pro legis llttera reipsa aiiud, idem umen censebitur
cnin martyrio de facto pro interpreutionls aequi-
ute. Ita fiet ut omnia baptismi beneflcia soli debean-
tur martyrio, aaltem in voto. Quod si etiani in

referenda esse probaverimus : sequitur primariutu Q baptizatis non martyribus, soli lamen martyrio in

bapiisuii consilium esse ut corpora nostra Cbrislo
dcvoveamus, nosque promptos spondeamus para«
tosque ut Christi causa mortem oppetamus, corponim
videlicet. ludereliquorum baptismi beneficionimlspem
Goncipimus accipimusque omnium certissimam. Im-
primis de beaU resurrectione corporis nimirum illa ,
quae corporis passionibus accuratissiine respondet.
(Xuaeque ut praecipua erat plerisque ralio christiani-
Utis, ea prxserlira aeute, recipiendae, iu creditu
erat omnium difficillima, ut proinde consenUneum
esset eam commeiidarl argumentis onmino certis-
simis. Tuin et mysiicam qooque illam moriem resur-
rcctionemque poliicemur, quae secundaria iinmer-
sionis nosirae emersionisque in baptismo significatione

voto debeatur jus iliud omne quod conseculi in bap*
tismo suttt ad baptismi beneficia; quis est qai non
videat potiori ratione tribuendum esse mariyrio
actuall? Est enim luec legts ipsa conditlo, non autem
aliud quid quod apquo egeat legis interprete ut pro
ipsa conditione censeator. Quamqaam igiiurnusquaa
aliunde consUret, diserlis evangelicae legis verbis
marlyrio deberi baptismi beneficia ; id Umen faciie
ex ipsa ejusdem ratlodnii sequela colligeremus.

§ 32. — Estenim ea inomni, bumaoa quoqoe,
legumlatione probau argumenUtio qoa legom casibos
omissis e ratiocinli pariute prospicimus. Illis nempe
canonlbus generalibas oriunda, quod causisomnibus
consultum cuperent iegumlatores; quod rationem

dcnountur : et quaienus bdsceadem symbola proDubique ducem sequi veiienl; quod denique quam

Christi etiam parte adbibentur, is una spondet ne
suam quidem operam nubis defuturam. lu consut
marlyrium in primaria baptismi significatione con-
tineri. ConsUt deinde iu a nobis interpoiium banc
martyrii sponsionem, ut sit conditio ex nostra parte
pracsuiida unde pendeant reliqua baptismi beneficia.
Ila sequitur ex pacti bujus jure , martyrio saltem in
voto deberi omnia baptismi beneficia. Sequitnr iu
ad bapiismi consummationem speclare martyrium ot
mariyriuin de facto praestitum specut ad consum-
mationem martyrii dumUxat in voto.
: § 51.— Ne vero nimius videar in captandis baptis-
malis pacii minutiis , coUigo sepiimo nou modo ex

rationero in una causa probassent, eamdeni essent
et in aliis simiiiter probaluri. Inde contingit ut quae
iu constituu fuerint, non pro prudentium modo
consiliis babeantur, sed legoin etiam vim obtineanu
Inde sequitur, si vel pro legum bumanarom exemplo
divina eiiain legislatio esset instiiuenda, rationis
pariutem pro divina esse iege inlelligendam. Atqui
major certe est ratio cur valere in divina legislaiione
debeal bxc argumeniatio quam in humana. Failuntur
enim in suis ratiociniis bumani etiam legislatores ,
nec sequelas omnes pravident , etiam legiiimas; nt
inroindo etiam cum recte argumenumur ex eorum
princlpiis, adbuc tameu dubiiare liceat esseiune

Digitized by

Google

li DE SECUNDO MAaiYRDM BAPTISMO. " 74

tanien ilii noslras sequolas probaluri. Deus (an)en A plenariam bapiismo concedimus, eam ncc martyrio
nec in prindpii^ liailucinari, nec in sef|ue1is, potesi. negandani exisliniemus.

Ita cerlnm erft qiiam raitonem in una cnusa probarit,
in aliis etiam esse agniiurum. Certum erit, si tnar-
tyrii cansa tanla beneBcia in baptismo concedat,
ipsi martyrio longe poiiori ralione coiicessurnm.
Ccrtum si martyrii vel yoium taiita tainen et tam
copiosa mercede compenset, nihil esse qnod mctua-
nius soluto voto eamdem mcrcedem essc negatnrun).
Certum deniquc proinde , si plcnnm numeri&que suis
omnibus absolutam peccatorum remissionem conse-
quanlar baplizaii , fore omnino ut eamdem conse-
quanlur mariyres.

§ 35. — Addo enim octavo non ita csse intelligendum
hoc commune baptismi jns aique martyrii, ui in

§ 51. — Qnid quod illud eliam, pro reccptis paclo-
rum moribus, onines xqiium agnoscani , nt siquando
stipiilaiiotie primum inicrposita iionnullac pr.Tiiiii
primittx slipniaturi in inaniis tradantiir; at cerle
fidem siipulatioiiis liberatam, prsRstilainque pacli
conditionem manent pra^mii plcniludo, eocopiosior
quo ct illx fuerint ampliores. Arrbam iradunt in
maniis pacta niipiialia , at iionduin dotcin nisi con-
summato malrimonio. Iilcm ei in aliis i\ux ad liona
passionesqiie spectani pacds solet obiinere. Vcrum
hoc in illis pnecipue pnciis elucet quno notidiiin adul<
torum nomine stlpulanuir tulores. Inchoaio quodam
jure vesiit ipsa illa iiichoala stipulatio. Donec tnmen

bapiismo remittantur peccata virtute quidem illius B ^^^ulti fuerint , et ad nnnos condiiioiium prx*standa-

in voio martyrii quod profilemur in bapiisino , sola
tamen ilb quae baplismum prxcosserint , non iiem
ea qux inter liapiismum admissa fuerint alque mar*
lyrium. Aliter vetcres hoc eiiam ipso paria facere
ceosuerunt cain baptismo martyriuin, quod ut in
baptisroo peccala omnia reinittuniur, ipsitm nempe
bapiismum prxcedeniia, non origtnale duntaxat,
Temmetiam actualia , idem sil de martyrio quoque
seniiendum, delere scilicet universas viiae flagitia,
nihil ut prxterea supersit expiandum. Recie quidcm
illi e principiis modo explicatis. Si enim propter
illud martyrii votum concedatur pcccatorum prxter-
Itorum plena indulgentia; parem utique indulgen-
tiaro potius, ut dixi, expectabitnus, eodem voto jam

rum cnpaces provecd, p.<ctuinquc siio quoque pi*oprio
nomine consuinmnndum, nondum pleno jure aiqiie
consummaio qux jatn conseculi sunt possidere cen-
setitur, nedum ui jus habeaut inm Hrmum ad lutura
pacii prxmi.i. Quorsum illud ni majori in preiio
haberenlur conditionesjam prscstila', quam susceplx
duntaxat et (ide quaniumcum |ue firma pr.TSiandu:?
Ita igiiur consummaii in martyrio baptisnii pleniO'
rein fore qunm inchoali indulgcnlinm consentaiicuni
esl. Ut proinde, si pcccata pr.Tterila cluanlur iii
baptismo aquco, nihit sit cur dubitcmus forc ciinni
eluenda in b.iptisino sanguinco.

§ 35. — Quod Citiin spatio temporis inlerposiio bap-
tismum aqiieum sequaiur sanguitieus, non esi utiquc

soluto. At par illa indulgentia es>e nequit si quo- C quod a bapiismi nntura alicnutn ccnseamus. DiNlinxii,

cumqoetandem tenipore susceptusbaptismus peccaia
lamen praeierita universa deleat, nec lamen alia in
mariyrio deleantor quam quae liaptismum praeces-
serint, tanio utique iniervallo a se dissitum, cui et
intervallo pcccaiorum nondum remissorum copia
necessario reaponderit. Pro pacii certe «quitaie, quo
magis condiUones praesiainus pro nostra pacti parte
prapstandas, eo conseqnitur accresciique nobis jus
ad mercedem a Deo pra^standam validius; eo et
vicissim major erit tpsius Dei ad mercedcm , quam
poliicitus est , praesiandam , obligatio ; eo etiain
favorem Dei possunius, pro pacii ratione, ampliorem
jiobis vendicare. Quin ei, missa pacii consideraiiune,
favorem saltem, quem dixi, Dei illum tanto majori

iit vidimus, Aposiolus ires bapiismi paries, a((uatn,
Spiriium et snnguinem. Ncc tamcn qui baptismo
aqueo lustrarcntur, seinper tamcii uno eodctnquc
tempore spiritum etiam accipiebant bnpiismalcin,
ut alibi probavimus. Aposloli nqueo baplistno , su-
perstite adhuc Domino pcrfusi sunl, cum tanicn
Spiriium neino, nisi post ejusdcm resitrrecfioneni
acciperet. Samaritanos aqua expinvit Philippus dia-
conus; Spiritum tiemo poterai iisdem cotirerrc prxior
apostolos. Quid igitur, aquaDne soli tribuemus vim
illam peccatorum praeteriloruni expiatricem? Ita
fierct ut nova opus csset expiatioiie |)cccatoruni
aqueum baplismum consccutorum. Siciit enim in
genliliom inysteriis elemeula xoc9a/9Tixa viam rthiti>aet

€um fidocia possumus expectare, quanto nosiram D parare credehantur, nequid superesset impurum cum

Tersus Deum benevolentiam luculentius testatum
lacimos. Qui autem sanguinem suum pro Deo pro-
luderit , hunc nemo dnbitel longe certe testatiorem
fecisse suam versus Deum benevoleniiam , quani
qui prompto loerit duntaxat expeditoque ad pro-
fandendum aniino. El cum gratix speciali tribuamus
si quis pro facto volunlatem fuerit inierpretaius ,
signom est profecto factum ipsuni ad jusiitiac ratio*
nero propiiis accedere, longe certe adhuc propios
siquiindo pacit etiam consideraiio interccsserii. Est
itaqiie natur» pacti , est et rectae rationi , prorsu^
eoDsenuneuro, ot quam peccalorum indolgentiam

Patrol. V,

sanctiora cominercia ambirent; ita Spiritui pro-
culdubio inserviebat aquea illa lustratio nequa vasis
iropuritas obstaret quo minus possct pro dignitate
8ua recipi. Prorsus iiaque aiicnum erat ab cjus
sanctitate ut quis illum impurus acciperci. Proinde
neeessarium erat ut ipse Spiritits vicem nquscsiip-
pleret pro peccatorum expintione baptisino aquco
recentiorum. Qood si Spiritui vim illim concedaniU9,
non erit utiquc cur a sanguine alieiium ccnseamus.
Pro pacii raiione a sanguine potius expccianda erat,
qood ille ad offlciiim nostrum dispositioneroque
speciat quorum major haberi solet in pactorom jiire
ratio quam donorum Dei gratuitorum. Favei porro

Digitized by

toogle.

DODWELU DISSERTATIO CYPRUNICA

quod pro illius dcvi dogmailbus platonicis (e quibui A habetar» consentaneum e6t id idcirco fieri ut et jura

omnis hxc theologia symbolica omnino cxpUcanda
cst) cum a protoiypis omnis illa symbolorum sive
antityporum virtus deducenda crederetur; ita tamen
symbolorum elBcaciam explicabant , ut quidem ipsa
per se niliil ad cfTecium conferrent, indicarent dun-
laxat cui prololyporum illa nativa virtus esset appli-
canda, ita ut ab ipsis pro(olypi8 omnis iila virtus,
seu naturalis illa esset, seu juris etiam legalis, esset
expectanda. Et cum acqua esse debeat paciscentium
conditio qua juris illo conjunguntur inter se coro-
mercio ; congruum profecto est ut quam vim symbolis
divinis pro Dei obligatione concedimus, eamdem
nostris pro noslra obligatione vicissim concedamus ;
et quo pacti jure Deus delinquentes afficit suppUcio,

uiriusque ianguinis flant invicem communia. Nibil
autem est quod dubiterous quodvis Cbristi symbolura
a vero tamen ejusdem atque originali tanguinesupe-*
rari. Eodem tamen rediiurum diximusseu roartyruni
sanguinem pro suo Cbristua agnoverit; seu per mys*
licam uiriusque sanguiois unionem proprii etiam san-
guinis viriutem per martyrium applicuerit. lUa certe
ipsa vel applicatio tanto efflcacior esse debuit qoo
Ghristi sanguinem propius altingit, magisque viva
repraesentaiione exbibet.

S 37.—Esique adbuc eo magis conseotaneuro recte
veteres, et pro caus» «quitate hic esse .trgumentatos»
Quod 10" non quibuslibet fidelium seu passiooibfiSv
seu mortibus tantam virtutem assignarint, sed lliis

eodem jurc teneatur ad mercedem illis , qui eondi- B duntaxat quibus ad Christi roorlis exemplum proplus

tionem praestiterint, retribuendam. Sl itaque mar-
tyrii vel professio, martyrii absentis virtute remissio-
nem peccatorum prj^stet , eamdem certe necessario
oportet, ipsum, quando adest, pracsiare mariyrium.
Conveniti|ue accuraiissime, quod superius buc retu-
limus , cum stolas suas mariyres in Agni sanguino
lavisse narraniur. Nec enim id de baptismi lavacro
ita commode poierat intelligi, qiiod omiiium fidelium
coiumune fuerat, sed de lavacro patieniium proprio ;
nec de illorum duniaxat peccatorum expiatiouo quae
tantam iilam iribulationem antecesserant, in baptismo
scilicet aqueo expiata, scd illorum qiioque qu» in ipsa
illa tribulatione essent expiauda.
{ 56.— Nequc veroerit quod miremur tantam vele-

accessissenl, cum nerope publica Ecclesiai fralrnmque
causa seseoblulisseiit. Est quidero sanctoruro omniuai
in conspeciu Domini roors quxlibet pretiosa. Est ei
adhuc pretiosior iunoceutiuiu, eoruro scilicet quos vis
oppressit iniquorum hominum. Sed et illam Deo cha-
raiii esso nihil est quod dubiterous qua occurobunt ii
quibusofftcia suaquselibet vita sunt ipsa cbariora, qal
mortem pras peccato eligunt. Estque eiiaip b»c ipsa
mors baptismaU ofricio affinis, ne ab Ulius pramiiis
privilcgiisque, puletur prorsusaUcna* Necilia proeul*
dubio Dco ingrata mors, quam tantis ethniei efferunt
prsconiis, quaquis patriaa viiam suam impendit, muU
torumqne roortes una morte redimit , nec iUa eiiam
a Christi exemplo aliena. Longe tamen oroiiittm proxi-

res bapiismo martyrum sanguineo vim assignasse, si q ,„^^4 christi illud illustrissimum aceedit exemplamp

et illud recolamus nono mariyruin illum sanguinem
Cbristo ipsi a veieribus fuisse atiributum : et quidem
ilaCbristo ut ne martyrum fuisse crcderetur, nec in
martyrum propria duntaxat commoda cessisse, sed
vero in Ecclesiae potius uiiiversse. liiec e veterum
scntcnlia alibi probnviinus, et illud pariter osiendi-
mus quam non essent a Scripturis sacrorumque
Scriplorum principiis abhorrenlia. Hsec itaque si con-
cedantur, jam iotelligemus quam solide ilU pruden-
terque omnem hanc bapiismi sanguinei efficaciam e
Scriptura collegerinl. Cbrisii enim sanguini nemo
dubUat convenire banc peccalbrum expiaUonem.
Christi autem nomen pro universo Chrisli corpore
mysUco saepissime inielligUur. Quidni igitur vim il-

si et aniinarum catisa quts, et communi qiiideffi illa
miiltorum,veIetiam omnlum ubicumquefideiium,roor-
tem oppetat; Si quis procommtini fide, pfo eemratt*
ni Itdelium corporc, pro communi unitate unitatisque
communi viiiculo, ut corpus Christi mysticum in sat
integritate conservet, et nova iiisuper resiptseentiam
accessione locupletet. Hoo est ferri roc ocvra rwv ir«eGir>
fAccrcdv, hoc est CbrisU, el quidem paUentis, i^xm* por-
tare; hoc est supplere quae deerant Cliristi pro Ee*
clesia passtonibus; hoc cuni co mort, crucifigi,
sepeUri, cum et eadem patimur, et eadem etiam de
cnusa, cum et passionem et passionis causam babe^
iiius cum Cbrisio communem. Plane innuunt baec
omnia esse mystieam quamdam, in hac ipsa passie-'

lam peccatorum purgatriccm Cliristo ita intellecto aum causa communem nobis cum Cbrislo uniuitemy

asseramus? Nihil est profccto, cur quoUes Cbristi
saiiguinem peccaia nostra lavare aUiue purgare tra-
duut sacr;v Litierje, de pcrsonaU ejus sanguiue illas
duntaxat iiiielligamus. £t vero nominis ratio suadei
polius ut sil virtus hicc Cbristo eum ejusdem mys-
tico corporc, communis. Quod enim iiomen 8uun>
nobiscum communicet , id iUo nempe consilio feeil
ut et jura nomini respondentta inteUigantur esse
coromunia. Ut in matrimoniali uniiaie (quam hie
adhibet Apostoliis ad Christi inysUcam eum EcclesiS'
unitatem expltcandam) commune viro alque Uxanln»
nomen cotHmnirM etitm uiriasque an lege jura factt.
Ita et cum mnrtyritin sanguis pro Christi sanguine

ut prolnde ad unam utra*que eamdemque passionum
colleciionem perUnere censeantur. In bis auiem de
uniiate mystica ratiocinits id genus canones, et qoi-
dein universalcs iUos, agnoscil Apostolus : Qmd ea^
pUi convenitf id e( membm etie commune; quod pri"
miiit$f id el moisiB univencB, Ni universales Aiissent
illi, quos diximus« canoues, omnino subjungere de«
buil Apostolus cur in illa potius quaro in aiia qaali->
l)et causa essent agnosceodi. Arguroentamls enim
pcrsonam hic sustiniiit Apostolus, non autem illias
qui pro sua duntaxat auctoriute dietarel. Ils igiiur
qnsR peeceloruro espia^io capiti, eadem et membris ;
qu» hujus sanguinis primiUis, eadem et massae cou«<

Digitized by

Google

DE SECUNDO yARTYRUM BAPTI8M0.

7«

venicl. I(a scilicek im incilare voluil Dominus ad A medit raiione , prseBtaniius. At a paciis symbolicis

mofieoi pro fralribus liibenli animo consianlique
obeuiidam, u( in bac ipsa etiam causa ipsuro imita-
remur, ut sicut ipse pro nobis viiam posuii, et nos
profrairibus Ti(am poneremus 1 S. Joan., iii, 16. Ila
vltam pro Aposiolo ponere parati erant discipuli,
]f»se vicissim pro discipulis. Ita Ignatius ocvTi^uxo;
eorum esse voluit qui episcopis adhxrerenc, quod
scilicet eorum ^p^x^^ "hxv ^^^9 vitas nempe vita,
redimcre voluerit. Inde lantus ille christianorum In
se Invirem amor quo illustres illos et conspicuos
futsae Stta eliam «taie meroorat TerluUiaous, Damo-
nis et Pytliiae Hisioria apud pythagoraeos longe cele-
berrima esl. Hos «raulati iudsorum fiunt esseni,
moB eliriaUaQi, quoe taiii^n omnei lnngii Iniervalla

(qualia sacramenta esse omnes agnoscunt) sejungi
nequit istiusmodi subordinaiio. Cum eniin symboia
adbibeantur ad alia tamen ofdcia a syrobolis diver-
sissima repraesenianda.ipsaqueadeo illa repraesenia-
lione spondenda, ul proinde roediorum utraque vi-
.cem impleant; conslat tamen otficii quam symboli
longepoticem esse rationem, jusque ad mercedeni
a Deo promissam conferre longe auctius aique vali«
dius. Dici tanien denique potest (am syrobolum
noslrae in bapiismo professionis , quam conditionem
quam eosymbolo spondemus a nostra paeti bapUsma*
lis parte prsesiandam, quamquam in pacto a Deo qui-
dem instiiute adhibeantur, ad bumana Umen officisi
pilrtemque pactl illaia quse homines ipeclai» altlne*

superarunt. Iia conveniebal adamussim cum bisce B re. Ita non cum humanis divina conferenlur, sed

principiis praxis etiam primaevorum ehristiaDorum.
Ita praxim illam generosissimam prudentissimis etiam
priiicipiis fulcivit Dominus legislalor omnium longe
peritissimus.

f 38* — Quae cuin ita se babeant, jam facile intelii-
gimua nibil esse cur roale audiant, hac in causa,
primaevi cbristiani. Bapiismi liiulo inariyrium insi-
guieroni. Nec temere id , nec pro suo duntaxat arbi-
trio. Cliriaium nsmirum ipsum babueruni quem
aequerenlur auctorem. Sed cum tilulo jura eiiam
baptiarol martyrio tribuerunt, et quidem sacramenta-
lis bapiismi a Deo ipso instituti. Immaiie proculdubio
faciotts f si qu» a Deo essent in pacto sacramentaii
praslanda, ea suisadinventis assererent, nullo tamen

cum humanis eficiis alia officia et illa quoque pAriler
humana, ut alia aliis meliora babeaniur, el Deo gra-
tiora. Fateor equidem horum officiorum jus ad mer -
cedem pacto institutionique divinae totum accepiuro
esse referendiim. Id tamen iia verum est ut quam-
quam non propier opera Deus mercedem retribualf
at seeundum opera fiat illa retribuiio, ut proinde in
officiis uostris quo sunt quaeque in se praestantlora et
Deograiioraeo exiganiura Deo paciscente diiigenlius»
et mercede copiosiori coronentur.

§ 59.— Quamquaro auiembaplismi solius rationem
in bac nostra dissertatione habuerimus; qiiod tamcn
de baptismo asseruirous, idcm de altero EucbaristiiB
sacramenio asserere poteramus, reprsesentare nimi-

jiist Dei promisso, nullo Dei legiiimo vicarip qui C rum hic» atque adeo sponderi, nostruro pro Chrisio

Dd porsenara agere saltem possel, et Dei noroine ea
poUiceri quas Deus ipse, propter legitimani delega-
tionem praesure teneretur. Sed longe aberant ab eo
sedere veieres ut Dei noroen, sine diviiia tamen au-
ctoritaiei suis institutis praetexerent. At impiuin pro-
lecto non fuit si conditiones a Deo ipso prxstandas
expeciarent in pacto baptismali ab ipso instituto. Im-
pram non fuit ebaptismisacramentalis consilio colli-
gere si qoid porro inpaclo baplismali videretur inclU'
sum. Impiumnon foithocipsumdemartyriocolligere
si qna poaaent legitiina sacramentorumque propria
argumeBtatioDO. Impium denique non fuil, si ct mar*-
lyrio^ ttbi Id probassenl» et jura quoque baptismaiia
assererent. Alqul baptismo mariyrium non conferunt

martyrium, ut proinde hujus eiiam Eucharislia
pacti praemia possintamariyribus vendicari.Necenim
aliier in pane Euebarisiico fracto repraesentatur cor-
pus Domini quam ut passum , fracium , crucifixum ;
nec aliter in effuso vino saoguis quam iii ipse etiam
effusus. Quis est qui non videat quam slnt ba!C ma-
nifeslo ad passiones Cbristi referenda ? Cum itaque per
unum illumpanem unum nos cumChristocorpuspro-
fitf amur, i Cor., x, 17» id plane pro symbolico spon«
dendi ritu, spondemus, non in corpore modo nos,
sed in ipsis quoque corporis passionibus cum Christo
fore communicaturos, ut et ipsi nos paratos praesle-
mus ut cuin eo patiamur aique crucifigamor. Gum
eiiam dicitur hic sanguis pro multis effusus, id porro

modo, sed etiam anleferunt. Male quidem id, si jam D pollicemur , nos etiam, pro Chrlsti exemplo, eo

constiiisset sua nimirttm hunana institutacuin divinis
aosos esse contendere. Sed vero aliier se rem habere
ex dictis constat. Cum in pacto baptismall incliidi
martyrium probarint vetares, immeriio sanemariy-
rium bumanis insiiiuiis aeccnsent adversarii. Jam
noQ bumana cum divinis instituta contenduni, sed
divina ouro divinis^ vel unam foriasse poiius divini
instituti pariem cum alla ejusdem insiiiull parte.
Nihlt autem vetai quO minus divinorum institulorum
aiterom aitero possii esse prsestantius : quin id
potlus oeeesse est qoaties ad eumdem flnem referun-
ixitj com aliqua tamen sobordinalione. Quod enim
finem illum propius attingit, id necessario erit, in

prompiiori animo ad patiendum accessuros quo plu-
rium salutem intelligimus nostra fore morte pro»
movendam. Ita enim fore ut Christi patieniis exem^
pluro roagis ad vivuro repraesentemiis. Proinde
verisimilia snnt , et divino consilio prorsus conscn-
tanea, qusc de martyrll praemiis hucusque dispula-
vimus, cum eo utrisque sacramenti pacia collineare
videamus.

§ 40.— Quamqiiam eiiam onicum illud hactenus irac-
taverimuQ baptismi beneficium (quod etiani ipsum
privativumest) peccaiorum scilicei remissionero, unde
etiam seqoltur impunitas, et ipsa etiam privaliva ;
non est tamen inde ut propterea nc^emus jus csse

Digitized by

Google

7» DE SI&TO H. ROU

inariyribus ad posiiiva bapiismi beneficia. Si cnim
cum Ghrislo paiimur, cum eodem eiiam rcgnabimus.
lia ai^umentaiur Aposlolus ecanone harum mysiica-
rum argumentatioiium proprio. l(a ciiam et veteres
cum primarimn mariyribus, ul oslcndimus, in regno
Cbrisll, cons*;ssum asscrerenl. Et nierito (}uiJem illl.
Si enim Cbristo passuro merces prnposit.i csl; debeba-
tur cerle illi,pra;stita pncil condiiione, tanta iila mer-
ces. Si ei nos ennidem Christi paiientis person im in
nostra quoqne passionc suslincamus, et quidem eo

PONTlPiCE XXllI 80

A ipso susiineamus consitio utquxjura Christo patienti
pro pacto divino accrescobanl, et nobisquoquesimi-
liter pntientibus accrescerent ; sequitur et nobis
patieiuibiisiiigentemillam reposilam esse mercedeoit
taiitam scilicet qunnla Christo, pro hiijus pacti jure
debebaiur, ei qtiideni e\ ejusdem pacti eodem etiam
jure. Ita fiel ut universa baptismi beiieficia , taai
negativa , quam eliam posiiiva , martyribus debean-
tiir.

DE SIXTO II. ROM. PONTIFICE XXIII,

NOTITIA HISTORICA.

-<^ioiBioieo-

' De Sixli II pontificnlus anni$.—- In Stepbani locum
2& augustianiio 257, Siitus cst ordinaius, quem na-
tione grjccum, et athenicnsem philosophum fuis«e
fcrunl romanorum pontificum catalogi. Quot auiem
annis poiitificatum lenuerit, definiri ncquit; in con-
iraria enim vet^res, receiilioresque scindunlur chro-
nologi. Siquidem Eusebiiis ipse annos ocio in Chro-
nico, in Hisloria vcro annos undecirn cidem ndscri-
bii (!)• Cxteri econira poniificum catalogi vix duos ,
aut nnum Sixio concedunt (2) , quem Cyprinno
tcslc (5), anno sequcnti, mnrtyrio coronatum fuisse,
coinpcrtum esl : quare, cum pontificalnm anno 237 ,
nicnse augusto susceperit, mensesundecim, diesali-
quot romanam sedem tenuisse scquiiiir , ut erudito-
rum plurimi , invitis etiam poniincum catalogis, de-
monstrant (i). Fortasse etiam Eusebius in Historia
mcnscs undecim prxfuisse scripserat, qui menses
postmoduin aliena nianu in annos commutati suiit ;
nam nb Eusebii diligentia prorsiis alienum videtur ,
lam turpitcr in poniificum chronologia errasse (5).
lis vero, qusc in Chronico leguntur , ubi anni octo
Sixto tribuuiilur, non immoramur, cum sciamus Eu-
sebii Chronicon undique interpolatum esse.

Ubi Ecclesiam romnnnm adminisirnre Sixtum au-
ditum Dionysio Alcxandrino , ipsum adiit epistola :
c QuiG de baptismo secundn est, iii qua Stepbani sl-
mul ac reliquoriim cpiscopnruin sententiam ac judi-
eium exponii. i Virum prudcntissimum fuisse, docel
alieraDionysii cpisttdn, qua Sixti consilium petit, de
Sene, qui ab bxreiicis bnpiizatus catholicum preci-

(1) Euseb., inC/iroH., p. 752 ; Euscb., Bi$L eccte*.^
lib. VII, cap. 27.

(2) Anastas. Biblioth., 1. 1.

(3) Cyprian., ep. lxxx.

^ (4)I^ag., in Cril. ad aiinum257, num. 2, ctad aiin.
ta8, num. 5; Tilieniont., Mimoiret, tnm. iv , p:ig.
16 ; Cnuumt. , Epi$loiar, rom. ponlificunL, lom. i »
p.'ig. 258 ; Mniisi, in nol. ad Annales Baronit ad ann.
261, pag.92; B^snage, ad ann. 258, num. 6; Pear-
gon., ad ann. 257.
(5) Etiseb.i Ui$t, eccU$., lib. vn, cap. 5.

B bus, lacrymisque suis sacramentum regeneraUonis
flagitabat, afftrmans haereticorum bapiisma cum ec*
cleslastico nil commune habere. Verba sunt Dio-
nysii (i) : Opu$ haheo , fraier^ connlio tuo , et tenien-
iiam iuam exj^eio^ ne forle ip$e hailuciner. Durasse sob
Sizto pontificc controversiam de baptismo , sub de«
cessore ejus disceptari coeptam , colligunt eniditl (2)
ex tribus epistolis , ab eodem S. Dionysio Alexan-
drino ad eum datis, quariim fragmenta recitat Euse-
bius (5). Neque S. Sixto placuisse morosam decesso*
ris sui aspcritatem , ostendunt verba Pontii Dia-
coni (4), cui Sixtus 2ud\i Bonu$etPaeilicu$Sacerdo$.
Atque exinde colligit perdoctus Tillemontius (5),
praedictam litem sua incredibili lenitate, atque inde-
fesso studio sanctissimum pontificem composuisse»

G Rcliquorum, quae in pontificatu suo gessit , fere
omniiim abiit memoria. Illud ex Indiculo deposiiionis
martyrum tradit Pearsonius (6) , eum Peiri etPauli
apostolorum corpora i ad Calacumbas transiulisse ,
magis in dies saeviente persecuiionis ardore , ut ibi
stationes tuiius haberi possent (7). >

S. Sixtu$ II. mariyrio coronatur v augu$ii 258. —
Cxtcrum praeclarissiroo omnium facinore nominis sui
me:noriam Sixtiis consecravit, inito pro fide martyrii
certamine. Diem et locum martyrii S. Cyprianus iii

(1) Apud Euseb., loco cit., cap. 9.

(2) Tillt>mont., loc. cit., Sandini vit(£ Rom. Ponti-
ficiim. p.47. edit. in^*'.

3) Euseb., loro cit., cap. 5 et 9.

A) Pont., Iii Vita S. Cypriaiii.
|v i5) Tillemont., loc. lit.
^ '6i Pearson., AnnaL Cyprianic, , ad ann. 258, § 2.

7) Slaiionem nrbitratur Petavius in notls ad Epi-
phaniuni, pag. 556, leligiosiim illud officlum, qiiofi-
deles statis diebiis ad synaxim accedentes, ad nonam
usque perseverabani :uiide et pro multiludine ipsa ,
conventuque nonnumqnam solet acclpi. Siationem
Du Cangius coeuim , sive conventum fideilum ,
maxinic eum fuisse dicit, qui dominica fiebiit die :
judi&it auiem stationem dictam a metaphora , petiia
a milittbiis, qui, dum prassidium certo loco coUocant,
$lati(mem facere dieuntur.

Digitized by

Google

NOTITIA HISTORICA.

cpistola ad Soccessum his indicat verbis : i Sixtuin A Potuisset quidem anno superiore, at impossibiie esl «

auiem in Gscmetrio aniroadversum sciaiis , octavo
iduum auguslaniin die, et cum eo Quartum. > Qui-
bus verbiS apud Latinos qu;ifiibet punitio , apud
Brissonium vero et Culyinun), aliosque Icios percus-
sio gladii seu decollatio significaniur. De anno qiioque
plerique (i) In sententiam Pagii abeunt, sciiicet pas-
sum esse anno Domini 258, eodem et quo S. Cypria-
niis, utPontius in Vita Cypriani. CouUntius(2) Bu-
cheriani calalogt locum mutilum resiituens, senten •
tiam Pagii conflrmat. Bucberianus enim Caialogus
habet : c Passus est (Sixtus) vni idus augusti a con-
salatuTusci et Bassi usque in die xii kal. augusti,
.£roiliano et Basso Coss. i Ui tenebr» ab hoc loco
dispellantur, ex codice Fossatensi, ante verba a con-
sulato Tusci et Basst, supplcndum monet : Presby- B
leri praefuerunt ; cojus supplemenli ope comperimus,
clerum romanum a mensc augusio anni 258 , usque
ad XXI Jttlii anni 259 , quo consulnium gerebant iE-
milianus et Bassus , Roman.tm Ecclesiani adminis-
trasse. Hinc lux afferlur Catalogis Corbeiensi atque
Fossatensi, in quibus Sixto iribuitur annus i, menses
X, dies xxiii aut xxiv , habiia fortasse raiione a Sixli
ordinationead ejas successoris Dionysii electioneni In
Fossateiisi et reginse Suecorum Catalogo apud Bol-
laiidum cessasse diciiur poniificatus annos duos, in-
tellige partem anni 258, el aliam insequeniis anni
pariein. In libro Fontiricali , ubi dc annis sedis S.
Sixti agiiur, niira oscitaiitia detegitnr , ut observat
taudatus Cuutantius.

dedisse nd Hispanos Epistulam Julii 46, anno 257 ,
quo poniincatum noiidum inierat. Deiiide cuin tulo
Sixli episcopatu gravissima persecutio roinansc in-
cubucrit Ecclesiae , e.st longc absurdibsimum, rpi-
stolas ejus teiioris Sixluin coiidiJisse, iii quibus
nulla arflictionis Ecclesi;c menlio nulla ad cnices
paiicnii animo ferenda instigatio. Priori episiola im-
postor paginam includii integram ex IdacioClaroad-
versus Varimadum peiilam. Compon.itur cum pag*
730 Bibliotb. maxim. patnim , lom. v. Posterior
veio qoinqiiagesimae quarix Leonis Magni Epistolie
suffuratur initium : i Magno muiiere misericordisR
Dei, totius Ecclesix calholic» multiplicata sunt
gaudia. »

De Xysti senlentm ; num sint papas Slxii, — Qiin-
dringentae ei triginta sententise sunt Sixti ethnici
philosophi, quae in Latinum a Ruliiio traiislata\ non-
numquaro Sixlo Papse adscriplae fucrunt. Qucin cuni
Augnsiinus errasset errorem. libro secundo /fefr^^-
/a/ton«m, cap. 42, haoc chariis mandavit : c In liUro
de natura et graiia , verba qusedam , qnic velutSixti
Romnni ponlKicis ct martyiis Pelagius posuil, ita dc-
fendi, tanquam revera ejusdcm Sixtiessent; idenini
pniavcram, scd postea legi Xysti philosopiii esse, ct
non Sixti chrisliani. i Chrisiianum sanc non sonat
scntenlia 120 : c Non petns a Dco id, qiiod cuni ba-
bueris, non perpetno obtincbis. i N >ii igitur antpax
nniini, aut iranquiliiiasEcclesi:r, aulcorporis sanitas
essci precibus impetranda. Abliorret.et a fide sen-

Geroinas Sixto ii epistulas Isidorus adscribit. q lciitin 125 : c Quidqnid non conveiiit ad beatiludi-

Prior ad Gratom quemdam episcopum , quam occa-
sione Sabellii, Noeti, Ebionis, et Cei^inthi scriptam
contendit Binnius. Ostendit auiem episiola , licerc
dainnatis episcopis adire sedeni apostolicam ; data
esl lcal. septerobris Yaleriuno et Decio viris clar.
coss. Posterior missa est episcopis pcr Hispauiarum
provincius constilutis. In ea auteiu capita quinque
oontinentur. Primum, si (|uis adversus episcopos vei
actores Ecclesio'. causam habuerit, quisegercttSe-
cundum , de episcopis rebus expoliatis, aui a sedc
pulsis. Tertium , ut nullus episcopus alterius paro-
chianum reiineat, ordinet , vel judicet. Quarium, de
episcopis injusie damnatis , ct apostolica auctoriiate
restiiuiis. Qiiintum , quod excommunicjti episcopos

ncin Dei, non convenial homini Dei. i Non igitur
resurrectio corporis pars erit felicitatis sanctorum ,
utpnte quoe glorisc Dei iminorlalis pngne!. Neqiie sa-
tis pia ha^c est sententia 184 : Derogare viro sapietui
ae Deo, wquale ducito peccatum, Cum splendente
fiico Ruflnus Xysti philosophi sententiis Sixti papa)
inariyris nomen imposuisset, lueriias llieronymo
pcenas dedit. Qiia de re insignis cst locus in Epis-
lola adversus Pelagium ad Ctesipliontcm (1) : c 11-
lam auiem temeritatcm , imo insaniam ejus (Ruflni)
quis digno possit explicare sermonc , quud libruni
Xysti pythagorei , hominis absque Cbristo , atque
eihiiici, immuLii^ nomine, Sixti inartyris , et roma-
nx Ecclesiac episcopi prasnotavil? In qiio, juxta

accusare noiipossunt. Daia cst xvukaleiidas augusti, j^ dogma pytliagoricorum, qui honiinem exxquant Deo,

Vaieriaiio et Decio viris clariss. coss. Nobis iii silen-
tium descendenttbus , quivis lias Sixto epistolas de-
Irahere esl idoneus. Primuiii faisissiiua est consulum
annotatio. Valeriano non Decius , sed Gullienus coi-
lega fuit in consulatu, sedente Sixto. Insuper eodem
aiino scriptas esse decretales ostendit inscripiio.
Anno vero 258, Sixliis qui sexto augusti passus esl ,
kalendis septenihris ad Gratum scriberenonpoiuit.

(i) Bianchini, in Anastasio , et dominus le Beuf in
Histona Ecclesm Antisiodorensis^ martyrium S. Sixti
II anno serius adfigont, nempe anno 259.

(2) Coutant., tpistolar, roman. pontific^ tom. I »
pag. 158, num. 4.

eide ejus dicuntesse subsianiiic, mulia de perfec-
tione dicuntur, ut qui voluinen philosophi nesciunt ,
sub marlyris nomine bibant dc aureo ca^icc Babylo-
nis. Denique iii ipso volumine nulla prophetarum ,
iiulla patriarcharum , nulla apostolorum , nulia
Christi lit mentio , ut episcopuui et mariyrcm siiie
Chrisii flJe fuisse contendat. i Inspiciantur sentcu«
tiae, et 248, quse puruiii putumque pelagianismum
olet,et265, qua; facinus probal Origenis, virilia am-
putantis tempcrantise causa. — Gelasius Papa hoc

(I) llieronym., Epjst. ad Cteiiphontem xxsiu, pag.
470, tom. IV, edit. Beiiedictju. , et in caputxxii Jc-
rem., ctxviii Ezechicl.

Digitized by LjOOQIC

83 SIXTI PAPiE H M

opus falso S. Shto papne ac marlyri auributucn Inter A myihologis , physicis et moralibqs Thomae Gale» Li-

apocrypha collocaTit (1), vei opus ab haerelicis com-
positnm. Impressac fuerunt hse Sixli in Bibliolheeie
patrum tomo iii, et separatim cum praefailone Rufini
ad Apronianum, fiasiieae, !520; Colonia*, 1522; Lo-
Tanii , 1618; Amstelodami, 1688; in Opusculis

(I) Apud Mansi, lom. tiu Concil., p. 15L

psi» , in-4*, 1725 , per Sieberum Alemannum , qul
etlam prxlendii has sententias revera esseSixii papo;
etmartyris. Dao eiiam canones sub Sixti 11 noiniue
a Gratiamo erronee ciiantur (2).

(2) Decret. 6rDtianl,2 Qttsstion. c. 6, etS. Qaesl.
C.17.

SIXTI PAPiE II EPISTOLiE DUBIiE.

EPISTOU PRIMA.

▲D GRATOM QUEMDAM EPISCOrUM.

Lkfri aceuMtit vel damnatit epi$copi$ appellaref $i»e
adire $edem apo$loiicam^ iine eujui aucloritate eautcB
MTMm terminari non debent.

Epiicopu$ Sixtttt Grato coepiteopo talutem.
Laetari et gaudere me {Leo, epitt. 31) plurimnm in
Christo Jesu Domino nosiro dilectionis tuae scripia
fecerunt, quibus evidenter ostenditur, quantom ca-
ttiolicam diiigis fidem , et quantum pravorum homi-
num detestaris errorem. Omnis enim hxrcsis nimis
esl impia, et evangelicie veriiaiis inimica , quae non
portionem aliquam laedere , sed ipsn chrisiiance reli-
gionis conatur fundaiuenia convellere. Meinor eniin
sum, me sub iiiius noinine ecclesix proisidere; cujus
a Domliio nostro Jesu Christo cst gloiificata confcs-
sio, et (S. Leo, epist. 34) cujus fidcs nulluin uiiquam
fallit, scd omnes quidein haereses desiruil. Inlelligo
autem niilii aliier non licere, quam ut oinnes cona-
tas meos ei causx}, in qua unlversalis ecclesioi salus
infestatur, impendani. Agnosce, fili charissiine
[Uhaciu$t Adv, Varimadumt cap. 12), uon ex tempo-
re, neque posl tempora Filium Dei nalum, sed ante
omnia tempora de paterno ulero ineiiarrabiliier ge-
ncralum,ipso Deo patre per prophetam dicenie :
In tplendoribut tanctorum ex ulero ante Luciferum
genui te (Ptatm. cix). Quam senlentinm et Isaias
proplieta dubiis alque incredulis evideiiier expressit ,
duro iion aliunde filium, quam do Paire naium ineffu-

(1) Epittola. Hanc epislolam occasione Sabeilii,
Noeti, Ebionis et Cerinthi seciariorum scripiam esse
ad Oratum episcopum , ipsum initiuin epistolx indi-
cat. Sabt^llius enim hseresiarcha hoc pontifice ab in-
leris progressus , oinnein personarum distinctionem
in Deo sustulil : reliqui vero Christutn anie incarna-
tionem nilill fuissc dicebant. Ui horum ergo erroros
Bolide refellat, et consuientem hac de re episoopum
instruat, hauc ad illum epistolam scribil, aperlis
teslinioniis scriplurx probaiis, Cliristuin, quoad divi-
iiain naturam, xternum a^lcrni Patris Filiiira esse ,
et a Paire di^iinct im in divinilate personam esse ;
ac scmper sine ullo lemporis principio exiiiisse. Re-
liqua, qute ei sequenii epistola noiauda videnlur,
prxcedeutibus prxcedciilium pontificum epistolls
annotata sunt.

B biliier oslendit : In kmmUtmi, inqttll, JMdichm ijmt
iuhiMtum eti. Nathitaam ^m quii inarrabit{liaL,
Lxiii).' Et in libro iob : SapUntiam Dit, ait, unde
tHVimet ? Laiet enim ab acuUt AoHitiuim, et a iilueribut
ioeli abuonta it$ (J0l,xxTiii).ExpergiBcerepaulolttni,
ei si lumen scientia in teipsuro aliquentum liabes ,
inveuies, ciijus nativitas a propheu non potuit enar-
rarl ex tempore, vel ut adatraere ipae conaris , non
poluit generari. In prineipii^ inquit JoanoM evange-
lisia, erat Virbum,it Virbum crat apud Damt, H Dims
irat Verbum : koc irat in priHcipii apud Deum. Omnia
pir iptum (acta sicfil, et tine ipto faetum ett mtni
(ioait., i). Et iierum : Erat tux wera^ qua illuminat
omnem hominem venientem in hune mundum {Idem).
]n islo Igitur quod dlcilur, Erat, sl tempus qua»rere

G voluerts , non Inveniet : quoniam ex qtto Paier, ex
illo et Filius : et quod Paler est, id est etlam Filius,
ftalomone dicenle i Ego ex ore Altittimi prodii, primO'
genita ante omnem creaturam. Egofeci^ tii in emio ori-
retur Inmen indeficien% , et ticut nebuta ted imnem
terram. Ego in altittimit habitOt et thronut meut iu co-
iumna nubi$. Gyrnm caii circuioi tola , et profundum
abgtn penetraii. In omnem tirram ttiti, it in popuio
primatum habui {Ecctetiatt.^ xxiv). Item ibi : Ctfiit
pmpararei emium, aderam f/(i, et eum tedem tnam
teeerneret. Quando tuper ventot fortet faciebat in
tummo nnbet, et cum certot ponebat fontet tub cceio,
cum fortia faciebat fundamenta terra , ego eram, cum
itio component, et ego eram, cui adaugebat , cum lcBlct^
retur orbe perfecto {Proverb., viii). Ei in psalmo cen-

D tesimo primo : 7u, Dominet in principio terram fun-
datti, et opera manuum tuarumtunt coeli. Ipsi peribuntf
ttt autem permanet, el ticut opertorium mutabit eot, el
nmtabuntur : lu autem idem ipse et, et anni tui non
deficient. Noii eniiii crat xtas, aut aliquod tempus,
antcquain de Palre Filius nascerelur; quoniam qni
lempora universa propria potestatc constituit, cx
tempore vel post tempora nasci non potiiit (1). His
pau^^is scnteiiiiis, brevUer consultis tuis respondl,
frater chnrissime. De ctctero tuam moneo dilectio-
nem, ut cuaclos , quos errnrc cognoveris, ad catholi-
cam fidem, et ad unitatem rocle credentium convcr-

(1) Hactenus Iihacii verba , unde fraus Mangonie
delegitur evidcniissiin^^,,,,, ,y ^^^^^^

85 BPISTOLiC DUBIJ:. 86

tere stodeas, et (a nomqnam ab apostolico tramiie A hostis, cujui invidia mor$ introivii in orbem ierrarum

recedas. Sl autem le non audierlnt, etcrrantes (quod
absit) permnnserint , nobis eos manifestarc , quam
citius poterlS! non tardes, ui apostolica auctoritaie
aut cito ad Ecclesiam convertaniur, aut ab Ecclesi.i
separentur. Audivimus etiam quod quidam erronei,
et consentientes eis, tc et reliquos infostent coepisco-
pos et episcopos aliquos comproYinciales ad vestram
infamallnnem atque damnationem secum trahapt.

Quapropter in hac sancia sede dudum a muUis
episcopis constitutum erat , et modo ad vestrum et
cacteroruro frntruro auxilium est denuo roboratum,
ut orones episcopi, qul in quibosdam gravioribos
palsantur vel crlminnniur causis, quotics necesse fue-
rit, libere apostolicani appelleiit sedem, atque ad
eam qoasi ad matrem confugiant, ut ab ea (sicut B
semper fuit) ple fulclantur^ defendantur et liberentur,
Gujos dispositioni omnes mnjores ecclesiasiicas cau-
sas et eplscoporum judicln, antiqua apostolorum
eonimque successorom atque canonum ancloriras
reservavit, quoniam qtiando cnlpnnlur episcopi, qui
alitererga fralres egerlnt, quam ejusdem sedispapne
fieri placuerit. Uiide placuit.ut nccusatus vel judicaius
a coropruvincialibus iii aliqua causa episcopus, liceii-
ter appellet et adeat aposloiicde sedis {Conc. Sard.^
can. 4, 5, 7 ) ponUncen). Qui aut per se , aut per
▼iearlos suos, ejusdem rctrnctnri negotium procuret.
Et dom ilcrato judicio ponlirex causam suain agit,
nullos alius in ojus loco ponalur aut ordinelur epi-*
scopus : quoninm quamquam a comproviucialibus

(Sap., ii), sunt seniper oculi vigiles nd animas bomi-
num illaqucandum, rooliosque sua pravitaie secum
in pcrdilionetn ir.-iliere cupit, qui suapte roalilia a
gloria l:)psus cst iu miscri.mK In sola ergo Creatoris
nostri proteciione fidendum cst, cui ex intiroo corde
clamemus : E$to mihi in Devm proleclorem ei in lo'
cum munilum, ut $alvum me facia$ {P$aL xxx et lxx).
Daia i^al. scplembris (i) Yaicriaiio et Decio, viris
clartssimisi consulibus.

EPISTOLA II.

AROtmBNTGii. — I. Si qm$ advereui epiecopoi vel acto^

rii Eccleiiee eauiam hakuerit^ quii ee geret,
II. De epiicopii rebui expoliatii, aut a $ede puiiii.
lil. Vt nuttui epiicopu9 aUerim parochianum retineatt

ardinei.veljudicet.
IV. De epiicopii injuite dffmna/ti, et apoitoUea aneUh

rilate rutitutii.
y . Quod eseommunieaii epieeopoi aecuiore non poiwnit

nee iili qni eoi in iua non recipiuni accuMtione^ neo

major a minori judicari, vel damnari,

Dilectiiiimii fratribui per Hiipaniarum provinciaicoH-
ititutii^ Sixtui epiicopui in Domino iatutem»

Hagno rounere (S. Leo, Epiit. 54) misericordias
Deiy totius Ecclesiae Catliolicae niuliiplicaia auntgao-
dia, cum ecclesiarum status co viget ordine, quo
apostoli, eoruroque successores illuin slatuerunt. Et

episcopis accusnli causam ponlificis scrutari liceat, G cum aniiqui hostis astutia eum turbnri cognosciinus,

non laroen definirl, inconsulto rouiano pontifice,
permissdm est, cuin bealo Pelro aposlolo non ab alio
quam ab ipso dictuin sil Doiiiiiio : Quas^cuwque tiga-
verii iuper terram, eruni llgata ei in ccelo : et qucBcuni'
que $olveri$ $uper (erram^ erunl $olnta et in coito
{Matth.^ XVI et xviii). Ei si quis putaverit se a pfo-
prio metropolitanogravari, apud primatem dioeceseos
{Hadr., colL, c. 6), aut pencs universalis nposlolicai
ecclesix pnpam judicetur. All cnim Jacobus aposiolus :
Judiclum iine mieericordia illi /iefy qui non fecit nme"
ricordiam. Superextollit autem mi$erieordiam judiciQ
Jacob, In omnibus ergo {S, Greg,, epiit. 45, Ub»
viii), fili charis<iine, cor custodi, sicut scriptum
est : OmiH cu$todia cuitodi cor tuum^ quia ex ip$o vila

non modico contristarour moerorc. Quam ob causam,
fratrcs, hortainur vos, monemus et flagiiarous, ut a
tramiie apostolicieinstilulionis iiequaquam recedatiS|
nec a capite dissideatis, sed lidem et ordincro, quem
apostoll et aposiolici viri siatuerunt absque hxsita-
lione teneatis. Nam si column» alicujus magnae do-
muscorruerini, ipsa postea durous miniroe stabll.
Sic el vos, qui coliironoi ecclesix esti^, si laberaciah
coeperitis, sancta Rcclesia, qux per vos regitur, ta-
bescel et labelur. Hxc, fratres, quac duo, valde li-
menda sunt, et summo rooderaroine pensanda, atque
ne fiant, cavenda. Ipsa enim veritas per se dixit :
Voi eitii iai terrce : quod li la/ evanuerii, in quo lade*
iur? etc. (Hafi/i., v; Rom.^ i). Ideo vos, cliarissimii

procedit {Proverb, iv). ilicc breviter pro commcino- D rooneo, quia vobis debitor suro, et valde vos diligo.

ralione rescripsi : se I peto ut pro ine orarc dcbcns,
qiiaienus omnipotens Deiis ct n malignis me spirili-
bus, et a perversis liominibus cusiodire digneiur;
quia in hac vitas meae percgrinnlione roala me simiil
et roultacircumdant, it9 ut cum Psalmista jurcdicam :
Jn me tramierunt irce tuce^ et terrorei tui conturbave-
runi me, Circumdederunt me iicut aqua tota die, cir-
cumdederunt me $imul {P$atm, lxxxvii). Cosleslis
graiia et nos in urbibos, el vos ubique protegni, quia
antiquushoslis lerrarum locis a teniatione non exchi-
diinr : quia si in paradiso hominem straYit (Gene$,^
iii), quis iocus extra paradisum essc potest , in quo
menies hoininuin penetrarenon valeat? Antlqul eniffl

Et qqando bona audio de vobis, congratuior sails r
et econtra, quando adversa, nirois oonturbor. Ego
vero quamvis a vobis per longa terrarum intervalla
disjunclus sim, sum tamen omnino vobiscum corde
conjunctus (S. Greg.epiet, 36, libri iv), Ideoque de ve-
sira beatiludineerga memodis omnibus confido,quia
cum me vicissim diligiiis, a me longc nop estis. Unde
roagis gratias referinius illi grano sinapis (Mfitth,^
XIII ; Marc, iv; Lnc, xui), quod ex modioi despica-
bilisquo seminis specie, iia ramis cx eadem radice
surgentilxVf atque se distendentibus^ usqoequaqoe

; (i) Falsa temporibus nola. . ^ t

87 SIXTl PAPiE II EPlSTOLiG DUBIif). 88

(liffusum esr, ut in cis volatilla coelicuncta nidiQcenl A venU (MaUh.f iviii). Et quaroquam juxta Salvatoris

{Matth,, xiii) : graliaquesit rermento illi, quod iribus
fai-inae salis {Luc, xiii), toiius humanl gcneris mas-
sam in unitnie conspersit : aiquc parvo Inpidi, qui
abscisiisde monic sinc maiiibus, occiipavii uiiiversam
faciem orbis lerrac {Dan,, u). Qui ad hoc naturam
nosirsc cnrnis, et slalus servilis formnm assumens,
humiliter sc usquequaque dislcndit, ul omni bumano
genere in unilatem redacto, totius corpus unitum
periiceret ecclesix : atque iia ad istius compaginis
pcrlineret commoduin, inembrorum partialis isia dis-
liuctio. Undo nos quoqiie a vobis loiige non sumus,
quin iii itlo, qui ubique cst, unum sumus. Agamus
ergo ci graiins, qni solulis inimicitiis in carne sua,
fecii ui in omni orbe lerrarum unus esset grex, et

sententiam, neeeue «t/ venire %eandata : vee tamen per
quem veniuni. De occultis cnim cordis {Proiperi $ent,
21, et S. August, in eumdenn Psaimum) alieni temere
judicore, pec&itum est : et euin cujus non videntur
opera nisi bona, iniquum estex suspicione repreben-
dere, ciim eorum, qnaa homini simt incogoiia, sotus
Deus judex sit juslus, qui inspector est verus. Unde
scriptum est : Ineerta non judicemus, quousque adve*
niat Dommtii, qui et illnminabit abscondita lenebrarum
et manifestabit consilia cordium (I Cor,, 4) {In decret,
Ivonis, libri iv). Et quamvis vera sint (S. Isid. Sy-
non. II, c. i6), non lamen credenda sunt, nisi certis
indiciis comprobentur, nisi qii» manifesto judicio
convincuntur, nisi quae jndiciario ordine publicantur.

unumoviJesub uuo pastore; semper memores, quod B Nullus ergo potest liumano condemnari examine,

vos veritatis pradicator admoneat, dicens : SoUiciii
servate unitatem spiritus in vinculp pacis {Ephei,^ iv).
Yinculum cniin pacis nemo servat. dum alium infe-
stat aut vcrbis, aut factis pcrscquitur. Ideo, rraires,
isia pnfitulimus, quia aiidivimus inter vos accusaliones
exerceri, el pulsosa sedibus episcopos, autsuis rebus
expoliatos judicari.

I. — Quapropter slatutum est, ut si quis contra epi-
scopuin vel actores Ecclcsii», se propriuin crediderit
habere negotium {Hadr.^coli.t c. !2, ex Conc, AureL v,
can, i7), non prius adcal jiidiccs, qiiam ad eos
recurrat cliariiaiissiudio , ut familiari colloquio
commoniti, ea sanare dcbeanl, qiiae in querimo-
niam dcducuniur. Quod si aliier egerit, communione
privetur.

II. — Nemo pontificum dcinceps aViquem episco-
pum suis expoliatum rebus, aut a sede pulsum, cx-
communicare aul judicare praesumat, qnia non privi-
legium , quo expoliari possit jam nudaius {Idem in
decret. Alexandri pap<B, et in decrel, Julii pap(B).

III. — Nullas episcopns alierius parocbianum prac-
sumat retinere, aut ordinare absquc ejus voluntaic,
\el judicare : quia sicut irrita ejus erit ordinatio, ita
et dijudicatio|( Ma(/r. coU.c. i6); quoniam censcmus,
nullum alterius jiidicis, nisi sui, seiiteniia lencri
{Anianus ad contt, unicum tit. i6, lib. iv, cod. Theod.).
Nam qui eum ordinare non poliiit, nec judioare
ullatenus poterit. Ista enim vobis deiucpps te-
neiida , et .fralrcs vicissim adjuvare mandamns
(Idem in decretit Sixli I, et simiiiter in decretis Julii D
pap<B).

lY. — Fratres vero, quos timore terreno injuste
damnastls, scitoto a nobis jtisie esse restitutos. Qui-
bus, ex sancti Pelri et aposiolica ntictoriiaie omnia,
quae eis ablat:^ sunt, integcrrime reddi pmdpimus,
81 non vultis vos et principes veslri a collegio nostro
et membris ecclesiae separari. Justo eniin judicio
Dei datur plerumque peccatoribus potestas, qua san-
ctos ipsius persequantnr {Prosperi sent. 25, et S. Au-
gusl. in Ps. cxviu); ut qui spiritu Dei juvaiitur et
aguniur, fiant per laborum exerciiia clariores. Illi
tamen qui hoc agunt, nullatenus evadent pcennm :
qiiiay ut alt Dominos : ViB illi per quem scandalum

quem Deus suo judicio reservavit ( Badr. coU. cap.
5i et 67 ; et Const. Magnus ad Patres Nica^nos), H»c
omiiia summopere sunt pnccavenda, ne prxsumptores
esse videamur. Et accusutio episcoporum non est fa-
cile recipienda, diceute Domiiio : Non suspicies vocem
mendacii {Exod. 25). Et Apostolus-(I Timoth. 5) in-
quit, adversus presbyierum inscriptionem non reci-
piendam absque duobiis vel tribus idoneis testibns
( Vide epislolam ii, JuUi papw^ eadem yoOciac iabe fm-
datam). Si liaec de presbyieris vel caeteris fidelibus
sunt priccavenda, quanlomngis de episcopis? Quibus
cognitis, magis vos dominari velle mauifestum est,
quam consulere fratribiis, aut susteniare eos, quia
honor iuflai superbiam : ct quod provisum e9t ad
C coiicordiam, lendit ad noxam. Dectierat naniquc,
juxta praefatas rcgulas, ut si aliquid egissent conira
suuni ordinero, mandare nobis, et expcctare, quid ad
vestra consulia rescriberemus, iiitantum, ut si eiiam
quidquam grave intoleraudumque committerent ,
nostra prxstolaretur censura, ui niliil prius aui ali-
quid aliud decernerelis, quam (|Uod iiobis placero
cognoverilis, et a regulis pneslitulis uulla, aut ucgli*
geniia, aut prxsumpiione recederetis. Cessel hu-
Jusmodi,neciIliqui nos in sua iiolunt rccipere querela
velaccusaiione, nocumenia, quia neqaaquam talia pa-
lieiiter ferre possuinus machinamcnta, quoiiiam con-
veiiil nobis paiernaruni sanctiouumdiligenter esse cus-
todes. Mcriio iiamque cau>a nos rcspicit, si sitciiiio
faveamus errori.

V. •— Est insuper a sancils praedecessoribus nostris
plerumque jamstatutum, ut nemo aiiathema in nostrn
suspiciatur accusationepressanostraauctoritate, pr:c-
sumpiio;citenlurhujusmodi, cum nos superillos scia-
fflusa Dofflino constitutos, non illossupernos.Etsicui
major non potesta miuore judicari, ita nec colligari ;
quia rarum est omne qiiod magnum est. Porlemus
onera omnium qui gravantur, quinimo, hacc port?it
in nohis beaius apostolus Peirus, cujus vice fuitgimur
legatione, etcujus regula informamur, (|uaienuscjus
fulli auxilio, ab omnibus nunc et In perpetuum tiiea-
mur adversis. Data xvii kalendas augustt (i), Valo-
riano et Decio, viris clarissimis, consulibus.

(i)Adnotatiofalsa.

Digitized by

Google

8!)

Ex GiUTiANO ( 2 q. 6 el 5 q. 6).

Si qnis pulaverii 66 a proprio mctropolilaiio gra-
yari apiid priniaiem diceceseos, aui peiies uiiiversalis
apostolica: Ecclesia! papam judicelur.

EPIST0M2 QLi€ AD SIXTUM PAPAM ATTINENT. 00

DEGRETA SIXTI SEGUNDI a Ex eodem dt supea.

^iiper appeUaUone^ aUerius provincue judices audire
non oporlet.

Si qiiis clerictts super quibusiibei criminibas aecii-
saius fuerii, in provincia, in qua consisiii ille qai
pnlsaiur, suas exerceai aciiones : nec exisiimet eum
accui»aior suus alibi, aui lougiiis ad judicium protra-
bendum.

EPISTOL^E

QUiE AD SIXTUM U, PAPAM ET MARTYREM ATTINENT.

EPISTOLiE I. DlONYSIl ALEXANDRINI EPISCOPI AD SIXTUM PAPAM FRAGMENTA,

Dionvsitts epislolas roemoral a se scriptas ium ad Stcphanom papam, tum ad Dionyslum et Philemonem prosbyteros, de

bapiismo hsrelioorum et de bseresi Sabelliana.

1. Antea qoidem litteras scripserat (Stephanus) B ^Eiztffxakxu ftiv ouv TzpoTtpov ( i^ifavog ) x«2 mpl

de Heleno et de Firmiiiano , ac de omnibus per
Ciiiciam ec Cappadociam cunciasque flnitiiuas pro-
viDcias4;onstiiuiis, lestans sese ol» caiudero illam
eau&im ab iilorum conimunione discessurum , quod
hxreticos rcbaptizarent. Ac vide negoiii gravitatem.
Re eniffi irera in maximis , ut audio , cpiscoporum
conciliis decretum est , ut qui ab b.eresi veniunl ,
primum doctrinaiu8iiiuii[caibolic:i] acdeinde veteris
et iinpuri fermenti sordibus per baptismiim purga-
rentur. De his omnsbus illum rogans ct oliiestans
litleras misi.

*E^voi» xai TTE^t ^tjO/jitXiavou, xat TrovTfijv twv ti «tro Tijf
Kt^ixtac xat KaiTTraSoxtac xat TaXaTto^, xai frovTftiv

TWV gglQC O/AOjOOUVTUV fOvcSv. fSn o09c IxStVOtf X0tVUV1Q96i>V

^ta TTQv auTiQv TavTw atTtav, iizei^i Towf aipiTtxov^,
^<rcy, dcva^afCTiCovat. xat ffxoirit t6 yLiytOoc toO icpecy-
fxaTOC. ovTu; yap doyfxaTa irtpi tovtou ytyoviv cv Tatg"
fityiiTTQug Twv iirioTtoirwv TUvodocCt wff TruvOavofJiat' wori
Tov; TrjOoo^iovTac aTro aipi^t^^ Tr^oxaTiax^^cv^rac, itTa
a7ro^ovflraa6at, xat avaxa6at^cff6ac tov rri^ itOLKBLtag xai
«xa6a^ov Cvftvic f>v7rov. xat ntpi tovtwv avTov ttovtwv
^cofavoc CTrcffTicXa.

Ei aliquaiito post prosequilurDionysius,
2. Sed et dilcctis compresbyleris nostris Dionysio Kai rocc oyatnoTotc di vfAwv xat o-vfxir^c^SvTCjoot;
ei Philemoni, qui pritis cum Sicpbano consentie- Atovv^ifr) xat ^t^iifxovt, o^vfAtfnti^tc TrjooTepov Stc^ovw yc-
bant, deque iisdem ad mescripseranl, anlea qnidem vooicvoe;, xai fctpi twv avTwv fjiot y^a^ovo^t Troorij&ov
paucis, nunc vero plurilus rescripsi. C fih okiya, xac vvv ii Sta Tr^cTovciJv iirc^rrctXa.

YARIORIJM NOTiE.

Antea quidem lilteras, His prrpmiitii Euseliius.
( Ad hunc Xystum (niony«siiis) Sf^ctindnm de Bap-
tismo scripsit epistolam , in qua Siepliaiii simul ac
reliqiiorum episcoponim senieiiiiam ac jiidiciuin
exponit, ita dc Slepliano scribens. i IJbi bxc epi-
.stnla non secunda ad Xystnm, sed secnnda de bip-
tismo dicilur : quia nimirum ensel)ius ab eodem
Dionysio de eadem re uiinin ad Siephanum scripiaui
anie niemorarnt. Godstant.

De Beleno et de Firmiliano, Rnflnus lib. vii , c i ,
vertit, ad FirmtUanum ei Helenum^ eic, ac siibiiexa
epistole hiijiis verba priCieriiiitiil.Firmilianiis, epist.
75, ad Gyprinnuni , pr.cdiclani!n provinciaruin cpis-
copo;s niio Orieutallnm noinine compIecic:is , ait
Siephanuin modo cum Afris qiii in meriilie sunt ,
inodo eum Orientalibus pacem rupisse. Coustant.

Deeretum ei/.lcunii videiicclacSynad:c, iilinreriiis
explicaiur, habilis, prrcter ca qiisc in Africa cele-
br»ia sunt. Coustant.

Primi^m doctrina instiluli. Inirrpretatio Yalesii,
primum cateehumeni fierent » ideu iion plncct , qiiia
hiuc iiiduciuir lector, ut rcbaptizaiitiuin judicio, nb
hxresi venienies caiechumenorum munia prius

obTe debueriiit, quain baplismum perci|>erenf. Certe
in conctlio Cnrthagineiisi iti, cui Cyprianiis prefuit,
cpiscoporutn 86. scnieiiiias liabeiniis : sed cuin eos ,
qui nb hxresi veniunl, bapiizandos esse omiies de-
cernant; ui prins catechumeni Aani , nullus petit.
Tantum Lucius a Thaliesie dixii : < ll:nreiicos exse-
crandos censeo , et ideo exorciz mdos ei liapiizandns
esse : » et cap. 57, Vinceniius a Thibart : < Primo
per inanus iinposiiionein in exorcisnio , sccundo per
baptismi rcgeiieralioniMn lunc possnni ad Chrisii
polliciintionein venire, » inanus imposiiiontnn , quse
ip>o Stepliani consensu illis adliibenda crai, exor-
cismuni iiilerprctaiu^. Isli niiidem Afri de doclriiia
irndenda pariier silent : scd iiiliil opiia eral ui hnc
de re qnidquain prscciperelur, cuin h vrciicuin , nisi
calholicaai proruealur litlein , recipienduni non essc
legcs uli;c doceint. Coustant.

De his omnibuK,,,. Firnrilinno scilicci llolcno ac
socib^, ui cos Siepiianusn cotniiinnitme su.i ininime
«egrogarei. Coustaxt.

Deqne iisdem ad me sciipserant, Ynlcsius hic ad-
didii rebus, quod vcrbuin cnin a grxco nbsil , neqne
latiiie vidciur expriinendum. Coromode aiitem iliud

L^iyiLi/icu Oy

Google

EPISTOLAHUM QjOM AD 8IXTUII PAPAM ATTINENT.

9«

!q eadem episloU dfl Sabellianis h»relicis, ioquit Eusebius, Hislor., lib. YIT, '^c. 6, ut pote qoi lunc iocrebesoanl,

Xistum cerliorem facil bis verbis.

5. Nam cum de doctrina , quae nuper apud Ptole-
maidem urbem Peniapoleos ror4a cst, impia et
plena blasphemifie in Deuin omnipoienteni et patrcm
Domlni noslri iesu Chrlsti, plena incredulitaiis ct
perfidiaB erga filium ejus unigcnitum et primo;;cni(uin
omiiis creaturx Yerbum bomineni raclum , et quae
Spirilus sancti aufert intelligenliam : cuin ab iitra-
que parle el litterae ad me allaiae esseni, et fratres
disceptaturi venissent, quanlum Deo dananie polui ,
planius cdisserens, quasdam scripsi litieras; quarum
exempla ad le inisi.

A Hipt 7«/^ Toy vvv xtVTf}0evTOff «v rn nTol«fAat3e t>5» IIev-
roLTohfjiC SoyfxaTOS", ovTOf ave^ovg xolI ^>oco-^/zcav iro).-
^jSv Ij^ovtoc mpi Toy TrocvToxpccrojoo; 9ioO xa« iTBrTpQ^
Tou xv^tou ^^&>v 'Iyjo^oO Xjoio^ToO , ecTrtaTiav ts tto/^.tjv
«'^^ovTOff Tepi ToO fAOvoyevoO; irat^bi auToO xat tt^ototo-
xou TTocoTjc xTi9'(&>;', ToO svavOpbmao^avTO^ ^oyov, «vaiff-
Oi^o^iav 3« ToO ayio'J TrveO^aTOff * c^Oovtwv ixaxipoi^Vi
i:pos ifii xai npo y/aa^LtaT&iv, kolI twv $ta^$ofxiv(«rv
63c]i^«V| Jirlo-TSt^ Tcva Wb e^uvTQOijv irapao-xoi^TOf tov
B«o6, StSavxorXcxwTEpov v^njyov^svo^ ' on T« «VTiypa^
eTrsu^a o-ot*

EPISTOL^ n DIONYSII ALEXANDRINI EPISCOPI

AD PIIILEMONEM SIXTI PRESBYTERUM FRAGMENTA.

EgOTero haerelicorum libris legendlsac tradiiio- B 'Eyw 5e xat toiV o^jvToyfxaci x«i Tatc irajoa^oo-iffi

TMV «i/BiTcKwv iviTvx»»» X/****^ I*'' f*®" ''/'^^ oXtyov
tm ^x^ *•*' frtffjt/xtapot? «Otwv evOvfAsso-fo^tv ovtjotv
5' ovv oTr' ovTwv TauTijv Xafi^ovwv, to t^tkiyx^^ awTOv;
TrajB* JjuiavT&i, xai 7ro>y TrXeov (Wi>OTTeo^flU. xai W wof
&9i>^oO tSv 7r|oeo"6yTe/J6)v f£e ATrei/jyovTOf xai <Jc3itto-
/xfvoTJ o-ufjiyOjDeo^at (al. ovfifiptfrBKt ) tw Tij? Trovupiaf
«Otw Pop^bpta ' ^iijxavero-Oac ya/9 tijv ^tJX'?»' Tiiv i/tau-
ToO, xai iikffir^ ye XryovTo^, wf i^o^Ofxijv , 5pafta ©«•
TrefATrrov Trjooo-eWov iitipfoifTi pe. xai Xdyo? TrjDOi" fti
yevofxevoc Trpoo-eTaSe StapjOij^Kjv ^eywv, wfictv ivTOyx^*
ol? ov ftff xetpac X«€ocf . 8tev0vvecv yap twTtv xai
Joxtfiai^etv txavoc et . xai o-oc yiyove toOto ^OLpX^^ ***
T^f 7rio"Te«f alTtov. arre^e^&fAvjv rb o/safAor, Ac «TrooTO-
Xcx^ ywvii o'vvT|0<x°''' '^? XeyoiioTQ Trpo? ToOc ivvoTwTi-

nibus ediscendis operain dabam , ad borain (juidem
exsecrandis illorum senteniiis anjmum meiim coin-
quinans, banc tamen ex iis uiilitaiem percipiens,
ui eos apud me refutarem , et inuUo amplius dc-
testarer. Ei cum rrater quidam ei ordine presbyte-
roruiB me deterreret, ac vereretur nd eidem nequliise
cosno oommjgcerer ; quippe animum nieum eoiita*
minaiura iri , aiebat et quidcm vere, ut ipse sen-
tiebam s visione diviniuis missa eonfirmatus sum ,
et sermo ad me factui diserie milii proccepit diccns :
Lege omnia quxcumque in manus vcnerint : idoneus
enim es qui singula corrigas ao probes : et hiiic
tibi primum credcndi causa ei occa&io exBlltii. Vi-

siotiem bane su£cepi, ut quao npostolicso voci consen , , , . ^

liret, quosque niajori virluie prsodilos ila compe^ ^ povc, yi-^itr^t Soxtfxot T/saTre^cTat

lanti : Estoteperiii numularii (I Thet.^ «Si,il)*

Delode, inquit Eusebius, nonnulla de omnibus haeresibus intertocntus subdit.

Hanc ego regulam et formam a beato papa iiosiro
Ileracla accepi. Eos enim qui ab baeresibus veiiic-

TovTOv iyoi Tov xovova xoii tov TVTrov ;r«Da toO fA«xct'
pio\j Trarra «fJiwv 'U|9ax).a 7r«/>q>a6ov. TOVf yap np^cm-

VARIORUM NOTi£.

de ii$dem dictum intelligcre est de Firmiliano,
Heleno, quos a communionc f^egrognndos Diony-
siusac Pbilemon prcsbyieri cum Siepb^mo censeb.mt.

COUSTANT.

Nam eum de doclrina.». Totum boc fragnicnlum
Rufinus iicenlia sibi consueta laliiie ita convertit ; £>
(Cum dc ca doctriua, qux apud PioiemaldamPenta-
poleos civilat('m nuper eiorla est, plcnn blasphnmiis
iii Dcuni pnirein et Dominum nostrum Jesum Ciiris-
tum, negans vcre esse eum filium Patris, n(^c pri-
mogenitiiin omnis creniura , simiiiier et Spiritus
sancti auferens intelleclum : pro quibus cuni utra^-
que partes ad tne venissent, et pru*sei)tibus frnlribus
quse commoia fuerani discussissent, etinm litteris*,
prout Deus dedit parviiati incae , prosecuius suin ct
scripsi siitguln qu;cque diiigenter exponens. Uuarum
tibi exempiaria trnnsmisi. i Coustant.

Epist. II. — Fragiuentis superioris epistolac islud
Eusebius proxime subneciit iiis vcrbis ; In epistola ad
Phitemonem Romanum presbylerum, qnce inier eas quas
de baptismo seripxit est terlia, ev tti T/stTyj twv Tzspi ^oltz-
Tto-fzaTOf , tdein Dionysius hcec referl. JNeinpe leceu-
setur priinn nd Stepbanum, secunda superior ad
Xystuin , hiix tcrlln : coquc ordine notat Eusebius

hanc epistolam ad Philemonem superiori ad Xystum
non esse anteriorem. Quocirca defendi nequit opinip
Baronii , qui fragmentum istud ex epistola sub Slti»
pliano scripia excerptum arbilralur, Neque tamen
prxinissa ad Xysium posterior est, utpote cujus
Dionysius in ea ipsa n. % meminit. Quapropter
utramqiie censemus simul missam. Nec alia d^
causa banc in illa commemoratam existimanius, nisi
ut cum Xysto commiinicaretur. Et hxc igilur ad
Xysium aliquo modo perlinet : ideoque fragmenia
ejus nobis ab Eusebio trausinissa hic exhibere nostri
vidctur institiiti. Ilia autem eo exliibemus libenlius,
quod ad qu:cstionem de bapiismo iliusirandam nun
paruin conferant. Coustant.

Es(o/e p^ri/inumii/ani. Verba eadem plurimi paires^
a Coielerio in lib. n Con«(ii.flpo5(., c.56,summadili-
gemia collecti , velut Christi aut apostoli Inudani. In
nostris tainen seii griccis seu latinisexeinpl^irlbusde-
sideraiiiur. Eorum loco Rufinus, quem proptereain-

Senlis confidentiK arguii Cotelerius, siibsliluerc non
nbilavii. Omnialegiief qucv bona sunt («ie(e,quomodO
scilicel scntentiaml\iulil7/ieii. v,%l Augusiinuslib>
de Nat. et grat,, cap 39, proferl. Coustant.

Digitized by

Google

El ISTOLA TERTIA.

bantf eiiamsl ab Ecclesia derecisftcnt, immo nec defe- A raf obro rwv «{piViMv, x«i rot tyjc ixx^nfflaf ^oo-Taw-

Taf , fAa)Jio9 3i oO^i «TrooravTac» «»a oiiv^f^ai /xiv
JoxoOvra;, xarafJiKjvuOevTac ^i «c Tr^ocyocTwvTac Tcve
Twv iTe&o^iJao-xa^louvTwv » aTrcloeo^ac rnff ixx^naioec ,
^eo^gvovc oO Tt^oo-iixaTO, V*ii ^mtiofTia. TrovTa ofl-a Axjj-
xoa<yi Tra/sa Totf ovTtStaTtGept^oic, i^ifpoLraLv' xai tote
(Tvvrr/ctr/r)f avTwv lTi/>o\> j3a7TTi<rfxaTOff. tov ydp feytov
TrvevixaTOff Tr/JOTSpov Trajj' orOToO TiTUx»5xeo"«v.

cissent, sed cum eoelns fideiium frequeiitare Yideren-
tor,iiMimalatl easent quod perversie doctriiix magis-
tros audituri adirent, ejectos ab Ecclciia, posl mulias
precesnon prius admisit, quamqn;vciimqucabndver'
sariis audierant, palam publiceque enarrassoui.Tuin
demaffi ad coetns fidelium eos admisil, nequaqiiamab
els petens nt baptismam iterato susciperent. Quippe
jam antea Spiritum sanctum ab ipso acceperant.

Rursus bac quaeslione abunde veniilala subjicit.
Illud pr^terea didiei, non nunc primum apud M^fUd^wK xat t»uto, w ^4 vvvot iv >f>ptxii fxovov
Afros tanlum bunc morem fuisse invectum , sed el toOto rcLptKrrr/oiyoy, «).).« xat nph 7ro)Jov xaTd tovc
multo antea superiorum episcoporum temporibus np6 tifj^^ irrccyoirov; iv tw 7ro).uav9jo<u7roTdTats' exx^ia-
apud popnlosissimas ecclesias ; idque synodis fra- ^ o-iat^, xat Tat? oruvoSotc t&jv dSsX^wv, iv 'ixovi&>, xa^
trum loonii •! Bynada babitis , necnon qiiam plu- Suvddotc, «oi irmpi ntXk^ic toOt« I3o$i«. ^ tbc |Sou>dc
rimis placuisse. Quorum subverlens senlenlias, in ccifarpeTuif , u: tpvj xai ^t^ovftxiav avToO^ sjx^aXeiv
jurgia eos et contenliones conjicere nolim. Dictum ov^ vTro^evco. oO yup fACTaxwio^et;, ^o^tv, ojota ToOTr^u-
est enim : Mon traniferen terminon proximi tui , o-iov o-ov, d tBmo ot itarciptc o^od.
quQt poiuerunl patre$ tul (Oen(., xix,14).

EPISTOLiK in, DIONYSII ALEXANDRINI EPISCOPI

AD mONYSIUM TUM XYSTI PRESB\TERUM, AC POSTEA EJUS SUCCCESSOREM FIUGMENTUM.
Novatiamim merito adversandumdocet ob schisma, obdogma impium, ob iieratuni baptlsma adse venleDdum.
Nam Novatianum merilo aversamur qui Eccle- NouaTtovu fxiv ydp ev^oy^^; dTre^^avo^eOa , Jtaxo-

VARIORUM NOTiE.

Qutab h(ereticii.,, Tres bominum classes istic a
Dionysio videntur insiilni : prima eorum, qui npiid
hxreticos nali, eiabiliis l)apiizaii, adEcclobiam ve-
nicbant; aliera eoriiin qni redibaiu aii Ecclesiain, a qwa
pnliim defeceranl ; po^lrema nonnultorum, qui liccl
ccciesis coetiis frequcniare noiidesiilissont, dam la-
inen conveniebani li»reticns, eosque velui magistros
nudiebant. Quod si ll:i est, siare nequit qiiod Hiero-
nymus lib. de Script,, eccl., c. 79, scriitti de Dio-
nysio Alexandrino : Hic in Cyprinni ei Africanas sy-
nodi dogma comentiem , de huereticit rebaptizandis ad
divertoi plurimai mitit epistoins. Iste quiiiiie prjc^ul
singulos proiimc memnnilos ad Ecclcsiam vcnicii-
les, nullo illorum baptls:no iloralo, a se dcccssoris
ac prxceptoris sui exeniplo sii5;ceplos decl;irat Verum
poslulare videiur fragnienii liiijus clau^la , ui et
ea qu£ anieceduni, ad illos uiios referauiu<< , qui ab
Ecclcsia calhoiica nd bcTresim dereccraiil. Ui ui est,
hac in re Hieroiiymi tesiimonio iiiferior noii est auc-
torilas Basilii C:rsare;G cpiscopi , qni (juidem cpist.
caiion ad Anipliilocli. c. 5, lixretiioriiin b:ipiismuin
a Dionysio Alexandrino susccpiuin cssc docci ; ac
inirari se ait, quo p:icio laiilus nnlisles, canonuin
peritia pr;edilus, ne Pcpuzenoruni qiiidcin baplisiua,
lanictsi in Patrem et Fiiium et Monlanum Pnscillam'
que baptizabantf rejtccrci. Sic porro locjuilur B:isiljus,
non quia bantismum in nomiiie Pairis et Filii et
Moninni ac Priscillie confenbnnt Montanisl:e : scd
quiaSpiritus s:inclivocabulonionianuinac Priscillain,
pcr quos Spiritum sancium^ locntuin ac perftClius
(laiuin esse pncdicabant , inleliigert^ ccnschaniur
Spiriluin sanctum. losi^tit nempe Basiliiis vesiigiis
deces^oris sui Firmiliani, ,a qtio iidem li.rre.iici crc-
dere arsuuntur Spiritum per Alonlanum et Prisciltam
(apiid Cyprian. iegitur Prisaim) locutum; adeo(|tie
non veriiati^ Spiritum , sed errortx. l)ciii((uc ab ile-
rniido baptisino, scu u Cypriani Africui)a;qiio syiiodi
ddgiitate quanlum ablioiTciei Dionysius, se(|ueiia ejiis
ad Xy>luiu epistoia i, coinprobubit. Coustant.
Ad caeius fideiium. Valesius ei siipcrius vcrhum

•MytT^Kt, cum fratribut communicare, et nunc o^^viq-

vdyev ad commnnionem admisit, laline converlit.
P UirumqiKi coeius snnai vel quos quispi:iin :idii, vel
^ qoibiis ropuhuur. Quocirca istiid (rvvYivdyev verlcre
iiceret, ccBlibus (subaudiio eniholicit ) copuluvit» Cui
loquendi ratioiii concinciis Siricius (;pisi. 1, :id
Iliiner., c. 1, dicii : f llos per iiivocalloiicin solam
septiformls Spiritus, episcopalls tnaniiB impositiimc.
Calliolicornm coiiveuiui sociamus. » Ei Leo episl. 2,
ad Rusiiciim c. 18 : < Per inauus imposiiionem ,
invocala virlotc Spirilus sancii , quam :ib hicrelicis
accipere iion poiucruut , catholicis copulandi sunt. 1

COUSTANT.

Nequaquam ab eit petent, Apnd Vnles. : e No-
quaquam exi^iimans iteralo bapiismaie cis opus
esse. » CoisTANT.

Ab ipto accepcrant. Videlicet Heracla , qui bap-
lismiim eis lontulisse ponitur. lis eliain , qul apud
b:creiicos b:iplizaii sunt, collaius qiiodam modo
dici potesi Spiriliis sauctus,adaccipiendum videllcet
sncrainentuin, non ad pcrcipii^ndnm sncrnmciiii gra-
tiain, quaiu nb hierclicis pcrcipi posse negant eliam
D iili paires, qui hareiicoriim b^iptisma suscipiunt.
Acceptiim quippe sacrameniiim, reinoiu erroris obice
quo virius ejus suspctisn lcneliniur, el tupplemento
ejui quod deerat accedente, ut lo |uitur jain non semel
laudaius Aiionymtis Lnb. (om. i Conc. png. 775,
hoc cst, iit ejusdein verbis uiar, fide postmodum tin-
cerala prorsu^qiie piirgala, iiilcgriiatem taiidein sunm
consei|uiiur. Coustant.

Superiorum episcoporum, Cyprlnnus epist 71, ad
Quinium, ei epist. 2, ad Slcphanuui ab Agrij^tpiiio
invectuin falclur; Firiiiilianus vero epist. 75, ad
Cyprinn. in Orienle conilrmaium doccl tn Iconio, qai
Phrygiee locut ett , ciim eo convciilsseiil eplscopi ex
Gulaiia et Cilicia et catent finitimit regionibut, Cum
amciii hunc lUonysii locuin Euseliius Hisiori.c su;n
inserucril, Cypnnnuiu cjus scnienliie, quaB IhTreiicos
rcbaplizari voiebni primuinauclorein uequiilccnscre,
licci illius verba lib. vii, c. 2, hoc BOiiaie vidcaniur.

Coustant.

Dionysii fragmentum. Ex v^rbis^cjjiyol^cji^ejjou* g

95 EPISTOLARUM UUiC AD

siam discidil, et ex fralribus quosdnm ad impiela-
(em et blasphemias periraxil ; qui iiupiissiniam dc
Deo doclrinam in orbem invexii, ei olemeniissimum
Dominiim nosirum Jesum Giirisium quasi immise-
ricordem calumniaiur; ac prxter hsec omtiia sacrum
lavacrum irritum babel ac rejicit, Odcmque ei
coiifessionem, qnx baptismo prsemiliuniur, subveriii,
et Spirilum sanctum ab iis penitus fugai, etiainsi
spes aliqua subsit; vel quod in iilis permanserit ,
vel quod ad eos reversus sit.

SIX JUM PAPAM. ATTINENT i 96

A Y^«vTt T13V cxxXi^^iov, xeci Tiva; twv a3i).^v tis Mittizc
zKt ^"/MifrtULioig l^xvo-avTi , xat mpi tou ©cov ScSas-
xa)iav avo9'i6>TaT72v S7riiffxifx)jiaavTc « xoti tov ^oij^O'
TaTov xvpiov i9/jib>v 'lijo-oOv XpioTov «jc ovio)^ OVXOfOV-
TOvvTt, eTTi Traot 5e TOUTOtff to Xour/oov aOiTovvrt to
aytov, xat tijv ts ;rpo avTOv irioriv xat ofio^oyiav ava-
TpSTTOvTt, t6 tc 7rvcv|xa t6 aytov e^ ovtuv, ct xat ri> i'J
ihcig Tov Trajda/xctvat i I7ravc)j9ctv ttjdo; otvtov; ,
TrOVTC^Wf ^vya^cvovTc*

EPISTOLiE IV, DIONYSII ALEXANDRINI EPISCOPI

AD SIXTUM II. PAPAM FRAGHENTUM.

De homine qui baptisroo Ecclesise initiari expetebat, cum baptismum a]iis verbis ac rebus apud hsretioos suscepisse se

diceret.

Vere etenim , frater, consilio opus habeo, et sen- B
tentiam tuam expelo, nc forie balluciner, super ne-
gotio quod mihi lale accidit. Quidam ex frairibus,
qui ad ecclesiam couveniunt , jam pridem pro fideli
habilus, et qui ante meam ordinatiouem, ac ni falior,
ante ipsius quoque Heraclae episcopaium cosius flde-
lium particeps fuerat , cum inierfuisset bapiismo eo-
rum qiii nuper baptizabantur, et interrogationes res- *
ponsionesque audisset , ad me accessit flens et vicem
suam ingemiscens. Pcdibusque meis advolutus, con-
(Iteri alque dejerare coepit, baptismum quo apiid ba:-
relicos iuitiatus fuerat , non bujiismodi esse , neque
quidquam omnino habere cum hoc noslro commuiie :
quippe plenum fuisse impieiaiis et blasphemide. Aie-

Kat yap ovr4>Cf a^c^, orvft6ov>3ic dcojuiat, xod yvwar/;
atrw irapa o-ov, rotovrov rtvof jxot Trpoorc^rovTOff ir^a'/-
(xaTOf r ScSta>; fiiQ apa or^a^aifiou. twv yap fTVTtocr^uii'
v&>v a^c^^v Trto^TO? vo/xt(6/uvo; Kpxoiio^ xai itpo rn;
ilJLns ;i^ct/>oTovtaCt otjuiat di xai Tr^^o rnc rov ftaxa^tov
*Hpax7a xoTao-rao-cwf rvg axf^^aytayiig fACTaor^^wv, toij
vTToyvov |3a7rTtfojxcvotC7ra/>aTv;^«v, xairuv iircp*mB0C6Jv
xat oTroxisto^coav CTraxovo^ac. 7rooo^)lTC «fAOt xXatwv xac
xaTor6^iQV6)V savTOV. Kat TrtTrrwv Tr^oo roiv TroSaiv /xov, c^o-
/[jioXoyovfACvo; fisv xat i^Ofxvvfxcvos' ro jSaTrrto^fia, o itap&.
TOt; aijOCTtxot? ficSaTrrtoTO, pno rotovrov ctvat, fxij 5c
o^ojs" c/gtv Ttva itpbg rovro xotvwviov ' ao^cCeia; yu?
cxsivo y.ui ^^ao^f «jfAtwv TrcTrXijjDMorOat. Acyfijv 3c Trovj Ti
T^ov -«f^v^^njv vOv xaravcvvxrat , xat ftiQ $c Tra/^f^isa^iRv

baUjue animum suum acerbissimo doloris sensu coni- ^ iyjiv inSipou rov^ o^aVovf ^p^^ *ov esov, aTro rriiv
pungi , ac ne oculos quldem ad Deum aiiollere se avo<7i&>v iiiti^ioyj pufAaraiv xat itpetr/uiczorj 6pfA&>ixcvoi

YARIORUM NOTiE.

colligere est, eo ipso tempore, qiio Siephanus papa
de h:ereticis non rebapiizaiidis scripsit , Pliilemonem
ac Dioiiysiuin presbyieros eadcm de re litleras ad
Dionysium Alexnndriiiuin misissc. lisdem qiioque
Dionysius Alexandrtnus primo paiicis, ac deinde ciiin
jam Siephano Xysius siiccessisset , plurlbiis rescrip-
sit, et quidem separatim, ut ex eo conricitur, quod
epistola qu:e ad Phileinonem rescripta est, lertia de
baptiimo : et qua* ad Dionysiiim. quarla ab Ciisebio
appelleiur. De hac porro Idem Eusebius ita prxlo-
quiiur : c Quaita cjiis (Dioiiysii) de baptismo epi- ^
stola ad Dionysium scriplaest, tuiicqnidcm Rotnnnie ^
urbis presbylerum , sed qui nliquanto post tempore
ejusdem urbis episcopus coiistituius csi. E\ qiin huiic
ipsum Romaiium Dioiiysium eruditissiniuin plaiinque
admirandum viruin fuisse testiiiionio Dioiiysii Alexaii-
drini licei cogiioscere. i Tum hoRc prxfnius, sub-
nexuin fragmentum subjicil. Coustant.

Lavacrum iritmn Itabet, Quocirca iii episloln 73
Cypriaiii ad Jubanianum legimus , Novatianemes re-
baptizare eo$ , quoi a nobit sollicilant. El npud Augiis-
tiiium append. tom. iii antiiiuus auctor vet. et nov.
Testam. qiixst. 102, de ipso Novatiano ail : In tantum
irascitur nobis , ut et nos Cliriitianos neget , ( ideoque
bnptismum nobis iterandum censeai ) , cum sciat no$
ea fide imtiatost de aua ipse prcesumit, Quibus conci-
nii illtid vulgati Aniorosii CoiiHiieni. in I Cor. cap. i:
c Siceiiim eraiit, sicul nunc Nuvatiani et Donaiiaiii,
qui baptismum sibi viiidicaiit , a nostris baptizaios
reprobautes. i Cocstant.

Etiamsi spes aliqua $ubsit, Gralca vox ty.mc inlcr-
dum pro opiiiione iisurpatur. El Itic quidem conslru-
ctio ejus cum vcrbo pncteriii temporis posiulare vi-
dclur. ui iltam ea ratioue iiitelligamus. Neque vero
cuin Yalcsiohunc lociim de lapsis in idololalriniii, seil
de Catholicis a Novaliano subversis inierpretaniur,
qiiorum illc bapiismiim cxsuiflaiis, Spirituni snnctum
sacramenli hujus niuncrc ncccptuin fugabat,quainvis
in eorum aliquibiis, antequnm subvericrentur, Spi-
ritum saiictuiu vel pcriiiausisse per iiinocenliam vd
esi ut cuiii Valesio pcr pcaiiiicniiam rcdiisse credibilc
sil. Iln iiiliil opiis quicraiiius, In lapsi$ qnomodo poteH
remanere Spinius snnctus? Coustant.

Dionysii Alexandrini fragmenlum. I)e hac epislola
Eusebius iia pra.loquilur : c l.xtat et quinta cju^dcm
epislola ad Xysiuin lloman:c urbis cpiscopum, iii qun
posiquam advcrsiis hiercticos iiiulia di-seruil , hujus-
modi quiddam sua xMale coiitigibse narrat. > In ea au-
tcin narrai Dioiiysius tiuod iiuper coiiiigerat, cuiii
bapiisma publice nc solleuiuitcr iradidisbct. Unde
haiic epistolaiii paulo posi Pascha , vel cerie Peiiie-
cosleii, aiini 258, scriplam essc colligiiur. Coustant.

Baptismuin qno avud licerelicos initialus fuerat, Ru*
finus hn'C ita reddiuii: c Bapiisma ab hscreticis aliier
se suscepisse ; (|uod lamen secuiidum ca , quae nunc
viderei a uobis minisirari , ncc bnpiisina ducrrei, eo
quod esset replcta plaspheuiiis oiiinis illn coufessio.)
Dioiiysii ejusque decessorum ;cvo in Ale\andrina cc-
clesia , ut baptismo non iterato susciperentur li.xre-
tici usu recepium fuisse ex lioc loco evideiiier conli'

Digitized by

Google

97 EPISTOLA

andere, qiiod scelesib illis verbis ac rebus iiiiiiaius A
fiiisfeU Quapropier cxorabal , ui hoc purissimo la-
vncro snsceplione el gralia donarelur. Quod ego qui-
dcm facere non jsum ausus ; sed diiiiurnain illi coni-
ronnioneni ad id saiis fiusse dixi. Nam qui graiiaruin
aclionem andierit, et qui cum cxleris r&^ponderit
AmeD; qiii ad sacram mensam adsiiierit, et maniis
ad suscipiendum sanctum cibum porrexcril , alque
ilium exceperii, et corporis cl sanguinis Domini noslri
Jesn Christi particeps fuerit dititisstme , eum adhuc
de integro renovare non ausus fucrim. Porro illum

QUARTA. »8

xai 5ta toOto 5f 6u«vo; rit; c<7cxj9cyio>TaT)3C Tavnjc xa-
Oapvita; xai noLpv^oxn* x«t x^P^'^^^ twx«w • oirip iy&
uh ovx cToX^ijo^er Troeijo^at, <^cras Kyjrupxn nk* nokvxp^
vwv auTft» xocvfijvtov tig tovto yfYOvcvae. ivx^P^^"^^
yocp CTraxoOo-orvTa, xat avvcTrtfdiy^aficvov to aftiiv, xod
T/)a7rc{i3 Tra/JaorTOVTa, xat x«'/3«f tk viro Jo^^iv rHe uyiu^
rpofHc TrpoTjtvovTa, xot t«vthv xaTa$c$a/avov. xkI toO
(TOiULurog xat toO atuatoc toO xuptou iofiCiv*hofToyJ XptoroO
ucTaaxovTa txav&i XP^^* ^^ ^ *$ vTrap^^^ ovaffxcva-
(ccvTcTt ToVi^ffatfjit ' Oajoorctv dc cxcTcuov, xat faTajScSocof
TriaTC&^Cy xai oycrOiic v^j^JttSnvtfac r^ ftfTo;^ii tuv cc^luv

^VARIORUM NOTiE.

cilur. lUud quoque iiotaudum , scrnpuliim homini de est: sed aiierum dimino usu nunc recepiiim vir hu-

baptisroo suo non ideo injecium, quia eum ab b:rre- B militiiis ac pacis studiosus semper prsiulerit. Salis

ticis, sed quia sub aliena forma, ut existimabat , sus-

cepisset. Baptisma enim altis verbis aut rebus, quam

qu£ Christiis pnescripsit , numqnam in Ecclesia pro

Clirisii baptismate, adeoqiie nec pro vero JKipiismo,

babiium eat. Non aliler sentiebat Dionysii decessor,

etsi forsitan culpandus, qiiod bominero ab haresi

vcnientem , qua ratione bapiizatus essei, inierrogare

lieglexit. Hujtismodi inconimodum ut caveretur dein-

ceps, aniio 514. concirmm Arelaiense can. 8, con-

stiiiiit, f ut si ad Ecclesiam aliqiiis de lia*resi venerit,

interrogent eum Syinbolum, et si pervideriiit eum in

Palrc et Filio et >pirilu sancto ei^se bapiizatnin , ma-

i;us ei taniuin imponaiur, ut accipiat Spiritum snii-

cuim; qiiod si yiterrogatiis non responderit banc Tri-

iiiiatem, baptizetur. i Coustant.

Yerbii ae rebus, Valesius , verbit ac ceremoniU, Hic
rciigioni est a gneco tanlisper discedere. Quinain

habebit, ciim ad ei!in veiierit sacr» lilurgiae locum»
ubi anliqui respondcre solebant Anieti , eam fidem ,
quam illi hac voce exprimebant , sincero mentis af-
lectu firmare , ut ex Ambrosii lib. de Mysler. c;ip. 9,
consilio, quod os oll n loquebaliir dicens Amen , hoc
e$t verum esl , nunc men$ inlenta fateaiur. Coostant.
El manus ad suscipiendum, Et uic usus , quo fide«
les Christi corpus manibus excipere solehani , anti-
quattis est, sed nuila lege abrogaius legiiiir. Eum
Fallem ad saeculuin sexluin in Gallils per!«cvera*»se
Mabillonius no4er lib. i Lilurg. Gallic., cap. 5« n.25,
ex lih. X Gregorii Tiiron., cap. 8, colligit. Coustant.
Renovare non ausus fuerim, An Dionvsio resiMmde-
rit Xysiiis, ejiisque scrupulum cxemerit, nobis igno-
tum. Forte ctiam buic papai rescribendi opportunita-
tem porsecutio nc iiiors iion mulio post iiiterveniens
suslulit. At eiini, qui pnesciiptis a Cbristo verbis
vcro essent haereiici , quas res ac verba , quihus ba- n bapiizatus non fuissei, baptizandum esse superiu^ al

piismum adminialrahant , ut expostiisset Dionysius,
nemo iion desider»ret. Sed nec forte ipse ab eo , qui
de baptismo suo ambigelut , qiiidqiiam iiisi generali-
bus verbis ediscere potiierat. Coustant.

Smepiione et graiia. Cbristopbors. snseepnone in
EccUsiam. Miisculus simpliciter susceptione: quam
intcrpretationem sibi magis probari Yalesius in notis
declant; quia in baplismo Deus nos tamquam filios
suscipiat. Ipse in Etisebii lexlu prxferl, verissimaque
adoptione, Nos autem huiic locuin sic inteUigendum
cciibcmus , quasi legerenms , ut non modo susceptio-
ne, qua gandchat iii Ecclesiam receptus, sed et qra-
tia, (|ua se privatum dolehal, donaretur. £x hac Uu-
iini ioierpretiitione, Propter quod exorabat mundari
se et purificari eccleslaslico baptismale , ul el graiiant
consequi posset Spiritus sancti^ illum legisse liqiiet
irapaSox^; zapiroi t sine inedia parlicula xai. Qux le-
ciio si ver:«^ est , laiine verleiidum erii perceptione
gratie, Coustant

latus Arelatensis concilii canon 8, clare decidii. Qiio-
circa ct Nicxnum coiiciliiim can. 19 Paulianistas iid
Ecclesiam veiiiemes bapiizari voluil; quia ini|uit In-
noceniius epist. 16, ad^Macedona^, cap. 10, htBretici
ilU m noiiitiie Pairis el FiUi ei Spiritus sancti minime
bapiizabant: adeoque nullum erat hiijiismodi baptis-
ma. Qms eittm, inquit Augfistinus lib. vi de Ript.
conl. Dooal. c. 25, nesciat non esse baptismum Chris-
14, li verba evangeiica^ quibus symbolum constai defue-
rifi/. Christi tameu geniTalc pneceptum esl, iVtii ^uif
renalus fnerit ex aqua ctc. ; iiec cuiquam , ab Evuii-
gclii prxdicatioiie, snliiiem sperandaui censet Eccle-
sia , nisi r|ni hoc pr;vceptum re vcl voto impleverii.
Qu^intumvis fre(|ueiilarit quis ndclium coetus, ibique
corporis ac sanguinis Chrisli parliceps fuerit , de
gratia Spiritus sancti ab eo pcrcepu iicmo cerlior
esse potest, (|u:im de hoc munere tum Cornelio lum
sociis ejus Indulto certus fuii Pctrus: qui nihilomi*
nus eos oiniies, quos Spiriiu sancto plenos coiispicie-

Responderii amen. His consentanea sunl ista Judtiiii D bat, baptizandos essc non dubitavii , ui nihil praster^

niariyris Apoiog. 1 , Ubi absolvit (sacerdos) preces
el Eucharistinm perfecit , om;iti poputus , qut adttai ,
suulamat dicenSf Amen, o^ TuvTs^io^avTo? Tac cvxac x«i
Tjjv sOxoeptcrTtori/. Tra^ o irapwv >a6ff TrapivyTQjitfit Xr/wv ,
A>r;v. Quocirca Jusiinianus iinp. Novcl. i57, c. U.
Jubemus^ iiiquit, omnes episcopos et presbyteros
mn in ucreto , sed cnm ea voce qm a (idelissimo po-
puio esaiidtatttr, dioinam oblationem .... facere, Et
roox , Si sotum benedicis spiritu , ti qid idiotai locum
implet, quomodo tuce gratiarum actioni subjiciei san •
ctum Hlud Amen f iain quidem superius pag. 157 noi.
6, observavimus fideles sacerdoii eucharistiam sibi
tradenti» ac dicenii, Corpus Chrisli, aut Sanauis
Christi^ respondere olim coiisuevisse Amen. Al Dio-
nysium de responsione AmeUf qux coiisecrationis
verbis subjiciatur, modo loqui orationis ejiis series
pcrsuadet. Ab eo certe dictum narrat, quem postea
ad aliare percipiendse eucharisiiiC gratia inducit.
jaiu vcro aniiquatum morem revocare privati iioq

mtiiiu» viderelur, iiiqult Cyprianusepist. 2, ad Steph.,
n. 1 , qiiominus per omnia divini pnecepli atque Evan^'
gelii legem aposlolica maqisteria servarent, Nec ainbi-
geiidum mihl videtiir, quin hoc ipsum Dionysio ezplo-
ratum luerit. Inde igitiir angebalur potius, quod cum
is , qul se rebus ac verbis aliis baptizaium dicebal ,
ntilla corta r:ilioiie istud comprobaret , bapiismum
pra»ter apostolicam doctrinam iterare vereretur. Eum
ncmpc in se expertus est iteralioiiis baptisini horro-
rem f quem fidelium aiiimis insituni esse postea Au-
gustinus iih. v de Bapt. cont. Donat. c. 5. testatns
est. Et in hac dubitatioiie xstiians , de honiine pre-
dicto id senliro inaloit, quod de nliis in Ecclesia non
baptizalis Cypri.inus epist. 75, ad Jubaianum, aenlirc
se dixit : Po/£NI est Dominus misericordia sua indut'
geniiam dare^,el eos^ qui ad Ecclesiam nmpliciter
(sine baptismo) admis», in Ecctesia dormierunt^ ab
EccleM stuB muneribus non separare. Subinde vero
fornudiQem bujusmodi Leo episl. il5, ad Noonemi

Digitized by

Google

^ DE SANCTO DIONYSIO ROMANO PONTIFICE 100

bono •nimo este jijssi , el Ciim fiima fide ac l)Ona A TrcoTtivac. o 5i ovti itt-no^ nMrai • iriffiaa rt rn
condcietilia Hccedere ad Saneia , el parlicipeui eoriini T^ecre^i) wpoffuvat • xai fxiluc ir«/»ax«aoufi««? ffwmi
fieri. Veruiii ille lugendi finem iion racii , et ad men- ygce xmc itpovtvxwis ovtxtrac.
sam acoedere eiborrescii , vixque rogalus inieresse
oraiionibifs susUnei*

VARIOKUM NOTiE.

levavll j ubi pr;£iniUens , In prlnm ilaque providere
debemuB, ne duni Apeciem qumndam cautionis UnemuSf
damnum regenerandarum irtcidamus animanm, faletur
qitidem deinde, inexpiabtle eese (acinutj lavacrum,
quod reginerandii semel tributum etl , bit tubire ; ve-
rum roox niliilomluus addil : Sed tn lioc ( ijuein vere
bapiizaium neiuo s<'il,) nihil simile formidalur; quo^
niam non potest in ilerationis crimen venire , quod fa-
clum etse omnino nescitur. Porro de b:iplismo , cujus
causa Dlouysius Xysium sibl cousuleiulum duxerat,
iHud cerio coustabut , eum ab hxreiicis fuisse colla-

(uin. Nec dubium quin si bomo sic baptizalus Cy-
pri.iniim cl eos, qui cum illo Africana in syiiodo coii*
venerant, adii^sel, huuc bapliKandam esse slatim
dccrevissent. Et inde igitur Dionysiuin cuni iitdem
miniiue conseiisisse coufirmatur. Hiuc certe cons(at
boininera illum , qui bapuzatus ab baireticis fiierat,
ab HfTacla in Ecclesiam siue novo bapiismo fuisse
admissunt. Ipsevero Dionysius Heraclx in recipieudis
hxreiicis morem seq li se couc«piis verbis profitelur.

CoDST4irr.

KOTITIA

SCRIPTOROM QUORUMDAM QUifi AD SIXTUM ATTINENT.

I. Prselerea Dionysius aliam ad Sixium scripsit
cpistolam, quain Eusebius, lib. vii, IHst,^ c. 9, his
verbis indicarc salis habuit : c £st ei quiiita ejusdem
Dionysii epistota de baptismo, ipsius et ecclesix quam
regebat nomine, ad Sixtum et ecclcsiain urbis Uo-
inae , in qua de proposiia quxstione prolixam adino-
dum diepuUitionem insiituit. i

II. Pondiis in Vita S. Gypriani hacc babbt: f Jam de
Sixlo bono ei pacitico sacerdote, ac propierea bea-
(issimo roartyre , nuntius vencrat. Sperabatur jam*
jamque eaffiirex yeniens. » Qu£ verba sie summalim
reddit Oxoniensis editor : c Sixtus poniifex roma-
niis de pcrsecuiione seeulnra Gyprianum adinunet ; »

B adeoque , si Pontii assecutus esl mentem , dicendus
csl Sixlus passionis proximus ad Gyprianura liileru
niisisse , quibus eum de persecudone imroiitente cer*
tiorem faceret. Verum boc taiituin sibi vult Pontius,
persecutionem Romas flagrare, Jamque de Sixti mar-
lyrio ac nece nuntiuui venisse, et Garlhagine in dies
cariiificein expectari. Ibi cnim perstriiigil bic diaco-
nus quod Cyprianus epist« 8i, ad Suocessum explicat,
eos nempc veuisse , quos Romam , ut Terilatem ex-
plorareut, ipse miserai ; a quibus et Valeriauum ad-
Yersus clirisiianos ad ^enatum rescripsiase , ei Sii-
(um aiiiinadversum , et huic perseeutioni in Urbe
prxfectos quoiidie iiisistere didicit. D. Goostant.

SANGTO DI0NT8I0

ROMANO PONTIFICE

PUOLEGOMENA.

▲KTICULUS PRmUS.

EJus vit8B bistoria.
Dionysius origine Graecus, et patria Galaber vulgo
creduur (1). De ejus rebus gestis usque ad annum S56
Jcsu Ghrisii nihilccrti compertum liabemus. Ea (em-
pestate romanae presbyterum agebat Ecclesisc, quem
Epistolis suis ndiit Dionysius Alexandrinus. Ex illn,
quae quarta eratde6apltsmo(9), c hunc ipsum Roina-
num Dionysium erudilissimum, planeque admirandum
fuisse, testimonlo Dionysii Alexandrint licet cogno-
seere. » Stepbano faverat Dionysius ; siquidem ipse
ac Philemon Pirmilianum et Hetenuin h£reiic6rum
baptismum rcjicientes a comnumione segregandos

(1) Gave, liist, liiterar,, t. i , pag. 133; Joan,
Georg, Wiiich., Hitt, Eccles.^ pag. 1001. Libcr Pon-
lificalis» monachum fuisse Iradit, quod cst loiige fal*
sissiinum.

(2) Euseb., Hitt. EccUtiasl.^ iib. vii, cap. 7; el
apud Galiand., tom. iii, Ep* 8, p. 523, in noi. ^,

cum Siephano papa censebant (5). Sed de tententia
Stephani discessit postmodum , sive haereticos cufli
Q Gypriano baptizandos csse judicarit (4) , sive duHus
Slepbani Afros vcl excommunicantis, vel saKem ex-
commuiiicaiionem minitaniis factura impreharil. Id
docet Dionysius Alexandrinus ad Sixtum Dionysii
Romaiii decessorein epistola , qu;e est secutida de
Bnptismo : f Sed et charissimis fratribus et compre-
sbytcris noslris Dionysio et Philomcni , qui prius
idem cum Stephano senseraiit, antea quidem brevi-
ler, nunc vero pluribiis verbis scripsi. » Honim igiiur
duorum Romanae Ecclesi» Presbyterorum Sapieniia,
inqiiii Gi. Maranus (5), ncc immerito mitlgatum exi-

(3) Vide Goutanlii not. 6 , in Ep. 6, qiias est se-
cunda de Bapiismo ad Sixtum II ^ in hoc (umo, supra,

(4) lla quidein censet Launoyiis, tom. vm, pg.
G03. Sed perpaucos fore, inquii Cl. Maraiius, In rint
S. Cypriani, § 50, pag. 100, edit. Vene(. 1758, in
fol., arbitror, oui Launoii conjecturam nou explodaut*

(5) Blaian., loco citat., pag. ci.

Digitized by

Google

iOI PROLEGOMENA. 102

siimamiw edi^lum tophiai MiveniiB rebdplizanies. A "pnd Siiriam dio x ftugtlsii. Sanfl qtiidcm flniiqni

Sattctut Dionyiiut fM Umpori pQHtifem faetu$» —
Siiio II, scu Xysio, in Valeriani pcrseculione extin-
cto , Dionysius nosier In sede romana succcssit.
Qoando %i quamdio sederh sanctiis Dionysius , inter
erudilos controvertitur. Noiante doclissiroo Felro
Coulantio (1) , sibi non cohxrei Anastasius tulgatus
seu Poniiiealis liber, In quo Xystos viii idus augusti
capite tnmealuft , et Dionysloa ii kaleiidas augusll
ordioatttt ponltor i fte nihilominus seribitor romaM
sedes a Xysli niorte tftntnm triginta tfuintfm iiei ee^
teue. Eam autem Valeriani persecuiione profaiben'e|
ne Xyslo soecessor daretur, ab viii Idus aogusti sreon*
solain Tiiscii fiassiusqde in diem iii ktiendas augiifU
iGmiliano et Dasso consulibus, hoe est • die 6 men-

nioris fuissc, ul romnniis episcopos consccraretdr ab
cpiscopo ostiensi, aiietor est sanctus Augustlnus (I)
in Brevieulo coliationum cum doiia(l«tis. Hine presby*
teris eeclesias divisit (5), et ecemeteria et parochias,
dioeceses conslituit (§). Apud bune antlstites penta-
pulitani accosarunt Dionysium Aleiandrinum, i per-
inde alque id de Filio Dei sendrei, quod postea Arios
sensit. Quibtis ille audilis una scripsil, et eonira Sa-
beilii seeiaiores et eontra cos, qoi ejus essent senten-
ti», quam enni post Arius proiulisset, ab Eeelesia est
ejeeius (7). Misit quoque ad Dionyslum (Aleitandri-
nont) littern, ot indioarei, qua dc reaccusaiusahillis
fttisset (8). Gonciiium liidfe Romas eelebravil, in quo
idem Dionysios eplsropos alexandrinus, cumper epi-

sis aagusti anni t58, ad diem !21 niensis Julii annl B stolam aperuiaset sententiam suam, ao purgasset ob-

259, adeoqoe meitses ondecim ae dies qolndeeim
vacasse Terius ei Boeheriano Gaiologo aliisqoo com-
perimus. Per hoo intervallum romanam Eeclesiam
presbyteri hojus Eeelesi» eom diaeonis, ot id moris
erat, adminislrarnnl. Postmodom vero anno 269 xi
kalendarum augosli , sen %i die mensis Julii feria
sexia, romanaa civilatis aniisles eleetus est Diooysius,
qui Xysto ponllfiee inter hujus Ecclesias presl^yleros
eminebal. t Fuit, i nt Bucherianl cataiogi verba ei-
scribam » t temporibus Gallieni , ex die xi kaietida-
rum angusti iEmiliano el Basso eonsulibus, iisque in
diem vu kaleodas janoarii consulibos Claudo et Pa-
terno, i adeoque a fA die mensis juiii 259, ad 26
diem mensis decembris anni 269. Unde sequitur, ol

jeetum crimen, omnisexors colpae magno consensu de-
claratos est (9). Idem pontifex crediiur in eadein urbe
habulsse synodum (10) eontra Paulum Samosatenum
episeopum antiocheiiom abrogantem Ghristo divlniia-
tem. Sed qui ita credunt, eos decipi loeo sancti Aiha-
nasii non reeie Inlellecto, docet Pagios ad annnrn 264,
§ 4. Sub eodem pentiflce anno eirciter 262, voit Har«
diiinus, eelebratum In Africa concllium, in quo sanei-
tum est, h:i>rcticos non esse rebttptixandos, quemad-
modum testaiur llieronymus in Dialogo adversus luci-
feriaiios, cap. viii, hls rerbis (II) ; c Denlque illi ipsl
episcopi, qui rebaptizandos liarelicos cnm eo (Cypria-
no) staiuerant , ad antiqoam eonsueiudinem revoluti
novuin emisere decretum. > Verum istud ab uno Hic-

annos deccm, menses quinqoe, dies quatuor (emor« C ronymodisclmus; alibienimnovihojuscedecretimen-

taali nempe excluso) Ecclesiie regimen tenuerit (2)<
lode et falsi convincilur PonliGcalis liber» in quo,
com descripta sint superiora Biicheriani Catalogi
verba, Dionysius lamen annos sex, mens^ diios, dies
quatuor, sedisse dicitur. Neque etiam ab errato im-
munis est ipse Buchcriaiius Catalogos, in quo eidem
Papae anni dumtaxU octo , mcnses duos , dies sex i
adscribuntur. In pervetusto indiculo depositionis epi-
scoporum romanorum,quemBucherius pan». 267 edi-
diu Dionysii deposiiio seu sepultura consignatur in
hunc inodum : vi kalendas januurii Dionysius in Cal-
lisli.

Consecratum fuisse Dionysium a Mrximo episcopo
osiicnei (3) habent acia saneti Laureiitii prope nnem

tionem Oeri nullam invenias ; quin et ipsa disputatio
inter donatistas et sanctum Augiistinum tale nihii peni-
lusnovit. Pamelius sanctum Dionysium slexandrinum
tesiem hujus rei addueii; at Jndiee novissimoedilore
operum saneti Hieronymi cnm Baronio hallnclnatiir.
E vita migravit sanctissimus pontifex Dionysius
anno Domini 269, 26 deeembris, secondom Pagium,
Basnagium et auctores ri4fi de virilUr le$ dates, Per-^
docius P. Berli (12) postBaronium (13) censet, Diony-
sium ad plures primum anno 271 abiisse, eoBaronii

16) Liber Poniificalis, cujus verba Baronius ad ann.
f, § 17, explannt in buiie modum : c Dionvsii opus

fuit, parochias a Deceuorihut itiii distincias llmltibus
cerlis. Presbylerisque divisas, quae penecuti% Vale»
riaiii turbaverat^ ilcrum dividere, ac pro ratione dislri-
M) Coutant., Epii/. fiom. Pon<i/'.,pa^. 260 eiseq. 1) buere, coemeteriaque singulis coiisignare. > Vide
(2) Ita Ghronotaxin Pontiticatus S. Dionysii ordi- Blanchiiium, iiinotisad Anastasium Bibiiotbeearium,
nani Pagius in Critic, ad Baron,, AnnaL, nd ahnum tom. ii, png. 230 ei 231

271, pag. 9; B:isnage ad ann. 25^, in Annal. Poiil.
eccle$,y png. 406; et Bcnedictini in opore : CArt de
virifier fet datei, paff. 243. Alias scnreniias videsis in
diversis editlcfnibus Poiitilicaiis apnd Scbetslraienuni,
pas. 434et 435, tom. i Antiquitatis EcclesiceJUustratie.

(3) B.iron., ad ann. 2 >!, § ii.

(4) Stint hsec verba Aufftistini in memornto Rrevi-
culo Collat. diei iii, cnp. 16 : c Ncc Bomansc Eccle-
siae (episcopum) ordinai ali(tuls episcopus inetropo-
litaniis, sedde proximo osliensis episcopus. Quod, ut
docet Mabilloniiis, cnp. 18 (Commeut, in ordinem ro^
manum, pag. 119), iion ita accipienduni , quasi bic
solus fuerit , sed praectpuus romani pontificis vice
metropolitanf consecrator. i

(5) Baron., ad ann. 265, { St, 55, 34, Sf.

ellius

S.Hilariiis, lib. iv de Trinitajie, | 12 : c Sa-
bclliiis ipsum dicitFilium, quem e( Patrem. »

(8) S. Athmasins, in Epist. de Sentenlia Diongtii^
§ 13, pag. 252 edii. Paris., Montfliuconii , umt. i^
part. 1, pag. 198 edit. Paiaviux, 1777, in-fol.

(9^ Apud Mansi . Collect. Concilior., tom. i, pag«
1015. (larduiiius ad annuiu 260 iu sue eoncilior. ia-
dice refert liaiic synodum roinanam.

nO) Baron., ad ann. 265, § 4, 10. :

(11) Hicronym., Dialog. adv. Luciferianos, nom.^S^
pnff. 196, edit, Yenct., in 4, do anno 1767| tom. ii.
p (12) Berti, Oist. eccl.^ sive Disseruuiones kiOericaf^
tom. II , Dissert. i de Aom. Epp., saec. lii, | xviii|
pag. 330, edit. August. Vindei., 1761, in 8.

(13)Baron., ad ann. 272, { 21.

Digitiz^d by

Googk

i03 DE SANCTO DIONYSIO

argtimeiilo indoctas, (juod secunda synodus advcrsus A
Paulum Samosatenum Antiocbisc celebrata sH de-
functo jam Claudio Augusio, qui decessii Aureiiauo.
Nos ven) vitam adbuc retlnente Claudio, synodi epi-
stolam ad Dioiiysium Romanum et aiios eplscopos
scriptam fuisse anno 269 censcfmus (i).

Elogium S. Dionytii Romani. — Eruditionis sin-
giihris laudem, qiiam. Eusebius, libro vii, cap. 7,
Hitt. eecle».^ Diony^ii Alexandrini tesiimonio fiiiius
Dionysio nostro adiribuil (eruditissimum planeque
admirandum virum euin appellans) ; vel quod ex
ejus scriptis superest fragmentum, illi saiis superque
conciltat. In eo dum sabelliana profligare studet
commenta, simul et Arii et triiheitarum placiia prx-
verlit atque pcrvertil , ac nicaenx synodo » quam po«
stca sequeretur, coiterisque sequendnm dccerneret , B.
fidem prxmonstravit. In boc practcrea prudentiam
patcfecit suam , quod in Dionysinm Alexandrinum
quantumvis graviter accusatum, nihil nspori vel dixit,
\cl gessit : verum non dissimulans, quam grnve es-
scl, undc accusareiiir, palienier sustiiiuit, qiioad istc
pncsul abunde satisfuceret, injeciamque de se suspi-
cionem penitus depellerei. Adlixc a divo Basilio vo-
catur (2) sancius Dionysius noster celeberrimus cum
ob fidem , tum ob virtutes reliquas egregias : prae-
scrtim vero multis commendatur propter cbaritatis,
niiserlcordixque in capiivos opera. Sii|uidem Asiam
minorcm , barbarorum cum primis incursionibus
cvasiatam, non lilteris modo suis, sed et xre, quo
cbristianoriim plurimi in liberiaiem adserti sunt,
recrcavit (5). Divus Athanasius eum recensei inier Q

(i) Yidesis observal. Pagii in Critic, ad ann, 27i,
n. 2 et seqq. ; et apud Mansi, in Coltect. Concilior,^
to:n. I, pag. i09 ) et seqq.

(2) Oinnino autem nihil exposcimus novi, sed
quod et cacteris oltm beatis ac l)eo dilectis viris usi-
tatum et pruscipue vobis (roinaiiis puniincibus, ita
Damasium papam alloqnitur saiictus Basilius) Novi-
uius enim ex serie memoriae, a patribns n<»siris iii-
terrogaiis, et litteris etianiniim apud nos asservaiis
edocli, Dionytium^ beaiissimuin illuin episcopum, qui
apud vos ei rccta lide, et reliquis virtulibus enituit,
invisisse ecclesiam nosiram caesarieiisein , et paires
nostros per liiteras consoiatuni esse, ac misisse, qui
fraires capiivos redimerent (S. BasiiL^ Ep; lxx, al.
ccxx, pag, i6i, edil, Paris, Benedictor), Observat in
hunc S. Basilii locuin perdoctus cdiior Juliaims Gar-
nler, qiiod, qu:e Basilius de romanorum episcoporuin
in altas ecclcsi:is benefict^nlia narrat, tesiimoniis D
coiifirmetur et Dionysii Coriiithiurum Episcopi apud
Eusebium, Hi$i. ecclet,, lib. iv, cap. 23« et Dionysii
Alexandriiii lib. vii, cap. 5, et ipsius etiam Eusebii,
qui huiic niorem in postreinn persecutioiie servatum
a Kt)mauis fuisse declaral lib. iv, cap. iS. Meinorala
auteni a Basilio calamitas stib G.illieiio coniigii , cum
Scyibae Cappadociam, ei finiiimas regiones vasturent,
uii testaiur Sozomenus lib n, cap. 6. Atque ex taiiiis
roalis magnum lioc bonuin eruit Ueiis, ut christiani a
barbaris abducti victores suos caperent, et ad Cliri-
stum adducerent. Unde Basiliiis in Epist. i6i, prima
pielatis seinina apiid Goihos e Cappadocia pullulasse
aii opera beaii Eulycbeiis.

t (5) S. Basilius insuper in libro de Spiriiu sancio,
cap. XXIX, n. 72, pag. 60, edit. Benedictiii , Paris.
Sancli Dionysii Romani aucioritate utitur ad confir-
mandas prsecipuas religionis veritaic$.

BOMANO PONTIFICE

i04

eos patres, qiiorum doctrinam, immo pbrases ei ver-
ba concilium nicxnoni usurpavit (4).

AETICULUS II.

De scriplisIS. Dloiiysii Romani Pootilkris lum ffenainis,
supposilitiis, acpraesmim deFragmento£iiistoiaead!»an-
ctum Diouysium Alexaudhiium seu potius adversos Sa-
beUiaoos.

Magiio Ecclesiac darono sancii Dionysii mmani
episcopi scripia fere omoia injuria teropornm perie-
re. Librum edidit de Duplici Hteren (5). Nec semel
de viri magni hicubratlonibus menlionem ^ii Aiha-
nasius : i Ex Diony^ii Romani operibiis , inqoii (6),
contra eos, qui filium Dei opos asseyerant, ostendi-
tur ariorum hasresim olim ab oronibus damnaum
fuisse. I Verba qiioqiie Dionysii afferi libro de Deere-
tit Synodi PiicmneB, toro. i, pag. 275 , vet. edit. et
Benedictinor., Paris., § 36, pag. i5i et seqq.

EpittoUB I. Dionytn papm ad Dionynum Alexandn-
num notitia, Cautta el occatio exponitur ex Athannio,
— Dionysius Alexandriniis antistes, nbi apud Piole-
roaidem Pentapoleos urbem exoriam audivit Sabellii
h:rresiro, qu» sancta: Trinitatis personas confunde-
bat, de liac Xystum papam certiorem facere, et
quasdam ea de causa episiolas a se conscriptas ei
mittere fesiinavit. Teste autero Eusebio , a Dionysio
Alexandruio c Rpistolae contra Sibellium scripiaisiint
ad Aromonem Berenicensem (in Pentapoli) Episco-
pum, uiia ad Telesphoruro , ad Eiiphranorem aliera,
et alia riirsus ad Ammonem et Eoporum. i Noinina-
tim vero epistolis ejus ad Ammoncm et Eupbranorem
non nulli moti ilium ad romanum pontificem dctule-
ront. Dionysius vero Romanus rcm satis gravem
duxii, ut Aiexandriniim , prius concilio habito, coiii-
nionere non differret.

Epistol» illius causam ct occasionem Alhanasius
in Epistola de tenientia Dionytii, n. i3, exponil in
hunc modum (7) : < Cum Dionysius Alexandrinus
contra Sabellii hsresim ad Amroonem el Euphrano-
rero studio religionis perrootus scripsisset, quidain ex
Ecclesia fratrcs, sauae quidem doctrinac homiiies,
non sciscitaii tamen eum (Dionysium Alexandrinuni)
qua de causa ita scripsisset, Romam (8) seconiulerei

(i) Athanas., Epitt. de Synodit, n. 43, edit. Pata-
viiiae, lom. i, part. ii, pag. 605. A. B. ;etedit. Paris.,
Monifaucon., tom. i, pag. 737.

(5) Basn»ge, Annal, Polit. Ecclet,^ tom. ii, ad
ann. 259, n. viii. pag. iOO, nuilo citato auctore aut
aniiqiio monuinento pro hoc libro Dionysii de dupttd
Uaereti, Forle is liber nil alitid esl, quam epistola ad
Diotiysiuin Alexaiidrinum, in qua duplicem h:cresiin
et iritheilarum, et Sabellii confutavit Romanus Dio-
nystus.

(6) Atlianasiiis, tom. i, Opp., edit. Paris., i627,
pag. 558 ct9i8; et edit. Patavii^-e, i777, lom. n,
part. i, de Sententia Dionytii^ pag. i98 el seqq., ii. 15,
et part. II, n. 45, p:ig. 605.

(7) Aibanas., de Sent, Dionyt,, n. i5, pag. i98cl
seqq., cit. edit. Patav.

(8) Subiiide Julius I, Epist. i, n. !22, cuni euscbia-
nis quod se inscio Athaiiasios alexandrinum episco-
pum condemnasset, expostulavit his verbis : < Cur
autem de alexandrina ecclesia polissimum nibil

Digitized by

Google

m DB SANCTO DIONYSIO HOMANO PONTiFIGE. 106

ilhimque apad cognominem Dionysiam Romanam A videiur Baronii sententia. Primo enim Allianasius

Episcopam accusarant* i quod niminim , ol et Ailia*
nasius, ibid. num. 4, prodit , in pracdicla Epistola ,
0. 4, dixisset : i Opus et rem faciam esse Filiam Dei,
iion natura proprium, sed alienuin a Fatre secuiidum
substantiam, qualis est agricola a vite , et faber a
scapha : etetiim caro sitres facta, iion erat, anteqaam
fieret. Qaibus aiiditis >, inquit Athanaslus, nuni. 15,
f Dionysius Romae episcopiis scripsit (1). ei contra
Sabellii sectatore<t, et contra eos, qUi ejiis essent
sciileniioe (ctijits Dionysius Alexandrinus assertor
pubbaiur), et : Ob quam Arius pustea ab Ecclesia
ejcctus e»t. Scripsit (2) quoque ad Dlonysiaiii (Ale-
xandrinum) iitieras, ut explanaret ea, de quibu» ab
iiiis (rratribus supra memorails) acciisatusfucrat.i

Dionysii Romiini contra sabellianos opus siniplici
verbo iypccpe design:)t; ac inde adjicit : iftiffULk ik
x«i Acowffiw : ubi particulae ^t xoe distlnctum quid
notanl , verbum MvxtO^ , Epistolam tcripiit proprie
sonat, acsubjecu vox Acowffu», cui inscrlpta erat Epi-
stola iila, iiidicat. Ipsa etiam decori raiio, immo et
sqaiias postulabat, ut romanus pontifex taniae sedis
antisliii, qualis erat alexandrinus, tanti meriii, tam*
que arcia cum romanis praesulibus anticiiia devinclo,
qualis erat Dionysius, ca, quae adversus illum dicta
fuerant, et qiis de iis esset senteniia romaiia, pri-
vatis litteris, non publico scripto nota facerct. Prae-
terea Dionysius Romanus in opcre conira sabellianos
nou unum singularem episcopum, sed plures allo-

Deiisdein liileris idem Atbaiiasiiis, lib. de Synodis, B qniuir. Denique in Dionysiuin seu Roinaniim, sea

Alexandriiium minime coiivenii subnexi fnigmenti
exordiiim, in quo Dionysius Romanus tres Deitates a
quibusdam induci praefiitus, siatini adjuiigit : c Audio
enim quosdain , qui divinum Verbum apud vos prx-
dicant, et docenl, hujus opinionis magisiros esse. >
Non enim is amicum v«)gis ac generaiilms hiijusmodi
verbis arguebat, sed speciales ipsi mittebat senten-
tias ex scripiis illius excerptas, ei ut eas explanaret,
admonebat.

EplstolcB II (1 ), $eu opem Diony$ii papw adversut 5a-
beltianoi Fragmenii notitia, — Insigiie fragmentum
Epistolae contra sabeliianos a Dioiiysio Romano
exaratae debemus Athanasio, a quo in Episiola de
Decretis nica>nx synodi nuih. i6, sic laudatur (2) :
G c DionysiusquoqueRomaeEpiscopus scril)ensconira
sabf^iliaiios, adversus illos, qui talia... (scilicct Ver-
bum factum et creatum esse) audcnt diccre, indi-
gnatur his verbis. > Ex eo opere excerptum est ,
qiiod idem Athaiiasius, epistola de senlt^ntia Dionysii,
num. 13, contra sabellianos , ei eos , qui ejus essent
senientise, ob quani Arius ab Ecclesia postea ejectus
est, scriptnm dicit, quodque ab epistola ejusdem
pontilicis ad Dionysiuin Alexandrinum simnl missa
distingueiidum esse, in superioris epistolae noliiia
probavimus. In hoc opcre Dionysius triiheilnrum
dogma , cut Alexandrinus pra^sul favere videbaiur,
ila refeliit, ul et sabellianorum senteniiim, quam
iinpiignabat idem Anlistes, siinui c6nfiilet. Eaque
agendi raiioiie defensorihns Ecclesia; magno docu-

n. 45, haec memoriae commendavit : c Cum autem
quidam ad Romannm Episcopum de Alexandrino
deiiilissent, quod Fiiium rein faclain et Patri non
consiibsuntialem afTirmaret, Koinana Synodus (5)
rein indigne tulit ; Romanus autem Episcopos scri-
piis ad cognominem sunm liiteris, oinnium (ea de re)
senlentiam noiain ei fecil. i

Atlmnanana verba expenduntur, Potiar Baromi ten'
tentia diitinguentii $criptum Diongm Romani contra
Sabellium ab ejuedem Epiilola Diony$io Alexandrino
intcripta. — Scriptum illud cujtis priore loco me-
ininit Athmasius, ab Epistola ad Dionysium, qiiam
exinde illememorat, disiinguenduin esse Baroniiis
censet : alii dc hac redubitant (4). Sed potior nobis

scriptnm est? An ignoratts h:inc esse consueludinem,
ac priinnin scrlbatnr nohis, et hinc quod jiislum est
decernatur?! Hxc auteni consiietudo num Dionysii
lemporibiis anliquior sii, ignoramus; hic cerie Atba-
nasiiis aiexandrini episcopi delaiores iion cnlpat,
qiiod nomen ejiis ad romannm pimtificem detuleriiit,
sed quod prius qnae vera esset iliius sententia scisci-
tari iiei:lexi«seiit.

(i) GrapCf* iirivretkt ^i xai Aiovvo-i&^ ^TikSiVOLimpi wv
e^.owaffi xar' a^irou; ubi t^earsonius dij^Axra^ pro
OQX&io-at , legendiiiii esse conjectat ; adcoque Dioiiy-
&iuni Roiiianum Alexandrino scri|isisse, ut qnae ad-
vcrsiis ipsum dicta fueraiit, nota ei faceiet. Et ea
qiiidem conjfctura cnin Athanasii narraiiime satis
eobneret, eoque veri videiur simiiior, quod ignorahat
Dionysiu^ Alexandrinus, quse advcrsum so prolaia
esseni, nec aliiinde nisi scriptis ex nrbe missis 00111-^
perire poierai. Sed quia non alia de cansa cnravit
DiOiiy^itis liomanns Alexandrino, quae conlra ipsnm

dicu fueraiii, indiciire, nlsi ui 'is suam 8U|ier illis'^ "»«"*'* fnii , quo contra IwTeses ra pnidentia sihi

mcnieiii ac seiitcntiam explicarel, nihil csi periculi * ^ — ' — * "' ' '''

uirainvis lectioneni quis spqnaiur. Yerum quod Diu-
nysius Alexandriniis exinde prapsiitii, ea,qii9esihi
ohjecu fnenint diluens, vulgatam leciionein quodam
modo conllrinnt.

(2) Aihanas., lib. de Synod., n. 43, tomo i, part. 11,
p:>g. 605. edit. palav.

(5) Hiiic comprohatur hactenus Cimstans usus, qiio
romani pontifices de rebus ad se delaiis nihil pro-
nuiiiiare sine synodo solebant. Eum nuoque niorem,
quo synndi decreUi iioinine suo niitiere ac noia
lacere iideni pontifices coiisueverant, firmatAiha-
nasins ^ ciiin litieras ad alexandrinum episcopum e
synodo missa^ Dionysio iiapae adscrihit.

(4) Virfesis Tillemont, Mimoires, tom iv, pag. 142,
sur S. Denis, pape , ^ii. Bruxeli.; Ceillier, Hiit.
gen^r., lom. m, pag. 327, in noi. «.

pATROti V,

decertandum, esse scirent, ut ei oppo^itas nun modo
caverent, verum etiain siiuui debellaient. Fragmenti
hujiis siylus episiolain sapit, iraciatns ac discepia-
tionis fusioris more conscripiam , quales Dionysius
Alexandrinus scribens ad Xysium, fuisse docet epi-
stolas, qnas adversus nascenlem Sabeilii hxresim
miserat. Vel ad eas Pentapoleos ecclesias , in quibus
orta et propigaia erat Sabellii haeresis, vel ad ipsam
aiexandrinam , cui praeerat Dionysius, vel ad cjus

(i) llscc epislola in nos^raeditione facla est pnmd,
cum episloia qna! prinia exhihila fuerit a D. Goustan-
tio, iu hac ipsa exlei noiiiia, hujus urtic. 11 initio.

(i) Athanas., tom. 1, p>ari. 1, de Decrct. iVic,
n. 29, pag. i8i, edit. Patavina;.

Digitized

tGoogle

)07 DE 8ANCT0 DIONYSiO

dclatores probabiliier missa ctt. Xd iniUum poniiQ- A
caius i)ioiiy>ii una cum (uperiore videtur referenda .
litpQie cui occasiunem dedii accusatio , quam litierx
Xyi)to papa) misbSB pepereruut. Hactenus perdociua
r. Gouuntius monachua bonedictinus e congrega-
tione S. Mauri, tonio i Ephiolarum romnorum pon-
tificumt pag. ili et seqq.

Ediiiones h^ju$ epiiiola Dionyiiunw [ragmenU. — «
Fragmenlum episiolx seu operis Oiony^iaid adversus
aabellianos a Goutaniio editum. reimprimi curavii
p. Mansi , lomo i Gollect. ampl. concilior. una cum
observaiionibus erudiiissimi hiOus monachi benedic-
tini, a pag. iOOU-i016. Idem fragmeiiium indefessus
Gallandius, tomo iii bibiioiheca» sus SS. veterum
pairum inseruit, atque iu eo edendo Goutautium
Y. G. sibi sequendum constituit. Chrisiianus Fride- B
ricus Roslerus laudaium Fragmenlum dionysianum
graece tantum addiiis quibusdam in vernacula liugua
observationibus ex Atbanasii epi^lola de Decreiis
synodi nicaensc juxia ediiioncm Montrauconii Pari-
siensem de anno 1698. exhibet in sua Dlblioiheca
velt. pplrum, parie u, Lipsi», 1777, in-S'', pag. 581*
584. Denique indercssus P. Dominicus Scbramm»
tomo VI Analysis SS. Patrum, anna 1784, Augusi»
Viudelicorum impresso latine tantum prxraium Fra-
gmenium reimpiimi curavit a pag. 415-417.

Epiilota Diony$ii Romani nd Cte$arien$e$ in CappU'»
docia deperdita. -^ Sanctus Basiiius |)aulo superiui
allegaius lesiatur, Dionysium papam unam ad eccleo
aiam Gaesareffl in Cappadoda perscripaisse episiolam,
ui eam consolelur de incursione Barbarorum « qua Q
vexaia fucrat; cujus auroy^afov in iliius Crclesue
arcbivio magna cura adservatum ipse oculis suis vide-
rai; verum sequioribustemponbusainissumdolemus.

Episioix duae illusiri Dionysii pap» nomine or-
iiaiffi circumferuntur. Prior ad Urbanum praifecium,
lioriaiur eum, < sapienler disponere, ei judicarc quas
iUi commissa sunt. > Dala est iv nonas Februarli ,
Aureliano ct Basso viris clarissimis consuiibus. Posie-
rior Severo scribitur episcopo : de Ecclesiis i.aro*
cbianis, ut singul» siugulis deniur prcabyieris, et ut
nallus alierius parocbi» lerminos , vel jiis invadat.
Dala esi v id. septembr. Glaudio et Paicrno viris
clarissimis coss. Subdiias esse Dionysio episiolas»
docent ei stylus, Dionysio viro dociissimo indignus»
ei iiiscriptiones. Annuin cglxxi» aperuere Aurelianus D
ei Bassus , quo lempore Dionysius ad laia venerat ;
Glaudii quidem ct Paierni coi»ulaiu episiolam scri*
bcre Diony>ius potuii. Ad Severuni tamen npn sciip*
sisse , eo consiat , quod ignoraverii iarvaiui auctor
episiolie, Paierni collegam Claudium iniperatorem
fuisse, quod verum Diouysium laiere, non potuil«
Iniiiuui episiolae iinpostori foeneravit Leonis epi-
sioiii XXIV : f OUm ci ab initio ianlam pcrcepiinus a
B. Peiro aposlolorum priiicipc fiduciam. > Locos
eiiani inseruii cx Grcgorio Mngno. Gonsulaniur et
libri IV, episvola 5^, et libri vii, epiuola li3, S. Gre-
gorii Magni epistolarum. AmbaBextantinnovist. Gol-
lectione conciliorum apud Mansi, tomo i, pag. 1004*«

ROMAMO PONTiFlCE. ' l03

1008. Easdem falsitatis convictaa' videre est in
Blondelli Pseudo-hidoro, pag. 349, seq. et apad
Scheisiratum, Aniiqnit. illustrat., lom. u.

Aiia opera S, Diong$io male adicripia,'^ Ludovicus
Jacobus a sancto Carolo (1), varia opuscub Dionysio
Romano adscribit : niinirum ex fragmentis Commen-
liiii Lniiprandi ticinensis Mrum de Silu Orbi$; sed
est error satis manifestus, quando ipsi tribuiiur libcr
de siiu orbis, cum loio cotlo et majore, quam sxculi
intervnllo differat ab episcopo iioc Dionysio Dionysius
Pcriegetes cihnicus» ctijus carmen grxcum insigne
hujus argumenii liabemus. SimiUter ferri non poiesi,
quod ab eodem auclore f Comnientarius adversus
arianas hsreses Diooysio papae iribuitur» cujus iem-
pore Arii hsreiid nomen nondum erat audiiuni,
quod fieri primum oospii ab anno 316. Neque t ad-
vcrsus Paulum Samosatenum scripsit Dionysius papa,
uii prxfatu^ aeriptor puiat , sed Diooysios alexan-
drinus Episcopiis, sicui a Gaveo(9) jam bene noiatum
video.

▲RTICULUS III,

Docirioa S. DionysU Romaui PonUiicis.
§ L — De $ancti$$im Trimiau,

Ihfulaniur a S, Diony$io TrUheilm a Mareienitw.
Tre$ difrinm Pereena propter natura Vnitaiem hte-
purahUei $unt.^ Siciiii inarcionitse quodammode tres
Deos constiiuebant , duin in tres subsiantias aiieni-
geiias , et inler se oiniiino segregatas sanctam Untu-
lem di<pdrliebantur ; hlnc sanclus Dionysios appellat
doctrinam hane fuiilem ac diabolicini : i Nam fiKilis,
iiiquii (3), Blarcionis doclrina... diabolica est. i Sub-
jungii deinde, hanc non csse doctrinam verorum
Clirisil discipulorum , et acquiesceniium Salvatoris
prxcepiis : c Hieniin, i vidilicet Ctiristiani, c Tiini-
taiem quidem non igiiorant iu divina Scriplura prs-
dicari ; tres auicm esse Deos , nec in veteri , nec in
novo Testamenio doceri. Itaque, i concludii sanctus
i^ontifex, f admirabilis divinaque Uniias in ircs divi-
iiiiatea non e&t separanda. i Tradit paiiio superius
idem sanctus Dionysius, divinum Verbum Deo Pairi
uniiuni esse , ei Spiritum sanctum in Dee manere et
habiiare, ei Trinitaiem reduci ei cidligi in unum Deun
oinnipoteniem , Domiiium universorum. c Necesse
csi enim, divinuin Verbum Deo univcrsorum esse
unitum, ei Spiritiim sancium iii Deo manero ac h:ibi-
iare, ac deiii«|iie divinain Triniiaiem iii unum... Deum
univcrdorum omni|M)tentem... reduci el colllgi* >
Quae verba apertissime oslenduiii unum Deum io
tres disiinclum Personas; adenque tres divin» Per*
son;u cx allaia docirina suni ejusdem essentiae, ejus-
demfiue naturae.

Nec oisi perperam deiorqueri possent reciiat^

1 ) Ludov. J.1C., Bibiiolhec. pontific^ lib. n, pag. C2.

|!2) Gave, Ntaf. litterar., loin. i, pag. 133.

5) Dionys. Rom., apud S. Aihanas., lib. de Decrei.
Synod,, loin. i, pag. 231 ei i32, edil. Montfauc,
i^aris., 1698, et tom. i, pari. i, pag. 182, n. 26, edii.
Patavinx, 1777 ; itein apud Mansi, to(n. i, Conctl.,
pa^. loll et seqq.; et apud Galiand., tom. nh BH
PP., pag. 558 et seqq.

'Digitized by

Google

i09 DIONYSII PAPiE ADVEftSUS SABELLIANOS FRAGMENTUM. ^jO

S.Di0iiyiiiv«rta in conflrmalionem errorissabeUAest Dominuni ali.|iio modo manufaclum dicere.

lianoruiii, eumoerUim indubitaiumque sit, noii mi-
nosaceuratom eum fulsae , eom de Personarum Tri-
oiUte,4imim eum de Unitaie naturte disseiuit. c lla
seilfeet , » inqoit , i divinae Triniidtl , et sanctfle Mo-
narcfaiie (f ) praGdfeatlo Integra servabitur. > Deinde
impiam appellat doetrlnam Sabellil, qui dicebat Pa-
tremesse Filium, et vicissim.c llllus enim (Sabellii), >
ipslssiiiia Bont 8. Dlonysii terba , c in eo conslsiit im-
pletts, qnod dieat FUium ease Patrem, et vicisNlm. >
Nullum igiiar dobium snboriri potest de orthodoxa
llde sancti hujos pontlflcia qnoad mybterium sanctis-
simx Triiiltatis.

§ II.— De Con$ubitant'mtitaU Vtrbl

Virbnmeu Pairi tfoiini«s<anita/«.— Eademraiione

Nam si faclus esl Filius, erai lenipus, quando non
erai (I); atqui fuil semper, sl uiique est, ul ipse
declarat, in Patre, ei si Cbrislus Verbura, Sapien-
tia et Virtus est. i Nemo sane pole.t niajori prae-
cisioiie tueri aBiernitaiem , diviniiaicm ac consub-
sianiialiialem Verbi; etnon nisi jucundi.simumesse
poient catliolicis iuiueri priniarias bas religionis
veriiales perspicue ac validissime asserias ab iis
Ecclesiae palribus, qui anie exoriam Arii biresira
fluruerunt.

Dmnitas Spiritui ianeti.-^QAierum S. Dionysius
romanus episcopiis tuebalur etiam in paniculari di-
viniiaiem Spirilus sancli , quoiiiam S. Basilius Ma-
gnus ejusdem aucioriiaiem allegal, ut iaudaiam

dubiiarenemopoiestdecaibolicaejusdempapajfide® '"*^*^^'" Spiriius sanctl probet adversus eam

mmA.I i«/«n....K«a»..i:..i:.^* «r.^Lf . . JninUirnafllPfi /9\ . nnlli.»^ »...^... ....?... r^

quoad consubstantialiiatem Verbi , quoiiiam qul ca-
tliolicam doctriiiam tradit de Triniiate, catbuli-
cam eodem tempore tradit doctrinam de consub-
sUoliaiiute Verbi. Verum ut propositam veritatem
mayia magiaqHe doprehendainns , probat sanctus
Dioaysiua^qii» auperiua doetiorat do uiiiooe Filii
cum Patre, duok» aancii Joannis Evangeltsto! ora-
culia, qu« es ipsiva Evaogello aunt deprom|iU;
qu» sic habent : Ego $i Puter wum inmu$ (Joan., x ,
ZO); iiogoin Patn «f Pator in me eil {Joan. , xiv,
iO). Bxc sunt momenu , quibua permotus S. Dio-
Dyuui acribit (i) , Verbum onitum Patri esao unio-
ne liiseparabiii, iia ut dua iat» person» aiut iina
eaderoque Divlnitaa.

Virbitm non ost formaium wel faetum^ ad genitum
abomni mlemitate.-^Qw poaila veriiate, nemo
absque culpa aaaerere potest Filium Del factum vel
creatum fiiiaae» c eum divina Scriptura iilum geni-
tam ease... , non aoteni formatiim et fuctum esso
tesleiuf (S) : Igltur non levia, aed maxlma iinpletas

(1) Dionya. Roin. loe. cit. in fino fragmenti ad-
^08 Sabelliom.

(1) Dionys. Rom. , in firag. adven, Sabeltian. , n. 9,
pag.l0t5,a|Hidllanai.

(S) Hia coDeiHeiia nicaena aynodus in aymbolo
Filiumaenitum, non faclum protileiur. Albaiiaaiua
aiHem Eptat. de eententia Dionyiii Aiexandr, , n. 15 ,
profehsionem illam primum ab iiac ayniHlo excngita-
tam n«in oaxe hiiie recte probat. Cuin eniiii , iiiqiiii ,
< Dioiiyaiiia Rninaiius episeopus adversua eos etiam
^cripserii , qnl Fiiium Dei reni creaum et facum

,, r-— -- , .1».. > •••.■■■■ wa mviii vi«««««itH V» •ta^Maiti

<bcuni, lliiuido eonatat, non nunc priinum, aedD

impugnaiiles (2) : nullum auiem recltat S. Dionysii
Roinani texium. Verum eamdem Spiriuis saneii di-
vinilatem e duobus locls praelaudati fragmenii ad-
versus sabelliaiios licet colligere : ait enim primo
I Spiritum sanclum in Deo manereei inhabllare (3). >
Et dein sUtuit (4) : i Credendum esse in Deura
Patrem omnipotentem , et in Clirisiura Jesum ejua
Fiiium, et in Spiriium sancium. >

Taindem observandum, sanctum Dionysium Ro-
roaiium locum Proverbiorum, viii. 22 : i-.^px^ i^oLn-
ffifa. , t/i principio fecit, inierpreUri iii bunc
niodum : Principem me fecii Donunui, pracfecit me...
operibus suis (o). Ei hac inierpreiaiidi raiione ab
usiiau veterum Patrum hujus loci expositione om-
C nlno discessit.

olim ab omnibus anatliemate damnatam esae ini-
niicorum Cbrisli arianaiii iKcresim. >

(i) Eiiam hic prx»d:imnai Dionysius celebre Arii
eiTiitum y ac praecludit nicuRno concilio , ad syin-
boli s^iii calcem anaihenializanti TOvf ^syovTac • *Hv ttots,
oTf ouy 3v. Quocirca cuin Yaiens Anmini in Eccle-
sia daniasset : i Si quis dixerit, erai (einpus quan-
do noo erai Fllius, anatbeuia sit. > Hoc audito , in-
quit Uitronyuius , />ifl/oflfo flrf». Luciferianoi , i Cun-
cii epi^copi et toia simul tcclesia piausu quodam
ellripiidio Valeniis vocem exceperunl , rati vidf li-
cet eum plauc uriaiiam hyRresim , quic Filium crea-
tumvolebai, his verliis ejurare. i

(2) R;isil. , de Spiritu iunclo, cap. 29, n. 72.

(■)) Dionys. Roiu., iu Iragm. adv. Sttbellianoi,
nutii. i.apud M:insi, pag. 1012.

( i) Ibid. , iiuui. Z , pag. 1016.

(5) Id. , ibid. , num. 2

^ EPISTOLJS I,

SBU OPERISJDIONYSII PAP^E ADVERSUS SABELLIANOS

FRAGMENTtm.

I. Jam tero «qoom fuerit diaputare adversus eoa, 'eHic ^ iv tUlno^ Xiyotfic xai irph^tj^^c «c«vouvratf *
qttinonarehiam qn.o augusUssima est ficclesi» Dei x«i x«T«Ti^vovT«ff x«i «v«i^ovvT«ff rh «ftvoTaTov x^-
Pwedieatte, to irca qoasdam virtutea ac separatas />u7f.«T^cWi3»i«f toO eiov, Ti}v^ov«p;ci«v,«VT/).t>

LEGTIONES VARiAlNTES.

Codex Beg. Mt«^iiufoGvt«fJf<m<fatic(»R. Qm deeratjediUi

crftctt/w, fide kuius codicia mxus in textum recepi, Ri

L^iyiu-Lcu uy -^

f"!%l(

lli

WONYSII PAPiE 0PER15

hyposlase.^ lresr|ue deiiaK^S dividentes ac discindentes A ivva^tn reyac xat layitpurfiiitoLg titro^ecncc xa^ ^vnt-

T«f rpsic niirtj^fiai yip tlvai ztvoi^ twv irap' ufuv w
TTOX^^'^^ *«^ ^t^aoy.ovTwv tov Btlov Xoyov, TovTUff vyv
TnQTac rn^ fpwnvtt^c' ol xaxa. itau$rpw, u; iiroc siirc»,
avTuestvTac tiq Sa$f)Oiou yvwfii}. o fiiv yajO pMVfntal,
ovTOv Tov Ttov ttvac "kiywv tov IlaTfpa, xac IpTraXcv * oc

^i TjOfCf 9S0V; TOOTTOV Ttva Xn/DVTTOU^CV . fif rptte XfK^*

(TTavtic (iva?, a^Xij^v TrovTaTra^c xtXA^/^co^fOva;, Scoe
jOoOvTS? T12V oycav fiovaSa* iBV6>96ac yap wayiai tw 6su
Tci>v oXcav Tov Btcov Xoyov, ififdiox^ptiv 3f tw 6eu xoti
iv^cacTao^ac 9sr to aycov IlvtOfia' TJdn xai tijv Btm
T/9caSa t^c sva, Stn^tp tlc xopv^v Tcva ( tov 6t6v rw
oXojv Tov TrovTOxoaTOjoa Xi^ai ) ovyxff aXaco0o6ac ts xu
9iivaytff6ac Trao^a ovayxn Maoxuiivoc yao toO ftaToto-
fpwog m«yyLa , tcV rptic ^pX^^ '^f ftovapx**^ ^^f*^''

desiruunl {Aihan.^ ep, dedtcret. Nic, Syn, n. ^ii),
Aiidivi enim qirosdam, qiiid apud vosdiviiium vcrbnm
praediiani et docent, htijns opinionis in:igistros esse
qui quidem e dinmelro , ul ila loi|nar, Satieilii opi-
itiitni ndversanmr. Hic eniin bl:isplieniat , ip-um
Filinm diccns esse Patrem , el vicissim : illi vcro
tr<'S Deos quodam mndo prspdicant , dum sanctam
uiiitalem in tres diversas byposlases ab invicem
oiunino sopara ns diviiiunt. Nccesse esi eiiim divi-
nnm Verbum Deo univcrsorum e^se nniinm , et
Spiritnm sancinm in Deo maiierc ct iiihabiUire;
adcoqne divinam Trinitniem in unuin, qunsi in
qiiemdain verlicem , hoc est in Deum nnivcrsorum
omnipoienlem reJuci alque coliigi. Insipienlis enim

Blaitionis doctrina, qujc in tria principiamon.irchiam B ^^»^ 5cacjBto-tv •, TraiStvjua ov Sca^oXsxov, oux* ^^ w^

LECTIONES VARIANTES.

^ Fwtam 'cofi^ Mii ^Mie««^> ei verbum m post tvUr^ subaudUur, JUmth.

COMMENTARII.

Monarchiam. Infra habct auctor flne ip<50 Frag-
mcnli, To oycov ^eTQpv/fxa Tii? uov«j9;^caf. Vocem Tptac
etiains:i»rnIo Ercle^ia* Sfcninfo Tbeoidiilnm Antiocbc-
iininadb-biiisM*, notnm e^l.Ei anleTheopbilnm Alhe-
ii:»go»a'* in Lrgatione pro Christianh b:i»c scrip«ierat :
Tc;" oyv oux «V aTropno-ac, ^yovTa;" esov IlaTijoa , xac
T?6v esov, xai IlvsOtza oycov. dscxvuvTa; avTwv xac ttov
•V T^ 'EXftlEl 5vvaacv. xac ttqv sv tt6 to^sc AIAIPESIPT
«xovora; oSio^j; xoXouixtvoi»? ; | 10. Vid. etlioruin ge-
inina iii § 11. U<»uth.

Jlypottmes, Diouysins nosler bic cum totn scecu-
larium tchola^ nt Hicrnnymi ad Dnnvisnin Eoist. 10. C
n. 4-, vcrbis iilar, nihU alind hypostasim nisi nniam
novit^ ct cuin E<Tlosia lot:i s:i('rili'(i:niii irinm snbslan-
li:irnm , ptifdicaiionem , pronl subxiantia V'>ci gr:i*cng
Gvoria respoinlet, .ivcrsninr. J;im tnin tnnien in
erclesia, saliem alexandrina, usu rcreptnm oral , iit
T>7roarTaars6>f vocabiiltim ad person:ini sigoirirandarn
assnnieretnr. 1d cerie colligitnr ex bis ()ri};enis in
J<>h:m., traol. 2, Tres personas {rptlg uTroorTao^scf)
Palrem et FHium et Spiritnm esse credimu%. Idein
et lib. vni coiitr:i Gelsuni , P:iirem et Filinni Svo t^
vTroo^Too-tc 7zptt.yiiaxa arfirniai. Ipse Dionysins Alexnn'.
dr. in cpi-^iohr t'Tli.'« seqneoiis rngmpnli^, n. 15, tl
7&> rptU fcvac Ta; OTroo-TaTSc; codem intellenu dicit.
Uiide sn^-picio esi id, quod nunc disserit Diony-^ins
Romatins, in Alexandriniini c:idere. qni cum iii Dt^o
T/»tcc vTroo-Tao-tcf prxdicire, velui triuni snbsiantia-
rnin seii essentiarnni divinarnni triuniqiie deit:uiiin
assertor, ac nionarcirue desti-nclor audire rcppil,
qiiood se ab liac opinione pnriearei. Imoio B:isilius i^
episi. 41 cnin aitea titfa' sen essent'(e d versitaitm inier
divinas p<>rsoiias posms^e docel. Ul>i vero Gnrcos
vTrooTao-tfiac nomine p<Tsofiani iiilciii<jrre consiitit
etiain bitiiiis 6.N/fmff<e vncabnlom ndenmdom inti'liec-
luio ac<-omniod;ire i>on diibti:irniii ni li)|n(M nomin «lim
de Angiistino, lib. 7 de Trin. c. 5. n. 9. Coumaist.
— Ai veiiora isiis, etsi vocos oOaia cl yuo-cc pro
vTroo-Tao-ec. personu sitbsisfente^ iii ex 1'bolio siipra no-
tavi. :i voienbus siiniliier adbibeii coiisnp\eninl. de
Dicnysii Romnni seiiti ntia vcri|)^ii posioa <*l. Mara-
nns iii pin'fat. in loniiim l' riiimi Om. S, BasiUi Mnqni :
< S. Basirnis in liliro de Spiriin S:uir o, c:ip. 29. ci-
tai illnd Dio y-ii, siTwTjost? sIvacT«? vTroaTao-scf , eic.
Tres rrgn hyp"Siast;.s 'admiliit Diony^iiis Alexaiidii-
nus, scd eos rerellit, (|ui cx co qnod ircs sini, ilivisas
esse coniendebani, qtiasi non iiiia esset in tribus es-
(cntia. Atque id quidem accuraic observandum , ut

perspiciamiis qnam immerito Dionysiam Rom.iniini
cum Alexandrino piignare exi^riment duo eiiinii
srripiores , Peiavius lib. iv de Trin. cap. 1, ct Ph.
Gonstanl. Epi»*t. Rom. p. iW. » (Scil. ad Diony^ii Al.
Fnigm. ot jam moniii. Add:i8 hts scripioribns Tille-
mnnl. Mem, EccL Yii. Dii»n. Al. § 15. ad lln.)
c Ul^rnne enim luiam bypostasin asserl contendii a
Dtoiivsio Romano in boc tesiimonio aintd Atlian:i8.
f 5»jff 5' av tcxoTwff ^iyocfAc xai Trpo^ ^cocjDoOvTa^ , elC.
Nnlla sine inter ntrnniqne Ditmysinm sentenii^eva-
rieias : merqne nyposla^es divisas vituperat : ncqne
una hyoostaHis Rftman» amngi potest, cuin idem
prorsiis dicat ac Alexa:(dri'iiis. Scd potiiis ox eoqitod
trcs byposlase<; divisas refellat, non obscnra conclu-
S'0 est iiihil eiim repreliensurnm fnisse , si iina in
tribns bypo^tasibnsessentii.rnisset admissa. ip yi.
H^c recie, ni raror, Maranns. Esi aliud pr.TiereaDio-
nysii Alex. » Ra ilio M:igno, ibidem addiicinm rrng-
meninm , qnod bis panculis verbis consttH. escoTani
y«p 5ca TOVTO . fxfTa twv MovaSa xac rt Tptag, inln
p. 1^8, n. 15. RoDTH

Fflifffii dicens e»se Patrem ei tieissim, Uoo vcrbo
hanc S:ibttllii h.-eresim enuntiant ariani apiid Atha-
irasinm , lib. de Synod. n. 16, direntes itliim
0co7raTo/9a pra»dic:ire <|iiod llilariiis. lib. iv de Trin.
n. i^ , biiine (*onvertit, ipsum dixil Filium quem
Patrem, Goustant.

Blarcionis doctrina. Notior est Marcionis h.-presis,
qiia dtio principia , unum boni , alierum mali som-
ni:*vii. Gyriiliis tamen Jeros«d. Ilcet caiecb. 6,
n. 16 hanc ejim docirioam not:itis, dic»t enm
diversos Deos siatnisst!^ alterum bonum^ et aU^rum
justum^ hor csl uiitim doruni et srvere punicntein,
nliernm beoignum el ad misf*ricordi:uii pro ensiini,
cateib. 16. ii. ^, dc discipnlis illiiis pra^mitiit :
Pios tres Deos annutitiamus , sileant marciomstte ;
liini n. 7. de ipso in:«gi>tro snbjieit : Iwpiissimus
Marcion tres Deos esse primus aueruit, Qua jnitein
ratioiie boc ab eo :»sserer<Miir, Epipbaniiis, b:ir.
JL% n. 5, rxponit. Yemni Rbodon qnidam Marcioni
snp|i;ir npiid Eiisebinm lib. vii, c. 15, priminn
scriliit : Atii perende ae Marcion duo inducnnt prin-
cipia ; ac paulo post ndjuogil : Atii mrsus ab hit
ianquam tewpestate in pejtts abrepti^ non duas to/rofi,
sed tres hatnms posnertmt : qnorutu princcps et ante'
sigmtnns eni Syntros. Aiigiisliiins vero lib. dc lla*r.,
c. 22 Ep I hanii Enscbiiiine sentenlias sic perstringit :
Quamvis Epiphf.niuseum ^Marcionem) tria dicai nstC"
ruisse principia, bonum, justum, pramm : $ed Eust*

Digitized by

Google

115 ADVGRSUS SABELLIANOS FRAGMENTUM. { u

secat e( dividil, diabolica sanc cst , iion aulem vero- A ovrwf fioftiTwv roy Xpttrrov auI twv «/JKrxofAtvwv Totc

ToO Itarnpoc fiMii/Latra. ovTOi yap TpiK^a fih x>?^utto-

rum tnirisii diseipulonim , vel eorum (|uil>us Salva-
loris discipllna ptacei. Hi eniin probe norunt Triiii-
taiein qiiidem in divina scripiura prxdicari , tres
autpm «sse Deos oeque in veteri neque in novo
Tesi»mento doceri.

S. Sed neque minus cnlpandi sunt, qul Filium
opus esse eiistimant, et Doininum raclum esse, sicut
uniim ponim quae v^re faria sunt arbiiranior : ciim
illiim getiitmn esse.ut congruit ac decet , iion condi-
turo aul factnm, diviita eliHiuia teslentur. Ntm levis
igiiiir, sed roaxima est imp*elas, Dominuni aliqiio
roodo maDufacium dicere. Nam si facius est Fiiius

Btoit^ ovTC na>ai«v ouTt Katvijv dMc9>ixr/v xijjOvTTOvaov,

Ov fiiXcrj ^ «V Ttff xaTa/!*tttyotTO xai Tovf nooiiiry. tov
Ttov ttvat 3o5a{ovTaff *», xat ytyovtvat tov lLv/)iov tatriTtp
Ev TtovTwf ycvofAtvwv, vojJtitovTaf' TwvOstwv loyiuv ysv
v>3o-£v avTw Tijv a/JuoTTOvo-av xai npinowttv, a>X ovx«
trXao-tv Ttva xat 7roi>30-tv Trpoo-jjta/aTvoovvTwv. jSXao-^uiov
ow ov To Tv^ov, /xtytOTOv fiiv ovv, x«*/507rotvrov rpoTzo-j
Ttva ^ttv Tov Kvptov, ti yap ytyovtv Tio;, ^v pTt ov?c

LECTIONES VARIANTES.

' Reg, M4ravt«{. BmL w^<mH.Et atia mam t^. m^^- £ t«<. Mmtfaucan, \

COMMENTARH.

h\u% Synerum quemdam , noit Harcionem , trium pnn'
eipiorum atque nalurarum $cribit auctorem. Coustant.
In tria Prineipia. Superius quidt;in Diony-ins ires
Pcrsoiias diviuas sic disiiugnil, ut Dei'univtr$0'
rum appi*llaiiou(Mn Palri iribiiert! viilt^aiur : at
subindtf iiienieiii siiain explicans, diviii»iu Trin'ta
leiii ii! iiiiiuiiem iiaiura; , qiia fii ut iiiiiis iinirmo-
rum OeNs sit, conveuire aperitt docei. Qtmd cuin
ita hii, cuiiM|iie idein s^nrius poniirex irin ffrineifna
re-piiat; quid monareldai iioiuiiie sibi velil, 9aiis
)ndic;ii, nenipe unicnm ab ecclesia credi reriiin
oiiiiiiutn priiictpium. Nhc ab linc seniciiii:) discre-
pni qiiod TertulliaDiis coutra Praxitain. c. 5. dic.t :
Mouarehiam ttihil aliud dgnipcare $cio , qnam iin- C
fulare et unicum imperiunt, Ideo eniiii uiiiciiin est
iiiiperiuni, quia priu< ipiuiu c<i unicum. Noiaiidnin
vcro qiioui«Mlo Teriullianus uioiiarrbia! irjetlicaiio*
nein cuiu Trisiialin fide coiiciliei at(]iiR coiiiponai.
Eiprnbranit i tiPraxcas,quod niHuarcbiani ibsTuerH.
Ciii ille : Qni Filium. inqiiil, non uliunde deduco, $ed
de SUBSTA.^ITU PATRis, uiMl facienieni sine Patrit
totftniate^ omnem a Vnlre contecutnm poteslatem, quO'
mdo potium de fide detlruere monnrchiam quam a
Puire Filio iraditam in Filio serro? Hoc mihi el in ter-
tium grttdum diclum sit . quia Sniriium non aliundc
puto^qnam a Palre per Filium. Yide ergo ne lu potius
monarchiam desiraas. Qiio ex loco piT^piciiuni esi et
Teitiillianuiii ei Praxe:un sibi iiiniuo objeciasse, qiiod
moiiardiiaui d-stmerf iii ; utriqiie ven> fiiisse persiia-
suin , lideni nb eo riiiidiiiis drsiriii , qiii mouarchiam
desiiueri'1. Valilti ii(iiiir halluciiiaiur nuiierus scrip-
ior, qui ex uiale inielleclo libri coiiiraPrax.. c. 10,
loco, III quo Praxeus ejusque asseclx vautssJuit Mo' r^
narchiuni iiuiicupaiiiiir, iiioiiarcbi:e asser ores iion
scciN aiqiie b.Treiicos hatieudos, et iia a Teriulliano
habiiosesse coiiicudii. Neqne veroitle eis viiio veriit
qiiod iiioiinrcbiain leiiere se proriteauiur. sed f|Uod
nbjccia ejus vera fide illain vani^^me prollieaiiiiir; eo
ferc luodo (|no qiiis Cbrisii.niiini sibi iiomeii arro-
gaiit(>s , aii|iic alieiiaiii n Ghrsiiauis moribtis ac (ide
ditcomes \iiam , recie fatsos ac vanissiiuus Cbrisiia-
nns appollarei y neque lauieu Cbrisiiaiiuui iminen
culpare aiil respuere ceuscreiur. Sic nec Prophelas
damnai, qui faisos Prnptieias viiuperat. Sed de bis
hic ^aiis. Orle f)ioiiysio nONiro monarchia esl au-
guuissima Eccletias bei proedicatio. Josiiui mariyris
exsiai tiber de Monarchia Dei ab Eusebio ei lliero-
nynto laudatiis. Ireiirrus qnoque , eotlt^in Eiisetuo
le^ie, lib. v liisi., c. ^O, cpisiolain ad Florinum de
Monarchia insoripserai. Taiiauui Or. conlra geiiies
Inier mutia, ({uibus sibi exptoraiam diviiiarum Litlc-
rarum veritaiem atqne indubitaiam docet , bQC eiiam

commpmorat, quod nnam universorum monarchiant
(t&ov 6>uv t6 fxov«/»;(tx6v)sfa/«cr6nf. Ne Apeltes qiii*
dem, M irrionis dis ipiiliifs, in coltoqoio, qnod riim
Rodnnp babiiil, hai c in^lciari aiisiis rsl monarchi.x,
seu iinici iiriiicipii, «'octr iiain. Ipso qiii!>pe RfNlone
lesie apiiil Enspbiuni i b. v, c. \\ unum principiuni
esse dicebat sicut ei noslrn religio. A baiias'iis siiiiiU-
ler Orat. 4 cont. Arian. n i , iu Deo proprie monar-
chiam esse probat. Ei in Oraiion'' coiiira f?enies,
cuin qui luonarcliiani neiraverii, aitieon halw^ndum
esse n«»n obsrurp d *c.oi UU verliift : "civitip lUyofuv
TTfjv TTO^yOioTTjTa «OiOTKjTa, ovTwj- ovMyx)} TJQv TroXva/o^iov
ecvapxiccf stvat. Basilius tib dn Spir. sancto^ cji<>. 18,
boc •^itii pi'nli.iiidum pro|MMiit , quomodu in Deo et
Personas profiiemnr. nec proprium mow^rchias doqma
excidit^ xat t6 txKTt^ig ^oyfta rfiff fiovapxi^s o\t Jtairt-
TTTst. Kaileni e^i (irctrorii NaziniiZMU «loctriiin tum
Oral. 2i, fiiiu Oral. 57, utii «dijecinm iltnd dtinil, ti
Stos y.oii 6e6c. xai 8c6c, ^rw; ou rpslc Btoi . i irwc o-j
iio\'japx}a t6 3o5a56tz«vov ; M«»nel ei G>cg rins Nyss.
Or. rakecb., c. 5 , ut iieqiie nionnpbia* dominaiiis
srindainr iu diversns dissectus diviuitntes. Ilis coiici-
nil r.yrilliis Jeros^d. caiecli. 6 : /n monnrchia autem
pradicnnda^ inquii Epiphnnins, liser. Gi. n. 3, noit
aberramus ; sed unam Trinitalemprvdicamus. Atinrum
miiio ea de re iesiiiiionin : atlniis l.iniiiiu nddo iltiid
Aiigu^iini lib. w^cont. Faust., c. 19 : Disrat ergo
Fausius, vel potius Hli qui ejus littms deleciantur^
monarchice opinionem nos ex gentibus non habere, etc.

COUSTANT.

Dominnm factum eue. BtnspheminR hutc, quam
posiea Arius iiiipie propugnavii , opuosilam fldem
professus esse atqiie Arianum doguia pntam
respiiisso ariiiiiiirnsis concitii Pairibus visus esl
Valeus, cum iesle Hieionynio, dinl. cont. Lncifer.^
cnllide clamnvii : Si quis dtxerit creaturam Fitium
Dei ut sunl ccelerce creuiurw^ anathema sil. Ubi vero
ille ciitii sooiis jnctnre C(Fpit . $e Filinm non crealu*
ram negnsscj seit siniilem cceieris ereaiuris; uierilo
contestabaninr epiHcopi tiac frainle deluHi , i/iii sme
conscientia hceretici ferebantur^ $e nihil mali id sua fide
suspicatos. PutavimuSt nieliauus^/iiiim congruere ver-
bis : nec in Ecclt*sia DA, ubi sinipticltas^ ubi pura con'
fessio est, at ud in rorrfe clausum esse^ atiud in labiis
proferri timniinus. Coustant.

rofi
ili

llum genitnm e*se. His concinens nicaena syno-
dus iii synilxilo , Filinm qenitum, non factnm profiU»
tnr, Atbaiiasius aulem Et»isl. de sententia Dion.^ n.
13, proressionem illam priinuin nb bac synodo exco-
gitaiain iion esse binc rocte probai: Curenim, iiiqiiit,
2)toift^stiiff, romanus episcopus^ adversus eos etiam scrip-
seritf qui Filium Dei rem creatam et fnclam dicuni.

DIONYSn PAPi£ ADVERSUS SABELLIAN09 FRAGMENTUM.

146

cr«it tempus quando non ernt : atqui fuii sempcr, si A iv M $i nv, ityi^ht t6 Iberf i lcrrcv, ^

uiique cst, ut ipsc declarat, in Patre {Joan, xiv, 42).
£t si Christus verbum , sapieniia et virtus est (hrrc
enim Christum esse divinac docent Liltera;, ut ipsi
nosiis), !i.TCsn!ie virluiesDeisuiit. Quocircasi facius
est Filius, fuil iempiis qnando hxc iion eratit : a-lcoque
fuit tempiis, qiio sine his erai Deus : qiiod perahsur-
diim esi. Sed quid pliiribus de his apiid vns di^se*
ram , viros Spiritu plenos, et apprime inielligentes
qu9e sequuntur absurha ei illa senlentia, quse Filium
facluin asserit? Ad hncc ininiine atlendisse mihi
videiitur opinionis hiijus duces ; et idcirco a veri-
tate prorsus al)errasse, qui aliter, quam quod sibi
Tult divina et pro|)lielic.i Scriptura, explicanl illud,
Dominui creavH me principium viarum suarum {Prov.

nal ii >070C nai vofitL tml ivntfiH i X^i#toC (f«vr« yitp
civMTov XftTcw al BiUuUyvs^tTfmfiAj ^nrt/» M-
9T«90c)* rsOra ^i ^vMcfucff oWfU rov 6coO rvyxcnttM'!»*
ci rotwv yiywr» h T^oc, iv orc oOx ^ raOr«- it Ao«
xae/ao;, orc X^P^ tovtuv wt 6 0f6c* inwinmtmi 8c
rovTo* xctt ri tet M ir>iov itipi rovroiv ir^c ^jMc^ 8<a-
>C70ifii9v, ir^c Mpac 9rvcvfiarof4/i^ xal vaf6c li^c-
o^rafACvovc rac ctroTrkc rac ht rov irooBfia Ityccv r«i» Tiov
avoxvYrrovvac « oTc ftoi ^oxovvc ft4 nfoatxmtivm rov
vovv oc xaOiiTiivafctvoc toc ^^C rccvTQC ^ wd lacc tvvto
xojuic^ rov aXqOovc lcofcapmxivac, ixiftut i |3oi#)tfTKc
ravTii ^ Q Ocidc xlci ir/Mfiircx4 rp«fii, ri « ftvf ck Isricc
ac a/3X^^ ^^^ GcvTOv, cxdcEafiCvoc. ov fua. yap ia roO
"Extco^cv, wc toTC. OTi/xocvca* *ExTtac yap ivravSa acxwa-

VIII, 22). Non eiiiin una est , ut scilis , verbi creavU B reov, avri tov, 'B7rc(rn3<TC roic vw ovrovycYovoo-cv ipytit

significntlo. Nam lioc in loco creavii idem est quod ,
priefecit operibus ab ipso faclis, factis, inquam, per
ipsum Filium. Al hic creavit non perinde intelligen-
duro est, atquc fecii. Facere enim et creare inter se
differunt. Nonne Ipse Hle paler tuut potiedit le, et feeit
le, et creavii tef ait lloises in magno Deuleiironoinii
carmine(/>ett(., xixii, 6). Sic eiiam iUos recte quis
possit coarguere: praecipiies temerariique homines !
ergone facla res est primogeniiui omnit creaiurce
(Colott. I, i5), ex utero ante luciferum genilut (Ptal,
cix, 5), qiti ui Sapieniia dicit, Ante omnet coUet gignU
v\e {Prov. viii, 28)? Denique niullis in locis divinonim
eloquiorum cuin geniium dici , at nusqiiani facium
Filium , quis legerit. Ex quibus aperte convincuntur ^
falsa de Domini generatione opinari^ qui divinnm
alqiie inexplicabilem ejus generationem factionem
audent dicere.

3. Neqiie igilur admirabills et divina uniias in
tres diviuiiales est separanda, ncquc faclionis voca-
bulo dignitas ac siimma magniludo Domini est di*
ininueiida: scd crcdendum esi in Deum Pairem
omnipotenlem, ct in Christum Jesum, ejus Filium ,
et in Spiritum sanotum : Verbum aulem Deo uni-
versorum esse unitum : qnippe, Ego, inquil, et Pater
unumtumus (/omi., x, 50); el, Ego in Patre, el Pater
in me ett (Joan., xiv, iO). Ila scilicel divina Trinitas
et sancia monarchla! praedicaiio integra servabiiiir,

ycyovoac di it avrov rov Tcov* ov^^i ii yt ro 'Bxrc«'« vGv
>iyoir ov ini ^ rov ^Birocqo^c * itafipit yap rov KOK^mu
To xTio^ac. Ovx avToc ovroc o^ov iranip I xrngaro ox,
xmi lfrocii«rc 9C, xcU Ixfcvc o^c ; rjl jv rw AsvnpcMfUM
lityoikvi &H i Mtt^c ffKri» np^c dvc xal cliroc 3v rcc * ^n
pci{(oxcvdvvoc ovOpaifroc * irocQfca 6 ir/Mnoroxoc nmng
aTio-cwc» Ix ya^r^oc irpo l«#^fopov ycwAlct o ilirvv
e5c Xofca, Upo ii TrovTttv ^owwv ycwa jucc ; xcci itmXkor
;^ov dc Twv Ocujv >oyc£i>v ycycw^o^c, iOX ov ytywivai
Tov Tcov ^cyoficvov cvpoc rcc ov. vy £v xarafccvoK l^
^ovrac Tot ^t\tin ^ mpi r^c rov xvpiov ycwqtfCMC vir^
>a/A^avovTsc , oc ^rodio-cv, avrov riiv 9ilav x«l t^pim/
7CVV199CV Xr/ccv roXfioivTCc*

* Sic Reg. ut etevigit sensnt. Editi ei alii a «i. Monlf.

i> Sic Reg. Alii vero et eiiili onnllHnt Ta6Ti|«. Mox Reg.
pro 1) fuibel {. Monifancon. Sed lioc posteriori loco ^aCt) m
ccE>di mutanhm videlur. Ronth.

^^ Fortas.se aftx^i. Rotith.

(i Sic Mss. et ed. Coinmel. Cceterim ut idem hic signi'

Ovr* ovv xarajMpc(ccv x^ ^^ V^^ ^Bcororccc nev
Oav/iafl^Tiiv Ticti Occav Mova9a ovrc woojffct xci>>vccv ' ro
itZuafia xat t6 vffc^SaXXov filycOoc rov Kv/»cov • iOlK ict-
wcffTCvxcvac ccc 6c6v naripa iravToxparo/»a, xai ii:
XjDcoTov 'lijo^ovv, rov Ttov ovrov, xai tlc r6 o^cov HvcOfia*
jQVw^at di vw 6cw twv oXwv tov A070V * tyci yap, fnoo-j,
xac 6 navhp ^v iffpicv xac iy^ iv rw narpi, xac IlanQp
Iv ifioc. ouTw yap fe xai li Ocia TptAc, itai ri iyiov x»-
/9V7fia T^c fAOvap;(cac Scaarw(ocTo. Extant ha*C apad
S. Athanasium Kpittola de Decretit Nicm^ Synodi^
D cap. xivi, p. %3I» ed. Benedictiii.
LECTIONES VAUlANTES.

ficat ac mti (edil, prior. leclio). Mox ti xxim, guod abeu ab
ed. Comuict. restituimut ex numutcriptis Reg. et BatU.
hancque vocem legerMd SanniM et Ambrot. Camald. Monh
fiiucon. Sed et in od. priori Parit. r« sti««i exlai. BmUh.

^ Reg. et Batii. M^. MoMfnnem.

' Anne iegendum mMuv pro mMuff Boutk.

COMMENTAUII.

liquido constal, non nnnc primumf ted olim ab omnibut
anaihemale damnaiamesse ininucorum Christi ArianO'
rum hceresim. Coustant.

Tempns qnaudo non erat, Etiam hic praedainnat
Dionysius ceiebre Arii elTaliim , ac prjeludit Nicseno
concilio , ad synib ili sui calcem anilheinatiz-.inti
TOTJc ^cyovTac" HvTroTC, otc ovx 5v. Qiiocirca cuin
V;tlens Ariiiiini iii ErclesiiclainassiM, Si qnis dixcrit:
Ernt lempns qwtndo non erat FiUut, anuthema tit ;
hoc audito, \ni\uii llieronynuis , dial. adv, Lucif,^
cuncti episcopi ci loia siniul Ecclesia plausu quodam
et iripudio Valeniis vocera exceperunt, rali vi-

delicet eum plaiie Arianam hncr^^sim , qiiae Filium
crentiim volebat, his verbis ejiirare. Coustaict.
— Ibidemes iiii^ronymoconslat, Valeiitem aliapluri*
ma et ipsuin proiiuniia^se, cl Claiidio pronnniianli
consensis^e, quir, cuni alienis a Catholica fide dog*
maiibu-. conriiiare difdcile credideriin. Exempli gra-
ti:i, ipso aii Vulens : Si quit dixerit de nttllit extanttbug
Ff/ium. et non de Deo Patre, anathema sit;atqueClaU'
dio h(ec proferenii idem ille attentit : Si quit dixerii
Filium Dei etse quidetu ante omnia tttcula^ ted non ame
otnne omnino temput , «1 et aliquid anteferat , ona-
thema sit. Routh. Digitized by ^ ^ ^^ ^^

noinTun

IN SUBJEGTA FRAGMENTA.

I. Opttft ex quo deseripu fiunt flragmenta subjecta, Allianasius lib. de SynodM n. 44, eplst.

de deeretis NledDude synodi, n. iS, et eptst.de senientia Dionysii passlm laudat. EJusdem meminerc

Basillds lib» de Splrilu sancio, cap. W, et Hieronymus, de Script. eccl., c. 79, Sed hi duo

Doeiores non ona raiione illud indicant. Ilieronymus enim In libros quatuor distlnctum docet :

Kisilius vero qusedam illius verba tamquam ex secunda ad Dionysium cognominem epistola profert.

Re autem vera et in libros distincium esse, et episiols nomen ei congruere ex Aihanasio

constat : qni quidem in eadem eplslola de sententia Dionysii et num. 13, diclt : i Dionysius quam

fnriroum sui purgandi gratia libros edidit, quos inscripsit £lenchus et Apologia, > et num. 14, de

scripto eodem sic loquitur : c Epistolam suam Elenchi et Apologiac tilulo inscripsit. i Epistola Igliur

erat qiiatuor in libros disiincta , adeoque tina ex iis , quas Dionysius a s'e fuslus et iractantld

more dietatas, 3cda<rxoc>ex&)T(/>ov •^fnyoviuvoct vocat (EjnsL 1, ad Xyst. ). Non ab co statim, ut de accu-

saiione sua commonitus fuii, niissa est. Nam ne accusationi dcesse viderctur, si rescrlbere Bomano

praBSuli diuiius dlfferret, huic epistolam praemisit, quam iufra, num. 6, ipsum Dionysitim Homanum

alloquens memorat bis verbis : xal aot it S>lnc IttkttoXiqc typa^a, Quocirca non modo Epistolat sed et epiitola

seeunda ad Dionymm cognominem non male a Basilio appellatur. Simul etiam est Elenchus et Apologia ;

Elenchus quidem adversariorum et accusalorum Dionysii , qui in hoc opere coargunntur aique confutanlur,

Apologia Tero ipsius Dionysii qui in eodem de objectis crroribus sese purgare nilitur. Quod cum feliclter

praestiierlt , impudentis calomnlae merito argult Aihanasius Arlanos , quod et velut Dlonysii vendilare non

entboerint, quaa llle palam aperteque rejeeerit.

II. Ista DlonysU apologia eo majoris est momenii, quod specimini nobis sit eorum, quae fecissent
coBteri Patrea Mic«no concilio superiores, quibus nonnulla exciderunt ariana^ impietati in speciem
cognau, 81 eos similis necessiias ad eipUcandam aperiius roentem suam compulisset. Inde enim
facile adduciiur quisque ut credat , neminem ex eis fulurum fuisse, qui non perinde atque Dionysius»
eamdem perlldiam damnasset, es liocopere quae exscribenda , quas practermittenda duxerit. Atbanasius,
niini* 14, expoiiit in btmc modum : i Vcrba cjus quam plurima* quibus res in qunstlonem adductas
elpenditiaut ex allatis rai&ociniis colHiit , aut interrogaios adversarios coarguit vel oblrectatores suos
criniinatur, ob librorum prolixitatem omittens, ca solum proponam, quae ad criminationes diluendas
necessaria videbuiitur. i Iii iis vero, quae exscril)U, librorum ordiuem minime servat, sed proiit res
tracijitae poslulabant, nunc unum ct alierum fragmentum ex libro primo profert, tum allud ex aecundo,
fiubiiiJe quartum rursus ex primo, cui aliud ex quarto adjungil. At cum nostri Insiituti sit operis ejusdem,
utpete ad Bomanum poiuificem sciipti, reliquias accuraie colligere , singula fragmenia co ordine
czhibere satius visum eit « qucm servant inier so libri , ex quibus descripia stinl. Demum si gestorum
qtiae hoc opus praecesserunt, seritim expendamus , ad lempiis circa quod elaboratum est, quodam modo
perliiigere licebit. Nempe aliquot Dionysii Alexundrini adversus Sabellianos cpistolae, Xysto pontificc
Tulgniic, accusationi illius occasio::em dedcruiit. Inde permoti nonuulli Gatholici, ipso Aleiandrino
pracsule inscio , Bomam convolaruni , et quae sibl In ejus scripiis displicebant ad Bomanum pontificem
detuleruni. Slatini admoniilt Dionysius Rouianiis Dionysium Alexandrlnum. Is vero Ull satlsfacere primttm
brevibus, inoxque prolixioribtis I itleris , ^Uflim prfntum , ut Athanasius notat, studuit. Quocirca nll vetat
qitominus hanc Dionysil apologiam ad aunum 262 atUnere censeamus. Bam quoque erudltus
TiUemontius ad anni hiijus exitum referri posse arbitratur. Goustamt.

<^ EPIlSTOUE II

Diomrsit ALexANDRim emsgopi ah Diomrsmii ftOMAiitif,
; Seu Operis quod Elenchus et Apologia inscribebatur , fragmenta.

£x primolU)ro,

I. Non enim erat tempus, quando Deus non erat i. Ov y«/) nv m o ecof ovx h n«Tiip.
Pater.

£t in sequentibas (inqoit Albanasius) proflietur Cbrislum xdl totit» eltcv (alt Atbanasius statim post ) u v^ ilfM» ^ ttt

semper esse, ut pole verbiim ei saiienliam et \irtutem. x^mt^ umu. Ut» ir», m( (rofisv, nm\ Hml^.

2. Ncquc vero Dcus cum hxc ncn pcperlsset 2. oO >«/) in tovtwv Syovoc wv ecoc , cIt» iircciJo-

Digitized by VjOOQI^

119

DIONYSII ALEXANDRINl EFISCOPI

iiii

postea Fillum genuit : sed quia Filius non a sc ipso, A notn^Taro, cOX Sxi fxj* ttcc/)' iayroO o Ywc, «>^' tx ta^
verum a Pairc habel essc. narpoc ix^t to ilvat.

£t post pauca de ipso Filio dicit :

5. Cum sit splendor lucis aeternaB , prorsus ci
ipsc aeiernus est. Luce enim seroper eiistente
manifestum est et splendorem semper exsistere: co
quippe lux csse ititeHigitur , quod splendcat, ac
fieri nequit ut lux non luceal. Rursum eiiim ad
exempla venianius. Si sol est, est quoquc splendor .
esi et dies: lioruin si nihil cst, niQltum abest ut sol
adsiu Quod si sol »icrnus esset, dies quoque niim-
qu«m dt-ficerel. Nnnc au»em ( nvque cnim iia se res
habei) dies sole indpiente incipii, ac dcsinente de-
sinit. Deus auiem aeterna lux est, Muae neque incce-
pit, neqiie deficiet uiiqiiam. Ipsi crgo praeliicet
ac coexsisiit aeternus splendor, qui mne initio ex4s-
tens et semper gcnitus, anle eum emicat, quiqae
•st ea sapientia , qiix dicit , Ego erom qm gaudebai :
tt deleetabar quotidie ante faciem eju$ omni tempore
{Prov. viii, 50).

Et paulo post sermoDcm de eodem sic prosequitur :

4. Gum ergo aeiernus sit Paier, a^terims est et Fi-
lius , lumen dc lumiiic. Ubi cnim est genitor, est
et proles. Si autcm proles non est, quomodo et
cujus potest essc genitor? Atqui ambo siint, et
scmper sunt. Cum igitiir Deus sit lux , Christus est
splendor. Cum autem Spiritus sit , Sfnrim enim ,
inquit, e%t Deu% (Joan. iv , 24); congrucnier rur-

' sum Christus vapor dicitur : Ett enim , inquit , va-
por virtulii Dei ( Sap.^ vil, 25 ).

Rnrsumqne dicit :

5. Solus autem Filius scmper cocxsistens Patri ,
et pleiius eo qui est , ipse etiam est , cum sit ex
Patre ( ex Athan. , ibid. , ti. 17).

K«\ iwt' AiT« (pergit dicere Atbanasius) «^iv c«f\ x^ «^3

5. *kKQL\jrfa,9\uf, 9c wv ^tarh^ ocZSioi», Travrwf xai auTo;
dct^ioc lo^Tcv. ovroc yap oml tou ^pearoct dnW u^ <<rrcy
wd t6 ocTravya^fAa. tout&i yap, xai otk f»c Iffri, tw
xaTavyatscv vosirai, xac ^b>c ov ^vvarai fiii ^uriCov cl-
vac fraXcv ya^ nOeofOv iTrc ra TrapadciyfAara. c^ corty
iQ^oc. coTcv igfAcpa * cc rocotiruv ^tnit* itrzt, tto^v 71 dfi
xai TrajDCcvac iqXcov. cc /Aiv ovv otScoc nhos, aTrouoro;
ov 2v xai 10 npcpa vvv ^i , ov yap cbrcv , ap^aficvov te
jpSaro, xac Travo^cvov fravcrac* 6 Zi yc 6c6c ocuviov
B jorc f«^, ovTC a/>Sa|icvov, ovrc X^o^ov frorc. ovxovv »»•
vcov frpoxccrac, xac ovvcorcv avrw ro airavyao^fia ow«f-
;^ov xac accycvic. »r/&ofacv6ficvov avrov, oitip iorw ij
Xcyovo^a aof ca, ^Ey» jjfiigv ^ izpwx,Kipt ' xa6' titupK»
9c cv^pacvopnv h frpovwYru avrov h izocrcl xac/Doi.

Kattt^iiciwTu |i«i' oiLip^inquitAthaoasius^^ffcei-coC w^n^Ur^'

' i. *OvT0ff ovv accjvcov rov narp6c« acwvcoc 6 Tw;
iorrc, fiag Ix ywrof wv • ovrof yap yovceac, cflrrc xac t«-
vov cc Jc fiii rcxvov cTij, ir«^ xac rivoff ccvac 9vvarac 7«-
vcvc ; a)X ccVcv afi^^o», xal cco-cv acc.

iftt« «Uuv <fo<rti^«t •nAw (Alhanasius ait) :

4ur6c ^ ovv ovroc tov 8cov, 6 Xpivxhc lorrcv oirav-
yao-jxa irvcvfMtroc 91 ovroc* Hvcvfia, yap, ^2v, odco;'
ovaUyodc woAtv 6 X/»cffr6f aTfii6f ^cycrac* 'Arfii6c, 7«^,
^viv, Iw rijf rov Scov 5vvajxc»ff.

K«i u toc ^«rtifou (ioquit AUianasius) «iXt* fi)«i

5. Movof dc 6 Tc6f acc avvow ru nar/»c, xac rov ovto;
7r)^>ijBovfACvoff, xai avr6c cJxrcv , wv cx rov TLarpog» B«C
cxcitata sunt serie coniinua a S» Atlutnasio in Epi-
itola de Sententia Dionysii, num. 15, p. 255, ed, Be-
nedictin.

Ex eodem libro primo (1).
6. Gieterum ubi res factas et opiflcia quaedam D ^- Q^ h^ ytvnra rcva ^o^a^ vocco^c, r&iv fih
Gonsideranda dixi , bujusmodi rcrum vclut minus
idonearum cursiin protnli excmpla, quaiido dixi :
Nequc plania id est quod .igricola, ncque scnpba id

quod iiaviuiii faber (ex Athan. , ibid, , n. 18). De-
inde congruis ei iiaturo! rei accoinmodatioribus
magis sum inimoraius, ac pluribus explicui qu»
veriora erant , variis excogitalis argumentis , quas

rocovTOiyv wc axp^tOTtpwf c^ im^popLiic ccTrov Trapa^tiy
fxara • Ijrcc pLToxt t6 ^t6v cfuv (adderem t6 avr6 «ivac)
.Tw ytvipy&y fiiirs tw vavTnj^w f6 orxa^o;. Ecra roi;
cxvovficvoc Tnai lepocfittvripoic Ivdccrjoc^a * xac ir^ov
9uSi)^ov ittpi Twv al)]Oco'TC/&wv, Trocxc^a ir/ooo^CTrE^cvjOaiv
TCXfAiipca, ocTrcp xac aoc ii SHug IttcotoXiq^ typa^^a ' cv
olc ^7$«, xac frpof Cjoovo^ev cyxXigfAa xar* Ifxov ^cvSo;

COMMENTARII.

(I) Quorsum Dionysiiis sequentia in medium at-
tulerii, Aihan.iSitis ita declarat : Acciica/or^s ciioc, ^ict
eum mentiebantur disasse^ Filium unum eorum esu
qum fncta sunt^ et nequaquam e$se Patri consubstan-
tialem, iierum in Ubro primo coarguit his verbis.
Dnde liquet ea in suiieriore Dionysii roinani epi*
stola coiiriitata esse , qiia: Alexandriiio objecta fuc-
rani. li eniin , qui Dominum factum esse, sicut unum
eorum quas facta sunl, ejastimant^ in illu, n. 2,
refelluutur. Illud quoque notaodum, eam fldem»

qua Patrpm et Filinm unius substanti.nB , seu con-
substantiaies credimus, fidelium animis ita semper
fuisse insitam, ut cuin hoc negare putaretor Atexan-
drinus anlistes, siatiin a catholicis viris ad roma-
nuin poiitiflcem fueril deiaius, iiec ille disiulerit
sese ab hujiisfiiodi opinione alienis»iinum deiiion-
strare. Nec illud iiiinori observatione digniim , qnod
non t»ntum reni veriio ooioovo-cov signiflcaiain , sra et
ipsunimet vcrlium aliquo iiiodo rejici fideies tot ante
nicienum concilium annis indigiMi tulcriia. Coosr.

Digitized by VjOOQIC

itl

AD DIONYSIUM ROMANUM FRAGMENTA.

ei libi in alia epislola exposui ; in quibus mendacii A ov, wf oO Wyowc tov Xpt<nw 'OMOOraoN trwu tw

6«w. 81 yip x«t TO ovo^a tovto ^jxi fiti «vpyjxivai, fwjj'
cevcyvuxivai ttov twv ityUtv tpoufwt , oXXoc yc tcc iiti)(tt^
pniiaxoL {io\J ra fj^f, « o-caieomixao'!, tyJc Jtovoiaf Tav-
T72; ovx airadsc- xac yotp avOjOwfrccav yoviQv TrapeOcftqv,
diq^ov «f ovo^ov ojuioycvYi ' ^o^ac trovTWff tovc vovcic fAO-
vov CTCjOovc clvat twv tcxvov , oti uri avTOt ctcv Ta Tcxva,
i fjLnTi foniig oc^ocyjioutav v7rap;^civ clvae finTC Tcxva.
xotl vav fAiv JTrio-ToXov, wc frpoctTTOv. dca Tac irc/aeoTaaccc
ovx ix^ 7rpoxofttO"ac , ii 3* ovv avTa aoc Ta totc fJij-
fAaTa, fia^ov dc xat Trao^nc «v JTrcfi^a to avTtypa^ ov *
omp ov cvTro]0«2O'fii>, frotiQO-w. oI$a ^i xac ftcfiviQfA&t ,
TrXciova repo^iig r&v orvT^cvwv ofiotwfAaTa * xa2 ^^
xat ^TOv ccTrov aTro OTrc^fiaTOf , i oTro f>tCDc ovcXOov,
CTcpov ctvat Tov odcv c^^avTiio^c, xat ^ravTwc ixctvot> xa-

conTici eiiam illad quod adversum me proferunt
crimen , me scilirei non asserere Chrisium esse Deo
coiiSQljstantt»lem. Tainetsi enim ine mi$(|uam in
ScripUiris sacris boc Yocabuluro ve! invenisse vet
iegisse dico, alia lamen argumenia qu» suljinde
adjuiixi, quxqiic illi ktcuerunl, ab hac intelligentia
nilui discrepant. Etcnim proiem hunianam, qua^
cerie ejusdem geiieris est aique genitor , in exem-
plum auuli;dixique revera parentes hoc S"luindis-
liiigui a (iliis , qitod ipsi non sint filii ; aiii cerle
nece^sario ruinrum esse , ut neque pareiiies esseiit ,
neque filii. Epistolam autem , ut praedixi , pro-
pier praeseiitem rerum conditionem , peiies ine non
babeo : alioquin ipsa tibi quae tunc scripsi verba ,

iroo et episiolae lotius exeinpluin misissem , mit- g Ocomxcv ofAo^vcV . nai TroTafAov aTro itvync f>{ovTa, in-

lamque siqiiaiido niibi ejus copia fiierit. Meniini
porro pluriinas ex rebiis inter se cognalis simili-
ladines adjecisse. Eieiiiin plantam, sifc ex semine
sive ex radice succrescentem , aliam e^se dixi ab
eo onde puliulavii, lametsi ejusdem omniiio sit
naturs : similiier et fluvium e fonie manamem
aliam formam ac nomen accipere, neqiie eniin fon-
tem fluvium, aut fluvium fontem appeilari, sed
hxc duo esse; ac fontem quidem quasi patrem esse,
fluvium vero esse aquam ex fonie. Verum ha:c qui-
dem et similia, quac scripla hunt, se non videre
qiiasi cscitlieiites dissimulant : dtiabus aulem vo-
colls incompositis , quasi lapidibns, eminus me
conantur Iropeiere : non adveriente» rebus ignoratis
et quae ut intelligaiitur interpretatione iudigent , C
plerumque non modo aliena,sed et coniraria exem-
pla lucem afferre.

pw ^x^y^ '^** ovofAa fxcTCtl>9f cvat, fiw yap T>jv worfhv
TroTafAov, fAQTC Tov TroTafAOv mryiiiv 'kiyta^t , xai J^fA^-
TCjOa vTrapx^^Vt ^^ '^ f^ wnyrpt otovd TrocTcpa ctvat,
Tov ^i tzotxipof. ctvat ix rni itnync v3»f>, aXXa TavTa fiiy
xat Ta Totavra (in^i optn yty pafiiiiva, a>>' oeovei TVfXwr-
Tccv vTrox^tvovTat . TOtc dc ^di pny.onioig ao^v6cT0tc,
xaBocmp >iOotff , fzaxfJoSev iTrtxetf^ovo-t pa ^o^ctv •
cr/voovvTCc wc TwvoyvoovfACvwv, xot npo ov fAOvov a^ota
Ttoyimm , OL^ Kai vTrrvavTta TCXfxiQjata ytvcTat twv
c7rtCi}Tovf£iv&>v du^wftaTa. (Ilac adducuntur a S. Atha
natio \n Ep. de Senteniia Diomjtii^ num. xviii, p.
255.)

7. Soperitts dicttim est Deum esse fontem bo-
nornm omniuro , Filius vero dictus est fluvius
ab' ipso emanans : verbum qiiippe est memis eina-
naiio, et, ut bumano more loquar, ex corde per
os emittilur. Mens vcro , qusp per lingnam prosilit ,

Ex codem libro primo.

7. IIpoet/STiTat ftcv ovv, oTt mrfh twv oyaOwv cwrav-
Twv i^iv 6 ecoc iroTafAOff 5c v7r' (fi»r air' ) avTOv npo-
;^eofACvoV, o Ttof oofoyiypanrou ' iitoppota yap vov >6-
yoff, y>ai «c i^' ovOpwirwv ctTrciv, affo nap^iag 5ta oto-
fAaTOff iSoxeTSvcTat, CTCfJOf ycvoficvo^ tov ev y,ap$ia.

COMMENTARIL
Tibi in alia emsiola exposui. Aihanasius tum mentavelexempla,quibu8id qood priediclovocabu-
episl. de Decreiiimc, iymdi, n. 25, tum lib. de l<.^ignificatur,as8ever..bal.Quapropiera^^^^^
Synod., n 4i,superiora liujiis testiiiionii veibn sum- esl, ut videtur, Tillcinoiilio, q«i epislolam ad Am.
nialim persiringire couieulns, ab his illud rfir.-rre 1) monimn ct Euphranorem hic no an censct. Hinc

persinngore
inriplt • Kat 5t' a>ln% iiTKTro)^^ ^/poc^a , ev oi? n^Myia,
eic , uhi vocabtila (toc noii cxtai. Venimcuina iiullo
veiere codice scripio aut ediio hic ahsit, j«c lu-
tius sit de intcgrit.ite .ilicujus senienli.'c ex iis
h»fis dijudicare in tpiibus plenior et iiitegrlor ,
qu.ini ex iis in qiiihus miniis integra aut derur-
lala profertiir; niliil cst cur aliaiii epistDlain ad
Dionysitiiii Romaniini ante scriplam hic meniorari
dtibiiemiis ; prtTseniin cum Basilius hanc secun-
dam voc(?l. Coustant.

JSihil discrepant, Iloc cst, idem de Christo
scniire inc demonsirant . quod iiii consuhstantia-
lem ciiin prrtdicando inlclligiinl. Cocstant

Epistolnm mitem, Hic aliqua niemorari yide-
tur Diotiysii epislola , cx qua ipsius accusandl oc-
casio accepia cst, ct unde. nt inox quercbatiir,
ailvcrsitrii ipsius ita in tnedium proiuleraiit , qiiod
niiius subsianli» seu homousii vocabiiluin iu Scrip-
iuris nasquam iegissesedixerat,ut tacerent argu-

etiain collignre cst Diiuiystiini turhulenlo leinpore,
quo propria etiam scripl;» pencs se noii haheret, hoc
optis concinnassc. Oiia»»^is <*"•'" Valcri.mi perse-
cuiio, hoc imperatorc anno 2U0 delelo aiquc caplo,
cessarii, Alcxaitdriuaiii lanien urbein ad annum i02,
pacatam non fiiissc Dionysii ipsius fcsiiva^ seu pas-
chales episioLi} lestes siinl. Coustant.

Voculii incomposilis. Qiiihus scilicel Dionysius
Palris el Filii disiiiiclioneni osicnsurus, plant* et
agrirolye necnou scaphae el fabri t»on saiis accinatis
siniilitudioibus usns fiierat. Coustant.

Ment vero. Hoc csi, cogitrUio, qnaj vocis
hen«'ficio foras cniiliilur. Ea ipsa Mniilitndo, nna
nunc Dionysiiis uniiateiii siniiil ei dlsiiodionein Pa-
Ins ac Fdii illnsiral, poslea Augustino ad explican-
dum incainali Vcrbi niysicrinin lanjiliaris fuit. Sicul
ergo, iiiquit serm. 119, nov.tdii., n. 7, verbummeum
prolaium est sensui luo , nec recessit a corde meo;
sic illud Veibum prolalum est sensui nostro, nec

Digitized by LjOOQIC

ISS

DIONYSn ALEXANDRINI EPISCOPI

114

olia e.t 4 «rbo quod in eord. •il.ii.. Hoc enim A Wyou. & 3.A y)^,^ vCf nf^i^. i ^ ^. ,„^

posiquam illam pnemistt, reraancl, eslqiie qiule
antea erai : illa irero praDmigsa avolai et circumqna-
que /crlur'; et sie utrumque iii uiroqiic est, la-
metii aliud ab altero, et unum suni, licet diu)
sini : sic namqua Pnter et Filius unum esse ei in
se inTicein osse dicti suni.

x«i fipircu 7rccvT«xow. x«i ourvc i^i» itJtnptc <v
tx«Tf/)« cTi/>Of b»v BxTipw ' x«i tv liffcv, imc Jyo.
ouTw 7«/) xa2 6 Utxrrtp xae o Xiof iv, xai Jv i)l>j,loif
iU'/firnT(K)f irvai. ( \nau bxc a 5. Athanam in fipiir.
rfe Senteniia Dionyw^ n, xxiii, p. 259.)

Ei secundo Ubro.
8. Singnla nomina a me prolata se invicem nec 8. Xoiv v:r' ^^.oO Xix9ivt«v ovo^to^v iWcv ivi-
«.r«rarl q»^^^^^^ (..X,,,,,,, ,Mrf., ,.t6v iVn xaUo^a^TOv toO X^ov- na^l^a S

Ll!« * ! : n"""* T"'''" '^"" "^«"lioncn xai .^iv i.«vay.> tov Tiov , W^ova x.i toutov iv ^

ace em , jam eum in Paire Ugnificavi. Fiiium ad- naT^i t^ov t.niv«Vov « xal^/.^otco^. tov nor J
imix.. ac Pater etiamsi enm no„ prius non.lnas. .^t., S^. iv t^ m .pJ,J, 4^nJp^7J^
sem pm omn.no in Pillo comprehensus fnerat. » a.xa av 5,« xaU60iv'xaiaca tJc fetv tW-
Spir.M.m sanctum addid. : sed simnl unde ci per oi Si oOx tcra^rcv otc ^^ti «;r^)0.oTpi«T«c UaJaiL i

quein processerit subtexui. Illi auiem fgnorant,
neque Pairem, qua pater est, a Filio allenari
posse: nam illud nomcn causa esi (Bvidcns
coherentiffi ei conjunctionis t iUH\m Filium :\ Paire
aeparari; hoo namqiie vocabulum pater communi-
cailonem indicat. £st et In manibus illorum SpU
ritiw.qni neqiie a mlttenie, neque a ferente dlvelll
polesi. Quomodo igiiur ego, qui tallbos utor nomlni^
bus, ilia a se invicem separaia et omnino divisa
existimem 7
Paods interjeclis addlt :

9. Ita qnidem unitatem indivjsibilem In Trinita-
lem dilatamus, et nirsum Trinitalem quae miuui
nequit, In uniialem contrahimus.

fAlJTI «TrU^OT/itWT^C ntLVip TWU, «

naviipf 7rpoxaTa/)XTCx6v yipitmx^g (rvvaftui^ x6 tvofM.
ovTS 6 Twf aTTwxcTTac toO UaxpQC riyap DATHP vpm-

yOplu 8ri\0l T>2V XOCVWVt«V ev TI T«Cf X'F^^ «VT«V IffTl
TO nvtVfX«, firiTt TOO 7rS/AirOVTOC, fAW TOO ft/>OVTOf, 5v
V«ptVOV <TTipi(jQcu* TTWf OUV 6 TOUTOff XP^f^*^ W
6v6^(TC, fXtpS^C(T©«C T«VT« x«i Kff^piv^ ir«vTt>w( i^-
>>i>wv oco|*ac ;

K*\ ^t* 4Uy« (inquit Al

9. OvT« /Aiv TnjiiTc tcif Ts Tiiv TPIAAA t^ fiOv«5«
7r>«Tuvofxsv «^ca£/>STOv, xod ti5v TPIAAA Tra^v afcsuarov
tcV T>iv fiovaJa cvyxs^ja^acoupsOa. (Adducuntur hac ab
Athauasio, ubi supra, n. xvu, p. 254.)
Ex eodem libro secundo.
10. Si quis autem c^Iumniator , eo quod I>eum

omnium factorem ei creatoren^dixi, putet mceiiam
Christi creaiorem dixisse, advertal me prius Pairem
ipsum appellasse; quo in vocabulo simul ennntia-
tns est et Filiiis {ex Atlianai, , ibid.t n. 20).
Postquam enim Pairein dixi faciorem, subdidi :
Neque pater eorum csi , quorum esi facior, si pro-
prie is paler esse inielligaiur qni genuit (laiitu-

iO. 1C«V Ss TCf TWV 0-UXO^TWV, iirSt^TQ TWV aTTOVTWV
TroCTQT^ TOV 6ff6v X«C SlQfitOUpyOV SCTTOV, OUQTat fil x«t

ToO X/sco-ToO ^yscv , «xouo^dcTw f*oy npQTtpov II«T«|»«
yijo-avTOf «VTOv, sv w x«t 6 uc6f Trpo^yiypaLnTCLt' ftiT«
yoip t6 scVscv n«Ts/3a TrocijTiQv STrayiQO^i^a* Kac outs 7r«Ti?p
ioTcv wv 7roc»jTiQf . sc xujOtwf 6 yswjQo-af nATHP «xouocto*
TiQV yap TrXaTUTura rrig toO QATPOS Tcpwmyopiai sv TOtf
eS^f STTsSg^yao-OfAsQa. outs TrociQTiif 6 narrip, ei fAOVOf o

dinem cnim vocabuli hujiis , paier, \n sequemibus jy ^^et^oTtxvu? 7roc»jTi3f ^syocTo. itap' 'E^^Dirt yap 7rotnT«i
expendemus ) : neqne facior pater. si solus opifcx ^«j^^iv tStwv xa>oOvTatX6vwv oirrofOL. xai 1 7roc«T«;, » «
fiicior dicainr. Apud Groecos cnim qui sapienles *A7r6<7To>ofsl7rs, c v^ftou.ixaiTwviyx^pacwvya/), i/»m;
sunt , suorum librorum faciores vocaniur. Aposlo- j ^«^(«^ ^^,^«i x«e«rr«vTott, »; elTrtv, 6 etof V««
lus qnoquc ait : Faclor legii (Rom, , ii , 13 ; Jac. , iv,
12). Rerum etiam intrinsecarum , cujusmodi sunt

GOMMCNTAKII.

receait a Paira mo, Verbnm meum erat Aptid me , et
proeeiiit in vocem : Verbum Dei erat apud Patrem,
et proceait t» carnem. Coustant.

Singula nomina, clc. Praemonet htc Athana-
sius, Dionysinm aJjecisse quod sequitur, ad aino-
vendam alteram qnoruindam suspicionem , qui aic-
bant : Ciim Patrem dicit Dionytiui , Filium non
nominat ; et vice verta cum Filium dicit, Patrem
non memorat : sed dividil , removet ac teparat Filium
a Pntre, . CorsTANT.

iVometi. Hoc est quod snbinde paires uno
vcrl)a dixere relativum^ quod scil. ila cum al-
tero connexum est, ut unum euuniiari nequeat,

auin alterum simul menti obversetur. Qnocirca
[ilarius lib. vii de Trinit. , n. 51 , de (ide calliO'
lica ait : Confilendo Patrem^ confeita Filium etl;
credem in Filium , credidit et in Patrem : quia el
nomen patrii habei in se filii nomen ; non enim niii
per filium paler eit : et tignificatio filii demomtra'
tio patrii eit , quia niti ex patre iit filiui. CousT.

Commutiicafiofiem. Scil. reiatiouis, quapaicrsine
filio necesse nec cogitari potesl. . Cocstant.

Si quii autem\ etc. Quo in loco Dionysius d>xe-
ril quae sei{uaiitur, Atlianasins non iitdicai. In Itis
cerie iiabeiur explicaiior quxdam superius dictoram
repetitio. Coosta«t.

Digitized by

Googl^

m AD DIONTSfUM ROMANVM FRAGHENTA. i2<

tiHoi 61 tllhnii faetMi iraneti|iiDtar, quemad- A toO mtnvtn xpiw, jirous^i U ftyo/AUEv. (AdducU hsc a
modM dltll Daoi : BzpeeiMrt ui faeerei Judieium , S. AiAowasw, ubi suprt, n. xx, p. 257.)
fcdf Mlmi M^iaiem ( Im. , S, 7).

Addit AUwMsios, q. 31, Diooipsiuni, Quod Deum ChritHfaetorem dixiiset, repreliendentibus, diversa responsa dediaso,

quibus se purgarel, diceos.

ii. Neqoe sic reprehendendum esse liocdiclnm; il. Myi^" (^Zr^i inikn^tyLw icymrov Xo^ov * WpDxiyac

se enim factoris nomine usum esse dicil propter /«p mvqri>t ^<« iia rrrv vapTLK, h avi7a6«. yivimjv

carnem quam verbum assumpsoral, quae uiique ouffav aOrnv, o Aoyof Ee ^i xai Tn/ji toO ^o^ov Ttf viro-

facU osl. Quod al quis iilod de Vcrbo dlcium fuisse voiS^oc toOto >i>ix6at, xac ovt»^ ftrpiTriv oOtouc ayi-

snspieetor, ei Id qnoque remoia eontentlone an- \wtiyuag &xoOo'ac. w^ yap oO Troijj^a fpw& tw A070V,

diendum erat. S»cui enlm Terbum rem Aiclam xai oO TrocwW, a50ia TraTipa t6v e«6v avroO ^iy^ xai

esse non sentio; ita nec Deum factorem, sed pa- xov i? iircJ/)Of*^c i«rw TrocDnjv t6v eiov icnyovfAivoc

trem ejus dico. Sed ct si quando de Fiiio disse- irt/jiToO TcoO, oO^m xai oOtwc a7ro).07n<raaft« awaTov.

rens , obiter Deum factorem dixero, nei|ne defen- trocvrac yap twv c^t«v Uyw 'E>3invojv ftiv oc <ro^c ya<Tc,

skme ciieii hae lomtlo. Nam saplentei apad Orae- B xacToc reaxipoig iauToOc SvTac twv c^twv ^oybtv. iS 3i

cos librorum suorum f;ictores se nuncupant , tameui Oica rpay w xolI twv aTro xoip^wc xiwj/AaT<ttv TrocuTaf

lldem librorom soorum paires suni. Dltina au- ij^5; Jcoyo/aiTJic, trocnTac vofcou xai x/sco^ojf Ttai Jcxatp-

tem Scrtptura moiuunf qui ex corde prodeunl , nos ^xwig ^iyouca.
faciores Yocat, cum nos factores legis et jodicii
et jttsiitiae dicit.

Ex eodem libro secondo.

i%. In prindpU erat Verbum (8) : sed non erai 44. 'Ev ipx? 5v A Aiyoc • a»' oOx 5v Xiyoc i riv a4-

Verbum qoud Verbu ni produterit {ex Athan, , ibid. , 70V ir/aoi^oc • ^Hv, yap, 6 A670C nphc t6v ei6v • oroyia

tt. M) : Verbum enim erat apud Deum (Joan. , 1). yiyivvcai 6 Kitpior oOx h otv ^o^^ia 6 tijv ^ofiav ^iif

Domioss iaplenlla est : non erat igitur sapientia "Ey^^ yap, tiin\f, fnct», f npo<TixKtpi>i' aWna icrw 6

q«i sapieiitiam produxil; Ego euim ^ram, inquit, Xpiorlt^' EOWT^TOff Ji, f(i<riv, 6 ei6c tilc AX^dtiac.

qua deieeiabaiur (Prou. tiii, , 30). Veritasest Chri- (Profert haec S. AlhanaHui, ubl supra , n. xxi , p.

stus : Benedictui autem, ait Deu$ veriutis. 260.)

Ex tenio Hbro.

iS. Viui ei Tiu geniu eai » qoemadmodum e G 18« z«nl ix ime kyMlbn ' x«l &tfirip irore/ioc air6

fonu Aanien eminiTiti et ex Inextincto lumine invTii^ li&|»Wf * aai itir6 aatfirrsu Xcfiirpoy f6c Mfd«.

splendldttm lonen ioceiiium eit {exAthan. , ibid. , (Adducuniur ba)c a 8. AthanatiQ Ep, de Senientin

n. il). DiiiiyMJ, n. xtiii. p. 450.)

Exlibroquarto.
ii. Sleal meni noslri eractat a seipsa verbum 14. 'Oc yap 6 i^ftitipoc voOc kpivytrm iih a(f iavToO

(AlAonis*» ibid.^ "• 43) , ui ail Proplieti : Em^la- xinUyWt iW •Iniv 6 vp^fnms, *E$i2pfO$aTo 19 napiim,

vit ear meum Ufrbum bonum (Pi«i xliy, 4), est- /aou ^oyov o^adov xai iVrc fiiv ix«T«/»oc fTi/Boc OaTi/sov,

qiie ttiromque ilierum ab iiiero « proprium el ib tScov xai toO ^ociroO xs^w/^co-ftivov «cXn^raic tottov, 6 yih

altero disciinctum obtinens locum , cuin iilud qoi^ iv Tiji xa/3$ca, 6 ^i iiri rHg y\iivrri^ xai toO (jTOfAaToc

dem in corde , istud vero in liiigua et ore com- oixciv ti xai xcvoOfovoc' oO fAqv ^u<rTi}xa<7cv , oO^i xa-

moretur et moTeaiur : neque. tamf^n inter se di- Bhfoi aHriktav crripwrati o08i io-Tcv oOti 6 voOc o^o~
sunt, iulse invicem privantur ; neque mens sine ^ 70C. oOti ovovc 6 X670C' a)X 07« voOc iroe«c tov X670V iv

verbo est, neque verbum sine menie : sed mens ouTf» f«yiir,)iai6^oc9cixyvvcT6yyoOv,ivaOTd7(v6fif-

verbum faeit el in ipso apparet , ac verbum exhl- voc. xai 6 fiiy voOc Ivtcv oIov X670C i^x^ifuvoc* 6 ^i >6-

bet mentem in qui factum esi. Et mens quidein 70C voOc irpoirvSiAy ' xai fAi^itfTaTac iu)t 6 voOc lic t6v

esi quisft verbum immanens , verbum vero mens ^670^, 6 3i X670C tov voOv ti^ tovc ox/soaTac i7xvx>ic,

prosiliens. Mens in verbom transit : verbum au- nai oOtojc 6 voOc itA toO ^670^ Tacc tuv &xov6vTa>v ^m-

tem menlem in circumsiantes audiiores iransmil* X^^ ivcSpviToc, ^wico^cwv tw X67<u*xai lirrcv 6 fxiv

tit : sicque mens per verbum in auditorum ani« oTov irani/d 6 voOc toO X670V, uv if iovToO * 6 di xoOa-

rois liisidel, simul ingressa cum verbo. Ac mens ittp vcoc 6 X670C ToOvoO,ir|B6 ixiivov ftiv a^OvaTov,

quidem est quasi pater verbi in selpsa existens; cXk' ovSi i^oaOiv iroOiv, erOv ixiiv(u ^ivo/zivoc, pXa<7TiQ(rac

COMMENTARII.

(1) Li^roncm siiornm patra $unt. Ea mente a sequentia reiulit, ils Sabellium simul et Arium

Clt^menie Aiexandr. iniiio Siromstum di«'ti sunl profligari observat, ipscque i-sdem subjicil expla-

/t^rtamiiiiiii60ri ^x^^bVt^^* oI Xo/oc* Suhiude vero, naUunemi quam consuiuisse opcr» preiiiim ruerit*

n. i4, Diouysius iUipsum plauius eiplicat. Coustant.

In prindpto , ew. AlbaDMio* , posiquam. Terte ^.^^^^^^ ^^ GoOglc

ii7 DIONYSII ALEXANDRIiNI EPISCOPI FRAGMENTA. iSg

verbam autem velut filius meniis , ne ante ipsam A ^i cm «vroO. out6>c 6 Ua-nip o jxf/e^o; xat xodo^-j

neque extra rpsam fncium esse poiest, sed cum
ipst existit, a qua gernieii et originem sumpsil.
eodem qunqiie m(»do Palcr maxiinus et niens uni-
yer^alis ante omnia Filium tinbet Verhuin ac ser-
mouem sui ipsius iuterpretem ct angelum.

voOf r/JwTOv Tov Tcov Aoyov ipyaaviv, xai Siyyt\w cocutoO
fxcc. (Atlducuuiur lia!C a S. Athanmo^ ubi supra,
n. 23, p. m.)

Qrca medium operis '

15. Si eo qtiod tres sint hyposta<ses, divisas dicant,
tres sunl, eiiamsi nolint; aut divinam Triniiaiem
prorsus c medio toilant. ( Ex BasHio^ lib. de Spir.
iancto, c. 29).

15. Ec ria rpttc icvac recc virooTa9Sic« fityLtpivfiiy^:
ecvac yjeyoMct. rpiic ct^c . xocv fi^ 6iXo>7cv, i tiqv Ofiocv
TPUM TrocvTcXuf 0ev(UTo«)Qrcev,

Ac Tiirsum :

K«i «dXiv (ioquit 5. BasUius M.) :

Extani hascapud S. BanHum Mag$mm de Spiriiu
^ SaneiOf cap. peniilt. p. 61.
a«(OT(Wj7«/},a«c«TovTo,^«T«TiJvMpv(«Ja,xetrflTPUs. Proptcr hoc enim, post unitalem, est et divi-

nissima Trinitaa.

Clausula lotiusoperls

16. His omnibus congruenter el nos , etiam forma
regulnque a senioribus qui anie nos vixerunt accepta,
coiicordi cum illis voce et gratiariim actioueni et
nuiic etiam epihtolam qiiam scribiinus vobis ab-
aoWeinus : Deo autem Pairi et Filio Domino nosiro
Jesu Ghristo cum sancto Spirilu gloria et impe-
rium io saecula 9(ecuIorum. Amen.

16. TovTOcc irao^cv oxo^ouOuc xac louccc, xa2 ^n Kocpoi
Twv 7:^0 QfAwv irpia^yjTipw 'vuttov xac xavova 7rapcc>^'
^Tc;. 6|xo^6)v«iC TC aOTOc; Trpoacv^^apcoTovvTcc, xat ^v
xac vvv vfAcv CTrcoTCAXovTCf, xaTairavo-oucv* tu $c 6c«»
naTOc , xac Tiw tw Kk^cu qfAcliv *Ii}aoO Xpierr^ . av» tw
ecyiu IlveujuiaTc. do^a xai xpocros iic rwg odSnag ruv
ac<k>v«)v. \unv. (Xdduxil hxc S. BasHiui M, iii Lib, de
Spiriiu Sancto, cap. peuuli. p. 60, ed. Beuedirlin.}

De opere ipso haec retulit S. Aihanasius.

17. Qaeritur deinde (Dionysius), quod accusaiores
senientias siias non integras referant, sed truiicuas ,
et quod non bona conscientia, sed maia pro libidine
loqu.intur ; quos similes ail lieati aposioli opistolarnm
calumniatoribus. (^erte siiigiilis accusatorum verbis
occiirrens , omnibus eoriim ai^umenlis snluiionem
adhibet; cuiniiue Sabellium prioribus illis scripiis
plaiiissiine confuiarii , his posterioribus iidem suam
omnino piam declarat.

C 17. AcTcaTac (Dionysius) rov^ xaTCCTTovTac avToO, oi;
fA« okoTtHpoyjg ^ovTaf , a)^a TwpcxoTTTOvTaf avToO rdcc
)cSccr, xac w; yLiii xaXvi onjvciSno^cc, &XkK izwnpK, XoXovv'
rag dyg 6s7ouo"c. tovtouc tc tovtocj oTrccxa^cc Torff rat

ToO (Aax6Cj0toK ^Attoo^toXov ^M^oiXkoM9tv "ETrcoTO^c

ajAcXcc xat irpot cxaorov twv vTro twv xaTijyo^wv ilar,-
licvwv aTTonrrwv , TrovTa Ta Tap* oOtwv 7r|»of cooptcva 6s-
pocmxnt' y.od Sa6c>^ov fth cv Ixcivocc ( Scil. iu priiis
Scrijitis) ovaTpcTTCc, cv tovtocc 5c dccxvwcv okoKknpw
cauToO rit» txKTi^H Trcarcv. {De Senientia Diouytii ,
num. XIV, p. 253.)

GOMMENTARII.

* Basilius tria fragmenta subsequ^^ntia nobis
asservavit , ac postremuni quidein primo loco pro-
ferens . prainionei ipsa a se exliiberi v(*rl>:i, qrJbiis
Dionysiui Alexandnnui in secunda ad coqnoinineni
epistola sermonem, moi tUyxo'J rxa aTro^oyia^, ^nih ,
seu opus de quo aginhiH absolvit el cl. nsit. Tmhi
quod 1108 prinuim poiiimns, hiiic sulijioiHns, illnd
cit:it in hunc iiiodiim : Idem et circa niedium scripii
loquitur adversus Sabellianos, Uiiile p:il.iiu est opns
illiid , quod Aihanasiiis in qtialuor libro.<( divic^uin
notal, a Basil.o in quatuor cpisiohis ininime fuisse
disiinrlum ; alioqnin is doctor loiius operis i lau-
sulam ex quarta^ non ex secunda epistola laiid:isset.
Ipsc eiiain subjcctnni Dionysii Irsiimoniom circa
medium scripti haberi iudicaiis, loiiim illud opiis
veliit umim hcripinm , unamve episioluii , iiori di-
versas censere se confirmni. Pluris inier«»si obser-
vare diMcrimen , qno Dioiiysii duo idem oarotrrKfftfac
vocabulum usurpant.Nam llomanus hac vocc substan-

D tiam seu essentiam et usiam intelligit , eaqtie r.i-
tioiie ires hypostases in Deo adniiitere refngit.
Alexandriiio \ero nihil aliud hypostasis^ nisi quod
Latinis personce noinen , {;on:U. Quocircu el tres hy-
postnses catliolice prccilical. Mco enim Dionysio
atii^iiiie qui Sabdiium iinimgiiabmi , noiPsufncere
videiiaiur irinm persoiiaruiu prxdicaiio , quia ei
Sil>el)ius ires in Deo person:is, quales uuus et
idem homo in ihc:uro rrprt>sent:irc poie<t, ullro
coiiiiieh:itnr. Quamquam Basiliiis (iSesnrienMs ep. 41,
ad Maximum philosophnm . Di iiiysium aliquando in
Deo non solnm eTcpoTiQTa oTroffTaffCwj, scd tX o\Kriag
^iotfopav Consiitni^se, iteni o/aoOo-cov priiiio rCNpuisse,
ac |N)^imoihim in apologia a<l cognominem missaad-
nii>i«^e scribil. Quo facinmesl, iiKiuit, ut varius sil
deprehensHs et inconstans in con8cripiionibnssuit.\wum
aiitcr euin, si Athan:isii cpi4olamde sentiMili:i Dio*
nysii tunc legisset , locuiurum fuisse Baronius puuit.

COVSTANT.

Digitized by VjOOQIC

129

G0NC1LIUII ROH\NUM IN CAISA
EPrSTOLA IV.

Ab Eosebio lib. \ii Hnt. , cap. 9 meiiioratur Epis-
tol • Dioiiysii Aleiaiidriui ad Dionysiiiin Roinaniim de
Lociaiio : nec de epislola ista qiiidqu»in nliundc no-
Timas. Porro Lueianus i!Ie, de quu, seu cujus graiia
scripta erat, creditur Cypri.ini succt^ssor, ctijiis
Optatus lib. I meminlt his verbis : c Erat zllare
loco suo, in qiio pacifici episcopi relro lemporis
obtuiernnt , Cyprianus , Luci.inus et caeieri. i Ideo-
que scriptaiii noii iinmeriio existiinat vir eruilitus, ut
inler Siephuni Cyprianique siiccessores pax iilibala
scrraretur. Queniadinodum eiiiin antea simul sus-
cit^ivit Deus et Victoreniy ut circa diem Pasch.e
apotstolicain tueretur truditiunem , e\ Irenapum , ut
pacetn inter dissidentes ecclesias compoiierei ; iia
el non sine Dei nutu eodem tenipiire Siepbanus
roman» EcclesiaB et Dionysius alexandrina: prae-
fuerunt ; sed ut ille diyinae circa baptismum tradi-
tionU vindex , bic pacis ecclesiasticae sequesier es-
set. Quas autcm de bac episiola conjiciuniur, ut
ad iiiitia pontificatus Dionysii Romani referaUir,
postulant.

Dionysii Romani episcopi ad Carsariensem in Cap«
padocia Ecclesiain desideraiur epistola , qiiam Ba^i-
llus ejiisdem civitatis episcopus Cuesareae asservatain
atquc ipsa niajoriim niemoria celelirem esse lesia-
tor {Ba$il , ep, 220 , et Damas. , ep. 2 , n, 5). Dio-
nysius cum hac episiola, qua G-esarienses conso-
lakiatur arOictos, legatos miitebat qni fnilres eorura
a captivitaie redemptos liberarent. Hanc auiem

DIONYSII ALEXANDRINI HABITUM. 130

Cu}snrien>ium captivitalem contigisse conjecliira est

j^ posl aniium 2G0, qiio Vaieriantis a Pcrsis dfletua

captusque esi. Exinde eiiim barbaroruin incursio-

nibus vicinsc Ronianorum provincix patere coepe-

runt. Noininatim vero Scylbas, hoc est Goitbos«

circa anntiin 264, in Cappadocix civitaies excur-

risse, indeque plurcs captivos si^cum abduxisse

Pliilosiorgtus Iib. ii , cap. 5 , tradit.

VI.

Apud Eusebitim lib. vii, cap. 50, concilii Antio-

chcni h'gitur epistnli c Dionysio (romano) Maximo

(qni D.onysio Alexandriiio successerai) et omniUus

ubicumqiie iii orbe lerrarum collegis episcopis ,

pre>byleris , diacoiiis , et univers» Ecclesiac ca-

tholica& > inscripta, qua Paulus Samosateuhis ab

episcoiiaiu depulsus, et in ejus locuin DomnusBuf-

g fectus renuntiaiur. Pene quidem toia describitur ab

Eusebio; sed cum prxter iiiscriptionem nihil ba*

beat speciale , quod aut ad Dionysium , aut ad ejus

sedem atlineat, eam indicare satis habemus. Gm-

cilium autem Antiochenum , uiide scripia est , Eu-

sebiiis,lib. u, c. ^9, celebratum dicitc lempo-

ribus Aureliaiii imperatoris > : qui quidem anno 270,

circa mensem aprilein Claudio II succei>sit. Unde

non longe aute Dionysii iio^tri obituin, aut eo

eiiaro niortiio, sed cum mortis ejus nuntium Aii*

tiocbiain nondum pervenisset, conscripta credilur.

VIL

Dionysio papae Isidorus llercator duas supposuit

epistolas, unain ad Urbanum praefecium , alteram

ad Severutn episcopum , suo loco cum reiiquts cjiis-

Q dem opificis edeiidas.

CONCILIUM ROMANUM

IN CAUSA DIONYSII ALEXANDRINf, DE SABELLIANISMO ACCUSATL

HABITIW ANNO CCLXHI , TEMPORE DIONTSII VKVJE (i).

Conetlium romamm. Uoc concilium auctore Diony-
sin papa celebraium est Romae, nnno Domini 263
hanc ob causam : cum Sabelliana, ha^resis, nuctore
SabelUo oimrla ac propagala , gloriosissitnx el ado-
mnd;e Triiiltaii personarum distincii(»neni aiircrret,
Dioitysiii^ Alexandrinus sui offlcii esse rntiis hominein
Libycuin sibi suliditum rt>rcllrre, in eiinv lucnhratio-
ne!» quasdam scripsit , quibus sinislro judicio Pcnl.i-
politanoriim , non pprsonaruni lantiim, sed eliam
natur.ti divin:i; disiinctioncin ac divcrsiiatem tucretiir.
Penlaiiolitaui igilur enmdem Dionysiuni Alcxandri-
niiin, quasi de Me et Trinitaie non recie senliict,
apiid Dionysium pontificem acciisaiii. Pontifex lioc
episcoporiim conventu indicto, Dionysiom Alexaudri-

* (1) Dubios estannus.

D niim ad conciliuin ciiat etquid de natura ac ineffabit
gloriosissimie Triiiitatis subsiantia scnliat, unain
eamdiMnve, an vero diycrsain in iribus personis sub-
sistenleiii divinain naturain e<8e credat, scripto pro-
fileri nianilat. Episcopiis Alexandrinus calumiiiosc
accu>atws, puntiflcis decrelo paret, cpisiolam nientis
sux indiceiii, et criminis objccli purgairicem, quas
exlat apu«l B.ironium lioc anno, num. 54, cumqiialtior
apidogelicis li'iris prosni defensione conscripiis pro-
pedicin afferendis, miillt. Quibus habilis , cuin Pen*
tapoliianorum accusaniium, et Dionysii sese purgan-
lis causa diii muliuinque discassa fuisset, praevio
maturo consilio , Dionyslus Aiexandrinus episcopus ,
omnium eplscoporum, qui huic concilio iuterfue-
luni, sentenUa ac judicio ab accusatorum calumnia

Digitized by

Google

131

COmmU ROMANUH IN aOSA DI0NY6II ALEXANORiM.

IS)

lesle Athanasio, ia illo coinmenlario quem de sen- A lutus esi (Vide Baron., aDao8€3, num. 30,u$que
teniia Dionysii adversus Arianos conscripsil , abso< ad 50). '

ALEXANDRINiE SYNODI DIONYSU

EX UBELLO SYNODICO.

Synodus diYint et sancta p.irUcaUrit , Alexaodri»
collecla a conreftsore Oionysio, ejiisdem archiepi*
scopo : qune S^ibelliuni diviniiaiis iniinicum abdicavit.

Synodus divina et sancta proviiicialis , oollecta
Alexandriai ab eodem Diouysio : qu» damnavit, et
post mortem abdicavit Nnpotianum episeopum Mgy-'
pii et Cerintbum : tamquam assevoraiites, eoque er-

Bpoto$tt99 yiro tow ofM^oy^tov Acovuo^iou, tou xawQff
&/>xspce.>Ci afrosGQpv^ao-a rw Za^c^iov w ovriOcoy.

Suvoiof Octa xcrl u^« tow«xi4, vvvaG^o^oGcm cf
A>f5avjpcia, viro tov Tpcttfiqyhw AiOWVttVt WXWf
xa<raaa xai airoxijpv^ao-a faTa $W9TW , Wwr©T««vw
iirtffxoirov AiTVTrrov, Ta Kidpcvdov ' wc Sia^c^tdov^ov^

rori pliirimos alios inYolveotes, in terrena Biemia' B ^A frWoaa, l&eiraroiVTaf, h tJ intyti^ •u^ffctWf*
lem Cbrlsti esse regtium , et milienarium annonim tov XpcoroO clvai t^ ^vOcucv, wi t^v j^OtfnfijK
docentes : ei praterea boum sacrilleia el ovium maC' doyfiartCovTaf * Ttpo^ roxnoig ^^vnnc nfi ^dMf«*
tationes taaquam legitimas exigentei. yiar vofAoOcTovvraf.

EPISTOLAK!) DIONYSn PAPiE AO URBANUM PRJS^ECTUII.

llomtur ium diUgire #l icrutari^ ut ratiouMUif «<
iapiMer dfifi«nal $t judi^t $a qum ilH cmmiua
$uut*

Blmiim epi$eopu$ Vrbano preefecto eaiutem.

Summum bonum est amare amanles se ; ol econ«
tra , pejus malum non est, quam ul cives eivlbus in*
viJeanl. Gratias siqnidem agimas tuas cbaritaii, quod
lideles saiicti Petri bene suscipis et adjuvas. Unde

jusiilUeikU m, fiumndHatem aUfue gauMum dakiu T%
menti Demn keim erk m in dieku eou$umma^id$ <
ilUut henedieatur. Pletdtudo eapietttiee tei, itmeu
Deum, et plenitudo a fruciilmi iUiue. Corona eaplentm
timor Domini, replen$ pacem et ealuUs fructum : et m-
dii et dinumermrii eam. Viraqua auiem eunt dona Dd,
ecimtia et iHteUedne. Sapieniia eemparUetur pruden"
tim «, ei gU>riam ienentium $e exaiiai. RaSx eapieu'

- .^ _, timea, iimere Deum : rami enlm UHut longmei. In

scias le a nobls noslrisque diligi, el tui tuorumque ^ 'Afioiirti tafnenUm^ imeUeOue ei eeienHm relightileM;

non modicam curam hvbere. Quapropter luam borta*
mur dilecUonem^ ut bonum quod cospisti (i), semper
iniplere non difreras,.quia non laudatur initiiim led
nnis. Sapientiain etiam te hortainur diligere et scru-
tart ul rationabiltler el sapienter disponas et judices
ca qnai tibi comraissa suiit dicente Domino per
prophelam : Erudimini^ qui judicatlt$terrem{P$ei. i|).
Time ergo Deunt, et mandaia ejn$ $ena {Eccie$,, t\\).
Et dilige eum totis visceribue , et prosnmum luum vcut
teipsum {Marc, xii). Deus alti$eimu$ ereavii lepieii*
liam in Spiritu eanclo (Eccle$,^ i), et vidit , et dinu-
meravit, et mensus est. Et effudii illam euper amnin
opera $ua , el $uper omnem camem, & datum $uum
prasbuit itlam diligentibus se timor Dominiglo

exeeraiioamem peeeaiorikue , sapkntia. Timer Domud
repeilu peccatum : nam qni slfif ijmortf esi, nen poterit
jnstilicari. iracundia enim anime$iiaii$ ilUu^^ $u9f$ersio
iUius est. Ueque in tempue eustinebU paUens, ei pottea
redditio jnenndiiaHe. Bonue $en$ns ueque ad Umpus
abscondet verba iUiuSj et tabia muUorum enarrabwU
eentum UUu$. In ihesmnrle eepientim^ ttgnificaUo ditd-
pHnm : exeeraUo autem peccatori^ cultura Dd. FUi,
concupiscens fapien/tam, coneerva justitiamf ei Deet
j^mbebU Ulam tibi^ sapienUa emm ei di$ciptinay timct
Domini : el quod benephcitum esl i7/j, fides et mantue'
iudo.et impietU tketnnrot ejut. Conlumax non nt, et
incretUbilit limori Domini , et ne aecetterit ad ewn du-
plici corde. Ne fuerit hgpocrita in contpectu honunum^

riatiOf et tmtiiia , et corona exuUaiionit. Timor Do- ^ ^^ non tcandaltzerit Uibiit tm. Attende in iUkt M f^r-

mini delectabU cor^ et dabit latitiam et gaudium in

tongitudine dierum^ timenii Deum bene erU in exlretnit^

et in die defunctionit tuee benedicetur. Dilectio Dei ho-

norabilit tapientia. Quibut autem apparuerU in vitn

diligunt eum ^ in vitionef et in agniUone magnalium

tuorum. initiumtapientice timor Domini. Et cumfide'

libut in vulva concreatut ett, et cum electit feminit

graditur^ et cum juttit fideUbut « agnoscilur. Timor

Domini scientim religiositas. Heligiositas cuetodiett et

(t) H«ee el sequeiis pariter voetvcTac.

te codas^ el ponas scandaimn animm fWi $t adduces
inhonorationem Ubi , et revelet Deu$ ab$con$a tua. Pro
lide, frater, et justiiia, ac pro salute animai We cor-
U semper, et pro adjuiorio fratrum, viriliter age, ut
a Dumino recipias remuneratiooem. Scriptum est
enim : Fili^ conserva tempus. et demut amah{EccU$^f
IV). Pro anima lua non confnndarii dicere verum. Ett
emm confuno adducene peccalumf et e$t confndo addU'
cen$ gloriam et gratiam, Ne acdpUu faciem adversu

(i) Idem est epistol» texlus cum 2. Felicis iv, d-
miltter adulteraU.

LBCTIONBS VARIANTES.

• Carmen secondom dattim sUom et pmbel, labb.

■ eam, Labb.

«Jusi&etfidelibus,Ia6^

«tConsolationis, £061^.

** Scieniiam et iQieUectam prudeoll» sapieBtia eom-
parlietur, Labb.

Digitized by

Google

135

CONCILIOM ROUANUM IN GAUSA DIONtSU ALKXANDRINL

1S4

faciein tuam^ nee adifer$ut animam luam mendacium, \ iicul leo in domo lua^ evertint dometlieoi tuos et oppri-

Non reverearis proximum tuumin casu tuo, nec relineas
verbum in letnpore salutis, Non abscondas sapientiam
tuam in decore ejus, Jn lingua enim agnoscilur sa-
pienlia^ et sensus, et scientia » el doctrina in verbis we-
ritatis *, ei firmentum in operibus iustitio!, Non eon'
tradicas verilati ullo modo^ et de mendaeio ineruditionis
tuoi eonfundere, Non confundaris confiieri peccata lua^
el ne subjicias le homini pro peccato, NoH revstere
contra faciem polentis , nec coneris contra ictum /luvit.
Projusiiiia agonizare pro anima lua et usquead mortem
certa pro justilia , et Deus expugnabit pro le inimicos
tuos, et eos evertet viriliier. Noli citatus esse in lingua
tua, et inutilis, et renussus in operibus tuis. Noli esse

mcns subjeetos ttbi» Non sit porrecia manus tua ad
nccipiendum^ et ad dandum collecia, Hh fultus Sciiplu-
rardi» auciuritalibus, semper iia rectus, el a via veri«
taiis iie averiaris, ut graiiam Dei semper acqulras, et
boiionim b^iminum amiciila semper fruari) : lanioque
lua f (Cilius ab amore bujiis stBculi metis exeat, quaii'-
to etimpellitur, duni vocatur. Nam vos et pracsentes
\iilerc ciipiinus, et ab^ieiitibus coiloqul, saltem per
episiolani, desiileramus. Uiide optamus; nt vos beatus
Petrus apostolorum princeps ad »ua limlna felidier
pcrdiicnt, quatenus in omnipolentis gratia, perfrul
vestra praesentia mereamur. Daia iv nonas rebruarii,
Aureliaiio ei Basto viris clari^isimls coDSulibus (!).

EMSTOLA II DI0NY8II PAPiE AD SF.YERUM EPISCOPUM.
De EeeiesHi paroehianis^ ut tingula singulis (^enriir B clum , cum fuerit unus ad quam poMlt recurrereb
presbifteris , el ut nullus alterius parochice terminos pra.*posilus.

vel jus invadat,
Dionggius episcopui Sevon episcopo salutem,

Olim et ab inilio (S. Leo , ep, 24) tantam perce-
pimus 1 beaio Petro apostolorum principe fiduciam,
ut babeamns aucioriiatem universali Ecclesiie, auii-
liaDle Domino, subvenire : et quldquid nocivum est
auctoriiate apostolica corrigere ct cmendare. Ad boc
enim divinae(2) dispensaiionis provisio gradjis el
diversos conblitiiit ordines esse disiinctoSy ui dum
revereniiam roinores potioribus exbiberent, ei po-
liores minoribus dileciionem impenderent, una con-
cordiae flerei ex diversitaie coniexiio, ei recie ofO-
ciorum generareiur adininisiraiio singulorum. Neqtie

De Ecclesiis ergo parocbianit ^, unde apostoli-»
cam sedem consulere voluisii, qualiier siDt custo-
diendae per (3) Cordubensem provinciam, acdividendae
sacerdolibus, nibil tux cliariiati uieiiua nobis videiur
iniimitrey quam ui sequaris, quod noe in rumana
Eci-lekia nuper egisse coguoscitur. Ecclesias vero
singiilas siiigulis presbytcrisdediinus, parocbias el coo-
meteha eis divisimus (4), et unicuique jus proprium
babere statuinius, ita viddicet, ui nuilus alteriua pa-
rochise terras, terminos, aui jus invadat, sed unus
qiiisquc suis icrminis (S. Leo i, ep. 89) sit contenius,
ct ialiter ecclesiain et plebem tibi coiumi»sam cus-
tudiat, utanle iribuiial xHerni judicis , ex omnibus

universius alia poterat raiione sub^stcre, nisi C sibi commissis raiionem reddal, et non Judiclura, aed

eniin

hiijuainodi augnus e«m differ^ntiie ordo eorvaret.
Qiiia vero creaiura in una eadeinque lequaliiate gu-
bemari vel vivcre non potesi, coclestium niiliiiarum
exemplar nos insiruii : quia dum sini angeli, sint
archangeli , rK|uet quia non acquales sunl, sed in po-
icsiate etordine, sicni iiosti, difTeri alier ab aliero. St
crgo inter eos, qiii sine peccaio sunt, ista coiistat esse
disiinciio, quis bominum abnuai buie se libenler
dispobltionl subniitiere? Hinc etcnim pax et charitas
mutua se vlce conipleciuniur, ct nianel lirina coii*
cordiae in alternu el Deo placita dileciione sinceritas :
quia unumquodque tunc salubriier completur offl-

(i) Ann 1271 .Aisi scribasFusco et Bassoeril ann.2.S8.

(2) S. Greg., ep. b% l.riv, qulbusdam leviler dun-
taxai c«»mroutaiis.

(5) Corduba HiNpali subjecia fnii tempore Dionysil
pap:e anno vero cic. 71^0, sub Mauris caput erat regiil
hispanici. ....

(4) Euiesias vero singuiat singuiis pretbylerit dedt-
mutiparochiat el eeemeieria ds i^jvitf iNus.llaiic parocliia-
rutii dtslinciioiiein non primain a Dionybio, sed ab
Evarisio faciam esse, paiei ex lU qu« supra diKluius
in iiolis ad viiara ejusdem Evari-ii, verbis : Hic tilMios,
Verurn cum in perseculione Valeriaiii publico edicio.
de quo supra in noiis ad vitam Slxtl egimus, presbyierl

LECTIONEg

tVerbosensaii, le^^.
» Recorari !«#.

gloriam pro suis Bctibus accipiat. Hanc quoque iior-
mam« carissime, ie ei omnes episcopos seqni con«
venii : el quod iibi scribitur, omnibus quibuscumque
potueris , notum facias , ut non specialis , scd gene-
ralis fiai iaU prsecepiio. Griiniua vero, qu» episcopis
impingere dicis, per alios non sinas utlo mo lo Oeri «
nisi per ipsas qui criiiiina intenduui : si tamen ipsi
digni ei irreprcliensibiles appuruerint, et aciis do*
cuerini publicis oinni(5)secarere suspicioneei inimi-
citia, el irreprebenbibilem fidem conversationemque
ducerc. Neniini eniin de se coiifesso, credi poiest
supcr crinien alienum, quoiiiam ejus omiiisque rei

ab Ecclesiis reelgareniur , et cbrisiianorum in coeme*^
lcriis cunvenius veiureniur, iiarocbiiiruin , Erclesia-
rum, ei coeiiieieriornm confuslo siiie dtibio pace
Ecciesi^c , conressa vicissini libera faculiaie adeuiult
CGBineteria, Diouysitis romanus piintlfex parocbias
presiiyieris per exilium vel inartyriuro sp<»liatas»
alias uliis assignnvil, iempore persfciitioiiis cnnfusas
iierum divi>ii , ac pro ratione diairibuit , coenieii^ria
singulis , quod anie eum fecerant quidam anieque
cessores, vici^^im consignavit (videBaron.,anno 270»
num. 17). Sever. Binius.

(5) Conc. Arel.« 1, c. 15, 15, q. 5« Nemini praa*
terquam.

VARIANTES.

p « Parochialibos te».

Digitized by

Google

«S DE S. PELICE KOMANO PONTIFICE. 156

confcssio (profdssio, ila iii ms.) pcricnlosa cst eiAmiilgcl, pigros cxactiat, dcsidcs lioHando « siic-

cendat, reiiigientibus suadeat, asperis blandialnr,

(Hadr. coU, («4, etan. wierprelal. constUul. 12, tit. i,
Ub. IX, cod. Theodo$. 3. q. 4, Alieni) adinilii non
debel. Similiier alieni erroris sucium, vel a sui vo-
luniarie propositi tniniitc recedentem, aut sacris pa-
trum regiiiis ct constiliiiioiiibus impedieniem, susci-
pere non possumus, nec dcbcmus, iiec impcierc
rccie crudeiitcs , vel sanciorum patrum Sdiiclionibus
oblempcranles permitiimus : quia inrames oinnps
csse censemus, qui siiam aut Ghiisiianam pra^vari-
canlnr legem, aut apostoUcam vel regularem libenter
postpimunt aucioriiaicm. Hac (1) iiaque , fraler
cliarissinie, quap pro afTcctu saccrdolalis nominis et
IiODorisimpcndimiis, libi tuisquc subdiiis , et omni-
bus tcnenda , ci aliis nuntianda , alque prasdicaiida

desperatos consolaiur, ut quia doclores ^ dicimur,
viani salutis gtadicnlibus osicndamus. Sinius in cns-
todia vigilantes, adilum contra boslio insidias soilicili
muiiiamiis. £t si qunndo (icrditaiD « ovem de com-
missis gregibus error abduxerit, totu illaro annisuad
canlas dominicis revocarc coiitendamus , ii't de pas-
toris noniiiie quod babemiis , non suppliciuin , sed
praeinium consequamur. Quia ergo in his oninibus
divinae grati» adjutoriuin optis est, oninipotemis
Dei , assiduis precibus clementiam exoremus , qua-
tenus ad hxc nobis operanda, et vclle tribuat, et
posse coiiceiiiit, aique in ea nos via, cum fruciilms
boiii operis , qnani se pastor pastorum esse testatas

maiidamiis, quibus ei pietas ad utiliiaiem , el sit ad ** est, dirigat, ut siiie quo nihil

fructum dilectio. Undc abjiirgando, hortaiido, sua-
dendo, blandicodo, consolandu », prodesse, quibus
possumus, feslinemus. Liiigiia nostra bonis romentum
sit, pravis aculeus. Tiuiidos ^ retundat, iralos

(1) S. Greg., epist. 113, lib. vii, cujus verba ac
styluni neiiio non slaiim agnoscet.

m Aii. 269.
\ (3) Idem Dionysiiis papa leste sancto Alhanasio
lib. de decreits syuodi Nic^euje adversus Sabellianos

agere possumus

per ipsiiro implere oinnia valeainus. Data v Idus
septenibris (2) Glaudio et Pateroo viris clarissimis
coiisuiibus (3).

in<-ignem scrlpstt epistolam in qua mitatem Dei m
Trimtate et Trimtatem in unitate egregie couforinavit.
iJtinaiii ea nuoc adesset ad refelieudos iiovos vele*
resque Arianos et Sabeilianos.

LEGTIONES VARIANTES.

l '^ Gonsulendo'Ia66.
^ TutniJos, Labb.
^ Horuilur, Labb.

d Dcclores Lab.

• Per devia, L(df.

f Facere uibit assurgimus, Lab.

DE 8« FELIGE ROIHANO PONTIFIGE^

NOTITIA HISTORICA.

Felix ^fit Pontifex. Romanu$ anno 269, die 28 vel
31 decembris. — Felix patria Roroanus Constantii
filius die 28 vel postremo anni 2b9, in Dionysii lo-
cum substiiutus est (1). Hic insistens prxdfcessnris
sui vesiigiis nihil antiquius hahuit, qtiam bxrcses
insurgi^nles in Ecclesiam profligare. Qiiamobrem
cum receiis esset vulnus a Paulo Samosateno infli-
clum catholicae veritali, necdiim obdticla cicatrix de
crrore Sabellii, ipse de Filii Dei divinitaie, ac pari-
tcr liumanitiite, naiurisque diiahiis iii una Persona
distin<tis ad Maxiroum cpiscopum alcxandrinum
Dionysii successorem scripsit epistolam, qua veluti
ancipitl gladio iiiramqiie hxresim uno iciu confnderct ;
ut dum in Ghristo naturam monstrarel divinam indi-
vise huin miiati coiijnnctain, Pauli hiresim coiidem-
naret : dum vero humanam in eodein prxdicarct a
divina esse nattirae proprictaie disiinctam, ct divin.nc
substantise in tribiis personis subsisicntiain demon-

{\)Eusieb.Hi*t. eccla.^ lib. vii, cnp. 50 et 32;
Pagius, ad annum 274, n. 2 ; CArt. de virifier le$ da*
te$, pag. 243; Saccarelli, Hi$t. eccl.^ tom. iv, pag.

128.

G straret, Sabellium confularet. Eidem ritum faciendi
sacrilicia $upra $epulchra aut memoria$ marlyrum (4)

(2) Bona, lib. i, Rer. liturg., cap. 19, §5. DeFc-
lice priino Suinmo PMUtifice scrihit Anastasius : Hic
constituit supra sepulchra aut memorias martynim
mi^sas celehhari, quia foriassis de hoc legein cdidit,
ne aliter fi«ri posset, Hinc exisiimaverini orluin mo-
rem consecramli allaria cuni reliquiis martyniiii.
Baroiiius, ad annuin 275, §2, scribil : c Etusmodi in-
stitulioiiein loii(?«* aiite Felicis pap;« temporn Ecch»sia
sihi vindicat... Fflicis ergo decretum stahilivi^se vi-
detur, qtiod ahsque scripto c:inone , traditioiie lan-
tum .Kioi|)liciter Hcrvaretiir. > In liac senientia est
j) ettani Tillenioiilius. G:vteriim in hunc ipsiim riium
verlia Apocalypseos cap. vi : < ^iuare vidi suinpus
Aliare D«m aiiiina> interfeciernm propter Yirhuni li<'i,»
iioiaiiie Berlio in Hi$i. eccle$.f tom. ii, p 3^3, § xix,
Disserl. <lc R »in. Eplscop., sa»c. iii, colligiiur ex
Aiiihrosio, Ep. 22, aii;«s 54, ut ait : < Sucmlant vi-
climic triomphalfs, uhi Ghristus hostia est; sed ille
super altare, qiii pro lioiniirihus passus cst, isti sub
aliari, qni illius ledempti sunt passioiie. > Vide et
Sermodcin iiiier augusliauos de SS., niiiii. xi. nuric
in appendicem rejectiiin. Goiifiiniat ipsius ritus vc-
tusiatcm prisc;! roinanorum poniificuin consueiudo
sacruin peragendi supra beaiorum apostolorum Pelri
et Pauli sepulchrum : unde Hieronymus adv. Vigi-

Digitized by

Google

137

DE S. FELICE ROMANO PONTIFICE.

158

acceplum refert liber PontifieaUi. €um annos qutnque A eique Bncherianus Catalogus/alier reginoe Snecorum,

caibolicx Ecclesix pnefuissei, martyr decessit sx-
viente nona adversus clirisiiaiios pcrsecutione, quam
Aureliiis anno 272 exorsus fueral (1).

Fetix qnando et quamdiu $ederil? — Felicem quin-
quc aonis Ecdesiam gubernasse Eusebius tradit (2),

hniiam sanetorum reliqnianim contemptorem ait :
f Male bcit ergo romaims episcopus, qui super mor-
tuoruin liominiiiu Petri el Pauli secundum nos ossa
vccerauda, secundum te vilem pulvisculum, offert
Doinin» &icrificia, et tumulos eorum Christi arbitra-
tur aliaria? > Faciunt qiioque «nm in rero accuraia
illu mariyrum moniimenla ad in>tar sacelii atuirisve
exposila, qua; in Roma sulilerranea describit Pauliis
Aringhiasac Boldeliis. de Ccemeteriis, lib. i, cap. 8.
— Veltt^ium auiem illiim morein, ncdum fideliuin

nec non Fossateiisis, ac liber Pontificalis concinunt,
quatenuseum temporibas i Claudiiel Aureliania coiisu-
laiuClaudiielPateriiiusqueinconsularum Aureliaiti II
etCapiioIini, > liocestabanno iU9 ad 274, pontinceni
fuisse docent. Ex hoc consensu niiiiimcnnibigeiiduni
videlur, quin ipso anno quo vivere dcsiit Dioiiysius,
adeoqueposi!26deceiubrisdiem anni 269, Felix cidcin
successei il. Al quodie vel iiteiise idem papa obierit, non
iia facile est eorumdem codicum auctoritaic dcrinire.
Si enim Bucherianum conbulamus cataioguin , annis
quinque nienbibus undeciin dicbiis viginii qninque
Ponlilicalum gessit : adcoqiie non ad consulitiim
Aureliaui II el Capiiolini lanlum, scd ad consuialnin

pieUtKsedeliamiiascenlisEcclesixangiisliis, alque^^"'^''-'*"'"^ el Marcellini, hoc esl ad anniim 275
persecuiioiiuin temporibus congruuin, etopporiunuin B Poniirex fuisse dicendusessei. In codlce reginx Sue-
proximis sacuUs oblinuisse, deiiion^traiit PP. ser- corum, Fossatcnsi ac libro Ponlificali annis quatuor
n,on..8 habili^ad mariyruin mensas : qmis inier 115 „,e„8il>us iribus diebus viginii quinque sedisse, ac

Augustioi de Diversis, ioscriptus ad HeMam Cypriani^
in <iiio liaec habentur : i Sicul nostis, quicnmqiie
CarUiagiiiem nostis, in eodem loco, ubi propter no-
men Chrisll sanguis fusns est Cypriani , mensa Deo
coiislrucut esi. Tiiiiien mensa dicitur Cyoriani, non
qiiia ibidem est uniquaiii Cyprianiis epulatus, sed
quia ibi esi immolatus ; ct quia tpse immol:itione suu
paravit hanc meiisam, non iii qua pascat, sive pasca-
tur, sed in qua sacriGcium Deo. cui et ipse oblatus est»
olferator. i tluc !.pcciantS. Paulini versusNalal. ix ;

SpeciiDt desuperis altariatola feoestris,
Subquilms iatus babeoi sanctorum corpora sedum :
Naiuqa^ et apostolici dneres sub ccelile mensa
Deposili. placitum Cbristo spiraniis odorem
Pulveiis inter sancia sacri libamina reddunt.

Pnideniius item, bymno xi, inpi Sts^. :

Talibus Hipnolyti corpus mandalur opertis,
Propler ooi apposiia est ara dicata Deo.

lila sacrameuli oonalrix meosa, eademque
Cuslos Uda sui martyris apposiia,

Servat ad aeterol speiii viudicis ossa sepulcro,
Pascit item sanclis Tybricolas da| ibus.

Ex vetusta hac consuetndine aiiaria snpra memorias
innriyrum construendi condi sacras reliquias siib
iisdein altaribus ab episcopo consecranle animadver-
lunt pneciUito cap. 19. ernditissimus cardiiialis Bona,
el ad Felicem I, Kinmannel a Schelstrale, Franciscus
Pagius, et Anlonius Sandinus.

(') Nonain dicunt Eusebius et Hieronymus perse-
cmionem in Chronico, item Orosins, lib. vii, cap. 25.
Qoidam, ui estapud Baroiiium, ad ann. 275, § 4, eam
es!>e credunt, quam S. Leo, Serm. li, cap. 6, facit
oclavam et celebrem propier innuniera martyrum
miiiia. Laclaniius, de Mortihus periecuiortini,cap. vi
< .iureliaiius, i ait,

111 kulendas juiiii in coetnclerio suo via Aurelia sepiil*
iiis esse scribiiur. Eliamnuin in Ecclesia, secundum
Alarlyriilogia Bcdse, Adonis , Usuardi ac Bonianum,
S. Felicid Pap:r et Martyris fcstiim iit kalendas junii
cclebratur. In Bucheriaiio aiitcni Depositioiiis episco-
porum romanoruin iiidiculo (i), noiatnr ipsius depo-
sitio lcnio kalendas janunrii iii Callisti. Qiiae lectio
ad superiorein revocari coinmode possei, cnm hoc
libraiiis facile nccidat, ut iii ktilendas januarii, pro
III kaleiidas junii scribant. Sed noii ilem superior
componi cum prxmi&sis potest ; cnm ab cxeunte
mense deccmbri, quo Felicem ordinatum essc con-
C 8tat,,ad 29 diem maii, menses dumiaxat quinque so*
lidi intcrjicianlur. Antoiiius Pagius in Bucberianum
caialogum irrepsisse putat annis v, pro annis iv, at-
que hoc errato ex aliis libris correcto, reliu<md4im
esse annis iv, mensibus xi, dicbus xxv. Et ex hoc
calalogosicemendalo cnrrigere vicissim licet caeteros
libros, cum antiquariis inusitalum uon sit ii, pro i,
adeoque iii mensibiis pro xi mcnsibus pingcre. Qua-
propter laudatus Pagius (2) Felicein die 28 decembris
anni269ordinaium, el dic 22 mcnsis decembris anni
274 vila functum ceiiset. Et ei qnidem suiTragatur
Bucherianus deposiiionis romanorum cpiscoporum
Indiculus, si iii kalendas januarii pro xi knlendas ja-
nnarii, lapsu, ut diximus, librariis familiari, in eum

I qui esset natura vesanus et . ...
prseccps, quamviscaptivitalem Valeriaiii meminisset, ^ «irepsisse largiamur. Pra^lerea Fellcem ad aniii 274
latnen obliliis sceleris ejus et pcenae, ir»m Dci criide ^ mensem decembrem vixisse, successori ejus tempiis

libos iaciis lacessivit. > N »0 intenlala igitur dumiaxat
per&ecaiio ab Aureliano, nt visuin Do<iwelio, sed et
exeeiuioni mandata, uti loqiiiliir, et probai Pagius ad
ann. 27i, § 9. Meo aiitein Eusebins, lib. viii Hisl.
eecL^ cap. 4, scribit diabotum vehui somno sopitum
F«cclesi:e pacem non perturbasse ab Decii et Valeriani
lemporihus us«tue ad Diocletianum, «quia, » iitait idem
Pagius, § I), f persecuiio ab Aureliaiio excitaia bre-
vissima fitit, emn econtra tam Decii, quam Valeriani
persecuiiones dtuinms fuerant : ob quam eilim ra-
lionein Numeriani et Maximiaui Herciilei meiiiionem
non facit, qui lamenanie persecutioiiem Diocletiaiiam
Ecclesiam veiarunt, uti ex annalibus liquel. >

(2) Eu^eb., Hi$t. eccl. lib. vii, cap. 52: fQiia tem-
pesiate cum Felix (|uinqae annis romanam guber-
nasset Ecclesiam, Eutychianus in ejus locum succcs-
sit. > Pag. 250 edit. Taurinensis.

Patrol. V.

assignatum persuadct.

Num S. Felix martyr,— Idcm papa marlyris litulo
ab ephesina synmio, Cyrillo aliisqne decoratnr. Ncc
obstat quod apud Biicherium in Indiculo cilalo sub
titulo Depositionis Episcoporum recenseinr ; cum sub
eodem titulo legamus el Lticium, quem martyrio co-
ronainm fuisse Cypriani teslimonio induhitalum est.
Profecto S. Felicis mariyriuin.prxtcrea catalogi prae-
stanlissimi, libcr Pomincalis, Komanum , aliaqtie
roariyrologia lestantur. Recte idcirco sapienterque

(1) Apud Scheleslrat. et Brucber. in Doctrina tem-
porum, pag. 269.

(2) Pag. , Crit. ad ann, 374, n. 2.

Digitized by

Google

4?d Dte S. PELICE ROMANO PONTIFlCE. 140

Papirias ila t<*elicem alloquilor : c \ir fuisti fide , A fuerit, nt quxlibet res , quae de diversis ecclesiis ad

vita, sciemia clarus, et martyrlo subeundo idoncus,
ut evenlus docuil. Id enim sub Aureliano , quod ne^
gari non potest, severo, truculenlo, utque Flavii Vo-
pisci verbo utar, sanguinario principe , el christiani
nominis acerbissimo hosle pro Ghrisloconsianlissime
subiisli, ut decebat Constantii filium, hoc enim pairi
tuonomen erat. Itaque nonjmmeritoCyrillus Aiexan-
drinus, et Tincentius Lirinensis , qui sub Coelestino
primo vixere, le sanctum martyrem appellant. Et
alius i)le episcopus te producebat testcm, Romanx-
que Ecclesiae doctorem appellabat dicens : Sententia
PelicU sancti$8imi epi$copi et martyris romani de In-
carnaiione Verbi et Fide. > Innuil liis verbis Papy-
rius S. Felicis epistolam ad Maximum episcopum

ipsos referebantur , cum syuodis communicareiii , et
exinde responsa illis darent, cumque morein eura-
dem decessores illius pcr plura saecula iniilari non
destiterint; quis ipsum rem neglesisse credideril,
qoam iuiperatoris etbnici judicium loti Ecclesis tam
ntile , noiniiiatimqoe romanae lam gloriosuni deside-
rabat? Tune opporiuin Felici data est occasio , qua
Chrisil propognaret Deitatem ac refutaret Panlum ,
qui Artemx revocans impietatem Deo, ut antiocheni
psrtres loqiiunlur, bellum indicebat^ ajnvnt^fnfunw
ovToy r&j StCi ; qoia divinam Christo naiuram negabai.
Quidquid ea occasione aliisve scripsil Felix, ita inter-
iit, ui vix modicum fragmenium nomine ipsitis in-
scriptum ad nos pervcnerSi. Honc tamen scriptis ccle-

Alexandrinum contra h;(resim Sabellii et Pauli Sa- B hrem exsiitisse, boc non levi argumenlo est, qaod

mosatenl.

Felici reddita Epistota encyclica ejus decessori Dio-
nysio ab antiochena synodo inscripta. — Comperlum
est ex Eusebio (i), nominatim Dionysio romanx ur-
bis cpiscopo inscriplam esse encyclicam antiocheni
concilii eptstolam, qua de Paulo Samosatensi ob per-
versam doctrinam ac pravos moresa scde aniiocliena
dejecto, et Domino in ejus locum suSecto admone-
retur. c Quod quidem, > inquit Synodus (2), idcirco
vobis significamus , ut ad eum,(Domnum) scribatis,
et ab eo communicatorias liiteras accipiatis. Hic vero
(Paulus) ad Artemam scribat , et ii , qui Artemam
sectantur, cnm illo conimunicent. Hsec autem epi-
8to1a cum Dionysio, niorte interveniente , tradi non

com Apollinaristre, ut comroeniasua aucloriiate ido-
nea toeri viderentur , varia opera non obscuris qui-
busdam, sed insignioribus Eccleslx scriptoribus sop-
poiierestuderent; hujus eiiam Papse noroine nonnulla
sibi confingenda duxerunt. Neque etiain neglexerunt
ephcsini patres ejusdem auctoriiate fidem tueri. Sane
inler Patnim tcslimonia fraginenluin laudant (1) i^V-
licis sanctissim Episcopi Homse, el Martyris ad Maxi'
mnm Episcopnm et Clerum Alexandrinum, quod el
Cyriilus ApolOgetico .'idversus Oncntales ad Analh.
VI. inseruit, et Marius Mercator (2) latii^jtaie do-
iiavit.

Ejusdem fragmenti sinceritas adstruitur. Non de-
sunt tainen qui fragmentum lioc Felici nostro abjudi-

potuisset, saltem siiccessori ejus, quemadmodum C ^^^n^es* iliud Felici, qui a Constantio imperaiore in

subinde,quoties idipsum contigit,semper factumesse
constat, reddita est.

Aureliam Imperatoris judicium Romano! sedi gtorio-
sum. — Inlerim Paulus, tametsi celebri adeo synodo ,
quam ocioginta episcopis cousiilisse Hilarius tra-
dit (5), condemnatus , e domo antiocbensis ecclcsix
recedere, eamque Domno concedere diu detrectavii.
Quocirca, i interpellatus imperator Aurelianus, Eu-
sebii senlentia (4) hoc negotti!lm rectissime dijudica-
vit, iis domum iradi praccipiens quibus iialici chris-
liana) religionis antisiiies et romanus episcopus scri-
berent. Hac autem in causa interpellari nequit Au-
relianus , nisi postquam is, Zenobia Orientis domina
et PauU patrona devlcta, Antiochiam recepit : quod

Liberii locum subrogalus est, tribuendum pulent. Ve-
riim levis est omnino ratio, quae eos In hujusniodi opi-
uioneni adduxit. Noc quippeuno nituntor argumenio,
quod fragineaium istud in ephesino concilio, iit et
apud Cyrillum Julii papae tesiimonio postponatur. Si
nuieiii valeret isia raiio, lalio ac Felice dicendns es«
sei posterior Cyprianus ; siquidem is post illos in
praidicto concilio cilatur; et rursum Felice ac Jalio
antiqnior censendus foret Atlicos Episcopus C. P.
qoippe qui eisdem in laudalo Cyrllli prsfepoiiitur. Sed
Vincenlius Lirinensis (3), el llypalius Ephesiorum
episcopus in collaiione cufrt acephalis, «bi eadeffl
testtmonia cominemorant , Felicem Jolio , proot exi-
glt temporum ordo, pr«ponunt. Pneierea neino non

quidem sub exitum anni i72 contigisse erudiii no- D videt indignum prorSus fuisse tania Synodo, otad

stahilieildant fldem , hominis ab Arianorum factione
in calholici amisiitis iocum intrusi auctorilate ute-
retur. Neqiie vero sanctissimi episcopi Romce et Mar-
tyris litulus, quo Felicem Cyriiius et epheaini paires
exornant, in hominem hujnsmndi convenil. Ipsa de-
iiique inscriptio, quae Maximi Alexandrini nomen prx
se ferl, duhiiare nos non sinit, quin subnexum frag-
memom Cyrillus el ephesina synodus veliil Felicis I
tesiimoniuin laudarint. Quippe encyclica synodi ao-
tiochense epistola, Dionysio Roinano simul et Maximo

tant.

Tam celebre judicium postulabat, ut Felix quam
primum cum cxieris Italise episcopis conveniret ; in-
deque cum iis ad Domnum scriberet, sese ratam ba-
bere illius ordinationem , et PauU condemnationem
conflrniare. Nec uUus videlur dubilandi locus, quin
Felix id, quod muneris sui erat , eo in negoiio pro*-
stiterit.Cum enim decessoribus ejus id inoris seraper

M) Eoseb., Hist. cccles. lib. vii, cap. 3.

(2) Apud Euseb , loco ciiai. , el apud Mansi, Col-
leci. Concil., loiii. 1, pai». ilOO.

(3) Hilarius, libr. de Synodis, n. 86.
(4)Euseb., locociiaio.

1) Concil. Ephes., acl. i, pag. 512.

% Mar. Mercat., pag. 178 et 240, edit. ftaluz.

3) Vincent. Lirin., Commonit.^ cap. ii

Google

L^iyiLi/icu Oy

M DE S. FELICE ROMANO PONTIFICE. U%

Alexandrino inscripta, hunc Maximum Dionysii A rum Alexandrioe, Julii episcopi Romj», Ambrosii ct

noslro xqualcm Basilii , Gregorii, el allerius Gregorii Anipiiilochii

Felici

Alexandritii successorem
fuisse, cerio nos docel.

Adverid Lequhnii opinio diluitur, — Yerum alia ra-
tione Ifichael Lequien doclis in Damascenum disser*
talionibus itihil jam supcresse censel, cur idem frag-
menlum non fantunri Felici nostro ahrogare, sed et
lixreiicis adscribere dubitemiis. Ubi enim plures
epistolas Juiii Papae nomine ab apoHinarisiis con-
ficlas esse probavit, (aridem sul)dil (1), epislola, quae
sub Felicis Romani homine ferebaiur, unam naturam
merlam fuisse tesianlur Hypatius et Liberaius ; nec
proinde dubitandi locus superest, quin ex eodem, ac
caelerae, quas memoravi, fbnte prodierit. Si lamen
vir erudilus laudatis a se llypatii ac Liberati verbis

lconii, et Alfici Conslaniinopolitnni, nullum lesliiiio-
nium eorum de una nalura prolulil. i Suhjiciun
acephali: i QniJ ego siispicamini , quia nos eas fal-
savimus? i Epistolasscilicel, qiiasFelicis aliorumque
nomiiie proferebant. Quibus Hypaiius saiisfacil his
verhis: i Vos non suspicamiir, sed aniif|uos hoereii-
cos apollinarislas. > Tum iisdem haerelicis Instnniibus
ac diceiitibus, i Possumus ostendere, quia B. Cyril-
lus usus est istis teslimoniis in libris adversirs Diodo-
rum et Theodorum ; > respondel idem Hypaiius :
€ Modo maxime et illos adversus Diodorum et Theo-
donim libros ambiguos faciiis, tainquain fictos adver-
sus moftuos prol:*los diceiiles, qui non poterant re-

siare voluerit, ipsi testimoriium, ab ephesino conci- B ffllere falsitatem. Si enim adversus mortiios prolati

lio acCyrillo prolaludi, pro genuino Felicis fueiu ad
millendum erit. Et ad Hypatium qiiideiri quod atti-
net, duplet distinguit Felicis te.uimonium , unura
prohtum a Cyrilfo in ephesltisl synodo et alibi, alte-
rum vero ab aicetihalls iii scrip(is hxrelicis, aiut hae-
redcorum opera cofru(>tis laadatiim : tiim hoc pos-
tremufn r(jjiccre conlcntus tii spurliim, primura uliro
aclibenier ut genuirium agiioscit. Yerba illiusex-
pendamus.

Ai^patit Ephemrum Episcopi et Liberati Diaconi
Verba d$ eodem fragmetito expenta, — ACephali seu
Severianiin cotlatione , quac itistiniani imperaloris
ju^sd in re{[ia brbe anno tt^ hahiia esl, sanctos
clialc^d6n^hsis concllii palres iraiisgfessionis poslu

suiit , multo magis adversus Nestorium et eos qui
conira capitula ejus scripserunl, proferre habuil ea-
dem lestiinoiiia. Sed nunc videtur quia haerelici
falsantes addiderunt ea. >

Liberatus vero primum hanc cnm acephalls colla-
tionem cap. 9. memorat, ac deinde cap. 10 persirin-
gens, qiix- proxiine ex iila descrips,imus , subdit :
f Cyrillus quatuor libros scripsit, tres adversus Dio-
dorum el Theodorum , quasi esscnt Nesioriaiii dog-
matis auclores , ei alium de Incarnaiione Hbfum, in
qiiibus coniinentur antiqiiorum pairum corrupla >
(ita vetiis codex corbeiensis, ubi in vulgatis mendose
incorrupta) c lesiimonia, id esl Felii is Pap«, Diony-
sii Areopagilac Corinthiorum cpiscopi , et Gregorii

lant, I /jliia (2) bealo Cyrillo et beato Aihanasio C "^*''***^^*'^ Oav/iaToy/jyov cognominail. Contra quos ca-

Alexandrinae civilatis Episcopls, Felice etiain el Ju
lio Romanai Ecclesi.le, Gfegorio quln eliam tnimbl-
bllium faciore; et Dionyslo Areopagita unarii nattT-
wm Dei Verbi decernentibds post uniitonem , hos
omnestransgressi tlll, postiiniiionempfaesumpsefunt
ddas natiiras praedicaf^. i Qulbus fespohdeiHyp.ilius :
« in tantum fhlsae suUt feplstol* slve lesilncaiiones
ills, quas dicitis', ut neque undm et illis beatus Cy-
rillus voluerit r^cordari , nec in Epislolis , quas ad
Nestoriuin scripsit, auiin his (5) qJias conlra blasph^'
iniasejus proiulit lestificationes in sancla synodoepiie-
si"i, qtiihdS rriaxiihe dehuil pr6ferre eas, sed nec In
ttposilidhfe duodecim capitulorum Hdvcfsus Theodo-
retum et Andream... sed ne<i adversns orieiitale (4)

tholici veritaiis defcnsores slc acephalls responde-
runt, illos libros non-esse Cyrilli, quoniam lestimo-.
niis, quae in eis conlra mortuos posuisse dicitur, con-
tra viTentem Nestoriuin non est usus, neque ia
aliquibiisEpistolis. Unde dicunlilloslibros nec dic-
tasse Cyrillum, nec edidisse.i Ciiin igitur Liberaium
ex Hypalii senteniis loqiii manifestuin sit, unumcen-
seri debel utriusque tesiimonlum. Ex quo conflcilur,
unius ejusdemque Feiicis nomlne cura geminas ac
sinceras, ium fjlsas aut adulleratas divuigatas litte-
ras : ei genuinas quidem in ephesino concilio, falsas
autem seu corrupias ab acephalis fiiisse laudatas.

Vtul in dubium revocari potsit ejus integritas, Ca-
tholica lamen est sententia, Omnis vero dubitatio ex ve-

^^\m, f Tom testiinonioram a Gyrillo epheslna D lerum auctoritate sjiiblata, — Inde tamen moveri me

w symHte prolaiorum, fiominaiiro<tue F^llcls slncerl-
ist^nt taetur » «iqae bis opponit in hilnc modum :
*8ed et hoe dicitnus, qula daodecimgloriosornm pa-
Ifom tesiimoiiia adversiis Nesiorii blasphemias in
Epheso k. Gyritlfis proferens, Id esl sanoiiPetri e|»i-
^ •lexandfidi ei martyris , sancti Felicis cpiscopi
fotnani el martyris, Cypriani episcopi carthaginensis
«t martyris , B. Athanasii et B. Theophili episcopo-

(♦) LeQuien, Disserlal. Dama^^en., ii, § vii.
WLabh., ConciL, lom. iv, pag. 1766, et apud

A\'i • ^'- C«»^*'-» ^0«»- ^"»» Pa«- 8^^-
mbvl '"^^*'>ge, quasi mox legerelur testificatio*

W Hoc est ia Apohgetico adversus Orientaies.

fateor, ne Felicis epistolam etiam in ephesino conci-
lio, etaCyrillolaudJitamprolndiibitaia habeam, quod
Cyrillus In epistola ad Siiccessum et alibi umm verbi
naturam incarnatam profitealur. Neque enim aliunde
ad liujusmodi professionem adductus videtur, nisl
quod scripta, quae apolUnaristaeclarorum virorum no-
initiibus confinxerant , eorum exisiimavit esse quo-
rum nomina pr» se ferrent. Hiiic el Flavianns in
confcsslone, quam ad Theodosium imperatorem mi-
sit : € Unum quidem, inquil (I), verbi Dei naiuram,
incarnaiam tainen et inhumanatam , dicere non ne-
gamus, eo quod ex ambabus unus atque idem sit Do«

(i) Calccd, Concil., part. cap. v, ct liberat. caplkT^
Digitizedby ^^^D^lc

i45. S. FELICIS PAPiC iU

iQmu$ no.<iter Jtisus Christus. > Ulutest, si ha^relici Amenissuiscap.U, tom.iii. Biblioihecs veteroin Pa-
est fragmeniuii) iliud F< licis nomine inscriptum, ejus trum inseruit.

est» qui cum catkulicus videri affectet, suas ab ortho«
doxa flde voces mutuatur. Illud certe cuiu Cyrillus
et ephcMna synodus sanciissimo papa etmnrtyre
Felice non indignum judicarini , aique ut ejusdem
dein4e llarios Mercator, Viiicentius Lirinensis , Hi-
patius Ep.liesiorum episcopus, aliique cathdlici ad-
iniserint , quamditi aliud non constabit, religioui no-
bis est binc illud submovere. Saiie ut orthodoxum
quisque proferre luto vaicat, quod tanta auctoriiaie
fulcitur. '

Qmn el ex eodem fragnmtoApottinari$ hcsrem pro-
fligatur, — ApoUinaris hxresis, qu» corpiis hoininis

Tres adliuc Felici I assignantur episf olx a pseodo*
Isidoro. Prima ad Pateruum episcopum sex capiu
GOiitinet : !<* Quod fautores inimicomm ab accusa-
tione episcopali submoveaniur. 2<* Ne majores a mi-
norum iicciisaiiooibiis iiiipeiantur. Z^ Ne in re dubia
non judicetur certa sententia. ^oUt clerici suas aetioiies
exerceant. 5^ Quoniodo priinaies in accasamin
episcopum se gerere debeant. S^ iudices Ecclesix ne
absente eo, Gujiis causa veniilalur, seiiiemiam pro-
feraiii. Data est nonis juoii Claudio et AureliaDO Ti-
ris clariss. coss. — Secuitda epistola, de aucioriuie
sedis aposiolicae, et de episcipis accusatis, universis

anima ^el mente desliluium adeuque hominem im- -^ per Gallias episcopis coiistiiulis missa est. Data esl

- . ^. . - II. . ^ •« ** «j A • rii j" . »\ . • • I •

perfectum a Chrisio assuinptum voicbat , postremis
hujus verbts profligatur. Quocirca vel liinc suspicio ,
ne forte illud apoliinaristae aticujusopificiuin sii,ora-
nino removeretur , si haereticoruin illorum aries ac
fraudcs iaiereni. Sed ut prudens observavit laudatus
Michael Lequienius, et Epiplianius (I) lueiuorix pro-
didit, prsedicare non dubitavit \italis ApolUoarii
discipulus, omnino perfectui homo Chriitu$ exlitit , ac
nihih>minus mentem a Chrisio susceptain esse haud
cunctanter negavit. Quod quo pacio componeret ro-
gatus, respondit : c Ealeiiui perfeclum hominem
fuisse dicimus, si divinitatem ilii loco meiitis adscri-
bamiis. et caroem atqoe animam adjungamus sic, ut
perfectus hoinoex caroe, aiiima et divluitaie, quaei>it

idus Augusii Claudio et Paieroo viris ciariss. coss.
Tcrtia denlque epistola ad Benignum episcopum doo
complectiiur. Damnat ei eos , qui filium non videre
Patrem coiilenduni, et illos qui aflirmani Filium esse
Patre minorem : Dala nonis Februarii Claudio et Pa-
teriio viris clariss. coss. At fru!»tra sobdolum rete
suum larvaim ille Felix lendit eruditis. Primae Epi-
slolse falsissiina e;*i sub^criplio. Sedeiite Felicenullus
Claudii et Aureliani consulatus. Iniiium boc episio-
Ise, gaudere me plurirouro et exultire in Domioo ,
verbaque sequentia beoe mulia extaut Leools in epi-
siola XXXI. Secuiida subscriptio veteratorem prodit.
Viu in Dionysio morabator idibus augiisti Ctaiidio et
Paterno coss Qui Felix ergo eo teinpore, Cailiarum

inentis insur , exisiat. > Yerum meniitur iniquitas C episcopis , decretalein mitiere suam potuit ? liiitiam

sibi. Quem enim potiori hominis parie caruisse cen-
set , hominem perrectuin non nisi per ludificationem
appellat. Hactenus Coutantius.

Uti iii csteris veterum romanorum pontiflcum epi-
stoiis edendis Cootaiiiium secutus est Gallandius; ita
liujus pariter rraginenti Feliciani edilionem ailorna-
Tit ad exemplar CouUntianum ; ejusdem (k>uiaiitii
judicium de hoc fragmento, atque vindicias proiego-

(i)Epiphao., Uxres. lxxvii, §23.

qnoque decreuii fceoeravit Leo eptstola xxxii. B«ino-
rura operum et spiritiialium, etc. Nec uno boc furto
contenius subditus ille Felix , ex Petri episcopi Ra-
vennatis ad Eiitychem presbyteruro Epistoia verba
desumpbit. Iiispiciatur Biblioiheea magna Patrm,
tom VII, p. 979, et Maosi, AmpL colUcL coocilior.,
tom.i» pag. 1105— 1114. HasFelicisI epistolas (al-
siutis coiivicus exbibet etiam Bloodellus io Pseodo-
Isidoro, pag. 355 et seq.

FRAGnENTUn

f Felicis sanctissiuii episcopi Romae el mnrtyris ex
cpistola ad Maximum cpiscopum et clerum Alexan-
drinum.

Dc Verbi autem iocarnaiione et fide, credimus in
Dominum nostruin Jesum Christum ex virgine Maria ry
iiatuin, quod ipse est seiiipiternns Dei filiuset Verhum,
non auiem homoa Deo assumpius, ul alius sit ab ilio.
Neque enim hominem assumpsit Dei Filius, ut alius ab
eo exsisut*: sed cum perfectus Deus esset, factiis
est simul et homo perfectus , ex virgine iiicaroa-
tos.

^hxog , Toii ie/tonaxo\j inmonoxt 'PwfAnc xorc fcaptitpOk
ix rnc irpoc Ma^cftov. tov ifrioxofrov xoi rov idMpov

Uspi Bi TQC ffapxuovojc toO A0700 xod tvc morcflif »
TrioTcOofACv ccc To^ Kupcov v/xoiv Iqo^Ov XpcoTOV, rov ix
rn^ ffap6wou Mapcac ytvuOcvTa, otc ourof iaxtv 6 tow
BcoO atScoc Tcoc xtd A070C , xac oOx Mpwico^ vtto 6cgO
ava^fOecc. (v* CTcpoc i izap" cxcnrov. ovdc yap oh^pcMroy
avc>a6cv toO 6coO T(oc«cva j5 crcpoffirap' awTOv* oUa,
B90S wv TcXccoc, yc 70VCV a/xa xac tc^co; eev6po»7ro^^ oap'
xo>9ccc cx 9rap6cvov*

Digitized by

Google.

145

EPISTOLiE DUBLE QUATUOR.

146

S. FEMS PAFI I Ef IIRTIRIS

^ EPISTOL^E DUBLE QUATUOR.

£PISTOLA I.

AD PATBBMCM EPiSCOPCM.

DejudUHi ef aecunUiotdims d defeniioniimi Macrorum
ordinwn.

I. — Quod detraetorei ei fauiores inimieorum ab aeeu-

lalione epiieopali submoveantur.
fl. — Ne nanores a majoribus accusationibus impe-

tantur.

quia nisi unaniiniicr, faciente Oomino, cuncloruin
provida paslorum turtia concurrat, omue (quod absil)
cilius ovile dilaniet.

I. Quapropier delraclores, qui difina aucioritaie
eradicandi sunt, ct fautores inimicorum, ab episco-
pali submovemus accusatione.

II. Similiier ne suromorumquispiam(0adr.,co/.i9)9
miiionim accusaiionibus impietatur, aut dispereat.

„, , ... ' j' , . , s- j L' Ul. Neque in re (S. Greg.^ ep, 30, lib.. viii) certa

HL-^inredubfanonjudtcetur eerta sententtade kts ^ , ^. ^ .^ .. \ ... ./

«....A. . ./^^-. .««.-«. -i;^ . A-A-iu,.,;-»i"diceiur senteoiia. nec uUum judicium , nisi ordi-

nabiiiier habitum. teneatur.

ipn adversus clericum eausam aliquam habebunt m

pronmeia.
lY. — Clerici actiones suas exerceant.
V. ^ Primates in aecusatum episcopum quomodo se

gerere debeant,
Yl. — Judices Eceteiia ne absente eo, cujus causa

Hntiiaiur^ tententiam proferant^ ei ne proditoris ca-

Ittmnia aut vox audiatur.
Cfuiristimo atque ditectis^mo Patemo coepiscopo ,
FeUx episcopus in Domino satutem.

Gandere me plurimum (S. Leo^ep. 51), etexul-
tare in bomino, dii''c:ionis loae scripla fecerunt, qui-
bosevidenier osienditur. qtiantum cailiolicam dili-
gis fidem, et quantom hxreiicum detestaris errorem.

IV. Si quis soper quibusiibet criminibus clerieum
pulsandum credideril, in provincia, in qua {Hadr.,
col. 8) coiisislit ille qui pulsatiir, suas exerceat ^ ac-
ijones, nec xstimet eum accusator alibi, aut longius
perirahendum ad judicium. Illi vero , qui puisatus
fuerit, si judices suspectos babuerit, liceat appellare
primates.

V. Primates qunque accusalum disculientes epi-
sco;>um, iion anle senlentiain proferant damnationis,
qunm aposiolica freii auctoritate» aut reum se ipse
coiifitcatur {An. in consi.^ tib. ix, tit. 40, cod. The.^
II, f. 5, Irriium esse epiiseoporum)^u\\{ per iniiocentea
et canonice examinatos regulariier tcsies convinca-

Haeresis quippe est nimis iinpia» et evangelicae veri* C lur. Aliter irritam csse censemus et injustum episco-

tatis inimica, quae non portioiiem aliquain l;edero,sed
ipsa christianae religionis conaiur fundamenta con-
vellere. Quoscomqne '^ eniin rapit ad se, non solom
in hoc vitiam, sed in multa alia vitia ruere facit : et
ipso suadente antiquo bosie, non solum pers^cutores
Ecclesis» sed eiiam sacerdoium ejus, fiuni. Una igi-
lur mente corrigere curemus et inscquamur lales, et
ab hostc suo Ecclesiam, ejusque fideles et sacerdoies
Domini , niUirour liberare. Prapstabit vires omnipo-
lens red«*mptor noster charilaii alque jusiiliae (S.
(ireg.<, ep, 56, lib. iv) : prxstablt nobis, longe a se
positis , uiiitatem Spiriius sui ipse, cujus artificiOa
quasi iii arca; modum, quatuor mundi constructa
laterihus, atque iinputribilium iignorum compage, et
biluniine charitaiis adstricla est Ecclesia, ut nuilius
adverstiate Spiritus, iiuilios venientis extrinsecus lo-
more fluctus perturbetur. Sed quemadinodum illius
gaddnianie graiia, petendum est, ut nuila nossuper-
Tciiiens exterius unda conturbet, ita ex totis oran

porum daninationem, et idcirco a synodo relractan-
dam, ita ut oppressis ab omnibus, in cuiictis subve-
nialur causis.

VI. Caveant {Conc. Carth., iv, c. 48) judices Ec-
clesia:, ne absenie eo cujus causa ventilatur, senten-
tiam proferant, quia irrita eriit qui eiiam raiionem
pro actione fratrum in praesentia dabunt. Proditoris
vero nec caliimnia , nec vox ^ audiatur. Nemo enim
debiiorem amplius potesi cognoscere» quain ille qui
injurinm ejusque siisiinuii {Cod. The. , const. 5, tit,
10, tib. x) iiequiliam. Omiies ergo qui in Chrislo vo-
luiit pie vivere necesse esi ut ab iinpiis dissimiiibus
patiantur opprobria, et despiciantur tamquam stulti
et iiisaiii {Prosp., sent. 52, ex Aug. in ps. cxxii), qui
praesentia bona perduni, ut invisibilia et futura ac-
quiranl. Despectio tamen et irrisio laliuin in ipsos
relorqiiebitur qui ipsos iiifestant : quia ct abundantia
eorum in egesiatem, et superbia Iransibit in confu-
sionem. Etquidquid justis adversitaium vel malorum

duin est visceribus, frater charissiuie, ut siiae provi- -^ irrogatur, non cst poena criminis, sed virtutis examen

dentiae dextera cumulum senlinae nobis interioris
exliauriat. Adv^fariui quippe diabolus^ qui conlra
huiiiiles sacviens, sicut leo rugiens circuit , quarens
quem deeoret (1 S. Petr., .v), non jam, ut ceri.imus,
caulas circuivit ^, sed iia valide in quibusdam Eccle-
siae necessariis meinbrisdentem figit, iit nulli diibium,

£t sicut aurum, quanlo plus excoquitur, tanto melius
efficiiur : sic justus, quanto plus Iribulatur (si ipsam
tribulaiionem paiieiiier portaverit) mulib purior et
cliarior Deo redditur. Unde ipsa per se Yeritas dicit
{S. Matlh., v) : Beatiqui persecutionem patiuntur pro-
pter JHStitiam, quoniam ipsorum esi regnum axlorum.

LECTIONES VARIANTES.

• Qnocumqiie enim serpit Labb.

« Exeral Labb.

A ("laliimnintoris vox nmqiiam TMb. f^ ^^^-^l^

Digitized by VjOOv IC

147 S. FEtJCIS PAP^ J48

De lalibus Dominus per Isaiam loquitur, dicens (Isa.^ j^ ignis eorum nonextinguelur^eterutUMsqueadsaiietatm
LYVi) : Audiie verbum fiQmim, qin liemilni^ ver^i ^ vj^'o|it|.omn| carfii* Qui^ »liud (leirabentes racianl
ejus. Dixerunt fratres vesiri, odinniesvos g|^g|;ici<^A ^ (S. Uref., ep, ilv, Hb. viii), qisi in pulverem flani,
propter nomen meum : Glori/icetur Domir(^ et Me- ^ aiqne in oculos suos lerram exciiant? Et unde plus
bimus in Imtitia vestra :ipsiauiem cojiCurt^}iSXti'.^)^,^^ delraclatioois perflant, inde magis nibil veritaiisvi-

populi de civitate^ vox de templo, vox Dotj^ni i^d-

dentis retribulionem inimicis suis, Antequam partnriretj

peperit : antequam veniret partus ejus, peperit mascu-

lum. Quis audivit umquam tale ? et quis tidit huic si-

mile ? Numquid parturiei terra in die una ? aui partU"

rietur <^ gens stmu/, quia parturivil et peperil Sion fitios

suos ? Numquid egOy qui alios parere facio^ ipse non

pariam^ dicit Dominus ? Si ego, qui f^eneraiionem ccb-

teris tribuo, slerilis ero, ait Dominus Deus tuus ? Lceta-

mifd cum Jerusalem, et exultate in ea omnes qui diii-

giiis eam. Gaudete cum ea universi gaudio, qui tugetis g Dominoreprajsenles. Yale. Datfli nonis « jmjiijClaudio

super eam, ul sugatis et repleamini ab ubere consotatio»

nis.ejus^ ut mulgeatis et delidis affluatis ab omnimoda

gtoriaejus, quia hascdicit DominusiEcce ego declinabo

super eam quasi ftuvium pacist ei quia lorrentem frt-

undantem gtoriam gentium quam sugetis. Ad ubera

portabimini,et super genua blandienturvobis. Quomodo

dent ? Tales tamen, fraler charissime, portandi sunt
ei corrigendi, quia eteci sunt, et duees ccecorum (S.
Matth., xv). His, cbarissime, respondi breviterconsnl-
tis tuis, qux te et omnes episeopos regulariior tenere
mandamus. Tnam lamen, frater, monemus pruden-
fiam, ut pro statu Ccciesiae ct sac^rdotum pjus, pro
viribus claborare siudeas, el ordinem s^nclx romans
et ^posjoiicc Ecciesi» per omnia taneas, et violari
sanclorum decreia non permiitas, sed omnes quos-
cumque polMeris , insiruas , ul fructUQsos maniimlos

et Aureliano ' viris clarissimis consuribus.
EPISTOLA n.

DE ADCTORITATE JUDICIS SEDIS ApOSTOUCf ,
• ET DE EPISCOPIS ACCUSATIS ^'.

st cui mater btandiatur, ita ego consolabor vos^ el in
Jerusalem consolabimini. Videbitis , ei gaudebit cor
vestrnm, et ossa vcstra sicui fherba germinabunt. Et
cognoscetur manus Domini servis ejns, et indignabitur
inimicis suis. Quia ecce Dominus in igne veniet^ el quasi
turbo qnadriga ^ ejus , reddere indignatione furorem
suumj el increpationem suam in flamma ignis. Quia in
igne Dominus dijudicat «, et in gtadio suo ad omnem

carnem^ et multiplkabuntur imerfecti a Domino. Qui C , . , . ,.'

. ' , ^, j ' . . . cAtfm) legi litleras vesiras, et spriptamoBsia moBrore

sancitficabantury ei mundos se putabant m hortts post

januam intrinsecus, qui comedebant carnem suillam, et

Felix episeopui univer$i$ episcopis per Ga/to pro-
vincias constitutis, in Domino salutem.

Bonorum operum et spiritiiaUnm studiorum l>tmn
auctorem csse (S. Leo. ep. 52) non dubium est,
qui eurum incitat meuiQS e^ a4jiivat actiqoes. Unde
lastafi me fecerunt scripta vestrp , ex bQno studio et
ex iiitigiitate fidei devoiioiiis veslras : sedexaflQic-
tione et contriiione vesira magna e^ parte tristavere.
Trisiis enim, tristes [Petri Qhryso^ogi^ ep. ad f^ut^-

abonunaiionem , et murem : simul consumentm\ dicit
Dominus. Ego autem opera eorum, et cogitationes eo-
rum, venio ut congregem cum omnibus genlibus et /in-
guis : et venienl et videbunt gloriam meam^ et ponum
1)1 eis signum. Et mitiam ex eis qui salvaii fuerinl^ ad
aentes , in muri , in Africa, in Lydia ^ tendentes sagit-
tam in Italiam, el Grceciam, ad insulas longey ad eos
qui non audierunl de me, et non viderunt gloriam meam.
Ei annuntiubunt gtoriam meam gentibus, el afiducent
omnes fratresvesiros decunctisgentibusdonum Domino,
in equis^ ct in quadrigis, el in lecticiSy et f» mulis, et

debito percurri : quia sicut nos Eccleaiarmn pax,
sacerdotumque ejus concord<a e^ tranqi|ii|iias plebs
audire ^ fucit gaiidiuin S ita nos affligi^ et dejieit
fraierna afflictio. Yos tainea noiite mu|tum irisiari
(S. Greg. ep. 4^, lib. v|ii), quia sicui ipsa per se
Ycriias ait : Si de hoc mur^do fuisseiis , mundus quod
suum erai^ diHgeret : sed quia de hoc mundo non eitis,
sed ego eiegi vos de mundo, propterea odit tos mundus
(S. Joun-, xv), id est, ipupdi amatores. Quidquid
lamen hi loquantur, aut a<(versum vos agant, vos
tamen semper integram servate iidem, et puram
habetote conscienliani , ui integer spiritus el anima
servetur in dieDomini (1 J/ies., v). Nos vero ad snp-

in carrucis ad montem sancium meum Jerusalem, di- i _ . _ . r . . „.««*

. ^ , .. , , . . n P'®«"®"l""^ vesinini fraires et coepiscopos nosiros

ctt Dominus : quomodo si tnferant filii Israel munus tn^

vase mundo in domo Domini. Et assumam ex eis in
sacerdotes et in tcvitas^ dicit Dominus : Quia sicut cceli
r|oui, et terra nova^ quce ego facio stare coram me, di^
cit Dominus, sic stabit semen vestrum et notnen vestrum.
Et erit mensis ex mense, et sabbatum ex sabbato et ve-
niet omni scaro, ut adoret coram facie mea^ dicit Do-
minus. Et egredienittr et videbunt cadavera virorum, qui
prcevaricati iunt in me. Vermis eorum non morietur, et

vocavimusamplins quamseptunginla,cum qutbiislixc
quae subter babenlurinseria,regulariter tractanda de-
crevimus. Vestris enim epistolis in omnium audientia
perlectis , quai muUas ( ut nostis ) querimonias et
oppressiones inse cuntinebant vestras, decretisque,
quse snni de accusalionibus episcoporum , sancia sy-

(1) falsas cos.
partem.

nota quamcumque te vertas in

* ParietuT Labb.
1> Quadrigae Labb.
« DiJQdicabil Labb.
d Lil)ya Labb. ,
« Nono kalend. L(dfb.

LECTIONES VAIUANTES.

i Mariniano labb.
% EC de menioriis martyrum Lobb.
^ Adire Labb.
X i Oaudere facit gandio coelestl JUid6.

Digitized by

Google

^^» EPISTOXilE DUBI4; QUATUOR. 150

nodus ^l^ jixit : Haec snnt, qnae deinceps propler jy commnnione suspendalur, cui crimen intendiiur

""«'oruin bominum inaidias, qui in Ecclesiam ei iii
^^^'®^*usiicos saeviunl viros indifferenier, el conser-
^^ Jl^^rniissime volumus in sapculo : Si quis epis-
^b illisaccusalorihus, qui recipiendi sunl, fueril

copus

^Uss, postquam ipse ab eis caritaiive conventus
\ \)t ipsam causiim emendare debent , ^t eam
C^^\\jere noluerit, non olim, sed lunc ad summos
priinaies causa ejus canonice deferatur, qui in con-
gruo loco, intra ipsam proviiiciam, tempore con-
gruo(2), id est, auiumiiali vel xsiivo, concilium
regulariier convocare debebunl, ita ut ab omnibus
eju>dem provinciae cpiscopis iiiibi audiatur. Qno et
ipse regulariter convocatus ; si eum nut infirmita^

{ConciL Carth, iii, can, 7) ; nisi adcausam 8uam di-
ccndain eleciorum judicum die statuta litteris evo-
catus, ininime occurrerit : hoc est, nisi eum aliqua
praROCCupavei it necessilas infra spaiium praedictorum
mensium, et eo amplius, prout causa dictaverit.
Quod si ex uiraque pario ad causam dicendam ve-
nerinl; quia unus absque allero audiri non debet,
qua^rendum esi in judicio, cujus sint conversalionis
et lidei atque suspicionis accusatores aut qua inten-
lioiie lioc faciant : quia ad boc admitti non debent,
nisi bonx conversationis et j*eciae fidei viri, hi vide^
licet qui omni susplcione careant, et i)oiia vita cla-
reant, neque infames existant. Quod si accusatorum

{cod. The. lib. ix, tii. 1, const, iO, 5, ^. 2, si episcopui pcrsoii:c in judicio (5, q. 10. Si accusatorum persontp)

suis (uerit) aul alia gravis necessiias non detinuerit,
adesse debebit : quia ultra provincix lerminos accu-
sandi aiiie licenlia non est, qua audienii:| rogetur.
Nainsi snis fueril, aut Ecclesiae sibi cominissae rcbus
eiipolialus, aui (quod absii, quod alienum ab omnibu^
esse debet fidelibus) n sede propria ejectus, aut in
deientione aliqua a siiis ovibus fuerit sequeslrnlus :
tunc canonice anloquam in pristino slalu reiilitunlur
eum omni privilegio sui honuris , et sua omnia , qu:e
insidiis inimicorum suorum ei ablaia fiierant, iegibu^
redinlegrenlur : nec convocari , nec judicari poterit ,
nisi ipse pro siia nccessitale (minime tamen judican-
dus)'advenire sponte eiegerit. Ndllatcnus ergo f
quoquam respondere rogetura, anlequan) integer-

episcoporum culpabiles apparuerint {idenif Couq^
Cartli.), ad arguendum non admittantur, nisi propria^
caiisas asserere (non tamen criminales) vel ecclesias-
ticas voluerinl. Infamis enim persona (5, q, 7, Infami$
persona), nec procuratof polestesse, nec cognitor.
Absente vero adversario (5', q. 9, Absenteadversario),
non audiatur accusaior : nec sententia, absente par^^
alia, a judice dicla, ullam obtincbit firmi^atem {Yid^
Anianum in sent, Pauli , lib, v, til, i «I 5) : ncquQ
abseiis per alium accusari (5, q. 9, Absens peralium)^
aul accusare polest , nec affiiiis illis admiitatur. Ne*
minem ergo ethiberi (|e provincia ad provinciam
{Vide novellam teriiam libri tertii et Anianumet cod,
Theod. const, 4, lib, 11, lit. 1), vel ad comilaiunfi

rime(3) omnia qux per suggesiiones inimicorun) p oportet, nisi ad relationem jiidici$, ad nucin fuerjc

suorum amiserat, potest:ai ejus nb lionorabili con-
€iIio legali ordine redintegreniur (I); prxsul vcro
cum omni honore statui prisiino roddatur, et ipse
dispositis ordinali^^qne liherc nt^uc sccure diu sijis,
lunc regulariter iiifra qiratuor vel qiiiiinue, aut sep-
tem^ mcnses, juxta quod possibiliias ei fiierit, et
non ante, convocatus ad teiiious, concilio in legitimo
etcanonico, veiiint ad c:iusnm : et si ita juste videtur,
accusantium propositionibus rcspondcat. Nam |n)!C
summopere pro^i lcndom esi , ne aniequam hacc
fiaiit, coactus respondeai, quia contcntio fecmper
vitanda est. Adimi nann|ue episcopo. episcopalum
(Cone. Afr,, c. 87), antcqiiam causae ejus exitus ap-

appellaium , id esi , ut auctor semper rei forum se*
qiiatur. Si quis autem judicem sibi adversum senscrit,
voccm appellaMonis exhibeat quam nuHi oportef
negari {Huc usque caput 5, coll, Uadr., quibusdam
subinde insertis), Peregrina vero judicla (3, q. 6, Pe-
regrina judicia) ^eneTnVi sanctione prohibemMS : quia
indignum est, ut ab externis jiidicetur qui compro*
vincinlcs (f(fldr. coU. 17, ex const. 10, lit, 1, lib, ix,
cod, The,)ei a se electos debet habere judiccs. Hoc^,
fratres , ad vestram et omnium coepiscoporum opein
et defensionem in synodo unanimiter suntdecreta,uf
si forte aliqui {ConcU. Wsp. 11, c. 15) stultorum vp^
accusare , qui diabolicae deceptionis errore deceptj

pareat.nuili chrisiiHno videri jiire potest, quia talis ^sunt, voluerint, dum ista legerint yel audierint,

prtcsumpiio sacrilegium est, el aaclor talium, sacri-
legus. Quod si argrolnns fueril episcopus (3 q, 5, li
d^otans), aut aliqua eiihi grnvis necessitns deti-
nuerit, pro se legatum ad synodum mitiat. Nec a

(I) Syn. romanp dicitiir Uadr., coll. c. 5, sed qiia,
qaove lenipore nondnni riniei. Ex hnc enim epislqla,
qu;« spurin est. nihii co\ngi poiest.

(i) Apiid Hnd. legitur : tempure a can0nibHS prse*
vero idem apo)»totus dicit ; Hi enim cum ittimici e^se-
fixo Nicxiiis. Inde ar|Miiur fraus jnlerpQlatoris.

(5) lla ei uianuscr.

(4) Concil. rom. 111, sub symmacho.

•1 CogaluT labb.
^ Sex, aut labb.

resipiscant et ad pnitaii^ concordiam revertantur
et quod prius erat in ultionem , transibit in g|orian[|.
Nam procul dubio mulii sunt, nui (secundum apostoU
vocem) prurientes auribuSf a veriiate auditum avertunt,
ad fabulas autem convertuniur (1 7fm., iv) etad no-
cumenta honorum <^ trnnseiint. Ait {idem conc. cit.)
au^cm idem apostolus de infidelium i^noranlia : Si
cognovissent, numquam Dominum gtori(B crucifixissenl
(I Cor. 11). Similiier si hi Domiiiura perfecte a^no-
vissenlel amasseni, numquam seryos ejus pcrtujr-
bassept, nec verbis aut factis persecuti essent. Qnod ^

LECTIONES \AR1ANTES,

• Bonorum labb.
d Quum Labb,

Digitized by

Google

151

S. FELlCiS FAPiC

iri!

mus, reconciliati sumua Deo per morUm Filii e;i» Aenim el conlamclia in loqueIa(£i;dei., v), ct irt lo-

{Rom, v), ciir insequimtir fratres? Cur perturbamus
statum Ecclesise Dei , ei eos qui ei servire debenl ,
afOigimus? Mariyres enim passi sunl {idem Conc.
cit,), non tanien animse eorum occisoe sunt in corporis
passione, ore Vcrilatis atlestante : Nolite timere eos
qui oceidunt cgrput, animam autem non pouunt occi-
dere (I Matih, x). Ubi agnosci oportel, quod si
aniuiae niariyrum, corpore perempio, supplicli:}
extingui non possunt, nec aniuue prxdicatorum et
doctorum persequi debnissent , aut perturbari , el a
Dei famulatu averii« quia cum corporibus non deti-
ciunt. Tales autcm perturbatores Ecclesix noii s«dum
prxdicta agunl mala , sed ei memorias (Conc, Gan-
grense^ cap. 20, interp, Dion.) mariyrum execranlur.

quela linguai^ hominis « casus illius est. Ideoque con-
veniens esl, lianc quidem osten&ionem reprebensio-
num llloium nostris actibiis inseri, ne ultertusjam
lalia patiaminl, seminanlibus eU zizania ets^uindala,
sed laptari in offlciis et dogmatibus vestris merea-
iniiii. Igitur erubescaiii , ac ulia et bujusmodi bla-
sphemiam subtrabere tc^^tinent, si noluerint a sa-
cerdolali nostro collegio segregati , et a tolins
cliristiani populi sociotale divelli. Licet nainque de
his plura ei per iiecessaria , qu:e in decretis sedis
apostolicsD et ab apostolis eorumque successoribus,
nostris videlicet pnedecessoribus, staluta invenianiar,
dieere ei conscribere potuisseinus , tamen welius
nobis visum est, ut epistolam oratione claudamus.

Quapropter in praefaU constltuimus synodo. vobis- B I>eusomnipotensethuiu8unigenitusFilius,etsalvaix)r

que et omnibus Ecclesiis teneiiduin et agendum man-

damus, ut super memorias mariyrum missas cele-

hrentur, ne memoriae eoruin a talibus extingui , aut

veneraiio possil prohiberi. Vos vero, fratrcs, nolile

muliiim lurbari , nolite vexari , sed confortamini in

Domino, ei in poientia claritatis ejus {Ephes.j vi).

Habetote inleriin ista ad suffragiuin vestruin , apos*

tolica auctoritate decrela : ct scitote nos semper

|>aratos habere etiam (si necesse fiierit) usque ad

mortem, ad quaecumque vobis necessnria fuerint

(Doiniiio opem fereiite) pcrflcieiida. Illi tamen , auc-

tore Deo , peribunt , et vos stabitis , si tameii labor

vester non fuerit inanis, sed pleiius ftde et charitate.

Vce , iiiqiiit propheta , qm potum 4at amico iuo , mit-

tens f d suum(Habac., n). Ei iierum sapieiitissimus C

Salomon ait {Htec eodem in ep, Felicis ii, ad jEgyp-

tios) : Qui loquitur iniqua non polest latere , nec prm-

teriel illum corripiens judicium, In cogitationibus ergo

impii interrogatio erit. Sermonum antem illius auditio

ad Dominum perveniet^ et ad correptionem iniquitatum

illius, Quoniam auris zeli audii omnia, et tumultus

mnrmurationum non abscondetur. (Sap., i). Haecenim

si amplecti voluissent proprio ei sano sensu , ad

reprobum sensum minimc labereniur : sed per Dei

timorem sermonum suorum praecavcnies cusiodiam ,

piam sanctorum patrum difnnilioncm sine quadam

nocumenli praesumptione, uiiqiie coiiservassent Quo-

niam dicit sacrum eloquiiim : Oonsilium bonum conser-

vabit /e, et mens bona custodiet te {Prov., ii). Noii eniin

Doster Ghristus hoc vobis tribuai incitameDlum, ol
omiiibus fratribus et coepiscopis nosiris, quibuscum-
que tribulationibus laborantibus , toiis succurralis
viribus, et cum eis compatientes, crucein ejusdem
Domini Salvatoris portetis , ut veri ipsius discipoli
coram omnibus appareatis, ut et vos, el qni vobiscum
sunt, hic et in fuiuro meliora possideatis» qua oculiu
non tidit, nec auris andivit, nec f n cor hominis aseendity
qws preparavit Deus diligentibus se (I Cor.^ ii). Per Do-
minum iiostrum Jesiiin Cliristuin, per quem el cum quo
omnipoteiiti Deo gloria in sxcula saeculorum. Amen.
Valere vos oplo , cbarissimi fratres. Data quinlo idus
augusti , Claudio et Paterno viris clarissimis coiisu-
laribus (an. Chrisii 269, noiiduin mortuo Dionysio).

EPISTOLA III.

AD BEMlGNOlf EPISCOPUM.

I. Errant qui FiUum non videre Patrem contendunt,
eo quod Deum nemo vidit umquain,

II. Errant affirmantes Fitiam minorem Putre, quia
iUe invisibiliSf Fitius vero visibilis.

Dileetissimo fratri Benigno episcopo^ Felix episcopus,
in Domino satutem.

. Suscipicutes fraternitaiis tuae epistolas {ZacharittSy
ep. v) , quibns me requisisii super fidei docunieiilis.
quae ab aliis habebaniur aliter, quam reciic fidei con-
tineant sacramenta, prout Dominusdedii, profraier-
nitatis amore resp<»ndere noii resultavimus. Semper
enim dubia ct majora negotia , tcrininuin ab faac

de fontibus saluiiferis spiritualiter ad acquisitionem I^ sancia sede, a tempore aposlolorum , qui eam suis

documentis insiruzeruut, accipere consiieverunt. Ei
ideo tu recte fecisti, quod hujus sanctae sedis coosul-
tis te caeierosque firmari et instrui voluisti.

I. — Coniinebant eni/n litterae tuae, fratruroque
tuoriim, quod quidam dieunt, Filium nonpossepro-
prie videre Patrem, quia scriptum est : Deum enim
nemo vidit wnquam. Et alii fingiint : Lleo minor est
Patre Filius, quoniam Pater itli perhibei teslimomum.
Quidam autem garriunt, quod ideo Patre minor est,

seternae viiae prooeduni tales accusaiiones ei detrac-
lioiies , atque ideo compeienter nos beatus Paulus
apostolus pra^niuniens ait : Non debere plus sapere
quam oporlet sapere^ sed sapere ad sobrietatem
{Rom.y xii), in definitione pietatis perdurantes. Qui
eiiim haec practereuni, non tantum laesi sunt, deci-
dentes a corroboratione sua, sed insipieniiae suae
dereliquerunt domibus memuriam, ut in bis, in qui-
bus peccaverunt, minime latere potuissent. Gloria

LECTIONES YAWANTES.

« In liogua bominisJXo^^.

Digitized by

Google

i55 EPlSTOLiG DUBIifl QUATUOR. ir>l

quia inviiibHis ip$e diciiur ( S. Joan.^ i; S. Matih,^ A ^uocf abzconditum fuit a ubcuUs et a generatiombui

xvn; S. Marc.^ix; S.Luc, ix; ICor.,iv; Colos.^ i
1 7im., i), Filiiis vero visibilis comprobatur. Hi
eDim ignoranies diviiiarum Scriplurarum et aposiolo-
rum jura» ex proprio aut adullerino sensii talia
fabricant.ei seducere corda fldelium quxruni (4).
Nos vcro ad ipsius fnntis originein redeainus, ex quo
Fiiium Pairein semper videre potuisse vel posse,
evidentiorihtis testimoniis Veteris etNovi Testan'.enti
lilieris docemus , Salonione dicente : Est tecum sa-
pientia , qws novit opera ma, qua adfuit tibi cum fa^
ceres orbem terrarum^ et ip$a novit qmd sit placitim
coraniff>cuUs tms. Et Dominiis in Evatigelin : Nemo novit
FHhLm nisi Pater^ neque Patrem quis novit nisi Filius,
ei cvi voluerit Filius revelare. £t iteruin : Semo Deum

( Ibidem )• llem ibi : Vt consolentur earda eorum in
chariiate, in omnes diviUas adimplelionis intelUetus^ in
agnilionem mysterii , quod est Christus , in quo $unt
omnes thesauri sapientiw et fcienlio! abuonditi (Co"
loss., 11 ). Et in psalmo lixvi : /n mari est via tua^ et
semitee tuce in aquis multis , et vestigia tua non cognos^
centur. Et iii Salomone : Sapientiam Dei prceeedenteni
omnia, qms investigabit {Ecct., i)? Item ibi: Radix
sapienlia cui revelata est? et astutias illius quis agnovit
(Ibidem)! Iieni ibi : DiscipUna sapientice eui manifestata
est, et muUipticationem ingressus illins quis tntellexil
(Ibidem)J Ilem ibi : Quoniam mirabilia sunt opera
Domini soiius , et gloriosa et absconsa , et opera illius
invisa hominibus ( Eccl. , ii ). Ecce sicut Paier invisi *

vidit umquam, nisi unigenitus FiUus, qui est in sinu B ^>'is esl, itn etiam et Filiiis inveniiur. Quomodo ergo

Patris, ipse narravit. El iterum Judsis dixit : Vos non

noslis eum , ego autem novi eum. Quod si dixero ,

quia non novi eum , ero similis vobis , mendax. Item

ibi : Qui ex Deo est, hic novit eum : Et ileruin : Ego

novi eum, quia ab ipso sum. Ecce docuinius quia videt

semper Filius Palrem. Qiiomodo adsiruuiit euiii Pa-

treni oon posse videre , in cujiis sinu noscitur perroa-

ncre? Si sereiio sonsu divinas recenseas Scripturas,

invenies nonsolum Palrem Filio lestimonium perbi-

bentem, sed totam simul insepnrabilem trinil^item,

ipso Domino protestante, qui ait : Ego sum qui tesli-

monium perhibeo de me ipso^ et testimonium perhibet

deme.qui misit me, Pater (S. /oaw., viii). Et

iterum : Si ego testimonium perhibeo de meipsOf testi-

ab illis, qui hoc dicuni quod mandastis, in eo quod
nobis carnaliter se videri dignatus est, Patre inferior
judicatur? Talibus nolite credere vos, et alios ab
eorum sensii avertere docete. Vos ergo servite Domino
in timore , et exultate ei eum tremore ( Psal. ii ). Ap-
prehendite discipiinam , ne pereatis de via justa, Haec
▼ero (24, 17. I. A recla ergo fide) apostolonim est
vivn tniditio, hspc vera ctiaritas, quo; prxdicanda est,
ac veraciter diligeiida ac fovenda , atque fiducialiter
ab omnibus tenenda. Haec sancta et apostolica matcr
omiiium ecclesiaruni (Agath ep. ad Consf. Imp.^ act.
iv. conc. yi oecumenici), Chrisli Ecclesia, quae per
Dei omnipotentis gratiam , a tramite apostolica) tra-
ditionis nnmqiiam errasse probaiur, nec ab hxreticis

monium meum verum est^quia scio unde veTtio' et quo C "ovi^ltbus depravanda succubuit, sed ut in exordio

tado (ibidem). Et de Spiritu Sancto : Cifm vennit
Poracietusspiritusveritatis, iiie teslimonium perhibebit^
de me {Joan.^ xv). Iniende^ quceso^ intende quoniam^
in quibus una testifieationis virtus ostenditur , nii//tt« ab
olioneque potior nequeinferior judicatur.

II.— Sappius ista jamdiximus, quia secundum (2) lio-
minis rormam Filius visibilis dicitur, secunduin vero
deifitis substantiam invisibilis prspdiraiiir, Paulo at-
lesunte apostolo : aititudo^ inquit, diviliarum sapien-
tia et scientiw Dei ! qnam ineomprehensibiiia sunt judi'
citi ejus, et investigabiies viee ejus { Rom.^ xi ) ! Et in
Isaia : Cui simiiem asstimaiis etwi , cicm sit ipse inviti*
bilis ( Isai. , xl )? El itein Aposiulus : Mihi autem,
vmimo omnium sanciorum data est graiia hcec in gen-

normam fidei chriHtiaiise perceoit ab aucioribus suis,
aposiolorum Cbrisii principibus , illibata fine tenus
manet , secundum ipsius Domini Salvaloris divinam
pollicitationem , qui suorum discipulonim principi in
suis fatus est evangeliis : Petre^ inqntens , ecce Sata-
nas expetivit ut cribraret voi, itViil qui cribrat triticum.
Ego autem pro te rogavi , til noit de/iciat fides tua ; et
tu aiiquando conversus, confirma fralres luos ( S Luc^
xxii). Consideret ilaque vestra excellens prndentia ,
quam botium sit persistere in dispcnsaiione vobis
crediia , et in fide recta , atque h:ereticis ct xniulis
Christi repugnare , et uumquam a veriiatis traniite
declinare. Qnoniam Dominus et Salvator oninium ,
cujus fides est, qui pro nobis iiiori non dubitnvit, et

<i6iu, evangeiizare inoesiigabiies divitias (Msii, et t7- ]> proprio nos suo rcdemit sanguine, fideni beati Peiri

luminare omnes , qua sit dispositio sacramenti abscon-
^iH a scBcuiis, in quibus omnia creavit ( Ephes., 111 ).
Uein ipse * Qui «il, ait, imago Dei invisibiiis ( Coioss.^
1). £t:id Colossenses: Ego Pauius minister^ qui nunc
gtmdeo in pastionibus meis pro vobis^ et suppieo qum
deiuni iribuiationum Cftristi in carne mea pro corpore
Qiu, quod est Ecciena^ cujus factus smm ego minister
*ecHndum dispensationem Dd in mimsterium Christi ,

(I)ViJesis libacii adv. Varimadum Arianum, cap.
^o» 19, 20, eorumque titulos , aiqiie iude fraudem
agnosce.

(^) Itliacii cap. 20, qoo meutionem fieri vides su-

P^^nonim.

non defecturam promisii , ei coiifirroare eum fratres
siios adinonuit : quod apostolicos ponilfices, nieae
exiguitatis prxdecessores , cunfidcnter tecisse, sein-
per cunctis est cognitum. Quorum et pu^iilitas mea ,
licet impar et miniina, pro suscepto tnmen divina di-
giiatione ministerio, pediseqiia cnplt exisiere. Vas
enitn nobis erit , qui htijus ininisterii onus susceptnm
habemus, si veriiatem Salvatoris nostri Jesu Cbrisli,
quam apostoli prtedicaveruni, prxdicare neglexe-
rimus. Vae erii nobis, si sileutio veritatcm oppresse-
rinms , quam erogare iiummulariis jiibemur, id est »
christianos populos imbuere et docere. Quid in ipsius
fntnro Chri<*ii dicliirr sumns cxamine , si sermonum t

Digitizedby ^^OQIC

m DE SANCTQ PUTYCHIANQ

ejus veriutein conrondimur prsedicare? Quid erit de /^
nobis, cum de commissis iio^is anlmuhiis, ec de of-
flcio suscepio ralionem jnstus jndex Ctirisius Deus
noster districtam exegerii (f Ccr , ix ; S.Matth., xxv)?
Ideq, fraires, bortordilcciionem vestram (S. Leo. ep.
adv. Manichceoi), ubtestor et moneo, nt qua potestis
et debetis, soHicitiidine vigjlelis, ad invesligamios
hxreticos, ei iniroicos sanci?e Dei ecclcsix, et a saiiis
mentibus, ne pestjs h:rc latius divulgeiur, severiiate

EPI8TQU

PAPA NQTITIA HISTORICA. 116

qua potestis , pro viribus exlirpetis. Quoniam ut ha-
bebit a Deo diguai rcmuneratioiiis prsmium , qni
diligcnlius, quod ad salutem cnmmissae sibi plebis
prorici:)t, fiierit cxecuiits: ila anle tribunai Doinini
de r(*atu negligcntix se non poicrit excusare, qai*
cuinqne plebein suam contra sacrilega; persuasionis
auciores noluerit custodire. Data Nonis Februariif
Claudio ei Paterno viris clarissimis consulibus ( 2G9
nondum eleclo Felicc ).

AD MAXllltll flPISCOPUII ET CLERIC08 * ALEXANDBIiE.

He Christi divlnitate it humauitate fragmentum.

De incarqaMpne veroVerble^ fide crediipus iii njpt (2) ^s w aapxwaiwf toO Avyoii xai t^c wti'*»,-,
Domiiium noiitrum Jesum Chrisliim ex Maria Virgiiio Trcoreuoixsv fcV tov Kvpwv ija&jv WoOv X/9coTt.v. tov «
naium, quonlafn ipse est aitornus Dei Filins : Nec p rSf 7ra/}9ivov Ma/jtaf ysvn^OevTa, oTt avTo? iffTtv o tov
^nim bominem assumpsit Dei Filius, nl essot nlier 8eoii «t^to; Tto^. xat Aoyo^, xat ovx ovGp&^iro; OroBeoO
pirapter ipsum : scd Deus exisiens perfcctns , factns ava^u^ei^ , iv' Inpoq J ra/)' ixitvov. oOJe yap v^^atain*
t%\ ^iniiii ej l|o>Pp peffeclus, inc;)rnotus ex Yirgine. ovAa^ev 6 tov eeoO Tioj, Iv' 5 lxtp*>q Trap" auTov oi^JAf

6f Of wv TC^toc* yeyovev a/xa xat Teletoj" av9/oo>>77oc, froi^m-

6etc ex ?rap6evo\>.

ram divinam in Cbristo humanitati ejusdem indivise
conjiinclain ostendii, P.mli baprcsim condemnei : dum
vero humatiam in eodem Christo a natura diviiia ciis-
tiiiclum e^se, el divinnr! snbstatiii:c in irihus personis
SMl)»isienti:<m deinonsttat, $al»eliiiim coiifutel. Qood
autom in Cii.tlcedonensi cnnciiio. el apud Cyrillura
pnrdictis locis post Julii epistolam recenseatur, es eu
acriilit, qund iit his receiisendis iiullam lemporis ra-
tionem hnbuissent. Vinccntius autem Liriiiensis ad*

(i) Hujus epistolae fragmenlum exU^t in con-

cilip Cbalcedoncnsi, actiniie prima, et npiid Cyril-

lum iii sua Apolns^ia. Dnctissuiiis nuibusdam viris

auctoHbus, a Feiice II scriptam fuisse existima-

lum est, hac de causa , quod praidictum frai^menium

iitrpbiqne post epistolam Ju|ii pap.T a(tesatiir. Ye-

irum argumentiim el tilulns episiohr eam sententiam

firmissime refellunt. Nam si scriptum cst, qiiod litu-

lusindicat, ad Maximum Aleinndriiium episcopum, h.m.^.m iih.mii^ocii». <« i..«.vi. «•!•:> «u^c^.ii «jii ■11^.19.« «u-

Dionysji successorem, noii sei^iindus, sed primus ^ versus b^tTeses, cap. 43. probe iniell^i>q$ leuipore

Felix eam scripsisse |)()tuit: eiHlcip enim |empore
Felix DionyMi romani poniificis successor, univers:e
Ecclesi:e pr.TSedit, qno Maximus post Dionysium Ale-
xandrin.ii Ccclesi$ pra:fuit. Qocasio schbendai hiijiisi
episiqjac ha*(: esf Cum a Paulo Samosatenq i:ith()lica5
veritaii recens viilnns jnflictum csset, el cicatrix de
errore Sjibellii nonduih ohduciJi fuisset, Felix pon-
tifex de Filii Dei divinilate, ac pariter hqmanitate,
naiprisque duabii^ iit una persona disiinciis, a(|
Maximum .\1exandrinum cpiseopum hanc ei>i>t('lam
scripsit, ut foellum adversus Sabcllium et S:unosnie*
nuin a duohus Dioqysiis borum antccessoribus cce-
piuin, utrius^iue successorcs aideuiibiisaniinisproscr
querenlur. Proinde bac epi^lola velut ancipili gladio
utramque hxresim uno iciu confodit ; ut dum natu-

Felicis secnndi nutlnm Alpxandtin:c Eccleslce prte-
fiiisse episcopum, noniine Maximum, habiia ralione
temporis, primo loco Felicem, deinde Julium nonii-
nat. Addit ideip Yinceiuius banc camdcm eplstolam
Felicis papa». (?t mariyris inler alia patnnn lestimonia
in concilio Epbesino lectam fuisse (Vide Baron.,
anno Chrisii !273. num. il, li et 13 ). Sbver. Binics.
(2) Crxrnm texinm exhibemus cx actione iconcilii
Ephe>ini, in qii:i lecta suni a Telro preshytero Ale-
x:indria; ei primicerio noiarioruni seltjcla ex s:mclis
Patribiis lestiinonia de inearnaiione D. N. J. C. aiqt'^
ex capite 11 piiriis 111 ejusdcm concilii, sive Apolo-
getico S. Cyrilli Aiexandrini patriarchas pro duode-
ciin capitibus adversus orientalcs episcopos. Labb.

LECTIONES VARIANTES.

■ Clerum Labft.

DE SAHrCTO EUTTCHIANO PAPA

NOTITIA HISTORICA.

Eutychxanui ordtnatur papa die v januarii 275, D diebus tribus, anno 283, vii idus decembris salis

functus, utiu Catalogo Bucheriano legitur : A con*
gutatu AureUani III et MarceUini^ ad consulalum
Cari II el Canitt, id est, a die quinta januarii anni
375, ad diem seplimam decembris auni 283 vel oc-
tavam, qua die in indiculo depositionis cpiscoporom
Eulychiani nomen legitur : Sexto idus decembrit
Eutychiani in CaUtsti , ncmpe in coemeterio Callisti.
Quare corrigendus ETusebius, qui decem tantum men-
sibus romanum pontificatum Euiychianum tenuisse

mortuu» ann. 283. — Eutycbianus Martni seu Marlini
filius, EtruscuSf patria Luncnsis, ultimis anni 274 die-
bus, vel primis scquentis anni 275, Felici successit;
die quinta januarii ordiualus fuit feria tertia, qusc eo
anno cum die quinta januarli concurrit (1). Praefuit
Ecclesiae romanx annis octo, mensibus undecim,

M) Pagins, in Critic^ ad annuni 274 : Baronius
275, nnm. y, ci ad annum 283, num.ix;Coustant.,
Epist. rom. pontif., tom. 1, pag. 298.

Digitized by

Google

^57 DE DECRETIS EUTYGHIANO ADSGRIPTIS. i5S

scribit : et Qti annout Valesins, snoos octo, quos A iiicsanctus poniifex ob singularem eam religioneroy

Siilo aaxeraty Euiychiano detraxit. Turpius adbiic
erravitauctor Pontificalis Damaso adscripti, qui Eu-
tychianl pomifieatum a eonsnlatu Anreliani lertio, et
MareeUiiii ad Garuin II et Carinum eitendit; annum-
que unum, raensem unum , diem unum aedi&se pro-
di(.

De maniefimorum kmisi M Manete, — Sub pontifl-
caiu Eutycbiani insana Manicbaeorum bacresis, in
cemmuiie humaiii generismalum exoria est (t); quae
ulut Bon minus jnrainis et ridicula fuit, iiiter omnes
taroeii hsreses, quae iribus prlmts Ecclesix sacculis
extuieront capat, celeberrima evasit, inque orhem
terrarvm latissime grassata est. Coripbxus bujiis
secue fuit maiiciplum nalione Persa, qui nomen

qua martyres proseculus est. Suis enim manibus ,
teste auctore libri Pontificalis , duos et quadraginta
supra trecentos tumulavit martyres, constituiique ne
qiiis martyrem siite dalmatica aut eolobio purpureo
sepelirei (4 ). Consueiudiiiem, quae alioquiii obtinuerat,
novo decreU) asseruit , ul fruge$, faba, ei uv<f super
attari benedicerenlur , eam forsan ob eausam , iit im-
piignaret errorem nianicha?orum , qui creaturas a
malo principio ortas detestabantur.

Eutyc/dani Efnttolm iubdltcB. — Noinine Eutychiani
duas cominentus esi Isidorus Peccator vei Mercator
epistolas. Prior ad Joannero et ad omnes episcopos
Boeiicae provinciae« de ftde incarnationis Domini. Po-
sterioradepiscopos per Siciiinmconstiliitos, tria com-

suum Cubrieum in illud Jfane(tsseu Manichm permu- B pleciiiur. 1* De moJo retipiendi accusationem adver-

tavit; missus in carcerem ob acceleraiam mortem
filio Yarananls, Persarum regis, quem per orationem
se Guralurumspoponderat; inde fiiga elapsus, in Meso-
potamiam venit, ibique errores somnin^ue sua disse-
minaviteirea annum 977. Ab Archelao sapientissimo
Mesopolamiae archiepiscopo babilis in omnium con-
ventu dispulationibus non semel superatns est. Hinc
iterum in Persiam rediens a satellitibus Persis dete-
cius, comprehensus, et ad regem adductus fuit, qui,
exprobrata Maneti et Olii caede, atqne fuga c carcere
ac vinculis, excoriari eum lege Persica ann. 278 nian-
davit, ac reliqnum corpus bestiis devorandum tradi :
ciiiem vero» qiia tanta iilius improbitas coniinebaiur,
tamrjuam utrem anie portas suspcndi (2).

siis clericos. V Qui iion admiltnntur ad acctisationem
religiosorum. V De mod» procedendi in negoiiis ec-
clesiaslicis , cum procedi non debeat modo saeculari.
Nous tamen decretalibus suis apposnit auctor, quae
vero Eutychiano non conveniunt. Epistola ad episco-
pos Boeticae data est ii idus aprilis, Aureliano et
Marcello virisciarissimis coss. Aiqiii vcrus Euiycbia-
nus Marcellinum scripsissct, non Marcelluin noiasque
Aureliani consulatiis numerales de inore addidisset.
Nil ad veteratoris i.npiidentium addl potest, qni inte-
gruin ex Iliiario cnpiiulnm, quod extat, el Leonis
Magni ad Leonem Augnsluin epistola 97, c. 3, decre-
tali inseruit sn». Yerba quoque, admonemnn etiam
veslram fratemilatem^ elc, petuntnr ex GregoriiMa-

AnEuiychianusmartyribustii aecensendus? — Euty. C gni epistola 25, I. n. Posterior episioln Bcripiuram

chianum mnrtyrlo obiisse Baronlus cuin in noiis ad
Mariyrologium , tum in annalibns tradit atque post
euni Bloiidellus (S). Ai inter confessores, nt ait Pa-
gius(4), numerandus Videtur; tum quia in Iiidieulo
deposilionis episcoporum, non vero marlyruin a Bu-
cheriani catalogi auctore inscriptus ; tum etiain, qiiia
illiiisobitaseo temporecontigit, quo, Eusebio tesie (5),
Ecclesia Christi altissima pace fruehatur.
QinV^ decreverit 8. Eutychianus ? — Commendandut

(1) Euseb., |m Chronico^ pag. 760, tpfn. vm Hiero-
nynii.

(2) Epiphan., hoBres, 66; Cyrill. Ilierosolym., Cate-
ekesisi; Tbeodorel., Bceretie, fabular. lib. i; Hiero-
njn).,i(e Script. flccles. in Archclqimi {acaaiii, i^cW^
«iffi latince et grcetw uwnumenta; Vales., li^ot, in So-

Iniidat ex versione inixta ex Itnlicu et HiiTonyiiii.tnn.
Adriani 1 decreia iii graiiam Ingelrami nietensis Epi-
scopi interpolat, nt jatn erudite observavit Blondel-

luS. LUMPER.

(I) Bl^ncliinus, in potis ad Anasjasiuqi bibliothe-

cnrium, toni. ii, part. ii, pn^. 244,scriliil : Yindican-

dorum innriyruin cnrain promoveni» cautos pontifex

providciiter Itrxcepit, uiadderentiirjudicia ceria mar-

tyriiin eorum dfpo^itiope. Adhibeii niandn\ii colo-

biuni aut dalmaiicnm non qiialcmc}inique, $ed purpi^

raiam ad iiivolvtindos mariyres, quos eiiani purpura-

tos vocare consuevit Ecclesia iii liymno oninium san-

ctorum : Vos purpurati martyres, Anto hoc decretum

Euiycjiiani cqiisueveriint christiaiii saciii mqrtyrum

cprporasepelire cum liiiteisipsorumsai(guiiieres|)er-

crat.; Ceillief, Bibtioth. ; Fabricii, Bibtioth. 6V(Hc. jj sis. Permulli tamen martyres anle ei postEuiycliinni

lom. 11 ; Wdich., Historie der Keizer, toro. i, p. 715. ^ decretuincandidisobvolniiIinleisc(niditi fueretnmulo,

3) Blondell., in Pseudo-lsidoro. uti cl. Laurentius Berti, pissertat. i. de fiom. Ppisfopi^^

. i) Pagi, noi. iO in ann. !«l<3. stcc. iii, loin. n, § 2i, pag. 557, observat noslri furie

5} Enseb., Hist.ecct., lib. vni, cap. i. Reparaioris exeniplo.

DE DECRETIS EUTYCHIANO

ADSCRIPTIS.

( Ex D . Coustantio desuropt. )

iBGCiiEMTUif. — 1. Decreta duo. tlftfte probei Baromus
primum dicretum. r- 2. Vndei pr^bari possii McttR-

dum.'-i. Dalmatiem tmtufuus ifi Eeclesia^m.—i^
5. Iniiium bujus usus Syivestrg perperam tribuitur»

Digitized by

Google

159

DE OEGRETIS EUTYCHIANO ADSCRIPTIS.

160

— G-i^.Duwef^$tolmab hidoro suppo$UiB. DecreiG A dalmaiicarum usum episcoporam proprium esse, et

decm Eutycfnano adicripta,

I. lo libro poniiflcali EuiycbUnus constilui^e di-
citur € ut fruges, fabae ei uvae super aliario benedi-
cerentur, > necnon c ut quicunique fideliiim martyrem
sepeliret, sine dalmaiica aulcolubio purpurato nulia-
teoos sepeliret. > Sed quie io hoc libro cum de aliis
poniificibos, tum nominaiim de Euiychiano falsa
pnedicaiiiur, bis detrabunt auctoriiatem. Vernm
ulramque admitlit ac probat Baronius. Et primum
quidcm opporlune ab hoc papa editum censet, ut ad-
versus nascentem Manichxi hs&resim, qu» fruges
aliasque res corporeas ut a principio mali creatas
execrabatur, fidetes muniret. Prxierea in opinionis
suas graiiam apostolicos citai canones 3, 4 et 5, qui

a romanis diaconis per arrogaotiam usorpaiiun esse
noiat. Scribit et Cyprianos tolonensis episcopus io
Yila S. Gesarii arelatensis episcopi^eo ipso tempore,
quo Syinmacbtts papt Caesarium c eoneesso speciii-
iiier pnllii decoravit privilegio, diacnnos quoqoe
ipsius ad Roman» iiistar ecclesiae dalmaticarum fe-
cisse habitu pra^eminere.» Teslator Gregorius, Ub.ii,
epist. i07, Aregium poposcisse, ol sibi et archidia-
cooo suo utendi dalmaticis iicentiam praeberet. Quod
ut cnovam non inconsulte et sobito > permi&it,sed
postmoduui concedens, ipsasetiamdaimaticas ei Cj*
riaci abbatis opera transmisit. In biblioibeca Flo-
riacensi istud legitur Zachariae papae ad Austrobertum
episcopum vienneiisem scribentis : < Dalmaticam osi-

tamen illi, praisertim ex Dyonisii Exigui inierpreta- B bus vestris misimus: ut quia ecciesia Testra ab liac

lione, adversari potius videntur. Nempecan. 4 cave-
tur ut < offerre non liceat ad aliare praeler novas
spicas et uvas et oleum ad luminaria et thymiama. i
IJndcconicedendiim estsaliem his canonibus vetari,
ne fabaet quas in altnri benedicendas esse vulgaium
Eutychiani decreiura consiiiuit, in aliari offerantur.
Tum sancilur can. 5, < ui reiiqua poma oronia (seu
reliqui omnes friictus) ad domum, priinitiae episcopo
et presbyteris dirigantur, non offerantur tn aUari : >
ubi id quod Eoiychiani decrelo in altari offerri prx-
cipitur, his canoiiibusvetariaudimus.
^ 2. Ad decretum alterum qiiod attinet, idem Anna-
lium parens ejus usum exinde prasuxiu reUgwm$ non
tantum erga mnrtyres, sed etiam erga sacros mini-

sede doctrinam fidei percepit et morem habiiii>
sacerdoiaiis, ab illa eiiam percipiat decorem hono-
ris. I

4. Hinc coliigere estquic fldes babendasitvulgain
Anastisio de Siivestro scribenti : i Et hoc consliluit,
ul diaconi dalmaiicis iu Ecclesia uterentur, > si pne-
seriim hoc decretum non tantum de Romanis, sed k
quibuslibet diacoids dicliim inielligatur. lude eliam
refellitur quod alii dicunt, dalmaticanim usuin i»
Ecclesiam primum a Silvestro invectum esse, com
anlca colobiis utereutur sacerdotes ; aut quod in Sil-
vestri Yiiaa Combefisio edita narrator, Euphrosynuai
sciiicet Pamphylix episcopom Roniam venientem
colobium S. Jacobi fratris Domini secutn alta-

stros inductum probat Uim ex libro iv. Dialog. S. C lisse, et cum eu indutus sacra peregissei, inde qui-

Gregorii papae, cap. 40, ubi Paschasii diaconi daUna'
licam ejiis fereiro guperpoiitam narrat, tum ex gestls
synodi romanae anno 5l3habilae, in qiia idem papa
primo pra^falur : < Hujus sedis rectoribus mos ultra
meritum erupit, ut cum eorura corpora humanda
deferuntur, haec dalmaiicis contegant, et easdem
dalmaticas pro sanctitaiis reverentia partiendas po-
pulus sciiidat. > Tum mudestiis ille pontifex morem
illum prohibet his verbis : <Praesenti decreto consti-
tuo, ut feretrum, qiio F^omani pontificis corpus ad
sepelieiidum ducitur, nullo tegmine veleiur. > Simul-
que unde fliixerit ille usus, innuit dum inter hasc
addil, < cum adsint multa a sacris corporibus apo-
stolorum martyrumque velamina, > etc. Qunsi diceret,

dem factum esse ut Romaiii sacerdotes colobiis nte
rentur, sed postea nuditatis bracbiorum t«gend:c
gratia colobia in dalmaticas fuit«e cumrouiata;seii
quod AnselmusLucensisa Ducangio laudaius tradil:
< A sancto Silvestro et presbyteris ejus colobioruni
iisus i^umpsit initium, et Marcus ae Juliuset Liberius
ex ordine usi sunt. Post hos auiem colobia indalma-
ticassuntcommutata. > Unde sequeretur, ut dalma
ti&irumusumnonSilvesler, sed Damasus primusin
Ecclesiam invexisse dicendns esset. Sed et quod de
Cypriani dalmatica ex ejusVita a Pontio scripuidixi-
rous, ejus usum in Ecclesia et Damaso et Silvesiro
antiquiorem esse persuadei : sicut ex tesiimoniis mox
allatis conflcitur, euindem colobiorum usu vulgo cre*

Hic bonor,qui apusiolorum martyrumquc corpuribus ]) ditum esse receiiiiorem.

jure delatns est, ad eos, quorum iioii est par sanctl-
tas, immerito fuii translatus. Utautembunchoiiorem
Eutychianus marlyribtts decerneret, ea excngiiari
potest causa, quod Manichaei sanciorum martyruro
cultum non secus aique iduloiatriam respuebant.

3. Nec negandum colobii aui flalmaiicarum voces
anti(|uas esse. In viia S. Cypriani a Poniio scripta
legiinus: < Etcum se dalm:itica exspoliasset (Cy-
prianus), et diaconibus tradidisset, in linea sietii. >
Antiqtius aucior, Qiixsi. Vet.etNov. Tcst. apud Au-
gusiinum , Append. 1. iii, c. 49, cum ronian3& eccle-
siae diaconis ita expostulat : < Quasi non hodie dia-
eoni fdalroaiicls indiiantur sicnt episcopi. > Ubl ec

5. Colobia autem, sicnt et dalmaticae, erantlunic»
talares. Hoc disiabant dalmaiicac a tunicis et colobiis,
quod dalmaticis ainpla; erant mauicae, tuiiicis stric-
tae, culobiis vel nulLe vel breves. De colobiis com
brevibus manicis habemus illud Cassiani, de Uabitn
monach., c. 5 : < Colobiis qooque lineis induti, qu£
vix ad cubitorum initia pertingunt, nudas de reliquo
circumrerunt manus. > Dorotheus vero docl. I.qus-
rii, cur monacliorum colobiuin manicis careat, cum
caeterorum onmiuin manicatum sit.Id^m ei ubi addi-
dii: < Colobium nostrum habet sigiium purpureum,»
Tursum quaerit: Quid sibi vult signum purpureum? >
ac respondet: < Unusqiiisque milifans rcyt purpnnTn

L^iyiLi/icu uy

d^'

161

DE DECRKtlS EUTVCHIANO ADSCKlPTlS.

liibel in cbtam?de. » El hsec quidem ratio ad dccre- A calliolica discesseril sine ulla necessittte, et postea
luni accommodari poiesi qnod expendimus, i[UO ni-

roirum cavelur, ne quismanyrero imeeolobh purpu-
rato sepelial. Qunpropler haic paulo fusiiis edisse-
ruissenon piguit, siquidem ad decrelorum nonnul-
lorum seu veriuiem, seu falsitatem probandam iude
luxaffulget.

6. la editionibus conciliorum duabus adullerinis
Eniychiaiii epistolis, qux ex Isidori Mercatoris ofll-
cina prodiemnt, quxque curo coeteris ejusdem oflicin»
opillciis a nobis edentur, alia decem subjiciuiilur dc-
creia c wiis canonum compilaiiouibus collecia. El
primumt|uidem e Graliano ii, quassl. 3, c 94, sic re-
ferlur: i Si quis eplscopus aut abbas presbytero aut
monachosoojusserit missas pro haereiicls ( addunt
alii culleciores mortm$ ) caiiiare, non licet et non ^ Euiycliiano receniius redolere, inscripiionis cjus

ex loio nnimo pocniientiam acccporit, tres annos
extra occlesiam, id esl inter audientes, juxUi nicxnum
concilium (Can. 11 ) septem annos in ecclesiis inter
pceniientcs, et diiosannosadliucexlracomniunionem
pceniteat. > In ms. German. Anselmi collectionein
complectente proxime legimus : «Tres annos pceni-
teat extra ecclesiam, uniim iiiter audientes» Juxta
nicxnum coiicilium;» quod primo placuerat, qnia
audientcs in ecclesiam intrabant, et ibi leciiones et
conciones cum fidclibus aliis audiebant. Sed banc
lcctionem iion permittit landatum nicaenum conci-
lium, cujus verhis decreti hujus concinnator verba
exlra eccletiam (einerc adjecit. Ut autem siloam inhoc
decrelo repetitum mhsw nomen an.ique sxculnm

fal-

expediteisobedire: > Sedhoc tenuisquxdam porlio
esiainplioris dccreti, quod Anselmus lib. ii, sec. ms.
German., cap. 117; Burchardus, lib. xix, c. 105, et
ho,p. 15,c. 117, pariter Euiycbiano adscriplum
CTliibciitinhuncmodum: « Si quisdederii autacce-
perit comiminionem de manu liaeretici» et nescit
quod Eoclesia catholica coniradicit, postea intelli-
gens, annttm unum pceuiteat. Si autem scit, et negle-
jerir, et postea pcenitentiam cgeril, decem aniios
poeniteat: alii judicanl seplcm: et humaniiis alil,
quimiiie poeuiteat. Si qois permiserit himiicura
iDissam siiam celebrare iii Ecclesia caiholica, ei nes-
cii, quadraginta dies poeniteat. Si pro revercnlia
cjus,aniiuui ununi pceuiteai. Si prodaronatlone Eccle-
six catholicae * et consuetudinis Romanorum, proji- q
ciaturab Ecclesia sicut haereiicus, ^ nisi habeat poe-
niieniiam : si habuerit, decem annos pceniteat. Si
recesserit ab Ecclesia catholica in congregationem
Lxreiicorum, etaliis persnaserit, el postea poeniten-
tiam egerii, duodecini annos pceniteat, quatuor ( apud
Anselinum ires) annos extra ecclesiam, etsex (npud
eumdem tepiem) iiiter auditores, et duosadhucextra
eommunionem. I>e his in ^ canone dicitur, ut decimo
anno communionem sine oblaiione accipiant. Si epi-
scopus aut abbas juliet monacho suo pro liaereticis
Diortuis mtssas cantare (en verba a Gratiano laudaia)
non licet et non expedit obedire eis. Si presbytero
contigerit, ubrroissam canlaverit, et alius recitaverlt
nomiiia moriuorum, et ^ simul nominaverit haere-

siiatcm citatum nicxnum concilium, quod quadra-
ginla duobus annis posl Euiychiani morteiii celebra-
lum est, plane prodil. Nequc vero sibi constat Gra-
tianus : nam m.ijorem ejusdem partem xxiv, quaesl. i,
c. 41 , Julio adscribit. Alex capitc 2 Poeniientialis
nieronymo attributi, iis varietatibus quas ad margi-
nem annoiavimus exceptis, toium dcscriptuni est.

7. Alterum : i Nihilominus etiani, > eic., quo ab-
batissa pnellam virginem vel viduain velare prohi-
hetur, ex Gratiano, xx,qu3esi. ii, cap. 5, descriptum,
apud Burchardum quoque lib. viii, c. 17, et Ivonem
p. 7, c. 38, ut ex decretis Eutychiani, c. 13, proferr
tur. Est autcm Parisiensis vi concilii, anno 829 ha-
biti, lib. I, cap. 43.

8. Tertiiim : i Prxdicandum est etiam ut perjurium
fldeles caveant, i etc, depromptum est ex Gratiano,
xxii, quaest. i, c. 17, qui quidem priores secutus est
canonum collectores, Anselmum, lib. ii, secundum
ms. German., c. 58, Burcbardum, lib. xii, c. U»
Ivonem, p. IS!, c. 71, apud quos velutex decreiis
Euiychiani, c. 26, pariter ciiatur. Pertinet tamen
ad Theodiilfum Aurelianeusem episcopum, cap. 26,
apud Sirmondum, tom. ii conc. Gall., pag. 217.

9. His subjicitur quartum : . c Si quis membrorum
truncationes, et domonim incendia fecerit, sive Oeri
jusserlt, aut facienti consenserit, quo usque de his
unicuique legaliter et amicabiliter coram episcopo
civitatis aliisque civibus non emendavcrit, ab Eccle-
sia se privatum cognoscat. Si vero post sccundam et

ticos cnm cathoiicis, si post missain intellexerit, I^ lertiam conventionem ciincta, in qnibus arguliur,

non emendaverit, tamquam ethnicus et publicunus
ab omni cbristianornm collegio separetur» quod
licet Gratianus, xxiii, quxst. 8, c. 31, post Ivonem,
p. 15, c. 40. el Burcbardum, lib. xi, c. 30, Eiitychiano
aitrihuat, eo tamen recentius jure videalur.

10. Quintum : « Si quis gentilis gentilem uxorcm
dimiserit ante baptismum ; > et sexiuro, Simili modo
si unusexconjugatis baptixatus est et alter gentilis, >

hcbdoinada ® poeniieat: si rrequenter fecerit, annum
integrum pceniteat. Si quis autem pro morte hxretici
missara ordinaverit, ut pro religione sua ' ejus reli-
quias ibi tenuerit, et nescit difTcreniiam caihulicne
iidei ; et posiea intellexerit, p()eniienti.imqoe egeril,
reliquias ibi debel igne coiicreniare, et annum unum
poeniieai. Si auiem scit, et ncglexerii, poenitentia
commotus s decem annos poeniteat. Si quis a flde

LECTIONES VARIANTES.

'^ £t consueludinis I\omanoram apud Hier . wm exsUa.

^ Nisi pceniuerii npiid fiier,

^ In syiiodo Eieron.

d £t 81 unum nomioaverit haerelicum apud Ans,

^ Jejunet apud Hier.

f Reliqniasde lllo fecerit, qttia multum jejunavit.ct
postea apud Hier.
S Quadraginta apud Hier*

Digitized by

Google

463 EUTYCHIANI PAPiE ElLHORtATlO AO PRESBYTEROS, ETC. 161

Graiianus xxviiiy quxst. 1, c. 2 ct 5 suppedimt. A tum essc» et in ea, sicut et in Oriehte, saUem ad

Hiiic prxluserant Burciiardus, lib. xi, c. 59 et 60,
necnon Ivo, p.,8» c. 195 et 196. Utnimque descriptum
cst ex Poeniteutiali Tbeodori Cahtuar. cap. 15 et 45,
ut videre est apud Petiium, tom. i, pag. 11, ei Dacbe-
rium Spicileg., tom. ix.

11. Quod septimo loco e Graliano, xxxv, quaest.6,
c. 7, descriplum est de juramenlo iynodali^ cujus
iuitiuin : « Episcopus In syiiodo resideiis, post con-
gruain exhoriationem, sepiem ex plebe ejus parochiae,
vel eo aniplius, prout viderit expedire, maturiores,
bonestiores atque veraciores viros debet in medium
advocare, etc. > eademratione referlur et apud Ansel-
miim iib. vi, secundum ms. German., c. 146. Extat
et apud Burcliardum, lib. i, cap. 91 et 92, vclut ex

sexlum usque sxculum, bunc obtinuisse usum, ui
testimonium dicluri Evangelia sibi propo»ita. nuUa
sacrarum reliquiarum mentionc facta, tangereol:
ciijus rci fiJein facient epistoia 15 Vigilii papae, n. 2,
Pclagii I fragmentum 44, ad Decoratum, Mopsues-
tenx- synodi gesia conciiii quioti generalis actioui 5
inseria, sexium concilium gen^rale, aci. 14, pag. 977.
Superioris aulem formul» adhibeuds, seu supn
Reliquias jurandi prsBceplum apud Balusiun, tom. i,
Gapiiul. in Capitutari ly, anni 803^ sive de lege Bi-
puariense, cap. 57, |Mg. 398| et apud Sirmendim
tom. iit eonc. Gall., pag. 246« legitur hia verbis:
c Omne saeramentum in Ecclesia aut sopra reliquias
juretur : et quod in Ecclesia jurandum est, vel cum

decreiis Euiycliiani papx, cap. 9. Sed apud hunc B sex electis, vel, si duodecim esse debent, qualei

cap. 92 el 93 subjiciuntur 88 capiiula, de quibus
velui ex ejusdem Euiychiani prxcepio interrogandi
slnt qui prius sacramento s^iiodali se constrtnxerint.
Porro omnes illi colleclores in hac sacramenti for-
mula cohseuliunt, qua c allalis Sanctorum pigno-
ribus, > a juraiite exigilur c quod tu nec propler
amorem, nec propler timor^m, nec propter pra-
inium, ncc (irdpter parenielam uliatenus cel^s epi-
scoputn, adt ejus missum cui lioc inquirere jusserit,
qunndociimque 6x hoc te interrogaverit. Sic te Deui
adjUvetfelUm Sanclorum reliquia.i Cui similis est
ista intmogatidl fo^miila apudGratianum, ibid., c. 5,
relau lii hunc mbduin : c De ista parenlela, quam
dicunt esse inter illum N. et inter illam ^jus conjugem

poluerit invenire; et sic juret: Sic illmm Dm «d/V
tet, et itli Sancti quormu iitm reliqmw iunt^ ut dicat
veriiatem.» Ejusderorei praeceptum atque usuma|NMl
prxdictum Baluzium, pag. 60, videre est in Dago-
berti regis Gapitulari ii, anni 630, sive lege AlaniM*
norum, cap. 7, ubi saneitur : c Ista sacramenta debeH
esse jurata^ ut illi conjiiratores manus sulis so|Mr
capsam punant, et ille solus, cui eausa requiretsr,
verba tantum dicat, et super omnium manus roaouiB
suaro iroponat, ut sie illi Deus adjuvet vel illas reliqnis,
eto Yide coiicilium Francofordienseanno794ctle-
bratum, ean. 9, ubi aut taetis Evangeiiis» aut eoran
propositis reliquiis jurandi mos indicaiur.

13. Decretum illud: Malum magnum ebriete^t

N. quidqiild Irid^ scis aut audisii a tuis vicinis, aul a Q qtiod ex librorum xvi, libro xiv* cap. 2, vuigatom esl,

tuls aoiictuldrlbu^ propinquis, qiiod tu per nulium
ingeiitttfri, nec t^ropter aniorem, nec propter timo-
rem, afat perpfo^mium, aut per consanguinitatem
celabis episcot^um tuum, aut ejus missum cui boc
iminlrere jusserit, quandocuroque te e\ hoc interro-
gaverit. Sic te DeUi adjuvet, et istis Sahclorum reli-
qmm. f Alqili h;ec novissima rormula ( quae et apud
Burchsirdttm lib. vli, C. ^5, et apud Ivonem, p. 9, c. 61,
anepigrapha est ; iieque eniin, ut putariint Pillixani
fraires, ad hanc perllnet superioribus decreiis pra-
flxa Gregorii ex ooncilio Rom. citatio) a Gratiano
ut ex Ordine Homano citatur. Probabile est igitur et
ex eodem Ordine repetitum esse supcrius decrc-
tum.

quodque apud Burchardum, lib. xvi, cap. 2, et Ivo-
nein, p. 13, c. 71, offendimus, est Moguntiaci coDcilii
anno 813 celebrati, canoo 46.

14. Quod huic subjidtHr: cEpiscopiac Dei roioistri
non debent coroessalionibus et vinolentiis nimiis la-
cumbere ^ i veiut ex iisdem libris , ibid., c. 3, des-
criptum, simiiiteretBurchardus, iib. xvi,c.3, etho,
pari. XIII, e« 70, exhibent, ae nihilo magis ad Eatj*
chianum periinet, sed ad Remense secundum cooci-
lium, anno 813habitum, eujus estcanon 18.

15. Postremum : Obnrvandum eet nobii^ quo mi-
nistris Dei prscscribitur quibuscum convivari ip&is
liceat, ex librorum xvi, lib. xiv, cap. 10, desuinptuiD.
et eadein ratione a Burcbardo, lib. xvi, c. 10, e(

19. taiehdum tameh est in romanam Ecclesiam j^ Ivone, p. ll,c. 78,laudatum, est Gapitularis Tbeo-
liiijusmodi morem nonnisi sequioribus sxculis iiiveC' dulii episcopi Aurelianeiisis caput 13.

P teXttOfttATIO Ati tRESBYTEftOS EX ANTIQUO CODICE VATICANO.

fmm et sacerdoKJS Domlni, cooperatofes noslri
ordinis eslis. Nos quidem, quamvis indigni, l()cy(tl
Aaron tenemus ; vos locuro Eleazari et Itiiamaris :
nos.vice duodecim aposlolorum riingiihur; vos sd
formam septuaginta dubrum discipuIoTUMi ^ti^ : hos
pastores vestri sumus ; vos {^t^bis vobis coinmissse :

nds de vobis rationem i^eddituri sumus summo pasiori
Domino nostro Jesu Christo ; vos de plebe vobis
commissa : nos de vobis pastoribus ; vos vcro de
oviUis, idest de picbibus v0hisoomitiemiatts:eii(l^o>
filii charissimi , prsevideamus peHcultidi biiii ofTicii
nobis commissi. Adroonemus itaque et obsecramus

L^iyiLi/icu Oy V^J V^ V^ ^;:^ t ^_^

IfiS . EUTYCHIANI WP/EIEXlldRtAtlO Ab PRKSBVTEkOS, ETC. 16d

fraieriiilatem veslram, ul qu» veslrnc noslracque sa- A ag«^ndum imiun v:is liabe:)i, et circd alriurh suun) vel

luii, suggerimns, meniorix commendelis. Inptimis
admonemus ut viia el conversaiio veslra irrepreheu-
sibilis sii : sciiicet, Qt cella vestra sit juxla ecclesiam,
ei in domibus vestris feminas non liabealis : omnl
nocie ad uoclurnas sun;ite ; cursum vestrum ccrlis
boris decantaie : nii-isarum celebrationes religiose
peragiie : corpus et sanguinero Domini cum timore
et reverentia sumite. Nullus scaccis vel nlenruin lu-
dis iiiteiidat : vasa sacra manibus propriis abluite et
exicrgiie. Niillus caiitet missam nisi jejunus : nullus
canlelqui non communicet : nuUus cantet sine aini*
c(u, alb:i, slola, maiiipulo, id est fanone et casula, et
haec vtislitnenta nilida sint, et ad nullos alios usiis
sinl. Nullus in alba qua in suos usus utilur caiilet.

circa ccclesiuni ad processioneni eal. Sacra vasa el
vc>timenta sacerdoialia nolile in vadimoilium darc
negotiatori, vel alicui saetulari. Nullus vestrum nii-
niis digne poeiiitentem cuju^cumque rei gralia ad
rcconcili:itioiiein adducnt, ei ei lesliinonium reconci-
lintionis ferat. Nullus vesirum usurnra exigat, et con-
ductorsui fenoris exisiat. Res 6i faculiales, quas per
dietn ordinaiionis vestrac acquirilis, ad ecclesiam
ad quam tiiulai! estis, vel cui deservitis , pertinere
sciatis.

NuUus sine conscientia ei Consensu episcopi eccle*
siam acquirat et obtiueat : nullus per poiestatcnhsaecu-
larium ecclesiam teneat : nullus ecclesiani , ad quain
litulatu:» e<»t, dimiitat, et ad aliam migrel : nullus

Nullusin ligneo aut in viireo calice audeat niissnm B plures ecclcsias sineadjulorioaliorum presbylerorum

celebrare. Nulla femiua ad altare accedat, iiec calicem
Domini langat ; corporale iniindissimuin sil. Allare
sil cooperium de niundis linteis. Super allare nitiil
ponaiur, nisi capsae et reliquix et quaiuor Evangelia,
aat pyxis cum corpore Domini ad viaiicum inOrmo-
rum :CiT(er;i in iiilido locp recoiidantur. Missale ple-
narium, lectioiiarium , ahii)ibohaiiutn , et librum
quadraginta honiiiiarutn unusquisque babeat. Locus
insecrelario vel juxta :illare sil pro^pnraliis ubi aqua
effuiidalur, quando sacra vasa abluunlur, et ubi vas
niiidum dependeal cum aqua, ut sacerdos manus
laVet postcommunionem. Ecclesix sint bene cooper-
tx ^ cameratae, et atrium ecclesioe sit undique nuuii-
tum. •

NuHns extra ecclesiam per drmiDS, nec In locts iion
consecraiis missam cantct : nullus soliis cantet mis-
sam : omnis presbyter clericum vei scliolarein babeat
qui episiolain vel lecti(»ncm legat , ei ei ad niissem
respoiideat, el cum qno psalmos eantet. inftrinos visi-'
taie, el eos nd confessionem reconciliate , ei juxta
apostolum oleo snncto ungiie, cl mnnu proprift coih-
innnicate. NuIIiis prxsuinat iradere communionem
l^iico vel reminoe ad deferendum inGrmo ; nullus sa-
cruin cbrismi vcndat : nuUus vestrum pro iMpiizan-
dis inruniibus , vel pro reconciliandis peecatoribus
vel infirmis, aut pro iiiorluis sepeliendis, vel pro
consecraiidis ecclesiis, praemiuin anl preliuin sive

babeut : nnllatenus una ecclesia iiiter pliires divida-
lur. Nuthis alterius parochianum, nisi in ilinere, aut
si nd pbicitum fiierit , ad niissam recipiat : nbllus ia
alterius ecclesia, vel parochia missam cantet, absque
proprii votnntale et rogatu presbyleri : nullus deci-
niam ad ntiam eccte^iam perlinenlem recipiat. l^ullus
poeiiitenteni iiivitet carneni inanducare el vinum bi.
bere, nisi pro eo ad praesens eieemosyna liat. Nullus
prx^sumat baptizare, prxter in vigilia t^aschoe ei Pen-
lecostes, nisi pro necessitate et pcricuto inorlis.
Uniisqiii!;que*fontes lapideos babeal : quod &i noii
potesl habcre tapideos, habcat vas aliud ad hdc pa^
ratum, in quo iiihil aliud flal. Yidete ut omhlbds pa*
, rocliianis vestris symbolum et oraiionem dominicani
' tnsinueifd; iejttfti«ifli qttattier lemp«)rttni$ et regatio-
iium, et litaniae majoris , plebibus vestris omnibus
modis observantium indiciie. Feria quarta ante xl,
plebem ad confessionem inviiate * et eis juxta quali*
tateiii dellcti Pafiiierttiam injttrt||Hei iion ei eorde
vesiro, sed sicut in pcenilentiali scriplum esi. Tribus
tcinporibns in nnno, id est in natali Domini el Paseha
et Pentecosie omnes fideles ad eomniuiiionem corpo-
ris el sangninis, exceptis poenitentlbus, quibus prohi-
bitum est, acccdere admonefe. Ceill^ temporibus
conjugatos ab uxoribus abstinere exbortamini , id est
ab Adventu Domini usque ad trnnsactas octavas Epi«
phnnise ; et a Septuagesima usqiie ad transactas ocia-

niunus cxigai, vel ecclesias aiiquorum data pecnnia I^ vas Pascbfb; et a RogalionibUS (isque iid transacta^

ve! aliquo malo ingeiiio subripiat. Yideie ut per ne-
gligeniiain veslram nullus infaiis sine baptisino mo*
riatur. Nullus vestrum sit ebriosus vel iitigiosus :
nulliis anna portet in sediiione, nisi verburo Domini.
Nullus canum vel avium jocis inservial : nullos in
tabernis maiiducel ei bibal. Unusquigque vestrum,
quanium sapil, plebi suae de evanfelio, vel de eptslO'
la, vel aliqiia divina scriptura in dominicis et festivis
diebus anmintiet. Curam gerat pauperum, peregrlnd-
rQm.orpbanorum, pr.Tbcns eis refcctioiiis hospitiuoiy
ot sustenlationem habeant. Discordes nd concordiam
revocel : viduas defendat, ut in liis et aliis hnjusmodi
toiius boni exeniplum prscbeat. Omni die dominico
anie missam aquam beDediclam faciat , et plebeni
suam et loca fidelium adspergat» et ad hoc solum

ociavas PeniecostPB. Praeterea, in omnibus sabbatis
usquc ad feriam sebfttidam el vigilh ^anetae Mftl-i:», ei
snncil JOannis, ei apottolordin , «t tigilils ihdietia
aliorum sanclorom, et eorunt feetis, edloglns post
missam dominicis diebits plebi tribuile. Nullus presby-
ter in ilinere sine orario, id eststola, incedat. Nnllus
vestrum vestimentis iaicalibus et diversis coloribus
induaiur. Nnllus rem aut possessionem ecclesiac aut
liianciplum vendere, aut commtiiare aut allquo inge*
nio ab ea alienare pracsumat.

Dleiii dominicttm et alias festivilal^ aha^tie aervili
opere a vespern in vesperain celebrare docete. Cantus
el choreas mulierum et ludos joculaiorios, et cantio-
nes in ecclesia et in atrio fleri prohHnMe. Gartnina

diabolica quae super mortdos nocturnis Wis vulgus^

/lyiLi/icu Oy

167 S. EUTYCHIANI PAP^ ET MARTYRIS 168

faceresolet, etcachinnosquosexercet, subconiesLi- A eiutinam sensum ad litterim possit manife9tare !

Uoiie Dei omnipotentis Geri veuiie. Cuin excomuiuni«
catis noliie comiuunicare : nullus prxsuinat cuiii eis
vel missam cantare, sed et piebilms vobis comiiien-
dallshoc aiinuntiaie. Nullus veslrum ad nuplias eal :
omnibus denuniiaie ut iiulliis nisi publice celebraiis
nupliis uxorem ducat : nullus sponsani alierius acci-
piat, et nupiias fleri proliibete ab adventu Doinini
usque ad iraiisacias octavas Epiplianiae» et a Septiia-
gesima usque ad transactum pascba^ clusum , et a
I\og:Uionibu8 usque ad transacta^octavasPfnlecostes.
Rapium omuibus inodis probibete, et ul ad proximam
sui saiiguinis feminam vei cum consnnguineis suis
usque ad seplimam generaiionem nutlus accedat,
anathematizale. Paslores omnes et alios servientes

Psalniorum versus et dislinciiones regulariter ex
corde cuin caniicis consuetudinariis pronuiittare
sciat. Sermonem Alhanasii episcopi, cujus inilium est
< Quicumqoe vult > niemoriter teueat et omni diecan-
tet. Cxorcismos et oraliones ad catechuineunm fa-
ciendum, et ad fontem bapiismi consccrandum , aat
reliquas oraliones super masculum elfeminam singu-
lariler et pluraliier vaieal et sciai distiiicte prorerre,
et ordinein baplizandi ad succurrenduiu infimiis et
ordinem reconciliandi secundum auctoriiaiem cano-
num, et ordinem unguendi infirmos unusquisque
babeat el prudenter sciat. Ad infirmos qnoque visi-
tandos,eladreconi'iliandum eos invitatas ^pontaneus
currat, ei eorum necessitali , non pro lucro terreno ,

suos ut umtsquisque ad ccclesi.un dominicis vel festi- Q sed pro ilJa cliarilaie qua Cliristus nos dilexit,subve-

vls diebus venire faciat admonete. Palrini filiolis suis
spirilualibus symbolum, ei orationem doniinicam in-
sinuenl, vel docere eos faciant. Cbrisma sub sigillo
sit, aut sub scra, propier quosdam infideles. De niy-
sierio vobis conunisso vos aJmoncre cnranuiSr ut
unusquisque vestrum, sl fieri poiesi, exposiiionem
symboli el oraiionis dominicx juxla tradilionem
orthodoxorum pairnin penes se habeat scripiam, et
eam pleniter inlelligal, et inde popnlum sibi com-
niissum assidue praedicando iniiruai, el, si non no-
verii, saltein secum teneal et credai. Ocationes qiio-
quc missarum et pracraiiones ei canonem bcAe inlelli-
gat, ct si non saliein dislincle ac memoriter valeat

niat, et oraiiones et seplem psalmos speciales circa
eos decantare curel. Siuiililer ordinem in cxciiuiis
defnnctorum agendis» preces, exorcismos qnoque
salis el aqua; memoriter teneat : 'canlum nocluriiDm,
atqne diurnuni sciat. Computum si non majorero,
saltein niinorem , id est epactas concurrenies, lermi-
nos reguiares, et si poiest, cxtera sciai. Marlyrolo-
gium et poenitentialem sapiat. Libellum istuin unus-
qui>qiie babeal et frequenter legat, ne obiiviooi
iradat ea qux sunt sibi observanda. Quod , fratres
charissimi, ui memoriler reiinere et saliibriler pcra-
gere valeamus, omnipoiens Deus nobis concedere
dignelur, ciijus regnom ei imperium sine fine pcrma'

prorerre, cpistolam et evangelium bene legere possit, q net in saecula saeculomm. Amen.

SANCTI

EUTTCHIAm PAPJE ET IHARTTRIS

EPISTOLA ET DECRETA BUBIA.

EPISTOLA I (1).

AO ilOANNEll ET AD OIINES EPISGOPOS BeOTICJ:

provingije;.

De fide Incarnationii Domini.

Cbrislus ul salva proprietate iiirinsqne nalurae, verus Deus,
et homo verus exUlerlt.

C/<arustmt« fratribm Joanni et ommbus per Beoticam
, provineiam constiiuti$ episcopi$^ Eutychianus episeo-
pus in Domnosalutem.

Hortalur nos ^equitas postulalionis, desiderio fra-
ternilaiis tuae {Synm. ep. 5» ad S. Casarium), gra-
tanter annoere«,et consultis luis breviter respondere.

(1) Prior haec epistola Eulycbiani adversus
Pauli Samosateni venena paratum antidolum habei.
Docetenim Christum Dominum, quein Paulus puruin
hominem esse dicebaiy verum et aetenium Dei Filium,

I * Innuerela66.
*> Virgo, parttis el*corpus, postquam crux, mors, inferi,

LECTIONES VARIANTES.

salos nosira est. Sic omnino lcgenduin.

Et qnamvis dileciiooem toam sciam ad omne opus
bonum esse devoiam (S. Leo, ep, 40), ut tamen cfG-
cacior fiat ad illos, qui sane non sapiunt, qualiier eos
de incarnaiione Salvatoris tiostri informare dei)ea$,
mandamus. Unum igitur hoc immobile fumlamenlum,
B una lisec felix fidei petra, Petri ore confessa : Tu es,
inquit,CAm(tM Filius Dei vivi {S. Maith,^ xvi), Utnia
in se argumenia susiincns verltatls, quaniae perversi-
lalisqnacstiones, et in&delitalis calumniaemovebunior
(S. Leo^ p, 97, ex S. Hilarii tibris de Trinilale, quos
citat.). Jam in caeteris dispensaiio volunuiiis putern£
sit. Ergo parliis et corpus, poslque crux, mors in-
ferni, salus nostra est ^ humani enim genoris caosa
Dei Filius naius ex Yirgine esi et Spiriiu sancto, ipso

in lempore viriule' Spiritus Sancti iii ntero beai^e |

Mariae Virginis incarnatum esse, ci per hoc nrqiU' j

quam oaiuram divinam immutatam fuisse. Ssver. Bi* j

mus. !

Digitized by

Google

EPISTOLA I.

170

sibi in hac operatione famulanle, et sua, Dei videli- A 5. Hiiario)^ et secnndnm plenitudinem lempnrum in

cet, itiiinibraitie virliiie, corporb sibi iniiia consevit,
el exordia caniis iitslitiiil ^, ui honio factiis ex virgiiie,
naiuraro iii se camis acciperei, per quam tiujus ad-
luixiionis socielaiem, sancliflcatum in eo uiiiversi
Iiumaiii generis corpiis exisieret. Et quemadinodum
omiies ifi ipso per id, quod corporeum se esse voluit,
coniiereniur, iia rursum in omnes ipse per iJ, quod
ejiis esl iiivisibile, referretur. Dei igiiur imago invi-
fibilis, piidorem buniani exordii non recusavit, et
per concepiionem , parium , vagitum » et cunas ,
oinnesqtie nostrac naturae contuinelias iraiiscurril.
Quid laiidem dignum a nobis lanta^ dignalionis af-
fectu ^ rependeiur? Inenarrabilis ergo a Deo originis,
unus unigenitus Deus, in corporis bumani forniam

aemeiipso proftiturus iti Deuin bnminem, bunc per
oniiiia evangelici aeriiionis moduni teiiuit. ui se Dei
Filium credi doceret, ei bominis filium praedicaret et
adinoneret, loquens et gerens liomo iiniversa qiiae
Dei sunt, luqueiis et gerens deiiide Deus universa quae
hominis sunt; iia lamen, ulipso illo utriusque gene
ris sermone, nunquam nisi cuni sigtiificaiioiie homims
locuitis sit et Dei. llaec ' itaque fallendi simplicea
alque ignorantes, haereticls occasio esf , nt quae ab eo
secundum honiitiem dicta sunt, dicta esse secundum
diviiiae naturae inftrmitalem meniiantur : et quia unug
atque idem esl, loqiiens omnia qita; loqniiur de se-
meiipso , omnia eum de divinitate ioctiluin esse con-
tendaiit. Nec sane neganius, tolutn illiim, qiii ei

sanclse Yirglnis utero insertus accrescit : qui omnia B manei, oaturse suae esse sermonem. Sed si Jesus

conrmet, intra quem, et per qnem cuncta sunt, hu-
mani partus lege pruferlur. Ad cujus vocein arcbaii-
geli, auiae aiigeli iremuni, coeluin et terra, et omnia
liujusinundi resolvunlur elementa, vagilus « infaniiffi
auditnr. Qiil invisibilis etincomprebensibilisest, non
visu, sensu, tactu(|ue inoderandiis, cunis est obvolu-
(us. Raec si quls indigna Deo recolit, lanlo se niajoris
benelicii obnoxium coiifiietur, quanto minus haec
del convenenint majesiali. Non ille eguit honio effici
per qiiem bomo factus est : sed nos eguimus, ut
Deus caro fieret, et babitaret iu nobi.^, id esl, assum-
ptionecarnis, unus interna uuiversae carnis inoolcrei.
Hnmiliias ejiis iioslM nobiliias esi : coutumelia ejus
faonor iioster est. Uuod ille Deus in carne cunsistens.

Ghristus ei honio et Deus, et neque cum homo sit
tum pritnum Deus, neque luni, cuin et homo sit et
Deus, luni noneiiam et Deus, neque posi honiinemin
Deo, non toius homo totusDeus, nnumatqiie idem ne-
cesscesidicaturejus esscs:icrameiiinm, qtiod generis.
Et cum in eo secundum tempus discernis bomlnem
a Deo, Dei lunc aiqtie hominis discerne sermonem.
El com Deum atqiie hominem in lempore confiieris,
Dei tunc atque honiinis in tenipore diria dijtidica.
Cum vero est homine et Deo, rursmn loliu^ hominis,
totius jam Dei icmpus intelligis : siquidem illud ad
demon^traiionem tempori^ dioltim esl, lempori coa-
pialo, qna! dicta sunt : ut cum aliud frit ante horoinem
Dens, aliud fcii bomo et Deiis, aliud j.it post hominem

boc nos vicissim in Deum ex carne ren(»vati. Piane^ G ^^ Denm, toius homo et lotus Deiis, non confundas

viiam suam nescil, qui Cbrisium Jesum ut verum
Deum, ita ct verum ^ ignorat hominem. Et ejus
dem periculi res est, Jesum Cbristum, vel Spiri-
fum saiicium, Deum non credere, vel c»rnem nostri
corporis in Cbri^to denegarel {Idem S, Leo^ ibidem^
exeodem S. Hilario), Omnis ergo, ail, qui confitebitur
me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Pa-
tre meo, qui in cosHs est : qui autem negaveril me co-
ram hominibns, negabo et eum coram Patre meo, qui
euincastis (Mallh.Ti). Ha;c Verbum caro facttm (S.
Joan. 1) 1oqiteb:itur, et homo Jesus Cbrislus, Domiuus
majeslatis docebai, mediator ipse in se ad saldtem
Ecclebijc con^litulus et ipso ill«> inier Deum el homi-
nes mediatoris sacr.imenio, utiimque unus exisieus,

temporibiis et generibus dispensaiionissacramentuin,
ciiin pro qualiiate grnerum, ac nalurarum, alium cum
sacramenio boniinis necesse est sermonein fuisse non
nato, alium adliuc morituro^ alium eliam aiterno.
Noslri igitiir causa baec oinnia Jestis Clirisiiis gerens.
et corporis nosiri homo naius, secundum consiieiu-
dinein nattirae iiostrae loculus esi, non lamcn omitlens
naturae su;e esse, qnod Deus est. Nain tametsi in
partn ei passione ei morte natiiro; nosira; rem per-
egerit, res tamen ipsas omnes virluie natiine suae
gessii. Videsiie ita Deum el bominem praedicari, ut
mors bomiiii, Deo verocarnis exciiaiio depuietur (1) ?
non tanien ui alius &il, qui nioriims est, ei alius sit
per quetn moriuus resurgU. Spoliala enim cartte,

dup.i i, se ex uni is iii idipsum naturi^, nnlurae iitrius- 1) Cbristtis est mortiius : ei rursum, Cbristuin a inorluis

que res eadem e>t ; i a tamen, ul neniro carerel in
ulroque, ne f»»rle Deus esse, bomo nascendo, desi-
nerct : et hoino rursum, Deus nianeiido, non esset.
IIccc iuique liumana; bealiiudiiiis fides vera esl, Deum
el homiiem praedicare, Virbuin et carnpm confiieii :
neqtte Deum nescire, quod homo s^it : iieq»ie carnem
ignorare quod Vcrbum sii. N;itits igitur unigenitus
Deusexvirglnebomo (/rfem, eademepi$tola, ex eodem

excitans, idem Cbristus esi, carne se spoiiaps. Na-
turain Dei, in virlule resurreclionis iniellige : dispen-
sationem bondnis in morte agiiosce. El ciim &int
utraque suis gesla natiiris, uiiiim tnmen Clirisium
Jesuin eum memenlo esse, qui uirumque csl. Uaec

{{) Hem S. Leo, ibidem , ex codrm 3. Hilario. Ex
qiiibiis lect«»r por|)eiidai qiiam baic dislel purpura a
vilibus acquotidiaais mercatoris pannicuiis.

LECTIONES VAWANTES.

tt Inrtroxit IM.
t Affeciot LM'
c Vagltu Labb.

Pateol.

<t Nam slc plane UAb,
« Ne sic Labb.
i Hinc LaM).

Digitized by

Google

171

S. EUTTGUIANI PAPifi £T MARTYRIS

17!

iffUurdjSi9Qf)fi||P9ffffe| fl (90pailri4 liieruiiitUtutriasqBe A sloK constitoerunt, super altare offeranttnr. Optamus

Qien)inissei))ifS : giiia qni omeoi in fojina Dei, for-
Ijiani sprvisu^pit, ip«^ diviuiuaem ooquaQuain aini-
^it. Caeierum» (r^tres, bqrt^miir ¥0$, ut moneatis eos
pgnverti ^$) eupa (1). Uoil» ftqrtf^^um esi : Ftfi, ne
t^rdgs conmii a^ Ct^^n^iUMt»» «< ntf ^erai de dU iu
di^t^. Subii^ fiHi» v$m^ m t/iwi, el i» lcmportf vtn-
c(t,c(o? di4p#r(^6l {£. iV()ii gtuaw e*H m divitm injuitk :
nihil proderuni tibi in die oMuclionk el vindicUe, AFmi
venlilee te in omneifi ventum^ ei non eae tn omm «ta.
Sic etum peciator prokatur dupUd ^ugna, E$to firmu$
in via I)ovi^ni^ et in v^tQJte $en$UM tt^^ et $cieutia : et
pro$equatur te verbum pfffieeiju*UMaf' £<<o fnaiistieliM
ad audiendun\ verbuni Dei, u^ intelU^ : et eum safwti*

igitiir (S. Greg,^ ep, 51, Ub» iv), fratres charis5imi,et
totls omnipotentem Dominum precibus eioramus, ut
dikctiooem vesiram id amoris sui constaniiiim, faciat
nagis magtsque fenrescere, atque in pace Ecclesix
in uiia vos eoncedat roaiiere concordia. Admonemus
•liam firaleniiuitem vestram {S. Greg., ep. 25, /t6.ii],
ut in eommissis volns animabus solerter invigilelis,
animarumque magis iucris, quam commodis vitx
praBseAtls iotendatis. In coniitiendis vero ac dispo-
nendis rebns ecclesiasticis diligentes custodes eiista-
tis, ut ex onini parte susceplum vos condigne gessisse
pastoris officium, venlurus judex, cum ad judicandum
venerii, debeat approbare. Omnipoteiis auiem Deus
Bua vos protectione custodiat (S. Greq.^ ep, 50, ii6.

tia fer re&pon$unu S^i eet tibi inieUectuef reeponde pro- S iv), honoremque a Deo vobis collaium, inoribus ser-

ximo : tin anteniy $jit manu$ tua $uper o$ lunm, ue co-
piari$ in verbq indiscipUnatOj e^ eonfundarie* fianor
et gloria in «erntqne «eotali ; liugu^ vero inprudentis^
$ubver^io iUius. N^on appellerie m^urra , el Ungu^ tua
ne capiari$, et confundari^. Super fwrem enim e$t
confu$io et pcsnitenlia , et deuotatio ^ pe$^inia 9uper
biUnguem : $u$urralori autem o«|it<m, et inimidtia^
ei contumeUa. Ju^tifica pt^Uum ^ i^<^it||ni eimiHter.
NqU fieri pro amico iuimicuf pxosi^. Iviproperium
enim et contumeliam n\alu$ kcBreditt^biti et otum$ pec*
calor invidue et bitinguii» Non te eMolUiM in cogitatiatte
animce tuos velut tauru$, ne fp^le eUdatitr tnftue Hia per
$tuliitian^ : et folia tua cormdel, ef fructue tuoe perdet :
et reUnqueris velul Ugnum oriduoi iu er^mfi. Anima Q Aiieeiisstintt fretribu$ univer$i$ episcopi$ per Sidlim

▼are concedat, atque cum muliiplici frucln animas
vobis commissas ad pasoua aelerna adducere, sibiqoe
condigne reprssentaire adjuvel, vosque inler sancios
et electos suos coilocare dignetur. Daia u idus apri-
lis, Aureliano et Marcello ^ viris clarissimis consuli'
bus (I).

EPISTOLA ii.

AD ^Pt^COPOS P£a SIGILIAII c COMSmOTOS.

I. Be niodo recipiendi aecusationem adversus ciericot*

II. Qui nott adnnitantur adaccu$ationemreUgiosoTum.
UL Be modo procedendi in negotii$ ecclesiasiids ,

eiott procedi non debeat modo sa^ulari.

enim nequam disperdit, qui $e bqbet^ el in gaudium
inimicidal iUum, ct deducit in ^(^tem impioTUm(ficci,
vi). Talibus exhoriaiionl^us, frair^, vicissim m^
neiote, ei bona scniper sectamiiV^ m^l^que yitale.
Magnis enim (Gelasiu$ ^ ep. 9.) studiis (secuodiim bea-
tum Aposioluui) priecavend\im est, ue pdee et 4i$ci^
pUna bomini blasphemctur (I l^imolk.^ vi). ^%\ illa
nonuumquain sinenda sunt qua^ (^ (ue(erori|m con-
stei integriias) sola nocer^ upu valea^il : illa t^meii
sunt magnopere p^xcaveqd^, qu;|i f^cipi $ii^e maoi-
festa de coloraiiqne non possunt. At ^i ea ^psa, quap
nullo deirimento aliquplies ip^ulgenda creAejUur, vel
rerqm temporumqne cogii iiuuiius, vei acceieratie
provii^ionis respectus excus^at : ()uanLo m;igU iila sunt

eenfltlultt , Euiychianut.
Benedictu$ Deus et Pater Domini nostri Je$u Chritti^
qui benedixit nos (Ephes. i, ex versione mixta ex Italica
etHieronymiana)in omni benedictione $pirituaU in cak-
$tibu$ in Christo, sicut elegit no$ in ip$o ofite mundi con-
$titutionem, ut essemu$ $ancU et immac^la^i inconspiciu
ejusincharitate, prcBdestinan$no$in adoptionem fUiorm
perJeeum Chri$lum in ipsum, secundum proponlnm to*
luniatis suce, iti laudem glorite gratice sux, in qua gralif'
catus est ^ nobis in dilccto Filio $uq in quQ habemus
redemptionem per sanguinem eju$ , remi$sionei^ pecca-
torumj $ecundum divitia$ gratiaejus, quce abundavitin
nobis in omni sapientia et prudentia, ut nottimfaceretne-
bis sacramenlum voluniati$ $ua^ $ecundum beneplqcitum

nullaieiius mutilanda . quae npc uUa uecessUas. nec D ^j^^ ^^^ ^^^^^^^^.^ .^ ^^^ in dispensalione pleniiudim
ecclesiasiica ororsus exlorauel uliliias? Wcicco. fwr lemporum, instaurare omniain Christo, qum in cati^ et

ecclesiasiica prorsus ex^orq\iet iiLiliUs? Ucicf^o^ fra:
tres, isla prxtulimus, ut \\x spedes, quas nou Ucet
offcrri super aliare juxla cousliluiioAein app^^olorum
eorumque successoruin {Canon. 3, 4, 5, apost., ex
versione Dionysii exigui), ad doinum ^acerflptum de-
feraniur, ei a sacerdoiibus benedics^plur, et per sira-
plicem benediciionem benedicta, demum a populis
sumantur : faboe tanlum et uvx, et ciBiera, qux apo-

(1) Deioceps quaedam interpokitor pro more in-
serit, el lacinias longiores ex Bibiiis aliisque an-
neclit.

qu(e in terra sunt in ip$o. In quo etiam $orte vocali iu-
mu$ , prcedestinati secundum propositum eju$ , ^^
omnia operatur secundum cqnsiUum voluntatis swe, ^
$imu$ no$ in laudem et gloriqm eju$ , qiii ante speravi'
mus in Christo : in quo et vos , cum audi$$eti$ verbvm
veritatis, EvangeUum salulis vestrce, in quo et credentet
signaU estis Spfritu promissiqnis sancto , qui est pignut
hasreditaUs nostras^ in redemptionem acquiationiti *"

* Devoratio Labb.
^ MarceUiao Labb.

(1) Anpo S75, nondum defuncto.Felice.

I.ECTIONES VARIANTES.

^ Male MerUnus et qq. alu Giciliam Labb'
<i Graiificavit Lalfb.

Digitized by

Google

EPlSfOU U.

174

laudem gloria tptii». PtQpterea ei ego^ audieni fidem A ciiooem fueriot , ipftis et jamia regnS eolesiiB dai»a

testram in Domhio Jesu Chriito, et dilectionem in om- eril.

net ianctos, non cesso, gratiae agens pro vobis^ memO'
riam mtri [aciens in orationibus meis, ut Deus Domiui
noilri Jesu Cliristi pater gloria^ de^ vobis tpirUum ta-
pienlicB tt revelationis in agniiionem ejue , i^luminalos
oculos cordis vestri » ut sciatis quas sit $pes vocationis
ejus, et quw diviiiie glorim hcsredilalis ejus in saiictis^ et
quce ^t supereminetis magnitudo virtutis ejus in nos^ qui
credidtmus secundum operationem potentice virtulis ejm,
quam operatus est in Chrislo^ suscitans iUum a tnorluiM^
el eonstUuens ad desteram suam in coslettibus super
omnem principatuai, et potestatem , et virtulem^ et dO'
minationem, et omne nomen quod nominatmr non solttm
in hoe saculo, sed et in futuro, Et omnia subjedt sub

h— Unde isla praceavenie« {% q. 6» Nms iia m eecle-
siasticis)^ et siullorum animog |Mr«vidente», eiura pa-
siorali cum omnibus episcopis , et saaciai romanm
aique universalis Ecdesi» utriusque ordiaia fidellbtts,
slatuimus, non ita in ecclesiasticis agendom eise ne-
gotiis, sicut in sxcularibus. Na» i» stt€iiiarib«6 legi-
bus postquam vocaius (|uis venerii, et in fore decer-
tare cmperit, non licet ei ante peraetam cansan rece-
dere; in ecclesiasiicis ver», dieia causa reeedere
Uceif si necesse fuerii, aut si se prapgravari viderit.
Accusatioois (i) vero erdioem talem < et dicimus «
el servari jubemus, id estt si quh clerlcorum in cri-
mine impeditur, oon statim re«s eiislimeinr, qui

pedibtts ejus^ et ipsum dedit caput super omnem Eccle- B accusari potuit, ne suspectam innoeeniiam faeiamus.

siam, quce est corpus ejut, et pleniludo ejus : qui omma
in omnibus adimplet ^. Et vos cum etsetis mortui deli'
cHi et peccalis vestris {Ephes. u), in quibut aliquando
amhulastis secundum seeculum mundi /iii/tti» secundwn
principem potestatis aerit hujut , tpiritut , ^ut nuttC
operatur in filiit ^ diffidentice, in quibut et nos aliquando
conversali tumus in desideriis carnis nottras , (acientet
volunlatem ^ carnis et cogitaiionum , et eramut natura
filii irce, ticut et cceteri, Modo , fratres , quia ex filiis
ine, sua gratia et gratuila miseratione fecit pos Deus
iliios suos : et nos, qui digni servi non erainus, nuiiis
merilis prsecedenlibus , sed si^a ( ui diiimus ) gratia
facli sumut filu ejut : in quo clamamut , Abba Pater
{Rom,, viii) : sequentes ejus exempla, simul filii ml-

Sed quisqois ille est (1 q.S^ Quiequu eet itle), qui
crimen intendit, io iudicium veniai : nomen rei indi-
cet : vinculum inscripiionis nrripiat : eiMiodiat simi-
iiludinem : babita tamen digniiaiis «stimatione potia-
tur : nec forte ^ sibi noverit lieenttam nieniiendi ,
cum calumoiaoles ad viodictaai poseat simililudo sup-
plicit. Haereiici enim omnes , ei suspecti , ei excom-
municaii, homicid» {Hadr.^ eoik 65) quoqoe alque
malefici, fures, sacrilegi, raptores, venefiei, aduU
teri , et qui raptum fecerint, vel ialsum tesiimonium
dixerint, seu qui ad soriilegos magesque concnrre-
rint, nullaienus ad accusaiionem SMt admtttendi.

11. — Nulli infemi omquaoi (3 iju 4, NulH mnqnem
infami), aique sacrilego, deqoocumqoe negotio liceat

sericordiae et jiisiiiiae atque dileciionis, ut veri filii C adversus religiosum Ciiristianum, qoamvis iNimilis

Dei et dici et esse, ipso auxilianie valeamus, depo-
nenies ( juxia Peiruin apo^iolum ) omnem malitiam et
omnem dolum , et timulationet , et invidiofi , et omnet
detractiones (! Petr., u). Hi vero qui lulia agunt, non
filii Dei, sed poiius Olii nequam esse comprubaulur,
sicut Panlus ail AposloIus : Manifesta sunt opera car-
nit, quee sunt fomicatio, immundiliaj luxuria, idolorum
tervttut, veneficia, inimicitice^ contentionet, cemutatio*
nei, iroe, rixoe, dissensiones, sectas, invidicBt honucidia^
ebrietatet, comessationes , et hit similia , quce prcedico
vobit, tieut prasdixi , quoniam qui talia agunt regnum
Dd non consequentur {Galat., v). Grave, fratres, ver-
bum et horrendum nimis, quod ait : Quoulam qui talia
agunt regnum Dei non consequentur. El ipsa per se

servilisque persona sit , testimonmm dicere , nec de
qualibet re, actione vel inseriplione, Christianum
impetere. Omnibus quoiiue simiiiter acciisandi, vel
lesiificandi licentia denegemr, qui christianae religio-
ois et nomiuis dignitaiem» et sii» legis, v^l sui pro-
posili nonnum, aut regulariler prohibiia neglexerint
{Anianut, in Conttant. i, tit. 7, Uk. », Cod. Theod.)
lU. — Similiter probLbemus, iiinolf» causma judi-
cibus ecclesiastieis audianiur, qu« kgibua non con-
tinenlur, vel qusu prohibilai ssse noacuniur. Hicc oon
solum ecclesiastic» , sed et saculi leges observari
prxcipiunt (2). Non enim pasum (ConeH. €arth, n)
vageque sacerdotum acciisatio debet fieri» Nam ai fsir
cile admiiterelur, perpauci nimis inveoireuiwt : quia

Veritas dicit : Quid prodest Aomt/u, uniuersum mundum p omnesquipie volunt vivere in CkrittOy pertecntwnem pff-

liicrari , animes vero sum detrimentum pati { Uatth.y
xvi)? Gravia sunl niinis, quGe prsetulimus, ct pervalde
caveiida. Quibus enim regnum Dei praecludiiur, pro-
eul dubio et Ccclesia denegaiur. De quibus Dominus
in Evaiigelio, poteslatem aposiolorum, eorumque
soceessorem annuntians, ait : Quortim demiteritit pec'
cata, dimiituntur eis ; et quorum alligaveritit , alUgata
erutit ( Jaon., xx ; Mattk., xviii ) : id est, quibus
Eceiesiam interdixeritis, nisi reconciliati pcr saiisfa-

tiuntur. Beati autem qui perteculionempatiuntnr propter
justitiam. Unde et ipsa per seVeriias aii (1 Jim., ni;
Matth.^ V ; Joan., xvii ) : Pater^ mamfettavi nomen
tuum hominibut, quotdeditti mihi de mundo, Ini erant

(1) Hadr. coll. 7, ex cod. Tbeod., lib. u, lii. 1, 2*
Gonst. uliima ut sagaciier subadoratus est Anlon,
Aug.

(2) A auihusnam impp. latas hi favoren eeciesia-
siicorum? Tempore iilulycbiani ^uaqun dooessorum!

LECnOIfES VARIANTES.

^ AdtKDpleiur Labb.
^ Fili^ Labb.
c VolnnUles Labb.

A fisse Labb.

« Didldmus Labb.

f i/. Patiator ne-forte, Jd. PaUatnr, Nee forte« iabb.

Digitized by

Google

ilS

S. EtTTCHlANl PAPi£ ET MARTYMS EPiSTOLA U.

el tnihi eosdedii^, et iermonemtuumservaverunt. Nune
cognoverunt quia omnia qua dediiti nUhi, abs te $unt :
quia verba qum dediui mi/it, dedi eis, et ipsi aeceperunt :
et cognaverunt vere quia a te exivi » et crediderunt quia
tu me ifiMfslt. Ego pro eisrogo^ non pro mundorogo, sed
pro eis quos dedisti tmVit , quia tui sunt. Et mea omnia
tua suntf et tua mea sunt^ et ciarificatus sum in els. Et
jam ROfi sum in mundo , et Ai in mundo sunt , et ego
ad le venio, Paier sanete^ serva eos in nomine tuo^
quos dedisti miki , et unum sint^ sicul et nos. Cum
essem cumeiiyegoservabameos in nominetuo» Quos de-
disti milttf cuslodUd : et nemo ex ins periit^ tnsi fHius per-
ditiamSf ul Seriptura impleatur. Nune autemadtevenio^
et hmc toquar in mundo^ ut kabeant gaudium meum im-
pletum in semetipsis. Ego dedi eis sermonem tuum : et
mundus odio habuit eos, quia non sunt de mundo, sicut et
ego n9n sum de mundo. Non rogo ut tollas eos de mundo^
seJ ut serves eos a malo, De mundo non sunt . sicut et
ego non sum de mundo. Sanctifiea eos in veritute. Sermo
tuus veritas est, Sicuttu me misisti in mundum^ et ego
misi eos in mundum. El pro eis ego sanctifico mWpsiiiff ,
ut sint et ipsi sanctificati in veritale. Nm pro eis autem
rogo tantum^ sed et pro eis qui credituri sunt per ver-
bum eorum in me, ut omiies unum sint^ ei mundus crc"
dat quia tu me misisti. Et ego claritaiem, quam dedisti
mihi^ dedi eis, ut sint uniim, ^dcut et nos unum sumus,
Ego in eis, et tu in me^ ut sint consummati in unum »
ut cognoscat munduSt <7tt'a tu me misisti, et diiexi eos^
ueut et me dttexisti. Pater, quos dedisti mihi, volo^ ul
ubi ego sum^ et itU sint mecum, ut videant ctariiatem
meam^ quam dedisti mihi , quia dilexiiti me anle con-
stitulionem mundi. Pater jusie, mundus te non cogno^
vil^ egoautem tecognovi^ et hi cognoverunt, quia tu me
misisli. Et notum [eci eis nomen tuum, et notum faciam,
ut diiectio , qua dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis.
£t jdem Joannes aposlolus et evangelisia, in prima
&ua epistola, loquitur, dicens (I Joan. iv) : Charissimi,
diligamusinvicem,quiacharitasex Deo est letomnisqui
diligit, ex Deo natus est , et cognoscit Deum. Qui non
diligit^ nou novit Deum^ quia Deuscharitas est. In hoc
apparmt eharilas Dei in nobis, quoniam Filium suum
unigenitum misit Deus in mundum^ ut vivamus per eum,
Jn hoc est charitaSy non quasinos dilexerimus Deum^ sed
quoniam ipse dileait nos, el misit filium suum propiiiatio-
nem pro peecatis nostris. Charissimi, si sic Deus dilexit
nof , et nos debemus alterutrum diligere, Deum nemo vi-
dit umquoin. Si diligamus invicem, Deusinnobis manet
et charitasejus in nobis perfecta est. In hoe intelligimus,
quoniam in eo manemus, et ipse in nobis, quoniam de
spirUu suo dedit nobis. Et nos vidimus et teslificamur,
quoniam Pater misit Fitium suum salvatorem mundi.
Quisquis confessus fuerit , quoniam Jesus est filius Det ,
Deus in eo manet et ipse in Deo. Et nos vidimus et cre-
didimus ckaritati^ quam habet Deus in nobis^ Deus cha-
fitas est:et qui numet in charitate^ in Deo manei , et
Deum in eo. In hoc perfecta est ehariias nobiscum , ut
fiduciam habeanm in diejudieU, quia sicut ille est^ et

A nos sumus in hoe mundo. Timor non est tii elmitaie,
Hd perfeeta charitas foras mitiit timorem , quoniam (i-
mor pcenam habet. Qui auiem timet , non est perfeetu
in charitate. Nos ergo ititigamus Deum^ quoniam Deas
prior dilexit nos. Si quis dixerit^ tfuomam diligo Dmm,
et fratrem suum oderit, mendax est. Quiautem non it-
ligit fratrem suum quem videtf Deum quem uon videl,
quomodo poiett diligeref Et hoe maudatum habemu s
JkOy ut qui iUUgit Deum^ ditigat H fratrem sum,
Omnis qui credii , quomam Jesus est Christus , ex Iko
natus est. Et omnis qui diligit eum, ^nt genuit , dmxfi
et eum, qui natus est ex eo. In hoc eognosdmusy gno-
niam diligemus natos Dei, cum Deum diligamut,ei
mandala ejus faciamus. Hoec est enim ekaritas Dd, U
mandata ejus eustotiiamus : et mandata ejus gravia roi

B sunt (I Joan., ▼). Et per prophetam, DomiDus, mo-
neodo , ne laedantur discipuli sui , horumque suc-
cessores, inquit {Psal., xxxii, ex vers. S. Bierovpa
quam eum vetere et Italiea permiscet) : Circumdat aiu^
lus Domini tit gyra timentes eum, et eruet eos. GustaU d
videte, quoniam bonus est Dominus. Beatus vir qui tpe-
rat in eo. Timete Dominum, omnes saneii ejus^ quonim
non est inopia timentibus eum. Jjeones indiguerunl, ei
esurierunt : queerentibus Dominum, non deerit omu
bonum. Ambulate^ filii^ audite me,timorem Domi
docebo vos. Quis est vir qui velit vitam, diligit tl^es u-
dere bonos ? Custodi linguam tuam a malo, et labia tu
ne loquantur dolum. Reeede a malo, et fac bonum:
qumepacem, et persequere eam. Oeuli Donum supa
justos, et aures ejus ad elamorem eorum. VuUus auteu

Q Domni in fadentes matum , ut perdat de terra mem-
rimn eorum. Clamaverunt justi^ et Dominua exauimt
eos, et ex omnibus tribulatiombus eorum Uberavit eot,
Juxta est Dominus eontritis corde, et confraclos iptrifi
salvabit. MuUa matajueto, et ex omnibus ilUs libere^
eum Dominus. Custodit Dominus omnia ossa ejus, wam
ex his non confHngetur. Interfidet impium maUtia, H
odientes justum eulpabunlur. Redimet Donunusamnus
servorum suorum , et liberabit eos. Vos ergo , fratrti
{Psal., Liv), super Dominum ponite eordavestrettt
ipse enutriet vos, quia non dabU in tetemum fluetuatiS'
nem juslis. Deus autem Dominus noster dedueet imw-
cos nostros, juxta Propbetae vocem, in puteum interiuu
tjuoniain viri sanguinum et dohsi non dimidUibunt dia
suos, Vox autem semper speraie in Domino^ tt fidudtm

habetote in eo, quia ipse Uberabii nos. Ipse est emm bt-
nedietus a seeeuh usque in seeculum , et regni e/m
non erit finis (Luc, i) Dau deciitio tertio kalendas
«mtobris ( anno 283 ), Caro Secundo et Carino viris
cbrissiniis consulibus (1).

(1) 15 kalend. octob. Caro , etc Hinc confinBi-
tur, quod supra dixinius in notis ad Yitaiii Euty-
chiaiii , verbis : octav» kalend. augusli, verios es»e«
Eiitychixitum sextu idiis deoembris, non autero occo
kaleiidas augusti , decessisse. Haec episiola eniro post
aiigiistuiii menhc septembri scripia est : idetique
certis>8imttm est, eum saltem, quod scribii poniifica-
lis, meuse julio ex hac vita non emigrasse. Sbvik*
Burius.

Digitized by

Google

477

S. EDTTCHIA^n fk?M ET MARTTRIS DECRETA.

DEGRETA EUTTGHIANI PAPJB,

SI IN IPSO EOTTCHlAiNI NOIiiNe ERROR NON EST, QUJS NON HABENTUR IN PRIORIBUS,
A UB6E0 DESUMPTA EK GRATIANO ET IVONE ET ALIIS.

ramuv.

Ntm eu oMtoNtem eplseapo, qm ffo hmre^tU mmmn

emere jubet.

Si qnis episcopiis, aut abbas . presbytero aut mo-

oacbo suo jiisserii missas pro bffreticia (1) canlare ,

non lioet. Non enim ezpedit (is obedire.

SBCCllDIJIf.

Abbatiua jfranmeni vdare virgmemf vel viduam^

exeommMmceiur,
Nibilominas etiam in quibusdam locis iDSorKumin-
Tenimus usum stuUitiaD plenuro, et ecclesiastic» au*
ctoriuti contrarium, eo quod videlicet nonnuU» ab-
baiissx, et aliquae ex sanctimonialibus , viduis et
paeJljs virginibus, conira fas, velum imponere prae-
sumant , et ideo nonnullae injuste velat» putant se
liberius snia camalibus deaiderlis posse servire , et
suas volimtates explere. Qu»propter statuimus, ut si
sbbatissa aut qoaslibet aaoctimonialis, post hanc do-
finiiionero , in tantam audaciam proruperil , ut aut
Tiduam aut pnellam virginem velare prxsumat, jiidi-
cio canoiiico usqoe nd satisfaciionem subdaliir ( In
decrei. Ivo. lib. iii, 20, q, S. Statuimue ut ti abbalitea.)

TBRTIDM.

Fidelium comariio eareat , qui poemieniiam perjurH
agere noluerii.

Prxdicanduro est etlam, ut perjuriom fldeles ca-
veant, et ab hoc summopere abstiiieant, scientes hoc
gramie scelus esse, et in lege ei in prophetis et in
Evangelinm prohibilum {Levii.^ vi; Joeue^ ix; Malach*^
iii; Jfal(/i., v). Aiidivimiis autem qiiosdam parvipen- C
dere hocscelus, el levem quodiimmodo perjoriis peeni-
tcntiae modum iinponere. Qui nosse debent, talem de
perjurio pcenitentiam imponi debere , qiialem et de
aduiterto, et de fornicatione, et de bomicidlo sponte
commisso , et de caeteris criminalibus vitiis. Si quis
vero perpetrato perjurio, aut quolibet criminali pec«
cato, timens pceniiemiam longam, ad confessionem
venire voluerit , ab Ecclesia repellendus est , sive a
communione et consortio fldeiium, ut nullus cum eo
comedat , neque bibat , neque oret , neque in domo
sua eum recipiat.

QDARTUIf.

Membra detruncam^ domos incendene^ abtqueiudieiali

A ccndia fecerit, sive fleri jusserit, ant facienti consen-
serit, quotisque de bls uiiicuique legaliter el aroica-
biliter coram episcopo civitatis, aliisque civibus, non
emendaverit, ab Eccleaia se privatum cognoscai. Si
vero post secundaro et terliaro conventionem, cuncta
in quibiis arguiiur, iion eroendaverit, tamquaro ^thni'^
cus et publicanus, ab oroni chrisiianonim collegto
separetur.

QDINTDll.

in poieiiate fidelieni^ poH bapiiemum redpere
uxorem quam ante dimiurai.

Si quis gentilis gentilero uxorem dimiserit ante
baptisrouni ; post baptismom in pote^tate ejus erit
eam liabere, vel non habere.

SEXTOH.

Fideiis infideiem diicedeniem sequi non cogitur.
Simili modo, si unns ex conjugatis baptizatus est,
et alter genlilis, et seqiii non vuli, sicut dicit Apos-
tolus : infidelis st diuedii^ diuedai (l Cor.^ vii).

SEPTIIIDII.

Synodate juramenium.

Eplscopus in synodo residens, post congruam
allocutionero sepiem ex plebe ejus <^ parochiae , vel
eo ampliNs, prout viderli expedire , maiuriures , ho-
nesiiores , atqiie veraciores vlros , in medium debet
advocare : et illatis ^ sanctorum pignoribus , uniim-
quemque illorum lall sacraroento constringere , ut
amodo in ante« quidquid nosti, aut audi»it, aut
postmodum inquisiturus es, quod contra voluiitatem
Dei et reciaro christianiutero in ista parochia, fac-
tum sit, aut futurum erit, si indiebus tnis evenerit ,
tanium ut ad tuam cogniUonem quocumque modo
pervenlat , si scis , aut indicatum fuerit tibi , syno-
dalem causam esse, et ad ministeriuro episcopi per-
tinere, quod tu nec propter amorem, nec propter
timorem, nec propter praemium, nec propter paren-
telam , nllatenus celes episcopo , aut ejus missn , cui
boc inquirere jusseril, quandocumque ex hoc te
interrogaverit : sic te Deus adjuvet , et istae sancto
rum reliquiae , et illud ^ sacramentum , quod juste ^
juravlt de synodali causa , qood tu illiid ex te , ita
observabis, in qnantum sapis, aut aiidisti, aut ab hac

mictaritate excommumceiur. j.^ .^^ ^^^ inquisilurus es, sic te Deus adjuvel.

Si quis membVorum truiicationes, et doroomm in- ^ . ,. .

cnim et aliis malia eiiam speciali oratione licitum eat
(1) Caeteri collectores addunt mortois : pro vivia orare. Labb*

LECTIONES VARIANTES.

» Ipslus Labb.
^ Allaiis Labb,
« Antea IM.

d Burchardus legil, istud ; ei proeponH hanc rttbricam
Joramentum caeteromm.

• Iste Labb. ^ j

Digitized by LjOOQIC

17« ^DE SAMTtO €AIO ROMANO PONTtflCE- m

JSCf kWk. A sarium sumptam samant, ut Juxta aposloluin, sobrii

(Kx decreto, 4lbd ^t Arofimi s«k(kcSln , lUm) fi^cwaib

qaarto, capile secuDdo.)

Et malum ebrieiatU omnino vilgtur.

Malum magnum ebrteutis , unile cminia titia pttl-

lulant, Christianis modis omnibus cavere praecipimus.

Qui auiem hoc viiare noluerit, excommunicandum

esse decrevimus, usque ad congrium emendalionem.

KONUM.

(£x eodem, capite tertlo.)

Quod epiuopi el Dei minktri ekrietule non dekeant

groMri,

Episcopi et Dei ministri, non debent comessatio*
nibus et vinoleniiis nimiis incumbcre, sed conside-
rent senteutiafn Domini, dicenles : Attendite^ ne
^aventur corda vettra in erapula et ebrtetate [Luc^

ftint, ^ i^arati ad serntidmbeK

OEGllfUH.

(Ex eodett, tMpHt» deiMo.)

QuaieM pere&wm eaeerddtum eptidit intereue debeant,
: Ob&crvandnm est nobis, utet vos ab ebrieiate absti-
nentis, et ul plebes subdit» abstiiieant, pra^diretis.
Et neque per tabernas eatis bibendo, avt eMttedendo,
neque domos aut vicos coriosiiate qualibet peragreiis,
neqoe eum feminis, aut cum quihoslitiet personis
impuris, convivia exercealis, nisi forte paterfaniiliss
quilibet vos invilaveril ad domum suam, et cum
conjiige sua , et cum plebe velit vobiscum spiriiaii
gaudio lactari , et verbdrum vestrorum refectlonem
acciper^, et vubis refectioneih carnatem charitaUs
ofricio exhibere. Oportet enim , rit si quando quilibet
fidelitim carnalibus vos reflicit epulis , a vobis refi-

XXI ; l TAm., ni). Moderate enim cibum, et neces- ^ ciatur spiriiualibus epulis.

SYN0DU8 MESOPOf AMICA ARCHELAI.

Synodus divina et sacra parttcularis , coliecia in Zuvo^o^ QsU xeei ccpa ftMptxi/^ mi-to^poio^twx h -n
Mesopotamia ab Archeiao Gareharorum episcopo, et Mc907roT«fMa, cbro Apx*^^ imciAnQyt ustpxoLpwt, m^
Diodoro sacerdote, contra Manein infemaiem, et Atodupou upcMf, Mera M«y0VTOf toO e|M€e»3occ, »i
Diodunadem presbyternm : qaae multis modii con- Aio3w/9Mc$ou icptaSiycipw nri^ n^hizpvjn»^ tovtoc
futatos hosce abdicavit. e^icyga^K o:ircxc)»u$c.

DE S. <:AI0 ROniANO PONTIFIGE

NOTITIA fflSTORICA.

CAif papm pontifieatui ei oMtui* — Sanctin Gains , C qnievii. Inter mnrtyres tamen ejus memoria in non-

millis niartynilogiis recenselur. Nec mirura, cum eo
titulo ii eiiam ali(|uando exornarentur, qui ei^i pro
Chrisii (ide cerl;inles, viiam cutn morle non Cimimu-
ta^sent, niltiiominus pro pietale, dum viverent, per-
secutlones, ludibria, labores perpcssi, in pace qoie-
verant : quod Caio ponti(ici conligisse duhilari non
potesl, qui sub imperatoribusDiocletiano etMaxitniano
poniincaium tenuit. Minus etiam accurala esi Euscbii
Ghronologia (1) dum annis quindecim circiler et
usque ad sua lere lempora romanam sedero occa-
passe ait ; quem annum decimura leriium vix ait^isse
constat.
Caii Decretalis subdita. — Unicam Caio romano

quem Pontificaie DaroMl tradit^ natione fuiise Dal^
matem« es genere Diooletiani^ ei Paire Caio, nt pntat
GoutaDtiuSi quem seqountur Atl6tores.£'i<rr de v^r-
fier le$ dateti in locum Euiyckiani tuffeetus liiil anno
Domiiii i^n die xvu decerobri», feria atcunda (i).
£rat vir nm§uee prudentia^ magntepSB virmiit« ut est
in Aoiis 8 Sebastiam (3). Ab eo confirmatum dicitar
inslitutum Ecclesis^ vetus, ut Clerici per septem or*
dinum gradus documentum fui dantes ; teodereut ad
episcopauim (3). Quae prseterea gessit poniifioem
agens per annos duodecim, menses quatuor« et dies
qainque, latent tenebris obruu vetastatis, vivere de-
siii I kalendaa roaii , Diocletiano Yl et Gonstaniio
Gaesare II consnlibus, ut in catalogo Bucberiano legi- 1^ poniifici decreialem , Feltei episcopo daUm, iiiscri-

tur : de quo eliam indi^ulus deposiiionis addit : De*
dmo kal. mott, Catt tn CaiUstt, Cseterum si fides ca-
talogisromaiiorum poiiii(icum babenda iCwusfupeni
peneeutionem Diocletiani in cryptiiliabitani eonfeaor

(1) Goutant., Epist. rom'. pontif., tom. i, p. 306,
cui ettam adslipuUiiir Mansi in not. ad annales Baro-
nii.

(2) Act. Sancloruin, apudBolIand.,die20jaiiuarii
cap. 18.

^ (3) Sepienarius Odinum numerus esi in Epistola
Gorneiii Pap» apud £useb.> Bist. eccLf lib. ti,
cap. 43.

psit Isidoriis , sex cipita complecieniem. Priinum,
paganos et haerelicos non posse accusare chrisliaiios.
Secundum , cpiscopum non esse accusanduin apuil
judices sJEculares. tertium de episcojto, presbyiero
et diacono, vel reliquis clericis, apud episcoposac-
cusahdis. Qunrtum de' ()1s, qui negant Yerbi Dei in-
carnaiionenv. Qiiinturn, qaod ad spem vit» steriKe
perveuiri non possit, nisi per mediatorem Dei et
boitiinijfm Jcsum Ghristum. Sextum» de ordinihusec-

(1) Easeb., Biit. eul,^ lib. vii, cap. 39.

Digitized by VjOOQIC

DE MOMTO CM MBCIIVTO ORGA ORM^A NM)6.

desiafttki8.ItetittiluleiidUmMii»«oetetiafi«TIrtAtestfm(»nfl»^ aii Leohem Angu^tum cortstai

Gonstanlio 11 mis elariasimis coas. Qo» vel iina stHf*
scripiio fraudera prodil. Sed imprudeatia linpoaioHa
cum praviute eertaC^ utpate qui integmiii beeiitaMa*
gni capul« qaod in Epislola 97, aeenttdiim eat( suum
fecerii, et letidem verlNS in Deeretaiem intnterit.
Quae si Leoni Mafni Caiua fliQMeraaaet» in Tetenitn

Eplstnln ; eA dubio frtfcxil Leo papa aAnomerasset.
Mttito magis enim Caittm et decessorem, et antiquio-
rem memorar^ deboK; quam Attianasium , Ambro-
ftiom, AUgtrttinuni , qiioiiim aucioritatem usurpai de-
l>ellaiidis tonetlcfs. LoiiPisft.

DE DEGftETO VtttCO

QtlOD CAlO At)!k::HTBITI}R, CmCA Ohbl^ANDOS.
). t^ap» Inijus non modo nulla ad nos (ransmissa B Ecclesia, ac nominatlm Romana, ab omnibua exac-

est sincera epistola, sed nec ulla usquatn memoratur.
Tanlum in pnnliricali lihro ilicitur constiluisse ; c ut
omnes ordines lo Ecclesia sic ascenderenl : Si quis
episcopiis fieri mcrerelur, ut esset osiiarius, lectory
exorcista, acolylhiis, sequcns subdiaconus, diaconus»
presbyier, et exlnde episcopus ordinaretur. i

1 Quo decreto si cdnsiituisse inielligatur decere,
utqui<>que per eccleslastica illa oflicia» oon praecipiti
saUu, ad episcopaium adscendat; jam hoc aote Caii
lempora usu rcceptum fui^se fidem facit Cyprianus,
cum Cornelii ordinationem legitimam fuisse inde
probat (Vomet.f ep. 10, n. 7), quod c hon iste ad
episcopatum subito perveniaseli sed^er amnia ecel^
siastica officia promotuit el iil ^ivinis aJhiltifltHitltl-
nibus Deom saepe promeritus, ad sacerdoiii sublime
fasiigium cuncns religionis gradibus adsceiidit. > t}ui

tum nonesse probemus, ut sepiem i^rxdictos gra-
dos prios obeant, quam ad epiaeopatom valeant
eOerri.

A. Siricius epiat. i» ad Uimeriumi n. 9 et 10, nec-
non Zosimua epist. 9^ ad fieayehium, n. 2 et 5, qUU
bus quisque gradibas 4d episcopi aat presbyteH
dignitaiem provehendua esset definientes, tlon Hi
osiiarii, sed c in lectonim primitna gradu, i ut verbis
uumur Zosimi, c divikii rudlmenta aervitil • pt)ni
pneeipiunt. Imino dum Sirieius de eo, qni grandsevns
i)aptizatur, constiluit, ut si ad sacram milttiam per-
venire festinat, staiim (a suscepto baptismo) lecio-
Hm aii exoreHnaffmi RdthtHI IttiHetur, i non ab eo
airud1t|ti6 gradtim, sed HlterUilriiiii lanium videtur
exigere. Cui concinens Zosimus de eodem decernit,
c ut post baptismum statim, si divinx militix desi-

autemsintilli gradus, ipsc nosdocetCoriielius, cum in Q derat manciparii sive iiiler lectorts alve inter emr-

ecclesia sua tunc extitisse roemoral(Ep. 9, n. 4) c prc
sbyteros 46, diaconos 7, subdiaconos totidem, acoly-
tbos 12, exorcisias et lcctores cum o^liariis 5i. •
Cornelium tanien ofnnium iilorum graduum o^ficiis»
nullo excepto, funcium esse, noii ausiiii afflrmare.
3. Si Tcro supcrins conslilutum vciuii lex censea-
tur ecblesiastica, a qua nemo, nisi per cum qui \e*
gem tulit , immuiiis fiai , illud Caio longe receniius
esse pliiribus exemplis facile deuionstratur. Toste-
rias est hoc papa concitium Sardicense , utpole
anno 547, babilum, ciijus canone iO (Isidoro Mer-
catori 13), sancitur, < ut si quis ex foro sive dives, sive
scholasiicus , episcopus fieri dignus habealur, uon
prius constituatur, quam lcctoris et diaconi el pres

cistas teneatur. i Quamquam iste Zosimi locus expli-
carii sie poiest, nt perinde ipsi sit c sive inter
leciores, sive inter exorcistas, i atqoe t tum intier
leciores tum , etCt » maxime eum bis pnemiual :
c Assueseat iu Domiiii cutris, in leciorum prlmitus
divini rudimenu servitii ; nec illi vile sii exorcistami
acolyihum» 6ubdiaGenum« diaeoniim per ordinem
fieri. I Uiud mirum» quod cum Siriciua et Zosimus
in laudaiis epistolts singuios tam aecuraiedescribont
gradusy quibus ad sacerdotii apicem penreniri velint,
ostiarium umen constanler laceanl. Hunc sane non
praeieriisseQt sileniio» si a Caio decretum superins
prodiisset. Cum ipsisea.in re consentit supposilitium
quidem , sed tamen ahtiqUum Sltvestrl Consiitutum ,

byteri miiiisteriuin percgerit ; i vullque c habeat ^ seu Romanum 11, sub Silvestru conciliumi cujus

uniuscujusquc ordiiiis gradiis non miiiimi temporis

longiiudinem, per quod el fidcs el mornm probitas...

possit cognosci. i Tribus illis gradibus subdiaconaluin

adjiciunl Grxxi , qui laniuin hos quatuor oidinum

gradus cuin cpiscopalu agnoscunt, ut ex variis nio-

nimentis liquet, ac nominalim cx his synodi Oe-

laTx, act.lO, cap. 5 : c Si quis .. per omnes gradus

ecclesissticos deAnilis temporlbus vitam inculpatam

transisse reperiatur, ila ut in lecloris munere unum,

in subdlaconl diios, iti didconi ti^es, in saceHotii

quatuor annos expJeverit, ad episcopaius bonorem

evebator. i Nunc igitur resiat, ut etiam in latlna

capite 11, statutum esl : i Ut nuUas ex laiea per-
sona ad honorem aeolythas ^ usque ad episoopatum
sublevarelur» nisi prius fuisset lecior annls xxx»
deinde uua die exorciata, et postea caperel onus aco*
lythi, ei faceret in eodem ordiiie^ acolythi annos de *
cem, ut acciperet onussubdiaconi,etin subdiaconalu
esset annos quinque, eie. i Ui hic nuUum pneterea
de osiiario fii verbum, ita nec in iis ejusdem Consti-
tiiti , cap. 7 : c Ut a subdiacono usque ad lccto-
rem emnes subditi essent diacono cardinaU urbis
Rom», in Ecclesia honorem repraesentans Untom,
pontifici vero presbyt^rl, subttlafconi, didconl, acd-

LECtiOAES VARlANtES.

(*) ForU Acolythatns GalUmd,

Digitized by

Google

EPISTOLA GAU PAPJS AD FEUGEM EPISGOPUM.

484

lythi, exorcisiae, le^lor in omni loco repraesenuns A Zosimiqae (empora Gelasius epfst. xi,c. % licet

obsequiiim. > Idem lamen constilninm seu concilium
cap. 5 , osliarii meniinit , ubi legimus : i Ut non
presbyipp ndversus epi^copum , non diaconus adver-
sus presbyierum, non subdinconus udversus di^co^
num , non exorcista advorsus subdiaconum, non le-
ctor adversus exorci^^tam , non osiinriu» adversus
lectnrem dei accusationem aliquam. i Quapropter ex
Siricli Zosimive silentio miniine inferendum esC
ipsis ignotum fuisse ostiarii gradnm, qiiem, ut dixi-
mus. Gornelius agnovit. Inde tnmen colligi polest
ilios ab eis, <]ui clero nomen dabnnt, nequaquarn ne-
cessario exigeiidum cetisuisse, ut osliarii iiiiuislerio
funjserentur. GtTte infanies, quos sacrffi niiliti.ne ad-
scfibi volebnnt, cum brevi poiueriiit leclorem ofiicio

ostiarii griadum agnosc»t, ibldem tamen prxscribit :
• Si quis etiam de religioso proposito et disciplinis
mnnasterialibns eniditits ad clericale muuiis acce-
dit... coiitinuo lector vel notarius aut certe dpfensor
efTecius, post tres nienses existat acolyihus, m-ixime
si huic aptas etiain sulfragatur, sexto mense sulidia-
coni nfimen accipiat ; i adeoqae non modo osliarii,
sed et exorcist» gradom pncierirt pcrmitlit. Nil opus
est bic exempla eonmt profeire, qiii aliqno praedi-
ctorum septem gradiium , vel etiam pliiribas pne-
termissis, episcopatum adepti sunt. Qnocirca decre-
tum, de qiio agiinus, ad Caium nihilo roagis videlur
pertinere, qiinm periiiieat ad Silvestrum isiud, quod
nomiue concilii Roinani ni, sub boc papa vulgatom

fungi, uon Uim cito fiebant validi et ad impleoda os- g esi : i Si quis clericnlum promereri desiderai, buc

tinrii munia idonei. Eorum quippe erat ab EcclesiLe
aditu indignos repellere. Augusiiniis, lib. de Pasto-
ribust nune Serm. 46, n. 51 , describil , quo pacio
apud Donatistas osiiarius, c sians vel sedeiis ad os-
tium I banIicarum,eos interroget qui intrare velint,
ac projiciai qui iion sint ejusdein comniunionis. Gul
muneri impares erant infantes. Longe post Siricii

jusium est, ut sit ostiarius annum unum, lecloran-
nos vigiuti, exorcistn annos decem, acolyihiis nnnos
qtiinque, subdiacoiius atinos quinque, dinconns an-
nos quinque, et si ad honorem presbyterii accedat,
et fiiciens inordine aniiossex... sic ab omni Rccle*
sia eligator consecrandus episcopus. > GousTAirr.

o EPISTOLA ^'^ GAli PAPJB

AD FELIGEM EPISGOPUM.
QuoD PAGAM1 NON POSSiNT CHRiSTiANOS ACCUSARE i DE C </ttt periCTUtantur tettimoma ejus, el in tolo corde exqid'

AGCUSATIONC EPISCOPI • EJUSQIIE ACCUSATORIBUS , DE
' BXPOLIATIONE AUT EXPOLSIONE , ET DE INGARNATIONE
DOMINI.

I. Paganos et hareticosnonposseaecusareCkristianos.
" IL Einseopum non accusandum apud judices sacu^
iares.

m. De episcopo, presbytero , aul dtacono , vel reti'
quis clericis upud episcopos accusandis.

IV. De his qui negnnt verbi Dei ineamationem,

Y. Quod ad soem vito! eBternoi perveniri non posnl ,
msi per mediatorem Dei et hominum Christum Jesum,

VI. De ordinibus eeetesiastieis,

Dilextissimo fratri Felici episcopo Caius,

runt eum (Psal. cxviii}- HocergOy fralcr cbarissime,
propositum tuae consultaliouis tola mente tracuintes,
de te quoque provenire coiifidiuius, qui ngulam ca-
iholicae fldei iisdein stiides tcnere vesiigiis, quibus
eam in apostolica sede coguoscis esse fuiidatam. Et
qtiamvis sonus eorum toto orbe diffusus , et usque ad
fine^ orbis terrm verba eorum distensa (Psal. xviii, a
vers, Bier,), dileciioiiis tuo; corda Ghristo prob^ive-
runt esse fidelia : tamen si quid ex bis in Ecclesia,
qiisc luac giil)ernaiioni, Doniino anxiliaiite, commiss.i
esl, uecdum plena iuce clarueril, ad euindem fi)ntem,
de quo illa saluiaris nianarai lyuipba, recurrilis, i<l
est, quod debiia charitate suinus amplexi : quia lidu-
cialiter de his, unde apud vosobservaniiam esse dixis-

Directas ad nostuachariialis (Vigi/fiw, <»p 2),epi- lis ambiguam, uostra voluisiis respoiisione firmari,

stolas plenas catbolicge inqni^itionis sollicitudine ,
gratanter accepiiniis, benedicentes Doniiui nostrl
clementiam : quia tiiles ab eytremis muudi partibus
dignatnr suis ovibus providere pastores, per qitos et
pascuis valeant saliitaiibus abundare, et ab iiiiqui
lupi ^ rapacitate servari , ut insidias nequeant ejus
subrepiionis incurrere. Unde certum est , quia pro-
mi<;sse vos beatiiudinis gratia subsefiuaiur , qiiaiido a
vobis coelesiium perfeclio doctfinnriim , tam voliva
suscitaiione perquiriiur. Scriplum est enim : Beati

(1) Supposita ab Isidoro. Labb.

• Antiqui bostes Labb,

Quapropter diloclionem tuam in Domino saluiantes,
de suigulis, quid juxta catholicam disciplinam le-
neat apostolicae sedes aucioriins , subjeclis aIi|uibos
etiam sauctorum capilalis regularum, credimus ^ io-
slrtiendum.

I. Primo quidem scias, paganos (1)et lixreiicos (i
q. 7. Pagani et hcerelici) non posse Cbristianos accu-
sare, aut vocem eis infamatiouis iuferre.

(1) B:ir. in noiis ad 51 Janiinrii. an. 551, aitOpla-
inm h «c voce primum fuisse usum , tiim Prmlen-
tiiim, Aug., etc, nec aute impp. Gbr. lempora uiur-
patam.

UEGTIONES VARIANTES.

i> Gredidimus labb.

Digitized by

Google

;•-'.

m EP18T0LA CAll P^PiE

II. Demde Mmo omquftiD episcopum apnd judice$
saecuLires, aui aiios clericos, acGus^ire praesuniat.

III. Ei si qiib efiiscopus, presbyter, aut di^conus ,
vei quililiei clerici, apud episcop<»8 (quia alibi non
opoi tet a qu»libet persooa quse rite recipieuda csi)
fuerint aecnftiii (baec et similia ex cod. Theod. et
Aniaiio lladr., Ciip. 22), quicumque fuerit, sive ille
sit subliniis Wr lioiioris, sive ulllus allerius diguilatis,
qui boc g<*nus illaudabilis intcniioiiis arripuerit ; no-
verit, pn»bationii documenta se debere inferre. Si
quis ergo circa hujusuiodi personas non probaiida
detulerit, auclorilate biijus sanctionis intelligat se
jactiiram infauii» sustinere, ut damno podoris, sesii-
mationis dispendio discat , sibi alienae Terecundi»
impune iiisidiari , saltem de cmlero non licere. Nam
qualiter ad coiidlium veiiiatur, aut qualiter de suis
rebus expoliali (5. q. 1. Epiieopui ttus rebut expo-
/ioiiu), vcl cjecii a sedibiis propriis , aiit i|ni accusa-
Uires sint re^ipiendi, quive non tint, aut qualiter
ejeciis et expoliatis sint oinnia legibus redintegranda,
qo£ eis ablata sunt : et qota priusquam hoc factum
fuerii, nidlom crimen eis objici poterit , et qualiter
Illis induri» posi integrain instauratlonem anniver-
sarisp, vel sex mensium, indulgendae sint, ei qualiter
SDa oronia licenter et pacifice, absque ullios gravi
impedimenlo disponere , et suorum ainlcorom et ec«
clesiasiicorum patrum conciliis uti debeant, siifllcien-
ter ab apostolis, eorumque successoribos, ac nostris
prxdecessoribus statiilum esse puiamus. Sitper bis
autein non reor amplius nunc fore disputandum, nisi
si snrrexerint talia , quae adbuc non sunt manifesia.
Si eorum autem staiuia non babueritis mitiite fide-
lissimoB scriptores, qoi haec coram fidelibus testibus
excipere, vobisqoe reportare substipolalione valeaoL

IV. Caeterum, ut satisfaciaro consuliis tuis de ver-
bo incariiatioiiis el veritatis , qoicomqoe illi (t) sunt
iiaobcsecati (2), eta lumine veritatis alleui, ut Verbi
Dei a tempore incarnationis denegeiit veritatem, os-
tendant in quo sibl cbristianum nomen usurpent, et
cuiii Evangelio verilatis qua ratione concordeiit, si
beaix VifKinis partu, autcaro sine deitaie, aut deitas
esi oria sine cariie. Siciil enim neg:iri iion poicst ,
evan«;elista dicenie, quod Verbum caro factum e$t, et
habUavit m nobie {Joan.^ i), ila negari non potest
beato apostolo Paulo praedicante , qiiod Deu$ erat in
Christo^ mundum reconciliani iibi (11 Cor., v). Quae
auiem recouciliatio possei esse qua humano generi
repropiiiaretur Deus, si hominis causain mediator
Dei horoinumque non sosciperet? Qiia vero raiione
^eriiaiem mediaioris impleret , nisi qui in forma

(!) Qmcumque illi sunt. Hicc verba quibus Paull
Samosaieiii armriimqiie hareiirorum Filii Dei incar-
natioiieni nej^aniiiim seiiteiiliadoctis>imeex S^Tiptura
convinciinrac refiitniur, binc usqiie ad finem episto-
j« haheri epi^tola i Leonis ad Leonem Augnstiim,
in mjii^ine hujus episiolic Surius aniiotavtt. (Sever.

BlNIUS.)

(2) S. Leo, ep. 97, ex qua jam supra qiiaedam de-
iibat;i in 1 Eutychiano papsc trihuia epi»tola. Yide
png. 914, C.

AD FELICEM EMSCOPUM. 186

A Dei aequalis est Patri {PhUipp.^ ii) in forma servi
particeps essetet nostri, ut mortis vinculum, unios
praevaricatione contMctum, oiiius morte (qui solus
morti iiihil debuit) solveretor? Effusio enim josti
sanguinis Cbristi , tam fuii dives ad pretium, ut si
universitas capttvorum in redemptorem suum crede-
ret. nullum diaboli vincula letiiierent: quOniam, si-
cut Apoiitulus ait : Ubi abundavit peccatum, eupera'
bundavit et gratia {Rom.^ v). Ktcum sub peccati prx-
judicio nati , potestaiem acceperint ad justiiiaui re<
nascendi, validius factum est donum libertaiis, quam
debituro serviiutis. Quani itaqoe sibi in bujus Kacra*
meiiii praesldio spem relinquunt, qul in Salvatore
nostro iiegant bumani corporisveriutem? Diranlquo
sacrificio reconciliati ; dicant quo sanguine sint re-

B dempti. Qui» ett^ ut alt Apostolus, qui tradidit eemet"
iptum pro nMt oblaiionem et hottiam Deo in odorem
tuavitaiit {Ephet.^ v) ? Aitt quodfunquam sacrificiiim
sacratius fuil, quam quod verus et aeternus pontifex
altari crucis per immolationem suae carnis imposuil?
Licet in contpeciu Domini pretiota juttorum mort fml
{PtaL oxv) , nullius umeii liisoiitis occisio, redemp*
tio fuit mundi. Acceperuot jusii, non dederunt, co-
ronas. De fortitudine fidelium exempla nata suut pa-
tienti.^e, non dona justiii». Singulares quippe in sin-
gulis moriis fuerunt, nec alterius quisquam debitum
suo fine persolvii , cum filius hominls , unus soliis
Domlnus noster Jesns Christus, qui vere erat Agnos
immaculatus, extiterit, in quo omnescrucifixi, omnes
moriiii, omnes sepulii , omnes etiam sunt suscilati.

C De quibus ipse dicebat ; Ctmi exaltaiut fuero a terra,
omnia traham ad maptum (Joaa., xii). Fides ete-
nim justificaiis impios, et creans jusios, ad humaiii-
talis reiracta partici|)ium, in illo acquiht salutem ,
in quo solo hpmo se iiivenitinnoceulem. liberum ha-
bens per graiiam Dei de ejus poteiiiia gloriari, qui
contra hosteni .bomaiii generis in camis nostr» bu-
militatc congressos, his vicioriam suam trihuit, in
quorum corpore triumphavit. Licet ergo in uno Do-
mino nostro Jesu Chrislo, vero Dei atque bominis
Filio, Verbi ei carnis una persoua sit, qu» insepnra-
biliter alqne indivise communes habeat acliones,
inielligendae tamen sunt ipsorum operum qualiiates ,
et sincerae fidei contemplatione cernendum est , ad
qu9e provebatur humiliias carnis, et ad quse Uicline-

^ tur altltudo deiutis : qoid sit, quod caro sine Verbo
non agit ; et qoid sit, quod Verbum sine carne non
enicit. Sine Verbi eniiii potentia nec conciperet Vir-
go, necp:)reret, et siiie veritate carnis, obvoluu
pannis infantisC noix jaceret ; sine Verbi polenlia, non
adorarent magi puerum , stella indice declaratum ;
siiie verilate camis, non juberetur iransferri in ifigyp-
lum puer, et ab Herudio persecutione subduci ; sino
Verbi potenlia non diceret vox Patris, missa de
coelo ; Hic ett FHiut meut diUctut , in quo mthi eom-^
placui, iptum audite {Matth. iii et xvii), etslne veri-
tate carnis non proiesiarelur Jo:uines : Ecce agnut Dei
eeee qui toUit peccata mundi {Joan.^ i). Sinc Verbi

Digitized by

Google

W tmWLk CkW PkPM

pol6hlia mi beKt /tdtm«|fllld diftblltiiitt, ei TiVii-
CAtio ttioHtiorQOl , 6\ iine veriUte cnftiis , tiec citms
}el\m, liec s6tn\m essisl nec(sssafiuft fatigato {Maith.
I7;ibaik., kl; Man., I¥; Joan., x rt xiv). Postre-
ind^ sine Vek^bl pi>tefltia nbH se D6minttS Patl'i
prfthti^retUi' l£r|UttIeM , et fcine VeHtiaite cak^his non
jd^m dlb^ret Pati«m se esse tnajo^em. cutn catiioll^
ca fldei utHimitue suscipiat, utrumt|ue defcndat,
qutfe fcefeUiidum conressionetn beati Peiri apbsidli ,
ttfiltfrt C^rulttiH Dei /llfHm, tt fidminm iredU M Vtf^
^nM (.VdllA.) HYi). Qiiamfis itaque ab iilb initib,
qudinuiero Virginis l^erlilnl oiro tactHm til (/(HtM., i)
nmtl unkqtiam ititer utramqtie rortbam dlTisibliis ek-
titeHl, (st per otnnia Ineremeiita cdrpOfea, UHluft per -
aon^ ftt^Hnt totius tempoHs actibues ; ea ipsa tamen
ut iiA dieanl, tjuffi liiseparabiliidr ractn suni , nulla
permiitloHe cdnAindimus, sed quid cdjbsque rortnde
sit^ ei operdm quaiitaie s^ntiihus. Dieanl ergb istl
by|ideHt£, qui eaecls meritibus lumeh nblunt reci-
pen VeHiatiSi Itl qua forma crttcis Ilgnd Dotninbs
majestiitiii GhrisiUfc ifHxUs Sit, qbld jaCu^Hl IH se«
puItliHi^ MHiTolUloIapide mbhdmeiiil, quoetertiadle
caftl re^urrexerit , et IH qua podt ^esurt^ctidnem
suam noh cr^entes quosdam dlstiptalos tirgtibbat, et
hsesitationeHi cuhctahtiuhl confuUlbat, bum dicdhet :
PalpHtt et Mete^ quia spiHtu$ earnetn H 6m hdn ha-
bet, Hcnt me videlii hdbel-e {Jt>an.^ tti; Matthi,
xxTin)! et apbstoio Thomas : InflBt tnanum tnm in
tatUs ftieum, it vlde mtthttk ht&ai et pidet , ei noti etee
intredutUi , $ed fid^lit {fMt.^ My; Jtuin. , xx);
qua utiqbe mhnifbstatloh<i cofporis SHi; jam hdsretieo*
rum mendacia destfuebat, Ut briive^lii Edciesia
Chriltl innotanda * ddctHUlSi hOCftlbi non dttbiUret
creddildttffl, qudd apdstdil lusceperaHt praedieihdum.
T. At si Ih tanla luce veHtatis tenebnls suas hse-
retiea obdumiro timi relilfquiti dstendaiit unde sibi
spem ylUf^ t><>IIi6eantur seterndei ad quam tiisi per
medtaUfrem Dei et homihm (I ffm., iv), hominem Je-
sum GhHstUitii Hou peiest pet^veniH. Sicut enim ait
beatiis Petrus apostoltts : Non ett atiud nomen datum
hotrdnibni tub eceto^ in quo ttporteat noi salvoi fieri
{Aet.^ iv) ; nec est redemptld captivitatia humanoe,
nisi In sangutne ejus, i^tif dedit semetipeum fedemptio-
nem pro omnibtt», et ijfuf, sicut prftdicat Apostoius
(ITim., II ; P/til., tt) , eum in forma Del eeeet^ non
rdptnam atbitrqtui eit eae 1« (iBqualem Deo, ied oemet-
ipium e^inantliit^ fomam iervi ateipiem, in limtfiltt-
dtfiem faetui, et habitu inventui ut homo, hutMtiavit
iemetipium, ptctui obediene Patri utque ad mortem^
mortem autem erueii : propter quod et Deui exaltmit
itlum et donavit iili nomen, quod eti tuper omne no*
men^ ut in nomine Jeiu omne §enu fleetmur, cmlettiumf
telrreitrium, et infemorum , et omnii iingua cenfitea'
tUT quiaDominuiJetu Chrittuiingloria eti Dei Palris^
Gum drgo unus sit Dofflinus Jesus Ghristus, et verse
deitatis, verseque humanitatis in Ipso una proraus

A0 f%Lici:ii BPil0»Piii. m

A eademque perMna ait^ ^xitti ii tm im itniM, qiia ii-
lum (sicttt doclor gentitml dfilt) : E^ttatit Dens, et
donuvit itU ftdWeit, qnod eH itper omne ^omen {PMt.,
ii), ad eam InlHIif intus |)ertlhel>e IH^rmam, ^ute dt*
t^nda cM tintft gliyritteaiidnls auj^cHcnto. lil rorma
qulppe 0ei aM|ti.atls erat Filius Patri ( Jom., x ),
ei inter gehiuM^eni atqne uii{|eniiiim nttiia erat in
esaentia diseRHo, Aulli in majestate dltftsiias : nec
per incamatiohis myateHMii allquid deceaaeratVerbo,
qttnd ei Pairts mnnere redderetur. Fomia auieni
se^vi^ per qiiam impMsihilis Miis aacrameniam
magnae pietatis implevttf humana hlimilitas est, qnft
in gloriam dlvime pbteatails evicta , esi in tantani
unititemi ab i)Mo tom^iu Tlrginls, deitatis et hli'
martitatiB conaertai ni tm aine horatne divlha, nee

B sine Deo a^nrentnr huhtiiia. Prnpi^ qndd, sicot
Domlnus iHajeanitia tlieliur terdcifixds, iia qul ex sem-
pitemimte apqoalis eat Oto^ dicilur exttlialus : qnii
insdparabiliter manettte uniiale personae, unus ati|ite
idem est ei totua hnminis Pilius pmpier camem ei totiM
Dei riliua pi>opter unam cum Patre deitatetat. Oui<l*
quld ergo In inmpore aceerdt GhHsitts , secttndaai
hominem accepit , eui , qutt non habnii, eotttetteii-
tur. Nam setsundttm poteniiani difinititiS) ifridl(ll&-
reHter omnla, qo» hab«l Pat«r, litiam babeiFI-
liui ( /mni.» V) : ei qn» in Ibrmi aervi a PitHi
accepli, eadiim in rortna Dei etiam i|)se dohavii. Se-
cilhduM Dbi eniffl (brHiim , ipse et Pattr uftufk tvM
(/ettft., x); seCUHdiJtti foitnaHi auteiH lertf, rtatl
vMfl faem MUiittitm tuant, $td vmntatem efutpi

G btfSII Mlm (yoiin. , IV, V^ Vi ). Sebuhdbtai rorihatn
Del{ limt Ptt^er hoM iHtm iH kemetij^, tic dedHei
Fiiii^ bitam hdbeire iH l^mfcH^il (/ooii., v) ; serttndttnl
foi^aih sertl , f Hiilt tkt dnim i/tts usqtie ud mortein
(lfttifA.,xxvi). fitidem ipseeit, lictttAIIOMdlbspne-
dicat, et dimet pttitpet (II Gor., Vtii). 0hffs« qula evan-
gellsta dicenie : In pHhdpfd erett r^rdiiflt, it Yetbutti
eratapud Deum, etDeui erut Yerbum:hoe etatin ptin-
cipio upud Deum. Omniu per ipsum fHeta Mnt , et dne
ipto faetum ett nihil (Joan.^ i). Pdttpef vero, quia
pm|Her nos Yerbum euro fuctum ett^ el Aa^lmvit tn
iioMi(/M(lan).Qu« iuiem est exinanitio ejus, quxve
panpertas, nisi rormse servilis accepiio, per quam,
Verbi majesiate velati, dist>ensatio humanae redemp-
tiotais Impieta est ? Nam quia capilviiails hosira! re-

^ solvi originalla vincula non poterant, nisi existeret
homo nostri geherls nostraeque naturae, quem pec-
cati pniejudicia non tfenerent, ei qoi Immdculato san-
gdine suo chirographum letbale dilnehet, sicut ab
inliio erat divinitus pra*ordinatnm, ita est in plehllU-
dine temporis perfectum, ut inultis modis signillcaia
promissio in dio expectatum veniret effectum : nec
posset esse ambignum, quod contiiiuit testificationi-
bus semper ruerat nuntiatum. tn magno auiem sa-
crilegio se versari haereiicorum manirestat impieias,
cum sub specie divinitatis honorandse^ humanse

* Imboenda Labb.

LEGTIONES YAMANTES.

l b^CnmspeciemdeitatisbODoraniloIaM.

Digitized by

Google

^g^ DK COmOWANO GAZ*0, OBIGINE AFRO. IW

camH in Cbri«to deiwgtnl witalcni : ci religiase A /««. prmiieatum ui gentibui, eredHum ^l tn miifi^^
existirtJHot credl, si dkatnr in Stlftlore noslro Verom (ifiiimpiaFti eU m gloria (t)

non e«se, <|«od silvat ; com iu socmNittm promi»
sionem omnia s«€ula f>t«carrentcm •, mundus «l
Deo rmnefMHi ht CkHm (I Cor., v), vl liisi \cr-
bom digr».ifeittr caro flcri, nulla possil ©iro galvari.
Omne cnim sacramentom Chrisiisin* fidcl, ma^no
(ul hareiici toliint) dccoloratur obscoro, si lux verl-
tatis sub mendacio puiamr latutsse phanlasmatis. Non
ergo qoisqiiam «sibi erubescendnmcxistimct Christia-
DQS deiwstri in Chrislo corpoHs veritaie, qofaimnnca
aposiol», aposiolorumqoe diacipuli et praBclari occlc-
siarom quiquc dodorc», qui ad martyrii coronam,
vel ad coiifessionis meruerunt gloriam pervcnire, In
hnjus fidel kiminc spiendnerunt , consonts uhiquc

VI. Deepiscopum vcro, et presbyieronim, diaco-
norraiqiio, ei seqoeiitiom dericorom ordiiiationibosi
sanctoa apostoloB ei sueccssores eorom, et firafcipuo
Anaclelum (Epitt^im %. Nuiiiu$ ^d ufmd 4ocio$) ,
ei praetorea alioa, sofncienter auiviase eognosci-
miis 1 6t idcirco non eat necessc nonc repli-*
carl ^, ttiai qiiod ilU non statuerunt. Ulud tamen
nos aiaiuenios (i) vobis et oiHDibus servare manda*
musi ul ad ordiiies eccleaiasticoa sic ascendant in
Ecclttia ) qoi ordinari mereniur, id est, si quis epi-
scopus (5) esse nerelur, sit primo OBtiarus,[deiudo
lector» poatoa exorcista, inde sacretur aeolythus«
demum vcro subdiaeonusi deinde diacontts^ct poatca

... . A '^ i\^^2»^ i.«» rk»s«tn R presbyier, et ex nde, si mereiur, episcopos ordine-

senlcnlus inionsntes, fluoa in Domino Jesu tnrisio » F™»'^ «^ ♦ " ♦ T r .

deitaiis ct carnis una sU confttenda persoi»». Qiia au-
lem ralloins slmililudine, qua divlnorum voliiminum
poriione hxreiica impietiis se exisiimal adjotari,
qnx v^riiatem negat corpOfls Christi, cnm lianc non
lex testlflcari , non pfopheta prjfclnere, non Evan-
gelia docere, non ipse destitcrit Chrisius ostcnderc ?
Qu38rant per omiicm scricm Scrlptorarum, quo leiie-
bras soas, fugiant, non quo verum lunien obsctirenl :
ei per omnia sspcula ila veritatem invenicnl coru-
scantem, ut magnum hoc ei mirahilc sacramentum
ab iniiio videant crediliim, qtiod est in flne comple-
tum. De quo cum sanctirum Tittcr.inim nulla pars
slleat, sufficil qusedam consona veritaiis sigila po

lur. £t regioiies, aieut in hac urbe fcclmus, per
singulas iirbes, quae popaitiaai fuerint, diaconibus
dividnnlur. Et quaecumqoe difflcilea quaBationes pcr
singulas provincias exorlic fucrinl (innoemljat, ep. ii),
sempcr ad sedem aposiolicam roferanio^ (S. Leo,
ep. Lxxxiv, 0. 7; VigiliUB « ep. ii). Bone vbIo, fraler^
ei ora pro nobis. Data kalendis inartii, Diocletiano
sexto (4) ei Coo&taniio seciiudo viria cJariasimis
consulibus«

(!) Biic usque verba S. Leonls, ex qulbus videas
alitor olere caiulos.

(2) lUud iamen noe. Quod hic et supra in vita Caii
de hierarchiaecctesiasiicaconslituta,aCaio ponii(ice
instkuta didntur, nequn()iiam sicsunl intcliigenda.

tflivai, OUIUVI* l|Ut*iWMlll WI.C<'II« »^»i*M».w u.^..» y^ lilSllilllU UI\>fliltUI , li^llVKl^lliaill JIX/ 0«.."» ••.•»rf...Q.-'"— -.f

siiisse , quibus dilicentia (idei lii splendidisslmam C quasi ipsc prinius institueril, ut ad snniimim rirdinem

* ^ ... ne«.i^i.<.iii.ii<i nar }nr^ri»rifm Apdlrtiini irrftdiiM ftilMlinl(*

iatiiadinem dirigMtur , et sincersk intelligenlia! liice
perspiciat , quod iu Filio Dei, qui se incessnbiliter
Filiiim hominis, et hominem profiletur, non sit Chfi-
siianis ernbescerrdum, sed consiantissime gloriandnm:
quomam, sicut ait bentus Apnstohis [ITith,, iii) :
Magnum e$t pietatit iatramentum , quod manifestaium
esi ineane, justificatum e$t in Spiritu, appamit ange-

asceiii^urus, per iDfcriorum ordinum graduS sublime
sacordotii consccniierei : nam ejusniodi hierarcht:o
ordinem. (emijoribus aposlolorum iii Erclesi:» si:ibi-
littfm fttisse,supra plurihus locis esten:irratum. Caii
igilur dccretuni nibil allud constiluisse vidciiir, qiiam
qtiod ad ironuni episcopaleni nemo provehereiur ,
nisi qui in singiilis inrcriorihiis ofdinihiis, debito ac
consueto temporo mlnisirasseti Vlde Baron.f anno
296, numero 2. Sever. Blniis.

(3) Yerba t*ontilicalls.

(I)

^ Perearrentem Lablf.

I AO. Cbrlsti 9M
LECTIONES VARIANTES.

t» Nos repllcare nisi Lablt,

DE COMMODIAWO GAZ/EO,ORIGINE AFRO,

PROLEGOMENA.

ARTICOLUS 1. J

Ejus VitcB Synopsis.

De Cemmo<Uano qiiid veleres meminerini? — Com-
n)odi:ini primus veierum raeminit Gelinadius, ejiisqoo
characierem satis bene his verbis expressit (1) : iCom-
niodianus, inquii, dum inier sxcuiares litleras etiam
nosiras legit, occaaionem aceepit ildei. Factus iCa^ue
cliristianus , et volens aliquid stiidiorum suorum mvt-
nerisoffcrre Chrislo, su3c salulis auclori , scripsil me-
dioeri serfflone , quasi vcrsii librum adveraum paga*

(4) GeiKftad., de Seriptor. Eceles., cafi. 45.

> nos. Et quia parum nostrarum attigerat litlerarurn ,
magis illorum destruere poiuit dogmata, quam nostra
finnare. Unde et de divinis ropromissionibus advcr-
sum illos vlli salis et crasso, ut ita dixerim, sensu
disseruii , illis stfiporcm ei nobis despcraiiouem incu^
liens, Teriulli:iniiin et Lacionlium , ei t^aplam aucto-
res secntus (1). Moralem sane doCIrinam , el maxime

(I) Ac sane Papiam sequitur, probans dogma de
roilie annis cap. uitimo. Tertullianum vero in inultis,
quae de gentium diis dispuial. De Laciantio equidem
dubiio ( inqult neidociUd Alberlus Fabricius inBibl.
med. et ivfim. latinatis, tom. i, pag. ^(00, edil. Pata-
vinse, i754), licet Geniiadio bac in prie suffragaius
primum est eflam Rlgaltiud (nam m curis secundis t "

491 DE COMMODlANO GAZi£0, ORIGINC AFRO. M

volantaii» pauperuUs amorem oplime prosecuuis, A cfiristianae eipera, elbnlc» fero superstilioni adhoc

ex quo addictus essetGommodiaiins, el in lenebris superali-

studenlibiis inculcavii i. Hacc Gennadius
paiicula Hoiiorius qiioqiie Augusiodunensis (1). Sed
post massiiiensein presbyieruin meminit eiiatn Gom-
roodi.iiii Gclasius romanus poniifex , illius opus inier
aprocryph:i iii suo decreto recensens.

Auetor GaMBum se nommal , cur vero ? — Gujas vero
fuerithic auclor, plane incompertuin, tacentibiis de
patria ejus antiqiiis scriptoribus. Nonnulli eum Italis
ac Romanis ascribunt. Qui eum Afrum fuisse piitant,
conjecturam ^dhibenl non plane conlemnendam. Go-
AEiim quidem se ipsum vocat (2) : utrum autem a
Gaza Paiaestinae urbe, quis tuto adlirmarit? Atqui
vero propius erudilis videtur (5), ipsum propterea ita
se appellasse, qiiod in cbrisiianorum coetum admis-

tiosanim et impianim gentium versaretur, Dei mttiie-
re accidlt, ut sacris litteris evolvendis incumbens, es
earuro lectione e nocte illa senstm emergerei , ae r«-
lesti lumine collustratus, Ghrislo nomen daret (i):
quod quidem evenisse item Justino Martyri, Tatiano,
aliisqiie, ex eonim monuroentis probe novimua. Do-
ctrina itaque salulari conflrmatus , fldeique zelo ac-
oensus, ad expugnandos iniprimis diviaae verilatis
liosttiim errores se coDverlit, operamqoe auam io
refellendis illorum erroribus posult; hiijus igitnr in«
sliluti causa libellum conscripsit sub titulo: Instru-
ctiones adversus gentium Deos pro ehristiana disciplina,
Persirinxit in ea falsa gemium numina , pravosque

sus , e gaz<tphylacio , seu Ecclesiae thesaoro victum B culios, et quamvis iogenii atque artis praesianlia heic

acciperet. Quam quidem conjecturam ipsemet con*
flrmare censetur, dum mendicum Chritti se nomiiiat ,
uti ex instructionis ultim» litieris , quae versus in-
cboant , retro sursum legendis , comperlmus.

Afer existimatur. Utut sit, Dodwellus Afrum fuisse
Gommodianum ex eo conjicii (4) quod mulia suis in-
striiciiiinibus babeat cum sancto Gypriano commonia.
In eamdem porro sententiain prxiverat Rigaltius (5) :
quo judice , siylus auctoris africanae feroci» rustiei-
latem sapit ; qu9& lamen ad acumina TertnUiani, Gy-
priani, Minucii non iiifrequenter alludit. Stiadere
insuper videntur judice Gaveo (6) , qtis tisurpat vo-
cabiila, afris scripioribus pene propria, Zabulus, Za-
cones , etc.

minos appareal , salis tamen singularem sanctimo-
niam, verumque, nec simolatom erga Deum aomreiD
declaravit.

t. T^piM inquirititr^ quo eUaruit Commodianus. — De
state, qua vixeril Gommodianus, eruditi non cooTe-
nlunt. Rigaliius (i)« Dupinius (3), Geiliierius (4) flo-
ruisse eom putani Consianiini Magni imperio, atqae
sub poniificatu sancli Sylvestri , cujos poniificis io
scriptis suis Gommodianum meminisse , conimuni
erudiiorum opinione fertur. Anliquiorem taroen sc
Gypriano vel sequalem , vel supparem fuisse Dodvel-
lus censuit (5); quare Gaveus, cum in prima Com-
mentarii sui de scriptoribus ecclesiasticis ediiione,
iiiter quarti saeculi scriplores Gommodianuni recen-

Ex ethnica superstitione ad fidem Chrisli conversus , C suissel , in aliera Oxonieiisi ediiione Dod weili conjc-

cturis molus iii eadem cum ipso senteotiam abiii. Ad
tempora sxctili secundi vergentis, sive desitienlis
eumdem refert Sebastianus Pauli (6) , clericus regu-
laris in disseruiioiie italice ediu Neapoli, i7ii, inS"
de Poesi SS. Patrum groicorum^ lalinorumque in pri-
tms Ecciesim Christi stBculis.

Gennadius expensus. — Si vero Gennadium aiidia-
mus, statueiidum videtur sxculo iv, ul nimiuoi,
vixisse Gommodiauum : aii eiiim , ipsum Terttil^ianan
et Lactantiwn^ et Papiam auctores fmsu secutum, A^
que hanc fuisse quidem Gennadii sententiam plenqoe
esistiinarunl. Verum si ejus verba peuitius inspician-
lur, non sunt fortasse de nostri scripioris asUte iniei-
ligenda , sed poiios de placiiis nonniillls, qux re vers

hbellum composuit. Instructiones adversus gentium Deos
inscriptum. — Oriu ei cultu fuisse ethnicum, satis in-
dicat ipse cum in-praefatione (7), tom dum alibigen-
tiles sic alloquitur (8) :

£t ego, qul moneo, idem flil, nescios erraos.
Inde Instruciione lxi , se de cloaca leoatum dicit , Id
esl, de saeculo, de idololatria. Guro igitur religionis

:id instruct. xxxiii, huicsenientiae ipse non multum iri-
bult ) qui Sylvestri pontificis ineiitionein fieri tti-
struct. xxxni, V. 5, non dubiUvit; ila eniin illuni ver-
sum iegit : Inlrate stabiUis Sylvestri ad prassepe Pas*
toris. Coufer B:irlhii Advcrsar. lih, 5.

(\) Honor. Augiistod., de Scriptor. ecct.j\. ii, c. 15.

(2) Gominod., Inttruct. lxxx.

(5) GaxtBum se vocat, non ab tirbe aliqua , GaM

dicia ;^ed a g:izo, seii E^clesiae ihesauro, ut a com- D cum iis aoctoribus habuisse communia GommodiJinus

comperiiur : alioquin diccndtis esset prcsbyter ille
massiliensis ceiisuisse, Papiam TertulIi»no et La-
cuntio fuisse posteriDrem, quem videlicet scriptoribus
illis subjici.a; quod sane affirmare non ausim: ut
proinde, meo quidem judicio, illud solum iis verbis

modo Gommodinnus dicebatiir. iioc iiomen erat gen-
lilium; illtid , ohrisiiamis jam facttis sibi iiididit ;
idque non alia forsan ralione , quam qund post con-
versionein pauper facius, ei commuui Ecclesix sera-
rio nutrireiur. Unde et mendicum Christi se iiominat.
Gnv., Hist. litterar., toin. i, pag. 156 et *iV7.
U) Dodwell., diuertat. de Mtat. Commod.^ § 9.

(5) Uig:ill., proifat. ad Gominod.

(6) Gavous , ioco cit.

(7) Ego siinililer erravi tempore molto

Fama lifosequendo : pareniibuA insiclis ipsis
Abstoli me undem iude , legendo de lege.

(Gornmod. iu Prasfat., v. 4 — 6.)

(8) Gommod. instruet. xxxiii, v. 491, et instruct.
XXXVI, V. 374:

Gens et ego sui perversa mente moratus, .in, :

(i) Gommod. in Prmfat.^ Yersos 4 — 6.
(4) Rigali., Prtefai. in Gommodianum.

(3) Dupin., Bibl. des Auteurs, tom. i, p. 326 ei
3S» , in Not. edii. Golon. lalin*.

(4) Geillier., Hist. Gineral., tom. iv, cap. 6, p i^y.

(5) Dodwell., Disseri. de Commodiani m.aU^ Oio-
nii, 1698,111-8". «„ ^« ,oa

(6) Sebast. PaoU , Dinerl. de Poesi SS. PP. p. i^'

Digitized by

Google

195 DE COItUODiANO GAZiEO, OtilGiNE AFItO. 194

insinoasM Gennadiitf Tideatar, Commodiannni ali^ A alrum intra tertii saeculi limites esse eoercendum.

cubi sectalum fuisse, quae Papias primum, deinde
Teriuliianus , ac posiea Lactantius niinus recte tradi*
derunt.

Rigaltii senienUa minui fnobalur. — Utcum4|ue sit ,
Aigaitlas Gennadii aacioriiale, uli Tidetur, permotus»
ejusque Terba de Commodiani xtale accipiens; eam
prxterea ex ipstus aucioris instructionibos conflr-
mare aggressus est (1) : raltis nirolrum temporis
notalionero sibt ftiisse detectam qua illuin Sylvestro
romano pontifici, atque adeo Constantino Magno
cosTum statneret. In quam quidem rigaliianam sen-
lentiam tantum non omnes eruditl deioceps con-
cessere.

DodwelUana poitor videiur. — Yerum Henricus

I Scripsit Commodianus vel pace vixdum plene
reddita , vel persecutione mox expectanda. Hinc pa-
cem iubdolam vocat, Instruct. lxv; et perseculionem
instare dicit : agonia summe ffropinqua, Instruct. Liii ,
v. 10. Fideles nionel, ut niariyribus assistant» seu,
ut Ipsius verbo utar, admarlyrizent^ Instruct. lviii,
V. 19, ubi etiam describit pugnam cum Ins/t/io, et
palmam, qux tietori^B donatiir, Instruct. lxii. Agit de
iis, qui mariyriuin affectare prae se ferebant» Instruct.
LX, V. 1 : Pnf lor si eonfe$iU9 fuerit , id est, iiitiTpre-
lante Rigaltio, si de nomine inierrogaius, clare et
Gonstanter responderii , Sum Ckrisiianus ; si thas
acerae profiinorum iinponere jussus, foriiier ab-
nuendo clamaverit, noii facio, geminavit agonem. Et,

Dodwellus in anUquitalis iiidagatione rimator acerri- B ne plura congeram , Ca>sarem Tyrannum vocat instr

rons, posiqoam verx leciioiii, Sirmondo tamen
prapeunte, Commodiani locum restittiisset, a Rigaltio
sollicitatuoi, quo susc caos» praesidium quxreret;
intignim deinde perlustrans opusculiim , snvientibos
adbnc Eeclesiae persecutionibus illtid fuisse conscri-
piom perspexii; adeoque Commodtanum Cypriano
polius , qtiam Sylvestro extiiisse propriorem edocuit.
£t viri quidem Critici pleraque argumenta sunt ejus-
modi, qusc ad assensum extorquendum pluriinam
valere videaDlur: eaque striciim saltem in medium
proferre animus est , cum plurimis haud praesto sil
disserUlio de Commodiani eetate^ qnam Y. C. Anna-
libos Vellelanis , Quintilianeis , et Siatianis subjecit
Oxonii,l6d8, in.8'.

DodwelU sentmitia eummaUm a Careo exposUa. — G
Dodwelli senlentiam suromatim exponit perdoctus
Caveus ila disserens (2) : c NoUndum igitur !** Com*
niodianum dueeHtot tantum a Christo annos numerare.
Instnict. VI, vers. S, gentiles ita altoquitur:

£t si parvnlitas sic sensli, cur annis duceotis
Fuifltn inbntes? numqoid et oemper eritis?

Fatendum est, ducentos hoc loco annos non slricte
esse intelligendos, qnasi non fuerintpaulo plures. Ve-
resenim nondum adinventa accurata aerae christiann
Epocba, annos a Cbrisio nato ad suam usqiie xla-
tem compulantes, numero plerumqiie rotundo loqoi
solent, et in iine seculi proxime eiapsi subsistere»
reseclo, plus minusque fuerit, quod excurril, tem-
pore. Qiiandoque et ita se explicat Arnobius, iib. i»
pag. 9 : Trecenti sunt anni ferme^ minus vel plus a/t- D
quid , ex quo ccepimus esu chriitiam, Nec aliter ollm
Enniiis, septingenli iunt^ paulo plui aul minus, anm.
Verum hoc numquam ab iis factum est, ubi qui su-
pra nomerum excurrunt anni , integrum istius sapculi
spatium occupant; multo miniis, ubi alterum etiam
comprehenduni. Etiamsi igiiur nondam exacto saeculo
tertio , ducentos annos dicere potuit Coininodianus ,
tameo ultra labentem currentis s«culi parlcm , nulla
raiione exiendi queunt. Invicto plane argumcn-
to, nulloqne sophismatc eludcndo, auctorem no-

cun<

(i) Rigalt., ad Iniiruct. xxxin , vers. 494.

(i) Cave, Biit. Utterar., pag. 157, edit* Oxon. ae-

indae, 1740.

xxiii, V. 14. Hiec aliaque plora s;eculo tertio opiime
congruuiit, quaiido cessante persecutione Deciana,
pacem sub GiiUieiio redditam , infirmam quidem , et
instabilem, persecutio sub Aureliaiio mox interrupit;
Sylvestri vero temporibus convenire nequeunt. Con-
stantino enim rerum in Occidente potito , quieta ac
tran«|uilla erant omnia ; nullus a geiitilibus* perse-
euttonis melus. Vivebant Cliristiani sub ejiis palro*
cinio tuli , legibus munili , privilegiis oriiali , divitiis
etdignitatibusaucti, magistraius ubique, imperaloris
exeinplo, propitios et Iwnevolos experli.

c Tota 8cril)endi ratio aevi Cypriaiti ingenium ,
mores , el disciplinani imitatur. lisdem pene cum
Tertulliano et Cypriano loquendi modis non raro
aiitur, ut ubique observat Rigaliius. Novaii scbisma
carpere videtur, Insiruct. xlii. Reprehendit eos»
Instrna. lxi, qiii dum fratres advenante mundOf sub
arrois laburarent, ipsi farti opt4ia, nee pugnarent^ nee
pugnanti ieiiiierent, ei cum viderent fratrem causa
schismaiia absieniam , optabani nihilominus in cas-
tris pacem, iiidtilgeniiam nempe lapsin dandam , an*
tequam pax EcclesiiB redderetur. Instruci. lvii, dis-
ciplinam non esse nimia indulgentia laxaiKtain con*
iendit. Instruct. lii, duo deseriorum genera consii-
tuii : Eit aliui nequam^ qiii sciiicei sacrificai idolo;
aUui in parto reeedit^ qiii prxsidi offert libellum, con*
eussori pecuniam , ne in Capiiolium saeriAcaturus
perirahaiur. Respidt, iiiquit Rtgaliius, ihurificatoi ,
ei libellaiicoi; ei hi quideni posterlores vix aiio,
qoam aevo Cyprianico, merooraninr. Infiniius essero»
si omnia recenserem, quae de poeniteniibus, de mar-
iyrii xelo, de fuga in persecniione , de scbi^maiico-
rum sludiis, de pompa funerum , defiliis subperse-
cutione defunciis non lugendis, de Judaeb, eic, cum
Cypriano commnnia habet.

cNiilla, ne quidem levissima in toto hoc libello
vicioriae a Consiantino, de Maxentio nuper rpporiatae,
nulla sigiii cnicis in coelo niiraoulnse apparentis,
nuUa glorisB et felicitalisConstantinl, vel linmuniUr
tum Eedesiae concessaruin roentio, quod iaroeu ab
homine immenso sux religionis zdo flagrante , me-
rito expeciari poterai. Argumenium fateor negati-

Digitized by

Google

|9S Dfi COMMONAMO GAZi£0 » OBIGINE AFRO. ^ 196

v)im» 8e4 <|Mod Aon levem, apud xquos reram aesti- A galiio iniorprete (1) : i Versibui fndendis necleges

nec niodulos servat : roajor uLiqueacroslicbidisrauo,
quaii) metri. Acrosiichides vero sunl ex cnjusque

miiores, vim atque aucioriiatem liabei.

c \\ii |ta eipositis , fe$Ut , ut coinmunem de
tcmpore Sylve;>tri papx senteniiam breviier ex-
cuiiamus. £}us unica qqijem basis et fundamentum
esi ipsius Gommodiani locus, prout in editis h^betur
Iitsiruct. xxiiii, V. $, ubi geniilesadEcclesiamin-
vitat :

Inlrate stabulis ^lveatri ad praBsepe pastoris.
Yeruro b»e nou sunl ipsius Gommodiani, sed in-
genii poiius Rigaltiani coromeuluro , et longe aliud
respicere videninr. In codice Sirmondiano , ez quo
descripsit Rigaitius , verba , ipsomet fatente , ita
80 babent :

Intrate stabulis sylvestri ad praesepia tauri.
AUoquiiur gentiies nempe , tamquam belluinis
animis, moribusque prsedilos. Hinc versu prjecedenti,
corda fera etexasperata; Instruct. xxxy, v. 1, Indotmta
cervis; v. 5, Soli pecus esse ferinum; v, 17, Quasi 6e«-
tlus errans. Hos i^itur, instartauroruui, in sylviscam-
|)isque palanies inviUit, ut Ccclesise stabula intrareul,
ut ad Ghrlsti prxsepe accederent; ubi, ut verbis
proxime sequeniibus loquilur , latrombus tuti sub re-
gia tecta manereat. Non dubito igitur , quin cum cl.
Dodwetlo levi mutalione legendum sit : Inirate sta-
bula Syhestris ad prcesepia tauri : Sylvestris plurali
numero pro Sylveslreis : ulroque enim modo scri-
bebant veteres. i — Ha^c hacienus , et forsan*plus
satis ex doctissimo Gaveo. Hic solummodo adhuc ob-

poemalii lilulis constructae , sic adsignaia cuiqoever-
sui tittera , ut a priroo cujusque pcematii verso toius
deinceps poematii litultts per lilierasTersnum prinas
decurrai. > Alicubi umen deiicit hacc norma, ut sois
loeis animadversum est a viris erudiiis (i). Versus
autem Gonimodiani ita simt comparaii , ut numeros
Hexaroeiri carmiais utrumque servetur. neglecta syi*
labarum quantiiate, sicut iu psalmo trochaico S. ia-
gustini contra partem Donaii, qui ejus seripiis coRtra
I>onalum, tom. ix operom praemitiiiur : vel sicut io
aliis apud illustrem Scipionem Maffeium dissert
(subjecia ejus histona; diplomaticx) Sopra i teni
B rilmici , pag. 186 , seqq. cl in hexametris codici h-
Ihio-biblioo praemiasis circa annum Ghrisli 750, a
Gregorio eardinali apud Justum Fontaninum , in
appendice ad discum argenteum votivum , pag. 86,
vel ut in carmiuibus poUiicis recentis Graeciae solei
fieri, vel qiiale carmen hexametron grdocnro ex psai-
lerio Ms. murbaeensi edtdii eeleberrimus Uontfea-
conius in Palaeograpliia Graeca, p»g. i20.

Ad ratioitem autem scribendi quod aitinet, durior
illa quidem, quia et insolentes in Laiio voces passiiD
adhibit» : sed vicissim graecsaclatiiMeantiquiiaiis
sciia non vulgaria interseril aueter , «I viris doctis
observatum.

Operis pr«tttim, #1 «mmra.*— Gaeteram in boc eeel^
siasticie veiustatismonumento speciatar imprimisao-

servo , quod Sirmondus legil : Intrate stabilesvestra ^ ^^^^^ ^^^^^^ . ^j^^ ^jjj^ j^^^ ^^ g^ p^^ji^ ^j.

rum boQum, vere cbrislianum , ab omni gloria sx-

cularis fasiu alienum, et diaritatis, qux proprie

chrisi|anum decel, euliorem egregium. At iilud iion

est dissimulandum , nasvis aliquot inspersum esse li-

bellum, qiws cum nonnuUii^ veiustiorum Patrum

communes habet GQmmodiaMus : cuJQSii»bdisiint,qu$

narrantiir de Angelis desertoribus, unde nati gigaa-

tes (3) ; de cluliasmo, de anastasi prima, de feliciiaie

terrena, etc. (4) : qu£ quideni in causa fuisse vi-

dentur, cur opusculum intcr Gelasii apocrypbare-

censereiur : quemadmodum in eumdem cen^um re-

feruntur itein ob suos mevos Glemens Alexandriiius,

Arnobius, Lactanlius, Sulpidus Severus, aliiquepne-

, . stnntissimi Auctores. Yerum haud ita est accipienda

dam Chrisu reltgionem hofftaiur; quoe auiem soquun- ^ , .. ^ . ,. •». ...,m

^ ^ . . ^ , , », Gelasu censura, ut ejusmodi vesluuorum scriptorum

tur usque adi quadrogebuiium q^iafftu#«, Judaeoarea- D \, ,_, .^.. ^._i..j1 «.cJ

piciunl , quoa auct^r ad cbrisiiiwi aomiaissocieiaiom

ad prmepia tauri. In apographo auiem erat : Intrate
stabilis Sybestri ad prmepia lauri. Tandem observo,
quod cl. Schroeckhius in historfa chrisHana parte iv ,
pag. 489 etcl. Oelrichs (1) sententi» dodwellianx
accedant.

ARTIGDLUS 11.

De Ubello guem Commodianus composuit.

OpuMnli divimo et ttiapus. — Qpuscukim Gommo-
diani inUri^tiones adversus gentium Deo* iiiscripUu»,
ocioginia (i> univecsiiu compiactitiir capiu : quoBum
priora sex et trigintaad homines polissimum dirigun-
tur a chriflliana raligione alienos; quibus vaniiale
impiorum numinum demonstcau, eos ad siiseipien

graviier 'mUU ; ubi &i»u| de aniifihrisio, doiuiiioip
et resujrreolione verba facit : reUqua veno ad eru-
diendos pr^eoi^ae ca^eobumeno», Deique religiosos
cultores, et siiigillaiim ad pmniienle» pertinenl; ne
ol^Iiti sciljcel chrisiianopum ofUciorum ad sxcularia
red.e^nt.

Stylus auplpris, — Sccipsi^ Gommodianus viediocri
seri^on^, (ft^qsi versu^ inquit Gennadius. Nimirum Ri-

(1) Malead S^eoUim quanum reiicitur GDmmodia-
nus. Qehricb^» Comm^fttarii de Scriptor, Eccies, iatin.
priorum sex sceeulor, pag. 44.

(2) Scbortzfleisch., prtefat. ad Gommodianum.

opera prorsus rejiiienda existiuieniur ; periude ac si
ea summus ille pouiirexa^ Ecclesia omnino proscnM
ini|uit inagnus Baronius (o), sed ut publica in Eccle-
.sia lectione privenlur. Qna de re nos alibi ei cl.
Fontaninio (6) plura observasse meminimus , scribit

(i)Rigall., loc.cit.

(2) In uliiroo capite acrostichis non ul inaliisa
piimo ad uUiinuin , sed a posiremo ad priinom yer*
sum legeuda rerert yerba : Commodtaniii mendiciu
Christi.

(3) Commodian., Instruct. lu.^

(4) Id., Instruct. xviii. XLiv.

(5) Baron., ad ann. M, § 60.

(6) FDntanin., Jiist. AquU^. lHterak. lib. Y> cap.
11, §8,pag.354.

Digitized by

Google

W Dfe CQIUIQnUNp OAZilP, UBKilNE AFAQ. m

perdprinsfialtoiidiit (l)« ex quahsftdeprofnpstiBus. A rani; divitibus, ai|, ne pd^Qptev disiiias »qas meale

op^rii^Ktf fMiip. -- A cmuri Gallandii non nmUum
ahludiiperdocii Dapimi (%) dd Gommoduino, ejuiMiue
Itbello crisifl. Stilus ejus, inquii hic, ast durus. vfrli^
barbara, et cogiiaiion«s (^issait. Aucior vidcmr
fuisse boous, simplox, humiiis» hcneieuSy Chriati
amore Aagfunii^&imos , oji^s religioni addicti$simuo ,
moribos ausieris , nlip iufonsiasiiPUSt omnia «aeouU
biijus btm panri racions , i|iUi|MO qpiimua mon^chus
fuisset, sicui ohaorfaTit Rigaliius. Noneratian^ia-
doctos , aiqoe imperitus ; mi^Ua enim orudiia i ad
sdeniiain profuuim pertioentia, io (^ opero ha-
bentor ; iromo nonnulla inveniwttur de genuliura diis
rara, ei exquisiia. Yidelnr esso meniia sanae, acris» ot
cbrisiiaiiis praBceplis moralibus instruciissimx.

Operi$ hujui tynQpm ieu mtaiym. — in tres parles
dividi potei^t hj»^ vf^m)^]^^. f^imf qM% trigiP^» et
sexslrophas cominet, inscripta eatgentilibus, quos ad
cbrisiiaDam religionem aroplecteiidam horlatury
postquam deos, qiios adorani , flclitios esse demons-
travit. Secunda inscripta esl Judxis , quos etiam ad
fidem christianam amplecteodam hortatur, osiendens
legem fuisse figuraiivam. De aniichristo , judicio ul-
limo, et resurreciione disserit. Ullima inscrtpta est
ebrlsiianis caiechuiiienis , ftdelibus et poetilteutibus ,
quibus pnecepta moralia optima dat; a slropha qua-
dragesimasexu incipit.

Apud hunc auciorem veierum errores plerique in>
teniuntur. Docet daemonea esse angelos mulierum

elatiores fiant, sed eas ogenls impertiantiir , illt^^jii-
Yout , aegros invisant , ao indigeul05 outriant. Filio-
rum ei cognatorum mortem non esso complorandam
dicit. Fuoebm pomfias et (uuer4 splondida daumitdt.
£qs acriior repr^endif. qui in tenmla silentiuqi^ non
nhnorva^nt. $ ^xit pomioi «^perdwf, I mqqU (1) »
% Corda adPeum toHiie ; r^||ondeii« vos ea a<| illum
habere, et wo:^ ^ promiw disj^ditif . Deuiai^r^t pro
plehe, inlorea fabul^s Imer yos vicis|im narraiis , ri-
delis, afienaa fiima» ohiroctatl^, sejrmoves inconside-
ralos seriiis, «uasi aheas^t Peu», qui omnia fecit, vi-
det ot audii. » Doum pcecantibu^ ait cor suum pu-
rificent, priusqu^m ad precea Sf» conferan(. Uno
verbo, harum instniclionum pm« ukima ezimias eon-
B linet oohorlationeo , qnibun Chrisiiani virluiem sec-
lontur* etviiium lugiant, el comm^i^n^ Mver-
au» mores ChristiaAoriim depravi|loa, et ^liua s^tculi
fiagttt^saBculi nostri fisreaimiiU. Uac&enus fisr^octus
Dopinius.

ARnGOUJs in.
De Commo4iatd ediiionibu$,

Be Miioue fi^//iiwa.T7 Hic iraolatus Commi9iUaoi
diu latuit in lenohria, et prin^m in tucowi pro.duciu£
est elap^ sa^ulo, cum Paies Strw|OodHS «1491 4e
aiitiqiio mannseriplo ewrip»iss«t (i). RigaUiiig hoc
exemplum anno tlU9« vel potiius anno M60« lypis
excudi jussii. Quamum voco cuitm nttm Ubm^ Ri-
gaiiius Comwodiano im^ieodoiil* ipsemel his vorbis

amore corruplos , ex quorum com illis commercio ^ dbclasail : « Ubelli velus esomplar^ > in^uit (3),

gigantes nali sunt ; mundum post sex mille annos fi-
niiamiri; Neronem esseaniichristum, dupHcem fbre
resurrectionem : resurrectionein bonorum ante mitle
aniiorum regnum ; ct resurrectionem illam geiiera-
lem, quae in ultimo judicio fiet : post priorem resur-
reclionem bonos mille aniios in lerra mansuros;
posleaque omnes homines |udicandos , nialos in
igiiem prsecipitandos, et totam naturae faciem tnu-
landam.

Prxcepta ejus nioralia eximia sunt. Catechunienis
commeddai, ut yiiam peccaii expj^riem agant ; poe-
niientibus, dies nociesque oreni, vilanique severis-
siine exigaiit , ad deiicli veiiiam impetrandam.
Horlaiur (ideles^ nialuin vitont, odiuinque dcponaut ,

c apographum hahui lanMim ah. esimio viro 4aoobo
Sirmoudo ; sed (qedis ubjg|NO fer«i meodis «»rmmum.
Veterem scfiinusam, vel iptt^Sinnoodiis balieA, vel
unde haheri queal, soire non dilAteii». Sgo qwdem
vaide assentior esialimAuiibiis » AitiJiem ea^f» %i<\ut
fallacem » immo plerum^ue in hao Ijti^ig^um. parlp
perniciosam conjeci^Adi lic(»nlMm : seiji ox istiua
ttbelli apograpbis co^isM, mmim||iUam ?)itiqjuani
foisse jam pridem depravatissimam* tt^que quod
fierisolet m desperaiis, libpii in mQ mibello Conn
modiano (nou lAmquain iiieaROi WHn esse preiii
dufio tton minimi chrisiji^iHm, quem inAer illMy^res
censuit Geunadius) pericuiiim ftoejvi , si qu9k ppsset
iiukislria UbeUus seripioiis aniiquis^iini edj^oiie

affinnans martyriuin illis non profiiiurum » si fratres D nosira reformaci a^ resiaurari*-r- CusltSKum, qiialis-

odio haberent. Apostaiis peccati sui enorniitatem
exhibet. Moiict omnes chrislianos , ut cum Christi
niiliies sint , adversus affecius suos coiitinuo
dimicent.Speciaculis profanis adesse prohibei. Mu^
lieribus cbristiaiiis commendat, ut sint modestoi ,
luiuin fugiant, et vesiium magnificentlam. Optima
praecepta dal pnsiorihus, et presbyleris, iit mtnisierio
suo rite fongantur, vifaii^ agantia9i^patam« ef avari-
>i£ experiem ; imprimis autem peupecibus succur-

(l)6allan4, Uihl, vet, M^.,lom. iii,Frelegom ,
cap. 18, n. i, pag. xlviu.

(i) Dopin., BiMf. Auctor., lo». J, pag. 5it7, ediila-
tin. Colon. " • x

oumquo iste Coo»m^i^ms esse viMl^or. 9^ Cen-
n|idio primum, inde ab GelMio ciMtMs; hpc isii^dem
saeoulo in Sirnttoidi manii^s afiparjiifi sipallidus»

(1) Commo^ui., ItuirucL lxxvi : Sacer.dQ$ Domini
cnm sursum corda prcecepU , in prece fienda, ut tiant
sileniia vestra, limpide respAUdes, nee tamperas
QW^ane promisii/k It^xqrai i\}k AMMlJum uf^ pJebe
devoia, i)e pereat aliqois, ett/j te in Tabulas veriis;
tu subrides ibi, aut detrahis pfoxinii famx, indisci-
plimue loqueris , qoasi sll Deos absens , omnia , qui
fecit, iiec audiai, neque cernat.

(i) Ifeminit eius adhue ijiedlls a^ographi, e| duo
looa emendsii Giiberius G^iilmious ad ^osiathimn do.
isroeiii», ei Ismenes amofihus, pag. i1 ei seq.

(Z) Nicol. Higali. Prmf^, i» Coomiodiamun,

99 DB COMHODIANO CkZMO, ORIGINC AFtiO. 200

tamqiuim ex vioculh ac diutino apud Barbaros situ , A propriisque snbmde amniadTersioTiibQS adjenis.
TiDdicias poscens. Nec vindicem sane aliuin oiilare

potuil praestaniiorem Sirmondo. Nam exinde osten-
sus et commuiiicatus amicis, benigne excipi ac fuveri
CQcpit. Neque ipsum bac editione sperare aliud velim,
quam ui obialus iterum Sirmondo, plena demum
ac juxta apud eum inanumissione prodeat , iiberaii
scbemate tersus ac nitidus. interea vcro dum id
properatur, mngn» auctoriiatis manumissorem ex-
oratuin cupio ; ac, pro viri benigniiate, confido fore,
bonas ut in partes accipiat, horas aliquot a me im-
pensas btmiini christianae pietatis ac disciplinse san-
cicndae studiosissimo : ntmirum ut appareat hodie
Cypriano, sicut Miiiucius nuper adstitit Tertulli:ino :
et jam uterque docior suo gaitdeat sequaci : uterque
item minister sue serviat inagistro, sive sacerdoli. B
S:FCulum isie suum malis moribus inquinaiissimum
castigat, acer ubiqne et liorridus mouiior : quasi
propbetico furore carnii.ium sonos fundit, negligens
ordiiiis , negligens eleganliarum , asyndela vel ana-
coluta passim, ut tamen existat in ipso neglectu ciira
et faculias , ei vis aliqua dicendi. — Observationibus
meis hoc praesertim siudui, de scripioribus xvo
Commodiani proximis appoiiere, qiiod obscuris darei
lucem. Conjecturas proposui, quales absque exem-
piaribus antiquis praestare nemo debeat; quibus
tamen uti miuime pudeat , quamdiu non contradicent
exempliria. » Hucusque Rigaltius.

Recenao ettiiionum hujtu iibeUi. — Primus ilaque
Commodianum e Jacobi Sirmondi apographo admo-

Catlandii editionem secutus est ci. P. Dominicus
Seliramin Baniliensis Benedicliniis in analysii SS. Pa-
truin, tom. vi, Auguste Vindelieorum 4784, a
pag. 483—518. Ex nianuscrtpio codioe S. Aibim
Andej(aveiisis loca qujpdam Commodiani eroendavit
Baluzius ad Cyprianum , pag. 451, 455, 458. Claudii
reccnsionem opusculi hujus Caveus(l) optimis hisce
Rigaltii verbis : c Usus el eflicacia libelli hujusce
fuerii constans et perpetuus amor Cbristi; animusad
roartyrium fortis; pietas erga pauperes maKiroa. Hoc
prasterea scire vitia, quse etiaiunum Gcclesiam de*
honesiant, esse veiusilssima : infinitam semper fuisse
de rebus divinis dispuuntium muUitodineiD, paucis*
simos vero Cbrisuaiios. i

▲RTlCCItDS IV

De AtUotdo Camiinii advenui gente$ auelore.

Carmen advenus genU$ Commodiano snbjeciiLm;
perpcram Paulino Nolano auributunu — Comniodiauo
adiiectiiur ob argumenti afliiiitatem a i»erdocU) Gai'
landio Carmen ad geniesy quod sub nomine saiicii
Paulini iVo/artt superiore saeculodesineule, iii luceo
extulii Ludovicus Muratorius. At carmen hoc Pau-
linum auctorem non agnoscere , sed alium nomioe
Anionium , ex etlinica superstitione ad Cliristi lideo
conversum, prinius recte observavit Joannes Lironius
Benedictinus in opere anno 1717 Pari&iis edito et
gallice inscriplo : Les AnUnilis de ia criiique, oi

dum mendoso cdidil Nicolau» Rigaltius. Tulli Leu. C f f "«i»«/» '*"«''"" """""i* '"^ f""' ^

corum apiid S. Belgrand et J. Laurentium typogra-
graphos regios, aniio 1650, in-4° (1), addilis notis
erudilis. Deinde subjectus est ad calcem Cypriani ,
Minucii , Arnobii, et Julii Firmici, qui ejusdem Ri-
galtii et Philippi Priorii cura illustrati prodierunt,
Parisiis, 1666» in-fol. Deinde omissis Rigaitii noiis,
tom. xxvii Bibiiothecm Patrum, Lugduni, 1677,
in-fol. Ab eo tempore cum Rigaltii anirnadversionibus,
Dodwellinue disseriatlone, et praBfaiione D. Henrici
Leonardi Scburtzfleiscbii recusus est Wiiteberg»,
1705. in-4''. Supplemeiitum nourum in illum scrip-
torem ex Ezech. Spanbemit Bibl. cum laudatiScburiz-
fleischii Glossario et indice separaiim excusum est
Wittebergae, 1709, in 4*. Posteriori suae Miniicii
Telids editioni Commodianum quoque notis suis ci D
Rigaliil illustratum subjunxit vir clarissimus Joannes
Davisius Cantabrigi», 1711, in-8". Eumdem scrip-
toreiii exbibet etlam poetarum latiiiorum collectio
pisaurensis , tom. vi, anno 1756. Posiremo Veneliis,
anno 1767, In Bibiioiheea vel. PP. tom. iii , a
pag. 6il— 653, recusiis habetur Commodianus :
suam autem Galtandius expressit editionem ad nor-
mam poslerioris Rigaltlana Parisiensis, ejusdem no-
lis, cum davisianis observationibus textui supposilis,

(1) Clarissimiis Remifftus Ceillierius, tom. iv Hist.
iiinirai., cap. 6, pag. 181, nofcit ediiioivem Commo-
diani parisiensem de anno 1648, et Gallandius edi-
tionem Tolii Leucorum, 16^9.

de l^antiquiii eccUsiauique el profane : de quo pra^ter
Aucloreni Bibliothecaebistoric» et critic» scriplorum
congregationis S. Mauri (2) videsis Diarium erudito-
rum Parisiense (3).

Quis fuerii Anionius iiie disquiriiur. — Qiiis porro
fuerit Antonius ille carminis aucior, haiid equideai
assequi valeo* Si grsece scripsisset, facile fortasse
inter Gnecos occurreret, cui carmcn referretor ac-
ceptum. Sed requirendus Auctor inter Laiinos.

Fabricii conjeeiura de Anionio Fussaiend rejecta,—
Et Fabriiiiis quidem a tergo iiiscriptlonis sui delecti^
argumentorum Hamburgi evulgati aiino 17io car-
men, de quo agimus, cuidam Antonio Fussalensi
adscribit, nulla reddila raiione cnr demnm iia ceu>
seai. Quodsi vero Antonium ilhim FussultTnsem res-
pexerit, cujiis meminit sanctus Augiistiiiiis (4)» i
vero longe aberrasset vir eruditus. Nostrum enim
Antontiim priusqnam Clirisio nomen darct, iinpio
falsorum numiiium ciiitiii fuisse addictum , variis ex
locis comperiuiii babemus. Et primuiu quidem staiiiD
ab iiiitio ait (Carmen, vers. 1) :

Discussi , fateor, sectas Aotooius ouines.

M) Cavens, Hisi. litt., t. i, ad ann. ^70, p. i58.

(2) Bibi, Bistor. crit. des Auteurs de ia Congri-
galion de St-Maur, pag. 201.

(3) Journal des SaoanU^ ann. 1717, juin, pag. 654
et suiv.

(4)Augusiin. epist, 209, al. 261, n. 5, et seqq.
opp. tom. n, pag. 777, edit. BB.

Digitized by

Google

m COMSfODlANI INSThUCTIONES ADVERSUS GENTIUM DEOS. 20d
Deinde ploribnft Interjectis, poslqoam deortim fa- Anvsf— In aliam porro sentenUam abienint Historiie

bolas retulisset, siibdit (IMd.» ur$, 151-154) : litterariaDgallicxscriptoresclarissimiecongregaiionc

Hsec ego concla prios, clarnro coin iuroen adcpius, S. Mauri, aliom adferentes Antoniom , cnjus mentio

Neqoediuincerturo, et bit tf^inpesuiibos actum. fi( in Epislolis hleronyroianis (I). At eorum etiam

bancia salnuin siHcepit Eociesia ponu, . . . -^ ^ ' , , ... « ^

Pootque Tagosfluciustranquillasede tocaTii. opinatio roera conjectura est, non mnixa ulli funda-

Et mox {Ibid., ver$. 161, 162) : mento. .

Ut niodo qui nobis errorem roentis aderoit, QwB in eo recudendo a Gallandio eitra exhibita ? — -

Hicmeliore via paradisi loroiDa pandat. ^^^^^^ Gallandios Carminis antoniani cdiaonem ad

Yemm Aognstinianus Antonius episcopoa fussa- exemplom posterioris moratorianse de anno 1756,

lensis. catholicis parentibos ortos foisse perhibelor. typis Ycrona , com noiis ejosdem Maratorii , qoibus

Sicenimdeeo sanctiis paier(l). praeterea intexuit observaiiones crudiias, quas ad

f Fossala (4), dicitnr hipponensi territorio confine idem Anioiiii Garmcn illustrandum publici joris fe-

casteilum : antea ibi nomqoam episcopos fuit. Obtuli cerai Gornelius Voncltius (Fonrfc., Specim. criiie.^

noQ peientibos quemdam Antoniom,qoi mecoin tonc pag. MO, edit. Trajeci. ad Rhen., 1744). Neqoc illa

eral, in monasierio qoidem a nobis parrola aetate prseierraitienda Gallandius putavii, quae in recensione
nutrilom. i ^ Speeiminie eritici Vonckiani rueront ab Anonymo in

Quo jwre auclor exiuimatur AntoniH$ Hieronynua- ^etis eroditorum lipsieiisibos [Act. erud., Lip$., 1746,

(1) Angustin. Epist. 209, al. «61. n. 5 et seq. !»«• «^^ «* ««l^-) ^«"««dversa.

opp. toni. H. p. 777, edil. BB. ...» «a»

(«) AugosUn., loc. cit.. n. % 5. (I) Biit. litUr. de la France, tom. ii, pag. «95.

COMMODIANI

<» mSTRUCTIONES

ADVERSUS GENTIUBE DEOS

PRO GHRISTIANA DISCIPLINA : PER LITTERAS VERSUUM PRIMAS.

-■ >g

I. — PRJSFATIO.

G Fana proseqoendo, parentibns insciis ipsis.

PREfatio nostra viam errranii demonstral ; Absloli me tandem indc. legendo de Lege.

Rcspcclomqtie bonnm, ciim venerit saBCuli meia ; Tesiiacor Dominnm ; doleo : pro civica inrba !

iEiemom fleri: quod discreduni inscia corda : Inscia qood perdii, pergens deos qiiierere vanos.

Ego similiter erravi lempore muUo. Ob ea perdocius. ignaros instruo verum.

GOMMENTARIUS.

Pbb littera» verscum pwiias. Kugenius episcopus Fideles admoneo fralres de odio loUani.

Toleianos cojus opuscula Jacobus Sirmondus edidiij i. , , . j ... J?' .,

eDiiauhia duo scripsit per lilteras versoum primas et Doteo pro avtca tnrba! Jn$cia quod perdit. MagiS

ulliinas Galland. placcl interpanctio quam exhibet DodwellU!» in Diuert.

Reep^ctumque bonum. Septuaginta interpreles H«- de Commodiani mtat, § ix.
tpettum, dicunt iirwnwjniv tisila/ioncm ; divmae scilicel ^^^^ ^.^.^^ ^^^y^

ffraiiac aul uliionis ; benedidioni^ m viiam aeiernam ; ,...,..

niaiediciionis in gchennam. Bonum respeciom polli- Dolet nimirom, inqoil, pro su» condtlionis tiomini-

cetnr Sapientia Salomonis j^islis ei^ sanciis, rap. 5. *bus, erroris anliqul sociis. Sic Inslr. xxii, v. 277.
Et in tempore erit re$pectn$ illorum : xrd ev xotpw Itti- jj^j^ doleo, dves, sic vos bebeiari de muado.

*"&iSd«SrLlJ^^^^^ et alibi passimappel.^Nequealiier Davisius, qui mox pro perdit rectius
lat libros uiriusquc teslainenii. Ric. — Iia quoque ^ Perjt legendnm censei. Davis.
MiniiciuVin Etat. cap. vii. Specia de iibri$. Ad qnem Jgnaro$ in$truo yernm. Aique Imic lanl.is operi,

lo^ n ohservat DaviMUS. hiiic loqueiidi rationcm lji$iructione$ chrxmMiv^ y.delice p.eialis. Habemus
sSoribos Africanis, ei pr»seriim\erioir.ano, esse etia.n sub eodem Jn$tructtonnm iiiulo huclierii cpis-
faffiein Sic^^^^^ infra Instr. copi Lugdu-.ensis duos ad Salonium I.bros. sa^culo

XLVii. V. m. Theodosii juiiions. Rio.

PATmoL. V. "^ r^ T

' Digitized by VjOOQIC

»5 (▼. 10.)

COMMODIANI

II. — iNDIGMAtlO DEI.

Iii lege praecepU Dominus cosli ierras marisque :
Noliie, inquif, adorare deos inanes ,
De fflanibus veslris facios ex ligno vel auro ;
Indignaiio mea nevos disperdai ob ista.
Gens ftttlo Mosen nidis, sine lege moraia,
Neseiensque Deom, morienles deos orabant»
Ad quorum effigies faciebant idola vana.
TransIaUs Judxls Dominus de terra iiilgypli,
Iinposuit legem postmodum, et isia prdccepit
Omnipotens, sibi soli deservlre, non illis.
De resurrectione quoqne doceior in ipsa,
Et spe, fortonatum rursum in sevo vivendi,
Idola si vana reliiiqantur, neque colaniur.

111« — CULTURA DiCMONUM.

Gura Deus omnipotens, exornaret mundi naturam,
Visitari voluit terram ab Angelis isiam,
Legilima cujus spreverunl illi dimissi :
Tahta folt forma feminarum quse flecteret illos.

INSTRUCTIONES (v.t7.) 20S

A Ui coinquinaii non possent ccelo redire.

Rcbelles ex illo conlra Deum verba miseie.

Aliissimus inde senieniiam misit tii illos;

De semine quorum giganCes tiati f^rtmtof .

Ab ipsis in terra aries prolat» fucrunt;

Et (ingere lanas docuerunt, et quecumque geruiiliir.

Morlales et iilis Bortifissimdlacn ponetwnt.

Omiiipotens aulem, quod esseni de semioe pravo,

Non censuit iilos recipi defunetos e inorte.

Unde modo vagi subveriunt corpora mulla :

Maximequos liodie coliiisdeos eieratb.

IV. — SATURIfUS.

Saturnusque senex ; si deus, quando senescii?
2 Aui si deus erat, cur natos^ille vorabat
Terroribus actus? sed quia deus non erat ille
Viscera uatorum rabie monstrosa sumebat.
Rex fuil in lerris, ifi monle natus Olympo;
Nec divinus erat, sed deuin sese dicebat.
Venit inops anlmi lapidem pro filio sorpsit.
Sic dens evaslt: diciiur modo Juppiter ille.

^GOMMENTARIUS.

Morientes deos oraham, baluiHls in hotls ad Cf-
prianum de idolor. vaniL ex Qodice ms. 8. Albini An-
degavensis legit defunctos deos orabanl. Qu» quidem
iectio confirmari videlur ex instr. xx, v. 26i. Ado^
ratis enim stulti tnato teto defunctos,

De resurreclione quoque docelur. In l^ge Dohiini
docelur de resurreciione corporuAi : do^eter eiiiinf
despevitae rursum vivendae in aevo. Alque bincjam
aucior incipil dogma suum Millenari;e felicilaiis ad-
siriiere. Ric — De resnrreciione docetur in ipsa. L«e.
Opinoni su:e siabiliindae nonnulla quidem Geneseo^
loca lorquebatil Ghiliasl.-e; sed quibusdani etiain pro-
pheiarum */3>3<rs<rtv el Apocalypsi Joannis praeciput:
nitebanlur. Tide Jnslini M. Dialogum Cuni Tripiione^
p. 239; Irenaeuni, 1. v, capp. xxx ei seqq., el Ter-
lullinnuin conlra Marcion., I. iii, c. 24. Davis.

Etspe /^orrunamm. Terlullianiis in lianc sentcn-
tiam librum scripseral. De spe fidelium : el liunc li-
brum babnit olim in sno Tertulliani codice Agobar-
dusepiscopus Lugdiinensls, sicut indicrce declaralur,
exemplaris antiqui quod in biblioiheca regia scrva-
lur- RiG.

Rursum in cevo vivendi. In anvo, in orbe terrae, in
hoc mundo. Rig.

GuLTURADiEHONUH.Quse nnrranlur haecInstruclion6
de Angeiis aposiaiis sive deserloribus, unde naii gi-
gantes, ac de giganiibus daemones auciores simula-
crorum et idolalrifle, peculfaria fere sunl Coniodiano.
Etsi nolim insitiari, quae sunt Iiac de re a veieribus
€hri8tianis tradita, ortgineni traxisse de libro Endch
npocrypho ; unde aliqnid lamen Panlus ipse cilavit.
Sed tam varla super hisce ac diversa quisque com-
mentus esi, et sic omnes ab auciore suo, el ai)s se
invicem, dissentiunt, ut quid iraditionis instar ponl
oporieal, valde sil incertuin ; prueter hoc unum : valde
essetemerarium inoriali, de rebus divinis aliquid asse-
rere, iillra qiiod est ab ipso doinino nostroproditum

ii«m Deusomnipotens exornaret mnndi naturam. k6o-
/xov xox/x>3xa?, siellis angelis. xoo-fiov. Gruci nomine
ornamenti appellavere : enin ei nos a perrect.i ahso-
luia.(ue elegantia, Mundum Plinins inilio libri se-
cundi. UiG. — Jffmrf/ natnram. Ipsuin mundmn. infra
inslruct. tii, v. 89, § 2.

Visitari voluit terram ab Angelis, Moses non dixit

«rigelos. sed ffllos Dei, de quibus observavimus ali-
quid ad instfutl. xitst. Rm.

Legiiima cujus spreverunt. Mandata, leges.

Tunla fuit forma feminarum Justinus, Aihenago-
ras, Teriullianus, Gyprianus, Lactantius, Sulpicius,
bevems el alii, consimllia tradiderunt ex illeapocry-
J)ho fiurtch ; Cujus vefba ipsa Jos. Scaliger edidit
noiis ad Gncca Ensebianae chronologiae, ubi de Egrc-
goris. Ric— Ex male inlelleclo Geneseos, cap. vi,
2, nnta eS( haec scntentia. Jdscplids, Antiq. Jud.^ I.
C U C. lli^ nnm. 4 : n^yy.^ty&p Sjys^m eeoO Tuvocgi <yv-
wor/evTeff, vgoto-Ta^ iyswrjfTW Tzcd^u^. Sic itcm auctor
leslament. Palriarch. in Teslnm. Rnbenis c. v. Alio-
rum scriploniin locos indicavit PameliOs ad Terlul-
liani Paradox. 1. Davis.

Coelo redire. In coelum.YiRGiLius, jEneid. xi, 191,

II coelo clamor, virumque claogorque tubarum.

Sic ca/o receptus apud Ph:T}drum, i. i?. Fab. xi, 3
Yid. Thom. Munckernirt ad Hyginl Fab. xv. Davis."

Ab ipsis in terra artes. Hanc opinionem ex pseude-
noclio sumpserunt veieres. Teriulltaiius de CuUu fe-
miji.. !. I, C.2, hanc in rem plura suppediiabit. Vide
ei I. II, c. 10. Davis.

Non censuit illos recipi. Laclanlius, I. n, c. xvi.
« ruin in coeliim ob peccata quibus se imnierserant
non reccpil, cccideruni in lerrairi. i Rrc. '

Subverjunl corpora mutta. Qtiod fierl creditur in
D cndacanis eiJlepiicis. Augast., I. de BeaU viia p
21 o : Isli homines caducarii suni. : quo nomlne voliTo
apud nos vocanlur, quos comitialis morbns subver-
tit. Ohservavirnus ad iltnd Terlulliani ad Scaoulam
cum a da^mone praxipilaretur. Id. *

Qttandoscnescit. Leg. quomodo {vel.quo modo) se-
nescit. Non enim (luaerii Goinmodianus, quo tempore
senrscat iHe qui rfeus habiius est , Saiurnus. Da-

VISICJS.

Cur natos Hle vorabat. Noia cst fabula, Saiurnom
filios suos vorasse quum audissei a Ulio se recno
essc pcllendum,ei oxorem, nato Jove, lapldem pro
infanie obtulisse voraci. Servius ad lib. xiir, iEneid.

ff j *» . RlGAL.

Lamdempro fiUo sorptit. Ei lai.idem omnino tor-
minalem. Rig.

Digitized by

Google

m (V. 46.)

V. — JCPPITER.

Juppiler Lic nalus in insula Breia Satttroo»
Ut fuitadullus, pau-ende reguopmavil.
Proinde nobilittm uiores aororeaqne dekisil.
Pneterea, scepira (ecerat faber ilii PyraeoMHi.
Iniiio caelttHi ierraiii Deus ei mare recit :
Terribilis autein iste, roedio lempore natus,
Ex antro processit juveni^, furiimque nutritus.
Respice qiiod rerum auetor eal Deus, non Jovii

VI.

- bE FULHINE IPSIUS lOVIS

Dicitis flulti, Jovis tonat: fulminat ipae:
Ei si parvulitas sic sensil, cur annis ducentia
Fuislis infantes; numquid el semper erilis?
Versa in maiurum infantia, non capil «vum
Lusus: puerills aeias cessit, sic et corda recedaat.
Moribus virilibus consilia vestra debentur.
Insipiens ergo Jofvem t^nlfrnare tu Credis;
Nalus bic in lerris lacie caprino nulrilur.
Ergo si illum devorassel Saltirnus»
In istis lemporibus quis pluebal iiio defooelo ?
Prxsertim si mortali paure deus nasci credatur,
Saiurnus ia terrts senuii, el defecilio ipais.
lilum non aliquis proplielavit praenasci.
Yeisi tonat ipse, lex ab ipso iata iuissei*

ADVERSUS GENTIUM DEOS. (y. 68.) 206

A Seducunt bistoriae per vates conlictx.
Ille aulem in Creta regnavit, et ibi defecit.
Omnipotens vobis factus Alcmenes amator;
Yivos ipse modo similiter amarel , si viveret ille ,
Impuros oralis, ei dicitis esse cmlesles,
Semioe morUli nalos de giganlibus iliis.
Audiiis, et legitis naium in terra fuisse;
Unde bene meniil corrnplor asceadore c»lum^
ille. Dicitur el futmen cyclopas illi feciase ;

Immortalis enim babuit a mortalibus arma.

Tot rerum criminibus, parricidam quoque suorumi

£x auctoritate veslra contulistis in allum.

vii.— M avTHomo bt btkllis.

De circulo zona^ fallK vos imperitia vesira ,
B Ex eoque forte Jovem experllis orandum.
Saturnus feriur ibi , sed siella ; nam ille
Expnlsus a Jove , aut Jovis in stella credatur :
Poli qul sldera tfaeiavlt, solique sa(or,
Trojanis qui bellum feclt , Venerem almam amavlt,
Ipsis sideriboa aui Mars cum ipsa deprensus
Zelo maritali ; deus nomlnalur aduliscens.
nimiuni stulti, qui pulatis Uajos ab astris,
Nascentes regere , atil loiaro mundi naturam !
In vulnera poaiti » et ipai sub fala vivenles

GOMHENTARIUS.
UnuseCycIo

Sceptra fecerat faber Hli Pyracmon,
pibtts. Virgilius, jEneid. viii, v. 4^4 :

Ferrum exercebant magno Cyclopes in antfo
Bioatesque, Sleropesque et uudus meuibra P^Tacmon.

Al aliter Hesfodus. Theblog.y v. 14t).Gui consoonl
Apollodorus, BibL, \. i, c. f, § 2. Davis.

Non Jovi$ ille, Sic instruct. seq. : Jovis tonal ; et
saepe deiitcefs DSttrpavti Jovis in primo casu : quod
Cdt eliam ab auctoribus muUo etialm antiqaloribus
faciitatum. Rig.

De FCLifiNE ipsius Jovis. IIoc tauium in apographo.
Atin acrosticlnde addidit Commodianus, audite; ri-
dendo scilicet: nani toto poemaiio docet, Jovem non
esse deuin, non tonare, non auiliii tonaniem. Rio.

Et st parvuliias $ic sennl. Parvulos iiitra annum
vlgesimuni quiiilum d ci Ciijalius observavit, ad I. 2.
de [undie pairim. qu;e est Constantini, et ad I. 1. de
fugit. col. (\ux est Graiiani. Ea vero inlra tem[H>ra
vixit Conimodianus, et sseculi sui sermone usus est ; ^
quo eiiain setmone utiiur vetus inierpres S. Scrip«
turx. RiG.

Cur annis ducenlis. Annos ducentosa Christi s;bcuIo
numeral, trecensis adhuc curreniibus. Rig.

Versa in maturam injantia, Vetus ver^io Pauli, I,
ad Cor., cap. xiii, 11. Cnmessem partjntm^ sapiebam
ut parvulus, quando autem lactus sum vir, eracuavi qum
erant parvuti, Appnllonius apud Pbiiostr., lih. 1,
cap. ^iii, paj^. iS. /xgepaxiov wy il^ixinmf vuv dc oOx^'
tTrntv, idia. dc$aoKecv, a cupijxa. UiG.

Tontlruaretu cmiia. GlObsa', veleres: roMttruum, (o-
nilru. P|3ov?ii. Aliae iiiss. ^povni, Tonilrumn. ^pww,
Tottitruo. ^povrato^, Toiiiiruabiiis. Legeiidum (om-
irualis. Lucrel., lib. 1 :

Neve ruant coeli tonitralia lcmphi sopertlte. Ttic.

Lacle caprino. Amaitheam alii capram« alii caproe
dominanisuiuunl. VidesisOvidti/''a«t. v. llS.Lactan-
tiuin iib. \. Divin. InUit. cap. xxi« et Hygimun Poot.
Asiron. iib. ii. cap. xiu. Davis.

Gangmedis amatori, lo apographo legitur erme , et

C superscriptum , medis Festus. Catamitum, pro Ga-^
uymede dixeruni^ qm fmt Jom coneublnus. Ric.

Alcmenesttmator. lu edilio Rigaiiii paris., an. 1(161,
quam sequitur wiiembergensis, an. 1705. At Da-
visiiis in sna caniabrigiensi , ann. 171i . Ganyme-
disamat^r. Iiisinoante fortasse Rigaitio, qui hanc
leciionem in nota expresslt.

Et dieith esse ccelesles. Nain et in coelum dicilur
raptns ab aquila Ganymedos. Yideainr oposculum
Eusebii, iv, edit. Sirm. pag. 198, 199. Rio.

Lapsus esi Rigaltius V. G. Non enim de Gany-
mede nonc agit Gommodianvi , sed omnes geniium
deos perstringil. DAvrs.

Db SBPTixoifio. Sepiixonlnm diiere et septemxo-
nivro, ei sepiisodium, omnem septenarium ordi-
nern. Moies alias aliis superstroctas ; giganteos con-
lextns. Sepiizonlum Severi. Am. Marcel., xv :
Septixonium op9ris ambitiotfi nympheBum. Jos. Scall-
ger Animad. in Euseb. , ckron. , p. 909. Gall.

Exputsus a Jove. In apographo legitur : Effugit
exputsus a Jove, Abnndat verbtim effngit^ iiaqne
dempio, constat versus ei acrosticbis. Plam ilte
exputsns a Jove , aut Jovis in stella credatur. Jovis ,
in primo casu, ut Inslr. v. — non Jovis itle. Rig.

Potiquisideratracfavit, sotiaue sator. Sic emen-
dandum vtdetur, ut Jovem deridoat,£ollconditorein
sicnt et poli ; qul neque solum , iieque potum con-
diderii. Gall.

Venerem almam amavit. Sic emendavimus, quod
esi in apographo, avem mortatem amatit. Mendose :
nee ad rem faceret historia Ledx in cyciium con*
versce. Ai Jovialis in Venerem lascivix pleiia sunt
poetarum figmenia. Km.

ioifs siderihus. in Ipso coelo. Rio.

Aut Mars cum ipsa deprensus. Martem notat fn
Venere depren^tum.

Cum ipsa. Venere quae est lii ccetii, etln numero
quidem siellarum. Hinc vcro firmaiur conjectura
proxime all^ta. Rio.

Zeto matittttl. Junontgcn» Yirtcani. Ovid.. iv.
Frnt.

Qui putatis Majos ab astris* In apographo iegitur
Digitized by -i^^

..e

207 (v.Ol.)

COMHODIANI INSTRICTIONES

(t.115.) i08

Obsccni , curiosi , bellalores impl» viiae ;
Ei lilios loiiilem niortales illi fecere;
Tcrribiles omnes , stulii , sepiizonio forles.
Si slellHS coliiis , colite et bis sena sigiila ;
Tum arietem , taurum , geniinos , ferumque leonem.
Et deniqoe vadunt in piscibus : eoque , probabis.
Lex sine lege fuga vestra , quod vult esse valebit.
Lasciva vuli esse, sine freno vivere quserit.
Ipsi quod vuliis eritis , et deos ei deas oratis.
Sic ego colui dum erravi , quod modo culpo.

VIll.— BB 60LE ET LUNA.

De solc e( luDa,licet sint prsesenianea nobis,
Erratis, quod ego prius, putalis oranda.
Sunt quidem in astris, sed nun sua sponie currunt.
Omnipoiens illos , cum conderet omnia primum ,
Locavit ibidem cum slellis quaria dierum.
Errorem antiquus qiiin cum***
Et quidem in lege jussit , ne quis illos adoret.
Toi deos oratis, qui nihil de viia promittuni.
Lex quorum in lerra non est , nec ipsi praedicti.
Yos auteut seducunt sacerdoles pauci ,
Numinis quid dicani aliqnid morituri prodesse,
Accedite, legiie, et discite verum.

IX. — MERCURIUS.

Mercurius vester fiat cum Saraballo depictus.
Et galeam aul pileum pinnatus, et caetera nudus.

A Rcm video miram , deum cum saccello volare.
Currite pauperculi cum gremio quo volat ille ,
Ut sacciilum effnndat; vosextunc estoie parati.
Respicite pictnm , quoniam vobis sic ab alto
Jactabit nummos ; vos tunc saltate securi.
yane, non insanisf colere deos pictos ia axe?
Si vivere neftcis, cum bestils perge morari.

X. — NEPTUNDS.

Neptonum facitis deam ex Saturno pronatnm :
Et tridentem gerit , ut pisces suffigere possit.
Patet esse deuro camalilem illo parain.
Tpojauis non ipse cum Apolline muros eduxit?
Unde deus factus inops ctt^mentarius ille?
Non cyclopem genuit nionstrum f non majus et ipse
Vivere non poteratde suo? quod structura gerebat.
B Sic genuit generatus, qui fuit jam mortuus olim.

XI. — APOLLO SORTILEGUS, PAL8U8.

ApoHinem faciiis citbaraedum atque dlvinum.
Primum de Maia natus in insula Delo ,
Oblata mercede postmodum structor, obseeulus
Laomedonti regi Trojanomm muros eduxit.
Locavitque sese, quem deum seducti putatis :
Ossibus cujus amor Cassandrae flagravit,
Siibilole quem luftlt virgo , falliturque divinus.
Officio vervecis potuit scire bicordem.

COMMENTARIUS.

mflrfios; eisic ubique consianter, ubi tamen baud du- C ii'»et <rapoL€ccpoL. Isidorus , Orig. xix eiiat ex Publio :
bie legenduiu Cbl Miuos , boc est Maia genitos, Ailaii- Ui qMU erfo in tentre iuo Parihi earabara mpen-

rft^ttw^* Hieroiiymus in Dan. iaiine veriit , braccu:
quai versio vcrior videiur et aptlor ad roenleiu Pu-

tis lilia. RiG

Obsceni , curioBt, Inlerdum quidem curio$ilas in
vitio ponitur, sed uitiil ad rein facit quain iractat
CommuUiaiius. Obsceni^ (uriosi iegenduni omuiuo.

Davis.

Et filios loiidem morlalee, Hoc est consiiniiiter
moriales. KiG-

Ei deiuque vadunt in piscibui, Eienim qui bis
sena Zodiaci sigilia coinplrctuiuur versiciili vulga-
res, sic desinutit, — Caper^ amphora^ vi$ce$. Per-
git Ctuiiiuodiaiius rideiido : Coque probubis, Aiiiece-
dit etiiui A<|uarius : probabis; expiiieris, iion esse
deos, ei coquiiia ipsa probabii. ttiG.

Licei $int pr(B$entanea nobis. Astra praeseutanea
dicit soloui ei luuam , quse appriuie oiuniuin astro-
rum seiitiuiilur a nobis : qusB siiut eflicaclssiiiia ,
valiais6im:tet^pectatissiiiia.Sicdivi prsesentes, Yir-
gilio, aptid queui ei INisus ad Luuain :

Tu dea, tu prsscns nostro succurrf^re labori.

i£neid.,ix, 404.

Erratis quod ego prius pulatis oranda. Excidii vo-
cula seiistii prorsus iiecessaria. Leg. erratis^ quod ,
ute^o prius^ putatis oranda, Davis. '

iiihil de vita promiitunt, \ttj iinuiortali, «(er-
na. RiG.

Promittunt, Uoratius : Quce medicorumy promittunt
medici, Juvenaiis : Oculos medico nil pronnitenie re-
lietos, RiG.

Cum saruballo, Hieronymus in Danielem : Aquila^
inquit, el Theodotio sarabaila dixerunt, et non^ ut
corrupie leaitur , sarabara. Ue^ycbius : ra irtpi toig
xvY]fA(doc; cvovfMCTa. 1 ertuiiiaiius lib. de Pailio , ubi de
Alexaudru : In captiva sarubara decessil, Ideni ad
Mariyias : Deus scilicet non audiat peMulatos, qui
tres sancto$ in fornace Bubylonii regi$ orunie$ cum
sarabaris ei tiaris suis exaudtvii, VersiO iatiua velus
Danieiis, lu, 94, babet saraballa : grxca tamen re-

blii , Tertulliani ei CoiumodianL Rig.

Deos pictos in axe, Aiis boc loco ponitur eo sensu
qiio Virgilius dixit, Mn, iv, 481 :

Ubi maximus Atlas
Axem humero torquel stelbs anJeuUbus aptum.

In axe, in ccelo. Nara axis mairrpoc. Sbr.

A Conimodiaiii meiiie procul aberravit dociissi-
nius Rig.iitus. Axis eiiiui hoc in loco non cmtum.sed
asserem deiiout. Festus iii voce : Tabula sectitis
axis appellatur, Aulus Gellius Noct. Att. lib. II,
cap. \\\, In legibus Solonis ilUs antiquissimis , qu0
Alhenis axibus iigneis inciuB sunt, Davis.

Si eivere nescis, Hoc est , si non sapis ad Christum,
viue auctoreiu usternae. Rig.

Cum bestiis perge morari. AHudil ad besiias cl
V ew5i« , qu;e in Zodiaco pingi soient; ariete , tauro ,
leoiie.

Trojanis nonipse cum ApolUne. Vid. Serviooi ad
illud Virg. , i£iieid. , ii , 610 :

Nepiunus muros, inagnoque emota Uridenti
i^uudamenuquatit.

Non cychpem genuit monstrum. Polyphemum in-
lelligii. Vid. Houieri Oiiyss., a, 7o. Adi et Hygi-
«uui Fab. cxxv , ac Servium ad JEn. iii, 678. Won-
iiulli lainen aoctores buuc cycloptrm aliisparrniibufi
oriuui traduiit. Vid.V. C. Jos. fiarnesium auEuriuidis
Cyc/op. v,6W. Davis.

Aputlinem facitis cytharcBdum. Eusebius, iv, opus-
culor. a Siriiioiido editor. , pag. 199 ; Nonne et
citharista itle honestus T Primo quidem cw citharistas
deos ponamus? eie.

Of/icio vervecis. Officio haruspicis, qui exla ver-
vecis iiispexisset. Rig.

Bicardem. Vafram, vergutam. Bicordem vocat,

Digitizedby

Google

a09 (▼. 138.) ADVERSUS GENTIUM DEOS.

fiepadiatus eniro diseessit inde divinus.
Terruil bunc virgo specie » quam ille deberei.
Ilia prior quac debuerat denin amavisse ,
Lasciviens qui Daplioem sic ccepit amare :
'Ei lamen insequitur, dnm vult violare paellam;
Gralis amat stultus, nec potult consequi corsu.
Vel , si deus erat , occurreret illi \yet auras.
Sub tecils ilia prior venit, remansit qne divinus.
Fallit vos gens bomiuum , nam victu tristi Tuerunt.
Admeii pecora quoque p:ivisse refertur.
Lusibus impositis dum mitterel discum in altum ,
Sublapsnm non poiuit reiinere : prostravit amlcuiD :
Uliimus iile dies fuit Hyacinlbi sodalis.
Si divinus erat , mortem praescisset amlci.

XU. — LnER PATER, BACCHDS.

Liberom palrem certe bis genitum dicitis ipsi ,
la India naius ex Jove Proserpina primom.

(v. 154.)
A Belligerans contra tiianas profuso cruore ,
Exspiravit enim sicut ex moriatibus unus
Rursus faio suo redditns in altero veiitre
Percipit lioc Semele iterum Jovis altera Maia.
Abscisso cujus uiero, prope parium derunct»,
Tollitur, et datur Niso nutriendus alumuus,
£x eo bis nalu<;, Dionysus ille vocalur,
Rcligio cujus in vacuo falsa curatur.
Bacchantiir ei illi, qualia nanc ipsi videntur
Aui periculones Mimnermoni<ique fntores,
Con^pirant in malo, proluduni ficio surore,
Ceteros ut fallanl, dicturos numen adesse.
Hinc manifesle vides bomines simile viventes,
Yino permoiati pninus quod expresserat ille ,
Sab ludicro suo bonorem illi dedere.

Xllf. — UfVICTUS.

Invictus de petra naius, si deus babetur.

COMMENTARIUS.

quae dupiici corde fuit, fefellltque aipatorem suum.
Dno corde promisit amplexiis suos Apoliini , ut
atb eo disceret artein divinandi : altero corde per-
iida fuii ; postqnain didicit , ncgavit qiiod proniise-
rat. Bici»rs , anibigoo corde , Hesycliiiis Ai^vxt« »
«ro^ta. Coinmodianus dixtsset, bicordia, vn in
episiolis B:irnabae et Clenientis , dr<{>Oxof , ^cftitfiog^
5r/vw^<rof. RlO.

Tmuii hune virgo tpecie. Leg. Torruit. Rig.

Illa prior qua debuernt. A quo lam efficacem scien-
tiaiii |»erciper«? cupiehat. Big.

Nec poluil eonseqtti cursu. Jiilius Firmicus : c Sed
ex isio niulieruiii corrupiarum gr«'ge una puplla C
amaioreni deum ei vitavil et vicit. Daphnem enim
divinans deus et fulura pr.Tdi<:pns, nec invenire
potuii nec stuprare. » Ciiseb. qui supra ; i inju-
T\m\ Virgo ob pudiritiani fiigit : deus autem qul
diciiur, ob amoreni libiilinis insequiinr, el non com-
prehendii , etc. > Et paulo po^t: i Sed forte qii.-pdam
p|)eia facilis et inciuisiderale loquens iiieniitus de
diis est tilia, et non est in^ecutus virginein ci-
Ibarisui , etc. »

NaiH vietu tri$ii fuerunt. In apographo legilur bi»o ,
depravatnm ex victu. Hio.

Tristi. Diro, niisero, cnido, slvecrudeli. Rig.

Admeti pecora quoque. Baluzius in notis ad Cy-
priaiium de idolor vanit, , nionet in ms. C^tmmodiaiii
exemplari S. Albini andegavensis scripiom esse a
primitia pro Admeti. Dayis.

Liberum patrem certe bit genitum. Consimilem
fabiilam narrat Julius llyginus, Astron. clxvii :
( Liher, Jovis et Proserpinai rilius, a Tilaiiis est j)
disiractus , ciijiis cor conlriluin, Jovis Seinehe dedit
in poii«>nem. Ex co pnpgnans cum esset facia Juno,
in Boroeii nuiriccm Scmelae se conunui.nvii , el
ai( : Alumna , pete a Jove , ut sic ad te yeulal quem-
admodum ad Junonem , ut scias qu:e voliiptas esl
cnm deo concumbere. llla aulcm insiigata peiit a
Jovc, et fulniine cst icia; ex cujus uiero Jovis
Liberiim exuii, et Nyso dedil nulriendum. onde Dio-
nybius e.Ht a|ipell:itus . ei Biinaier est dictus. > Idem
num. CLxxix. Non. Dioiiysiacor. viii, inilio. Rig.

Jovis altera Maia. Jovis hic priniocaso, ut su-
pra Glossae Isidori. Maia , medioa , ohstetrix. Rig.

Ex Jove Proterpina primum. Absorptu est vocula.
Leg. ex Jove et Prosnpina primum. Davis.

Ex eo bi$ nattis DionuMUS, H»*c poeiica nominis
origo. Aliain tradidit Pbiiosir:itiis, Yii. Apoll. II.
Nuaiof yap o ^tovvo-io^ «tto tw? fiv cvdoic vucTiiff. Arsaces,
Arnieiii;e rex p:irdalin sacravii ciogio : Kex Arsaces
i>F.o Nvsi^^o Slephanus ; Ar/rae wi v\>«x. Iloc igitur

ex Philostrato colligere est , Nysam es<« veluii fe-
mnr Cancnsi : hanc vero partem fuisse con<$iiam
vite, Baccho , Dionysio ; ntqiio inde fabiilam Jovis
giKtanlis in femore, h ^ripSi Bicchuin. Meiisores
agrorum ; ut verticcs et siipt^rciliii montiiim , sic
eiiain fetnur et surani et crcpidinem, ei corrigiam
et pedeiii dixere Undae et poela) Dionysum feinori
Jovis Inserinui. Ric.

Aut pericubnes. Glossne vcleres, Pi^oxevduvox, peri-
culosns. Alii dixerc. itaraholiini o\ paraholanum Pau-
lus ad Pliipp.irajoa6ois\i(ra|xtvoc rri fnx^ Versio lalina
velns M<. parabolatns de anima sua. Ilio.

Mimnermonisque sutores. Sic li^giiiir In apogra-
pho, Forleaii scripserat Coniinoflianus ^ HimnermO'
merique sutores. ^cWottoioc pufta^oi qiil ex Miiiiner'
mi ei Honieri canninihns iii atiuin spn<uin consntis
et conrinnalis risiim c:ipiabaiit in thealris. Videndus
Atbenaeus lib. xiii. p:ig, 620. iibi do hilarodis et
bilarotragoedis. Ric.

Simile viventes. Ut supra , hac ipsa Instr. bac»
chantur quulia. Juvenalis , bacchanaiia vivunt. Aut
simiie adverl)i:ililer dixit, nnde simillime. Ric.

Vino permotati. Moiantur bene poii, perpoutl.
M»»lari, frequenler motari, Frequenter moveri;
.sallare Hor. (Jt festis mairona moveri jussa diebus,

RlG.

Primus qnod expresserat iiie. Bacchus in India
prinius viiii usum nioiistrasse diciiur. Uiide ct viii-
sator, et viiium reperiur. Call.

Ludricosuo. Liidis, orgiis trieiericis. Rhs.

Invictus. Uistoriam Agilestis hujusce invicti, qui
fuit magnse niairis niius, AKdi petrce, in Pbrygi»
finihus , in:uidita> per oiimia vastilatis nepos , narrat
cx Ttiiinoiheo Theologo Arnohius lib. v. adversus
Geiiies, ad eainque historiaiii Conimf»diaiius nosier
respexii, nec aliuiide peienda esi huiC invtruciioni
lux. Valde aueni aldiidit Timoiheus ah iis, (|use de
eodem Adgesti referuniur io Achaicis Pausaniae pag.
223. RiG — ynttcrt«< de petranaius, Deus invirlus, per-
peiiiuinSolisestepitlMMon: ideoque non Agdeslis, sed
Miihras denotaiur. Vide sis Inscript. Gruieri. pa^.
55. seq. Et oinnia saiie quae de invicto tradit
Ciminiodianiis , Miihrae trihnunt veieres. Hic enim
de petra naliis fcrebatiir, Hieronimus tii Jiiviiii.iiiuni
lib. 1 col. 149. edil. RB. Narrant et gentium fabuia
MiTRAM et Erichihonium^ vei in lapidb vel in terra ,
de solo estu iibtdiuis esse generatos. Etiam fur
censehatiir : iiiidr ^ovYlimo^ dictus est Porpbyrio.
Tttpl Twv vv/ji^ojv ovT^ou, pag. 4^. Davis.

Invictus de peira uatus. Ariioblifs ( lib. v. siib
init. ): c Huic robur invicium, et ferocil^s animi

Digitized by LjOOQIC

2H (V. 170.)

GOMMODIANl INSTRUCTiONES

(Y. l».) 2ti

Kunc ergo retro yos de isiis date priorem.
Yicit petra deun ; qu»reiuiua est petre creator.
Insuper et fur.em adhuc depiugitis esae ;
Cum si deus esset uoquain, aon furlo vivelMl.
Terrenus otique fuit, et monstrivora natura.
Vertebatque i>oves alienos semper in amris,
Sicut et Cacus, Vulcani filius iile.

XIV. — STLVAMOft.

Silvanus unde deus iterum apparuit esse f
Inde forie placet, eo quod beiie fistiiia cantat,
Largiiur quoniam iignum ; nam forie non esset.
Yenalem emisii dominufli cun empseris tlli.
Aspice, deficit ligniuo. Quid iili debeturf

AUnum qujere Deum, qui post moriem viverediai.
Secde ab istis qui sunt biothanaii facli.

XV. — HERGOLES.

Hercules quod monstrum aventini montis elisit,
Evaiidri qut solitus erat armenia furari ;
Rusiica mens bominum, indocilis quoqne, pro laudo
Cum gratins ngere vellent, afosenli (onanti.
Yoverunl bostias inepli, ut deo orando,
Lactenies aras in meraoriam sibi fecerunt.
Ex eo provenll de veiusio inore colatur.
Sed deus hic nou esi, licet fuii foriis in armis.

XVI. — DE DIS DEABLSQUE.

Dicitis esse deos, qui sunt manifesle cruenti :
Et dicitis faia genesis adscriberc vobis.

Non te pudet, atuUe, tales adocare tabellas Y

COMMENTARIUS.
fuerat iniraciabilis , insana el furialis libido et ex B vir diligeniissiintts aid Hyf^iiii Fab. i

93. Davis.

ulroque sexu ; vi rapta divastare , disperdere ;
ire inimanilas quo animi duxerai ; non deos cnrare,
non bomines, nec praeter se quidquam pnieniins
credere , elc. • iHVicius autt^m deus etiani dictos est
Milbras, guo nomine solem appellant Persic : quod
in anliquis inscripiionibus passim legilur. Quiii et
coofundi aliquando videntur Agdestia cum Mibriacis,

f^rseseriim Christianorum ^cripiis: et Miihran viruia
uisse abaclorem boum (radidil Julius Firmictis lib«
do Errore prof. relig. undc ei slaluis dixil : Iw
dignam sequi lorquentetn cornua Uilhran, Quod Adge«
sti Commodianus imputat. RiG.

Nunc ego retro vos de if/is date priorem» In apogra-
pbo : Nunc ergo reiiceo, Unde banc a quibusdam
video confici scripiurani, Nunc ergo reticeo quam
arbilramur minhne aJ Cominodiani uienlem faccre.
Nam boc sibi vuli: Dicitis invicium dc pcira naium:

date igilur, boc est narrnte de isiis, inviclo cl Pe- C Rig. — Procul dubio ieg
ira , unde geiius et originem Iraxerinl. Eienim q»ii xxi. 272.
reiro fuishe argueiur eorum parens aut creaior, is
hauil duhie fuit prior, superior, inajor. Deinde ex
bfstoria Thimothei sive ArnoLii suhjicit : Vicii petra
deum ; cui Coramoiiianus repouit : Si peira deum vicit
quaerendiis csi creaior iJlius petne , unde prognatus
esi deus iile vester Invictus. Rig.

yicil petra deum, Aruobiqs (Lib. v. sub inii. ),
ubi de iapidibns in orbem vacuum a Deucalione et
Pyrrha jactatis : < Ex quibus, iuquit, cuin oeieris et
haec , magna qiiae diciiur, iuformala esi Mater
atque aniuiata divinitus. llanc in vertice ipso peirae
daiam quieii etsomno, quara incestis Jupitur cupidi-
tabus appelivii, sed cuni obluclalus diu, id quod sibi pro-
miserat obiinere nequisset, volup^iem in lapidem
fudit viclus, etc. » En Juppiier a peira victus. Kig.

Insuper el furem adliuc depingilis em. Sic inst.
Uii. Ei proprium satellem dedicat esse. Et pro-
xima instr. Seq. de Silvano : Silvanus unde deus «x
iterum apparuit esse, Rig.

C'tim si deus esset^ unquam. Est qui malil : Cum si
deus e9set uiique non (urlo vivebat. Sed hxc parti

Silvanus. Glossae veteres : Silvanus, Pan, Beo^xrfm;
Syrinx, listula. Unde commeuti siiiit Syrengem piH
ellain amaum Pani. Servius ad iii. 6eorg. Pe»,
rusticum numen. Rig.

Yenalem emisti dominum. Commodiamis scripsisse
videinr. Venalem emisli deum. Sic. In^^tr. xvi : Et
qui (abricantur deos tibi rmncupas esse, Ri«.

Cum empseris ilU. Nempe lialulam : absqneilla esse
iiou haberelur deiis Ki«.

Non te pudet^ stulte tales adorare ioMlas. Nofi le
eliam pudeai, alias, quamvis eoiiciiuuom adonre
bbellas, sive latiellasy Rig.

Qid post morlem vivere diat. Quid si Commodisnns
scripserit, <^ua^? archaicc, pro dederU ^ ui (^t^i pro
fiierit, et apud Festum duit dedertt. Gloasa; veu^res :
^iiil, ^oin Duint, 8ouv, 3(u7b>9cv. In apogra|)bo, pro
einendatatione pouitury posi moriem vitere docet.
vivcre picit. Sic infra Inslr.

cula, utique , rursus occurre^ versu proxiine seq Uig.

Mohsirivora naiura. placet emcndatio. Monstruo*
sa. Leonino vullu. Rig.

Verttbatque boves atienos, Ilaque Invictus isle,
sicut ct Miihras, praedones abigei, indignata $e<|ui
iorquenies cornua, quod supra notavimus ex Siatio.
Et coiilirinat Lucialius ad Theb. i. Julius Firniicus:
Virum vero abaclorem boum cotenleSf sacra ejus ad
ignis naturam trans(erunt, Ric.

In aniris, In autra. Yide infra Insiruci. xxiv,
yers, 5i6 5i7; Arnobius, lib. ii. pag. 6. edit.
Plaiitiii : ^ut veram in obbe religionem induxit, Ile-
ruin pag. t)8 : Alii vero perpetuas (esse dicuut aiii*
mas) nec in natura posse degenerare mortali, Ha:c
loca coriuperunt criiici receniiores. Piura siiuilium
locutionum exempla congessit Tbomas Munckerus

Jusliiiam legis quere magis: illa salutis
Auxi>iuui porial, et fieri aicil a^ternuni.

Sed 01 ipse iitierarum ductus emend4iionero
nostram stabilil ei confirmat. Davis. — yilii n;»'
gis piobaiur einendatio Regaiiii. Neque enim
Oavisii coiijeciura llrm ttur ex v. 27i. Inst %v,
Lex quidem dicit : at deus vivere dat. Minus vero
placet quod bic repoiiit Yoiikius, vtvere sdat in
Leet. Lat. lih. i. cap. ix. pag. 74.

Qui suut biotlianaii (acli, Biothaiiatos dicit, idolola-
tras, qui peracto vilae suae curriculo pr;ccipitanlor
in mortem ;eternam : at Chrisllani, de morte a<J
vitam vocantur immorialem. Huc non pertinetii,
qu:^e apud Tortullianuin de aoris et biotliaiialis, sive
biaiothanatis, lib. de Aiiima. RiG.

Monsirum Aventius montis, Cacum signilical. Ovi-
dius fasl. I, 551.

GsBcus AveDilQse limor alque infamia sUve.

Virgilio iEn. viii, 207, semiferus nominalur. Yid. Li*
vium lib. I, vuet Oionysium llalic. I. iv, cap. xxmx*

Davis.

Rustica mens homimm, In apographo li'gitnr;
rnsfira gens hominum, Rigalt. — Non crai cur.
ms. Icciioncm v. geus honiinuni repudiaret Rcgil-
iius: nainsann prorsuscsl sincera.Noslersupraiiisir.
XI. V. i47. Fatlit vox gens Bomsuii. Ovidlus. Amory
lib. u. Eleg. XIV. 10.

Gciis hominum viiio dcperiiura tuit.

Sicctiain Terliillianus iii Apolog. cap. xxvi. DAViS.

Absenti Tonanti. Iloc esl, niortuo Jovi.

Voverunt hostias, In historix lidem pcccai Commo-
diaiius. Njiiii euiii Aborlgines, sod llercules ips<' Jovi
mactavlt hosliam. Yidf Ovid. Faif, i. 579. Et Uiony-
siuin. Ilalic, iib. cap. 59. Uavis.

Et dicitis fata genesit, yM<rstg , genese», geaiii»'
ras. Rio.

Digitized by

Google

S13 (T. 195.) ADYERSUS

Dicite nunc ergo quibiis primum sacra rerantur.
Inler ulrinque rias, niors immatura vagatur,
Si tribuunt fata genesis, cur deum oratis.
Deciperis vane, qui manes quaeris orare,
Et qni fabricantur dominos tibi nuncupas esse.
Aul feminas quoque nescio quas deas oratis,
Bellonam et Nemesim deas, Fariam una coelestem,
Yrgine$,et Yenerem, cui conjuges vesirae delumbant
Sunt aiia pracierea d.xmoiiia fanis,
Qoae nec numerantur adliuc, et in collo feruntur,
Ut oec ipsi sibi, possint raiionem reddere. Pestes
Exportari magis in ullimas lerrai deberent.

VVIl. — DE SIHULACRIS EORIJII.

Deludunt vos Dauci sMlerati vataa iaaAca.

GENTIUMDEOS. (v.SOS.) 114

^ Exiricare suam dum quaerunt viiam :
Subomant aliis esse sub mysteria falmim.
Inde simuhniea ciincuti numine quodam,
Majesiaicmque canuni, et se sub figura latigant-
Vidisiis $qffe Dindyroarios, quali fragore
Luxurias 'mw^i dnm Airias iingere quxrunt,
Aut cuin dor;>a sua ailidiiot spurca bipeoDe :
Guna docirina sua servant quod crupre sanarit.
Rcspicite quo non iilos nomine cogunt,
Ip&is qui se priipum componuni iniegra menie.
Sed siipem ut loilant , ingenia laiia qusrunt.
Ei eo videte, quooiam aunt omnia ficta.
Obumbr^iut pppuJttm simpiicem » perituri oi credaut.
Res semel in vano de velust^te processit,
Ut vaticinanti credatur prodeiiti fai«a.

B Majestas aut^m iUorum nulUi iocuta ^t.

COSf^E^TARIUS.

Dominos tibi nnneupai e$M. Sie inslr. liii. £i
fTomnm $Mi€liem de4ical em. Ric.

Fariam. In apograpbo lcgilur, furiqm. El inter
dens ceiiset Ariiobius, Lavernain. BeUonam, Ditcordi-
as, Furias. HaMC vero cxlestem, alii Lunani, alii
Atargatin, sive Astarten» a}ii deam Syriam nuncii-
pant RiG. — Fariam una CMeslem Virgines, Apo-
graphi lectjo non est deserenda, si modo iocus com*
mode dislinguatur. Scrib. Furiam, una Ccslesteni^ virgi-
ne$. Sic apud Gruterum CGCX viii p. 4 . sacerdotiCaELB&ris
ittcomparabili. Tertnllianus Apol. cap. xii. ad be$tias
impellmur : cerle quai libero et Cybele et Ccelesti
applicaiii, Vide ei cap. ^xiv. ac Tl|. Reinesiuni ad
primx Classis Iiiscript. xiix. Davis.

Cui conjuget vetirm delumbant. Luxu lasciviaque
fraclx luniborum crispiuidiiie fluctuant. Idcirco
Pcrcius laaciva earmina lumbot intrare dixit. Uinc
etiam delumbati el elumbes. Riis.

QutB nec numerantur ndhuc, Plinins Hist. nat.
lib. II. f Et numina in iisdein innumerabilia invcni-
mus Mnferisquoque in gencra descriptos. morbisque,
et multis etiam peslibus, dnm e^!»e plaeaia trepido
metu cupinius. > — In coilo feruntnr. Ut solent flmu-
leta, ntpiairroi vel polius, succollanuir. Itaque mox
dicet : expurtari magisiii iiltinias terras deberent.Rio.

Extricare tuqm dum qucerunt vitnm. Sic Horat.
Ser. 1. Sat. lu. ^iercedem aut fiummot unde unde
extricat, Glosso} velcres : Extricare^ ixTroSio-at, expeJi,
hTsulh^t. Bibaculus, de Valcrio Caione : Omnet
solvere potse qucettiomt , unum difficite expedire
nomen.

Subornant aliit ette tub mgtteria fdltum. Hoc est,
fraiidibus et iniposturis sic iliudunt oculis vulgj, u^
falsiias inysterio tecia et aduinbrata non (deprejien-
datur. Ex eo genere iinposiorMiu Galii Mairis Magn.is,
Romaiiis, Sangariiiiu fluviuui ponte liaiisgresbis,
occiirrere cum insKiiilms suis, inquit Liviiis iib.
xx\ui. cap. XIX. Vaiicinaniet fanatico canuine^ deam
Romanit vim belii ei victoriam dare. lia vero sci'ip«
sis»e Liviuui : vim belli et viclorium dare^ iion ut
in omiiihuii ediiis legilur : viatn belli apparei ex
Polybio : ♦ctffxovTgf Trpoaofr^iyitof tw Qiw viwov nqd
Yptczoc' iiisignia impo^toriiiu dicit Livius, qua; Poli*
bius, ir/>offTq60ua xert xvTtouc- RiGALT. — Seiisus quein
fliigit lUgaltius, ex bisce verbis exbculpi non potest,
fortean legendum :

Suboroant aliis esse sub mysteria tacrum.

Seu falso persnadeni aliis sanctum aliquid et divi-
num niysie? ium subesse. Davis.

Et le iub fiffKra fati^mtl. Sob ligitra, sub pertona,

ficte, simiilate. Pub. Syfus : fieredii fetut iub p^-
tona ritut esf. Rio.

Vidittii tcepe Dindymarioi. Dindymarii sunt, pe-
cora Dindymenas CyMies. Atys Catulii, ad snaa (nl«
las : Agite, ite ad alta Gaiioe Cybeiet nemora timui.
Simul ite, Dindymence dominm vaga pecora. Marlia-
lis, XI, 82 ; Spado Uiindymui, ftic.

Attt cum dorta tua aiiidunt. Circa isiorum nebulo-
num prxstigias varianl scriptores. Lucianus, lib.de
pea Svri^t T«/xv6vTat ti touc 7rux«ac, ^ai Toiai vMTOto'1
Tpog «l).i2Xovc TVTTTovTac. Apuleius , lib. viii : c Bra«
ctiiis suis liuinero tenus renudatis, aitolentfls imma*
nea gladios ac secures, evantes exsiiiunt; inciianta
tibiascantu lyniphalicum tripudiaia. i Et pauiopoat:
G f Ad postremum ancipiti (erroquod gtnrebanL br^ebia
sua dissecant. i Et post alia quaedam : « Arrepto flt«
gro... iiididcm sese muhiiiodis cunimulcant ietibus
mira coiitra plagarum doiores praesumptione commu*
niti. I Ri6.

Dorta tua aliidunt tpurca kipenne* In apographo ;
parca bipenne. Commodianus aliquid hic propudiose
obsceni Galii cinaedis exprobrare videtur. Gloss»
veieres : to^xiov, Dossiiin, Lumbi^ Glos. aliae, oar^vtc,
ifxx^. Apuieius : i Cerneres pnifectu gladiorum,
icuique flagrorum, solum spurcitla sanguHiis efl^emi-
iiati madescere. etc. i Ric.

Cum docirina tua tervant. Hoc est : nequldquam
doclrina sna servant, neque ilein cruore suo sanaut.

Ric

Stipem ui toUantt ingenia taii^ qittBrunt. Supn
eadeui lusir. dixit : Dum vitam fuam extricare quee^
D runi. Taiia vero jam ucvo suo agyrtarutu ingenia
fuisse lestiatur auctor iibri de morbo tucrOf qui viiigo
leruir, Hippocratis : 'Av6p&>irQ( ^iov dfoficvoe nQ^Zd
TrffvToioc TCxvtovTou xat irotm^ou^ty. lilO*

Jngenia taiia quofrunt. hic apud TerlullianMm ; in-
genium decorit ; ingenia pwncirum : ingenia artium, etc*

Rio<

Obumbrani popuium. Faliuni, objecia nube et um-
bra, fraudibus. Rig.

De vetuitaie procet^t. Ovidius iv, Fast. :

Pro magQO tesle velustas
Credilur, acceplam prace uiovere fldem.

Gax^.

yalidnani credatur prodenti faita. Forte haec trans-
posila ruere : faita prodenti. RiG.

MajettQt autem xliorum nuiia iocuta ett. Hoc de
simulacris gentium Cominodianus, ex oraculo Psalmi
cxiii : Ot habenl et non ioquentur. Hajestas iltorum,

Digitized by

Google

m (y.Sfl.) GOMMODIANI

XVIll. — DE AMMObATE ET DBO MA6N0.

Diximiis jam mtiiui de superstiiione nefanda ,
£t lamen exsequimnr, ne quid praelerisse dicarour.
Ammudatemque suum culiores more colebant :
Magnus erai illis, quando fuit aurum in acde.
Mittebantcapita sub numine quasi praesenti.
Venium est ad summum, ut Gaesar tolleret aurum :
Defecit uumen, aut fugit, aut transii inignem.
Auctor hnjus sceleris constat, qui formabat eumdem
Tot viros cl magnos seducit false propbeuns ;
Et modo rcticuit qui solebat esse divinus.
Ernmpebnnt enim voces, quasi mente mulata ;
Tanquam iili deus ligni loqueretur in aurem.
Dicile nunc ipsi, si non gint numina falsa?
£x eo prodigio quot perdidit ille propheta ?
Oblitus est iste prophetare, qui ante solebat,
Monstra adeo ista ficta sunt per Tinivoraces ;
Audacia quorum damnabilis numina fingit.
Gestabant enim, ei aruit tale sigillum :
Nam et ipse siiet, nec ullus de illo prophetat
Omnino, sed vos ipsos perdere vultis.

XIX. — NEMESUC18 VANIS.

Non ignominium est, virum seduci prudentem,
Et coiere talem, aut Dianam dicere lignum ?

INSTRUGTIONCS (v.t46.) il6

A Mane ebrio, crudo, perituro crediiis viro;

Ei arte qui ficte loquiiur quid illi videtur :

Severe dum »git, aibi viscera pascit.

Incopriat cives unus detestabilis omnes.

Adpllcuitque sibi, simili coll<*gio facto,

Gum quibus historiam fingit, at deum adornei.

Ipse sibi ucscit diviiiare , csieris audei.

Sttccolliit, quando libet, eum, et quando depoalt.

Yertitur a se rotans cum ligno bifun i ; j

Ac si putes illuiu afQatnm numine ligni.

Non deos vos Cdliiis quos ipsi f.ilse propheiaut ;

Ipsos sacerdotes coliti^ , in vano timentes.

Sed si corde viges, fuge jam sacraria mortis.

XX. — TIT4NE8.

Titanas vobis Tatanos dicitis esse.
^ Iinmiies taciios sub culmine vestro rogaiis.
Tot lares, aedlculas, simulacra ficta Titano.
Adoratis enim stulti malu leto defunctos;
Non legein Ipsorum legentes : non ipsi loquttnlar.
£t deos audetis acramine dicere fusos.
Solveritis eos magis in vascula Tobis.

XXI. — M0NTBSIANI8.

Monies et deos dicitis : dominenlur in auro.
Obscuraii malo, aliena mente juvantes.

GOMMCNTARIUS.

nempe simulacrorum de quibus est Instructionis titu«
lus, nuUa beuin e$i, hoc esi, nihil locuta esi : nuila
fudit oracula. Rig.

Db ahnodatb. Gratulabor monstranli aliuin scri- i
ptorem, qui hujusce nuininis meiitionem fecerit.
Terminatiu Persicam vocem indicat; ui suiit, Mithri-
dates, Orondaics, Tiridates, MeherdaicK. Etestapud
Procopium iii Persicis dc/xfAouSioc, nger haiid ignobilis,
^pac fACTjDov uxoo'! oradtctv cbrf ;^b>v, ubi castra Persa-
rum adversus Romanos. Et apud Hesychium, DatU ,
nonien iinperatoris Persae : sed hsBC (|uam sunt inania,
si non aliuiide connrmenlur? itic.

Nenesiacis. De Giiiis (lybeles, Ida^is, Bellonariis,
Isiaciset Nemesiacis etiani scripta Geniium profana-
rum confgse disserunl. Nemesiacum describit Apu-
leiiis Mil. Yiii : c Insit viilicinalioiie clamosa, coiiHcto
mendacio, semetipsuin iiicesscre aique criininari,
quasi conlrafassaiicta} rcligionis designassei aliquid,
et insuper Justas poenas noxii faciuoris ipse de suis
manibus exposcere. Arrepio deniqiie flagro, ctc.,»
qiia supra de Dindymariis observaviiuus , ad Instr.
XVII \}v.\ de fragorequo luxurias ineunt, et furias
fingunt : qui fragor et furor etiam Nemesiacorum

p^us est Rigahius. Vult enim Gommodianus , Neme-
siaciiin dum 9eeere agit, seu flagris et gladio corpus
lacerat, victuin sibi quserere. Hinc lastr. xvn,
V. 215:

Dum ftirias fingere qucroot,

Aut cum dorsa sua allidunt spurca DipeDne. ..

Obumbraut poiiulum slmpliceiu, pehluri oi credaol.

Apiileius, Meiam., lib. viii, pag. 173 : c Ubi tandem
faiigati vel certe $uo laniatu satiati^ pau»am camificintt
dedere ; STIPE.S tereae , immo vero et argenteas, midtis
certatim offefentibiu, sinu recepere patulo, clc» Davis.

lucopriat citee» Goiiviciis , oppruliriis conspurcal,
et quasi siercore conspergit. Glos. Isidori a vulcaiiio
editai : Scurra^ qui incopriatur, Scurrula, qtn inco-
priat, Si*urras dictos fuisse Gr'<i'Co vocahulo xo7rpio;t
jain pridem ex Dioiie ci Sveioiiio vlri eruiliti^hiiHi
docuere. Suidas ; KOTtptog wnp c5c airo 9iq|iou, Ir/ti oe
rov xoTrpo^oyOv. In apograplio legitur incopiat. Ric.

Vertttur a se rotan». Pliuiis ille ariiri( ioligui decus-
satim hirurci rotat sese, ut iinperila plebecula corre-
plimi a nuiniiie exisliniei, cadiicaria passtone, subiui
ruina, vertiKine ut raiione diviua, axc divino circtim-
actum. At n:isuti rideiit impoKtorein, el inclaniini:

fuit, ut videre est iii estis Apuleinnis : i Ab ingressu D Qucere peregrinum,' ei^ ToUat te qui non novit, RiG

priino statim absonis ululatibus constrepenles fanati-
ce pervolant, etc. » Propterea Nemesin Gaiullus deam
vehementem esse dixit, epigrammate ad Liclnnm :
Ne pcenas Neme$i$ reposcat a te. Esi vehemens dea,
loidere lianc caveto. Babrius, apud Suidam : Uoiprnt S* n
vff^fftc» Tn t' K^tr' iitonxtxtsi, Et alia hiijusmodi ibidem
in hanc seiiieniiam de scriptorihus antiquis cilaia.
Animianiis Marcellinus lib. xiv : c Haec, et liujiismodi
quidein innuinerabilia ultrix facinorum iinpiorum,
bonoruinque praemiatrix operatur Adrnsii:i; quam
vocabuio duplici etiain Ncmesin appellamus , etc. »
Hanc dcniqiie Apui., lib. de Mundo, aecessiiatem esse
dicit uttioms ineffttyibilem. Rig.

Non ignominium est, Isidorus lib. iv, cap. ult., ubi
de pcBnis , qiiae sunt legibus coiistitut», Ignominium
et infamium. Rig.

•Si6t viscera pascit. Apuleius : Mornbtu suos incw'
tant muscnios, brachia dissecant, Rio. -^ Onininn la-

Cum iiguo bifurci. Agrimensores terininum dixere
bifurcium, iingulani bifurcam. Rig.

Titanas vobis Tuianos. c litanas Mauri pro regibus
coluui» Arnob., lib. i.

immites^ tacitos sub culndne vestro rogatis, Tot is-
res. Exempla an ms. : Aut mutas, tacitas; a i]uo ni-
miuin recessit Rigaltius. Forsan leg. Ita MuTiBTACiT.«:
sub euimine vestro rogatts. Tot lares : tiain Lares, Mu-
t«t! deai lilii. LacUutius Uiv.lnst, i,iO. Hanc (Muiaoi)
essedicunt, ex qua hint nati Lares. Vide sis Ovid.,
Fast.^ II, 57i, 585, segq. Siatiin vero legendoni
(edicuUe : quod Laiini sermonis ratio demonsirai.

Davis.

Soiveritis eos mngis, Utilius xramina illa conflaia,
et collii|uefacta dis>olveritts , unde fiant urceoii, pel-
ves, sartago, pautite. Juvenalis , sat. x, 64. RiG.

Montes eideosdicitis. In apographo l^iinr, Monte
s(f$ deos dtciiis , qiiod acccdei::^ vitlclur ad dcos Mnn

Digitized by VjOOQL^

ti7 (f. les.)

Nam, si purus animus et mens serena manerei,
Tu libi de iilis ipsi disputare delieres.
Excordaris homo, si pntas, ui ipsi te salvent.
Seu regani, seu minuanl. Si (|uid lu sani requiris,
Jusliiiam legis quaere magis : illa satulis
Auxilium portat, et Oeri dicii siernnm.
Nam quod in vanis sequeris, per iempora gaudet.
In brevi laetaris , et postmndum plangis in imis*
Subirahe te illis , si vis resurgere cum Gbristo.

XX11. — HEBETCDO SiECUU.

Heu doleOy cives, sic vos hebetari de mundo !
Excurrii alius ad sories, aves aspicii alier,
Balanium crtiore fuso, manus inspicit alier,
Et cuptt audire responsa vana crednlus.
Tot duces, el reges ubi sunt consuUi de vita,
Yel portenla sua scisse quid profoii illis ?
Discite quscso bouum, cives, slmulacra cavete :
Omnipoientis euim ia lege quaeriie cuncii.
Sic ipsi complacuii Doniino dominorum in aliis,
Ad probationem nostram dxmonas in muiido vagari

ADYERSUS GENTltlH DEOS. (v. 387.)

A Et tamen exalia parte mandaU prsmisit
Caelestes fiert qui relinquuni aras eorum.
Uiide iion boc curo disputare parvo libello :
Lex docei, in medio ciei, Consulite pro vobls.
In duas inlrasits vias, coudicile reciam.

XXIII. — DE UBIQUE PARATIS.

Dum veniri servis, innoceniem esse te dicis,
Ei quasi communis facis te ubique paralum.
y-jd tibi stulie hoino, moriem circumspicis ipse.
Barbaro de more sine lege vivere qu»ris ;
Ipse tibi hyiimificas eiiam insinere de verbo,
Qui simpltcem fiiigis : simpliciter vivo cam isio.
Yivere te credis, dum vcnirem cupis impiere.
Exiguus lua in domo residere prave;
B Paratus ad epulas, et refngiscere prxcepu.
Aui quia discredis Deum judicare defunctos ;
Rectorem c^li facis te ineptepro illo.
Aspicis ad ventrem, quasi iu sis providus illi.
Tu inodo profanus, modo sancius esse videris.

ii%

COMMENTARKJS.

tenses : quorum mentio sii inscrip. qnadam aptid
Gruieruni pag. xxi, 3 , ubi legimus ex deorum Mon«
teiisium prxrepto posiiam fuisse aram Jovi Ftilgera-
tori. Niliilominus lameii scribendum hic esse arbi-
tramur, Monte$ et deo$ dieilU ; ut Moniesiani Commo-
dianoftint, qui nuiuina quaedam in MoniibuH esse
crederent. l<leoque ait: dominenlur in auroObuutati
malo ; avaritiem damnans eorutn , qui felioitaiis hti-
manae summ:im poneb»ntin nunimis ei auri congerie:

3iiod csi inalorum omnium irriUmentuiii. Isti. inquit,
ii dotiiineiilur in auro obscuraii inalo; qiiasi descri-
bat deos illos Maiies Meiallorum custodes sub obscu-
ris et iiiiimis iiiontiiim cavis» invidenies morialibus,
nimium cupidis ihesaurorum : qiii nemi*e dii siforte
prosint siiffodieniibus inoniium laiebras avariis, pro-
suiit inviti, Unqtiam noleiiles, etaliena inenie; hoc
est, animo prorsus alieno sic juv.'inies , iii dici non
debeant dedisse , quod nt^i rapina non loHiiur : ni-
miruin expugnatione ac ruin:i non moniis, inulio
igne, aceto multo suffossi rupiiqne. Plinius, lUsi. n li.
xxxiit, principio libri : c Persequimtir oniiies lelluris
fibras* videmusque excavalos inonirs, injranles
debiscere aliquaudo, aut inlremiscere iliaiii : ccu
vero non hoc eiinin exenipluin iniligiialioiiis sacrae
pareiitis exprimi poasit. Iniits in viscera cjus , ei in
sede Maniuin opes quajrinuis. Wh nos ad inferos
aguiit, qti» occull,\vii ai(|ue demersii. Uiinainqne
pOHSei e viiii in loiuni abdicari auruin; sacra liinies,
ul ceieberriim attctoros dixere , proscis^um conviciis
nb opiimis (|uibnsqiie , el a«l pcrniciem viias reper-
tiira. i.Elcap. IV. lOpem viceriigiganiuin. El paulo
post : ReliiK|iiuniur iiaque foriiices crebri moniibus
susiinendis. Occursani sitices : hos igni et aceio
rumpunt. i Ei posi alia qu:vdjm : c Miuies trahuuiur
ad houiines, iii vitiuin iinporieni. i RiG.

iVam quod in vaw$ $equeri$^ per tempora gaudeL
Leg. Nam quod ihanes sequerlt^ per lempora gaudes.
Comuiodiuniis Iiislr. ii, v. 12 :

Nolite, inqnitf adorarc deos inanes,

Laciauiius Div. In$t,, ii, 4. Ge$tio enim convictis
1na.'«ibus (alii codd. .\Unibus) — singuluris Deiadserere
maje$iatem, Davis.

Alanu$ in$picil alter. Legeiiduin credideriin :

Balantum cruorc fuso, manes elicit alter.
Nam bcsiiarum sangiiiiiem inoriuis evocandis adlii-
bcbani, ui paiei cx iiomero Ody$. A. 56, ei Isidoro

Origin., lib. viii, cap. ix, ne pliires memorem. Immo
nonumquam liuniano criiore non absiinebant. Vide
Janum BroukhusiuinadTt6tt«f I. i.Eieg. u, 45. Davis.
Tot duee$ et rege$uln$unteonsultidevita. Hnjiisce
arlis asironomicae professor JuHus Firmicus lib. ii ,
cap. uliimo, per adulalionis aulicaepriideniiamdisci-
pliiiac su» prxvaricator esse maluii , quam pericliiari
qnid eiiam circa regnuin sive imperalorum genes«*i8
C valerei. i Cave, inqnil, ne quando dc sialu reipubli-
c», vel de vila Romani inip<-ratoris ali.|uid iuierro-
ganli respondeas. Non enim oportei, nec licet. ut de
slaiu reipnbiicae aliquid iiefaria curiositate discamus.
Sed nec aliMui* Malheinalicus verum aliquid de faio
imperaioris deflnire potuii. Solus enim iinperalor
sielUrum non subjacet cursibus : el solus esi , in cu-
jiis faio stellae decernendi nou iiabeni potesUtem,
etc.iRiG. . .. .^ . .A

Portenta $ua $ci$u. Qtiibus de se altquid siKiiiuca
lur ac pra^monslraiur. Glossae veieres : Porlendit^

Deemonns in mundo vagari. Baluzius nd typria-
iium de Idolor. vanit. pag. 571. edit. Pans. 1716.
lostniur, in veieri codiceS. Albini Andcgavcusis legi
d<emone$ in mundo vagi. lia ipsemei Cominodianus
Insir. III. v. 36 :

Uude modo vagl $ubvertunt corpora multa.

lndHa$ iutra$ii$ waj. l)e dMa«n«< wf« niulia collegc-

n ruiit H. Moiiardusei J B. Ctuelenusati Bflf«o(»(P episi.

c.xviu. In seqiieniibus leg. coNmsciTB rwiaiii. Davis.

Et qunei commnm. Amlwgiiuin esi in npographo*

communi$ logi debeal, an cowis. CoiMmiinm animum

et ievem. divit. Tereniius. Ri€.

Barbaro de more. Barbaros mores nuncupal, rilus
ac religioiies Geniiuin niinimeChrislianaruro, sajculi
rilns, iion Ecclesi;«. RiG.

ip$e libi hymnipca^. Li iipograpliolegiiur, hymm/icn
nuasi alludal Coiimiodianiis :id liinuiluin juinenii. Et
Gryeca pbrasi dixeril , lp$e tibi hinnificas inciaere. Ipse
tanien Insiriiciiine Lx. dicei chorum hymmfieaium^
pro Ecclesia qu» deleciari solei byinnis ei laudilms
Doi ac Doinini iiostri. Lalina versio Esai», x, 50 :
ilinni voce lua fitia GuUim. RiG.
ExiguH$tua in domo. Ooiiii in;e exilis el praeparctis.
Paratu$ ad epntu$. Poicntioruiii : eliam ubi appo-
nuniur idoloibyla. Rig. . ^ ... ...

Et refugi$cere prascepta. Christi Doniini, sive disci-
plinae Ecclciiuslicx, el chrisiian» cariiaiis agapas,
■^ Rig.

Digitized by

Google

219 (V. 305.)

Iii suppllcem prodis dei, sub aspeciu lyranni
Seniies in faiis cujus modo Jege jnvaris.

XXIV. — INTER UTRDHQUE VIVENTIBUS.

Iiiler utrumque putans dubie vivondo cavere,

Nudalus a Jege, decrepilus Inxu prajcedis.

Tol vane pros|)icis, quid qu:cris iniqua?

El quidquid egisU islinc remanere defunclo,

Respice (u siulle : non eras, el ecce videris.

Uiide processisii nescis, nec unde nulrirls ;

Tu Deum excelsuin fugis tua; viiai benlgnun),

Recloremque luum, qui le magis vivere vcllel :

Vertis le lu faciem el dorsum deo reiniliis :

Mergis te In lenebras, dum pulas te in luce niorari.

Quid in syn:igoga decurris ad pbaris.cos,

Ut tibi misericors fiai, quem dcnegas uitro?

Exis inde foris, iterum tu sana requiris.

Vis inter utrumque vivere, sed inde peribis.

Insoper ei dicis : Quls esl qui a niorie rcdeinil?

Ut credamusei, quoniani ibi poenae agunlur,

Eia nonsic, Ht puiasesse, nialigne.

Nam ilii prode§t posl funera, recie qni vixit.

Tu tamen mox moriens duceris in loco maligno :

In Chrislo credentes autem in loco benigno :

Blanditnrque quibus bnerei amoenilas illa.

VoJ>i» autem dubli«, in vos sine corpore poeut,

Suscitat in fraircm torloris ordo clamare.

XXV.— QUI TmENT, ET NON CREDENT.

Quamdiu, stuhe bomo, Chrislum agnoscere non vis?

COMMODIANI WSTRUCTIONES

(V.5H.) m

A Vitas agrom pinguem, cisierili semina jacias.
lu sylva manere quaris.ubi iatro moratur.
Tu dicis, el ego Dei sum ; ei foras oberra^.
Ingredere jam nunc tolies invitatus in aulam.
Matura jam messis, tempus lotidemque paraima.
Ecce modo mete : quid? non te pCBniiet^iade
Nuiic, si non babes, collige : vindemia vina.
Tempus adest vitae credendi lempore oiortis.
Esi Dei lex priina fundainenlum poslerae legis.
To quidem signab;U crediiurum in lege secundii,
Nec niinai ex Ipso, sed ex ipsa tibi poientes :
Obsiiipc jam focius, jura le credere Chrisio ;
Nam lesiamenlum veius de illo prorlamat.
Credere enim opus esi lantum in ipso dcfuncio,
Rcsurgere posse, vivere tempore toto.
Ergo si qois ea discredis esse fulura,
Dummodo vinceiur reus in roorte secunda.
Eventura canam paucls in isio libello.
Nam cognosci potesi, ubi sit spes anleponfinda.
Tamen vos adhortor quantocius credere Chrislo.

XXVI. — REPUGNANTIBUS ADVERSUS LEGEM CHRISTI DEI
VIVl.

Respuis iiifeiix bonum dlsciplinoc caeiesiis,
Ei ruis in mortem, diim vis sine freno vagari.
Pcrdiint te luxuria el bievia gaudia mundi :
Unde sub inferno cruciaberis tempore lolo.
Gaudia siint vana quibus obiectaris inepte.
Nonilla te redduniboininemfuissedefunciuro?

COMMENTARIUS.

teSrsitt^^ C llle purpuratusclarnans ad Laznrum, ut intinguoret

adgeniculalns simulacro Jovis. Rig.

Subaipectuiyratmi. Tyrannum dicll. Caisnrem non
Cbrisiianum : siiniilacruin Jovis, di .b duni «ig
sUana K?o ^* ^^^' ^*^""^ 0P«»'b"8 'ndictls lege Cbri-
5n -oT'''''*- ''''®c,^ss'sse dicnnlur Christianl, qui sunt
cUs Oavi ^^^^ ^"''^'' ^*^ Dominum. Hic. Leg. pro-
uJ^a!^ w *^'': "^^'""^? ^^ Pharisms. In apographo
J^ficerts in loco maligno. Ad niale dhristianum : du-
Tlt'^''^T' '!* '°^^ nwligno M vere Cbristi.nuin :
aucens m ioco bemgno. Exlra hosce duos ordines saii-
ciiis fcphrem byrus, nnvo Conimodianl proximns, ab
HieronyMio, libro de Scriploribus Ecclesiaslicis, lau-
oatus, aiium non esse nicdinin ordinem docef. Deinde
aii : t Lorjiior nulem de aliero qnidein Miperno, .M-

exlrcmumdigiii sni inaqunm. Lnc.T, xvi. 24. Ric.

Torioris ordo. Tenlaloris, diaboli , exprohanlls
damiialo causam su;c dainnalionis; ut hanc eli;^m
adjicial damnali suplicio conlumeliam. Ric.

Inqredere jnm nunc tolies invitatus. Instruciinne
XXXIII : Inlrate stabiles Sihestri ad prcesepe pastoris

Tempus totidemque paralwn. Totidem pro eliam.
consimililer, ni>upn. Rig.

Est Dei lex prima. Vctus lesiameninm prai se lulit
umbras el s;jcramenla sivemysieria Novi. Ric.

^ec min(B ex inso. Deo, scillcei. Nain lo salvum
fleri vuli Deus. Ideoque posita h'ge monstravit libi
yiam salulis : quara si pravitale ina diTelinquas, jam
jps.i libi via comniinalur exilium. Rig.

Obstupejam factus. Varro in libris de Re rust. dixtt :

w^ vero inferno, Inler quos mediiins esl varieias rv / " i"^(^^^''""^' ^' ^°"*"^ ^«^^"^ /"««tt^
differenll:creiribntioiium. • Ideni pauloposl: Kmicrere ^ '^'"^"f' ^^- Eimiusaulem di.\eral -~Saa;o cf^ecormx
gehennam, hoc iDsuni est rpffmnn />*h .,.,« M.«..rj; . ""«'« ^'''«m. Rig.

genennam, hoc ipsuni esl rpgiinm c*loriim iiigiedi ;
quemadmodnni el oo excidero, rsi gehennam in-
iroire. » ll.i.c snnt a Gerardo Vossio de Gr«cis non-
aum edftis Laiine versa: alqiie ui ipsc Vossins
eaiiione su.i censuil, nenliqurun Pnrj^nlorio priejudi-
canl. leriullianns ad Aniinam : t Anirinamns le ma-
nere post viiob. dispiinctionem, et expectare diem
jnaicii, proque mcritis aut cniciaiiii destinari aui re-
rrigerio : niroqne sempit^no. > Ric.

OKffrw hfsret amcenitas illa. Anioe.iiiaiem Inielligit
MillenarioruMi. Ric.
Jn vos sine corporepmua. Io[nis aeternus. nui etiam
animas forrei, exuias corpore. Ric.

Su9cuatin fratrem clamare. Vcv fratrem, intelligit
mieiein,thrisii.iiiuin. Suscitatin fralrem clamare, hoc
«si, auvocare frnlris auxiilnm, siculi faciebat dives

Vincetur reus, Convincelur.

In morte secunda. Posl corporis mortem , aniina
morlis ajiern:e poenis addicta. Apoc, ii : Qui vicerit,
non loidetur a morte secunda. Teriullianus libro de Fuga
iii persec. Jn stagno sulphuris et ignis, quod est mors
secunda. Rig.

Disciplinas coelesiis. Divina», Chrisiiana». Ric.

NonHlatereddunlfwminemfuissedef. Cogilaliomor-
lis nonleredditlibi? nonte revocat ad temeiipsum?
ad menlem sai.amYFortean vero legendnm, Terrebunt.
Non 10 illa lcrrebil cogiiatio, adfore lempus, vel iiitra
pancos dies fulnrum le in flatu hominis defuncli,
cuju> animu coiripiciur a daMiione <ruci.inda? Rig.

Seu leves invudit. Omiiino scribendum,«e«LEVis
invaditf morbus scilicet. Davis.

Digitized by

Google

221 (V. 357.)

ADVERSUS GENTIUM DKOS.

(V. 391.) in

Anni te non possunl jam triginia reddere docium?
Nescius si primum errasti, respice cannm.
Tu puuis nunc Titam istic perfru! Isetarm
Injarlas inter : ibi sunt damna tuorum,
Bella, ?el infbndx fr»udes, cum ssnguine furta,
llceribus eorpus yexatur, gemiturque ptoratur,
Seu leves invadit, aut longo morbo tetieris,
Ant naiis orbaris, aai perdita conjuge defles.
Deseritur totum : heu ! ruunt digniiaies ab allo,
Yiiiis, pauperie, duplidiercerie, si languis :
£l dicis ulam, ubi vitrea vita mortdlis?
Respice jam tandem hoc tempus irrituui esse :
Sed in futuro tibi spes est sine dolo vivendi.
Tivere volebant utique parvuli rapti,
Sed vita privati juvenes senescere forte,
Lselilios dies, perfruique ipsi parabant ;
Ei tameninvili reponimusoinnia mundo.
Ccns et ego fui pervcrsa nienle nioratus,
£t vilam isilus saeculi veram esse putabam ;
Mortemque siniililer sicul vos judicabani adesse;
Cum semel exissei, flnimum periisse defunctum.
IIxc auiem sic noii sunt, sed condilor orbis et auctor
Requisivit enim fratrem a Traire peremptum.
Impie dic, inquit, Ul)inam frater? llle negavit.
Sanguis enim fralris ad me proclamavit in allum.
Torqueris, video, ubi nit senlire putabas :
Ilieautem vivit, ei loca dexiera tcnei;
Delicias fruitnr, qnas tu pcrdidisti, nefande;
Et cum revocasli sxculum ; el ille prxgressus,
Immortalis erit; nam lu sub tartnra planges.
Vivil cerie I>eu*, qui defunclos vivere fecil;
Iniiocuisque bonis nl redd-at prseinia digna :
Yesanisauieni el impiis tartara s:cva.
Incipesentirejudicia Dei, seducle.

XXVII. — STULTE NON PERNORERIS PEO.

Stulte, noa permoreris, nee mortiHia elagis ▲lUun»

Tu licet disponas nibil te seutire defunciumy

Yinceris insipiens : vivit Deus condilor orbis,

Legitima cujus clamanl valcre defunclos.

Tu autem dum prxceps sine Deo vivere quseris,

Eilinctum in fatis jiidicas, etfatalecredis.

Non iia disposuii, ut tu putas, Deus aciemas,

Oblivitos es9e morluos de gesio priore.

Niinc Hobis knperitans fecit receplacula mortis ;

Post cineres aulem noslros videbimus illa.

Exuere siulte, qui putas per funera ut nonsis ;

Rectorero dominnuique tuum itii posse fecisii :

Mors auteiu in vacuum non est, si tsorde retracies.

Optandqn DOftcas : uam sero ftenties illum.

Rector eras carnis ; non te cerle caro regebal.

Exempius ab illa, reconditur illa, tu lioraum :

Recte mortalis homo scparaiur a earne :

Idcirco non poteruut oculi mortales aequari.

Sic babel abyssus noster de Dei secreto.

Da nuiic ergo Deo, fragilis dum moreris, honorem :

Et crcde quod Clirisius vivum te de mortuo reddet.

Omnipotenii landes in Ecclesia reddere debes.

XXVIII. — JUSTI RESURGDNT.

Juslitia elbouitas, pax et patientia vera
Vivere posi laia faciunt, et cura dc actn.
Subdola mens nulem, noxia, perfida, prava,
Tollit se in partcs, el fera inorte moralur.
Impic, nunc audi, quid per malefacta lucraris ;
Respice terrenos judices, in corpore qui nunc
Excrucianl poenis diros : aut ferrn panintur
Supplicia meriiis, aul longocarcere flere.
Ullime tu speras Deum iiridere coelestcm,
Recloremque poli, per quem sunl oninia facla ?

COMMENTARiUS.

Dupliciter cerle $i languis. Si Ungucs , si langnnre
aliquo diuiiirno con^inncris; alque iit supra dixitst
longo morbo lenertt, Uiidcillud : Genu$ eite misericor*
diis, cilooccidi, UiG.

Viirea vita, Quod de fortuna disil vetos scriptor,
hoc de viia bumana ven»slme dicatiir : Vita nottra
vilreaest : lunc qmmtplendeni, franfiitur. Rig. J)

Laiitiot dies. Lrptitine, Lnetidoos, LtIos. Valde mihi
suspecia est istins vocabnli, forinaliira, uec pronun-
liariquidqiiam poicsl, nisi inspoctocodiceantiqno. Ve-
lus InterpresLnlinus Kpislolr, qu:v. dicilnr BarnabjB,
riypofTuvijv venil Iwtationem In edit. Paris. prave le-
gitur : iegationes. RiG.

Ille negavit. Etenim rcspondil : netcio. Negavit scire
se, qiiod certissime sciebat; nam ipse recensadbuc
erai afratris necc; aique lioc mentilus Deo in quem
iian cidit igiiorantia, imptidentissiine negavil Deuin;
el sacrilcgo mcndacio, Dei scieiiliam 8iifriirari, eit
quasi oci idcre conatuii est : optavit eripi Deo divini-
latem,Toectov. Rig.

Ei cum revoc. sceculum, Repugnans adversus legem
Chri^ii, rovocasii sicculum , revocasii diabolum, cui
reiiuiiiiavoras. Kig.

NON PERMORERis oEO. Nou sic morcrls, ut vel inor-
tuu>, elTugias Dei manus: ut jam ia defttnetum Deus
hon habeat quid faciat. Rio.

Vinceris in^piens. £iiam invitus insipinnliac teneris.

RlG.

Legitima cujhs clamanl. Lcgitima dicit leges et
mandaia Cbristi : disciplina ex fide cusiodila. Rig.

Valere defunctot, Vocatos scilicet ad vitam xter-
nain.
Extinctum in fatis. Exliiiclionem , mortem. Davis.

Obdvilos esse mortvos. Oblivioni tradita esse, quaB
dofiinclus quisque gessil oliin, dum viverei in cor-
pore.

Exuere ttulte qui puias. Qui te per mortem sic exiii
puias, ul jam sis nullus, nec ampiius tui supersit
quidquam.

Optandum ncscas. llium videlicel Deum Patrem ac
Domiiium iioslriim. Rigaltius.

Heeondilur Hla. Sepulcro.^

Tm. Aniiiia lua; principalissimn parslni.RiG.

Horsum. Ilorsum se capessil. Id.

Nonpoteruni (Bquari. Divinis.

Curu de actut Supra dixit : De gesto priore.

Excruciant poBnis diros. Sic dc ipj^o Cbristo, In-
slruct. 36, per crucem dintt. Gh»ss:i! voieres : Dirus
8<o/o).o>To;, dcivo; Diritas , AfivoT:^;. Alia Glossae :
Sfivof , MaUiiosuSy iniquus, savus^ trux^ aceibus, atro».

Digitized by

Google

i«3 (f . 4t5.)

COMMODIANl INSTRUGTIONES

(v.454.) 2i4

GrassariSy insanU, delracias nnnc el Dei noinen ;
Unde non effugies : pcenas per faclaquc ponet.
Nunc volo sis rauius, ne venias ignis in aesium.
Tradc le jam Ghristo, ut le benefacia sequantur.

ZXIX. — BIVITI INCRCtoULO MALO.

Differes, dives, nimium toa cuncta videndo

Insatiabiliter, quibus adhuc adhaerere quscris.

Yivere posi ista, dicis, non spero defunctus.

Ingraie summo Deo, qui sic Deum judicas esse ;

Te qui nesciente protulil, deinde nuirivit :

Ipse prata tua gubernat, vineas ipse,

Ipse gregem pecorum, et quidquid possides ipse.

Nec istis atiendis, aut tu regis omnia furte.

Coelum hoc et terram et maria salsa qui fecil,

Reddere decrevit nos ipsos in anreo saeclo ;

Et modo si credis, vivitur in Dei secreio.

Disce Deum, stulte, qui vult te immortalem adesse,

Ut gratias ilii referas in agone perennes.

Lex docet ipsius, sed quia vagari tu qiiaeris,

Oronia discredis, et inde in tartaros ibis :

Mox animam reddis, duceris quo le poenitet esse.

Adiuilur ibi poena spiritaiis aeterna ;

Lugia suni semper, nec permoreris in illa,

Omnipotenteni Deum jam nunc ibi sero proclamans.

XXX. — DIVITES HUMILES ESTOTE.

Disce, moriture, bonum le ostendere cunctis.
In medio popuii quld te facis alierum esse ?
\adis ubi nescis, et inscius inde recedis.
Impie tracias, cum ipso corpore sitis
Tu semper divilias : nimium te tollis in allum,
Et lyphum ducis, nec respicis pauperes ullro.
Subdiios nunc vobis, nec parentes pascilis ipsos.
Heu miseri ! fugiantlongiusmcdiocresa vobis.

A Vixit : ei, extinxi. Paiiper, Ev/»<xc(, cUmaU
Mox fiiriis ageris cum pereas ipse, Gharybdis.
Iiidisciplinati sic vos diviies esiis.
Legem datis isiis, non vobis paraiis tpsis.
Exue le dives lantis malis, Deo perversus,
Subvenlat ulique tibi quod nunc operasli, si forte.
Estote comes numinis, dum tempas habelis,
Sicut lilmus amat vitem, sic ipsi pusillos.
Terribilein legem malis, bonis aeque bentgnam
Observa nunc sierilis, subtutus in prosp«*ris esto :
Tolliie corda fraudis divites, el sumiie pacis.
Etspeciaie malum veslrum. BenefacitisTAdsair

XXXI. — JITDICIBUS.

Intuile dicta Saloinonis, judices omnes.
Q Unoverbo suo qualiier vos ille delractat.
Dona quain et xenia eorrumpunt judices :
Inde jus sequitur : datores semper amatis;
Gumque erit causa, victoriam tollii iniqoa.
Innocens sic ego sam, nec vos incuso pusillus,
Blaspbemium lollit Saiomon quia aperte.
Vobis autein Deus est venter el praemia jura.
Suggerii hoc Paulus aposlolus, non ^o duplex.

iude

XXXII.

-SIBIPL\CENT1BUS.

Si locus aut leinpus favet, aut persona provexit ;
Judex esio novus : quid nunc exiolleris indo?
Blaspliemas indocilis, de cujiis prsestnntia vivis,
In rmgilitate tanla non respicis iin(|uam.
Per grailus et lucra avidus fonun» praesumis ;
Lcx libi non ulla est, nec te iii prosperiiate diiioscis.
Auro licel censeanuir, bncchent aulica semper;
^ Gruciarium Domiiil si non adorasti, perisli.
Et locus el lempus et persona libi donalur
Nunc, si tamen credis : sin auiem, pro eo timebis.

COMMENTARIUS.

9fcvo7roi&>, acerbo^ inacerbo. Et alihi : ecoxoWo^ dei-
raliii, m«. deo iratn$. Et apud Feslutn : Dirus dei ira
natu$. Juvenalis, di» iHeiratisgenitu». RiG.

Te <pd neiciente protuHt. Leg. Te qui nementem
ffrotuht. Davis.

In aureo strclo. In aurea Jerusalem : itlo sciticet
millennrio inoffens.v felicitatis cnrriculo. Rig.

/n Dei tecreio. Siipra dixit : Sic habet abijtsus no-
$ter de De% secreto. Ric.

Lugiu sunt semper Fietuset stridor deiUiutn. Rig.

Pauper^ cv/)ijxoe» clamat. In apographo : Vixit et
extinmt pauper Ebrea clamor. Eninndalio propcliira
Vtxtl. et extinxi. Panper cOpiQxa clamat. Ait CiHntno-
dianns versu pra^cedenti : Heu mi$eri ! fugiant longiu$
mediocre$ a vobi$ : diviiihus, sciHcei . Deindc diviiem
inducit ohloqnenlem in funere pauperis, qn»si dnm
viveret importuni, ac nimiuin 'iihstanlis : :ibegi tan-
dein niagnani a nie moleslinm : Vixit pntidus ille
Lnzarus. Extinxi inisernm. Tum de pnuperis .inima
corpore exntn. el jani in coeltiin assumpta. Pauper,
inquil Goinmodiantis. svpipiaL clamat; qnod est : In-
vcni qtiod optaveram, qiuid pelierani a Domino : Te-
neo viani qna itur in coelum. Sicautcm in ipsa lapi-
datione Siephanns : Video coelos apertoi, eic. Rig.

Furiis Charybdi$. Angelis sniaiiae in inferni vora-
gine, nlii non est substaiitia, sed inenalabile profun-
dum. Rig.

Operast*. Hoc esl, operatus esi. /lx^^^-^^^ ^®* ^*
mavis barbare. Simili liceniia dixit instr. xxxi, v.

466 : Inlttite dicta Salomonis. Iterum instr. xxxtx,
V. 481 iBacchent aulica semper. Dwis.

Observa nunc sterilis. De sterilibns chrislinnis di-
cetnr In^lr. lv. Rig.

Benefacitis? Adsum, Hoc ex persona Dei niiseri'
cordinm offerenlis, el resipiscenti grnii.tm atqueanxi'
liuin pr.Tsenlissimiini siiggereniis, s<^ipsum videticel
-^ omniniod;e felilicilaiis anctorem. Rig.
^ Dona quam el xenia corrumpuut judiees. Respicil.
iiti qiiidem creiln, ad Eccle.^ iii. 16. In quem Incum
sic ifieroiiymns. t. v, p. 10, edit. Yictor. : i Minii'
festns sonsiis csi, sed nuliilo interpreiationis o))voi-
viiur. Sub sole, inquit, isto veriuitcm ei juilicinni
ex«|uisivi :el vidi etiani inler jndicutn ipsa subseliia,
non verilaiem valere, sed niunera.iVide psal. lxxsIi
2. Oavis.

Victoriam toilit iniquce, In apographo legitur, victih
ria toUit iniquam. Hio.

Blaiphemium tollit Salomon, Sic in apograpbn le-
gitur. ut sii[iri^, ignominium ct iufamium^ inslr. xix. b*

Deus est venier. In aninio*iiabuit Commodianus
Philipp.y 111, 19. Dwis.

Judex eslo novus, Novum mngistratnm adeptus.

De cujus prantanlia. Dei, qui lanta tibi lam liberali
manu pra^siai. Rig.

Cruciarium Domini. Sic lcfiilur in apographo : Cru-
ciatum Domini, crucem Christi, Christum crncifisum.
Tov ikiyoLt ixeivov tov «vrnTra^atq-Tivijavao^oWcffflsvTOt.
Pro crnciario, Gni^ci dixcre Martyriiini : qno noininc

Digitized by

Googl^

m (V. m,)

Tempera (e Ghristo ; el cervicem illi depone.
Isii honor remaiiel e( tola flducia reriim.
Blniiditur qnando tibi lempus, cauiior eslo.
Uiiimn fatorum non providens qu» te oportet,
Sine Gbrisio reviviscere non potes unquam.

nXfll. — GENTiLIBDS.

Gcns sinepastore ferox, jam noli vagare.
Et ego qui inoneo idem fui, nescius, errans.
Nuiic ideo Domini figuram snmite vestri :
Tollite corda fera et exasperata sursnm :
Inirate stabiles Silvestri ad praesepe pastoris,
Latronibas tuti sub regiatecta manentes.
In sylva liipi sunt; ideo refogite subantro.
Bellaris insanis, nec respicis ubi moraris.
Uni crede Deo, uti moriuus vivere possis ;
Surgas et in regno cnm fiet resurrectio justis.

XXXIV. — ITBH GEIITILIBUS lOIf ARIS.

Indomita cervix respoit jugum ferre laboris ;

ADVERSUS GENTIUM DEOS. (v. 60!.) 2S6

A Tunc juvatin campis crassis satiart siliquis :
Et tameu invita doinatur ulilis equa,
Hinuiturque ferox e^se, primnro dedomata.
Gens, lionio, tu frater, noli pecus esse ferinam,
Erue le taiidem, et tecum ipse retracia;
Non utique pecus, nec bestia es, sed homo natus ;
Tu te ipse doina sapiens, et inira sub arroa,
Idola qui sequeris, niliil nisi vanitas aevi :
Levia vos corda perdunt poene liberatos.
Ibi auriim, vestes, argentum ulnis refertur :
Beiiatur ibi, dein caniaiur pro psalmis Amor.
Vitam-esse putas, ubi ludis, aut prospicis ista ?
Soriiris, ignnre, extincia, aurea quaeris ;
Inde iion effiigies pesiem, licet ipse divinus.
Gratiam quam misii Dominus iii lerra Jegendam,

B Nonreqniriseam,sed sic quasi bestiiis errans.
Aurca praefata venient tibisxcla, si credis,

GOMMENTARIUS.

vocitatam foisse basilicam, a Gonsuntino Gaesare
inagnilice excuitain , narrat Euclierius episcopus
liigdunensis libello de Urbh Uiero$olymUan<e $itu. Ex
co veio iii Vaticana libelto dociissiiuus Jac. Sirmon-
dus observavtt alieram quoque basilicam ejiisdem
Conslantini erfCiam fuiSde, appellalanique pniprio
liouiine : Anoilarin. Haiic certe iatini scriptores eo
jure nuncupaverini resurreciioiieni , qiio jure graeci
crucem dixere in:iriyrium , basilicse illius nonien,
cujiis praecipue meutionem fecit Eucherius. Porro C
Tocabutum illud, avaffrflcffcv, pro ipsa iidelium resur-
rectione, Commodiaiius iiosier ad sua latina traiisiu-
lii, instr. XLiii. Nemo tamen idcirco ba^ilicse qiioque
noinen fuisse negaverit. Sed nummuin sub Goiistan-
tino cusum, cujus pars anterior exbibet viri, absqne
iiomine ullo, vultuni ; posterior vero, lempli inter
duos niiliies structuram : GhrisU Domiiii efligiein
pruferre, iion alio inugis arjgomenio probabitur, qnam
qiiod Chrtstus ipse dixerit , destruciurum se tein-
pliim hoc, se ipsum demonsiraiis, ei triduo post re-
paratiiruni ; hoc est , se qiioque ipsuiii resurrectu-
rum, significans. Absque illo cerle signiiicatu, ad-
versiis eos qui forte vuliuin illiini esse negaverint
Christi, multo levioribus aget conjeciuris, qui con-
tradicei. Jatii si veramiilic esse Christi efllgieni, per-
queaiinos tiecentos servs*i:im fuisse arclieiypi fldem
credimus, cnr tamdin premiiur res tanto siudio cul-
tnqne christianis oinuibns conspicienda? cur autem
npud illos tsimdiu latuit, qui tuin formosuin sibi de-
pingi Ghrisinm volunt? Eteniin Sirmoiidus qui nuin- D
inuin vidit, boc tantum ait , faciem esse vividam et
gravem. Austeram altcubi dixi, ut sic quam inininie
derogarem traditionibus patruin, primo illo Christi
sxculo proximoruiii, quibus nec piidori fuit neque
fraudi, iieqne iieiii odio, t6 SOwt^cc, t6 «et^tg', t6 tv-
TtAeg xot rnv o>f>cv ahxp^' ^'<^-

TemperQ te Christo. Obtempera Ghristo : Com-
pone vit»m tuam ad Ghristi Iq^es, secnndum man-
dataChrisii. Rio.

GENTiLiBus. Omuibus quidem ; sed iis prsrsertim,
qui adbiic per Italiam passim el Rom-j^ sxviebantin
christianos, aut Cbristi nomen sive discipiinam ode-
rant ac deridebant. Ric.

Domini figuram sumite venri. Induiie Ghrislum
Dominum. Paul. ad Rom., xui, 14, et ad Galat , iii,
27 : /n bapiiimo Chri$lum induistii. Siimite iigurain,
characterein Chrisii. Uoc est : Servaie mandata et
praecepta. Ipse Christus. Matth., xi, 29 : Discite a
tne, ^uta m\ti$ $um et humHi$ corde, Unde subjungit
Commodianus : TolUte eorda fera, Rig.

ToUite corda eunum» Alludit ad solemnem for-
mulam, Sur$um corda, Ri6.

Intrate stubile$. Iii apographo : Inlrate itabilis #1/-
viitri ad prmapia tauri. lu promptu fuit emeDdatio : m-
trate iylvestri ad praaepe paitorii. Quae verba ad Eccle-
sia;roinan«e prae;>tantiain faciuntYion inediocriter.RiG.

Niniiuni profecto recessisse videtur Rigaltius al)
apographi iectioue, quae ipso leste sic se habet :

lotrate stabilis silveslri ad praesepia tauri.

Sirmondus apud Fabricium in Deleet, argument, ,
p. 2i9, iegebat :

lutrate stabiles vestra ad prssepia uuri.

Quae magis placei quam Dodwelliana :

Inlrate stabula sllvestres ad pnesepia taari.

Davisius lamen Dodwello accedit ; qui qiiidem pluri^
bus suain hiijiis loci eiiicndiiiionein tuelur in diSbCr'*
tntione de Commodiani mtaie §§ 6 et 9.

Sub regia tecta, In Eccksia Christi. Sub rege
Ghristo. Rio.

Refugiie iub antro. In cryplis Ecclesiae christianae.
Et forteau alludit ad illud temporis, quo Silvesier»
ad montemSoractem cuin suis clericis deliluisse cre^
dilur. Rio.

Craaii iatiari iiliquii. Horatius epistolar. ii. Ep. i,
vivit iiliquis et pane iecundo, RiG.

Domatur utilii equa, Hoc cxemplo Philostraius
narrat Apolloiiii fnirem a fratre suo juniore fnisse
COrrectiim. Kaxtcvov (ih Snrm^ oi xaTa^ovrtf Touf $u-
d>jvtovc Tt xat [01 luaywyovc twv iTTTrwv e^ Tritru «7071
xat fAiTtpp<t$nLVi Twv afAa/iTUfAaTwv, etc, lib. i*, C. 10.

lutra iub arma. In castris chri.Htianoruiii : fias nii-
les Christi : in Ecdesia Ghrisii. Rig. — Hasc 1 jcutio
non polest id denotare, quod vult Rlgaitius. Locus
roilii videtur corruptus , quem levi mutaiiotie sic
emendarim :

Tu te ipsa doma sapiens, et intra sub autro.

Gentiles tamqiiam besiias alloquitor, quae ex silvis
iii antra sunt compellendae. Supm instr. xxxm, v. 496.

In silva lupi sunt ; ideo refugite sub antro. Divis.

Bestiiii. De bestia ff^cit masculinnm beaiui. Rig.-—
Leg. Sed sic, quaii beitiui, errae : ut res Ipsa do-
cei. Davis.

^tirea prtBfata. Hic etiam fabuUim ingerit Mille-
nariorum, siveaureae etgemmatse Jeru&aiem. Rif ,

Digitized by

Google

i^l (V. 518.)

COMMODIAM INSTRUCTIONES

(V.S39.) m

Riirsus el incipies imtnorlale vivcrc seinper.
Illtid quoque dntnr scire oircd anie fuisti :
Siibjecium tc pracbeDeo,qui cuiicia gubernat.

XXXV. — DE LICNO VIT.E ET MORTIS.

Adam prololapsus, ut Dei pr&cepia vitaret,
Belias tentator Tuit de invidia palm» ;
Coniulii et nobis seu boni seu mali quodegil«
Dux nati naliviiaiis, morimur indeque per illitia :
Ex divino ipse ut recedcns exsul a verbo.
Finitis sex nuilibus annis immortales erimus.
Gustato pomi ligno mors inlravit in orbem :
Uoc ligno morlis generamur vit« fulura.
In ligno pendei vita fereus poma, praecepla.
Cavete nuiic vitaliapoma credenies.
Lox a ligno daiaesi hoinini priinilivo limenda,
Mors unde proveitit neglecta lege primordi :
Nunc exlcnde manum, et snmede ligno vitali.
Opiima lcx Domini sequens de ligno processlt.
Pcrdita lex prima ; gusiat unde licet illl.
Qui deos adorat veiitos, mnla gaiidia vitx.
Respuiie gustum ; sufficiet sclre quod esset.
Si vivere vultis, reddite vos legi secundae.

A Templorum culturas, dapmonum faU vitate
Veriitc vos Gbristo, et eritis Deo sodales.
Xanta Dei lcx est, quae mortuos viveredooet.
Imnum slbi solus Dominas proferre prseeepit ;
Zabolica.m legem oniaes omnino viuie.

IXXVI. — DE CRUCIS STCLTITIA.

Deduplici signodixi, roorsunde processit;
Et iterum indo procedere viUm fre(}uenter.
Grux auiem sluliiiia fiaclaest aduliersgenti.
Rex aeierniUiis per crucem 4irus sdumbrat,
Ut sibi iiuoc credant, o siulti morie viventes I
Gain juniorem ocoidit, nequam repertos :
liidc Enocli suboles Gainna nati feruntur.
Sic gens iniqua liicrevit mundo, quae aunqoam
Transmittit animos in Deum : credere crucem
B Veiiii in borroreni, ei dicunt se vivere recte.
Lex in ligno fuit prima, et inde secunda.
Tcrribilem legem primo, cum pacerevenit.
In pr;3CvnHcatione9 vanas elati merunt :
Trajectum clavis Dominum cognoscere nolunt :
Judiciiim cujus cum venerit, ibi dignoscent.
Abel genns autemcredit nKNloGbristo benigoo.

COMMENTARIUS.

Db Li6!to viTiB BT MORTis. In hac initruciione non
servatnr acrosiichis, sed series liliernrum alphabeti
Sic ei infra instr. Lx, ubi tnmen deest liltera x.

Adam protolaptus, Alludil ad protoplasturo. RiG.

Belias lenlalor. Diabolus, be^lia pro serpens. Sic
inslr. Liii:TM libi pranereainbelium parcerenoli.lXiG* —

iii tesiameiitis patriarcliaium > sibyllinis oracuHs et C chidi verstts*

servattones ad Hesychium noviss.* edit. v. C«6a^(n :
sed in primis Dissertaliones Huetianas a TilUdelo
etlitas, 1. 1, p. 93-95. Vide qu<K|ue Infra Rigalliuni
ad inscripttonem InttrucL xxxvn. Davis.

DB CRUCis STULTiTii. Autcomposlto vocabuio legen*
dum, crttctslift<n7ta rravpofAopia ; aut deerit acrosii*

itliis innliis vetcrum scriplis, draiiolns BcXia/), nt Com
inodianus belia$f dicilur. Sod uiraqiie «ciibendi ra"
lio prorsus esi vitiosa. Veriiin nomen esl belial. Vide
Lsserium adc. il, Epibloia; ad Pliilippenses Ignatio
adscriplac. Davis.

Dnx nali nativiiatis, Olios:i jacel vox medin, sen-
sudiqiie turlval. Log. Dnxnaiivitalis: lioc csi, qul pri-
iims oiniiinm n:\tus ruit, seu pr<)t«)plasius. Davis.

Cnvele nunc vitalia poma credenies, Siiperiore versu
Giiristum significans dixeral Commodianiis : In ligno
pendet vita ferens poma^ praicvpta ; cur crgo Jam mo«
iict, ul poma vilaVa caveamusl Omniiio leg. : Capite
nunc oitalia poma credentes. Sic tnox v. 553 : Nunc
exlende manumy et sume de ligno viiati. Davis.

Lege primordi. Legem priinonliiilem dixil Tertul-
lianus, lib. ndv. Jud.,c.S. IliG.

Optima tex Domini seqnens. Lex sccunda : NoVuin
Tesiamentuin, Evangelium. Ujg.

Heddite vos tegi secundoi, Sic SUpr.1, inslr. xxvi.
Non itta te redduni, KiG.

D<emonum [ata. Oraculn idolornm, idofolniranim
prajsiigias. Rig. — Fata qnidem, oracula denotare hio-
nel Servius a<l jEneid. , v. 705. Sed de responpls
dcorum non agii Commodfanus. Meo periculo lege :
Templornm cutturas dcemonum fanavitate. Davis.

Xania Dei lex esf. Sancta. Sic Xanlones, SanloneS.
Klias Viiieius ad Ausonii epist. xi. Rig.

Zabolicam legem, Sic infra inslr. lix , v. 922 :
Cuncta de Znbuli pompa, El inslr. lxviiI : Zacones pro
Diucones, Lnctanlius de Mortib, persecut,, c. xvt.
Post itias novem gloriosissinws pugnas quibus ate Za-
bulus victus est^ non est ausus ulterius congredi tecum,
Alii quni|ne scriptores cccleslnstici eamdem ioquendi
rniiouein usurpnsse nnscnutnr : Hilarins in c. 26.
MalUi. Hieronymns in versione Homiliarumi, iii,
VI, IX et XI. Ongcnis in Ezechielem : ul reliquos prae-
tereamus. CaBtcrnm de particula ^tdc in (a aeolicum
muiata, consulere prscstat virorum eruditorutn ob«

Crnx autem ttultUia faeia est, Paulus ad Coriulli.
^ne-i pLn^w. Hic vero Commodianiis universim ad
einnes gentes qu» idola colunt, ut per geniem ad
uiteram sig niOcet Cain»ai».

Per crueem dirus adumbrat. Ut snpra, obwnbml
fopuium fffnp^cfm. Crnce sua Cbiistus sapieiites ss-
cnli pro stultis et fatuis babuii. Adumbravti eos diri-
tate cracis,lam adniiranda divina; majestalis palrans
factnora. Rig. — Riaspbeinlae reus est, qui SalTato-
rem nosiniin, dirum vocaverit. Leg. Rex etem. Di-
ros adumbrat^ ut nbi noncredant. Sic Insiruct. xxtiii,
V. 419. Excruciant pasnisdiros. Davis. — Hac posiu
emendalione, respexeril Commodiaiius illud, Luc.t
vni, 18. Vt videntes non videant, et audientes now iM-
teiiigant, Confer. ct Matih;^ xiii, 15. Et vide mi
infra, v. 577.

Inde Enocii suboles Cainwa, h\ apographolegilur:
Inde Noitei suboles Cananmi. I)e isio Eiiocb Euse-
¥\ bius, priorcchronicoruiniii)t'<s quem edidii Scaiiger:
c IstcEiiocb alicrest; non qui transposilus esi, ui
non morialnr : ilie enim lilins esi iuretb sepiiuias
ab Adain. i Rig. — Yid. Genes.^ iy,il, Hunc Ey(u^«
vocal Joseplius, Anliqq.. I. i, c. in. Et ita sane uon-
nulla Lxx viraiis Inicrpretalionis exeniplari^. Datis.

Cum pace revenit. Qni hil boruni verbonim sensus,
equidem non video. Kortean legenduin : EtiudeU'
cunda terribilem legem primo cum pace retincit. 1d.

Abel genus autem. Imino ger.ns Setbi, quem ip^
Adamus (sen polins, ipsa Eva) ait pObitiim sibi aI)eo
fuisse semcn aliud pro Abele, qnem otcideraiOiinus.
Lncas, ad Setbum, non ad Cainum (ad Abelem),
Chrisii genealogiam referl. Qu.ie aQtcm de miiilga:
min (iliorum hominum cum flliis Det, qni et Egr(*gori
passim in scriptis veierum repeiiiintur, tot fabula-
rum inlricata sbnt commentls, ui quid afllrmari ti-
quido possit , minime dlseernani etiam perspicacts-
simi. Videaiinr Suldas. in vocabttle Meffe7«p(«( t ^^

Digitized by

Google

«29 (V. 860.) ADYERSUS GENTILM DEOS

XXXVH,— QOI lUDiEIDlANT FANATICI.

Quiii? raeditis Judxus, mcdius vis esse proranus ?

Unde noii cflfugies judicium Cbristi defunclus.

Ipse cxcus eras, el ad caccos inlras, Ineple :

Idcirco c%cum caecus in fossam deducll ;

Vadis ubi nescis, el inscius iiide recedis;

Discentes ad doctos eant doctique recedant.

Ai tu ad eos vadis, unde nibil disctMe possis.

Exis (»ro foribus, inde et ad idola vadis

Interroga primum quid sit in lege pr;eceptuiii ;

Dicaiit illi tibi, si ju^sum csi deos adorarc.

Ignorantur enim propter qtmd maxiine possunt.

AtiJliquoniam rei sunt, ex ipso delicto

Nihil de praeceptis Dei nisi mirabiie narranl :

Tuiic lamen in fossam secum vos coici deduount. ^ Ei Abel pastorem, qui fuit immaculatua

(V. m.) 230
A Dixii Ebaias ii.crassalo corde vos esse.
Aspicilis iegom, quam Moses allisil iratiis.
El idem Dominus dedit illi legeni secundam :
]n illa spein posuil, quod vos subsnnati reicilis.
Sed ideo digni non erilis regno coelesli.

XXXI X* — ITEH JUD.CIS.

Inspice Liam , lypum Synagogae fnlsse ;
Tam infirmis oculis, qoam Jacob in signo recepit :
E( tamen scrvivit rursum pro minore dileeta.
Mysterium verum ei tjpum Ecclesiae nostne»
Iniuite plene dictuin Rebeccas de coeio :
Unde similantes alienoe, Christo credalis.
Deinde Tbamar partum gerolnortim adiie :
Ad Cain intendile, primum terrse cultoreroi

Funera sunt, nimium de illis nota rcferre.
Aut quia coiicludit agruin conge^ius arairi.
Noluit omnipotens illos intelligere regem ;
A scelere taiito refugit ipse cruentus.
Tradidii sese nobis tuperaddita lege,
Inde modo latitant nobiscum rege deserli.
Cxierum in illis si spem esse putatis,
In iolam erralis, si Deum et fana colatis,

xxxvni. — JUD.cis.
Improbi semper, et dura cervice recalces,
Tinci vos non vullis, sic bxredes etitis.

In frairis exitio offertor mactatus a fratre.
Sic ergo percipite, juniores Christo probatos.

XL. — ITERtm IPS18.

Incredulus populus, non est nisi vcfitcr, iniqui,
Tot locis et tolicns repiobatus lege clamanlum,
Etsabbata vestra spernitet tricesimas Altus
Respuit omnino universas vestras de lege,
Ut ne sacrificia facerelis illi prascepta;
Miitere qui dixit lapidcm In scandalo vestro.
Iniqua si qtii nou credideriui morte perisse ;
Pcrquc alias leges salvari diiectas : inde

COMMENTARIUS.

Excerplis scallgerinnis ex Enochi libro i, et Colle- Quam Jacob hi siqiio recepit. Suppositam sibi, pro

ctaneis pelavinnis, voininine de Angcliv. Kig. p Raehelequani (liligchiit.

i- ^ i« «i^Ho. Mysl('ilo i't fignra,

Qui JUD^i DiANT FANATici. Judaizaiit. lu uiiiiqiiissi

mis (.ypriani coilicibus coi.cil. Carlhn«(. Exon idinnf,

pro Exoicizare. Sic et inslr. xxxv, Zubolicam leaem

pro Diabolica, el passini zacones , pro diucoues. Kig.

Ipu cwcns eruB, Procul «luhio- legenduiu : Ipne coi'
cut erras. Davis.

Funerasunt. Alludit ad vnlgalum llUid, Ai^ xpaaCjj
bmtnog : Oanibe repo>ila ninrs cst : Occidit miseios
Crnmbe repetita magislros. Ric.

Aut quia couctudil agrnm coucjestus aratrl, Acrosli-
cliidos niodus noii capii pliira. Rio.

A scelere tnnlo. Scelus Inlclligit Judii»ornm, qul
regoni suum Doniinum nostnim crncifixcre. Uio.

RefMgit ipse cruentus. In Ipsn criice Chrislus con-
snnimatisomnihns qnrn Pnter ninndn^crnl, abilicnvit
popnlum iiigratum, convcrtitqoe s<'sn nd naliones ex-
leras- Crnentum hic dicii, qnc.in siiprn dinim, UiG. —
Absii lii henignissiiiiiis liiiiiiani gciieris Uedeinptor,
cruentns noniinflur. Lc|j. A scelere tauio refugii ipse D mihi. Neoincniam el subbatum ct fcstiviiaies ulias uon

veleris TestamentL

Prominoredilecta. Inapographo, pro minore de*
licto. Mendose Cyprianus : Minorem $peciosam^ in /y-
pum Kcclcsioi. Uigalt.

Intuite pleue diclum llebeccm de calo. Respicit au-
clor Cen. xxv. "lo. K«i uns Kv/otoc «v-rt ('PtSixxij).
A'jo sBvn iv t>3 ya<TTpi cou ecVi* xai 5wo X«oi «x trfiff
y.itikiug o-ov StaorTaAao-ovTaf xat Xaoc X«oO viripcEcc ,
xat 6 usl^w^oyjXivfin t^ eXa<To-ovt. Adeatur et D. Pau-
luH ad Uoni., ix, 12, 13. Davis.

Similantes uiience. Virgil. — Fortnam adsimilata
Camerti. Uigalt.

Lege ctamantum. Scriptis Prophelarum. Sic In-
slruci. Lvi. Si propheta tantum acclamas$et in nmbem.

Altus. Qui ct Aitissiinns. Uigalt.

Et sabbata vcstra speruil el tricesimas Attus. Digitnin
inlcudit CoiiiniMdianiis ad Ksaiie , I. 43, 1 1. Ae offe-
riUis ultra sacri[iviiim frustra : iucensuin abomiuatio est

ernentos : seii post (antnin seelus Judojos istos san-
guinolentos aversatus est ( eudein sensn , nuo supra
V. Ul ). Davis.

Vinci vo$ non vnltis. Sic supra Inslr. xxvn. Viu-
eeris insipiens. At insitnens , coin viiici sc paliliir,
resipiscit. iud:ei qui recalcitrant , vinci nolnnt. Uig.

Quod vos sub$. Leg. quam. iienipe legcin. Davis.

InspiceLiam. Uis argumentis pnj^iiant, iiislinus,
TertuUianns, Cyprianus el aiii Palres Cbristiani ad-
versus iudsKos.

Tam infirmis oeutis. Cyprianus : Majorem Liam
ocniis infirmioribus. Sulpicius Sevcrns : Liaoculis de-
formior. H.«ncee Lfam Conimodianusaii tynuin Syiia-
gogii; fuissc : at Uachclem juiiioreni cl piileliriiMcin,
Ecclcsix Ciu*istia>iui. Qu;e sanc coinparaiio decutit
superciliumJuda!orum, qui Sinagogce anguslias^ Eccie-
n(B laiiiudim prceferebani. Hieronymus, Cpist. ad
Dardanuni i!26.

feram : iuiqui suut cocnts vestri, Calendas venlras et so-
lemnitates vestras odivit auima mea. Pro S'eomeniis cl
Catendis ConiniiKiianns tricesimas dixil. Sic et Uoru-
tius lib. I, Sat. ix, 09.

lloilie tricosiina sabhala vin' tu
Curiis Judieis oppedcre ?

Ilac de re vidcaiur ScaUger, Canon. Isagog*, lib. iii|
pai^g. i25, i64. Davis.

Iniqua morte pcrisse, Mortuum esse : sublatom de
rcbns linmanis. tlnmano , seu potius Ctlinico more
lo((nitur. Ne(|ue enim perisse dici debet , qui a mor-
tuo die lciiia revixit. Rigalt. — Iniqua — mortt pe-
risse. De Cliri^io aecepit dicta hac verba Rigaltius.
At inspecto Scviptune lextu, qiiem sane respexisse
Commodianus coinperituf , videtur auctor locutus*
iion de Cbristo, sed de inciedulis iuda:is, quos m"
qua seu inaia morte perisH tradit. Coilfer iM. Tiii ,
II, 15 cum Matth. xxi, 42, 44. r^r\r\n]r>

i^iyi[ized by VjO W V IV^

r>l (V. 608.) COMMODIANI

Suspensam in ligho vitam, nec illi crediiis,
Ipse Oeiis tila est : pependit ip^e pro nobis.
Sed vos indorato corde subsaimatis eumdem.

XLI. — DE ANTICHRISTI TEMPORE.

Dixit Bsaias : Hic bomo, qui commovet orbem,

Et reges lolidemy sub quo fiet terra deserta.

Audite quoniam propheta de illo praediiit :

Nihil ego composiie dixi, sed neglegendo.

Tum scilicet tiiundus flnitur, cum ille parebit.

In tres imperantes ipse diviserit orbem :

Cum faerit autem Nero de inferno levatus,

llelias veiiiet prius slgnare dilectos.

Res quas Africai regio et Arctoa natio, lota

lii septem annis tremebil undique lerra,

Scd medium lempus Helias, medium Nero lenebit.

Tunc B:ibylon meretrix incinefacia favllla,

Inde ad Jerusalem perget, ▼ictorqiie Laiinus

Tunc dicet : Ego sum Chrisius qnem semper oralis.

Et quidem conlaudani illuin primiiivi deceplt.

Multasigna facit, quoniam ejtis pseudopropheia.

Praesertim uicredant illi, loqneinr imago.

Omnipoiens iribuit ut talis evadat.

INSTRUCTIONES (T.e29.) m

A Recapitulanles scriptoras ex eo ludasi,
Exclamani pariter ad excelsum sese decepios.

XLII. — DE POPULO ABSCO?(SO 8ANCT0 OmnmUTlS
CHRiSTl DEI VI VI.

Desideretur absconsus ultimus sancias,
Et quidem ignotus a nobis ubi moretur,
Per nuveni iribum agens, et dimidiam nobis

Prxcepiique per lcgem vivere priscam :
Vivamiisnunc omnes; novella iraditio legis :
Lex ut ipsa docet, apiios jiidico vobb.
Obretict» duse tribuom et dimidia : quare
Ab isiis dimidia tribuum ? ut martyres essent
Bcllum cuMi inferret electis suis in orbem :
Seu cerle sanctorum ciionis propheiarum
B Consurgeret ad plebem, qui frenum imponerei illis,
Obsceiil quos equi trucidaront calce remissa ;
Nec rueret temere ad pacem manus aliquando.
Semoue sunt istae tribuum, et mysteria Chrisli
Omnia per istas compleniDr saeculo toto.
Sunt auiem de scelere duorum fralrum enatx,
Auspicio quorum facinus seculx fuere.

COMMENTARIUS.

Dmt Esatos.Qiiffi sequuniur non sunt apud Esaiam,
ut jam isthinc verissinia sit Aucloris prxfatio ; iVtAt/
se compoiite dixisse. Scd esl tameii apiid Esaiam de
Nova Jerusalem locus, qui ab Justino Mariyre adver-
stis TrYphoiiem cilatur pro tempore illo mille anno-
ruin. Et est prophetix cap. lxv. Rigalt. — Memoria
Lipsus est Rigaliius, quutn ea quae seqtitinuir, apiid C
Esaiam iion esse confirmarel : leguiitur enim cap.
i4, 16, 17. Nutnquid i$te etl vir quiconturbavil terram^
qui concu$sit regna^ qul posuit orbem deurtum ? etc.
Quod propheia de rt!ge B:ihylouio ilixerat, Commo-
dianus ad Antichristum deflectit. Davis.

Qui commovet orbem^ ei reges tot, Commovet orbem
et consiiniliter reges. Jatn saepe observavimus lianc
parliculam totidem in lioc siguificatu.

In tres imperantes ipse diviserit orbem. Si sana sit
exemplaris leclio, rc vera Commodianus b;rc negli"
gendo dixit. Aiitichristus enim non in ires imperantes
orbem dividere, sed tres reges superare debuii. Yide
Dan,^ VII, ^; Irenueiim, lib. v, capp. ^5, 26; et
Lactantium , vu , 16. Forsan legenduai :

Id tres imperantes ipse devicerit orfoem :

scu adverstis ires imperalores pugnans, orbem sub-
jugaril. Davis.

Nero de infemo levalus, Sic Inslr. lxi, de cloaca j\
ievatus. Depravatissime in apographo : Herode inferno
levatus, RiGALT.

Medium Nero tenebit. Sulp. Severus, Hist., ii, 28,
c Opinione innltorum recepium fuisse ait, ipsuin An-
iichrislum yeniurtim. i Rigalt. — Tres annos cum
dimidio regnabii. Iienaeus lib. v, cap. 25 : < Dabitiir
in mauus ejus ( Aiilichrisli ) usque ad t^mpus lempo-
nim et dimidium temporis : hoc esi, trienniuin et sex
menses, in qiiibus veniens regnabit super lerrani. >
Vide sis etcapp. 28, 30, ac Laciantium iib. vii, cap.
17. Ineadem senteniia fuit Mieronyinus aliique ve-
leres. Davis. — An tribus?

Tune Babylon mercirix, Qiiae in Apocalypsi Joannis
habei in fronte iiomen, Mysterium; Babylon magtia^
mater forniraiionum et abominationum terrce, Terlui-
lianus lib. adversus Jud:eos : < Babyion apud Juaniiem
nosirum Romanae iirbis Ggura est. Froinde et magiiae
et superbae et sanctonim debellatricis. » Auctores
ijiiium regundor. Bt^lonem Romam dixere : ubi et

observavimns,quae huc periineant pag. 271 ei 313.

RlGALT.

Victorque Latinus, Ireuacus, lib. v, cap. 25. < Sed
et Lateinos nomen habet scxceiitorum sexaginta sei
nunierum. El valde verisimile e>l, quoniam novissi-
mum regnum boc hubet vocahulum : Lalini enim
sunt, qui iiunc regnant. Sed iion in hoc nos gioria-
biiniir, etc. » Quam isie Latinus ab ilio Silveslrodi-
versus! ad cujus praesepe cuiictos coiivocat Chrislia«
nos, Insir. xxx. Rig.

Primitivi decepti. Sic Inslruct. xxxv : homim pn«
mitivo, KiG.

Loquetur imago. Apoc. , xiii, 15. Hoc eliam de
Apollonii Tyiinxi imagine narratitr. Id.

Recapitulantes ex eo scripturas. He^^ychius : cb«-
xc^a^acovrat, ffvfAirXijopvTai, l7rocva>aa6dcy<i. Frequen-
ter usurpat hoc verbuin lrena$us iib. v, c 15, de
ipso Christo : < Recapilulans, » inquit, < in se omnia
qu» in coelis, et qii» in terra sunt. » Et paulo post:
< H:ec igitur in seroetipso recapitulatus esl, adunans
hominem spiritui, etc » Tertullianus lib. v, adv.
Marc. : < Sicut verbuin illud in Graeco sonat, recapi-
tulare, id esi, ad inilium redigere, vel ab iniiio re-
censere oinnia in Christum. » Esdr. iv, 12, 25 : fim
recapitulabunt impietaies ejus , et qui per/icient nom'
sima ejus, Rio.

Per novem tribum agens, Leff. Per novem tribcum
agens. Sic nioi, v, 658 : Obretictos duw tribuum el
dimidia, Davis.

Aptius judico vobis. Haec verba levi mutalione sie
correxeriin : Apertius indico vobis, Obscura scriptu-
rarum dc novein trihuhus et dimidia, de Anticlirisio
aliisque nonnulis se declaraiurum proUtetur Commo-
dianus. Rig.

Sanctorum chorus propHelarum, Synodus episco-
poriim. Rigalt.

Obsceni quosequi. Carpit Novali et Novatiani scelen,
qui absienii ejectique Ecclesia plebem adversiisepis-
copos suos accenderani. Vid. Cypr. Episi. 49. Kio.

Nec rueret temere ad pacem, Hoc i»eriiiiel ad hisio-
riam lapsorum et scliism:iiiconiin, qui factiosis pren-
salionihiis episcopos perurgebant , ut pacciu indiguis
eiiam inviti concedereni. Rig.

De scelere duorum fratrum, Quondain fratruoiy
hodie apostatarum. Ria.

Digitized by

Google

235 {y.m.)

Non immeriio tales dispf ni sont ipsi eruenti :
Convenient iteram propter mysieria Ghristi.
Tunc autem properant compleri legis Darrata.
Omnipotens descendit Chriaius ad suos electos,
Oi)scuniti Dobis qui fueruDt t4*inpore tanto;
Millia tot facti : ilia est gens vera ecelestia.
Nou natus ante pairem moritur ihi neque dolores
In suis corporibtts sentiunl, aut lobera naso.
Pausauies in lecto suo mature receduiit,
Omnia complentes legJs : ideoqne tuiantor.
Transire jubentur ad Dominum partitus dextris,
Exsiccal fluvium quibus sicut ante trajectis;
Necminus et Doniinus ipse prnceditcum illis,
Traiisiit ad nostra ; veniuni cum rege cmlesii.
In qiioniin itinere quid dicam quod Deus educet?
Sobsidunt moutes ante illos» et fuiiies erumpunt :
Cxiesiem populum gaudet crealura videre.
Hic tameii festinant matrem delendere caplam.
Rei aulem iniquus qui oluinet illam, ut audit,
In partem boreas fugit, et coiligit omues.
Sedcomse ihlidet exercitu Dei tyrannus
fenrore coelesti prosternuntur niilile coeli ;
Ipsecum infando comprehendiiur pseudoprophela.
Decreto Domini traduntur vivi gehentiae.
£x eo prlmores et duces servire jubentur.
Inlrabuni tunc sancti ad anliquae uhera mairis.
Ui autem et illi refrigerent, quos male ille suasit,

ADVmUS GENTIUM DEOS. (V. 676. ) 254

A lu variis poenis crociabii sibi credentes.

Yentum est ad finem, quo loliuntur scandala mondo*
Iiicipiet Dominus judicium dare per igneni.

ILllI. — DE Si£CUU ISTIUS FINB.

Dat tuba coelo signum, sublato leone ;
Et fiunt subito tenebrx cum coeli fragore.
Summittit oculos Dnminus utlerra tremiscal;
Adciamat ut et audiani omnes io orbem :
Ecce diu tacui suflerenS lanio tempore vestra.
Gonclamant pariter plangentes sero gementes;
Uiulatur, ploratur, nec spatiumdatur iniquis.
Lactanti quid faciei mater? com ipsa crematur.
In flamma ignis Dominos judicabii iiiiquos :
Justos autem iion tanget ignis, sed iinmo delinget.
Sub uno moranlur, sed pars iii senlenlia fievit.
Tantus eriiardor, ul lapides ipsi liquescant;
In fulminacoeuntvenii, furit ira coelestis,
Ulquacumque fugii impius, occupatur ab igne.
Suppetium nulluni erit, noc nautica puppis:
Flammat Amen genies, etMedi Parthique ferveni
In annis inille, ui ferunt operta Joannis.
Nain inde post anoos mtlle geliennae traduntur,
Et fabrica cujus eranl, cum ipse cremaulur.

XLIV. ^DE RESURRECTIONB PRIIIA.

De coelo deseendet civitas in anastasi prima :
Est quod referainus de fabrica tania coelebli.

raMllENTARIU^S.

Cnenii, Truces. diri, afroces. Rio.

Propter mynma Chritlu In apographo : propUr
mytieria ca$tui. . RiG.

Compieri legis narrala, Hac loquendi formula iisna
est, deqoe Antichrislo et fine sarculi consentanea
Conimodiano scripsit , circa aiinum Christi 560 Q.
Julius Hilario : c Si nos imperio Dei, quod fidele
est, andiamiis, accipiatnus necesse est quidquid nobis
divina lei fideliter enarravit, etc. > Rig

Aut lubera mto, Iti apogr. vbera nalo^ prave. Oz»'
nam significat, vel polius polypiim. Ozaena, nialuin
ulciis in n:i>o, a p(»lypo pisce niincupatuin : el esl
xse/>xtv6>dsc, nare'^ iirget ei strangutat. Rig.

'Pimunle» in lecto, Inscripiio veiu^ Mediolani aure-

LIOS, EUSCRIU:*, MATRl. CO»TRA. VOTOII. FIDEL. PAUbART.

Grutf rus p. hl. 9. RiG.

Tranme iubentur ad Dom. Sic insrriptione antiqna,
Vienn;K Afloiirogum. Transht sub die... Orbis.
Fao TO. VlRO. C. — CoN^s. KlG.

Fatinant matrem defendere captnm, Hierosolymam
siguificat. Videsis Iii>lr. xli, v. G^. Davis.

ProtternuHtur milite casli. Vid. Apoc, xix, 19. In
Ofiographo legiiur : proslernuntur mUite$ Eli. Rig. —
Proilernuntur milite cmli, iCmendatio Rigallii solx-
cam reddil oralionem : pnrcesserat eniin tytttnnuM,
Romen singnlare. Les protlernttnltir mi/tf« illi, vi-
deiicel Antichrisii. Vide Lanctantium, Div, Imtit,,
lib. vn, c. 17 el 19. Davis.

PuudopropU, Ap(»c. xix,SO.

Primoret et duce» senire. Iiifra Instr. lxxx, dicet :
Sub jugo ternli porlent victualia colto,

Judicium dare per ignem. Te!tiiHi:«niis, lih. de Re-
surr. car., c. 25: c Dehinc et i{;ne daio, ui»iver^alis
resiirrecuonisceiisiiri de liiirisjndicabiiur. i Rigalt.

De s^cuLi FiNB. Clau$ulam temporum dixit Tcr-
tullianiis lih. de Rt^urr. car. Alibi : Clauiulam iacri-
ficationis et gtorice scecuiari», Rig.

Sublaio ieone, Hanc fore Neronem opinabnnlur
chrisiiaui. Suh». Severus, Dial. u,cap. 14, ubi de iis,

Patrol. V.

C quae Angeius l>eato Martino nuntiaverat: Cicm ab eo
de fine stecuti qucereremvs, ait nobis : Neronem ei An*
liehrittum prius esse venturos, eic. Et paulo post:
Demque^ Neronem ab Antichristo esse perimendum
etc. RiG.

In flamma ignis. Pauliis. 11 a<i ThesRal., i, 8, h rupi
9X076^. Apoc, Xfx, 12, ffkoi iropb^, RiG.

Ct aecupaiur ab igne. Leg. occupetur: quod ipsa
posrnlai latiiiitas. Davis.

Flammat Amen i4m^.Verlmm Dei : quo ip«e Domi»
nus desigiialur : ^to-Tof xoce «/riQcvor iq oLpyrn zHi xrt-
o-coif Tov 8eoO. Apocnl., iii, 14. Qiiemadniodnni vero
bac Instrnctione Commodiaiius ait. tlummat Amen^
sic per Ecclesiaiii R>nr««nam ad similitndinem ccslestis
tonlirui ^lmen reboare dixil Hieronymus. prooemio
lib. II ad Gal. Vid. Isid. OHg. vi, cap. 19. R16.

Vt feriml operta Joannis, In apograpbo legitiir :
Vt ferunt corpora sancfis : qiiod procul dubio dtfprava-
tum esi. Emeiidamiis : (Jt ferunt operta sancti^ vel
^ potius operta Joannis. Veterns glossae : Operjtunt^
^ hror.pvfov Apocalypsin Liiiini dixere Hevelutionem,
De Apocalypsi Joaimis, Sdlpicius Severu^, Hist.
Eccl., 11, 5i, Inter dubia recenset. Hieronymus epist.
ad Dardauuin cxxix, num. 4, ubide Episio'l}i Barnabas
ad llehrros : Vtramque, in<|iiil , iu^scipimus (epis-
tolani nimirum ad Uebnvos ei Apocatypsin). Quae
certeRevelatiomysteria nobisexhibet vatdenperla et
abscoiidila. Rig. — D«* Apoc»lypNeos txxtBtvrw jejuiie
niniis Rijraltius heic. Faliitur \era diim scnliit Apo-
ralypsin inter duhi:i reeonsere Sulpiciiim Severiiin.
Sic eniin ille Hisl, eccL, lih. 11, cap. 51 : cDomitiauns,
Vespasiani riliiis, persecntus est Chrisiiiinos. Qiio
lempore Joaiinem Aposloluni alquc E^aiigelist:iin in
Pathmum iiisnlain relegavii : uMillearcaiiis sil>i mys-
teriis revelatis, lil>rum saene Apocatypsis {qui qni-
dem a plerisqiie aut stuite aut impie non reeipitur)
conscriptum edidii. i Davis.

Oe ccelo descendit civitas, Terlultianns, lih. 111 adv.
Marc. «Coiiiilcinur iii tcrra nobis regnum ropro-

^.y.,..8oyGoo5le

'S!f

m {V. m.} GoiiiiODiua

Re8urgemu$Jliii|«l Mvm illi defmi »

Et iacorruplt erant, jain lunc «ine mortd viTenlM :

Sed nec dolorilUui^ «ee^etniiii i^rtt in itiii.

Yenturi sunt illi quoque sub Aolicbrisu» qui vincunt

Robusia mariyria : et ipsi tolo tempore yivunt,

Uecipiuntque b6na quoniam mala passt fuere,

£l generant ipsi per annos mille nubentes.

Gomparanturibi tota vectigalia terr»,

Terra quia nimium fundit sine 6ne novala.

Inibi non pluvia, non frigus in aurea castra,

Obsidiae nuU», sicut nunc, neque rapin»,

Nec lucernae lumen desiderat civiias illa :

Ex auctore suo lucet, nec non ibi parct

Per duodecim] roiUi.i stadia lata; longa, sic alta ;

Radicem io terra, sed capui cum coelo perxquat ,

In urbe pro foribus autem sol et luna lucebii.

Malus in angore Septus propter juslos alendos.

Ab annis aulero miUe Deus omnia pcrdet.

1K7. ^ DB nE lUDMn.

De die judicii propler incredulos addo.

flfSTftOCTMNBS <t. 719.) !36

A Emisstts ittami IM MHiMMr ignis :
Dat gemitM lerpi nrm, ittfie ili vltSma ine
Iter ageiileB> «t iinie inerednll «Mieil,
Evhaait UMnM iaMomi «tktHi «MPm»,
In una flamini oMmiSfuir iWh nafira :
Uritur ab iMfsiemi tnoiiMqiie Kqvescifit:
De miri nK raMiMK, tiittltiir ib fgne poteMe.
Interii hoewtam «t Mfa, «liiU nnHiMiir.
Compohitur alii n^vttis taHi tihwqtti pere&nis.
Inde qui n w i m m t» mHtttiinir in morte seeoiHla:
Intenarfboi itMem ImMliCtttii jnili le«iiii«r.

ILVI. — CATECCIIINIS.

Gredeiitei m Chriato, ^ereHetis idoHs, omnes
AdmoMO fMmels propter silatitia vostra.
S Temptribiis primii per errorem sl qui ferebis,
Erogatus enim Chnsto cn ewiew reKiiq«e.
Cumque l)e«m imsti, esto boiras tlro, prebatfts ;
Virgineniqae pudor teeom veriila^ fi agno.
Mens bonis intigilet : cave m non deiinqaas in ante.
In baptismo tihi getiiiite solox titalof .

COMMfiNTARIUS.

inissum ; s^ ante t^oelum, sed alfO siatn ; utp6te post
resurrectionem iiiroiUe annos; io civiiale divini
operis Jerusalem, coelo dclaia ; qu.im el Aposlolus
inatrem nostraui sursuin dosignHi. § Ibidt^w paiiio
posl: (CoiisUl elhnicisquoquetestibus in Judxap^r
dies quadragiiua maluliiiis momenlis clviialem de
coelo pependisse. i etc.

In anaitoii prima, Apoc., sx, 5. TertuUianus» lib.
4b Hesurr. car : cDtitiok) in ahflium f«tegiio> prifDii G
?esurreciiwiis praerogali^a de soiHserdinaiar ^ • Et tiiil*-
leairioriim dtscipiiBa liuis ctinslttnit reiurrecMMliSi;
prliiiiin resurgeniium td iMam roUl&iiiiioruoi terrsmMfci
leliciiatem : alieram universnlein, qnum dabii Dins
Igfiem laiifisorbisconAagraiorom, ad iupremijadicii
censuraiii. Et liriu«n ipse TertalliMius alilii pissim
mirtyrmtt airimas inipH-i ifiaNyrii corona siatim t^api
ad coeluin anirmai ; aiiis vero, et iidelibus quidom
ipsistinoriin resunrecliorlisdppoiHi, ttaali apud tnfferos
modfeum quodi)4ie dciietum ^viore aiu longione
mora ilta resurgendi IttSiit : senieniiisGertieperpiesis
ei iii4ricaiis« iii s^^ent esse morialium^ Dei ciftisiija
euriose iiimiB ifiqttirefiiiMW> vel mioiis vei^ecunde
soHieitintium. \fid. Mb. d« Aitim., ft4, et ScOrp.,
c. 12, Oi)serv. ad Cypr. eptst. ui. Rio.

liteorfupii eruni, Leg. rnc^niipli erimfa. Davis.
&( mnerant t>A'. Hoceerie folt eiitnie faiiniii tn

r^ .^tll^k.dk>4i2 tjbfihMkMriC f<kl\ii1« l.«i»l«nl<!itti vii tiS •

InUrioribu9 aulem hakHaculu. Cienim imraie, tive
iniroire dicuniur sancii in regnum Dei, io viiam
xteriiam. H.^fiC(>ntra, ejiciuntu^, pelluntur, miilunlar
in ieii0i»ris exteri<*ros. ftm.

CiTecDnsNis. Uoc vocabuittin iia icripium vulgo
fuisse a:vo Coinmudiatii acrostirbis indicat. Sant
m^m «e«0>ixo^f^voi, Audieiites, Compeientes, ya-

O-XOfLEVOl. RlG.

ilave ul non Mrmfifas in mtte, fVoc esi, vt viuiin
nmi iFivas, qQdlem vlvebas antequam esses ad fidem
christianain toeatiis. Sic inslr. seq. Undenon elfugia
pttcmum prkcd $eetan$, Prisci sedstar qiii, profSNSus
GMmt BOHien, redtt ad vomtium, ei viiani mit sa^coli
▼liiii 4iswii«ian^ qui moribiis utitar quibos utebatnr
inte fidom Cbristodiiim. Rm.

i« ioplimio tifn genitale seiox lavatur. In apograpbo
legitof: In baplismotfbi genUale $ola tenaniitr. Prima
visiine placebm, bapiisroam gotiitalem diel, quo
eeniu dixii Cyprianns ad l>(matiim, Ondm geniialit
aumiio mtparimrit mvi Memdetersam: «l hxc senien-
lin Coiimodiani fiierit, novam In Cttristiano bap-
lifmo mMi tmlivilatem donari, qua nempe renas-
eimur, dejmsiiis sordtbusfAdami veteris.lhnties enim
et 00 iiasHmur, ejusiiue peccnlnm qiiasf per tradoces
imigi serie propagatam In nos dtmanavii. Ax renas-
cimm- in i«iin?)i#i, l)ipiisma vldeticet geniiali. Qui
sensus sane bonus esi «i verus. Sed q«ld tiei his,

IWa mmensili teinporis fal>ula. Laciantius, VII, M : ^ ^ . . ^ . . .

tPer et»sdem mille annes ttrfiiMiani muRiiadinem i) ^* ••fl^«?><'r f" »P»fi:«*f*w. *c)f« r«r«a;if»r, vel w/a
generabum, et «lit sobolcs eornm siiidi « Oeo :?!'^?f".'':_^5J?''"'; ^"*i^'' ^ gcniuilia

cara, ete.i Rio*

VbsidtLV nutta. Iiifra dicel: Obsidiando peril. Ric.

31alu$maugore. Malumdicit, draconen),scrpeiU6m,
diaboiiiiii, saianam, TrovTj^oy. Rio.

Angore. Angiiia, cruclutu.

Foric l^eiidum dominttbiittr igm$, Se« ctiucta
vistabttt. 0AYIS.

iter ageHtes, PrsefmiiiMi in terra vivendi spi4i«m
penigentes, vei in lerra agenie^* Ri«.

Etiiimie mnun. (Jtsupra, l«sir. xun : iuUoz auim
non tangei i§Hi$. Ric.

Ei QMira, ei %$ia muianiur. iTorsan rcpoiieudum, et
a$tra vtl ip$a wulaniur. Utut sil, cuivis palei sauam
aon esse %iilgatamlcciioneM.DAVis.

Jlf if<£n/ur iii viorie ^e^umda, Prima eat oorpuris,
secimda animo: quac est mors seterna, ignis aiien>us.
\id. lnstr. lh. Rig.

4aviri bapiismo.noii ea qme pntttiaptrsmum, tiolau
Chrislianai di-dpiinjs lide, comnNttuntiir. Qm sensus
soiis, itidcin oommodiiH videalur, ni sil geititale fiec-
CAium, quod ab mSgiiie s«a qni^que secuni inrerl.
Vemm, i«e qmddUtiimutem, di<ipticobit ea scripiora,
gemialui sola iiiplismo t^ivari, qux* ipsa suiambtgni-
late risum niovet. Iiaqiie p<msi4atius cogitanti sub-
venil aliahujusceinudi.in bapti$fno trbi genitaie solox
/Mifur. Quoileeiao, etsi non peiiidis subtata ambi-
gniiaie, sed taiimn correcia, lav:(cri gemtillis neces-
siiaiein tiXHi, utjam solok genitale dicantur sordcs
eriginalis peccati> qiias elui baiiiisiHO credimus.
iSc/tfA, <is4taiiim roriulliani Pailio vocabnlam, sob
ConiRiodiaiii styiom, nt pleraqtie aNa quafe pss^im
observiviiiras , venii. Lanam crassam sifmflcare
noiatFestuS. Oeo-U7r«fo«, /piov f^mapwrepoSaran. liiidc
et Sokscismmn rfiiere grimmitici,etquldquid crai><
sum aui pingue,inboiiestnm ot turpe. Rio.

L^iyiLi/icu uy

..e

257 (v.'738.)

ADVERSUS GENTIUM DEOS.

Nain si quis peceans catechoinenus fXEna nouiur,
Ifi sigiiis illt Tivat, sed non sine damno.
Smavk libi : graTia peccaca deviia lu temper.

(v. 751.) 258

XLVll. — FIOELIBUS.

Fideles admoneo rratres de odio tollant :
Im|Ha martyrilMis odia repuUntur in ignem ;
Destniiiur oiartyr, cujus est confessio talis :
Expiari roaliim oec sanguine fuso docetur.
Lex iniquo datur, ut pohsit sese freoare.
Inde debet carere dolis ; simili!er et tu.
Bis Deo peccas, qui lites fratri protendis :
Unde non effugies peccatum prisca sectans.
Semel es loms» numquid pbieris deouo mergi ?

XLTIII. — PIDELES GAYITB MALOM.

Failantar Tolucres, et siWarum bestiae silTis,

COMMENTARIUS

A Ipsis incania, jacCura quibos est tradila, inerKis.

Decipiuntque qusstuosa, ut esca, sequentes;

£t vitnre malum uesciunt, nec lege tenentur.

Lex homini daU est, et doctrina Titae legenda,

£x qua recordatur, ut posfiit viTere caute»

Suique locum; mortis et deroget ea qux sunt.

Gondemnat se ipsum graviler, qui regi delinquit ;

Aut ferro Jigatus, aut de suo gradu dejecius ,

Vel viu priTatus perdit, quod frui deberct.

Exemplo moniii, graTiter peccare oolite.

Translati lavacro magis caritaiem habete.

Escam muscipuli, ubi mors est, longe Titate.

Mulia sunt mariyria, quse fiunt sine sanguine fuso.

Alienum non eupere, Telle martyrii habere,

Linguam refreoare, humilem te reddere debes,
B Vim ultro non facere, nec factam redderc conira.

Nm tt quis peccans catech. Cyprianus lib. iii, ad

Quiriiwm, arl. d8. CauehHmenum peceare jam non de-

bere. h ciijus articoli testimonkiin citat ex Epistola

Pauli adRom., cap. iii: Faciamus mala, dum veniant

bona. Qiiasidicerent qiiidam iu Calechutneiiatii positl;

Ludatiiui, indulgeamus TOluptatibus et genio, quaii-

lum Tidebiliir : cleniiti, qiiidtiutd peccaluin a iiobis

fiierii, abltiet baptismus. Nimiriim, fuere tam inipii,

qui disiulerinlbipdsnium in exinMiia vit:» lempora,

ut ntaliiia sua diutuntlore fnierentor, securi de istius

liTacri, etiam io eKtremis, efiicacia.- liuc Tero Con-

staniiiii Coesari^» baptisino critnini dalum esl. Miilto

pniJeniior ettntiorilla prosperi Aquitani confes^io:

< Naium me (luondam sii|r lcge pcccaii, et traiisfusa p

in nie a pareniibus ordinaria m >riis conditione capli- ^

yuin, iie loiigo ferocis domiHi jure deiinerer, iiiier

ipsa me viiu; initia, iiiiseiirors ei ini!>erator Doinine,

iikrasti. Anle inveni lynnnicidaiu, quain iniellige*

rem servituiein, etc. i Ric.

Pcena nolQtur. Mox dicel : sed non sme damno, Pro-
lato scilicet catechtinienatus siii tempore. Paires sy-
nodi Nicxnae can. 15. de Ciitechunieuis qui prolapsi
suiii, stalueruiit, tribus aiinis eos a catecbiimeiiorum
oraiioiieseparatos, postea recipi dcbere. RiG.

/n signis itta vival, Lpgeiidum arbilramur, in signis
ille vivat. In signis, nempe chrislianis, ul in c Mris.
Summa libi. Qiiasi dicet el : Hoc in summa libi sit
ommo et memoria fixum. fliG.

Pralresdeodio tollnnt. Adversus hicc inlcr Chri-
siianos odia et dissensiones studiosissime Tcrtullia*
niJS egii libello ad Martyrcs : /« primis ergo bi^ne-
dictif notile contrisiare Spiritum sancium, eic. Fra-
tres odid tollunt, qiii per odi^i, fraieriiitaicineverlunl;
nec t»ntum deaimcis, s d de frairibiis f.iciuni ininii- ])
cos; itaqne scribendiim Fideles admoneo, [ratres ne
odio toltani. Kio. — Importuua Kigaltii emendalio.
Sic Instriict. xxii, v. 277 :

Hpq ! doleo, cives, sic vos hebetari de mundu.
£t ittstroct. i, rers 6 :

Legendo de lege.
Ad qiiem locnm Tidesisadnointa. Davis.

Expiari matum nec sanguine fnso docetur. Respicit.
Coininodlanus ad I Corinih., xui, 5. Davis.

Lex iniquodaiur. Iniquuin dicit ruui, ({iii non est
chrisiinniis. Rig. — lleicvero in aninio habuitauclor
IT/Mi., I, 9. Videsis ei Gnt. v. 25. Davis.

Ut possit sese frenare Sic etiani dicel Lisiruct. se«
qiientl :

Lex boroini data est, et doclrina vltae legenda,

Ex qoa recordjlur, ut possit vivere caute. Rig.

Vnde non effugies pecc, prisca s&ctans, Hoc est
quod supra dixii peccansin anie. Utrum legas, pecca-

tum prisee sectans, qood est in apographo; aitt, prisca
sectans, parum refert : aenaus est idem. Ric.

Semel es totus, numqmd poteris denuo mergit
Amisisii baptisma, qnod unum est. Prxclara eat
Prosperi fides : Licet ego a riouis tuisrecesserim , in me
tamen tua dona manserunt. Rto.

Ipsis incaptajactura quibus est trad. mentis. Disro^
pto vocabulo, incantamentis. Quo fil ut versus etiam
videatur disruplus. Consimiliter lusit Eugenius ille
ToleUiius, ad quemdam Joannem, coi displicebant
Tersus liexi,

lo, verstculos nexos qui despicis, hannes
Accipe di soliers si nosti juogere visos.

IIxc iltins aevi technopaigoia fuere. Tmesis:7pns m-
cantamentis jactura quibus est tradita. Hoc est, qu«
objecta sutit passim et negligligenier fallendis volu-
cribtis et bestiis. Incanuinienta dicit, sophismata -
omne genus fallaciarum capiendis Tolucribua et bes*
tiis. Quiiini auiein et incanumcnia dixerit hiijusmodi
dolos objectos, sive expo&itos fiiliendis avibus et be^
tiis iiicautis? H:ec vero tmesis, non est durior illa
£nniana : Saxo cere comminuam brum. Rig.

Decipiuntque qu(estuosa, ut esca^ seq. In apographo
superscriptutn csi, Decipiunt qua aurea. Vera forteaa
scriptura tuerit, Decipiuntqueantra, ut escu, sequenua.
Antra, fossis obtccia* virgultis ci frondibus, subruen-
dis bfsliis inso({iienlihiis veoatores. Rig.

Suique tocum. Repetendum de praecedentibus
recordatur. Lox homini data, facii ut recordetur vivere
caute : tucit, ui recordetur locum sui, hoc est, cce-
lum, si caiiie et recte vival ; inlermitn, si prave. £a-
dein vero lex facit, ut deroget ea, quap sunt mortis :
ut deprecettir a Deo morieni, quam peccaiido forte
proineruit, sciernam. Rig.

Escam muscipuli. Sic emendari Tidelur, qnod est
in apogr.tpho depraTatum, Et escam musciputi, ubi
mors et tongas vita. Glossae veteres : Musciputum^
fjLy)cr/pjx ; Uusdputa^ leoLyiitf ; et in singulari feuiinino :
Musciputa, ^otr/lc. Pha;drus iib. t, fab. 1 : Qui stepe
loqyeos et musciputa evaserat. Rio.

Vetle martyrii habere. Sic legitur in apographo :
ncc aliiid significat, qiiam velle mnrtyrliim lollcre,
sive bahere : opiare martyrium, ciijiere m;iriyrem
lieri. Rig. — Velte... habere. Volunialem martyrii
huherc. Infiniiivus pro nomine substantivo. Sic Per-
sius, Sat. T , 55 :

Vcile suiim colque est, nec voto Tivilor uoo.

Mnlta similia veterumloca collegimus ad Minucii Fe«
YxiixiOclav. cap. xxxiv. £diderat Rigaltius, vetle mar"
lyrium hiibere. Davis. /^ t

Digitized by VjOOQIC

^59 (767.)

Mons paiieiib fueris», inleUige lc martyrem essc.

XLIX. — PCBNlTENTiBIIS.

Poenitens es factus» noctibus dicbusque precare :
Atiamen a malre noli discedere longe,
£t libi misericors poterit Altissimus essc.
Non liet in vacuum confcssio culpae ; perinde
In reatu tuo disce manifesie deflere.
Tu si valnus habes, herbam mcdicumque re.quire.
£l lamen in poenis poteris tua damna lenire.
Nanique, faiebor enim, uniim me ex vobis adesse,
Terroremque linquendum : sensi ipse ruinam.
Idcirco comnioneo vulncr.itos 'cautins ire.
Barbnmcomatnque foedare in pulvere terr.-e,
Voluiarique saccis, ei pelere snmmo de Kege ,
Subvcniet libi, nc pereas forte de plebe.

L. — QUI \POSTATAVERUNT DEO.

Quando bellum autem geritur, aut ingruit hoslis,
\incere qui poteritaut latere, magna tropxa.
Infeiix autem erit, qui fumi captus ab illis.
Amittit patriam et regem, qui dignepro veritalc
Pugnare, pn» patria qui iioluii, neque pro vila :
Obissc deberet , quam ire sub barbaro rege ;
Serviiiumque petat, qui hostibus sinc lege deferrc.
Tu si proeliando rooreris pro rege, vicisti.
At si maniis dederis, incohimis lege perisii.
Transfluviat hoslis; tn sub latebra conde :

COMMOOIANI INSTRIICTIONES (v. 791.)

A Aut si intrare potest, si nec ne, ne cessa :
Undiune te redde tiitum, luos quoque ; vicisli.
Et vigilanter age, ne quis incurrat in illa.
Res infamis erit, si qnis se propalat hosti.
Vincere qui nescit, et occurritiraderesese,
Nec sibi nec patria; laudem remisit Ineptas.
Tunc vivere noliiit, cuin ipsa vita peribit.
Domini si quis inops, aut profanns ab hosie,
Erainen sonans facti, vel ul aspides, surdi,
Orare satis dCbent, aut se condere lales.

LI. — DE INrAMTWCS.

Duellum hosiis subito venit inundans ,
Et pruis quam fiigerent, parvulos occupavit inertes.
Improperandum eis non est, licet capti videntur :
g Nec quidem excu&o : ob deiicta forte parentum
Fuere promeriti; idco Deus tradidit illos.
Attamen aduiios hortor in arma recQrranl,
Nascanturque quasi denuo suse inairi de venire.
Terribilem legem fngiant, semperque crucoUoi,
Iinpiam, indocilem ferina vita viventem.
Belluni enim aliud cum fuerit ft»rte gerendum,
Viiicere qui poterit, aut cerle Jaai scire cavere,
S

LII.— DCSERTORES.

Desertores enim genere non uno dicontur.
Est alius nequam, aiius in parte recedit ;

COMMENTARIUS.

Mous patiens (ueris, Quid sit mons paliens, me qnl* G num qni se propalat hosti, esse sni ipsius tr.idiloreni.

dem fiigit. Leg. tnens paUens fueris, MeiUcm r|iii«
pars potior e<t homini^, pro loto hoinine posuit
Coinraodianus. Vide supra Instr. xxvii, v. 406. Da-
vis.

Pmiiens es [aclus^ Ad p<Bniienti.im .idmissus.
Eieiiiiu indnlgeri sihi paeintenti^e lociitn afnbiel)ant,
longa poeiiitentiae demonstratione. iCgre pORiiitentia
dabalur illi qui sic deli«|uer:it uc probriini Eccle>i:e
objiceret, retiiienii secum Uim ignominiosum pecca-
torein, ut expelli, abstineri :ic proliiberi Ecclesia
ineruisst^t, qui Ecclesi:un deliclo siio fecerat iit erii-
besceret. Porro cadein Ecclesia noii invidebiit poeni-
tentibus ad Deum conversionein, apud quem de venia
inipeir<nd:i non de^^perabnt. Rig.

A matre noli ducedere. Ab Ecclesia, domina malre,
cujus de iiberibiis aliiiiur. Rig.

Seim \pse ruinam, S*nsi ine iiiori, seiisi unde
ipse decideraiii. in apngr. Senslsse rumnm. Rig. —

L^^g. senmse rninam^ ut est in npogr.ipli», oiijns fidem ^ Orare salis <

temere dt^eruii Rigaltius. F:iieb<ir, inqiiit Coinnio- ^ ab episcopo itiTpeirare mereaniur; Ecclesia, qia»

Si tamen incidal in bostein, vel nppriniaiur a per^-
quciitibus, tnnc pro noiiiine Chiisti essedebere(on-
slaniissimnni. Nain si viiain negando rediiujl, cut»
ipsa viui periturum. Rig.

Tunc vivere noluit, Vitam .Tiernam liverc nolujt,
qui parum fortis corain pr.i^side, corani tyraniiofiii>;
thura dedit idolo, vel negavitChrisium : .Tteriiae Tiu
reiiuniiavit, ut moinetitineani servnret. Hic.

Domini si qnis imps. Ut siinpliciter eihnicus. bo-
peni Oiimini dicii, qua foruia dc Salurno, venhiaspi
animi^ Inslr. iv. Rig.

Yel profanus ab hosle, A persecutoribiis nomin)
christiaiii siibactiis; a qiiibiis rediit iiegaor. Ric

Mramm sonans facii. I Corinth , xiu, 1 : &a^X'>
•hywj . RiG.

^Vet ut aspides surdi. Oni adversus Dei sapieniiani
auiessuus oblurant. — Rcspicit ad Psalm. lviii,o.
Davis.

debenl. Ita ut poenitentia! faculiaiem

dianiis, nie ruinain seiisisse. Davis.

Volutarique saxis. In apogr:ipho : volutarique satis.
Pce iitciitis habitus, inala sni ipsius tractatio, exlra
lailiiiam deversari, in asperiludine sacci, et horrore
cineri^, ab omni viui: fnige diiiti. In saeco et citiere
volulaiitis, cuucinerati ct concili:iti : Tertullianiis.

RlG.

Ne pereas forte de plnbe, H<»c est, de Ecelesi:i ; de
tnrba ndeliuni, dt^ p>»pulo Christi, de populo saneto.
Eral eniiii tiinc teinpori^ Ecclesia, episcopus, presby-
ter, diaconus, plebs sive luici. Rio.

Qnam ire svif burbaro r^^^. B:irbarum rci^em dicit
regcin non clirisli^unim. Rig.

Si nwnus dederis. Tliiis in ncerram iniseris. Rig.

Vndique te redde tutum. Dissentit a Teriiiliiano
Commodianiis : Coiisenlit anleni Cypriatio. Snadet in
pers» cuiione fugain, aut lalebras. I nmo in lalebris
eiin fuga inartyrium csse docel. Oinnmo vciat, ne
quis incurrat, nequis sc offerat. Deniqucait cliristia-

negaio Ciirisio dehoiiestavemnt, placata per iong^ni
ac iiiiserabilem exomologesin. Rig.

Aut se coiidere tales. Ila ut nu<(piam postbac i>)
Ecclcsi:!; castris conspiciantur. Rig.

De infanlibus.Si^n-us est apertns stabilieDda taniniB
scriptiira lnstructionis in hunc modum, quoiiaiice<)i
curaviiiius. Rig.

Et prius quam fugerent, parvulos. In apngrjpb^)'
Et priusqnmn fitgerei parvnlos occupavit inertes»

Nascanturque quasi denuo. Meiapliorani suinp^i^^^
Jomi., III, 3, A. Davis.

Terribilem legem fugiant. In apographo : Territ^lif
legem fngiens. Fiiginnl, iiiqnit, legeiii illani lerribt'
)ein tMhnicam, (|ii<c sacriiieare idolis jnbei, ciijns ^^
gis cultores flammis aternis sunt destinuli. RiG.

Desertores. Desertoriini diio genera consliluit;TiiU'
rincatoniin et (^ibellaticorum. Rig.

Est alius nequam, Qni sacrincat idolo; quddeat
apud Deum princip^e crimen. Ric.

L/iyiu-iicu uy

d^'

U\ (T. 814.)

ADYERSllS GENTIUM DEOS.

(V. m.) m

Sed lAmen otriqoe jatiicta vera decernuniur.
Ecce milUaiur Cbristo, sicui Cxsari parelur.
Rf^fiigiom regis peie, si deliclor fuisti ;
Tu illum implora, prosiraius illi Hifere :
Omnia conced^^t, ciijns snnt et oninia nostra.
Reposilis castri.s, nllerias cave delioquas.
Emre noli diu miles per spelaea rerarum.
Sii tibi peccare, desistere gesuim immensum

LHI. — IIILITfBCS CHftlSTI.

Mitilix nomeo cum dederis. freno leneris.
Incipe tuoc eiKO dimittere pristina gesta :
Luinri:is vita, quoniam labor imminet armis.
Imperio regis omni virtote parendiim ,
Tempora posirema si vis pertingere larta.
.lile bonus miles^ seniper exspecta fruenda;
Biaiidire noli tibi« desidias omnino mitie,
l;t tuo prepo>ito cotlidie pra sto sis, ante
SoliciiQS esto, matotinns signa revise.
Cam vidcris bellum, agonia sume propinqua

A n.Tc gloria regis , militem videre paratnm ;
Rex adest, oplaio propier spem doininicalurom.
llle parat dona, ille pro victoria lietui
Siispicit , et proprinm saiellem dedicat esse.
Tu tibi pr.i!terea in Belian parcere noli :
linpiger esio magis , ut reddat famain pro morCo.

LIV. — DE REFUGIS.

Damnatorum animnc nierito seipsx secernunt.
Ex hoc progeniti ilerum ad.sua rccurrunt.
Radix cain;i-a , malediclum semen eriimpil,
et iii servili gente sub barbiiro rege refugit ,
Flamiua quos aeterna torquebii die decreio.
Yuit vagus errare sine disciplina profugiis ,
Grassari per fauces viarum lege soluius.
Isti ergo tales , quos nulla pcena coegit ,

Si vivere nolunt , ab idolis respici debent.

LV. — DC LOLII SBIIINB.

De semine lolii , qui stant in Ecclesia mixti.
COMMENTARIUS.

Abutinparierecedit. Qni ne perlrahatur in Capilo-
liiim sam6«*atiiriis, paciscitur, oblato prac^^idi libello»
concQSsori pectinia. Rig.

hdicia vera decemuntur, Ili^ic, ut et npiid opiimos
scriptores, verum jijsti vel mqo\ recipit poieslatem.
Videsis BroukhusiuHi ad Propertii lib. iii, Ebg. iiii,
II. Davis.

Mititatur Chri$to, sicut Cffsari paretur. Miruatiir
Chrisio, qui sacrincire idoln vetai ; et in sacrifioan-
les, eliam iiiorliios, .nnimadvertit pceais xternis ;

pareiur Casari, qui moii jiiliei iion sarrificantes K,:iiidiris , desis libi ipsi adversiis B.lian, sive
Klolo; riPc hahet, quid fnci:»! iMoriuis : i.am sic mor- 1 diabol.nn : nc libi iniprovldo ohrepal satanas, ma-
tui pro Chn&lo, qni S1C Ca^f^an parnennit ui nioriem |„5^ iiiiquiis. Rig

pro SATELLiTEM : ct proprtum eue dedieat^ hoc est s(a*
bilem , llriiium forteinqiie. In apograplio i^uperlitum
anim:)dverti veterisscriptiirx vnstigium, de(/iMl,quam
bei^ minime convenire arbilraniur. Rig.

Tu tibi prcBlerea in Betian parcere noti, In apogra-
pho scripluiii fiient : Tu tibi prmterea in detictii
parcere noti. Qiia; scriptura ferri et explicari posset,
iiisi iios ndmoneret is qui npograpliuin recensult ,
veicrein niaiiuin luisse in Belian, Hoc est, Cave ne
desidi:i :mt supiniiaie lua , diim tibi forte nimiuin

foniter oppptierint pro Christi nomine, vitam vivunt
a^leriiaiii. Riq.

Si detic\or fnisti. Deliclorcm dicit. peccatorem :
elsic eti.i n hiqiii Cypriannm ohscrvavimus. Rio.

RfposUis castris. Castrisscilicet adv<*rsiis EccleNiani
rursiK positis, tn ipse post nrcetitam poenitpntiam
rpposiius Ecclesiae casiris, noli ampliiis esse deserior.

RlG.

Sh tibi peccare, desistere gest. im. Consimilc est
illiid liistruct. xLiii : Siminia tibi : gravia peceata dc"
vhn tu semper. Hic.

Jncipc tunc ergo diniittere pritt, gesta. Supra dixit :
Cave, ut non delinquat in ante, liislr. xlvi. Opponit
lipic. dimiitere pristina^ illi quod instr. XLVH, sectari
prisca. Prisca seii prisiinn siiiit, quje arile fidem c«in-
iiilssa sunt, ei quaU:i peccaiit, eihnici sive profani.

Rig.

Iinperio regis. Inlellige Chrislum, Ecclesia; caput. n

RiG. ^

^^ [no prasposito cottidie pra*stosis. Eiiieiidavimus,
niioit in :ipogr. depnivalum fuerat, ut tuo proposito.
|^r;«^l»osliuQ^ vocat. qiiem Juslinus el alii» irpostTxSna;
r/^rinlliaiiiis prcesidentem : qni el pnppo«i/ttm Ecctesim
"'Xii, ci pra:positum bnptismo RiG.
. '^(jonm suwe propinqua. Sume, pr.TSume, ir.tcllige,
•" proximn esse festuin et solemnc ci-rtanien, cx qno
P-'i<;i in foelnni iier. Agonalcm diem, et Agonalia
»j;si!] ceriainiiia dixere Rninani , quae prius Agonia
«'cebaiuiir; leste Ovldio. i Fast. :

^^ prius aoiiquus dicebal Agooia sermo. Rig.

Opiato propter spem dominicaturum. Scriheiiduro
^««eiur : prater spem dimicaturum. Veiitiirum re-
7"'''?est, Christmn, qui pr;rHde:il inarlyrio,
wriamini. Vigilaie iiiique, niiliies Chrisii , qwa qua
«oro non putatis, Filiut hominit veniet (Luc, xii,
'"^: RiG.

'I propriwn tatellem dedicat ette. Satbllem dixit

Impiger esio mai/ix. Tantnm ahsit, ut lihi perni-
cicm inferat Bt^lias tenlationibus suis; quin pctius
ab iis famnin reporin , ita ut sts cxeinplo frairibus
discipliii:e nc lidei diligeiitissime servata;. Rio.

De refugis, In apograplio legitur de refugiit , et
aiiie iiltiiiium versum apparet laouna , qunsi fefugia
di\erit Commodianus, pro refugit; nt tervitia pro
tervit. Nos deesse quidquam uon arbitramur, ei
iuNtrnclioui liluluni fecimus, De refugit : sic fuerit
iiota lacunae superflua. Rio.

Ex hoc fmweniti. Ex hoc scilicei Belia» de quo
!nst. praeced. Kig.

Iiernm ad tua recurrunt^ Ad suos eihnicos , ldo«
lolalr.i8. RiG.

Hadix cainina. Vel potius caina» , iit snpra In«
struci. XXXVI. In apographo vitiose radix tawmaa.

RlG.

Sub barbaro rege. Ut siipra Christum simpliciler
dixit regem^ ita lieic barbarum regem vocat Belian,
Satnnam, Amichri.>tiini. Rig.

Die decreto. Decrelorio, ccnsorio, die jndiGii,
die respectiis, iii cugnilionc aniniarum, In respec-
tione. HiG.

^r vhere nolunt , ab idotis respici debent. In apo-
grapho lcgitiir : Sydere voiunt. Secundiim ha'c vesti-
gia licribendiim : Si oidere voluni qiios adorent deos ,
nedidom adhibere vetint Deovero, quia non vi-
dent, confidant uutem simnl icris suis a^neis ligneis^
que ; aspiciani ca ct*rle quanium voluerint, ocu»
los hahent a*neos ligiicosque, ncc tainen vident ;
ergo taliuin fabricatures el cultores deoriiiH , niimi-
nihus ipsi siiis potiorcs se faciunl, ct SMhsaunant
oculos deoruin suorum c:ecos; ndcoque ob impte-
tatem sunm ah suis ipsi diis respui debeut. At, si
veriim nmnmiis , prn-ferend:i erii ha»c «criplura :
Si vivere notunt , ab idolis respici debent. Eienim lOUi
Commodiani phitosopliia c^t, viu xlerna:quain sl

Digitized by

Google

245 (v. 848.) CIHMODIANI

Expleiis lemporibuft indBBig, separatur a frueiu
Lolium enatum , quod noR mi«erat Dominug.
Omne lolium agricola coUeclum «eparatiUud.
Lex ager nobia esi : qui fecerit temim in yia •
Ipsa uilque nobis prseaiat requiera veram
Ipse dominaior : nam loliiim igne eremalur.
Si ergo pulaiis, quoniam sub uno morantur,
Erratis : sieriles chrisiianos vos csse designo.
Maledicia fuit arbor sine fructu ficulna
In verbo Domini; et statim exaruU iila.
Non operas faciiis , non donum gazo paralis.
£t sic promereri Dominum putaiis inanes?

LVl. — DISSIMULATORI.

Dissimulas legem tanlo praeconio latam ,
In tot prophetarum coelesii voce clamantem ?
Si propheta tantum declamassei in nubem ,
Sufficeret utique Demini vox missa per iilum.
In tot prophetarum volumioa lex Domini proelamai
Malitias nuUus dimiitit : ita aeqne de corde
Yis booa videre » et fraudlbus vivere qua^ris.
Lex ipat cur ergo processit tanto labore?
Abuteris Domini mandaia , et te filium inquis.

HISTRUGTKINES (v. m.) Ui

X Tu si talis eris aiiio eains» , videri», ivqoain.
Omnipoians mites quaerit aibi fllioa esse ,
Rectos corde bono , devotos legi divina :
Imniiies autem jam scitis ubi demersit.

LMl. — SJECLLARIA IN TOTCIf FCGlfUn)!.

Si quidam doctores , dnm exsp^tant mvnera fcsfra,
Aut timent personas , laxant singnla vobis;
Et ego non doieo , sed eogor dieere veruni
Gum caterva mali pergis ad apectaeula vana ,
Ubi saianas frtigoribns eirco operMor.
Licere pertuAdea tibi qnodcumqwe placebit.
Allissimi proles ; cum flliis Kabull miita ,
Respicere nam via , qneis renmitlasii » priora ?
In ipsis versaris ileriim, qutd proderit Dtius?
2 Aut si pro langttore datum ; qnod stvlte profanK

Nolite diligere mundum , neque ambitum ejos :
Tania Dei vox est, et tibi proba vldetur.
Observas mandatum bominis , et Dei devitas ;
Tu fidis muneri , quo doctores ort prodiidont ,
Ui laceani, nequedicanttibl jussa divrna.
Me vera diceniem , sicut teneris, prospice SDmmHm :

COMMENTARICS.

vivere isti, inanit, noliint , ab idolis respiei debent:
hoc eat, ab Satans miniatris , qoi nidulanlur in
cavis simul^crorum. Rio.

De $mine ioliu Lolii parabola legitur Maith., xiii ,
24. Davis.

JLex ager no6u e$t. A<4ri parabola significal nobis
legem Christi. Ipse Cbrislus : Ego sum viii$ vera
{JOW. XV, 1).

SieriUs chri8iiam$. Infrugiferos , «yovou? , spado-
nes. bonoruin operum stfrtlcs. Kig.

Maledieta.... (iculna. Ytde Mailh. , xii , f 9. Davis.

Non donum gazo paraii$. Gaznm dicil, ihcsau-
rnm sacrnm, corbonam , gar^in Ecclesint, raz()pi>y<
laciiini. Inslr. lxxu : In gn%o prmtwea ae iakort mit'
tere dek€$» Arcam dix<Tat Teriulliantis c alii eoncham.
Heic igitur Coinmodiaaus Hteriles chrisiianos appel •
lat, qui de facultatibus stii» iii usiis paiiperum niliil
eonferebanl. Hanc slerililatem Cyprianua $ncriiegam
esse ait, lib. de Opere ei cleemosyiia. Paiilinus,
epist. XXXIV, arida$ mauu$ dixit eornin (|ui iiegligc-
bant tn Ecclesia posiiam a Domino nfensam iii*
digentibus. Idem : C(Bie$ti$ igilur trapfzita hcec
msn$a e$t thetaurum vil(e $trtten$ , el ad margaritam
negotiandam Dei fcenus exercen$. Kig.

DmiHUi^ATOM. ilypocrit» , qui se christianum si-
mulat, et antichrisiiana , sive sxcuiaria et satinica
vivit. RiG.

D€clama$$et in nubem. Haoc lectio prorsus est ab-
surda. Legeodum pulo, declama$$et in orbem, Ut
mox v. 865. Vull Commodianus salis fuissc, si nnus
tanlum propheia Domitii leges inundo aniiuniias-
sel. Davis.

ha aqiie de eorde vi$ bona videre. Qua mente
cupis Dei benedictionihus et benefactis affici, eadeni
optas per calumnias ei dolos de fratris tui spoliis
diiescere. Rio.

Omnipoten$ mite$ qucerit. Matth., v, 5 : Beati pa-
cifici^ quoniam fiHi Dei vocabuniur. Pacificalores ,
dprmwpoioii

Inimite$ autem. Pauio ad Tim. ii , 3, «nii7ue/}oe, «^t-
y&yoAoi, oppo^ili henignis. Rig.

Sciii$ ubi demerut. In stagnum ignis , ubi felu$ ei
$tridor denlium. RiG. ;

SiECDLAiuA iN TOTun FU€. Hoc est, non esse dis-

simulandiim : ncqiie enim convenire Ecclesix cum
saeciilo. Ecclesia , Chrislus ; sicculuni , salanas : u-
que nnn periniscendain esse Allissimi prolctn cuni
(iliis dinbori : ncquo Inxnndam essc disciplinam ni-
mia pnstortiin indiilgeniia , per graiiain ant (or-
C des. RiG.

Doctores. Doctores, prxposiil, pfoesides, pasiures,
episcopi. RiG.

Cn»i caterva maii. Mnli , id est, satan.np. Ric.

Vbl satnnas fragoribns circo operali>r. Terlnlliann^.
lib. do Specl. Cum ergo furor iHterdicilur nobiSt ah
omui apccuicuio au[erimur , eiiam a circo , ubi proyri!
fwor prcesidet , c.ic. Hig,

Clrco operctur. \n apographo scriptum fucrai:
Ubi satanas fragoribus comparalus. Ric.

Queis rcnuntiiisti priora. Priora dicit qiia: supra,
pristina f prisca , ea (|n;e in ante fldem. Ea vcr)
sunl diahoIuSi ponipn et niigeli Djus. Terlulli:iiins,
et loli) il!o de Siieciaculis. U g.

Quid prodcrit unus. L(^g. quid proderit unclus , i<i
est, Clirisiiis , qni ciuci fuil afrixiis ul homincs a
dinboli poiestntc rctrahorel, sihique popii/um e/i'-
ctum faceret. Sic Iiistr. lxxii. v. 1151.

Aut si pro ianguore datum. Ad refocillandas nut re-
r^ creandas nniini languescrniis vires , ab iis tnoliiv
siinis el fnrilliitiis doctoribus concessa tibi fuerifli
speclaciila. Rio.

Nolite diiigeve mundnm. IJoan., ii, 15.

Neque ambitnm. Iloc C!>t , id omne quod nionilo
ambilur ct coMlineinr. Joanncs dixii , ea quoi in
mundo sunt. TtTluIlianus ct Cyprianus di);eie.
pompa diaboli. Rig.

Observas mnndntum ttomiuis. Discernit inlcrman*
datn Dei , el niandala sive tr.idilioncs h(Mninuin;
quod oslcndimns s.rpisbinie faciuni a Cypri;ino, se-
cundnin pr%cepia P luli Hig.

Quo doctorest ora procludnnt. Et Hunt muti, non
vali^nies lalrnre. Rjo.

Me vera dicenlem.... pro$pice fommiiin. An igitur>
mendicus Christi se summum dixit ? Leg. Me vera ^i-
cente^ sicut teneris, prospice $ummum. Ueo inoniio
ducius , Deo, sicui par est, temel nddieas, Datis.

Prospice $ummum. Aliissimum ; Deum 0)>l. in:>S'
qui esl sumrous Doctor. Rio*

Dlgltized by

Google

S45 (r. atO). AttTMBM

Filius cujtneM, illl te «dglfM e ii e n te».
ViTere si qmirle fentilUev lieiie iifeKe ,
Gaadia le ^HffnH reMTeel e gretie Cbrietl :
Indisciplhuile quo4 lete liee»e p w mro ie ,
Ei caros liisirkMee ei eemlee HMMiee iiMBrie ;
Nec ttli Mbolem ferrtfe emeMie eeree ;
Enmviia liroiiieel ptttesl ioi|ireT|dtie erree.
Aliissimus )«bei « et jiiele praeceple dlevitee.
LTM. — c9«ieriAiimi TALen Bees.
Cum Deenimis dicet , in geiBitv edere peiiero :
Beic , ui qoid «aee efie ^ ^el o«ipis viTere iMo* I
Rescindere qnaerie e eate e t ie ni eomwi Del roiiesiR
In protoplasteii : Tle ft-enoni pnedere legis.
Si Deos emeipotene eiiii todore TiTeee joeeit »
ToqMijeeeaderis, erie jeai eitetos illl.
iDdignaiuQi eii Deaiimim eerlpunre lodaie.
Ab esca refecti surrexeruni ludere filii.
Nnnc ergo cor Iflos prosequimur sponte profectos?
Cnde perterunt illi , iios cevere debemoa.
Maxima pers vestrum luxuriis dedita (isiret.
Trao^deris legero , cum t^ rgcia iuficis : in le
Aposioltts clamat, immo Deus per illum :
Liceoiia veslra vos , inquit , in ipsa deperdunt.
Esto ergo talis, qualem vuli esse te Chrisius.
Mitis et in illo hilaris , nam sxculo irislis.
Excurre, lahora, sudjt, cem trisUtla pugna.
Spes cum labore venit , et vicioria; palroa donalor.
Si refrigerare copis , adraartyi iza.
Exspecu requiem futurem in transitu morMs.

LIX.— MATAaillS BBCLBSlit Ml TlTI.

Maironas Tiscsse, cbrietlaiia, ut ssculi domn^s»

(t. M».) U%

A Aoro te cireomdes, aut seriea Teele podiee ;
Terrororo legle ex eoribue venie remlllie :
Kes vanae adfeeiae, eoneie de Zeboli perope :
Ornaris ad speeohim, eliieinnoe fronie reftexos ;
Nec non et Inducis malis medioamiua falfa :
In ociilis purle siiMom perverso deoore ,
Seuerlnes tlegis, nt sint toto tcmpore nigri.
Est Deus inspector, penetrat qul singula corda ;
Geierum pudicis ista necess:iria non sun(.
Casto aique pudico sensu pertundlte pectos.
Lex Dei lestalur ules abscedere leges.
Ex corde qnt eredit, feminse marito probaue
Suflldal esse non cuhlbus, sed bona mente.
Indiiere vestes quas optet frigut ci aestns
Aui nimium solis ; tontnm ut pudica proberis ;

B Et in plebe Det faculiatis doiia dcmonstra.
Das libi momeriom deNesiina qoondam.
Exanim^^ jacen$ precibof Ti^^ruro erecta,
In daq4p procper^it, qoncomlibus, inde levnri.
Yos inaironse bonae Tanitatis fugile decorem.
In feminas oengniit cuUure lupepas.
Vincite malignum, pudica: fem|nac Ghristi.
Indando, diviiias vestras osteodii^ totas.

LX,--ifnM irsis.

Aodi Teeero, qam vie Gliristiana mi^rere ,
BeatnsPaulus qualiter te ornari prxcipit;
Csliloquus item Esaias doctor et auctor :
Deteetaiur enim pravitatem mundi sequentes.
Exaltalae, inquti, Jacebont fili» Sion.
C Fas in Deo iiou est Ghrtsttanam coli fidelcm.

GOMIfENTAnitJS.

Gmmer. Ethnice. Sie Paulus ad Gal. , ii.

Sub9lem garrir$. Loquacsm nidum disit JuTepalis,
sai. Y.

Eum vila fr«nfid. Vita illa quam Deus ri(lelibue
suis pollicelur, frui pulas? l\iG.-— Iiuni mia frw
mi. AcroBlichidis ratio legeudtim uionet. ^Mgi vi/4
frumei pula$^ mprovidu$ erras. — fruui$fi, frui.
Vide FeMiim et Noiiiimi, cap. 2. Pavis.

CHKisTiANUM^TALeo ES8E. Non liytMicritam , non
dissiroiilaiorem, iion suecularia seciiMilem. Rig.

In gemitu edere panew. Resplcit »d Geth 111, 19«

Em jam exterus iUi. Ni»n coliaRres Chrisii , non

uliiis Dej , nnn niuuiceps iciernx> illiiis civiluMs. fiiG.

Ab e$ca refecli, $urrexerunl ludere Rlii. Moses Exod,

non culiibus, scd bona mente. Rig.

pa$ tiH momerium* Sic legitur io apographo. He-
sych.Mouao. 'O «piflC MopfM» T«fav. t6 fo^nrph^t Toif
TraeJtotf. Etymolojtlciim : MopfftM, ovofue Twatxoc fxfra-
yoprtwff ix TovTtJC T« ifph^ xwnachjfin TvffwWvra ff/aoo-
tantta IxaXow yiooyLokotiiK Momar^ Sicula dlciio : ha-
bitus vituperaiidiis et lorpis. Feetiis , et isidorus in
Olossis. Ait igltur Comm<fdianus , matronas cbrislia-
nas indecenler excullas , Ipses sibi mnmerinm dare,
liiduias improbiore aut lasciTiore coliu comptuquo.

RlG.

Dtt$ libi. Glrcnmdas. indoia. Rio.

Precibn$ viduamm erecta. Tbnbit» lilstoritm tan*
git. Commotus Tiduarom precibus Petrus oravit Deom»
ui susciiaret a morle Tiiabitam, et erecte est cia*

nii! , ti L«'cum l:iutloi D. Van\m I Ur. , x , 7. Davis. ^ mante Petro: fhabiiumirg^, Acl., ix. Cyprianus lib

^ Spon/e profe^ios. Ju(iaM)« rcciititos, curtos, ^Lriiro-
oicuouf , verpos. RiG.

Spe$ cum labore venit. Spcs labori couvenil. Spcs
Qlil ag iculam. Rig.

Admrtyri$a. Adsiste martyri , procede ad mar-
tyras, qui in carcere : borum necessilatcs pro f:i«
<:,uliaiibiis iiiis adjiiva : constanliiiin monilis« |iorta-
ubusfove, accendc. Ipse CouiinodiauMS, lnst. l|i :

Certe si iion ipse{pugnat, ? el su^geral illis.
^edis inscripiio, U(iin:£, vi» osiieiisi. ma.norosa mah*

^VEfJM OBSEQUIIS DENQTA TRANSEGt FAL8I eECULl VITAM.

ApndCrul., naff. mlv. Rig.

(^mcta de Zabuli pompa. Sic et Inslr. sen. v. 958.
VideaniioiaLisnperius ad Insl. xxxv, v. 345. Oavis

Vides

^rme$ ut $int toto lemp, nigri. Eti.im cum, appropin-
quame aenio, candidiorfs fiunt.RiG.

^x corde qn<B eredii feminai marito prob. Sufficiel
leniinam inariio qui credit ex eorde, pretaum esse,

de Opere et ele«mos Ric.

ITdn comrihit. In apograpbo non emi$ltibu$: elsu-
perscripium, eul9ihu$, Loeretius, 1, Virgineo$ eirami»
dattt eomm$. Rie.

Femina$ lupana$. In apograplio, Lupan$. Lupanas,
lynuwtKC^ lupas. Giossna : nofw tupanaria^ meretrix ;
nopvitovt lnpanarium. Ri€.

Audivocem. In^truciionis istius versus sunt abece-
daria, sive alphabetica scrie compo^iii. Rig. —
lleic non servatur Arrostrchidis raiio, scd series
litterarum alphabeti , ui siipra Instr. xxxv. Deest ta-
men hoc loco littera x. Davis.

Beatu$ Paulu$ preecipit. Respicit ad I ItiN., u, 9.
Vid^ et Epist. ad Tilum, lu 3. Davis.

Blxalial^, inquit, eu, Horum verborum sensus le-
gitur /s«., pii, iC 24. pAvia.

Fa$ in Deo non e$i. Hoc etiam habet Conmodianos

Digitized by

Google

247 (V. »48.)

COMMOmAm INSTROGTKMfES

(V. 97i0 m

Gentili more qiueris prooedere» Dei sancia ?
llns Dei praecones damnani in lcge claoianles,
lnju<iias esse fcminas, qux se taiiier ornani.
Capillns inficilis, oculos ruligine relinilis,
Levalis comulas granulatiro , fronle depicla ,
M alas medicatis quodam superduclo rubore ,
Nrc non ei inaures gravissimo pondere pendent ;
Obruiiis collum monilibus, gemmis et auro ;
Palinas Dco dignas prais;igio malo li>gatis.
Qnid memorem vestes , aut loiam Zabuii pompam ?
Respuitis legem cum vultis mundo placere.
Saliaiis in domibus* pro psalmis cantaiis amnres.
Tn licet sis casia, non te puinns sinisira sequendo :
Yos ideu lalcs Christus cuui geniibus (eifuat;
Ymniflc:Uo clioro placitoque Christo pbcete;
Zelantes fervore Cbristo oiTerte odorem.

LX1.— -IN ECCLESIA, OMNI POPOLO DEI.

Justus ego non sum, fratres, de clonca levatus :
Nec me snperiollo, sed doleo vestri, qui cerno
£x tanto populo nulluni in agone coronari.
Certe si non ipsc pugnat, vcl suggerat illis.
Cladem objurgatis; o venter effercite Inxu,
Laboral fraier adversante mnndo sub armis,
£t fartus opibus nec pugnas, nec pugnanti te slsiis?

A Stnlce, non iDiefidis unum bellare pro moltts?
In talem pendel Eecloftia umt^ si vincai.
Absiiaeri vides fralrem, et piigiiare com hoste.
Optas lu in castris pacem, foris ille repiignat :
Misericors esio, ot sis anie omnia saWos.

' Nec m(*Uiis Dominum pra>conio lanto clainanteD :
^ liiimicis etitin qui jnlMC alimenta prsbere,
Prandia ab eo prospice Tobia, qui semper
Omnibus.omninodiebus ciim paupere sumpsil.
Pascere tu quaris, t tulle, qui te denuo pascat.
Yis ille mihi paret, qui oompoiii proponii?
Laule cibatum.disiento venire dedamai
Oppreseus Inopla fraier juxu tabescens.
De die dominica quid dicis ? si non ante locavit ,
Excita de turba pauperem, qiiem ad prandiara docis.

3 lii labulis spes esi vesira de Chrlsio refeclo.

LXIl.— MAlTTaiUli VOLBNTI.

Marlyrium, fili, quoniam desideras, audi.
Abel qualis erat esto, aut qiialis Isaac ipse , aut
Rectam qni diligit Slephaniis sibi vitam in iler.
Tu quidem qnod optas, res est felicibus apta.
Yince prius Malum benefaciis, recte vivendo.
Rex ille tuus cum viderit , esto securus.

COMMENTARIUS.

B Tertulliano, et qnae deinceps hac insiriiciioue se-
quuntur. Rir.«

InjuBias e$%e feminas. InjustaD sunt, qnae dnmnant
Dci manus: cxprobranl Deo, quod non aliter ipsas
oniavenl : :iffeciant, qnod iinlntl Dpus : fnciunt se q
:ilias, qiiam fecril DfUS" <jnod eslinjubtum et inve-
recniuinm.SicTerinlliannsjiistuniesse colorem negal
ile colonimaduUerioc<4ifeclnin. Ancior naluncDeits,
inierpoliior saiaiias. Yid. lib. ii deCuliu fein. Ric.

Ocuto$ fuiigine relimlis Nigro pulvere, quo oculo-
rum exordia prodncuniur. Ric

Levalis conmlas, Juvenalis iii vi :

....Tot adhuc compagibus altum
iUditicalcaput. Big.

Granulalim Discriininatis per «rano^ capiilis. Gra-
nos inlellige ipsa crinium flagella Velus inierpres
liisiori» Judilh : Comum diuriminavii , id esl granam
fecit. El in synodo Bracirensi : Placuil Leciores gra-
nos qenliti riln non demUtant Glossie vel. Granitum^
xoxxwTov. Isiiloriis Orig. xi : Granos et cinabar Gotho-
rum Jac Sinnondus, ct Jo. Savaro, ad Episl. ii ,
lib. I, Sidonii Apollin. Aiia di-pOMiio criniiiui iii gra-
dus et aiiulos loii> c;»piiec'»mplo.Quintil., xii, 10. RiG.

Mota$ medtcalts. Terliillianus : Culem tmdicamini'
bus urgent : qenas rubore macuiant, RiG.

Patmas Deo dignas. Quas dignius debealis ad Deum
orantes expmdere. Ric. ^ ,

Prtesagio maio If^gatis, Bleiiim damnalionis pra^sa-
criuni est: cnjus est apiid Mallliaenm fo mula : Liga-
tis nmnibiis et pedibus ejus miltile eum in tenebras
exteriores. RiG. „ . . ^, . . «

Hymnificato clioro. Ecclesi.nRChnsti. RlG.

Ptnciloqne Cliristo ptacete. Cui Paler de cmlo : Hic
est Fiiiits meus diiectus, in quo milti couiplncm, RiG.

De cioaca levatus. De sjkcuIo, de idol«)lairia. Supra
Inslr. xLi : Sero de inferno tevatus, Rig.

Nuiium in agone coronari. Iloc deplorabat etiam
Cvprianus. Ric. ,

'Ciadein objurgaMs Lapsorom deformes reliquias.
Cvpr. lib. de Lapsis. RiG,

'0 venter effercite luxu. In apographo: ovanter efft-
citc luxu. R>c.

Nec pugnnnti te sistis. Ut obnrmes horiatu, consi-

o , cxemplo ; <ii refoveas subsidio. Ric. .. .

Abstineri vides fratrem, Caussa schismatis absien-
lum. RiG.

Pugnare cum hoste. Stare adversus Ecclesiam cum
bosie, cum aliisschisinaiicis. Rig.

Optas tu in castris pacem, Ante pncem Ecclesiieda-
tam, opias pra^cipiiemdari p:icem abslentis. Cypr.Ric

Foras ille repugnat, Jlle lapstis vel alisteiitiis con-
- teninit EccleNinm, aut adversatnr Ecclesia!. Rig.

Misericors esto Sis mnllissimocurde, pius el bene-
ficnserga pauperes. RiG.

Prandia ab eo pronp. Tobia. Proi»ins nccedet ail
vestigia scripiunc qu:c est in apographo: Prandw
ab eo ftrospisce Tobo, Sic iii Ribl. Theoduin prefa-
tione aureis litteris : liber Tobi. Et iii veleri Canone
Scripturarumapud Annsin.slnni P:ilr. CP. TobeeiTo-
bias. T«»hi.is, Grjcce Tw^it -/«e T6j6tac. EtapudSui'
dam, TwSrr. ovo/xa xvotov, xat TwGiac otJLOi&>;'. PalC
vocaliis TwSirr. vel TwStr, tilius TwStaj. In a|)0gra-
pho, ab eo prospive Lurna. Snpra scriputin Jobba.
Tobi:e ergn puupiTCs piet^t^^.ro sacris p:iginis coin-
mendatam in siKirum Testimoiiiorum lib.iuCypm*
niis contnlit. ,ltiG.

Qtti te dinuo pascat. Lucns, xiv.

Qui componi proponit. Componi, sopeliri, qui dc

D sepultura cogital, qui se relicein piitat, si qiiam pri-

miim coinponatur. HonliuH: Omnes eoniposui. Feli-

ces ! nunc ego resto^ Coufice. Acro : Omnes composni :

Omnes in urnis sepeiivi. RiG.

Si non nnte tocavit, Promisit .illeri , qni enm vocv
vit, cui copiain sui condixit ad prandiuni. Rig.

Excittt de turba pauperem, In apographo, Excutf-
Hic vero locns indicai :cvo Comniodinni in Ecclesii
diebus dotninicis Agnp:is in u<ii fuisse. Kig.

In tabulis spes est. In (abulis Novi Tesianicnti. Ric.

De Chnsto refecto. Christns ipse, Matth. x«, 55:
Esurivi enim, et didislis mihi manducare, eic. R g.

Rectam qui diligit Stephanus sibi vilam in iter. Pro-
cul dubio scrihenduin :

Rcctam qui delegit recLam sibi viam in iter.
Vide Act. vi, vii.

Vince prius Maium. Salanam» qui in sacris Litteris
6 ircnmpo^. RiG.

Rex ille tuus* Cliriaius.

Digitized by

Google

349 (T. 993.) ADYEBSCS

Ipsius est tempus, ei 1108 in ulrumque gerenies :
Dt si bellum abest, in pftee martyres ibunt.
Mulli quidem erront dicentes : Sanguine nosiro,
Vicinius Iniquum, quo nianente vincere noluiit.
Obsidiando perit, et ideo sentit Iniquus :
Legiiimus auteui non sentii poenas adaeias.
Ejulaiuqiie zelando peclus pugnis pertunde.
Niinc sl benefactis vlceris, martyr in illo.
Tu ergo qui quxris martyrium tollere verbo,
In pace te vesii bonis ; et esto securus.

LXni.-*-BBLLITII COTTIDIANOII.

fielligcr.ire quxris» slulte, quasi bella qiiiescanU
Ex protoplasto die piigtiatur in flne vobis.
Libido prxcipiiai, bellum esl, pugna cum illo.
Luxuria siiadet, abiiiere, bellum vicisli.
Vino Gopioso parce, ne per illum (illud) aberres.
Maledicli retine linguam, unde Oominum .idoras.
Compesee furorem : pacificum rcdde te cunctis.
Oppressos miseriis deprimere cave minores.
Tuiorem accommoda lantum, et noli nocere.
Tramite vos rccio diicite sincero prae zelo.
in tuisdivitiisconiem le redde ptisillis.
De labore luo dona, nndom vesti : sic viiices.
Insidias nulli facias, qui Deo deservis.
Aspice principium, unde periit invidus bostis.

GENTIUM DEOS. (v. 1017.) 21^

A Non siim ego doctor, sed lex docet Ipsa clamando.
V4;rba geris tanla vane, qui sub uiio momento
Mariyrium quseris otiosus toliere Christo.

L\IV. — DE ZELO COriCrPISCBNTIiE.

• Dum ciipi<, iiide peris ; duin ardes proximi zelo :

Extiiiguis te ipsuin quaiido te incendis ab intus.

Zelaris aiium, invide, de malo Liboraiitem ;

Et te parein conciipis ficri pecuni;» tantx.

Lex sic non aspicit : dum illum iiicumbere quaeriSi

Omnia su^pensus, vivis in ardore liicrorum.

Cumque reus libi sis, ipsum te jiidice dvtmnas.

Oculorum acies iiumquam satigtur avara.

Nunc ergo si redeas et cogiles, vana cupido est.

^ Unde Deus clainat : StuUe bac nocte vocaris,

Post te mors ruil : cujus erunt istn talenta ?

In suprema ;edis injusta lucra condendo.

Suggeret cum Domino unicuiqiie vita diurna.

Congestet nlius : tu bene vivere qiisere.

Et Dei cor consclus, ages super omiila victor.

Nec enifu dico ut te in trivio tinnites,

Cum pro die tiio vigilas, sine fraude vivcndo.

In esca perit avis, «ut hseret improvida visco.

Arbitrare tibi simpliciter valde cnvenduin.

Excedant alii finem : tu prospice semper.

COMMENTARIUS.

Ipiiui eU temjmt* Persecuiionis et pncis. Rio.

Et noi iff utrumque gerenles. Ipsi Christo serviamus p
in paee et bello. Kic. ^

Si bellum abett. Si perseciitio cessnt. Rio.

In pace mariyrei ihunt. Ut siipri, Martyret tine
sangnine : qiiibus etsi defuere tormenta, etsi defuit
tyianniis, non defuit animus adversus qu.^elibet lor-
nienia forlis. Rig.

Quo manente viue, nol. Mnnente Iniquo vincere
nnliinl, deficiunt, nnn perstant in fide, evcrtuntur,
dejiciuiitnr de Me, Uig.

Obsidiando perit Iniqms. Ob idione dinlnrna sata*
nas circa forlissimum chrislianum landein faligaiur
et fran(;itur. Rig.

Legitimui auiem. Fortissimus Clirisiianus, veriis
aiblftes, probe lldclis, non vinciiur, non senlit p<£-
nas ipsa tnnnenta supernt. Ric.

Ejulaiuque zelando pect. pug. pertunde. Ejiilalum
siMim casiigubit pngnis, e( ()r£ zelo ct ainore Doiniiii
zelnbit niortem Snp. , i, i2. RiG.

Bfartyrium. Marlyrinni subire : m.irtyrein fieri. Sic
Inquitur vcrsio L;iiiiia vetus Eusebii Ca'S. opiis- ])
culo de Restirr. i : Ei qui occiditurj et ei qni marty"
rium totiit. Rig.

BcUum Cotiidimum. Iloininis vila, miliiia est.
-KtiQcftzn^ta^* Jobi vii, 1. Uaiic vero senleniiam fiise
exse<|uitiir Arrianns nd Epicieium, iii, c. ii : Srpa-
TCta Tiff iffTCv /3t05' exaOTOu, xat a\iTh fJtMy.pK xat Trot-
xOii3, etc, pag. i74. Ilxc philosoplius ille pmranus,
qut liileras nostras attlgeral. Est niitem mnlto per-
feciiorsapiemiaChrisli, apud Eiisebinni, sepiimoopu-
sciiloniin qiKe Sirmondiis edidii Laiiiin versi^nie an-
tiqtia, Gnrcis si nonj.im inlcriere, adhiic latentihiis,
pag. S55: c SenipiT pcrsecuiio esi, semper invisibile
belliim hahetur, scmiier connia, sempi*r abiiegatio.
Vulcis videre cerlnniina rdigiosiiaiis? Nonnumqiiam
cflerbiiit qiiis ira adversits subdiluiii sibi ; remeniora-
tiis autem Dotniiii, de|K)Suil accrbilatem : pejiisenim
esi fervori incensx irae resisterc, (|iiain fl.imnia^ igiiis
qux ti foris habelur. Quia igilur mariyr est qui pro-
ptcr Detim ad exieriorem flammam resisiit; marlyr

et vere inartyr, qui cztingiiit interius incendinm in-
vidix propier Doniinum Jesiim. • Et pauUi post :
c Certaniiin igiiur cottidiana sunl isti, qiue per dies
et nocies suni nobis. » Deinde apponit exempla.

RlG.

Bettigerore qumii. Temere et furiose ad marty-
riuni ruis, iirqiiieiiis ei turbidiis Rig.

Compesce furorem. Noli conira furinl:e mentis ad-
vcrsariutn nrfiiriari ; 11 ec maledicenii renialedicere,
nec rcmordere monlentein. Rig-

Sincero prm zeto. Li apogr. sincero pertecto. Rig.

0/tov(is Ckriito. Qiii nnllis operibus vaces qu.ne
maiidaiis Chrisii coniinentur. Rig.

thim itlmn incumbere quceris. Incumbere in illum,
tamqnain in pra;dam. RiG.

Si redeas, Ad lemcl ipsum. R16.

Smtte^ hae nocte vocaris. Lucx xii, iO : Taxtrri t>5
wxTt TiifV ^vyrriy toi» «TratTOVo-ev aTro ffoO. CypriaiiiKs lib'.
de Opero v.l Ibiieenios. { Sivttet hac nocte expostutatur
nnima lua : ques ergo parattij cui erunt? Mtrlialis vii,
^4 : liapef congere, aufer^ posside : reliuquendum
ett.

Jn iuprema wdis. Luc. m apothecas. Rig.

Snggeret cum Domino unicutque vita diuma. Locus
in mendo cubal, sed facile potest in iniegrum restitui.
Leg. :

Suggeret cum Dominus unicuique vitam diurnam.

Vido MaUh. vi, 51; Luc. xii, 39. Vitam pro victu
posiiitCouuntidianiis. Domtns ad Tcrentii Pharm.
Act. I, Sccn. III. li : Vita et mores significat, et ani-
mam^ et atimeutum, et spaiium vivendi, el foriunam
accidentem vivenlibus. Simili inodo jStov adhibent
Gr.Tci. Davis.

IJt le m trivio tinmtet. Capland.» plcbeculas gralia
cuin tiniiniinhul» incedas. Rig.— Deleto pronoinine,
legeiiduui : IJt in tmio tiHuHes. Yidc Malth. vi, 2.

Davis.

Simpliciter valde cavendum. Coluuibrc simtiiidta-
lem, serpentis prudeniia lemperare debcs. Rio.

Digitized by

Google

951 (V. iOil.) C0MM0DI4N iNaTAUCTMMiES

Quld te boiiom ffngitf fllkno folhere, vecars?
Unde lu largiris, alier coiidie plorat.
Isia tii discredis Oomliiam videre de ccelia ?
Dona iiiiquoruin non probat Allissimus, inquil.
Erumpes miseris, dum fueris locum adeptus.
Munera dat alter, ut alierum reddat iiianem.
Aut si foenerasti : duplicem centesima nuiumuin,
Largiri vis, ut le, quasi malum malo depurges.
Omnipolens tales operas oinuino recusat.
Donasti de lacrymis : candidatus ilie ingratis
Oppressus usuris deplorat racios egenus.
Nactus praeterea teinptfs captatoribus, bostis
Ad pr^sens populos; preiio tu sancius iniquus,
Nec non et de iucro mercis vis le piare ;
Te ipsum ildudis, non alium, Inique.

LIVl. — DE PACE 8UBD0LA.

Dispositum tenpoa veoii nostris : pax est in orbe ;
Et ruina simul blaudiente saaculo premit.
Praecipitis popuii« queaa in scbisBia misisiis.
Aut facite legem civitatisa aot exite de iUa.
Conspicitis siipulam oobjerenieni iii oculis ooslf is»
£t vestris in ocolis ooa vuliis cernere Iraben.

(V. m)

A Subdok pei foUa miiI» pereeouilo iigfat.
Viilnera non pofcnl, el aic aiM ettde mitis.
Bellum in abeetMO feritor* aob pooe^pied Ipia
De vobis vii onoe eauie ae geseil.
malc munitt* el im eecisioiie pradidil
Laudatis poeeoi aolidoloio, oi vobie iniqHon.
Allerius faeli mililes, noa Cbrieii, perisUs.

LXVII . — LEctooiotm.

Lectores monco quosdam, cognoscere tanium,
Ei dare maieriam cxieris cxemplo vivendi ;
Certanien rugere, lileo toii(kfloi|oo vitam ;
Terrorem premere, nec umquum esse superbos.
Obsequla jusia malorum quoque deferte.
Reddile vos Chrislo similes, lilioli, inagistro;
Inier agresiina bencractis lilia silis.
^ Beati facii esiis, cuiii fcritis edicta.
Vos flores in plebe, vos estis Christi lucerox.
Servale qitod eslis, et memorare poiesiis.

LXVIU. — MUttOniS,

Mysterium Ghristi Zaoooeo eiercile eoslo»
Idcirco minislrt facito prMopto aogialri.
Nolite ludere persooooi iodicie a^,
Iniegraie lo^um v estnui por ooMiio doea,

COMMENTARIUS.

Qtti de nuUo donant, Ignalius ad Tralliaiios : ira*
paTvse tic tuv TroXaewv, Mu^sr; dr/aOo^ 'ktyMoi xocxoi» to
uytSw NlMryyvff. RlG.

Dona tiuquorum. Ccclesiasiici, ixsiv. G

Erumfeimsem. Ut supra : lUum iuiWibere tpumrU,
omniu iuipentue, Iiisir. Liiv.

DupliceM eenleuma nummum, Cx pecunia fenore
occupaia, quot meiiaibus teniesimam exegisli : ui
apud Jiivenalem Pollio, qui iripUcem usuram prasiute
paratuif eireuit^ eifatuoi noii iueenii* Ei opud lioral.,
1 Ser., sat. % : Qmim fui capite mercedea exk^k*

Centevma. HesdrjB ii, 5. Reddite eie a§rQ$ iuae^
quin p0liui et ceiUeiimam pecuniw. G»';eca SixUiia) edi-
tionis tantuiii habent : xai ^tto toO apyupii}j tov fferov
xai Tov oivov» xae to ikaiw l(ivf7xorrf jkutocc-. Dees&e
aliquid videlur. Latimid ioterpres liiiin:i sua ad a^vi
sui usum accommodavii. Cliry$ologus : Uiura mmdi^
unuin ad centum. UiMra Cbrini^ centum ad unum.

Candidalui. CandidatiMu dicit petitorem, rogalo-
rein , mendicumf ei caudidamm foriean baptismi ,
quem Terliiiliauus dirit, candidatum Dei.

Tempui captatoribui, Ani»i»na'. flagellatoribus. Rio.

Hoilii ad pmieni popuiuip Qui jaiii :ivariiiam luam

Laudaiii pacem iubdolam. Incediiis per ignes sup-
positos cineri doloso. Ric

Leciorei moneo quoadam. Qnibus eo noo erat pcri-
tia« ^uam Cyi>rianiis in iis ordiiiaodis requircbll.
Epist. 2i, Zi et U. Rig.

Cognoscere tanium. warfmtms ; quod a CoiOHlodiMio
transfertor od simplicem uoiiiiam irootia et oris ei
voltut. Rm.

Ceriame» fugere. Conteiiiieoes, )orgia. Ric.

Terrorem premere. Non esse niinacee. Rie.

€^ieqiuia jusia malarum. Episeoporum, aique
etiaoi cieteroruni, immo etiam aa;cularium polesu*
tuiu. UiG. — Legeiidom :

Obsequia jusia matis quoque deserte.

Nam-vulg.ntam leclionem respuit Latini sermonis r.v
tia Davis.

A§reitina lilia. xpnet tov irfpov. Ilatlh., vi, 28.

Cufii feriiis edicta. Qu« ad martyrii coronnm du«
oont. RiG.

Voi Poree m plebe. Ccciesiastici, xxxix, 19, Fio-
rete (lorei quasi liiium. Quoinodo autem in plebe le-
ciorcs» qui etiam a Cypriano tam studiose velut in

deteslalur : sed in tuiuruin liabebis eliam Deumiilio* ^ gradu coiisliiiiebantur, adbibiia in consiliuni plelK

aut rotam babeoie ordiuaiionem ? nam et iiiU^r le-
ctores erat docior aiidientium sive catechumenorum.
Erat igitur iecior in ordinaiioae quidein clericali, non
autein saccrdotali, qu» ab episcopo, qui summus er<it
saoerdos, ultra diaconum aul subdiaconum non ex-
lendobatur. Adeoque florebat in plebe lector, mello*
proximus sacerduiio sive ordini sacerdoiali. Viilean-
lur epistoloi Cypriani supra citat«. Siripiuras, sive
codices sacros pcnes lectorein fuisse, doceni Gesia
piirgationis Ca>ciliani ot Felicis sub Cousianlino ct
Consl;intio Coss.

Yoi eitii Chriiti lueernK. Eienim leetores ex am*
bone et pulpit» Scripturas legebnnt iu ecclesia.^

Myeterium Clmiti Zaconei. idem ignatius ad TraH.
Af? ^k xodTOuc itotxovowf owTa? fivffTUjOCft)^ Xo*rrov*h«v
x0eTa frovTa rpoitnv Apivxfcv. Ctc. RiG.

Znconei, Diacones, breviaia dictione Grasoa. har.^-

rem. Rio«

Pretio lu ianetui imqtini, Haec proraos repugnant.
Leg. Pr^lto tu factui iniquus. D^vis.

De incro mercis. Turpitcr coinparaia!, turpius re-
posiioe ac reservate, ad caplandum ex anuonse rari-
taiejucruni. Rig.

Dnpoiitum tempui. Pacis subdolas. S^eculiim a Deo
slc ordiiiatum. fLJu.smodi vero teiiipiis a Cypriano de-
scriptom fuerat, libro de Lapsis : Traditam uobii di^
viniiui diiciplinam pax tonga cormperat. Studebant
augando patrimonio iingnli^ elc. Rig.

Preecipitii populi. ^ni temere pacem dari volcbat
lapsis, qui ad pnceni (estinabant. Ric.

Fadte tegem ciritatii. Lcgem, disciplinnm civilnlis
l)ei. Rcclesiae. Cypr. epist. 10, 11. 12, 15, U. Rig.
Lonsf;7ci<is s/tp«/'/iJi. Respicitad Matili.^ vii, 5, aittad
Lmc, VI, 41. Divis.

Et in occisione praidicti, Jeremt« XLViii, 15, et i,
87. > » »

voirvTCC*
Myiterium Chriid, Sacrameiitum Cbristi. Corpos

Digitized by

Google

S53 (V. 1083.) ADYCRSUS

SasuiB iiiteiKlentes* semper Deo sammo ^eroti.
Tuia Deo reddile ticra nlnHieria ar»,
Rebus in diTersis eienpliiM dare partii.
iDcIinaie capiM ▼eatniai paatoribvs ipsi.
Sic fiei, M Chriftto poatilia eaae prebtii.

tlfX. — rAflTOUBOS DEl.

Pastor si confessiis fuerit, geminavii agonem.
Apostolus auiem lales jubet esse niagisiros :
Sit patiens reeter, acfai ubi rrena remittai.
Terreai in primifi» et postea meile perungat,
Observetque priusut iaciai ipse qu» dieit.
Redditar in cuipa pastor sacttliria aervans,
In faciem cujus sia ausus dicert qttid<fiiaaa.
Bullii iii iDreriio rttamribus ipsa febenna.
Yae roiserm plebi, dubia quae Ironte Tacillat.
Si lalisaderit paator, posoe perdiia atat;
Devotus autem couiinet • r^e gubernans.
ExhiJaraatur exaraina regibus aptis.
In ulibtts, apes est, et vivit Bedesia iou.

Lxx. — ■AioniausnATia dico.
Mesolum exposcit tempus vobis dicere yerum.

(X)MM£NTAR1US.

6ENTIUM DKOS. (f. «102.) $54

A Ab uno s.Tpe inonetur, rjuod ffliiUi detrectant.

In me aoiuro volo odia eonyertere vesira,

Omnium ut paveant praecordia tentatorem.

Bespicite iietttm, qnod veritaa odia tollat.

lam pradtxi quldem de paee snbdola quanta.

Blandiena dum vobis sobrepslt, beu, seduetor.

Vos quianeselfttls laqueos Insiare, ruialis.

Sorbeiis omnino amara , aed esf s.tcuH l^um.

Non gratis agli, pTo qoo iniereedftls, uHus.

Ab igne qni reftrgit, aglt in voragiiie, vesiro :

Tunc peiU snppetium tniser denndatns a tobis.

Ipsi jam horrescttni jitdlces peculantl^ veslra.

De breviori tiiuto non lol inararem,

Inspiiiiis doeentes qttlbus vos lenditls uUro ;
B Cum ipsis H epuhts eapltis, et paseiiis Ipsoa.

Ob ea jam ternspcsoe (attdamonta intraiis.

Lxxi. — mpiBttuii sic visiTa.
Infirmns si fuerit frater ; de paupere dico ;

Christi plerisq«o in eedesiis Diaconi oierebani« quod
posiea vetiium Concil. arelatensi i, cap. i5 : < De
diaconis qiios cogiiovimiis inultls locis offerre. placuie
ininime fieri debere. > Arelal, ii, 15 : < Ul diaconus
in secretario inter Presbyleros non sedeat : et corpus
Christi praeaente preshylero tradere non prsRsumal. >
Unde senuilur absente presbytero, tradidisse. Hoc
vero inysleiium caste exerct^ri vult Coiiunodianus.
RiG — Vide aduotata 5upet-ius adlnslr. xxxv, v. 543.

Susum intendenlet. Adtsis infra Uigalliuui ad Inslr.
LXXVII, V. 120i.

Rebui in divenis, Divenam parlem pro contraria
(lisisse veteres, probe quideni scio : sed rei divenoi
<-o seiisu legisse me non nicinini. Scribendum : Re-
bus in adversis exemplum dare paruti, Davis.

Paslor si confesius. Si de nuinine iiiterrogatus clare
cl coii&uuiter re^poi.deril : Suni cbrisiiaiius. Si thus
acerrae profannruin impouere jussus, forlilcr ab*
nupndo clainaveril : Non facio. Ric.

S(£cularia servans. Qui se adliiic su^culaiibus iinmi-
sceai. Sa^ciilaria dicitopposila Chrisio, anticlirisiiana.
Contraria sunt Christus el sa.>culum , sive Satanns.
Chri^tus personasnonrespicii; sa?culum siveSaianas
loquiiur nolilKatein , geiicrosilaiein, magistratus.
Christus siinplicitatem, ct sanctain paupcriaiein : svp."
ciilnin diviiias. (jhrisliis benigtiitaicin, niisericor-
dism, pietaieiii : Satantfs rcgn», ultiones, pcrfidias,
rapinas, incendia, trioin|ihos. Plura de i^tis oslcndi-
mus epistola pniifixa editioni nostrie Cypriani , qiiai
ah sicculo Cominodiani summiini cepisse videntur
incrcmcntiim. Rig.

Plebi, dubia qua fronte vacH. Ait Commodianus pas-
tores , episcopos , presbyteros, froiitcm esse populi
chrisliani : iiaque, ut in acie inilitari, primis ordi-
nibus collticandos esse inililes fortissinios, qui sint
exeiDpIocdeteris.Tcrtullinnus lib.dc Fnga iSedquum
ipsiductores , id esl ipsi diaconi , presbyteri el episcopi
(^giunt; qnis de gregario numero sustinebily ad gradum
hi acie figendum snadentes, etc. Ric.

l>evoius autem. Bonus illc pasior, qui ponit animam
suani prn ovibus. Ric*

Continei, Toium ovile conlinel in vcstigio fldci con-»
staniis. KiG.

Examina regtbus aptis, Elenim apiiim examina re-
gcin, sivcduceni, quxquc suunihaUcrcdicnuiur.Cy-
Priau. Kp. 69- Ric.

MAJORiBtta NATis« Talos erant primores, pairon^,
locuptetes, qui tenuiores in clientelam suam recipie-
bani. RiG.

Me Mlum solui ut pUsres altare D^n^ni drcnmda^o^
iiiquit Tertniliaims adversus psycliiciirttm gloriosissf*
mani inullitudincm, lib. de Pudic. Rio«
Q Ab unostcpe. Iit lianc sentenliam fabulatur Phxdras
Aug., Iib. IV, Fab. 3 :

pius esse iu ujio sspe, quam In turbii, boni.

Hac anlem instruciioiie C^omniodianus cornm
qui intcr aevi sui ciirisiiauos auctoritatc pollchant
vilia carpil. Scd et cunclis p.ibsini insiructionibus de
neglecia disciplina tanto cordis affectu zt^loque dis-
serit, ul sui sxculi chri>tianis desperalioneni salutis
iiicutiat.Seii6iioracnli vcriiateuiGennadius,episcopu8
inassiiieiisis, ncc amnlitus cst quide^tn vaticinii sive
qucrclx trisiitiam, sed Coininodfanum ipsiim posieris
Irndcns, hoc discniniuc (ecii iu^ignein. Neqiie taincn
ista fuit soliiis Coiniiiodiani quercla. Nam ei paiem
Ecclesio; suhdolam paiilo anlc Cypriaiius opiisculo
suo de Lapsis argueral : et po.^tmodum Sulpicius
Sevqriis Uistoria; sacrae libros suos hac certc niisera-
bili deploraiionc concIusU : < £i nunc, inquii, cum
maxime discordiis episcoporuin tiirh.iri aut misceri
oinnia cernereiitur; cuiicta(|ue per eos odio aiit gra-
tla, inetu, inconsiaiitia , invidia, faclione, libidinc,
JD avarilia, arrogantia, somno, desidia esscnt depravuta;
posirenu) plurcs adversuin paucos hcne coiisulcnles
insanis consiliis ei periinacibus studiis ceriabant. i

RlG.

Ommum testatorem..., Satanain. Heic cerie Com-
modianus incutiidesporaiioneinepiscopis. Rig.

Quod veritas odia toUat. Pariat, conoiliei sibi. Sic
Ipse aiibi dixit, Martyrium toliere^ quod est patrare,
reportare martyrii cbrisiiani gjoriain. RiG.

Non gratisagit. Patrociniuin vesiruin venditis ma-
gno. RiG.

Peculanlia vesira. Sic legitur in apographo : quas
scripiura, si vera esi, peculantia dixerli peculatum^
SMpTcayiQV. RlG.

Et pascitis ipsos. Devoratis. Rig.

TerrtB fundamenta. Inferos. Locus Esai.c, c. xiv,
15, secundum Sepluas. sic hahel : Nvv dc ccV «dr^v
xaTa6>5oTj Y.otl slg ra Gsfite>ea riig yrig. A«|uila cl Theodo-
lio dixcrc, sic >axxov. Lalina versio vetus : m fonaa»
ment4i lacU Glossx veleres : A«xxof , Lacuna^ iacu^

..y,,..uoyGoogle

Nolite yacui ulem Tisiiare jacenlem.
Fac sob Deo bonam , obsequia redde per nummum.
Iiide revalescit , vel. si conciderit iile,
Reroveatur homo pauper, qui non linbet unde
Mercedem tibiy pro illo sed conditor orbis ei auclor.
Vel si pigeret ire ad pauperem, seinper abosum,
MiUe iiumnioSy et unde se resumere possit.
Similiterque soror si paupera lecio decuinbit,
Incipiant veslrse matronae viciualia ferre.
Clamai ipse Deus : Frange luum panem egeno.
Yerbis opus non est visitare, sed benefactis.
Iniqiiuro esi, fraler inopia viclus scgrotet,
Satagiie, non verbis, esum potumque requirit.
Inspicite Utes, sed cerie debiliutos,
Transigere sese qui non possnnt, daie subinde.
A Domino vobis spondeo dari qoadruplum.

LXXII. -* PAUPBRIBOS SANIS.

Pauperies sana quid, nisi divilix adsinl?
Ars cerle si fiierit, jam et tu comniuiiica frairi.
Unum prsesta tibi, ne superbus esse dicaris.
Polliceor, quoniam securior divite vivis :
Excipe doctrinam magni Salnmonis in aurcs.
Resptmsorem in alto odit Deus pauperem esse :
idcirco te subde, et hoiiorem redde potcnti.

COMMODIANI INSTRUCTIONES (v. 1145.) r^

A Blandus enim sermo, proverbium nosti, deriget.
Vincilnr onicio etsi fuerit ira vetusta.
Si lingua taceat, nilmelius invenisii.
Sane si iion fueril ars unde vita regatur,
Aut operain praebe, niit ctirsum, jussu potentis :
Non pudeat neque pigeat procnrrere sanum.
In gazoprxierca de labore miilere debes ;
Siciit singularis illa, quam prxtulit unctus.

LXXIU. — FILIOS NON LUGKNDOS.

Filiorum cnsus licet et dolium cordis relinqoat,
In nigris exire lamen nec plangerefas est.
Lex prudenter ait, aniiiio necpompa, dolere,
Iii Salonioniaco libro sepiimana finita.
Obliia Dominuin de reburrectione promissa,
Si niartyras feceris iilios, sic voce deflebis?
B Nun pndet infrenero gentiliter plangere natos?
Os laceras, tuiidis peclusi vestimenta deducis,
Nec meiuis Dominum cujnsoplas regnum videre?
Luge quod fas est : noli tamen errare pro illis.
Vos ideo tales, quoil minus quam g<«nies estis :
Germiiie zabolico faciiis ot turb;e pronatae ;
Exiinclos clamatis : quagralia? false, peristi.
Nec dolore duxii pnier filium maciandum ad amm ;
Dolore nec vates filium luxit defuncturo :

COMMENTARIUS.

etiterna. Ilem : Lamce, miXiihig TOTrot. Terliillinnus
dixit, itagnum ignii el sutphum, lib. de Fiig. Ric.

Talem mitare jacentem. Cruiicum, Grabbatarium.
RiG C

Pauperem^ iemper abosum. Imporiuni divitibus, et
odiosi soli>nt esse paiiperes, sed et proxiniis eiiam et
amicis. ^Oor^to^o-ovo-i ^iXou; TrTw^^ouf . Prov., xiv, 20.

RlG.

Undeie retumere pouit. Unde ad sublevaiidam ino-
piain su.iin sumere aliquid possit, et suiiipticiilum fa-
cere par:uidi< sibi riecessariis, quibus doieai natiira
negatis ; ac landem vires resiimet suas. Uic — Cude
ieresnmere, etc Viressiias recuperare. SiiiiiliKTGalli
dicunt ie, reprendre. Vide Car. Dufresnii Gli>ssariuni.

Davis.

Victualia [erre. Ipselnstr. ult. dieet... portent victua"
lia coUo.

Pauperibus sanis. Idstruciione pr.Tcedenli dixit,
de iiifiriiiis et jacenlibus : jain de valeiuibus et sanis,
sed e^eiiis; qiii tameii .nrtis su;e quu*siii parare sibi
posi^uiii, tinde se ext iheanl. Rthos quideiiialiiiuidde
sul)sidio arlis siiai r.onferre viili fratribiiH in(iriiii<i. Rig.

Panperiei iana. Eccl., xxx, 14. tttwxo? ^yf-ns y-^M
^o-yvwv T^ e^et.

Heiponsorem in alto. Qui sic respondit quasi de-
splci.-it. Frov., xviii, 25: Cum obsecrationibui^loquUur
pauper.

Blandui enim sermo. Bl.mdus sernio srepo apud
Iratos pluiimuin v.ilot, elgratia siia f:icil ui suiisid.int
iricundorristff', nlfervor dcuimeat; conrut.itaniniOin
iracundi fervidnm. Sic Luciliiis dixit : Coquus afie-
num cum fertit, paula confutat trua. RiG

Deriget. Rigoreiu solvii, cmollii, fuudit. Iir|iicfacit. .
PlaiKiis eodein seiisu dixil : dirigere, tii Curcul. C//-
peatui elephantum ubi machara dirigit, hoc est. ila
disciiuiii aui iransverberat, iit effuso sangiiine pra;ri-
gida beliusc moles dissoivaiur, iiiildivisa prosterua-
tur. Gioss;c : carz^Mvoi , Derigo. RiG. — Rcspicit
Commndiniius ad Prov. xv, i,

Proverbium nosli. GlossaiYeleres : OsoV/ia, Deipro-
verbia.

In gazo proeterea. Supra. Insirncl. iv : Non domum
guzo parniisMoss^i : 6'asfl, xp^uetra, izsptjL^i 3t«X8y.Tw.

Cyprianus : El domtnicum celebrare te credis, qui Corbnn
non respicis? Commod. lxi : Dedie dominica quia diciit
etc. RiG.

Singularisilla. Vidun, solitaria.

Vucins. Ciiristiis. Tertullianas, Apolog., cap. 5:
Christiatius, quanlum inierprelalio est^ de unctione dedU'
citnr. Nomen desuavitale vcl benigiiitaie com|iositum.

RlG.

/n nigris exire. Ut mox er.it gentium mipiiiie chii-
siianarinn. Juliiis Paiilus, Seiiieiitiarum lib. i, li^
do Scpulcris el Lir^endis : Qui luget, abstinere debeia
conviviis, ornameniis, purpnra et alba veste. Atra veslis
coiivenieiisluriui color, iristior habiius^spem rcsur-
reciionis mm b:ibebant, moriuos suos lugeb:nit ui
peniitos , ut jam nulios. At cbri>tiani, qui fidelcs
frairesqiie siios ad vitam iciernjiii migrasse, atmssc,
pnccessissc dicebani, iioii exibanl iii nigris, to -jo.^
/xeAav9c(VRT&>$s^.Iiai|ueavcrs:iliaiiiuromniaiiiorrispr;i-
bagia. Nam etiiigrnm illud et feralc iii iiiiiiuIisTlicin,
el iiigra iii ve le senescerc , ad clirislianos periiiierc
ncgabant, de vila posl excessum icterna c^Tios. Rio*

In Salomoniaco iibro. Libcr iiiscribitur EccleMi-
cus, Sapientia Jesu lilii Siraclu Salomonincuni lii)runi
D vocat Commodiunus , qiiia gnomas sive senl(;iiii3S
conliiiet ad cxcmpium Saloiiionis. RiG.

Septimana fmita. I^cclesiasrici, xxii, i^^iLuctui
monui septem dies. Morem fuisse antii|iiissimum disci-
inus ex hisloria Jacobi, Geocs., i 10, et cx iis qu;i^
suiit ad ciim Focuiii, ct ;ul Siracidem ab doclis viris
notala cx Phiionc ei AmmiaiioMan^cHino. RiG.

Gentititer plangere. Alorngeoiium. PauUisad Th/*s-
sal., 1 xaGco; */at ol /ot-ot, ot ^aa I5ovt«? sA-toa. Scilicel
resiirreclionis. IUg.

Quod minu^s iinam gentes estis. Legenduin : C""»
minusqnam gcnies estis. l>Avis.

Exlinctos clamatis. l)t siipra Insir. xxx, Vnit, e|,
Extinxi, Exliuctos eibiiici diccbaiil dcluncios : Gliri'
siiaiii, pnemissos , ad Deuin traitslaios , evucatos a
Doniiiio. RiG.

Nec dotoie duxit pater. Il;cc Abrahami ei DavioH
cxempla ad coiumuiiein hunc de liliis non IiigeiKii^
locum cilavil blnnodius cptscopus Ticiiien^^is E^^^^-
1 lib. H, ubi SirmondusliosceCoinmodianivHrsicnlns

257 (V. 1166.)

ADVEHSUS GICNTIUH DEOS.

(V. 1189.) S58

Onintpolentisenim necflens dediiccbal alumnuin,
Sed Ueo devoius fcStinanter runus agebat.

LXXIV.— DE POMPA FONBRIS.

De faneris pompa sollicitus esse qui qua^.ris,
Erras, Dei servus adliuc in morte placere,
Pro! exanimum corpus orn.iri funestum.
vanitas vera, cupere defunciis lionorem.
BIen< mundi deienta, ncc in morte Christo devota.
Proverbia nosti : per forum efferri volebat.
Adeo illi siniiles ei fera mente viventes,
Faustum felicemquie dit*m in exitu vuUis liabere ,
Ut coeat populus, laudem cum luctu videre.
Non provides quonam merearis ire defunctus.
Ecce prosequunlttr illi : tu jam forte cremaris

A Sic mulios urgel blnspbeinia saepe de vobis.

LXXVI.— DE FABULOSIS ET SILENTIO.

Dum leve videlur cuicumque neque vitaiur»
El qiiasi facile ruit, dum abuteris illud,
Fabulx subveniunt, qiio vcnisti fundere preces,
Aiic pulsare doiuum stomacbi pro delicio diuriio.
Bucciiia prxcohum clamat, iectore legente,
Ut pateaiii aures, el lu magis obstniis ilias ;
Luxaris labia, quifeus ingeiniscere debes.
Obsera malis pectus, vel in pectore solve.
Sed qaia diviiibut faeiuiii pecaniv froiiiem,
Inde periijoiDnis, quando sibi fnaiinie iidttDt.
Sicfeminui qiioque coeunl quasi initient balneo;
Et de domo Dei facitis coh nandinas, arient.

Rcdactus in poenam Quid proderit pompa defuncto? ^ Terruii sane Dominus donium orationis,

Incasalus eris qiii ob ista collegia quscris.
Sub Vejove cupis vivere : te decipis ipsum.

LXXV.— CLERICIS.

Consruit in Pascha, die felicissinio nostro,
L^pleiitor et illi, qui posiulant suniptadivina :
Erogetur eis quod suIUcit, vinum et esca.
Respicite fontc quo memoreiitur itla pro vobis.
lo modico sumptu delicitis Christo donare.
Com ipsi non facitis, qtio inodo suadere potestis
Jusiitiam legis ulibus ? vel semel in anno.

Sacerdos Domiiii cum tursum corda praecepil,
Jn prece fienda, ut fi:int silenlia veslra ;
Limpide respMndes, nec temperas quoqiie promissis.
Exorat ilie Aliissimum pro plcbe devota,
Ne pereat aliquis, et tu te in fabulas vertis ;
Tu sttbrides ibi, aul deirabis proximi faui(e;
Indi8ci|ilinat(s loqueris, quabi sit Deus absens,
Omnia qui fecil, nec audiat neque cernai.

LXXVH. — KBBIOSIS.

Ebrioso moduin non pono, sed belluam malo.
COMMENTARIUS.

et ipsios qnidein Commodiani nomen , ab a^vo Cen- Q
nadii ei Gelasii ignoraium primns indicavii. Ensebiiis
opusculo de Resurreciione : ^oli enimquarere, si non
est occisus Isaac : sed ex qi\o proposuit pater^ morluus
esi patri Isaac^ pax. 51 ediiionis Sinnoiidi. Kig.

Deo devotus. Glossii' : Devoiissimus, xaOoffcb»raTo?.
Omiiia pali ei faccre paratiis. Rio.

Proverbia nosti. Sic Juliaiius Caesar Dionysio cui-
dain : Mv6ov dcxYixaeec. Ct, *l9T0/>tav tTriTTa^ai. RlGALT.

Per forum eferri volebat. iluemadiiioduiii ille apud
lloraiiuni G»rgilius, qui :

Mane ptagas, venabula, servot?,

Differtum transire forum |ioputumque jubcbat. Big.

Qfii ob isla collegia qiiwris. Curporis arlincuin Libi-
tinariuruiii, qiii fimera ad riium eihnicnni luinisira-
bant nKignifico apparatii ; niimiTOsissima hirba pru-
scqiieniiiim funus et iiiajonini im:igincs. Rig.

Cnllegia qu(eris Advocas, sic liistr xix. dixit gol-
LEGiux FACERE i sitNiH colUgio facto, RlG.

Sub Vejove. Sub Idoiis. lu apogr. snb vigore. Rig.

Congruent in Pascha^ die felicissimo. Quo pignusD
cl arrhabonem accepimus rcburrectionis in vitani
xternam. RiG.

Qui poitulant sumpla divina. Ita in apograpbo, iibi
supei*srriptiim esi : qui postulanlsabbata divina. Neulra
leclio probabilis mibi videtur. Ista vero .sriisum
efnciei hnic iusiructioni convenicnlis^iniiiin . Laften-
tur ei ilU, qui postulani sub acta divma, Coninien-
daliir pietas erga pauperes; illos praRserlim, qui
pnstulanl et rogaiil opcni ac bcncHcia ridiiliuin, siili id
teinpiis qud sotviiur Synaxis ilie Pasclioe ; sub id tem'
pusquopronuiitiari solet mlssa.sive missio pa^cttalis :
snbid tempu<, qno diinilluntnr fideles, peractis soleni-
nibns. pernclis niysteriis, pcriUMis rotHis divinis. Kig.
Respicite fonte quo memorenlur isla. In npogr. Rcspues
de forte quo memorentur. Qii:c siiiil corruptissima. Rig.
Cnm ipsi non facitis, Supra Iiisir. lxix, dixit : 06-
servetque prins^ ui fadal ipse qucB dicit, Apnllonius :
Af t yap voc*o08T>}v a 7r«Trotrixev cauTov, TavTa e7rtT07/utaT«
i> TTj; 7TOAAov>- 7ro«t(76at. Uoratius : Si vis me flere.

dolendum est primum ipsi tibi, Pharisa^orum est. di-
nrnJ-l "0" facere : imponere plebi onera, quaiip^
ne digiio quidem velinl ailingfre. Hig

Sic mullos urget biasphemia. Hoc de s«ruli sui
clericis Coiiimodianus : ei Clerici vocabulum iuiic
periiiiebal etinm ad sacerdoiein. Hoc de sa.culoauo.
qtte siio lestalur eliajn ad Eusiochium llier«,.y.,,us
Lpist. xxii.num. \^'XlericiipsiAnixxx\i.quosinniagis-
tenoesseoportueratdoctrintBvariierei limoris, oscuiuniur
captta matronarum, el extenta manu, ui benedicere eos
putes velte, st nescias, preiia accipiunt saiutandi. liiwin-
lertm qua: sacerdotes suo viderint indtgere uriesidio eri-
guniwmsuperbiam,^.ic. Qu;ini:i jan. illis lempuribiisper
Ecclt^siasspjitiacoiifpceniiAniichrrsiusyj m jpsi nnc-
sides indigeliant moniioris prasidio; et qni nionilis
suis regeiidje plebis poniiflciiim susceperani niala
praRvariralione pr.nesidiuin lp>i .suun, descrebant. Uig

J>KFABULOsis.Congerro,.ibus,confabuIatoiibu8.RiG!
Domum stomacln, 1'eclns. Ric.

Stomaclii, Cordis, animi, conscienlia;. Rig.

Pro deiicto diurno. \n apogr. legitur, diw«<,. De-
hctum dinrnum ; qiioiidianae incursiones. Rig.

Luxaris /flfttfl. Labia profanas. violas, dissolvis
loxu , nequrlia. Ul a luxniia , luxniiari ; sic a luxu
luxari. a^rwTsvoftat, Luxo, luxurior. Festus : Luxan-
tur a iuxn dicinm, id e^t, luxuriantur, Rig.

Quasi inuient batneo. Qu;isi initiMit balneum. Et
versu s&\.Etdedomo Deiceunundinasfaciiisartenl Riq.
--Sensus, nisi fallnr, posiulai ullegntur : Ei de domo
Dei faciunl eeu nnndinas, ariant. I)a\is.

Ceu tmndinas, o&xov iiiisopioyj, }oun. ii, 16. Rig.

Terrnit snne Dominus aomum orationis. Ciim in-
lorlo flagfllo pjecit collybiscas. Jo;in. n, 15. Rig.

Sursuui corda. Prisra fonnula poHcenlis atlen.
lionem «t silcilium. GlossaB veieres : Sus, aEv&); sur-
sum, eTravw. Iteiii ; "Av(u, xaT», siirsuiii, deorsutn. Ric.

Pro piebe denota. Pio oiiini fraierniaie. Rig

Ebrioso modum non pono, sed beiiuam maio. Iii
apograpbo legiiur : Ebrioso modum non puo, sed
belitM tnalor. Et prima quidem leciione statim s«

L/iyiLi-iicu uy

d^'

li» (V. »12.)

Biliendo superbis, interior a menie recedis,
Uegeniis ijuperium teneus apud» fitulle, Cyclopas
Inde in historiis : Duni morluus non bibo, dicis.
Optima mihi bibere, ei corda sapere.
Subminisira magjs (quid amplius quxris abuti ?}
Inflmo pauperclo, et critis ambo refecti.
Si facias ista, extinguis tibi gehennam.

LXXVIll.— PASTOJU.

Pascere qui quaeris, el quod potuisli farasti ;
Assidue pa&cendo recte feeisti.
Sed tamen invise pauperea qui la iimi repaseal.
TuDC eric iii»sa lua per aouai Deum probata.
Omnipotens tales vel nttxime pasci prveepit.
Respice cum pascis iofirmos, et feaeras Aito.
In illo vos Dominus voloit probatos adesse.

LXXIY. •— OftAllTi.

Oranlem si cuplas exaudlri de coelo,
Ruffipe de latSbulis nequitiap vincula.
Aui si benefaetls ores miseralus egenis,
Ne dubiiesqnin quod pelieris deiur oranli.
Tu sane si nudus foenefactis Deiim adores,
Iti loium ne facias slc orationes inepte.

GOMIiODlAMI iliSTRUCTlONBS
A

(V. IttS.) 2S0

LXXX.-^ NOHEN CMEl.

Incolae coelorun» fvluri euni Deo Cbrislo
Tenente principium, vidente cuncu de coelo.
Simplicitas, boniias, habitet in corpore vestro.
Irasci noUte sine causa fratri devoto :
Recipietis enim quidqoid feceritis ab iilo.
Hoc placuit Christo, resurgere mortuos, imo,
Cum suis corporilkus, el quos ignis ussit in xvo,
Sex millibus annis compleiis muodo (inito.
Vertitur interea coelum tenore muiaio:
Comburuotur enim impii tunc igne dlvino.
Ira Dei summi ardet creaiura gemendo.
Digniorc^s, stemmaie et generati praeclaro,
Nobilesque viri sub Antichristo devicto :
g £x praeceplo Dei rursum viventes in »vo ,
Mille quidem annis ut serviant sanciis et Allo,
Sub jugo serviii, ul portent viclualia colio;
Ut iterum autem judiceniur regno finito.
NuUiricanies Deom, completo miUoftimo anQO,
Ab igne peribont, eum montibos ipsi loqoendo.
In bustis et tomalis omnis caro redditur acio,
Demergonturinfon^, Irabunt p«Bnas io «vo.
COMMENTARIUS.

obiiileral emendatio : E^oid modmn non pono^ $ed
belliut major, Unde apparebai isie sensus : Deditus
cbrielati. modum sibi noii ponit; nec ponere inu-
neniem :iu(Ui; sed niajor belliia, major helluo roodum
pMiii combiboni sud, quem tnrbau menle crapula
consopitinn prostravii ; iani non meiitis, non rationis
compoiein ; ac per boc beUuani. Sed basc Sioni expe-
sllaetcoacia nimis. Iiaque piacel ista simpikiiirseriM- ^
tiira : Ebrioto modum non pono^ 9ed beHuammalo. Rig.

Bibendo superbi$, In apograpiio legilur : supenuB
ve) superins. Rio.

Regentii imperiutn tenens apud, stuUe Cyciopae* Fo«
iyphemi. Rig.

Inde in fnHoriis, In fabulis , io Odyssea. Glossae :
'laropiaii, monimenta, He^ycb.: ^laro^fc, ftudtvit, coto-
pta, fjLfKprvpM^ xai xa. ojxo{!a. RlG.

Ojftima mihi bibere, Hoc ex persona sjia Commo-
dianus apponit : iuielligit aulem bibere viiam eter-
nain perEvnngcIia, pr;eceptu ei exempla Ciiristi. Rig.

Exdnguis libi geliennam, Alluditad bi^loriam diviiis
piirpiirati, cujus Ilngiia apud iiiferos lara ardenli cru-
ciatd urcbaiur, ut de L>izan digiio insiiilari sibi aquae
tanllllum pro sumnio lcvamine exoptareL Luc., xvn.

f^ASTORi. Coiivivalori, hxuecopt, RlG.

Pauperem qui te non rep. Itisir. lxi. Rig.

Feneras Atto^ Cyprianus Uk, de diS^:ipl. Fatnmo-

Et ^oi ignii uuU in mo, Legibos Cxsarom de
poenis, summa fuil i^^nium poena. Cbristaani vero,
eliain iii corporibus derunclorum, rogos et busU
exliorrescebant, prxsaga furmidineignisilliusaptemi.
Ili)C igilur in primis ciirabant, ut marlyrio devotis
obftrmsreutur animi advarsos igitioin tormenta. Pe*
tios I, Cpisl., IV, 12, horutur chrisiiaiios ne expa-
vescajii martyrisun si per igues ei uslionem corporis
accidai, nee exborreaol utrem novam, inaiiditam,
iniisilaiam, aiit slieoam eliristianis. uii ^iCto^Tiic»
ujtii» irtf^ttM. Cypriaoos Ep. lvi : nolile mirari ar-
dorem accidentem vokls, ^ut ad ientMiiMem vestram
/il, elc., obi eiiam observavimos noniiiMi. Ali|ue
bne parodia sie fuerii ehrisiiana :

oaaotos aBsUis, qoauiM iiaUere iabores !

Si nieriDi igues res peregrioa iiiii.
Sex mHlibus annis completis, Juslinus Martyr.
Dial. cum Trypb. Jud., pag. 507, hoc se cum ple-
ris(|ue aliis recte seiilicniibus crelerc profileiur :
'Eyw Ji, xai ot xtvff thvt 6c9o7v(uuovcfi' xari TrovTflt
XptO"Ttavoi , ^aoracrtv xat x^^ 8*^ ^ *Ii/)OTicraXfl^, elC»
Hujusce temporis , aniiormn sex inillc, coiisuinma-
lioneni sic puiab:it circa an. Chr. 569. Q. Juliiis Hi-
I.irio, qtiem sarcinatoresBibliolhecvPairnni ediderunt
ex bihliotbcca Petri Pitboei : c A passioue Doinini
Chnsii, cx quo itMnpore lide in sc credentibns resnr-

niumtnumDeo(enera,Christumcib4LhiQ.-^Sa\oimnl%^^^^^'^'^^^ pollicilus DeiFiIius, anni complcantur

Prov. XIX, 17: Qui pauperi miseretur, Deo feueral : ut
haUet vetus inierpres apud Cyprianuin Testim. ad
Qitir. lih. Hi, cap. 1. Davis

De iaiibulis. De iniimo recessu cordis ; de peiietra-
lihus mentis tusc. Rigilt.

Ores miseram egenis. Pauiiuus, episi. xxxiv : Aliud
ent, quando tu solus oras pro te : el aliud^ quando mul-
titudo pro te apud Deum trepidat. Rag.

NoMOff Giiz^i. Id esl G^uHooifiotit ; a Gazi, iiamus :
a Commodis, Comiiiodtatius. Coiwmod)i aulem di-
ctiiiiur opes, divi(i:e, gasa. GiossiO veieres : Com-
nioda, Xvfftrc^ xp^^fcora. Ric.

Teneie prmcipiom. Nullns duhlto qntn ad illiid Davi-
diumPs. oix, 4, reapexeHlauCtor iTecumprincipium
in di£Otno/u iNCP.Nimirum }>rincipium,'a/};^4,principa-
tus: qiiod etiam ftueioiiios prindpium dixil, ut ad citali
Psalmi iooMm monoit dociisstmus Meldeusiam auii-
ates Bossuelios.

nccesse csl quadringcnii ei sf^plunginta , ui coiicla-
daiur snmma sex niillium annorutn. Septimo mille-
simo incipicnle, fide vera crc.lentes IiberalHinlur e
mundo. Tunc eiiiin erit resnrrectin prima sanrtorum.
De quadringcnlis vcro et septuagiuta annls a pas-
sione Domini in consulatuin Cac^aris et Altici, die
nono Kal. April, aniii transieruni trecenti scxaginia
novem. Restani itaiueanni ceniuin ci nnus^ utcon-
summeniur anni sex mille, etc. i Rig.

Completo imltesimo auug. Cpistoi;i , qtix tribnitur
BirnalKC,pag.5^ .'OuxoOv, rexva^ h 1$ riiiipaig.h ror;
i^uY.tv'X^iki(ns irsffi , OT^vTs^^o^cTat Ta TrovTa. VettfS
iuierprrts laiiuus : Unde scire debetis , ^tiia in sex
milUa annorum consummabuntur omuia. Rig.

Citm monlibus ipsi loquendo, Lnc. xxxiti, SO: Tune
incipient dicere montibus: Cadite super nos; et coUi-
bus : Operite nos. Quod Oseas prxdixerat, x, 8 {Apoc^
VI, 46). RiG.

Omnis caro redditur acto. Redditur et resiituiinr
Digitized by VjOO 3^ i.'»^

'M (t. IIM.) ADVfLRSVliGeHTiUHDEOS. (v. 125?.) ^Ct

Osiendtintiir illts, JBt l6gunt gesla de coelo A Omnia non possuin comprchendere parvo lincllo,

Memoria pfisca debitb el merila digno.
Merces in perpeluo secundum Tacta tyranno.

GaiUlENTARIU&

Gin iositas docii invenlct qoibcd in islo.

una eMH tetl» et opeHlnls cuiqoe suis; nt secundum
ea quae gessit qoiffiie^ ad «ciftMam atil gelientilm
niitatur. (lijc.
CuHoiilas docli inveniei noinen in i$lo, Ai» lioc pos*

iremo poematis versu susum relegens per litteras
versuum primas inveniei. Gomiiodianus vfeNDicns
CHaiSTiy et (in> liiolo : NoftCN 'GkiMi , quod est Com-
modiam^ a gaM^ aive faw^liylaciOk Bm»

ANTONII CARMEN

ADVEisis mm.

DiMisfi , AMeor, MMat AivTomvs omnes ;
Ploriffla (fDscsivi , per singtila quxque ciicurrt :
Sed nibii iaveni mcUtift quam oredere GMMo.
Hoc ego ilieyosui lcni eonscHbere versu:
Ei ne displiceat, quod lalia carmina pando;
David ipse cbeJyn moduiau voe« rogavtt,
Quo noa exeHi^e fro magtili parva canemns ,
l^iceates qii-je siint fogienda, sequenda, colenda,
Cum lamen in cuuctis et res, et caussa probeiur.
Jadaicttin priaio popaium imc j[ra4ia iiovit
Mjra Dei ; nam tum Ptiafaotii erepius ijriqao,
Eimare transgressus pedibus* iucenie columna
Cum duce, qui mefgi iRlesu» vidit aqiioairos,
Et cui deaertia iiibilum quoque defuit agris,
Manna cui e coelo, et fons de rupe eucurrit.

Antonius. Qucm Paulinus heic aUoiiuatur, qnis me
doceai? Noinin.-ilivum pro vocadvo adliibiium ab an-
liqiiis oBtcodii Yossius, lib. iv, cap. 5, de Arie 6ram-
mat. MtnATOR.

Talia cnrmina pando. Gorn. Valerius Vonckius, vir
d;iriis, Observata ad hoc Autonii curmen exiMi)Ci in
Specimine Critico^ pagg. 1-10, qnorum uotmulla re-
eenset anonyriins Ijpsieu^is in Acti$ eruditor. 1*46,
pa^. 215. seqq. Ondc poiiora qua: ad carmeii isiud
iHusirnrjdnm spcciani, excerpere auimus e&i. Ileic

B Post haec ipse Deum prcstantem lanta negavit :
Domque aliud mimen dementi pectore qnaerit ,
Igiiibus iD<:eiisi8 qiiod niiat perdidit aiirum.
P;ir qaoqoe Pagaiins lapides quos sculpsit adorat ,
Ei facit i^^e sibl, quod debeat ipse limcre.
Tum simutacra colii, qu» gie ex arre fignrat,
Ui qiiamlo libit«m est , mitiai oonActi monelae ,
Aut magis fn specles converlal saepe pudendas.
niiic miscras maciai pecudcs ; mcniesque deorum
Quos puiai irasci« calido in puImo%B requirtl,
Atque liomiMS vitam pecoris de morio precatiif .
Ouid peiH ?|pfiosci veniam , i^iri sanguine poscit ?
Illud enim quate esi? quam siuiium? quamve notan*
dum^
C Gum Deus omnipoiens boMMnom lofafMVfrU olim,
GOMMCNTARIUS.

stis. Scriberem :

Mamia eni e cqbIo, cui, foRs, etc. Hoa.

Quo melrum bnic versni restrtiiant , ediior qnidem
fcscribfi Mannnctti e cceto, cui fbn*; criilcus vero fa-
ciliiiS transponii fon9 et, Sed nihil hoc loco mulnn-
dnm ob poete liceniiam , lipsiensi dnonynio jiire
videtur. Uall\nd.

Ex are ftgurat. Tcrtnliianus, in Apolog., cap. 13,
idem eihnicis objiciebai : c Domesticos deos quos

ilaqV.c Voiickiusi^U: r.^W^^^ ,, ^^,"2 "^HimVi.nrS^ S'^T^

tainen . qiiam ferai aias ac stylns aiVcioris. Galland. » ""^^ mSI ?/ite l^ «. -c^''

f7i.z«» «.ndntnta «n^^ rnnLi rirAuiius foriflM^ *"» "^ » «Iiquamlo 10 trulhm dc Minerva ; ul quis

Chelyn modulala voce rogavit. Licenlius forlasse
quani par sil , mnlai vir cj-iiicus chelyn in Dewn.
Quidiii porro scripseril auctnr : David ip$e cltelyn ro-
gavit ? Nimirnm rcspejcerit ad Psalm, lvi , 9 ; cvn, 3 :
Exsurge, gloria mea, exsurye psalterium et cithara.

YONCK.

Qm mergi. Nl poeiica licciilia Paulinus esi usus,
carininis rarnmi aliquid deesi. Fonasse pro mergi
legenduni nimo^. Hurator. — GI. Muraiorius, ui UI)o-
ranii inetro succurrcrei , pro mergi repoiiebal mersoB^
Vouckius, qui merp [uneslos Neutra lajuen enicnda-
tione opns. Sic euim eiiam Virgilius per hiaium cjus-
modi, Eclog. iii, v. 6:

Ei MCCBS pecori ei lac tiiibdooiiar agnn.

Aique ita optimi poeUe sacpissime..Nosier mox v. l^,
siniiliter. A. LiPS.
Ei [ons. Ucic quoque ktborat aliquaiitulum ver«

quisque
contrilos atqne contusns esi, dnni dlu colitur, ut
quisque dnminus sanciinrem cxportus esl domesiica
tiecessltate. Puhlicos st^qno puuiico jnre foedatis,
qnos iii hnstario v<*ctigales habelis. Si Capholinm , si
oiitorinm fornm petilur, sub eadcm vnce pneconis,
suh cadein basta , sub eadem aniiotationc quirstoris
divinitas addicta conducitur. v Cacabnlum Tertnl-
tiauo memomtum, quod vas spurcitiarum t\ui, a
Paulino modesie innuitur per hirc vcrba :

Aut oiagis in species couveriai ssepe pudeodas. Mon,
Miuai confictam, Log. imMsl fonfraeia m^netw,

VOMCK.

ilentetque deorwu. Ib peoudnm -omonNn oitit
deonioi meiiiom siulie perquirobairt 6eiHiles. TOvid.,
lib. V, Metam. :

FHfra qnoque ngra noias veri, mofiitusque deorum
Prodiderat

Digitized by

Google

265 (V. 30.)

Audet homo rormare deum. Ne crimina desint,
Hunc etiam yendii dominus , sibi comparai emtor.
Philosophos credam quidquam raiionis habere,
Qui ratione carent , quibus est sapientia vana 1
Sunt Gynici canibus similes, quod nomine produnt
Sunt, et sectantes incerti dngma Plsitonis ,
Qiios quxsita diu aniinae substantia turbat,
Traciantes semper, nec definire valentes ;
Unde Platonis amant de Aniroa descrihere librum ,
Qui praeter litulum nil cerli continet intus.
Sunt etiam Physici Naiurae nomine dicti ,

GOMMENTARICJS

ANTONII GARMEN (t. 41.) 264

A Quos antiqiia juvat , rudis atqiie incondiu viu.
Namque unus baculum quoodam, et vas fictiie po^

tans,
Uiile quod soliim , solumquc piilanit habendum ,
lllud ut auxilii , atque hoc osset caussa bibeodi.
Gtim stare agricolaro , manibvsqiie baurire snpiois
Potandas vidisset aquas , vas ficiile fregit,
Quo procul abjecto, reroovenda superflua dixit,
Rusticus huiic docult quod spernere posset et isiud.
Hi neque vina bibunt, nec yictu panis aluntor.

Hunc eoriimdem errorem Seneca, el ipse etlmicns,
iiiiprntKibat, Natiir. Quaest., lib. ii: c Nimis deum
otiosuin, et pusillie rei iiiiiiistriim facis, si aliis som-
nia, aliis exla disponit, etc. i Goiisule lib. Cxs. Bu- B
lengeri, de Mag'a, eic. Murator.

Eiiam vendit. Ad lioc speclant riirsus , qu.'e ex Ter-
tuUiaiio nuper atiulimus. Jiiliiis Firaiiciis, de Err.
prof. Kelig., cap. 16: cVemlebatur deiis, ut prndes-
sei eiiiptori , ei eiiipior siipiiiiciler adnrabat quidquid
paulo anle viderat siibhnstatuin.» Murator.

Philoiophoi crtdnm. Cleganler in Uuiic rein scri-
psit S. Eiiclienus in P;irxnct. ad V.ilerian Iiiler .ilia
lisec habut: c Brevi tibi li(|iiebii, quaiito hjec iiosira,
id esi pietaiis veritalisqtie pn^cepia. itlis philoso-
phoruiii "preceplis privferri debeant. In iilis nanique
eorum praecepiis vel aduiubrala viriiis , vel faUa sa-
pieinia: in his vero coiisuinmaia justiiia, solida ve-
ritas conlinelur. Unde licet dicere, philosopliio; alios
nomen u^urp-.isse, iios vituin. Etenim qualia pos^^unt
ab his dari pnecepta vivendi ? Gausaiu nesciunl. Mur.

Sunt Cynici. Vulgo xuvixoi dicebaiiuir hi philoso

phi . hoc esl canmi^ &k6 toO xuvof a cane , Diiigeues p ^Z; L.^^IZ ITI .
Laerl. In Anlisihenis ViU Ii;er ait: x«t*.o?. np&rog^ cT.iC^ P(lu'
ToO xuvta^oO Cymcamprbm^ vwiiujt , el in rn\erm'^,,^* de im.

ea princeps fuit. Hinc ao illo Ausonius canit :

luvcntor priinus Cynices ego. Quae ratio istbax: ?

Alcides niiilU) dicitur esse prior.
Alcida (|uonilaiu fuerain doclore secundiis,

Nuiic ego suQi Cynices priinus, et ille deus. ,

Idcin vero Laerlius, in Prooem., Gynicos dc ignomi-
nia sic appellatos asserit : Kai cctto o-x^ufAfAccTuv, w^ oc
xuvtxoe. SuetiMiiiis iu Vcspasiini) : c Denieirium Cy-
nicuui iu itinere obvimu sibi post damnationem ; ac
neqiie assurgere, neqtie salulare se dignantem , obla-
trantem etiaui nescio qiiid . satis liabuit Gaiiem ap-

ficllare.i Eleganier qiioqiie Angusliiiiis, de Giv. Dei ,
ib. XIV, cap. 20: c Hoc illi canini philosoplii, hoc
cst Gyuici , noii videriiiit , prorereiites coiitra huina«

nam verecundiaro qnid aliiul (\w\\n caninain, hoc esl t^ cyiiicoriim anlesignani, auditor isie fuerit, ac, ryiiicam
imrnundam, sementiam. > Murator. ^ philosophiam sectaiiis, cynicisiipraomnes cogiiomen-

Incerli dogma. Prudentius in Apotheosi :

Consule barbail deliramenU Platouis,

Coosiile et hircosos Cyuicos, quos somniat, et qoos

Texil Arisloteles toru verligiue nervos.

DiuaninuB Versus aliquantum laborat. Scriberem:
Quos auiin» quaesiu diu stibsUatia turbal. Uui.
Qtu prtgter titulum. Egregius utiqne, celeberrimus-
que Plaloiiis est lib«^r, ubi de animas ImmortnlUsu
qua^siioiiein habet : sed si cum christi:iiiorum asser-
tis , ceriissiiiiisque nostrai ftdei dociimentis coiiipo-
nalur, nil certi eotuinet intut. Hoinini ethnico, et luiige
a vera religione posiio magnum fuii sapientis por-
tentum , non irrldendam omnino de ejusdem animx
pereunttate prorerre sententiam : in qiia umen qnot
errores erraverit, non est meuin heic investig.ire,
sed iiiouere Uniummodo, ibi in incertum plenique
ferri. Theodoritus, scriptor eruditissimas, Serm. t
conira Graecos, hanc Plaionis seiitentiam acuiissime
examiiiat, acnutantcm s;epi$siine dfprehendit Addit
porro : kolI o j*«v crofwraTo? I]>aT<k>v irspl rn^ eSmaviat;
TTQf 'i^vxiif icKjtizoAkoM^ "ktijwg du(f>dol»v oCij' 'Aptmzdxi

-i.. ^ 1.. rwh 9ripiw. rtn o/dov. ItaverliiAc*

quidem sapientnt)mu$ , qui romp/i-

mortaliiate animw diueruit , ne Arit-

toieli quidem auditori $uo persuokit eam positionem.

MuRATOIt.

Sunt etiam Pliysici. ^aig grxc^, latiiie dicitiiriM-
rura :hiiic Pliysici , seu iiatiirales philosoplii Lipf-
tius iii ProiRin. . Kat oi fih «iro t:qc icspi f\»9CJ T^pv^uar
rtvoL^ ^o-ex6( irpooiQyopsuOqarocy : Ei alii, quod de naivra
rerum scripsert^ Pnysici sunt appellati. Murator.

Samque unns bncutum. Laeriius in Vita Diogenis:
Ocaa-ccfAEvoc frorc Troc^tov toccc XfP^'^ ffevov, iliippvli Tf,;
innpoig T^v xorxihrt : Intuitus Diogenes aliquando psi'
rmn cava bibentem mfinri, cotytum pera productum
abjecitn Hoc Diogeni universa scnpiorum cohors ndju-
dicat , ac Seiieca potissimum Ep. 90. et S. Hieniny-
mus, advers. Jovian., lib. ii , qui Paulino conrordes,
noii puerum . ui Laertiiis habet, sed riisiicum Diogeni
ningistruiii fuisse conseniiunt Quum vero Aiitisthenis,

Sectnntes incerii. Plalo plcruiique Socrati adh.Tsil,
ac i<l«-irco inler Socraticos refcrtur » Lne.rtio iii Pro-
legom. Qiiia vero t^v up-j^cdca 'Axo(Si3fJt.iRv avo-Tnica-
/x£vo;, veterem Academiam insiiiuit^ secUs novce iuuda-
inenta jecil. Hinc Plaioincoriiin sectn. Proprie l:iineii
ii vocabaiitur Aiademii^i. Laertiiis in Phiionis Vit.i :
'EroLfn iv TTp 'Axx5u,ata , «vOa tov ttXsio-tov -^povov 3e« -
ri\s(T6 fdjn^o^y' 662v xae 'AxaSij^atx^ TzpoanyopsvQ/i q
TZKp' axnoii odpscrii : SepuUus est lu Academia, ubi plu-
rimum temporis philosophatus fnerat : nnde et qucB ab
eo ftux t secia Acad^mica est appeUnta. Aiigiisiiniis de
Civ. Dei . cap. ii. Ul). viii : CunrSpeusippus sororis
PlatonU /S/ms, et Xmocraies in scholam ejus quw Aca-
denua vocabntur^ etdem successissent , ob tiuc ei ipsi ,
et eorum suceessores Academiei appellabantur. Recen-
liores tamen philosophi nobilissimi quibus Plato <e-
Ctandus plucuit , noluerunt se dici Peripateticos aut
/UademicoSf sed Platonicos.

tuin meriierit , utiqiie miror ciir Pauii'ius lyniros a
phyriicis aperiedisiingnens, ciiidam pusiea e pliysicis
hoc Diogeiiis factum adscribat. Neque reponatur, ve-
leres tripuniiam coluisse phiiosophiam, ac propterea
pliysicain, quae pars e tribus erai,cy<iicis etiaiii com-
pelere; siquidem oynici haiic philosophix parlem
avers.ib:iiitiir, ac uni elhtc*'^ oiieram d:ibaiii. Sunt
LaiTlii \ erba iii MetKMteino : 'AjOf^rxce oZv aOrofj (ruvi-
xotf) Tov ^oytxov xae tov «pyo-exov TOTtov Trspeaeofcv, ftovM
Jf 7rpofffx«tv TM x^tx^ : Placet ergo illis (ryiucis) logi'
cam ac naiurnlem pliilosophiam ioUere , at uni ethictB
animum intendere. Qiix vero Pauliinis nddil , omniiio
cyiicis, no:i physicis convcniunt. Murator.

Hi neque vina bibunt, Expresse de cynicis id Laer-
tius tradiilit in Menedemi Cynici Vita: ^coe t£ yovv xk(
jSoTovoe^, zae TrovTaTraore -j^xri ;^pwvT«e • Plerique etiaiH
herbis , et aqna frigida utuntur. Ei dc Diogciic in cjus
Viia sic ail: h otxM re s5t5it7x« Seaxovitc^fat )iTp TC07J

L.^!y!Uiic;u uy -"^«1 * %^ ^_-^ ^^ t ^._

m (V. SO.) ADVEKSUS 6ENTES

Nec l('C(o rerobant» nec frigon ▼estibuft arcent;

Ingraiiqiie D<'0, qttod |>raesiiiit tlle» recusapt.

Qtiiil dicani liiversa sac ra ? Et Dls aiqiie Deabtis

Cnndila Templa loquar^ qiiae sini Capitolia primum

His deus« uiorqne dei, ipsamque sororem

Esse voluiit, quam Vergilius noiat auclor eortim

Diccndo: Kt Soror, ei Goujui. Plits de Jove feriar,

(V. r>7.} m

j^ Et natam stnprasse su.im, rralriqne dedissc ;

Utquc alins caperel, propriain variasse ngnram ;
Nuiic serpens, nunc tauru:i erat nunc cygnus et ar-

[bos :
Seque immutando, qaalis fuit indicnt ipse ,
Plus ali<»na sibi qii.im propria ronna pltccbat.
Turpius bis aquilain finxit, pucrii|ue nefandos

COMMENTARIUS.

yp^auiywCf xoi v$6>/> Trcyovroc. Dom etiam minislrttre
iiocoat ribo ievi ae viii coitteiitos^ et atfUa. Muratoii.

Nee leclo recubant. Celebre Diogenis Cyiii<'i d(H
liujii «tiainnuni habeliir,in qiio philo^ophus illenoclu
diui|ii<; recuhaliat Hunc :il!i Cynici iinitati, Cresol-
liiis in Myst:igog. . lib. iv, ca'p 20, si'Ct. 5, de liis
ail. f Ininissiniu; glori.T caiissa Cynici donnieimnt in g
herliaceis ti>ri<, aiil iiiida buiiio, ui ea vtt» duntnie
el fiicaia pnti<^ntia , onininin in s<* ocnlos convt»rte-
reni. i l*al!i» iiaqnis subsir;ito incnbare eii:im isti so-
Hinl, qiiod innuit Marlial. lib. iv, Kpigr. 52 de Cy-
nico Agens :

Quemnudi tegit uxor at)ol!a grabali.

Akoilawlem p:illiam eral. Mdrator.

^tc frigora. lis taniuiii vesiibiis cariiere Cynici ,
qax fmuri arcendo iiiserviuin ; tuiiic:i eniiii desii-
liiii soio Mtebaniur pallio S. Cyprianiis in his exerti^
ac uimnudi pfCtori$ inverecundum juetantiam arguit.
Vide AiigiiHtiii. lib. xiv, de Civ; Dei, Ciip. iO. Md».

Jngratique Deo. Kecle Seiicca , lib. dc Brev. vitse,
cap. i4,Cynic4M aii: Naturam hominis excedere. Tot
cor{ioris ab bis philosDpliis qnsrsita iiironiiiioda sti-
perl>Le poliiis , qiiaiH verii; sapienlia: iniracula fuere.
Di(>$;fiies fa^tiiin Piaionis se aiiquaiido calcare profi^
teb:intur, cui Plaio : Al [aktn afio. Taiiauus A!>syi ius
iii cleg^inlissinia oraiione adversus Gniicos supra bis p
coiiHibinr. Murator. ^

Qam sint capitoita, Mutila lieic , ei absqne inier-
puiiciioue (i|ua totns Codex MS carct) non facile
euiicleaiida oralto occurrit. Addereiu lainen binum
eu^ ac ita djstinguerem :

Quae sint Ca(>ilo1ia? Primiim
Hic deos est, uxorqne dei esl, ipsamque sororem
Esse vohiDl, etc.

Ita Huratori : Vonckius aiitem sic legit ac disiinguit :
Qtt» sini Capitolia, priaius
Hisdeus:
Ipiamque sororem, Vir/ilius beic a Paulino memo-
auis iEiieid. lib. i, sic Junonem de se loiiuentein
indiicit :

Ast ego qiiae divom incedo regina, Jovisquc
Klsororeicoujux....

^reg. Nazianz. Orat. i , in Jttlian. Hpa toO /xeyaXoj
^ «Sf^AQ. vmL ofLoCvyoc. ^uno magni Jovi.> soror, et j^
conjux H.inc eihiii<'i<* inipuileiiliani exprobrit Augiis-
liiins, liii. IV, cap. 10, de Civ. Dei. Miinicius quoi|ue:
'^eos coiitis iuetBslos cum nmtre , cum fUta pcum sorore
conjunius. MoRATOR.

^ergiim, lia Codex. Polilianus Mi^cell. Ep. 2,
cap. 77, ei lib. v. Ep. 3, apertis tesiimoniis evincil
^ergiliHm^ non Virgilium esse scrilieiidiim. Ita niar-
yoni pliira, im veinstissimi libri fernnl. Cwl. Rlio-
«'R. lib. vii Anli(|. lecl., cap. 4, el Manut. in Or.
uio»r. aliis fxemplis prolaiis coiilrariam ttieiiiur
^linieiaiaiii,^ Hornm raiiones apud Dausqiiiuin iii Or-
^nogr recolendae, apud quem VirgiiiuB reciius so-
nat- MuaATOB.

iVafam sinjfrasse. Non bic alinm iiitellij^i quam
*^ro«erpinain Jovis e Ceren» rdiam fati bnntur omui*s,
^«iiiin isia Plnlonis deinde focrit inan«ipaia conjngio.
^ernm qiiis ii|.^,i, „ jo^e stiipratani artirinavii ? Eu
^biusCesar. lih. ii, de Pr«p. Evaiig., haec liabel:
^'^fiuh ri A„ttiHnjp. dnMrrpc<pCT(Xft 5« ^ Y^fm' tUrfPJW

Pa««ol. V.

S^Kv^cff 6 ywilw ovTwffc Ztvc -zri ^Mffarryi ri iauc
Bvyarpi , fi«T« tijv ^sp9L A»w, ixWofavo; ' toO Troo^
rspw ftvcouf , xai /xtyvvTat 5p«xwv •/svofiivo». Hoc
fsi: Ceres peperii ; educuiur 'filia ; huic Prosirpinte
filim a se geniicB rursus Jupiier post mutrem Cererem
immiscetur ffrioris obiiius sceleris , tic dracouis forma
suseepia Hlnm compr.mil. liirc au:eiii ii^dini pcne
vpibi.-s eiis«'biiis e Clcnienie Al«*xaiidr. jn niomi. ad
Genl., hansit, cui Arnobinin adver^. Gini., lih. v,
fiise rem liatic tracianteni addrre pot<'S. Hinc inceiii
accipiet Ovidii hieus vi Metainor. Inquil is Jovis
adulteria recensens :

Aureus ut Danaen, Asopida loserii jgnis,
Maenkosjneu (iaslor, variusque Deoiua serpens.

Deois heic Proserpina esl, Cereris ex Jove fllia :
Gra»ce eniiii Sn^ ano tov 5ijw hoc est inveiiio, dici-
ttir Ceres, et inde paironyiiiirnm iiomen Dooidis
Pi'Oserpin:i! comiiiiiniciiniii. Orphens (seii quis »lin$
sitaiiclor) ''X hoc ni*f*ndo conciiliilu Lhenim pnii-
inm ait, <ui adstipulainr Diodorus Sic. lib iii Bibl.
Hist. MvR.

Nunc seyens. Serpcnlis fignram indnit Jupiicr,
quuni pioserpin:e, ut n«ip(»r vidiinns. se misriiit;
Tanri, quuin Enropani asp(iriavil;Cy(ni cuiii Lrdain
fefrllil; ac deutqnearbori- (nisi forle aiirnm pro
arlms lieic legenduni sii, qiinin in aliam quanidam
feminam nefatidits adulter procubuil. H;cc et alia
Ovidins expriiiiit lib. vi Melam.

Fecit olorinis Ledam reculiate sitb alis ;
Addidit ut Salyri i elalus iina^iiie piilchra
Jiipi lier iiiiphTii gemino Nycielda fein ;
Ampbilrion fueritt ciim le Tirynlhi;i cepit;
Aureus iit Danaen, Aso) ida luserit ignis,
Mneinofltyueui pasior, variusque Deoida serpens.

Tenunc etiam Grnicus quidam duobus hisce carmi-
bus lusit :

Zc!k «4iwo«, toOfof, «ifu^, xf^Mv^c ^.' lp»T«

Fuit Jopiter rycnus, taurns, saiynis, aunim : pron.
ter amorem Led.i', Enrop:r, Aniiopes, natiaes. Haiic
Jovis irocnctam ridel Nnzi inzeii in omt. attvers.
Jiilian. T« Ttovta ytvjTOt $t a^f^yccocv, xoci ecxoiBup^iec» l

Zfv;. eic. Qnidviif etficittir Jupiier i»hini|iuntaieiit, ac
libidiMeni. Pliira peie ex Aiiiohio, Lacianti», cie-
iiientc, aliiMjue velnsttssimis Pairihu-. Mur.

r«rpiiif his aquilam. Ver aqiiilam Ganyniedem.
rapuit Jupiter. De hoc Vitgil., lib. m ^ncid.

Quem nraepes ab Ida
Sublimem pedibus rapuit Jovis aruiiger nncts.

Qiiidam larnen ip um Jovem in aqtiilam conversum
hujtis rapitia: auclorem faciunt. Est Gracum carnien:

AUxif iZi{i«iSXI(« te'tfyil«Mv r«wiiii{liiv.

Jtipiti^r aqutla factus volavit ad piiirhritro Gaiiyme-
dein. Oviiiius quo<|ue, lih. n M< tani :

Rex sniierum Phrygii quondam Ganvtneifis amore
Arsit : et iQventnm esi aliqiiil, qiiod Jn piier esso,
Qiiam quod eral, mallei. Nullo lanien allie verli
Dignatur, nisi qtiae porial sua fuluiiua terre.

£st b-jec Paulliiu nostri mens islo in loco. Mur.

Digitiz*ed by LjOOQIC

467 (▼. 65.)

ANTOMII CAIIMEM

(«.6».) ttt

Yenii in amplexos. Quid dicit turba colentum?
Aut oeget esse Jovem, aut faleaiur dedecus islud.
Nomen hubet certe, quod nec raiione probetur.
Sacra Jovi faciunl, et Juppiter oplime dieutit,
Iluncque rogani, et Jane Pater primo ordine ponunt.
Rex fuit hic Janus, proprio qui nomine fecit

A Janiculum, prudens homo ; qu! cum mulu fotora
Posset res;>icere, huiic duplici pinxere figiirt.
£i Janum gemiiium veieres dixere Latini.
ilic quia navigio Ausonias advenil ad oras.
Nummus huic primum tali est excasus honore,
Ut pars una caput, pars scaiperet tliera navMi.

COMMENTARIUS.

Attt neget eue Jovem, S. Justinns marlyr in Apo-
log., prima, qnse haclcniis habiia secunda, RiC l<»qui-
itir (§ x\i. ) ifttcn J* ff«^poT>«vffw +vxiir «vvomj t©*-
«6m TTipi Oewv, w? x«i ewTO» tov -hytfthx, rtii vcwq-
Topa TTOVTwv xaT ayTOvf Ata, TraTpof ovtuv Tf, «at rcar
rpo^ TOtoyTOu ^ryovfvat ^/Jwri t€ xaxSv, xat mfrxf&v
))3ov&iv WTT» 7«v6««vov, M r«vujui65v>», x« T«f iroA^aff
/xotxevdtiw TvvaTxaff iyikiJ. « Alisil enim a easla

idem asseruai. Sed

lib. VII. de Giv. Dei, cap. Iv.
et Virgil. lib. vni :

Itanc Janus pater, hane Salumas condfdit areeiB :
JanieulmQ huie, illi fueral Saiuruia nomen.

Minncius: < ilaqne latebr.')iii sunm, quod tuto li-
tui^set, Tocare nialnii Laiium, el urhem Saiiirniam
de suo uomiiie ; el JanicuJuni Jaiins ad meinoriain

meiite h;]bc de diis cogiiaiio, videlicet ip^uin eonim Q iiiei*q«ie posterilati rtfiiquerunt > Miror Dioiiyium

ducem el palrein ominiuni secundum eos Joveni,
parricidam, et paire lali genilum, el prae ainiH-is
impcitentia a pravis f(BdiS(|ue voiuptaiihns viitam, ad
Ganymedem compiurcsqiie allas adnheriis immuniias
femiiias venisse. » LacUniiius Ganymedis raptu me-
moraio subdil: Hkc qui fecil viderinnis an fRaximus,
certe opiimus non est. Plura iii banc rcm AugUBlin.
cap.9. deCiv. Dei. ei Arnob. lib. iiiadversus genles.

Nonien habel certe. Quuui toi sinl Jovis flagiiia,
ut poie qui slupris famihas exagiiet, cl saepe J^vem
elhiiici sine caussa inimicuni habeant, iiomen Jovis
huic deo non competere, ait, scn, ul opinatnr Lac-
lantius, Div. Insir. lib i, cap. ii. « Joveni Junonemqnc
a jovando esse dictos Cicero inierpretaiur, et Jiipi-
ler quasi juvans pater dicitur: qu<»d nomeniir Deum
miniine congruil, quia juvare homiois esl, upis
aliquid conferenlis in enni, qui sii alienus, el exigul
benelicii, € Tum demonslrare pergit, quam parnm
spmmo Deo conveniat vocabulnm istiid. Mur. GenniHis a N«nia rege dicains. » ideui ciip. h, lib.

El Juppiter opitme. Plmius in Paiieg. Parens ait, ^ xxxiii. c Noia sns fuit ex aliera ptrie J^inttS Geiiii-
/tomtiiutit deorumque optmi prius, deinde Sluxml

Ualicaruass. taui accnratnm alioqui Ronuiian.ia
auil(t«iiatutn scriptorem scriplis prodidssse a Ro-
imtlo i£ii4^ae filio. Ascatiiiqiie ei Kemi fr;<tre coa-
dilam AcvsiavTTo^cv, «tto toO 7ca.Tpos. njv vorcfov. xl*-
Bgltrav 'lavixlov, hoc ent Vrbem Mneum a putre deuo-
minalam (fU4B posiea Jamculum appetiata fuit. Moi.

Qui cum mulla futwra» Esl el haec aliuruin opiiiio
asserenitiim ideo biironMin iniMim ftngi, quia pri:-
teriia res^xeril. ac Culura pr^viderit. Ovidius lamea
lib. I. Fasi.; Macrob., lib. i. Saliirn., Augusl., lib
vii, 4te Civ, Dei, cap. viii, altique diversas excogi-
tatunt rati<iae6, quas recMilere voienti ad iiistuum
erani eorum voluiuiiia. Macrobiue vero tib. ciiaU),
el piaissiman cai». vu. Paulino adsli|>ulatur.Mu&.

iaitiim ^efWNiMi. Nuiua omniuiu priinu» Januoi
GemnMiiu dedicavit. Velieius, lib. ii. iia illum v»cai:
c Cerie pacis argumenium Janus Geminns ciausui
dedit. > Plia. lib. xxxiv. cap. vii. « Pru^terea Jaous

nomine colitur. Eral cogn.»men boc pr:Rcipunm Jo-
vis, iiludaiie apud veieres scriplores 8a?pissinie
occurrit. Nostram ad rem faciuut LHCtaniius lib. i.
Inst. Div. cap. 10. ubi Inqnil: < Quid horulu Om-
iiium paler Jopiier, qui in solefnni precatione o<ili-
mus, el maxlnius nomiiialnr? i Ei infra f Ha» qui
fecit \ideriinus an maximus, ccrle opiiinus non
esi: > Armibius qu(Kiue lib. i. adversus geiit. < Cuni
a vobis et Jupiier optiinus, el maxiinus habeatur, >

MCR.

Jane Pater, V^i^res «t docei, Bris«OMius de For-
mul. lib. I. a lano precationes au^^thcabanlur. Mar-
tiai. lib. x. epigr, 28. de hoc nnmine agens :

AUDoram, nitidique sa^or pulcberrime mundi ,
Publica quem primum voai precesque caouut.
Aurel. Victor in Brev. Hi^t. K^m : < In Mcris omni*-
bos primum locum Jano detuleruni u«qiie eo u(
eliam quiim aliis diis sacrtliciuni (it, dato Ibiire in D
aliaria Jaiiiis prior nomttietur, cognOHiento quoqiie
aiMito, Pater. • Paulus Fesli »bbreviator iu ver-
bo Ckaot.f !3iide ianiis detracia aspiraijone noiiii*
naiur, ideo quod fiicrit omniiiin prinins, cui priino
snpplicjibalur < Arnob. lib. iii. de ipso agens : » Aique
ita per vos Dei iiomen crediiur, qucln in cnnciis
anieponilis precibns. > llinc, Ovid. lib. x. Fast^
Cur qnamvii altoram nuioina pUceBii,

Jane tibi priiuum thura inerumque fero ?
Consulaniur Microb. iib. i. Ssiliirn. ^c^. d. Honl.
£p. lU, lib. I. Servius, in vii. ifi^ield. , eic. Moaa-
TORi. — Kecte conjecisse videlnr Vonckius , at
Jane pater. Mox ver». 70. pro iiunc rescribit: Minc
duplici pimBere figura, oplimo (|ttidcai jure.

Janieukim. CypHanOs, Ub. de l^lot. vanit., de
Saturno 4igen«, Mnncp^alum^ «H, hoxpiH» Janus
excepit , de cujus nomine Janiculum dictum est.
SoHn. Polybist., cap, n. Ahi«fb. lib. i. et Augusitn.

parie
nos, ex altera rostruni navis. > Ad h<»c le^piciunt
sequentia f aulliiii carmiiia. Yide quoque Varronenu
Uli IV ; de Lingua laiina ; Siiet»u., in Neron.« cap.
XIV, et Mitcrob., cap. ix, lib. i, sHuro U^tu,

Nummug huic. Pluiurclius, iii Qiiu»st. Rom. bac dc
de re «cribit ; Aia zi t6 itk^cov vopo'^ ni /xiv «Ij^w
'lavoO SiTrpoo^cuTrov iiy,oifa, tttj 5i TrAotoy irpOfAvav. q Ttcu-
pav 6yy.S)^a&ar/ii£vriv ; Trorsoov ( wff ot TroMot ^iyovffw )
iiti rtfi^ Kpovou 7rX«i« ^eecrkpitutem^ tig Indiuev ; i Cvt
atiliquum nutMiiinui ab Ucm 4KM-«e J.mi biiroutis iiiia-
ginem, ab aiiera nuvis aut proraw, aui pijppim
inscul|it9mi bid>i«i? An, qua: viiigaLi opiiiio est, in
boiioreni tioc (il Stiiurui, navigio iii ltal»«m ad-
vecli? c Ipse quideni Piutarcbns banc raiioneiu baiid
omniiio probandam aU.-^cd buic acquievere proba-
tissimi anciores. > Ovid. Fasl., lib. i. cum Jauo coi-
loquens ita canil:

Sed ciit navalts in SEfr^
AUera signata esl, altera loHnal^ieeps?

J»tnis respondet :

Caussa Tfitis superest : Tuscum raife v*nH ifk \
Aote }'«TGrralo ialci.er orbe deus.

Al Iwoa |iu»ieriW8 pnppem fdnndvit in iere
Hospids adveniuin testilicdia dei.
Ventm eniin vero ab oiiis dissideie videlnr Paarimis,
qiinm ip>l J»iiit ddveotum iii liarani liibnit, <|U'h1
alii ad Suuriinm referunl. AtbtmjMis, Doipiio^oph.,
i. XV, non linHae soluiii, sed elCraBoiee iii n^n tuisse
«^serit linjns modi Hiimmos; ait enim: Tffc«KT«Tnv
^^«5ft 7ro>Xaff Hikitc, xott Tot xrra tijv ^lraUocv, m
ToO vofAio-paTOi" ly^aoaTTetv Trpoo-wTrov ^txsfac^v, xat si
Batipov fup9Xii VI ff;^e$fav, ij ^e^avov. qicXocbv. Cid-
iatet in Gran^a mulioBy in ifolia, Siciliatiue mwU'
tm cndere impre^am bicipiti fa/ae^ 4i €X 4iUer4
P ^te yei rOe , ml twona , vel mangio. Similos
nnmini visoninr etitimnuin apud apiiqutlatis amato-
res ^ pPMerOm iapud ^etmsioHUB viram S. R. L

Digitized by

Google

^** <^- *'•) AbyERSilS GENTfeS. (v St )

Cujas Dunc memores qascamque nomismaia si- A Sed melius pasior castum servare pudorem

27«

[gnane.

£x veieri racio capiia haec, ci navia dicunt.
De Jove quid sperani, qui est a rege secundus,
Qoique sacriflciis apponiiurore precanlum?
Hiebabet, et maireni captam pasiorls amore:

Qui yolull, sprcf ilque deam, qui sseva virlies
Abscidit partes, ne quando laiigerel ille
Alierius ttialamum, qui noluit ejus adire.
Hoc tamen» hoc egit senienlia justa deorum,
Ne fleret conjux, qui non esi facius aduller?

Nam pnor est paslor, quam Juppiter, aut Jovis ipse; Nunc quoque semWri mysteria inrpia plangunt :

COIUIENTAIUUS.

Com. Francisciim Medioharbum Biragum, qui am-
plissimnm in re HHinmftria Ihoumnuii pMMetiat «
pncieriUM|ue mwiis laudaiisaiutuni eiijisii opu^ 4e
Niimisiu. Imper. quo Occonem mirabiliter auxlt. Sed
heu inroriiitiium nosiruni! tilreptus e vivis estlioe
anno (4. 1697.) vii isle doctissiiiius, maguumque sui
desiilerium viris ermliiis reli(|uil. Moa. ^

Nomismata. NuinUma. ei nomi$ma dicitur, Primum
apud Horaiiiim occurril lib, u, ep. i; ei Marllal., lib.
I» ep'gr. 40. Aiieruiii ia autiqui» glosaia, ei auud
auctoreg praestanlii^Mmos. Cerie nielius graec;r Orthu-
grtpfiix acco|nm6d:itiir, qux NofAe^/iAA Ii:iNh. Mur.

La^ta hcsc et natia. Esi ludus apud liaios pueru«
los, qoeit) vocanl : aiocare a te9ta, oarma^ aui a teita,
croct, et apud Gillo» jouer h croit ou pile. iile ipse
es(, qul aplid anti(|U08. Acmpe auctoritniem. Aur.
Tic or (seu qiii^ aKits Hle auct«»rsii), lu Irb. deOiig.
gent. Rom. i c isium etiam, i inqiiit ; i iigum sif nau«
di.'Rris, ac moneiaein formam iiicuiieud^ iMuiisos-
lendisse iradiiury !n qun nb una p:irie capiit ejus im-
prlmereiur ^ aUira mivi^ , qua veeius ilia erat. i En
vUiicior i^te in Jant ^dventu Pa^jlitio coneordat.
Snbdit : (Jnde aFeaior^$ poslio nuikimo , operioqoo
opiiouem conlasoribos p<rtHrti>i enuntiiindi, qvid pu»
tent subesse, capiit , aot natem, quod iitine vulgo :
corronipeiites naviandi drCunl. i Tu vocem h.me na-
mndi corrige, ^nam ^ptHie. Hi$ cousoiLii Hacro- C
bjus. lib. i,cap. 7 Saluru. : c Ciim priiuiis Jauus aera
signarei, s^rv^vii el in b6e 9aturnt revcrentiani ; ut
^wnUvn iile oavt foefM addnctns, ex una qMtm
parte soi capftis efflffies , ei aliera varo navia ai^-
mereuif . i^s jta ruisse stigualom liodieque iiiielligiiur
Inafe^e rusn, cuin ptterttf^artos In sa(i(imeja«iaiiies
capita. :litf navram, hi^u teaie vemstaiTa, exciamant»
Andreas Schotius beic ihtegre leg! nmriam, non nawim
ex 4^ Mss. Pilbsorirm ^il ; setl iHilii poiiaf;tta9w,aac
navittm legere placeret, id versiis Paullniani aietro
incoiica<se docent^. Cerlc io : Isaae. Fonianua in
edit. M.icrofi. amif 1997, natiA fegti. Mimi

A rege secundus. Aitte Jovem lilium t)i«larnus re-
gnavii. Expiit.<(usdei)i filio feli<|nit regui aut coglealis,
aut terreui habenas. Lactintiiis lifo. i. cap. 11. Oiv.
Insi. : < ?ideo aliiim deum rt^ent fulsse priniis teoi-
porilius, atimn CQnsequeniii»us. I^otest ergo Heri. ut
aiius silpostea fufnnis. Atqui divinuuiimp<Tium, aui
seiniier imiiiulabile est ; aot Si est mniabile , quod n
fieri ntm pote<t,semper oiit|iieuiui:ibrleesi.» ifiueSa« *^
tnniia regna: ac sDias nnre:i Satnrui imperii» adseriluiur
MuR.Vir riHmsperperam a re^^intetiigit de Saiitriio,
qiiUiudeiioietarJ:iniis,quemsupra f .67.dixeratpiiori
pr« JiiYe ordlne in precibns gaodere. Idque adsiruit
Hquens j . t8. Quo etiam periinet, praeter scripiores
cil los a iftiratorio ad f . 07. Caionis locus de Ri
Ru^. cip. (34 : f firius quain poreuin reniinaiii iin-
jH)lal*is , Jano slruem couiiuoveio ffie : Janc paier iu
Bac strifc cmnmoveiida b<»iias preces precor. t Tuin
oeinde ; c l^erium Jovi muveio, et mactaio sic : Jup-
Piier le hoc ferto obmoyeiido bonas preees pre»

<^. eiQ. I' VONCE,

Qitique faerificffs. Qiiod superius irinueral T<»petli ,
?erape eihuicorum precaiiones , voiaque a Jani iu«
▼o^liono iuctioari . deinde ad Jo^eni verii ; quiKl
&aue uumtnummaximum. oarniunuHe fe^iOreftnHim-
quam decebai, MoR,

Btc habet et nuHrem. Atym pislorci^ depcriil Rh^,

Fasi. : ' ^ ""^' ^"^ ^^ ^^^^^' ' ^'^*

PbiTx^er ia attTis lada ^HMttMiaaitif
lumgerjm casio junxit amore deam, etc.

OcSf ^TcltZV ^^^T' •^'P'"*^'^* »«»n"<^'"8 m
uctav. . € tybeles Dyndima, piidei direre flu»

aduherum suum infeli/i.er placiium, quoniam il ?Dsa

derorm.sei velula. ui muliorum d^iL. n a,1i '^ad

Srcfrn^ '"""q"''"'"' • ^"«"^''«"«. lib. v.,cap.7,
nf.uT • ^A^' * ^'^''^ ^""' n'«*ris deum, ubi Aivs
puicber adolescens ab ea dilec.us, et niuliebri zHo
abscisfius, eiiaiii hominum abscissorum, quo Gal S
vocanl. infel.ciiaie Uiploraiur. * Mijr.

/^am prior est pa$tor. Taiuis :ihibaffi'bus ac disrnr
d..s Ceiiiiliuin ibeologi.. co.islat, ui ir^V illam cj:
ir.cnre nemo facile |.ossit. Euseb. Ca s , E. ii ca n i

le'nf Snt f' ^' ^^''^^T »b<^«i««ia^isseri ','c5be:
lem anie deuruni co.mubia Aiydis amore corripiam
ait^ Verum duoi capiu loi seuicniia'. "^^^^P'^^

Ant Jovis ipse. fovis in reeio casu recie diciliir
Pr.sc.ano tesUnie, apud veieres Jovis siaum diXa'
jLnfr/rn^" • «,Jiecioque aliero vocabulo dici,.?est
Lacui»i.us, Juvanspater Jovis i„ recio casi, effm r
4pud Hyginum m Lib. Fabul. Nonnium llarcclliim
aiiosquequosconsulere poles. Quidam sevcrissi ,ui

K^r\^"*/^'^^i' ^'^^- ''J^^M-iaiuorTS"!
bofoad Calechum. Aujjuslino abjudicai. quippe quod
illi siy us ab augusiinLno. iuiiuo a gramm«iicorum

fert : i//ic yS/*^i/ur , quod tdem J^vU Junanem habeat
sororem, et conjuyem; et nomeu Jovis in nominandi
canu usurpaium sugiilat : verum decipi.uf . q.mm
bujusce uomiois usus apud gravissimus i^uciores ob-
yiiLsfial, acproptere;iAugusiinum noudedeceat: noa
istis conieiiii ad uliaa pergimus. MuaAT. -^ Melius
forsau, fltt/ ,/ai;w tpso. Ei heic aut scri|Hum p.o haut
vel haud Pr.or, inf|uii, pastor est J(»ve. uon Juni.
ter pasiore, ui frusira poeia g.irriiiui, Aut vero ut
plunmuni veieres ivri Toii haut scribere consuevibse
nopuiii erud.ii. Vonck.

Sed m«/itt, Magis i.e placeret : sed meliorf Mtja.

ieni/wrt. U. sunt Gafli Maitris denin sacerdot^^s
quibus vinlia i.i A.yUis eviraii meinori.-.m anipuia^
bantup. L.icianiiui, lib. i, cap. (7 : « Deum maier
ei amavit f«>rniosum adolesceniem , at eumdem ruiii
peliice «leprehensum exsmis viril.bus semiviriim
re.Jdjdii.Et ideo nunc sacra ejus a Callis saceidoiibua
ce lebraiiiiir > Miuucius Cylieles iii.puriiaie deiecla
suiidu : € Propier bunc fabuUni G»llj eam, ei ^emi-
viri sui eorpojis suppii^io coluiit. Ha.'c iam iion bunt
sacra ; tormenu sunt. > Viiie Juvenul.. sat. 2 in-
sumquePauIinum. Naialixi. Moa. '

JSec desunt bomines. Toi»is esl AugusUniis, lib. vi,
ae tiv. Dei, ei alibi in coufulMid.i bac ellinicorufr
vaniuile, :ic sublerlnKio. Ili fabulas aniies iuieruis
scaiere mysleriis, ibique pbitologicas veriiaies laiere
passim ohjiciebani; sed auiMnet iUi nfUoMiiMis con-
fundebaiKur. i UtittdB, • ait capi. g, S. Docior, i si
isu Sacra, quie scenicis turpitudinibus convincuniur
fiSiS.^' ^^ ««i«iat«r, atqM fuvganuir.

quod halMMii ioierpi^iaiioiM iiiaa : d«r|ion eilam

Digitized by

271 (V.87.) ANTONII

Ncc desmii homin<*s, niios U«c conf^gia verianl,
Intus ci apcanum qunldam qu:isi majiis adoranl ;
Id<}ue vocjinl sancmm; quo si vellii ire pudicus,
Isle profanus erii- Sic artior ipse sacerdos
Femineos vilai coilu», p5iliiur«iue viriles.
mens ca-ca virum ! De sacris semper eorum
Scena movei risus, nec ab lioc errore recedunl.
Salurnum perlubeni iovis esse pairem huncque vo-

[rasse
Nalos anie suos, el mox c venire nefandas
Evomuisse dapes; sed poslea conjugis arie
Pro Jove supposiium mer^isse in viscera saxura :
Quod wisi fecissel, consumplus iupiler essel.

CAUMEN (^-M.) «2

AHuncque Chronon dicunt, ficteque Chronon, quw

[lempvs
Qu» creat absumit, rursusque absuroia proroitiit
Cur tameii oblique nonien pro tempnre Hngunt?
Hunc eiiam, quod saepe sibi de prole liuiebat,
Ab ii»ve delectum coelo latuisse pcr agroa
Ilali»', Latiumquo, ideo lunc esse vocalura.
Magnus uterque deus! Terris est abdiuis alter,
Alier non potuit lerrarum scire lalebras.
Hinc Latiare malum prisci slaluere Quirites,
Ui macUius homo nomen satiaret inane.
Quas mx est aiiiroi? q»» suni improvida corda?
Quod colitur nihil est, et sacra crueuU geruuior.

COMMENTARIUS.

poetica similiter excusantur, aique pnrgan ur ? eic. »
Gre« Nazianzenus, i» Oral. 1, advers. Juhan , enu-
menais qnibusdam gemiliuin supersliiioiiilms Im^c
Sitbdil • TaOra 67rst(rriirA«i(7e« TOtff eavfxacrrotj TOf Oio-
Iwtac ixpoaTorr sIt Imyou^B^ tovtoic aXkvryopyil^rf^
xai TSpaTsOascT'/. xal t«v 7rpox6t.fX8v«.v «XTrtTrTwv o Aoyof
ds fiapa9pax«P6iT«, y.«l y.p^poTiff 0«a>ptaff oux Ix^^ W

dUoribnsmndcentur, posteaque hu alleQorta: ac por-
untosce interpretaiiones excogiientur, atqiie a propostU^
rebu!»berrm!i oraiioin bnralhraferalur et proicipum
contemplationii nlhil sotiduni hibenltf. Mur.

PaXrqne viriUs. Dt-esse versum hic suspicor
seusus eimn in ancipiii manei. Cene vox abmndi
S is hic i.ecessana, ul sit sensiis ; pnitturque
STablcindi parr.s.MuH.-Niliil liic dcst : quod
ruspTcHorBinralorius. Miruin i.rofocio m re Ui.tilla
I FS& maguuni viriim. Enimvero pervHrsam Cy
bdes sacerdoiuin castiialem exagiiai Anloni.is, qui
femlueos vileni coitu^; ai, quoil «eaums longe
IV li nliir viriles. Huiusinodi OaK.u.s iiifameH i.iisse
Ganos,M..«H* Mairis sacriliciilos coiistai ex Am-
bros^ rf" Virgm. lib. ., c. 4 : « Quid de sacris Phry-
siis. lonuar, ii» q»i»>"S impiidicina disciplma csl,
a la.ie iii nam sexus fragilioris? Vonck. i
^Scenamvet risn». J»l. FirmiciH de error. profan.
Rclirc 13, h«c l..c«len.er habei : « facmor.>s«5
cupidilalis iriste solalimiil^O hominum deQei.da per-

B lurno agens :

Laiiumqoev^
Maluit. his quoniam latuisset lutus In oris.

8. asi »'. Scciiam «lc toeU. re.Mis el erraiiies aniiiios
Mr «bnipia pr*cipiiia criideli calam.iaic d.ixisi.s. i
Ki..fra:. Adtheairu.w poii.is lempla irai.sfene. uiiii
sce lis rer.gioi.a.ii istarum hecreia ir..da..tur, ei ui nilnl
rrviLTn.itui i.npicias, l.istrioncs facne saccrdoics. .
m"i A«g.sii»am, E,.. 5.,ad M:ircell n. et hb. vn.
7^6 d.M;iv. Dei.elTerlullianum in ApoloKCl.,c.l5.

Saiurmm. Rem fuse narral Hesi..dus in Tl.eogo...a,
NaTalisCom. i.i Myth.-logia, lib. ii. ei reh.|ui ethnica!
theol..gi« eru<mi..nrm scrii.t.s pro>ec.iii.

Huttcque Chronon. Scri'.end.iii. f.ierat Cronon,
Grsce enim Samrn.is e^t Kpovof Ai qma iem,Mis m-
S!rc d,ci.ur. xpivof .|U.;<|..e a!.pellat..r. Oe hoc
?■ i! liu 1 ^i iini c. 21: Ohu.vs. Ilalicarii.,
?b7'^S;!ac;"deNau beorJiK ... nlii.ue
aeunl. Ariiobius lameM hancdi^nomiKaiiouem minime
nrolallib. .11, adv.rs. G.M.lrs : « Nam si leuipus, i
ait « siKuillcaiur hoc uomiiie, GrKC.ruii. i.t .nler-
preics ii.nioiant, ui quod Chmnos eM , babenlur
Cro.ios; nullum e-^t Sainri.ium ..un.en. Qu.s e..i.ii est
imn cleme.is, q«i lempns esse dical deum? .lc. i

nTcZt.abmniiL Laiinu.n reddidit eleganler
Orifhei, seu Onomacriit vcrM.m de Saiurno, in ejus
Hymno :

Oinma qui profers, consumis et omoia rursus.

Pro voce promi«i« legcrem remitiU.
f,atiHn^ ideo. Virgilius, iEneid., Iib. viii, dc Sa-

Lntiare malum. Crudf lissimum hoc eral Eihmcisml
oiaculum. Jovi quem LaUarein ap|iell«hani, bnmaiia
immolahauir ho.iia. Terlulllaniis, iii Apolo«.. c.9,
re.ii urodit : « Ecce in ill.i rfligiosi-^mia Urlie -fi..ea-
danitii piorum est Jupiter quidam , qjiem ludis «^uis
humano proluiint «ing.iiue. » Li»cu.ii ilUisirai cgrttie
Cerda. Minucius : t Hotlieqiie a Roman.s Laii.ris
Juiiiier homicidio coliiur; ei quod Siilurni hlio Ui-
gnum est. mali el noxii hi.mini» sani?iiin.- sagi..aiur. i
El aiihi • « Cu.n , Latiar.s cru«»re luTrund.lur. • I nr-
pl.Yiiiis lih. II, nipl «irox. «fA+ 'A>V en xoi vw ri;
iyvost x«tA W fayaiiv iroXcv Tji tou A«7r«piw Aw
iiprH <nr«?6f«vov 5vep«7rov ; Qurn et noBtro wvoqM
nriicii in »iw5«« Urbe Jovis Latturts festo mimolan ho-
C minemf Prudeut. Iib. i, in Syinmachum :

Funditur humanus Latiari in manere sangats.

S. Atban:»8. 10 Orat. conira Gent. : Kai ot indm oi
•Pwetatot Tov xa^ovfovov AaTripiov Ata Mpf.izc^rifruus
«Opiiffxiuov. I'n8« quoque Lutmi Jovem LuUHrem wc-
titw$ hnmanitsunt venerali. Taiianns ci.iWra GriTos:
Eupwv 5i ptiv 'Pwfiaioic tov Aotraptov Aia AvGpoic a^f^
7r«v, xat TOiff aito t«v avSpoxirioriwv aifiafft «piroftfvov.
Jtem apud Roiuanos Latiatem Jocem humimo cruon,
et iaffguine per homicidia fneo plaeari. Dioi.yg. I a!»c.,
lib. tv, Aniiq. Rom., s:»cni h.rc Jovi Lalian facu
comiiiemorai, i^que tamen victim» hiijiis mcii.imU
Hinc dice,raKlius Jovem La(f orem , quam Loii^m
dici . quod qiiidnm negant. MuR. , . •

Et invietutn. Quum hosce diios versus clariss. viro
donissimoque equiii , Prospero Mandosio coinmani-
CMSsem, uiarcanam erudiliom»m mihi reserarel , rc-
scripsii ille .sihi «c illusirissimo Ciampino admjMluin
seiitenliam pr.d)ari Abb. Phihppi BmaroUE vinera-
^dilissiini, ciijus in srienlia niiinismatum aiiliquoruni
^ ppritiam hrevi inirabimur; llic enim :.gi desacr.liciis
Miihr:« asserebat . qu« maximam npud elhiiicos la-
main sihi 'coocilianml. Ego igimr, quum per viros
Uiitos profeceri..», rein paucis allingam, et pnvclaram
explic;.bo erudi.ioneiii. A Persis ommum niaxime
solis cuUus nsiirpabaiur. Hnnc Mithram voc.-.l«iiil ,
a*ldiiiimqne illi Invicti cogt.omen. Puira apnd Onnc-
n.ii.,p^b3.elseq.KapndR^^^^^^^^^

runi Deo Invicto, Deo Invtcto mthra, soit Uithra.
soU Inricto, ei hoti Inviclo Mithrie p. siu. Jul. Firm'-
cus, de lirr. Prof. R.l g.. c 5. Jovem in d":'S.lmdi
poiesiaies, q.ianim nnam (hoc est \inlcm) M*inrara
dici assenl Herodoins, lih. ., de Persis, Nueiis.
evouffi «i ovpavtTj 'A(ppo8iTi}, «v xa>iov« ^^PP; J^'
criftcant veio coelesti Venen, qunm vocfint MiUironi'
Nicelas, ad Sleiilevl. Nazianz. : Tov M^^pov ot {*r>To»
^tov, oi Si Tov vsypw ToO «upocj aAot Wcj^* J*
SuvaLtev ^TroWavoydt. Mtthram fl/tt «6/«fi. alti rm^
ignif^p^^rvndltpecutiarem quamdam p9te$talemei$ev9'

Digitized by

Google

273 (▼. Ili.) ADVERSUS GENTES. (▼. 117.) f74

(}nid quod et inTictum spelaea sub atra recondunt, \ Nescio quid cerie quaeruiu, gaudentqne repertum ;

Qiiapque tegunt tenebris , atideiit hunc dicere solem ?
Qiiis colat <H'Cu!te lucem, sidusqiie superiiuniy
Celi t in iiifrruis nisi remmcausa malaruiii?
Quid quod et I^iacum sistrumque, capuique caninum
Noii magis abscondunt» sed per luca publica ponunl?

Rursnsel amitlnnl, quod rursus quxrere possint.
Qiiis ferai boc sapieus, illos quasi claudere solem ,
llos proffrre pabm proprinrum nioii^tra deoriim ?
Quid Serapis meniii, qui ^ic laceraiur ab ipsis

COMMENTARIUS.

hmU Itaqne qwim non solem lantnm, sed quid aliiid
per Mitliram sigtiin&iri videnii, lacile gnilerainam iii-
scriplittiiein , p. SSi. niim. li, expli(-ab«». liaseliabet
ilia : D. 1 m. et. soli. socio sac. Ikic est« Deo in"
vicio MUhrw^ et SoU Soeio ioerum. Vrn Miihra blc
aliiid Nuiiien inielligttiidiiiii esi a soleilixersuin. noii
ipsemei si>l tQmquam aHemgena^ uti paruin recie opi-
naiiir Reiiiesiiis ad luscripl 48. Ci. i. Leviuirqiioque ^
in pris' is liiscripiioiiibus nhnnjE. sebecio deo. mi- '^
TBa£ qu»> Tfrba oninia ad solein Mitlir:itn referenda
ceiiset I. Cxs. Buleiigenis c. i, lib. i, de lic. ei vet.
Ii:igi:i. Ego t;inieu (riiuis Diis dicaliim mannor puio,
ui NiNNA hit Diana NaniKea noiiien, de qua Liber i,
e. (. fi Liber ii, c i, M;icliab. Hieroiiyiniis, ei Jone-
piius meiiiiiiere : sebecius pro Jote Sabazio inl**lliga-
lur» de qiio Orpbeus, .«leu Oiioniacrilus iu Uymno

Audi pater, SaUimi flli , Sabscie indyte deorum.

Ne<«ue enim^scio, qwi aucioritaie Bicchum eiiam
Sttbaxium «lixerii Heinsius in Ariht. Sacr. Sed liaec
satis siipentiie. Mur.

Spelea. Gru*cuni est verbuin trinikaiov, quod Latiiie
speliiiicadiciiur: simI Grsecum noiiien el aures Auso-
nix toleravere. Virgiliiis, echig. 10 :

Certum est in silvis inter spelaea ferarum, eie.

Claudiauus de beiio GeL :

Spelaea..

Hetueoda ferarum

Miihrae Sacrificia secretissiniis in anfris peracfa. Re-
Itgioso sileniio apud ejus ciiliores iliic accefU niys-
terin servahantiir. Quiii ex i s sacris initi:iri voletitps,
iituhiscrticiaiibus prolinti«)n(*in snbihaiii. Ilinc Si<i'las
in verli. Mithra ait : Ovx eev ouv cec qcvtov ^wiso^acTO
Tcc TS^96crvac. (i fiin ^m tcvuv |3a6fA&>v TroepfAOoJv tuv
xo>a9^f6)V 9ci|fc ftfvTov oixcov xac KntSn* Nuilm auiem
poieat ittitiari . nif^i per quotdam sitppUeiorum gradus
ie itinelum, et perturbationum immunem osfenderil.
Hoc ideifi confirtnant Naziaiiz. Orat. 5- L:ini|)rid. in
CiimiiHMlo, :tc Teriull. r. 15, de Cor. Mil. Sunl htijus
verha : « Eruhescite Ri>msiiii conimititones ejiis iion
jatn ah ipM» judicaiidi, sed ah aliqiio MilliM* niiliti*,
Mui ciim iniiiatiir in siiela&t» etr. i S. Ju^tin. M;irtyr

inielligam. Si cni placeret emendare, legercm :

Celet in ioferuis ni se hoi^um caussa malorum.

Saiie in Cod. M<. nim mnlarum^ sed malorum est
scrititnm. Mur. — Muratoriu-i bic iiig<*niose pro-
f«'Cto . bed omiii «iiiendalioiiR facile carehiuius » duni
sic liicuni rite disiioguanius :

Quis rolat occulie lucem, sidusqiie sopernum
Celel ? ia iufemis nisi rerum caussa malarum.

Qiiis, inqiiit, tam stupidus est, nt lucem occnlle CO'
bt, et siiliis superniiin, solem puia, in sr>el.Tis atris
:ihscoiidal? qnuiii in infeniis soius niali auctor b:ibi-
tet. Po<»t malarum sub:indieiHium ett, ut nemo non
videi. Fosset ccteroqnin lociis , servata vuigarl in-
ter|Miiictione , alio el coiniiuid» i>aiis sensn expliciri,
si vinliii iniMri dicani Anionio qnis scriherei ; ciijus
legf's quiim lot anliqniores t>oet:i* 6:i pe ncglexentie,
ideni cur a uosiro aliennm e]kisiinieiiin> , nihil e^t
qi>od exigat Si quis erso inalnerit. it:i imerfreleiur :
ei sidns sup>Tiinm celet in locis :tbdiiis :iul hirerni<,
nisi reriini iii:il:iruiii caiis:i? (Jl if:i in :inferendi casu
8um:iinr c^iusa, iion noniuiandi. Vonck.

Imcnm. In sacris Isidis sisiM qn:itieh.*ininr , et
Aniihidis capiitcaniiuim ext)onehaiur. Lucan. lib. viu,
rem compleciitur utraniqite :

Semideosque caoes, et sistr^ jubeatia lucium. . ,

Ausonius ad Paulinnm nostrum scribens, Epist. 25.

Isiacos agiuni Hareotica slslta tumultus.

Anuhis porro Cynocephalus cliam dicebatur, nomine
ejiis forina'n exprini«Miie. Ath-inasiiis orat. conini
GnrC. 6 ira/>* AcyvTrriocc Kwoxc^aAOC *Avov6cff. Apud
jEggptios eumna fucie Anubio, Ovid., MeUim., lib. ix.

Cum qua latrator Anuhis
Sistraque erant, uuuquauique satis quesitus Osiris.

De sisirii» consule Lanrent. Pignor. iii Mensa Mac.
ei egiegiani di.ssertalionein Beiieiiicli Bar4:hiiii eriidi-
tiss. ei elariss. viri. MoR.

Neuio quui. Locoin Minurii eipressil Panliiius.
ItniUti ille : c Mox invetito parvnlo t2:>uilei lsi<< , ex-
suitiint sacrrdoies, Lyiiocephulns invenior gioriaiur,
nec desinuni annis oninihus vel | erdere <|uoil inve-
niiini. vel iu^enire qiiod perdant. » Jul. Firmicns,

in bialog.cmii Tryphoiie Miibnc siMra |.er.igi hisait, i) c.a : c Mhil hic invenis. nisi quoil iieruni autquae-
«V TOTtw C7rixaAov|uicy6> irap «uToiff OTniAatAi, tll loco ^ ras a* "

qui tipud Hlos spfUium^seu specus vocatur, Vide
Hienui., in E\k ad Li-iam; Reines. Cl. i, n. AS. In-
srripi. ; Bulenger. lih. t, c. 4, de lie. el vel. Mag. ;
S<l(len., de Diis Svris, Sytii. i, c. 6; Salnias., ad
Hisi. Aug., fol. 349. 582, eic.

Qvteque tegunt, ScrilMMiUum potius videtur quemque
tegunt tenebris. Nibilo seciiis tihieei senstis. Mur.

Celet, Celo pro laleo inusitunm verhuni. Tegendi
taninni, atnne ocfuliaiidi siienincaiione iisurpatiim
inM*nio. Me lauie'i mnnuil ermlitissiiuns vir Mub^iel
Maddius claris imi viri Car. M. Mnddii dignissinimn
Kernten, apud Plaulum iii Bacch., Act. 3, scen., %
legi :

Ut ut eris, moooo» non ce aois.

Et a Scholiasle Lamhino ita explicari : rton falles, non
latebis. Certe si pr^noinen te heic subinlelligenduin
fonUMidis, ei cj?o in Panlini Tersu pronomen sesnb-

aui iugeas. > Ipse Paulinus Nat., xi

Nam qiiid, rogo, csdiis illis;
Qai non amissuiii qu%ruul, uusquamque maaeatem
loveniuoi?....

Quid Serapis meruil. Ilic aqnam b.rrere mihi lu-
benier faieor. Alicitjiis fesli diei iiietninii Paiiliuus,
qUiiSerapis inulias iiidiiereflgursiseogehatur :al liiijus
vesiigia iius«iuaiu retierio.Ceric Macrohius, eiPiuiar-
chus, in lil). deOsid.,eiOsir. iinllaali^ effietuin lormn
Senipideni f;>ciiint itnani huniaii» : irovToexoO Mpv
'Koyiopfw ^Oo^cpedoc ayoLkpM , ubique simulutrrum 0»/n-
dis huinttna s\.eeie ostenditur. Ab eriiduicribiis itaqiie
exspeeiaiida solniio. Mor. — Notum vx bisioriis ,
quid .£gytitii de Osiride ( qiii itiem ciim Ser*pide}
tradideriiit. etini iieinpe a Typhone iiiiereiii|ituin, et
in paries quattionleiiiii dibcerpiuni fuisse. Id aiitein
Iti sacris suis JSgypiii ret)r*i*seniahani : eoque respi-
cit Plutarchus de Isidt et Osmde^ quaudo scribit,

Per v^rios lurpetquellpcos? Uic deDique semper A Ista qaldem mulier» liculi c^v^^o^h BjlJnas,

Fit ferat fiique eanis, (li turpe cadater ^selH,
NuDC bomOiPonc panis^ nunc ^orpore lanfuidus

ta^gro.
Talift dum faciunt, nihil hunc $enlire faieniur.
Qiild loqiiar ei Vesiam , quam se negat ipse sacerdos
Scire quid est ! imisque lamen penetrsilibus inius
Seinper inextinctus servari fingitur ignis.
Cur dea » non deus est? Gar ignta iemina fertur?

Stamine prima novo vfgiem contexuil oUm,
Nomine de proprio dictam, quam tradidi( ip^
Yulcano, qui tunc illi monstrarat epertos
Custodire focos. Hic rursifm mun^re laetu^
Obiulit hanc Soli, per quem depr^en^crat ante
Marlis adiillerium. Nunc omniscredula turba
Suspenduni Soli per Vulcanalia vesles :
Vtqiie Boceni Yeneran, Mnc et portikiiir Adoak :

COMMENTARI08.

Isldem ?n memonam marlti Osiridis iacra instituisse*
snnciis^imi» saerifieUs admigeeru imtiginei , tndtCM e$
ixempla suorum eventorum. VoMOt

Hic denique semper Fit fera^ etc. Elistlmarim equi-
dem , Anloiiium , quum novisset iOgyptios plurima
siiHulacra stib ngur» (ffversnruin anim:<Ifiim eolere ,
ea omnia ad iinum Seraplffein refi*remla censuisse.
Concjnil P:iulinus Nataii xi. f . 98. Vi<je ll:irlianum
Capell. de Nupi, PhiloL lib. fi, p. 45. VoKCk.

Nmc homo , nunc panis, Hic versus Vidctuf cor-
Tuplus. Legendum :

NOiie hofne, nnnc sanusi nudo eorpore langiittas aegro*

Dicit eniin Poeta, Serapidem sub hominis figura re-
pr^eiiUri, qui niinc sanus si( , nunc mgritudine tan-
§mdus^ Vide Marsbaiiii Chron, sacc. xi, p. 519. Vonck.
— Optifne. Auonymo ilein lipsieiihi perplacet hxc
res^iiutio. Gall.

Qttid hquar et Vestam, Vestam esse ipsam terram
sunt quidam arbilrali, alii domoriim omnium serva-
Iricepi, alii eiiam p4>r illam piiriim spthcris igneni
sianihoari opinabantur. Hiuc Orpheus itlam uou Si-
cmas habitare regiones , sed iu scihere moranleni
aiebat :

Ervw cliouvaTOto iL^vou l&^ttf p«t«tXiw,
H f4t9* ciuov 1x^1« Wf^ oicvioi* ynfiaxw.

Vesta lotentis Salurni filia regina,

Qus mediam regionetn «ih^ris magni ignisque babilas.

Alil alla, ut mlriim noh sit, »\ sacerdotlbiid e]us Igno*
Inm quo(|ue quid llla sit, iioster :iffirinel.

Citr i^Hii fem^ma, Vidisil suf^ni et Orpheo Vestam
pro igtie sumi : addo hutto O^d., iib. Vf, Fast. :

Nec tu alittd TestdUii qakfn Vif^iti intellige flammam.
Et tamen is ante dixerat :

Vesta eadein est et tferra....

AufTusiin. lib. iv, cap. 10, de Civit, Dei, ita fatur :
< EanMiem terram Cererem, eamdem eiiam Vesiam
volunt, cuin tamen saepins Vesiain non nisi ignem
esse perhibcant : > quod idem repeiit lib. vn, c. 16.
Vide Ciceronem de Nat. Deor , et iii ii, de Leg. Dio-
dorUm , aliosqiie. Mii aiur igiiur, ridelque paulinus,
eur ignis remiiia dicauir. Mur. ^ D

Byginus, Augusii libertus fuit fiA. Ilyginus, ac
Ovidii familiaris. Libruin fabutarum scripsit, qui
etiamnum exiat. Veriim ibl cilalUm a P:ujlino to-
cuiii nancisci non potui. Scripsit ille prseierea llbros
Geneatogiarum ^ et libruin de Penaiibus. qnem laudat
Macrob. Iib. iii, c. 14. Salurnal. libriim de proprie-
Mibiis Deerum , Mncroliio iiidem tesie lib. ni, c. 8,
et ConfHianeas quesstiones Fabid, Gellio ao Diomedi
meinoraias, qiis ni>bis oinnia lemporum voracitas
invidet. Ex hisre libris propositam eruditionem pro-
cul diibio Paulinus noster hauserat. IIur.

^^ctill commendat Hyginus. Leg, eommeniat : qUod
rflriu^ quideiu, usitatitm tamen. VoNck.

Suspetidkni SoU* Vuicanalta festa erantin Vulcani
honOrem. De his meniio ^xsttit in vetusiissimis ka-
lendariis aptid Gmter.^ p. 153, 151, 155, etiu slio
non dissimili apnd Dempster.. Rom. Antiq. iu Para-
ip., ad cap. i. lib. iv. I^eragebanturautem x kaletid.
sepiemb. His Goiamelia coneordat, de Re Rust.» lili.

ir, eap. S t Ceterum^ ail , Au§uet6 cHfeti WuieaMlia ,
tertia tatio est. Meminit etiam VarrO , de linffm Lat.
In iisu autom antiquis fuit idolornm euUoribiiS ve«MS
falsis sospenderedits. Arisiopli. in AvilRis :

* Tk9khH

qoUoCxK yvm., ff Uv^|u« t^ «iicXofv »

Qnh autem deus urhi pree^ideHt^ eui iimdemui vestes?
Hoc est : Cui deo vesies suspendeinus ? Apuleius, lib.
VI, As Anr. : cVidesdonai*peciosa, ei lactniagauro
litterntas, rainisarb«rnmposlibiisque.«iufllxas i Alex.
ab Alex., lib. 5, cap. 18 * < ln aliis mjfsteriis iradi-
lur mos, ut vestem in qiia quispiam iniiisMir, templis
et numiuibus dicaret. i H.i^c , et aiia con^erit l^iiiio
Raniirez, in Splcileg. sacr., Iracl. 1, cap.2 et22,
§ 15. Verum vestes Soli sln<i[iflariier dedioatas apud
neminem inveuire polueram , quum erudtiissimus
Abbas Blanchinus, ciijus corsfe Sm. Oltlitihoni bibrie>
theca demandnta est, per dariss; Clnmfnniim qvem*
dam hac de re apud llerodoium etstt^ lociim m
motinft. E<t nurefn lib. ii, uM agit de Neeo Re|te :
"Ev t^ 9s ie^tt Mx^ TauT« y.aTtpy^iriiptMc icfBnn
Toi 'Atto^Xwvc TTg^if «^ jf Bpay^^i^ttr tttf MiXaj^fMv. In eei^
^ ti'tu autem curiosus quuin fuissel , iflMm J^poUini dica-
ti tum ad Branchidas Milesiorum mish. Mur.

Portatur Adonis, E)raut qnideih Adonia apud Gen'
tiles, hoc est fesia Adonidi saora, dequibus meminit
Arisiophanes in t^uce, et 0\id. , Metain., iib. x, eo
versu per Vi-nerem prolato :

Annua phngoris peraget simuUmina nostfl.

Eraesertitn vero Alexandria*, ut asseril Nu. Comes ,
b. 5, c:ip. Iti, Mytbol. Adonidis solemnia fervebnni,
cujus iinago magua cuin pompa fereliatiir. Scd beic
aliud iiitiui tenipus piitet, quo et Adonidis siinula*
crum portaretur , neinpe in Ipsi^ Viilcanslibus ; ait
eniin : Tunc ei portatur Adonis. Celebris est Veiieris,
et hiijus piieri fabnla. Muii.

iSlercora tunc mitlunt, Fimo dii Gentiiim deliones-
tari Soleliant. Docli«siinu$Abbas BlaHchiuus Othobo-
nianae biblioihecu: Prsefecius per CU virum Jo. Cinin*
pinuni Orphel, seu Ononiacriti versum de rilu siniiii,
iit animadverterem monuit. Habetur iile apud Na«
aiaiii., in Steliievt. l^ adversus Julianum :

luppiter gfurlosissime, deom mailme, delibute ster-

[core.

Seldenus , de Diis Syris, Synt. i. cap 5, hunc eum-
dem recitat versujii , scd ad Jotem Stercoreum non
niagis atiinere ceiiset iilud 5n.u^^lvo; xoirpo) , quam
Virgilii de Jove veiba :

Yotimque tnfbsa per artos
Mens agitatiuoiein, et maguo Se corpore misaet.

Quasi uirobique Jupiier arcanis naturai involuios
dicatiir. Veruni nil rei latina carmina cuingra>cisha«
beni, et xoTrpof ille , qiio delibuius diciltir Jupiter *
hujusiiiodi ab explicatione abiiorret. Dii Siercojrei
fnere prvierea, ac , nt ibidem notat ideifl Seldenus ,
BeelMbut sonat Dominus Stercoreus , et Kabbi AIt»-
ham lieiilLauun, vcrsUiu 3S. cap. 25 Exodi ita exnii-
cat : iVon mes apud te habitare, gui colunl deos

Digitized by VjOOQLu

»7 (r.m) mER^US GENTES. (t.189.) m

Stercora tofic miUant , ip$iim pro stercore jactant. A Rector enim noster slc undique cuncta guberoat ;

Omoia li qa^^raB, magis et ridenda videntur.

Adilitiir lieic aliud : Ypstac qaasVirgin<*8 aiunt

Qiiinqoenues e|Milas audis poriare Draconi,

Qni lam.en aut non e^t^ aut si est, diabolus ipse est ,

Hiinoapi generi*^ contrarius aniea suasor.

Ei veMera ntor eum» qui nuoc in iiomine Cliristi

El tremii» et peiidet, suaque omnia facta faietur.

Qu.Y. mens est boininum, iitpro verisfaUa loquaniur,

Qtii liiiquenda coluni» contMque eolenda relinquunt?

Jam s.it erit iiobis vauos narrare timores.

Hxc ego ciincta priqs , clarum cum lumen adepius «

Neqite diu incertum, et tot lempestaiibus actum

Sancia salutari siiscepii iLcc^^sia portu ,

Postque vagos fluctus tranquilla sede locatit :

Ut roiiii jam iicc:it, detersa nube maloruin

Tempore promiisso lucem sperarc aerenam,

Ut modo qui nobis errorem inentis ademit ,
Hic mellore via paradlsi lumina pandat.
Felix nostra Fides uni, certoque dicata.
Unus eiiim Deus est, subsiautla Filius una »
Unos in iitroque est unusvigor, uoa potestai.
Namque Dei Verbum pntrio de pectore Christos
Emicuit , sempeniue fult, qui non qoasi naiiis ,
Ore sed egressus, rbaos illud inane removit ,
Et tulil informem conlexta^ nottis biatum :
DistiilMiiique locis m.ire, terras, aera, coBlum.
Hisque dedit geminam piilsa caligine lucem.
Ast ubi cuncta novum stupuerunt surgere solem ,
Qnatuor bxc bausit variis cxnrdia rebns.
Suot homineo terris, suot addita sidera cealo,
Aere pendet avis, liquido natat sBqiioro piacis.
Sic eleinenta suis decoravit singula formis ,

, _ ,-- ^ „ . -_ ,

Jam prior illi salus, quam |>erdidii immemor Adam» ^ Nexuit iiacc diversa licet, discretaque junxit,
Tunc vero suadcnte malo, nnnc rcinige CliristOy Jiinct.-ique discrevit, quaenunc divi^a cohxreQt.

Eruiade scopolis semper mansura resurget. Claiidit enim oceanus lerram , mare clauditor, ipae

COHiMENTAftlUS.

perefrlnos vei $tercoreo$ , Scd cur Adonis siercora
paiiebaturt Causani iiivettis>e mll<l videor. Nimimlli
Adonidem semen tritici esse siatiierunt. inier quos
Theocriti Scholiastes iia loculus est. 'Aouvt^ , nvow
ffrroc, ^rmtpofxsvoi i^ /A^va^ £v t^ 713 7roi«r vto t^^
aizQpus, eic. Adoniit videltcei frumeninm $aium sex mpn-
ses humi sub satione degiL T:mi bene ij^itur Adonidi
sicrcoia api:iu(ur, qiiaiii tritico. Qui;i vero inier Vulca-
niiiii, Venerisqiie amnsios inimieiti.-i; iniercedebant ;
Mnc Adoiiis nialt* haliiiu^, quuin Viilcani s:)crapera-
gelKiuiur. H:is ergo propiorrs causas ari)ltror , ciif C
adeo turpia ille iii Vulcanalibus sublrc cogeretur.

MUR.

Ip$um pro stercore jactaHt. Leg. ipsum pro ! ster-
core jaciani. Heic enin loci pro rei indigtialienemin-
dicai , uec prsepositionis vice fungUur» sed iiiterjec^
lioiiis. VoNCK.

Quinquenne$ epulas. Quum mihi liorum carminum
gennana explicaiio laieret, mnnuitme JoaniiesClam-
pinus vir ciariis et maxiinuni Urbisdecus, soluilniiem
a I^ipsin petriidam c;i|>. x de Vishi^ct Vestal. Hnnc
e(|uiiiem auctorem aiite cnnsuliieram , sed iiiciirioso
effiigerat baec eruditio. Iii(|uit aiilem is . c Inambage
vei hubeest, qiiod iu Siivestri Actisoiiibnsdain le-
giiur : Draconis enm oiii cbiusisbe, et perpctun or-

gaslulo inaiicipassc, cni Kalendis singulis a Virgini-
us Vest:c snppedilari sclilasuiit ;iiimeiit:i. Namqills
veteruin Uile aiiquid? eoquc Hperni aul abjicl a nia-
gnis viris ui f:ils:i , viileo. Me cmictatiie aii iion Ter-
tulliiinus buc adspexerii ad U\or. cap. (i. liittce ver^ j^
bis : Romx qiiidem qu:i.' ignis illius incxtinguibilis ^
imagiiiennriciani, au^pici.i p ( ikp su:c cqtii ifiso Dr:i-
GOiie curanies de Viigmitate ceuseiitur. ) H <-c Lip-
siuB^ Tii vero aodcs iiituere qimnliiro pmideris bisie
omDibiis a Pauliiio accedat. Qiioiiiodo vero guiHf
qHinneB epHltu vocei, faiKor me nondum p«rccpis«e.
Ilab«iur i|uid6iii iii ci»dice uosiru scriptum ^iieN-
qitinnis, q( nequc meiniiu, nsque seiisua lianc leciior
»em paliunuir, seri|)tuuique pru guinqueaneii, Mva.
. Qui Unquendii. Siniiiis locua Miiiuciano ; Aoiifie
ndiculum %si , ne/ lugere quod cola$, »el eolere quod

^^go cHutta ^i*i$* Heic ver.sum unum» plitrtsve
deesse ncuiu difUtebiUir; quippe verba priora in iu-
eetio manent similttmqiie sensum , ut compieantur ,
j^efiuirunt : Hm t§o cmeta priue dnbia mtnte uoive-
oam, fl probare neseiebam, elarum eum lumgn adeptus
»1».»*» eic. MlR. — ExistimabaUi. Muraturius, licic
^liquid dttesse. Eruditus VondUus legebat, clartis

sum tumen adeptus , aut clarum eum lumtn adeplnws^
Mibi laiiien niagis probatiir lipsiensis Anonymi con-
jeciun. c Quid. inquit, si legrres clarum qoam lumen
adeptus f 8ic omnia benc fiuerent. Dicit Antonius s
H»e ego cuncu prius cogiiavi , quam clarnm lumeo •
adeptus eram, samfiaque £cclesia me recipiebat. 1

Gai.l.
Ecctema. Ita effert aiibi Pauiioos hoc i^oineo metrj
gratia. fn Epithal.

Grande sacraroentnm, qoo nublt Ecclesia Cbristo.
Hic vos necUL amor, quo siriogit Eccle&ia Cbrislupi.

In Nat. IV qiioque et alibi. Ita eti.im U8urp.ivit Ano-
uyMMK. lib. I. eiMitra Marcioaem, iis carminibu^, qifp
Tertulliano adscribuiitur :

Sic et AiostoliGO decurrit Eeclesia verbo* Mpa.

Vt modo. Tempus defi$i;nai , qiio ba^c scriptis man-
dabat, nempe annuin i95, ae enim Molam nuper coi^
tuleral Paulinus, 111 ibi religtoso pioque vivendi insr
tituto d.iret operam. Vide quse disserui in Praebf
lioite ad hnc Poema. Miib.

Hie meiiore m, eic. Mnralorius sio dislingutbat :

Hio meliore vla paradisi limina pandat

Felix. Nostra fides uoi certoque dicata. #

8ed cum viris eruditis ita distinguendns hic locus ;
noniit inierpimriio sit post nomen Felix, ac illiusve-
lut MariyriH Paiilino celebruii nomen ad prioni x&t^t
rainr. Vonck.

Distribuitque lods cmlum* Res disquisitione digna
videiiir Muratorio, quod iiiaro, terras, aera etcieluw
elementornni nnn iue distingiiai aucior, neqiie hilum
de igne cogitet. At pliilosophnm heic eglsse Anio-
iiinm iion putein : imit:ilus foriasse verba sacri
scriptoris Getu i ubi nec ulhi t^nis mefitio. Prii-
deittius eliam ignem non agnoscit tamquam elemeu-
lum per se consisien^, sed quud ex aliu progignitur,
lib. 1. Symmucb., v. 395«

Qoidquid humus, petagus, CGeltim mirabile glgnit,
Id duxere deos, i-olles, freia, flumioa, flammas.

Quatuor hmc hausit, var ex, reb, Leg. auxit : n^ir
hausit prorsus niliili. Yonck.

Sic elementa, Vix erit quisquam , ciii nova non vi-
deattir Paulini seiiieniia. En aperle marCt terras^ ae-
ra coelum eleuientorum iiomiue distinguit, He4|Ue bi-
lum de igne cogitat. Res pttlcbra, et disquisitione

Digitized by VljOOQIC

279 (¥.179.) ANTWIl CARMEN

Axe sub aeltiereo oiedius coucliidiiur aer.
Hoc eiiaiii cailuin, quod iios snliliine videmus,
Sex aiiis iurra esl sp:ilio surgeniibus.Tqiio,
Postque Ihrontis seplein, posi lol rOBlesiia regna
Cxiera pars oninis, quxcunciiseuiiiiei ullra,
Qtiae super excedit, quae passim lendit iii altum,
Quae ^ine fiue iialet, qiiaiii nec niens colligit ulla ,
Luois iii:icce$s«e domus esi , sedesque poienlis
Sanria Dci unde proc;»!, qur fecil subdiU cernit.
Omniii sic coiisuiit , dum S|tiritiis omuia ciiigit.
HaDc eaiiein qitoruin nobis conceditur usiis ,
QuflC polus inferior roagna complectitur Urbe ,

ADVERSUS GENTES. (v.494.) 28

\ Cuncia licei distent, una cum pace lenentur.
Denique nomen habeutunum, sunt omnia Mandas.
Hiinc eiiam Gr;eci Co^^inon dixere priores :
Hiiic iu coiiiposiltim di^tingueiis ulraque lingoa
Cusinon ab ornatu, Munduin de lumiiie dixit.
Nam qiio soi nitet.hoc toium Kordebat In umbra,
Et manet exemplum. quoiieiis nox omni.'i ftedat,
Etdocelex tenebris, quae sit daia graiia Iticis.
Tot boiia qui fecit, qui sic 0|»eratus ubii|ue est,
Hio Deus de conle Dei, liic Spiritus oris.
Sancti serino Patris, tantarum fabrica rerura :
Nec se Paganus laudet, si viut idula ,

COMMENTARIUS.

3/^dtKS 6'0}fc/t(dt7tM' ii«r. Absit, iit imaginariam illam B «irao^f otxou/imc, waircp «vtqc X^Pf^^ ^^ ^^^^

«nrodcdcryfAfviQ. Quod auieiii eU stiis finibu* ei regioni'
bu9 urts aliqua, hoe RomiB e$l loiius orbU pronnan ,
aia» eommune toiius habitabHit leme opfndum llinc
Roina Claudiano dicilur , quei fundil in omnee imft-
rittin. Sic Plm , cap. 5 , lib. xxxv , Rouiain e>se
unam cunctarum gentium m loto orbe patriam dixit.
Plura (teie a Buleiigero , de linp. Rom. , lib. ii,
ca|i. 5. MuR.

Hinc ila. Arriderel : Hunc ita Mur.

Co$mon ab ornatu, &6a/xo; Gnrcis est ornamonlum.
Ab bac signilicatioiie , iiiuiidi qui Grvcis KoffjULo; di-
citur, iioiiien dct ivainni censet PauliDus, quia r^ ven
e4 iiiundiis venusia oriiainentorum series. Alii ojn
xooTfAou, qui esl ordo, seu modus^ nomiiiis hiijns ely-
luoiogiain dcducuui , quum luiiiidus reruin simui
nexanini atque ordiiiauiriiin vere sil status. Tertul-
liauiis, adversiis Marcion., lib.i, poet» noslro sui)s-
cribit : € Uieriso, » aii, c abqiiiddoisto bujusmundi
G tiidigiK» b>i|uar, cui etapiid Gra^cns ornauieiiti etcul-
tu^, iion sordtiim iioiiien est. » Mur.

Munduni de lumine. Honor. Augiistodun. lib. de
Imag. Mundi cap. i, Isidor., lib. iii. Orig , cap. i8 ei
lib. xiii. cap. i. Mundum (\u^A movendum, auia in
perpetuo sit fiiofu, diciuin pmani. Sed rectiusVarro ,
Cicero, Pliniiis, Paulus I. C. ei alii, a mundide appel-
latuiii voluiit. Huic etymologiie PauIiiiusaccedit,iiuiD
a lumine mundum dici ait.

Hic Ueus esL Hoc est diviiium Verbum, Deique
Filius, perquem ui supra cecinil , oniiiia factaiuutel
sine eo factum esi nihil, quod factum ehl. lu Ms. liici-
tur : Hic Deus decorde. Apposiii verbuiii est. Adbuc
tamen claudicai versus : posseui alierum est adjice-
re : Hic esi Spiritus oris Mur. — Muraiorius obcj^-
suraui supplei : Hic Deus est decorde Dei. Etsicss;
lis recle. i.a;ieruiii et Virgilius ante liic elisiu sprevii
lib. I. i£n., V. iO :

Postbabita ooluisse Samo. Hic illiusarma.

ignis «phflBratn, qiiain Arislcaeles ejus4|ue seciatores
lepide excogiiarunt , aoeliainnuin probant. Pauliiiiis
nosi»»r adiniserit. Ilinc acrem noii a coiuuientitiis il-
lis fl iiiiinis, scd ab aetbere caelove conclusuin affir-
mat. MuR. .

Postque ihronos sepiem. Nou septem taiilum , sed
noveiii sub eniMyreo cou.slitult»s fuisse CQblo< oitiniiio
fjiendiiiii. Sopittin ex iis crrautia sidera lencnt , ul
habet versicuUis :

Cymhia, Mercurius. Venus, et Sol, Mars, Jove, Satur.

Octavum a fixis sideribns occupaiur; noiiitm vero
primuin niobile csi , coi surcedii empyrenm. Nihilo-
miniis septeui coeios aiite cmpyrenm «*xsiarft diserte
Pauliiiiis sentit. Qiia ritione i|U3eris? Poutica facul-
tate respondeo ; siquidemapud poeiasin octavocoelo,
videlicei in sidrreo coelo . Dni siimini domiciUutn sta«
luitur. Virgilius lib. tO. J)neid.

Concilinmiae vocat divum pater, atque hominum rex
Sidereaiu in sedem...

Sidon. Apollin. in Panegyr. Aviii de deorum con-
ciiio :

Tnse pavimentum sunt sidera, jam Paler aureo
Tranquillus seses<)lio local...

Euri|iides in Jone aio^ 7roKoe<rr|E>ov cdoc. Jovis pavi-
tnenium muUisidereum^ .npiiellai, ciii addeClirysosi. ,
Orai. %, de Dci iiai. aliosque. Fuit lia*c quoque ve-
teriini cliri^tianoruin .seulentia. Oecalorumdiversitate
Pbilastrius brixiensis episcoptis iniiiginariam haere-
sim rerenset cap. 4f>, aitque : c Sive ergo seu coelos
seciyyluiii David, el septimiiiu lioc hrtnamentiim ac-
cipere (iuis voluerit, nou ei^rai : naui Salomon trcs
coelos dieis, iia coelum, ei roelum cgpII. Paulus a^que
Aposiolus usque ad lerltum cceluni se rapiiim fate-
tur. Si\e ergo septem quis acccperit, ut David, sive
trc., sive ditos non errat. » Mun. « .^ D ««"«"'er supra v. M. ms. habebal :

Unde procuL Virgilium imiuiur , ita lib. x iEneid. ^ ... .
caneniem :

Conciliumqae vocat divum pater,atque hominum rex
Sideream in sedem, terras unde arduus omnes
Castraque Dardanidum spectat

Liceat quoque ilalironim vaium principem heic au«
dir» lib. i. llierosolymae Liberatae.

Quando dall* alto sof2:lio il Padre eterno,

Cb* ^ nella parte pili dol Ciel sincera,

Gli occlij in gid volse. e iii iio sol punto, e in una

Visia mird cio ch* in se *l mondo adunu.

Complectitur Urbe, Romani imperii fines eosdem ac
orbis tenanim Poetae statuerunt. Ruiil., in liiiier. ,
clcganier :

Daiiic|ue offers victis proprii consortia juris
Lrbem lecisli, qui prius orbis erat.

Sclioli isi. in Diony^. de siiu orb. oTrto 8« noktg Tofe
cnfTric or>to«c vM y_Moaic £<7T«, toOto ms -fi izhh.c tig.-

His deus, uxorquedei, ipsamque sororem.

Ubi itidem cl. editor addit binum est : Hic deus en,
uxorque dei eet. Qnoniain auteni in hoc carmine lot
occurrunt loca, in quibus si codicem ms. coiisutas ,
(Htqiiem luiius?) desideraiurca^sur^autelisisnoDad'
miltaiiir ; haud saiif! credibile mihi fit , casu oiniiin
illa loca corrupta fuisse Ei forie in pleri^que conlra
nietrum pecc^irii Anionius, itt Poetis illiiis tcniiuiris
cujus se prodii nosier. baiid insolens. Niilla enimonh
uiiK* nobis adest raiio, cur iii otunibus hisce scripii
codicis spertiaiur auctontas. Vonck.

Fnbriea rerum, Fabrica pro of&cina proprie usur'
paiidocuii SiMOntinus. Ita forte capienduiii heic no-
nien istud. Mea tainen senteiitia aui erroriii codicem
irrebsit, ant carmen aliquod abesi. Mur.

Sec se Paganus. De hi»c nftidne plur apete aina-'
gno Aiinaliuni paregie Baronio in Martyrol. adilieoi
31. Jaiin:ir. Goiliofredo ad lib. b. C. Tb. tit. iO. de
Papaiiis elo. aliisfpie srriplorihus. Sn»cuIo ChrM'

esi (?. tOS.)

Ac saiisesse puiat, qaod niimine orcdat in uno.
QiiiJ coiet iile Deuin, qui Vcrbum non colit ejus ?
Qui iioii Virlutem simtli veneraiur honore?
Quiqiie invisibilem inc<imprehensibilen)que fatetur
Esse Deum, liic eliani Chrislum si cogitt^t, idem
Invciiiet. quoniain Verbum coinprehendere nemo ,
Nemo videre potesl ; opera ejiis sola videniur.
In Patre Natuseniin, iii Nato Paier oniiiia fecit,
Et quidqiiid virtute dedii, pietale luetur.
Sic fuii, et steterit versus Salvati^r in a^vuin»
Qui tuiii errores, qiii fecit vera vidcri ,
riacat<»qiie Patri pereuntetn reddidit orbem.
Nec roiruin, si cuiicta regit, qui cuiicta creavil,
Qui dedii ex nlbilo ttitum, luceinque tenebris
Praeiuiit, atque diem jussit succedere nocii ;
Quoilque in canie fuit. camis peccata reinitlit
Cernii eiiim , fragilem faeiles iucurrere lapsos ,
Ctin-t|Hen»que tamen veniam dabit ouinibus unam ,
(Remque novam dicain , nec ine dixisse pigebil)
Plusque pius qiiam jYiblus erit. Si deiiique justus
£>se velit, itullus fugiet sine crimine pcenani :
Justos eniin mata eondeinnat » piiis iMiinia donat.
Hoc fjcit, ut rata sint ventura: mitnera vit;c ,
Ei quod culpa tulit, rursuin inilulgeniia reddat :
Qox si non fueriiit plebi conces^a rogauti ,

DE SANCTO VICTORINO PROLEGOMENA. (f. Stt.) SSS

A Tunc prope nullus erit delicto llberabomni.
Qui possit ineritus promissa liiae poiiri ?
Tangcreiunc la^iisccelorum regna libebit;
Tiiiic poterit inors ipsa mori, quum tempure toto
Vita |ierennis erlt , quia tunc tn sede beaia
Nullus peccandi lucus est, obi nulla cnpido est.
Gloria lanta niatiet popolo servaia fideli.
Ainplius hoc iribiiit, majiis dedit boc qiioqiie munus,
Qiioii p<*cdiiorem qoeni iKBiiiiet , antea lapsnm ,
Noii f:icis iii nuniero turbaf peocanlis halteri :
Quippe satis popna est, nim sit siia cnlpa dolori;
Suppiiciuin proprium timor est ; tormenta reaius
Tum vcluii patiiur <iui se meruisse fatetur.
Quiii poterit melius, vel quid modcratius esse ?
iudic;ity in<|uiril, castigat, parcii, honorat ,

■o Omniaqui vtncil, nec abipsa vinciturira.
Qiiod de prrsenii jam ceriiimusesse futurum;
Nam cum saepe niinax borrenlia nubila cogit,
Et terrore pln nitilo nimis igne coriiscat ,
Tri^iiUus et pluviis , ei nubibus intonat atris ,
Oinne genus limet iiiicrituin ; sed vita poiesias
Desinet, et pariter cceluin menief que serenat.
Iloc qttoqiie tunc sperare jiibet, qui se modo cancta
Perdere posse probat, si perdere velle recusat.
Sic iteranda saliisventuro ostenditur asvo ,
iEiernique Dei pietas aeterna manebii.

COMMKNTAfUUS.

qiiarto iiomen hoc Gentilibusapiariccepit, qnutn iidem C
ab urbibns pulsi in Pagii agri8f|ue profaiiain adhuc
reli(;ioii<Mii exercer<>nt. MtiR.

SivitaL In Ms. legebatur : Si^tfitdo/avi/df.EmeD-
davi. MuR.

Kuinine, Ita scribere placuit pro nomine, quem-
adinfKiiiiii baliet Ms. Mur.

Ver%u$ Stihator. llltid venns milii parum arridel.
Foria»se verus tcribendum <*st. Mur.

Vita pote$ta$. Errorcui aliis tolleiidum relinqno.
Mcr. — lllud vittt potestas heic planc niurluuin. Mu-

ratoriiis errorem aliis loUendum relinquit : Fabricius
VfVfaroiijictebai. Geiititna, iii falliir , lectio. est vi«a
poteitas. Qii»nd<>, in<|uit, signa m»jesiatiH sit» prodit
supreinuni Ntiinen, ounie geiius iiiteritutn timel : sed
potestai ejus siniul ac viia eU , , vel apparuit, desinet;
ai |im ita ccRhiin, aoti^a iiuhibtis atris incincium, se-
renat, et nicesias hotiiiiiuni iiientps redivivosplendore
c<MiKolalur. QiiiB antccednnt et sequiintur hasc satis
a<ijuv:int, nt plura :i<lileie necesse non h;ibeiintus.
VoNCi. — lliiic Vouckii emeiidaiioiii calculum ad*
jicit Aiionytiius lipsiensis.

DE SMCTII TKTOBINO EPmO PETAYIONGIISI ET MARTTBE
PROLEGOMENA.

-o^Miaoic^

ARTICDLUS I.

Ejuz vittB Synop$i$,
Qtto tempore claru$? Vajria de eo Hieronymi te$-
thnonia. Quid ante Hieronymum Opiatu$ Slilevitatm^
— Vicioriniim gtxav. orii^inis aiil iu coiifini<i Gr?pciae
^liem oriunilum fitisse, ex iis, qu:e Hieronymus
atiulii, uito salis ooltegif^se videtiir Cavcus(i). Pe-
lavioneiisis (2) in Paunonia superiorc ad Dravuin

(1) Cav<*., Hist. litter,^ lotn. i. pag. 147.

(2) Ib qiii<lein h^gendiim d«»cuit, errore ohsolelo,
Qua Pictavienm A<{uitaniiC in Gallta a Raronio ad

D fluvium erat ex oratore episcopus, ut non uno loco

annnin 30*>, num. 16. aliisqne muliis fer<»b:iliir epis^
co|)ii$, fiitiditiis exstirpaio, Lauiioius Pran<'o GmIIus
p<*ruliari doct:iquedisseriatioiie, P:irisiis, 1653, iii-8*,
et in opp. («<>lle<*t.. totn. ii, P. i, pag. 63i, et seqq.
In hac eiiini detiioiisirai, iii quinqiie 0. lli(Tf»nyini
liicis, tibi dc Vici<»rino serrno haiietur, bis scilicci in
Calalngo, cai». 74 ei lOl, seni<»l adversuh Vigilaniium,
semel advcrMis llelvidiuin, ac taiidein seioel in tri-
gesiino sexlo Ezechielis capite reperiri in uniiquis
edisionibiM petabionen$i$, vel petapionen$i»^ vol pie»
taiNen$i$, vel picuibioufu$i$; idqiie noniinis habere in
Dsuiirdi, Adoiiis et atiis vtiiustis tnirrlyrirlogii^. ut ot
in priori MeHini conclliorum eiiitiime, atque in edi« ^

*K DB S. V10rOH

nos docei CMsMarm (1) eittft anmim 990, judiee
laudato CateOf jaxla %itum antcm aenenfiam (2) flo**
ruil clrca annom 230. Martyriam sabiim dieilur
secundum ▼«Igarem opinionem aiib Dioeletiani per-
aecutione aimo 395 (3). Notanu; tnmen Ceilleno (4)
exacte deiermiiiari nequit (empos, qiio m&riyriMm
passus fuerit. Equidem veritimi|e videiur sub Din*
cleiiano avculu iv, ineunie ipariyrio coronQium
fuisse, siqnidem suos viroi iUuUru enumerans sancius
Hieronymna (6) Vioiorinuni iiostritm proiime pr38«>
poriH Pampliilo presbycero, qui aniio cccw, roarty.
riiim atihiisae aub Maaimioo eomperttur, ut prolie
animadveriit TillemontiNs (6). Ejus Natale ciuarfo
nonas oovembrisin mariyraiogiis celebratnr Vcrba
sunt Ad«mis ad hunc diem : c Natalis S. Victoriiii
PitnbionensLs Epiacopi, qui perkoculione Dioclattana
Marlyrio comii.iius esi. i

Dum inter latinos patres Victnrinum recenset
Docior maiunua (7). Ecclesia^ columnam ipsuro
appi^llai (8); qui et Ori^fftiif 7racliiitts non ut ititer-
pres, sed ut proprii operis auctor transtitlerit (9) t
attamen ioquU(10)itoii mque Laimeut Grwce mwtu;
uudeoperaeiui ffrandia «ejisi^iii, vUiora videniur cm*

tione eommemarii in Apocalypsin , htiie auciori
adscnpti. Ex tot lestimoniia fnriisqiie, quas profert,
raiionibiis Cf.lligii landem vir doptiis, Victoriiium
\mm ^ PictavH Eplscopum noii fuisse, sed cujiisdam
urbis PanwonfVB. olini Peiabio, sive Pelavio^ niino
yeroPetav. iiuncupaijR. Fuiiauiem Peuy, Coloiiia ei
oppiduin 111 Carnis (niiibus Slyria et Slavoniii») Tacito
dicta ; et juxla recenliorem panilioiu*m in ducat^
blynaB circnli Ausiri^ci oppidum ^i arcbiepiscopatum
*/j|*»wri|[enseiM seq juvAvienseni liodle spect^uis.
Addit insuper Launoius Forlunaiuni pictavjensem
preshytiTuin, quicoinplures Galli:c episcopos rarmi-
mbus celebravit suis, multo niaKls cerie laudavisse
mariyrem, qui prinm apud Piiitam chritUuHam re-
ligionem eno inntjuine ponwratseL iNcque de Virto-
rino verbuin MlltiJn fecii in Hisioria, vel in ojiere,
quod de mariyribus Gregorius Turonensis coniposuil.
Qiio profiindo silenlio piclavienbis ille Viclorinl epis-
copalus obruitur.

(1) De quo libro (Ecnlesinste) et Viciorinus de
oralore episcopns nohnulla disseruil. Cassiod.. /«-
$MuL dMn, lit. C. V., lom. ii, pag. 512, cap. 7,
pag, %\l et cap. 9. > i- »

{%) Sixt. sen., blbL S.» lib. iv, pag. 508.

(3) Cave., Hht, nuir., I. c; Pagios, ad ann. 303.
not. 9: Basnage. ad ann. 503, n. Iti; Tilleinout, H^-
moire, loin v, pig. 453.

(4) Ceillier., Uisl. Ginir.^ loril. iil, pag, 543.
{i) llieronyin., de Scripi. Ecclet., cdp. 1i.

(6) Tillenionl., Memoir., toin. v, P. n, pag. 215.
edit. Briixell., pag. 453.

(7) llieronym., prwfat. ad commmtaria in Matih.^
pag. 7. lom. vii, edil. Venel., 1769, in 4% iegi>»8e
me faieor in M iuliafUin... ei Laliiiorum Hibrii, Vic-
torini, Fortunaliani opuscula.

IS) Si auctoriiatem suo op«ri pr«sirueb.it RnfinUR,
voleiis quos seqtieretur oslendere, babiiii in prompiu
Hitarium coniessorein... Iiabnit Ambrositim,... et
Martyrem Yiclorinum, qui simplicitatem siiain iii eo
probat, duni niilii molitur insidias. De bis omnibus
tacel, et qiiaHi columnie Eccieeio! pr;etermissis, ine
soliiin pulicem el niliili hominein consectaiur. i Uie-
ronym. a Bufin. in Apolog.j lib. i, pag. .351, et edit.
Vonet.. lom. ii, n. 2. pag. 459.

i9) llleroiiym., Ep., 41, p. 346, et edit. Veiiet.,
Ep.ad Pammaeh, el Ocean. »4, n. 7, lom. i, p. 529.

(10) Id., de vir iiluttr., cap. 74, p. 914,

m EP. IST MART. tt4

A poeitiane virbotum. ▲tqne in eanideoi seBteDttain ad
Panlinum scribens (1) ; Inctyto , ait » Victorinm Mm.
tyrio coronatMi, quod inteitigit, eloqui wm poie$i\i),
Et alibi : Sanctw memori^e martyr Victorinui cm
apoitolo dicere polerat^ et u imperitus mmone, m
tamem sdentia (5). Ac rurftum : Victorino Martynk
tilfris^ tieet doiit eruditio, tamen non deest erudiiiom
votuntae (4). Quod quideni dictum llieronyiniaDuoi
de s:rculariom diiiciplinaruiu ertidiiione accipieiuluiD
csse, ei ipsius Kpistoix argumento pogt Sixliiui Se-
nensem (5) coHjgunt Possevinus (G/, Laiiooius (7),
ei Gailididius (8). Uoruin si vera sii senteniia, inquit
cl. Scbayn^iuanniia (9), quid Cas$iodoro (10) fiicia-
mus,qui Victofinum ex oraiore fpiscotmni facuiDiesK
scribit? Legulejusne es plebe fuii Victorinus?Kaa

]| oratoris professio etai exquisitiori doctrina ficile u-
rerei, plus lameii requirebal. quam eruditionis vo-
luittatem, neque equidem modo leviier iis copiis
fuisset tinctus, sine qnibiis ars ista nulU plane esse
polerat» qui Hieronyinus in scripiis ejus omnea
prorsus erudiiionem desi<)erare poiuerit, video. Sed
ouin tam pauca nec ea qutdem cena bujus Viciotini
supersint, vix banc quxstionem dirinierc ticebit.
Anle Uieronymum vero meminerat Vicloiini Opiaius
Mileviianus (11) illum referens in album adterionu
EcclesitB catliolicoi, a quibus superati sunt Marcion,
Praxeas, Subellius, Valenliniis, et ca*teri usqiiead
Caiapbrygas, temp(»ribus suis nimii-um a VictmnQ
PetuviQncnsif et Zepltyrino UrbicOt et a Teriullim
Carthaginensi. Gui coiiciiiit ideiii llieronymus, sanc-

Q tiim Martyrem adversus ointies bxreses siyium acuissi
testalus (1:2).,

ARTICGLUS II.

Pe scriptis S.Viciorini Episcopi et Martyris siiicent.

Recensio opemm S. Vielorini. — ScrlpWt SJincins

Victoriiius episcopus et martyr Hieronymo leste (13)

(I) Id., Ep. 49, <id Pantin.. tom. iv, p. 567, el
edii. Venel., Ep. 58, n. 40, lom. i, p. 326.

(i) Ex hisce locis conjicit perdoctits Lardnenis,
Gtaubumrdigsteil der evangelischeu Geschichtc^ Parl.ii,
tom. lu, pag. 186, quod Victorinus pleraque siia
opuscul.i Laiiiie scrlpserit, utpoie illiiis regionis, in
qiia Episcnpiis erat, ventacula , cujus proprieuiem
ac eleganiiam parum attigerat; Gnecoruin enim,
noianie Caveo, in quibus plurimuni versabalur,
idioma, Latiiie voribentii» slyluin niniis, ut solei, vi-
tiavit. Uiide illlus opera prseclara senteiitiis, sed
O obscura sennone eraiit, uii ob.servai cl. Beili, loin.n,
Hist. eecles., dissertal. iv, § 44, p. 480, edit. Aq-
gust:e Viiidel., in-8^ 1761.

(5) Hieroiiyin., in prolog. Comment. in /««i., loffl.
IV, p»g. 5.

(4) M., Ep. ad Magnum. orat.^ § 5, tom. i. p.i^?*

(5) Sixl. Seiien., Bibi. Sanct., lib. iv, p.486.

(6) Po<isevin., Appntat. S>fc , toni. u, p. 5'i3.

(7) Lsiunoi., loc. cit , p. 645, seqq.

(8) 6alland., Bibt. veterum patrum, lom. iv, fto-
leg y cap. 2, p. 5. n. 1.

(9) Bibliotb. tat. Patr. , Bistor. Oter. , cap. 5,
niim. 8, p ig. 145, '

(10) Cassiodor., loc. cit.

(II) Opiat. Milev.,d(;Sc/mm. do7tartst.,lib.t, cap.9,
p. 8, edji. Anisielod.

(H) Mieronyin., de vir. lUustr. , in caial.» cap. ***
(15) Idem» loc. cit.

Digitized by

Google

S8S mOLB«PMVA. Ml

Cmminlmiai i» Qmm^ m CfMfcmi, mLmkemm, A libellum, «iTe AittxrTrtM^^aerl^i^ (faoddftid «K «Mniim^

f«Hi# tfi eiii#<fm,YictArme PetitlMienal tiiidi€iiMlam«
Se^l eonferas ? elim, peigtl Gallandiat* Inpfimis quifc
liabet anclor $ ^, de 8« pcem Ecclft»ii§, «d qwH huu
misil Bpisiolut ap^isiolus PjiuIus, cnm iii, (^m ViCr
toriniis edis»erit de iisdcm sepiem Eccleeiis Paa«
linis, in sult aohetiis ki Apoealyp.) i, !•, de qaibus
paiilo poet dieendum.

Bi commeNlarils in seewidam et tfTtiom Moysls
lib^^t i* l^izeeliletem, Habaoiic ei Canilcnm haud
^nidqaam ad nos pet? enii^ sed amiiia iiiiuria lemporis
interierti

Exposiilonis ift |«alam propbeiam meniionem fedt
8. llio^onymaB in prokiga commcniarii soi in bnnc
pvopbeiam bi^ce veriiis (I) : c Magnique laboria el

iuermebaiedUsiif addacii ^riptoia aliquod saneli B operia esi, omiiem Isaim libram vella edisaerere, in

in fioMm» tn Hmkielmf ie Ha^atfec, ia EuUmu$l€n^
in Cmiem Gaii2Manim, iii Apo«a(y;pfia JoaNnis, ad*
vmug mm k«tr$m, inuliaque alia ; qun laiitam noo
omnia iitiercidiase lemports iajuria videiuur. Neque
TriiliemittS (I) iatiicein uperam S. Vicioriiii adaagei,
8ed niouto dualaxal ordine illius opuscala reeeiisel.
Opene pretium lanien ease arbiiramor, ui de iisdem
operit>as disUnciias disseramns.

Primiim ilaque opasculnni S. Yiciorini martyris,
eojQS S. Hierooymins in calalogu meDiioii, esi com*-
meutarius in libruoi primiim Moysis seu expo^itio in
Genesin. AtibLS. iiieronyoias (i) oceasione qnxsiio-
nis a Uamaso papa propoeiUi : enr haai w jusM
tt DiQ ceroi ^on tiii cm neki/, icd cai noiail, dmp-

Vicforini iti cap. xxf n, Geneseos*

TraMoa de fakriea mumli, videtm ««eerplam ex
commmteriie 94 Geneein,'^ Ei eiaadem commenUiriO
in GeiiMin , ut videiur, exoerpium snperesse puuut
Civeifsst Lardneras (3) fragmentum, quod in exem-
plsri Ms. iia inseribitar : Indpit iractaiue de Febriea
mnndi S. f iclortm. iltud aiitem in luoem exlulit Gui-
lietfliiis CuveuB es velusto Lambathan« Bibliolliecae
arciiiepi»€Opi caniuariensis eoilice 800 eirciter anoo-
rum de^criptum, itenimf}iie ad fidem codicis ejiisdem,
qoi unus eiiat, reoogniiuro, cum aiiqiiol virorum
dociorum, lleiiriei Mauritii, el Joannis Baileley con-
jecturis margini adpositis. Sed cum Cavei editio
ininai accarate ad esemplar Ms. exacta visa ruerit,

quo mojorora noalrornm iogenia sudaveranl. Gra^-
corum dico. Cu;terttm apud Lalinos grande aileniinm
ast» prator aanci» mamorioi inariyrein Yictoriiium,
qoi ciini Apostolo dleera poteral, eisl Impartiua ser-
motte, non lamen sci€Pniia. » Alibl allegat ifii«rprett«>
tionem aancli marlyris nosiiS Yietbrini leviui isaioi,
vt, f , mystlcnm bunc in modum (t) : He» ake ani, ei
eese oto aluri. Vlei«>#lnus nosier daodeeim aposioloi
interprelatus eM. Meie porro illud adnoiasse baud
oliosum fueril, obsi^rvai perdoeius Gallandiaa i5),
seripsisseqNidem Yieioriiium in Isaiam eommeiiiaria,
S€d Aon fUKta editionei i^aaiMor (seilicec jaxta l»,
Aqiiilie, SymiTiachl, ei Tiieodailonis) iii^tte ad vitio^
nem quadmpedum in deeerto, ui ei B. Hierofiyail pro-

idem opuseiilam |ertio recensuii J. Walkcrus, qoi ei G bigo io osfiOsiiionem leaic niinus reete argn^mnt

Donnullas adjecii annotaiiones crilieas, at nuperus
ediior caveame histori;e liiterari» iios edorei (4).

Hee frofmentum §enuimu S* Victorini festus. -^
De fragmenii porro sinceritate, non osi profecio, cur
jurs qnis dubiiel , iiiquit perdoclus Gallandius (5).
Sife eiiin speeies veiierandam codicis antiquilaiem ;
sive Bonien Viciorini, qitod iii Hss. exemplaris fronte
conipicitar : sive operis argiiiDantura, quod Vtclori-
nani pe^tracUsie, iO Geneseos nimirum expoaitiotie,
a feieribus prodilum; bive siytum aucloris rudeqi
et ioconipositum* uii ex Uierouyiuo discimus; sive
poiisilmam cbliiaiUriim pkiciia heic adserU (6), quae
sine Victoriuom fuiisa sectaiiim, aacior esi idem
Dierooynus (7), amuia demuin aperte damant, bunc

(i) Trilhemius, cap. 46, de seriptor. ecclesiast.

(ij ( Qiioiiiam auiein polliciiici sumus, (!lde eo quid
sigiiiticiirei, in flgiira adjiiiiKere, ilippolyii mariyris
V(*riia poiiamuB, a quo et Vi(forinai noiier non plu^
riniuiii discrepat : Noii qnod omnia pleiiius exeruiiis
sil, sed qii«fd possii occasioneiii prsrbere lectori ad
iiUelligeniiara laliorein. > Hicronym., ad Damas.,
Q- 111. pag. 509, in toin. ii, BenedM al. ibp. 1i5,
ei in noviss. edii. Venui., ii9-4% tom. 1, ADp. 36,
11.16,11.169.

(3) Cave, Uisi. tilerar., torti. 1, pag. 147, Lardner,
t.lntt6ipdrdig., pari. 11, vol. »1, pag i89, etGallftiid.,
»iblio(h veterum palrum, tom. iv, Proleg. , cap,2,pug.6

(i) Cave., L. c. p. 149.

(5) G.jllaiid., loc. cit., p. 6.

(jj) Viciorin., de Fabrica mundi, sect. iv.

0) Uieronym., de vir iltustr.f in caUl., cap. 18. .

Laniioiaa (4) et Hoditii (ft). Naii enim da Viouirino,
vemiO de Origene id Uadidiifia saiii;luip dooloraiii» oi
ipso coniexiu comperiam all s qitod piabe perapeiii
erudittis Grablui(6).

CamoienKfrlii in Eecleslaslen ficlorini» -^ In suo
eommenlario in Eceleslasien D. Hleronyinos adduoli
expOiiiiioiieffl S. Vleiorini in eap. iv, 13, liisoe ver^
bis (7) : I Origenea 01 Vioiorlnui noii iniiltum tuiar
se diversa ienserunt. Post generalem lltam senien-
tiam, qu« omiiibos paiet : qiiod mellor slt adotescen^
tuius prfuper et iupiens, quain ret senex ei insipiens :
el quod fi^equeniar evenit, ul ille per sapieniiam suam
de carcere regts egre(tien.<i, imperet pro doroinaiore
perverso; ct rex insipiens perdal Imperium, quod
P lenebat : super Cbriilo et Diabido banc loeum intcr-
preiaii sunl , quod putruin pauperom el sapianiem

(t) Hieroiiym.^ Prolog. In Isalam, p, 5, et tom. iv,
ed)t. Veiiei., p. 9.

(2) llierouyiii., qd DwHasHmt tom. ui, pag. 513,
edit. Dened., al. Ep. 14i, ei edil. Veiiet., loni. 4,
£p. 18, II. 6, p. So, de SdrapMm.

S3) Galland., loc. cil., p. 5, n. 2.
4)Lauiioi., ioc. cli.
5) liodius, de BibUor. iem. orlmn., Itb. kii, part. 11,
cap. l,S4,p.545.

(6)Grab., de vitiis LXl, ifll^^., eap. 2. $12«
pag 66.

(7) iiieroiiym., Comment. in Ecslesiasten, tom. 11,
p. 741, in nii.9 ei cdii« Yeiiel., loin. 111, p. 425,

Digitized by LjOOQIC

587

PE S. VICTORINO EP. ET MART.

Gbristttm vclinL » Meminil eiiam Cassiodorus com- A acciiralissime perlegi; et cam mulu in eo posseoi

meniarii sancii Victorini iu iiiquieiis (t) : De quo
/i>o (Ecclesiaste) «< Victorinut.., nonnulla diueruit,
Ex hoc Cas^iodori loquemli modo verisimile ad*
p.'iret, Victorihum quxdam dunUxal loca Ecclebiastis
exposuisse.

De Commenlario 5. Vielorini in MaUhmum,-^ Sanc-
tus Hieronymus in caulogo nullam meniionem facit
de expositione S. Victorini in Maiihii^iim. Venim
in prologo sui commenUrii in htinc evangelisum
baec habei (2) : Le^ne me fateor,.,, et latinorum
Hilarii, Vicloriniy Fortunaliani opuseula. Cassiodo-
rus (3) vero diserle ait : De quo (M:itih.i;o) et ViC'
torinui ex oratore epi$coi)us nonnula diueruit. Unde
corijicil \ir perdoctns Lardnerus (4), opiisculum

conira recum scribendi rationem dicu improbare,
iiihil tamen fere loco muUvi , sed ea ciijo<modi-
cumque fueriini » adnotavi , ut tuo potios vel sii-
rent, vel caderent judicio. Libellus oerte ejus-
modi est, iii cnm magnam piis ac religiosis bO'
miuibiis, qiii hoc genus scriptis deieciaittur, viili-
latem, tuin vero ad ea etiam cognoscenda, qus
iii Apocaiypsi altissimis recondiU sant sensibni,
adjiiinenii plurimum sit allatunia. Siylus duiaQ
UmeUi a prisco illo candore lingitae latinx, pi-
riiaieque muliuin abesi, qiiod temporum incliiu-
tae jam , si iion prorsus collaps» cuin imperii na-
jesute rei lillerariae mores, et gallicae naiiunis, qoe
necduin , ut nuuc est , tuin ingeniis , tum prxstao-

S. Victorini aut hreves dunUxat observationes , B tissimarum artium cognitiooe culta erai, percgri
out expositiones singularium solummodo locorum
laudati Evaiigelii complexum fuisse.

Commeniarii in Apooalypsin divi Joannis a
sancto martyre nosiro adornati meminit et D. Hie-
ronyiiiiis el Cassiodorus , qui ultimuH de eo in hunc
moduin scribit (5) : c De qiio lihrH (Apocalypsi) et
Victorinnss;epe dictiis episcoptis difficiHim:i quapdam
loca breviter iraciavit > Hi^ce verbi? jiidice Ca-
veo (''} innuit Cassiodoriis, VictoriHum iion lam
integram A|)Ocalypsin commeniario illustrnsse, quam
difficiiiora qua^dam loca tractasse. Generatim aii-
tem animadvcrtit illustris Ceillieriiis (7) : Neque
certum esse , num sanctus Victorinus iiitpgros com-
mentarios couscripserit , neque iitrum lihros sacros
a capiie usque ad calcem exposuerii. Siquidem s^i- q
tis manifeste adseverat Cassiodorus , saiictum episco-
pum iionni^^i qiiae<l.im loca Eccte iasiis, S. Mattbaei,
atque Ap'*calyp<ens explicuisse.

De S. Victorini scholiis in Apocalypan Joannis. —
Alterum porro ex Victorini scriptis, quod ad
nos iis<|ue pervenit, sunt ejus scholia in A|M)ca-
lypsin, qitae primus ex bibliothecae casioensis codice
iii liicem eruit Basilius millaniiis, monachiis casi-
nas: prodieruntque Bonoiiiae, in-8'' apiid Ani. Ci.nc^
carellum et Peregrinuin Bonardum, aiino 1558.
Questus equiiiem cst primiis hic scholiorum ediior,
codicem M«. , quo usus est , adeo fuisse librariorum
inscitia corruptum, ul sa^pe vix divinando reclum
posset assequi sensum.

niuicm referat : Uotum lamen aiictor iste breTi-
Ute siia pra^stitit , ui quorumdam verboram iaso-
leiiiiam uiilius argtimenii abuiide pensare possii.
Noscerte cum idein ipse non verba quibiis ide»-
tidem impropriis et loiige ab usu recte loqueudi
semoiis uiiiur, sed sensus ipsos sequaiur; nului-
mus iii verbis eo ipso videri doctiores. \U\(pi
vestigiis illius inMStenles, qua; aniinadversioneiiu-
priinis digiia visa siint , infra bic adnotamus. )
Hacicnus cl Basilius Millanius edilor : qiii ciuiden,
si ei locus llieronymianus succurrissct de VirisilluS'
tribus siiperius nobis memoraius, iieque gallumfois-
sc Viciorinuin , seu pictaviensem episcopum exisii-
masset , neque de stylo ejus iiicompCo adeo doluisset.
H:i'C auiem ex editore nostro propterea ira|iP-
mis describeiida censuimiis, inquit Gallaiidius (1).
quod hiijusce Opusculi editio, unica enimvero adeo-
qiie perrarn , eos ad uiium omnes iiacteiios laiuerit.
qui tom hoc , tum superiore sacculo de scripioribBS
ecclesiasticis egisKO noscuntur. Si enim iis perspecu
fuisset itla , nulliis dubilo , quin ejusmodi scboiia
Unquam genuinum Victorini foetum excepissent,
agnovisseiitque simnl, subditiiium omnino e>se, ot-
pote niire iiileipolatnm , commeiiuriiim in A|ionlv-
psin , qiii sub cjus nomine in biblioibecis PatniRi
circumfertur. Et primiim quidem es G:issiodoro
discinius {i) , Victorinnm de libro Apocel^^
difficillima qumdam loca bretiter tractaue : qus qui-
dem noUiio et nosiris scboliis apprime congruere

De opere autem , deque illins auctore, nec non d noscitur , ei a pervulgalo commenUrio aliena e^se

de ciira, qiiam in eo illiisirando impetidil, haud
otiosum fortHsse fuerit ipsum audire, lectorem suum
alloquentem his vcrbis : « Ut ne quid esset , i in-
qiiit, « in qiio me aoi phine indiligentem argueres,
aut etiam accusares ni audaccm, amice lecior, se-
dulo diligenterqtie c^ivi; nam et opusculum hoc

(t) Tassiodor. , institut. dmn. lit,, cap.
(2) Hieronym. , Prolog. in Malth. , pag.
Vcn t. , tniii. viii. p. 7.
{Z!\ (lassiodor. , il»i<l. , cap 7.
(i) Lardner, loc. cit. , p. 191.
(^MlassiOilor., for.. cit., cap. 9.
(6)Cive loc. cit., p. 147.
(7)Cemier., loc. cit., p.345 et 346.

8, et edit.

comperitur; ui cuilibet utrumque opus conrerena
perspicuum fiet. Deinde qiiod rei caput esi, i»
nostris seholiis rcgni millenarii uou cumparet (3);
qiiod sane Victoriiium cuin aliis auliqiiioribas agQO*
visse , supei ius cx Hicronymo accepiiiius.

Haiid tamen dis>imul nduin videtur. schoii^
sua concludere Victorinuin his verbis : « Ei^o .ludi-
endi noii huiit , qui niille aimorum regnum lerreDiiio
esse confirmant ,qui cura Cerintbolia;rciicosemiuoi*i

(1) Gnllaiid. , loc. cil. p. 6

(2) Cassiod. , loc. cit

XX, b

Victorin. , schoL

Digitized by

cap 9.

in Apocalyps.

Google

15;

PROLEGOMENA.

290

Oe quibus eqttidem tUod primum dlxerim cum Sixio \ ri , qui \mi resiirrcciionem atant in Cdrne cam saiH

senensi (1) , ab aliena niauu fortasse iia fuisse ca-
stigaiaiii absiinlam Vicloriiii seiileuliani , iii ejiisque
locum eam, qnx nuiic babelur, repobiiain. Deinde
Tero exislimaveriin potius, verba liujiismodi reve-
ra fiiisse a Viciorino conscripia » quo niniirum ab
ea regiii terrcairis opinione qua seuicl inibuius fue-
m(, prt»pubarel, qiiidquid niaxiiiie viliosi placita
Ceriiilbiaiia in illam invexerant : baud secus ac Ju*
siiitus niartyr, qui eamdein senteniiain anipiexus :
I Credeutes iuClirisiuni, > inquil, (2) c eleoruin qu£
luni ab ipso , tum a propliciis tradita suiit , verita-
teroaguoseentes, sciunt se uiia cuin eo in illa terra
fmuros, et apternaac iucorrupta boiia haerediiate
accepturos. >

ARTICCLUS III.

De meli Vietorini ofteribiu aut dubHi aut iUfh
posiliii,

Pemlgatus in Apoealypsin eommenlariu$ Victorino
nbjiuHcimdus. — Extat iii SS. Palruni biblioihecis (3)
comitieiaarius in Apocatypsin, cui lilulusest: ViclO'
rini piiabonenm episeopi ; nuin vero illiub sit geiiui-
tiusrwius, inler eruUitos adhuc coiiiroveriiiur. Per-
duclus Caveus scribil (i) : < Aul ejus non esse, aut
luire iulerpolatuni et inutaiiim neces»e esi. Iii suo
eteniin coinnienlario Victorinuui cbiliastarum er-
ruri r^ivisse, diserte tradit tlicronyinus (5) » quem
lameu bujus cominenlarii auctor streuue inipa-

ctis Domiiiuui regnatiirum. TerluHiaiius qiipqne in
tibro de spe fideliuiny et Victorinus piciavonensis ,
et Laciaiiiius bac opinione ducuiitur. > Commen-
tarius vero adscripius Victoriiio, millenariorum per-
cellii opinionem (i) : c Mille annoruni regiium non

arbitror esse terminum Ut mei sensus capa-

citas sentit proferri , quoniam denarius numeru& De-
caloguin sigiiificai, centenarius virginikitis coronam
ostenilit. Qui eniin virginitatis inlegruni servave-
rit propositum, et Decalogi prsecepu fideliter im-

pleverit iste vere sacerdos est Cbristi, et niil-

lenaritiin niimerum perficiens , integre creditur re-
gnare cum Cliristo, et apiid euin recte ligatus est
dinbolus. i Doctissiiniis Lampe (2) valde proliabile
•D esse indicaiy hunc comnientarium fatso Victorino
adscribi. Econira eruditus Dupinius posti|iiain dt-
versa in nlramque partein adduxit argunieiita, tam-
deni comlniiit (3): c Non ergo adserendum , illud
coinnientariuni fiilso adscribi Victorino, quin vero
similiiis est, illius esse genuinutn fceiutn. i ^pien-
ti8simusTiIleitioi]iius(4) pro more suo hanr qua*tiu-
iiem niodeste ac diligenter petractavit. Faieiur pri-
mo diversis ex nitiuniiin moiiieniis Tveo-conrree illius
commeiitarii in Apocalypsiiiindubiuui revocari a non
paiicis ; sed adseril dein, sibi videri multo plura su-
peresse arguin<nta , qiiibus ad credcndnm iiiduciniur
huiic coniinentariolum tamquam genuinum , ex tot
sancli hujiis martyriH operibus atquel»boril>us,quod*
dain imomoLtTfjMroiv (reliquuni) esse suspiciendum :

, doginaqiieistudCerinihoh*resiarch.eadscri.C "»««"«« .^^*^". ""f""'. "*'^'*"^"'"! ''^' in f..vorein

gnat

bil. Chat etiam Thcdoruin, historie ecclesiasii-
€£ 8ob Justinianu coi;ditorem, cujus cullecianea
tiabeiiius hodie, ut alia niittaro. Unde evideiitis-
sinie colligttur , Victorini sisit, egregias interpo-
iaiivnes passiim esse, et aliani plaiie iiiduisse fa-
ciem , ex quo e Viciorini maiiu priinum prudiit. i
fiasnagiiis de laudatu Victoriui coniinentario in
Apocalypsin hunc in nioduni prouunliat (ti) : c Mui-
tis ille liber fabulis refertiis est. Existimat Jere-
miam nondum viui abiisse; Neronem futurum
aniichristum , et in ntundi rioe veniunim. £o
inclinat clarissimus Dupin in nova sua iMblioth&-
ca, Victorini cnniroetitariiim esse : H y a appa-
rence qu^it e$t de lui, Victorino uineo abjudi-
candutn esse existimamus, jiidicemque damus Hie- » ^^j y.^j^^.^ ^ Co^nment, , in Bibl. magna patrum
rnityiutim (in Papta, cap. 18, in Caialogo) : llic toiti. ni. pag. 421. *

ctiiliasmi olim itiibi obvi:i, snl>sei|uis teinporibus niti-
tationem p:issa fuisse (&). Quid quod etiain cl. Tille«
motiiius alibi(C)(|ua:dam quoqne moineiita subjiciat,
ex quibus intelligitur, cur ea loca, qu,'e modo dc clii-
liasoio in Jiiudalo coiiinieiitarii>lo habentor, vcl cor-
rupia V(*I interpolata siut. Occurruut hxc locn ad
fii.ein prxfati opiisculi, :itqiie cuilibet priiiio intuitu
facile innotescii, iioruin styluro a prarcedentiuui sty-
lo multum difTcrre. Ad bacc est, qiiod facile oiniiino
credamus, ejusmoiJi altcrationcs diversos antiquos
SS. Paires quoad idem dognia siibiisse (7). Nostra
aulem iii prxsenli casu conjcciura magis adliiic con-
firmatur ex hoc, qiiod in ipsa hac iiiterpretatione
quaedam adhuc vestigia de milleoariorum opinione

dicitur mille nnnoruin jtidaicam edidisse dsvTs/swo-ev ,
qiiem secQii sunt Irenaensel ApoUinarius, et caete*

(1) Sixt. Senen. , Bibi, $anct. , lib. vi , .inno-
tal 348.

(2) Jiisiin. Martvr, Dtahg. cum Tryphon, , c. 1"9.
(5) In Bibliotli. I^nris. , toiii. I , Loffdnn. » lom 111 ,

p»g. 411. AlinR hiijus Cotnnienlarii ediiones reoen-
seiitur in Jacobi le Loiig, Bibiloiheca sacra,
m- 1003.

(t) Cave,loc. cit. png. U7,

t5)Hirytonym. , in Cata/o^. , cap 18 » ci prcsfat.
h Commentar' Victorini,
. (6) Ba&nage , ad ann. 303, n. 16.

(2) f Qiioit eo niiiius congruiim, cum libnim bunc
faKo iidscribi Viclorino. ... vakle probabile sil. »
Lainp*» , Prolegom, in Joann. , lib. i ; rap. 4, n. 12,
pag. 66.

(3) Diipin., Bild. de$ aut, eccies.^ tom. i, p. 194
ct edit. lal. colon.,> p 301,

(4) Tilleinoiii,, Mimok, EccUs., tom. v, p. 218, et
noie 2, edlt. Rrux., p. 134.

(5) 11., ibid.

(6) M.,

p.312

ibid., noie 3, p. 444 , et ^dlt. Bruxell.,

(7) 1(1. , Tom. II, ies MiiUnuires, p. 2i>f. Ubi ad-
ducil Sulpiiii Severi Dialoguiii intituiam Gnilmn, et
S. Icpnaei lib. v, adv. Ha*res. capita qiiinque postre-
ina , in quibus error roillenariorum omissus fuit.

Digitized by

Google

iH DG S. \IGTOteim E». BT MART. IH

eflTendanUir; enm ioibi adierftlar (1) omnes sdncios A (i» confirmalionem tAdmt argnnaala, praeter ea,

coDTeninro:» ease, el Bominuni noslrum Je.tum CUrifi-
mm adoratiiros* Sive vero lauJaiufi comment:iriolu$
Vlctorini Ait, sive non , dcprehcntlonujr lainen in eo
varii amiquilatis oiiaracieres. iiac refert Tillemon- '
. lius auaoris ioqueiidi modum deJlomaoo Senntu (9)»
quod nimiruin ea tenipestate ille nomine mio et auc*
loritau» aua persecuilones adversus diristianos decre-
verii. Dein que de Nerone scribit (3), liunc in mo-
dum : Vnum amem d$ capitibui oeci$um ln moru^ ei
plaga mortis eju$ ewrala $$t, Neromen dieiL Con$tat
enim dum iniequeretur eum e^uttaliis mtMia a Senatu^
ip$um $iti gulam $uceidi$i$. Hune ergo $u$eiiatum
Deu$ mia$t regem dlgnum digni$f el Christum, qnalem
meruerunt Judai. Qiisb opinio conimunior U\k in pri-

qux ex Tiliemontio snpra notavimus. Noitra veto
aaiate viri criiditissiini Gallaudius (i), Oeirich-
sius (2) , oi Sctuenemannus (^) C^in^iiiiinttM n
ipi^ca/yfiffnVtctoriiioabjudicaiit. Milii vero perpiacel
viri acutiseimi &uinmiqMB critki JoannisLaunoycirca
auctorem liujus cooimeoiarii jodiciom ita senuftniis
(4) : « Ad Vicioriiii commentarium iu Apocaljpsio,
quein iiabemus in BiMioUieca Patmm, quod auittci)
6eri pole^t, ut (ai CaMiodoro creditur) partim iHiig
sit, partim aUeriue : iiUus quidem in iiSi qu« iilBci-
lium locorum explicationcAi cooUneanl : altenus ^t-
r0| qui reilquorum locorum expoaiiionem supplefe-
rit. In summa res jsu ioia in eum adduota pk Uh
tum, ut certum sit, nihil esse certi, quod vere afli^

mliivisEcclesiasaBCulis, quam in subseqiils.— Teriio j^ maieque dici queai

diim recenset Divl Pauli Rpistolas , alium opud eoin
siteniHimde £piKti»1a ad llebratos (4). lam vero asiale
siMicti Viciorlni noeiri» apud Occideniiilcs vulgate
opluio erat, Episu^Am ad llebroeos D. Paulum ne**
qliaqoatn iiabere *uctorein. Sic insuper uoiain etiam
digniira in hoc commentario, quod, dum propbeta
ciiro Elia veniurus commcmoratur, nulta de Enocho
meniio ftat; sed dumtustat, tradaiur aliquos MoYsen,
out eilsif.uirt loco illiu^ opinaios ruisse (5). Quod vero
i|)Sius auctoris oplnioiiem ftpcciat, ille putavit Jere-
lni»m fiiiBse, otope cujus niors tn scriptara non com*
hicmoracur. Haec omnla respicl possuni lanquam &«•
iis apta indlcia antiquiutie laiidail coinmentarii. D^

ntque styiiis <n hoc opere dliservatns, «om diaraciere,

quem de Viciorinl scrlbendi ratlonc 8. Hieronymfis C lypain) qui^invwiiri s«*let iii BiWioibccisPa-niiBi'

Cxterum in laudaio eommeniario baec nolala di-
gna offendimus prxeunte cl. Ceilljerio (.' ). Primo:
In toto orbe seplein ecclesias omnes esse, ei septein
noniinatas,unam essecalholicam, Pautus docuil(()).
Secuiido, quod baplisma peccala auferal (7).Teriio,
quod nicoiaiise noinen suurn acceperint a Nicolao
Diacono; quo<lque docueriot Idoloihyu exorciiata
licite manduc^iri posse, pacemque roriiicatorilius o^
tava posl lapsum die dandam esse (8). Qnarlo, auc-
tor entimerat viginii quatuor Vcieris Testainenti libros
(9),'nixus traditioni cujusdam Theodori (iO).Exeo-

(1) C:Jlaiid., loc. eit., p. 6, in prQtegom., cap. m.
Verba illius superiori articulo dissereus descliuIiisS.
Victoriiii In Apocalypsin ad Anem adiuli.

(i) € Neqiui genninus comineolarlus (in Apoca*

notnvit, opilme convenit t quod scilicet radrs et im
politu$ fui$rit, grandia $£mibu$, et viHora tfideantur
Victorini opera Coinpo$itione verborum. Ita censet vlr
dottissimus Tillemontius de commentario in Apoca-
typsin, ulut simul etiam animadvertat, tulissimnm
fore, 81 qtiapsiio de vcro aoctore indccisa retinqtiaiur
{6), qood Judiciiim utroque poltice sUbscripsit perdoc-
tus Lardnertis (7). Econtra reverendissimiis Dominus
Ceiilerius ndnrmare non dnbiiat, huiic coinmenta'
rium merlto adscribi S. Victoriuo patavionensl Epis-
eopo ac mariyri (8) ; sed nutla alia in suae senten-

(1) cl]bi itli (apostoli) primom stcteruni, Eccle-
siam coolirinaverunl, id est, iu JudoM , iibi nmues
saiicti conveiitiiri suiit, et Doininum suuiii adoraturi.»
Viciorin., in AoocaL^ p. 415.

(S) c Kt vidi, > iiiquit, c tniilieronl ebriam de san*
giiine S-Miictonim, Decreio Senatmillius coui^iimuiaUB
nequiti^e, et oinnem conira ridei pra^dicationem cliain
fntam indulgcniiam ipse dedit dccretuiM m uuivcr^ie
gentibns. > fd., ibid., p. 420, h.

(3) Id., ibid., p. 4<iO, p, ei paria haliet iiisclioliis
in Apoc, cap. xiii, p. 61, apud G.iUatfd.

mid.^ibid.,p. 4i^,jB.

, , MuItiintianieumEiiam esse, OuiEJisaeum.aut
Moyseii, sed utriqiie mortui sunt. liiereinisR autem
nioVs non uivenilur » quia omnes veteres nosAri tra-
dideriiTit i4lum esse Hleremiam. id. tbid. p. 4i8. D.
Siinilia oc/curruiii in schoiija in Apoc., ca|i. xi, p. 5^,
apud Gaiiaml., tom. ly.
'^l Titiem. loc. cii.
I Lardher. loc. cit. p. i9S>.
Celllier.y loc. cit.» p. 546.

Oelriciis, Commentarii de $cript, eccU$. lat., Lipsis,
1791, p. 46.

(5) c Qui jam suli noniine llliiiB ( Vieiorioi) eiM
Co9nmentariu$ it ApoealypsiH in Bibl. Patruro, loa.
ii|, euin non itiius esse, avt cerie misere muiilaiun
ei interpolalumesse« ex Hieronymi in enm «iricto*
ris disciiiius, iibi cliiliasiarum opinioni aueioren th
vere dicit, (quaii) hic polius impngnat et Cerinilii btt*
resin appellai. Majgis etiam cominenLirius isie frao-
dis arguerelur, si eo nobts uti liceret, quod Civeos
iii Cassiodoro (de ditin lect. e. 9.) iiianifeslo depre-
h4*ndere sibt viius eet, Vieiorifiuai non taui intitrait
Apocalypsin comweniario illusirasse , quam difiici-
lior.i qu»'dain loca tractasse. > SchceiK*m., BibM.
Hiiior. literar. Patrum iatin,, tnm. i, eap. Hi, n.8,
p.'i45, et seq., Lifieiae iu-8.« i792

(4) Lauiioy, toin. ii,«>pp.9 part. i, p. 646, etseq.

15) Ceillier., loc. cit., p. 347.
-. (6) S. Victoriii., Comment. in kvoeal.^ apod Bibl.
*^ Pairun Lugdnn. toin. ui., p. 4i5. Similia occ«mioi
in so.hnliis in cap. ii. Apoc., p 55. apud Gallaiid.

(7) liiiproperium esi peccatuiii prisliiiuin,(|iiodaO'
fertiiriii bapiismo, etincipit vocari homoChrisiioiins'.
qiiod est, invocetur naineii tuun siiper nos. i ideffl)
ibidcm.

(8) LNicolait» auiem erant itlo lempore ficiibonii'
nes et pestiferi, qtii sub nomine Nicolai minisiri fe-
ceriint sibi bsnresin, ut delibatum exorciniretar, et
m.<iidiicari posset, et quicuinqiie fornicaius esset,
oclava die pacein acciperel. Id. ibld. Siroilia haben-
inr in scholiis S. Viclorini in cap. ii, Apoc, apud
Galland., lom. iv, p. 54.

(9) c Sunt autem libri Veleris Tesiamentf, qui ac-
Cipiunlur, viginii quatuor, quos in Epitoniis T)ieo-
dori invenies. > Id., ibid., p. 4jl7. Coiifer Viclarini
schot. in cap. iv, Appc., p* 56, apnd Gatland.

(iO) Quisnam is theodorus, haud facile determi*

L^iyiLi/icu Oy

oc^.^

m ^ pRelEOoiiENA. tei

drmcommeiilarioio constal, Apocnlypsm lunctcm- A cripils sanclo VicUHntt P^lftvloncnsi episcopo ac

loris oinnino agniiam fnisse (i). Spectal deniqne isie
comnienlaritts etiaiu Cpisiolam ad Hebraeos (2). In
appciidice ad lomiiin tertinm operum divi Augusiini
edilionis maurinorum impressns liabelur auctoris
anonymi commentprius in Apocatypein, desumptus
piurimam qiioad partem ex eo, qui prx se fert no-
men sancti Viotorini Petationensis (5).

Huiccommentario in Apocaiypsin prxfisa habetnr
Pjtriim (4) prxfatio, Hieronymo adscripla, in qua
Victorinus dicitor, idem s^nsisse cum Papia et Ne-
poie; verum jiidice viro doctissimo (5) absque omnl
fiindamcnio iile prologus seu Epistola ad Antlolium
D. Hieronymo adscrtbiltir; ntillusque Criticornm,
qnod sciam, eamdcm mi feniiii)am admitiit.

Alia S. fictorino fah6 adscHpta opm. — Tribuun- ft verariinl.

iTjarlyri ilyinniis de ^ncta CruC0f fieu de Paubute^
vel de Bapfijino iiiier D, Cypriujii optifa relatus (i)
adtribualur; euindemque Hyinniim venerabilis fieda
noster sub nomine Victoriiii aliegat (2) htsce verbts:
Uua ductus opiiiione Viciorinus pictaviensis antiaies
Ecciesiae de Gulgotha scribens iia inclioat.

Est locus ex onmi medium, qu^m cernimus orbe^
Golgolha Jud«i patrio cagBoaiioe dicunt.

Est hoc carmeu adiiioduiii praeclarum, et spectato
noatri auctoris stylo eiegantius, quani ui possit vel
debeat eidem adtribui. Ex huc cannine cognoi»cinius
r«feienieTilleiiionlio(3), quod mulii bomii.es Cbris-
tiatiam religioiiein proUteri ea a*tate voluerint, qui
ue quidcin usque ad baptismuui in ea inimoti perse-

tnr etiam sancto V'Ctorin') nostro carmma dno^ qux
hal)eniur in sacroriim poetariim collectioiie Fabri-
ciatui de ieitt ChrUio Deo el homint unum ; alter
tilnluscst %nitm rflir; stHl conjcctura plnne inceria,
et Qt milii videtur, Inquit Caveus (6), cui consen-
(iunt clarissimi Duainviri Oelrichsius et Schcene-
mannus (7), tnlsa.
Observat Tillemontitis (8), qnod in variis manus-

aalu. Nttm Lalitit», vel Crffleeiis tritim primoram stt*
culoruni? FMrle Gregorius TbaiMM^iliirgus, boc m-
mine ahs S. Hicronymo decoraius in caialtgo, cap.
65. vel Thcodotus a S. Clmnente Alrxaiidriiio iii ex-
cerpiis, p. 7^4 et 74H(, citatue. Periioctoi DtiiMiiius,
qiii non diibiiat , ^mw l;iudalus comroeoiarius aevo
jiiHliniaiieo antiquinr sit, credil>ilius esse puiat, cila-
tionem Theodon a quodaro sciolo adpositam Tuisse. G
Yid«Tilieiiiont.,t. v., p.513, f>«|iia loc,cit.,p. 901.

(t) Paiet hoc e fomulis. quibus Apocalypsin lau-
dai i:)iiji^ libclli auctor. Vrrbi f/atia Bibl. pairuip
lom. III, p. 419 ; « Liber apertus esi, quem Joaiines
vidii. I 9mm vert»i« interjeciis isiitm Joanm; m v<icat
Ap smliiin : < Sed ^mnk uicit se fieri|»iunwn C«»ss0
Joaniiem, qoania loculii fuisseHttiuuiriia, id 081« qiMe-
ciimque iii Veicri Teslanieiito erant obsciira, et pr.-c-
dliaia, vrtalor «cribere, sed rHtoquere ea Mgnai»;
qui erat ApMolnn, n»*c «fHi#teAmt gratiafn sequentis
gradiis iii prinio eoLiocari. » Dissurit porro de teiiw
pnrcbcripix Apociilypsis, ei ad I'»cum Apoc, x, ii.
sic c.ontmeni:itor : • Hoc ost, qnoniam, quando hoc
vidit J(»onne8, emt in insiil;i P.itino, iii m^t^itmn <Imii«
uatus u Doinitiafto Cieiii4re. ibi ei^o vidii Apocal|rpsiu«
Elcuui scnior jain piiiarcl, sc uer passionem acrep»
iimini receprtoiiem, iiiterfecio Oomiliano , omnia Ju-
dki:! ejus«i>t«ta Mnt, ei lo;»mies^ni«ij»ll6 diiii«>ttt8.
Sic postea irsMlMlU haiic e:i«i4em, ^hmi aoeeperai a ^
Doiuitto. Apociiypbin. Uo« est, «>p(»riet t« iternni fu^o- ^
Iilieiare. » £l ibide*ii, p. 4iU; i Inietligi oportet
tenipus, qiio scriptura Apocalypsisedita esi, quoniain
tuiic erat C:i^sar Domitiaiius. Uiius exstaj^ suU ^\o
scril)itur Apocalypsis, Doiiiilianus sCiIioe.t. > Coiiler
Yicioriiii schol. iiri Apoc., cap. xiju» pag. 6i^ »|Mia
Gatland.

(t) V. c.,p. 418 : f i^cut isiuir cceduin intelli(;i)<ur
ara aurc

Caniien seu versus incerti aiictoris adversus Mar«
cionein vulgo inter Tertulliani scripta edi soliios.
Viclorino vindicare studet s^ppejam citatuj Tille-
moiiiius (4). Qu:iin senientiain eui nosiram facere
noluiniis (uipoie levi nixain conjecturae^ (o) lamen
opus illud ad s^eculum teriiuin referre itoii diibiiaoius»
quod iraciatio docei, maxiineque index Episcoporuin
roiiianorum, quem continet.

liccepit aucior isiius scripti e Ilbris ambiguis
Epistolam ad iiebr«i08 uii ex hisce consUtl versi-
bus (6).

Sflogoiae nm vituii pofaiiHiB. olmal oomia fasa

Alqne sacerdoti^ c^ scripia voluQijna Wis
Sparsil, aqiia fnixlo. {CoUat Hebroeor.. ix \9\
HocDomitms aoMelr, qui mm m mcne redemiL
Extra caslra voleus poputi viiii passui» injqui.
r._^ ... (^'"^e Hebr., xm, 12).

Fosdena hiHc «uun mm iMnarr«Wiis aocior
DiAcipulus Joanoes apimas pio ooniine dsssm
Te8taf.ur tali sese vidisse siib ara, ^^
OaiDakitcs Det viutfioiwn nroevde ^niis.

(Vide Apocitlypm^ n, «j.

fiiibidein, pag. m.M4k, Piria., 46H, «« v«aa-
tae, i744, piig. m.

Sic quoque Joaniies : ac pandit SiMrilus illl,
loi iiottetx) sotiii seoiorihuainftiiper «tlils

(VAde A^oc^ ^ i).

Sanctiistiieronynius (1) cftai comreentarinm Vic-
lorini in Diai<.g«s M. T. Ciceroitis; verum argutnen-
tum ejusmo^i maieriaB potios convehi* Victorino Afii-
.caiio, qid fbil riieiorices prorcssor.

(5) Tillemoni., loc. cit., pag. iU.

i4) Id., ibid.
§) «iija scflicei hotc opwsciilo op^hnle congruh ii-
md, quod<iiv«s ItteronyinMs fje lOodica f^kS Vicio-
ni.i liiJgu3B l^liit» fi^riita retiiiii.

(4) Bibtiothec. PP. U^tkm.. iom. ui, p. 414« *

(5) Lardner., loc cit. p. 195, 196.
i6) Gaveiis, ioc. cit.

(7) Gelnchs, et SohceBemmiu lae» oit.

(8) Tillemon., loc. oit^ p. 104.

Digitized by

Google

295

ARTICDLUS IV.

Ob$ert>atione$ theologiaiB in genuina S, Vietorini opM«-
cula ei ediiionum recenm.

Doetrina S. Victorini de quatuor Evangeliis, eu, —
InFmgmeiilode Fabrica mundi, iii quo de opere
sepiimi diei disseril.^observai S. Yictoriiius iuier aiia
laiiqu:iin iiolalu dignum, qualuor animalia anie ihro-
num Dei, qualuor Evangt^ia, el quaumr fluiiiina in
paradiso flueiilia{l), Evangeliura S. Ji»annis iii eudem
traclatu htic mt»doadduciiur(*J). Joannet Evangelisla
sicdicit: in fmncipio erat Verbum, et Verbum erat
apud Deum. et Deus erat Verbum. In sch«»liis suis in
Apocalypsin beaUJoaniiis de ii dem qualuor Evan-
gelii> ita discuril (3) : Quatuor animalia quatuor sunt

DE & VICTORINO EP. ET MART. 396

A dit in ca^tos eitendens alas suas, et protegens plebeni
suam, ai|utla votans noniinaias est. Hae eigo pnpdi-
caiiunes, quamvis ijuaiuur siiit, iina est utiien, qoi
de uno ore prucessit. Oculos autem iniiis et furis
babere ea aniinaiia in praedicalione novi TesLimenii,
providetitiain spiriiualeni ostendii, qiix et secitia
cordis inspicil, et siipervenieiiliaf' videt, qa« sonl
intus et foris. » In lioc S. Viclorini loco oninia qoi-
tuor Evangelia, singulonimque inittum, vet saliem
ab inilio siaiiin obvenientes res io iis depreliendi-
miis ; unde hic locus a nobis maximo in preiio liabeu-
dus est.

Evangelium Joannis quo tempore^ ac qua oceamu
«mptum^— Nnn solum Sa VictorinusadiiolaitifinpDs,
quo S. Joannes suum Evangelium c<»nscripseril, sed

EvangelAa, < Primuin aiiinial simile leoni, ei seciin- g qua etiani occasione permolUN fuerit. Composuii sd-
dum 6iiiiileNiiulo,etierliuni habeiis faciem similem •••■■» • •- -- - • •

hoiiiint, el qu:^rlum siiinle aquil» volaiiii

Auimalia igitur qttod diCfcrciiiia suntvuUu, banc ha-
bent raiionem ; simile leoni aiiimal Marcum designal,
in quo vox leoni:. in eremo rugieiilis aiidiuir. Homi-
nis autem ligura cniiiiur Maiihaeus eiiuiiliare nobis
genus MariiE (4), unde caniem accepil Cbristtis. Ergo
dnm enumerat ab Abraham usque ad David, el iisque
ad Joseph, lamquamde homiiie loculus esl. Lleopra;-
, dicatio ejns hominis efligiem osiendil Lucas sacer-
doiiuni Z «chariae offereiiiis hosii.im pro populo, et
appareiiteinsibiangelumdum eiiarrai, propler S «cer-
dolium el hosti;c conscripiionem, viluli imagincm
luUt. Joanues Evangelisla aquilae siinilis, assumpiis

iicet illud, postqMttin iii Patmos iiisiilain Joannes re-
legalus fiiii, eo consilio, ut eo tempore esorlas Itx-
reses refutaret atque destnieret (I). € Ostensa arundo
sim«lis virgx (verba sunt S. Victoriui) hac ip^aest
Apoialypsis, quam postea exhibuii Ecclesiis: iiamel
Evaiigf liuin perfect» fldei noslrae salulis cinisa (los-
lea scripsit. Cutn enim esset ValcDiinuset Cerintlios,
et Ebion, et cxteri scholae Satiinas difTusi per nrbero,
convenerunt ad illuin de finiiimis provineii:» onmcs
epi>copi, et compuleruiit eiim, ut et ipsetesiiinoiiiuio
Conscriberet. i Haud absimilia habenlur in coinnjen-
tario Victorini in Apocalypsin (2).

AelMt Apostolorum a S, Violorino lauda^. — Ac*
tuum aposlolorum meminit sanclus Tictorinus bina

peiinis ad alliora resiinaiis, de Verbo Dei disputal. q vice iii hisce scholiis iii Apocalypsiit : ct quideir. doBi

M.«rcus Evaiigelisia sic incipiens: Initium Evangeiii •-—•»•• '^^ • -■?• •--:«...- :.. a..:« ^^.....i

Jesu Cnristi, sicut scriptum est in Isaia Propheta, vox

climantis in deserto. leoi.i* habei efligieiii. Maiihajus

aiitem : Liber generationis Jesu Christi Filii David,

Filii Abraham; h;pc est facies hominis. Lucas vero

dixit : Fuit Sacerdus nomine Zacharias, de vice Abia,

et mulier ei de filiabus Aaron; hacc est imago vituli.

At Joannes cumiiicipii: In pnncipio erat Verbum,

ei Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ;simi-

Itiudincm aquilae volaniis osiendit (5). Non solum

auiem Evangelistae sed ei ipsum Verbum Dei Pairis

oinnipoieuiis.quie t Filius ejus D. N. Jesus Christiis,

ferieasdem imagines in tempore adveittus siii. Cum

nobis pnedicai, est lanquam leo, el caiulus leonis :

ila scribit (5) : cEt nos legimus ia Actis Aposlolorum,
quemadmodum loquens discipulis suis, rapms esl in
coelos. > Atqiie alibi (4) : < Sicut Peirus ad Jiidfos
exclaina\il: Dexlera LVei exalla>us acceptuma P:itre
Soiritum effiidit. himc quem videits. i

De Divi Pauli Epistotis. — In fraginenio de fa-
brica inundi, quod Caveiis primus edidit, occurrit ia
meditationibus Victorini in sepiiinum diero, qno Deiis
ab omni labore reqiiievii, intcr alia de hoc noialQ
digno| numero exempla et sequens : El sepieni Ec-
ctesive apud Pautum (5). Ubi margo ediitonis CaTei
habet pro Pautum , Apocalypsin , sed ntale, et ucu
Puulum; nam Cyprianus, de exhorlatione manjrii,
pag, 1^5, edit. Ainstel. et Bremetisis, pag. t79, ait:

et cum propier salutem hominum homo facius esl d € Ajiosiolus P.iulii8, qui biijtis legiiimi naincri ct
ad niortem devincendam, ei universos liueraudos, et cerii memitiit, ad septem Eectesias seribit. * Vide el
quod seipsum obiulerit hosiiam palri i»ro tiobis. vi-

lulus dicius est. Et quod moriem d^vicerit et ascen- ^ij Victorin., in schoK in cap. xi, Apocal., p. 59,

apiid G^illaitd.

'^^ Victo.in., in Apoc., p. 418, c. iu Bibl.palroio

(l^ Victoriii., de Fabrica Mundi, cap. ii, apud Gal- (ij Vicio.
lat d.. t. IV, p. 49 ; el apud Gaveum, tom. i, p. 14« ; Lugi .

(i) Id., ihid , cap. IV, p. 50, et apud Cave, p. U9.
(5) Victorin., sehol. in Apocut., ex cap. iv, p. 55,

aDita G dlaiid. ...%..

m Vide ul tradal Victormus Matth.Teiungenea'
loffiain nobis Mari» non Christi describere, secus
atutie maior hodic iheologorum pars opiiiatiir.
Is) Similia habeiitur in commeniario S. Victorini
jn Apocalypsin, apud Biblioih. patrum. Lugdun.,
Toro. wt, p. **6-

schol. incap. xti. Apoc, p. 60, aH
Galland, eliii liocvolum. Eadem habenliir contmiMiL
in Apocal.. p. 419, A. Bibl. pairiim. Lugd. Coli.
aci L 9—11.

(4) Id., ibid., in cap, i, p. 55, Gall:in(l. Coll.,
Act., II, 53. Similin occurrnnt in commeiit. in A)hk:.,
p. 415.

(5) Victorin. Fragm.de Fabrica Mundi npud Ca-
veum Hisl. litterar. p. 149. a. et aptid Galland. loro.
IV. Bibl. W. PP. p. 50. B. % b.

Digitized by

Google

^7 PROLEGOMeNA. m

alia ibidero hunclocumillafttrantta. Qaod Tern Yicio- A ^in •* «^ ^um senior jam putaret te per pa);&ionem

rinus Intellexerit septem Ecclesias, ad quas tot Epi-
stols in colleclione paulina directs sunt, ex duplici
ancioris nostri loco, uno in scholiis iu Apocalypsin,
altero ejusdem in commeniario in Apocalypsin ma-
nifeste constat; in utroque baec habentur (I) : c Ists
septem stell» sunt septem Ecciesiac, ad (]uas fecit
Epistoias; non quia ipsae solas sunl Ecclesi«, aut
principes, sed quod uiii dicit, omnibiis dicit. Unde et
in ioio orbe septeitnaiim Ecclesias omnes, sepiem
essd noiiiinaias, et unam esse Catbolicam, Paulusdo-
ciiit, scribeos ad t»eptem Ecclesias, uii ad Roniaiios,
adCoiiiiibios, ad Galatas, ad Epbesios, ad Pbilip-
penses, ad Colossenses, ad Thessalonicenses. Postea
siiigulaiibus personis scripsit, ne excederet modum

accepiurum receptioiiem, iiiterfeGto Doiiiitiaiio om-
nia ejus judicia soluta sunt, et Joannes, de metalio
dimissus, sic postifa tradidit banc eamdem, qiiam ac-
ceperata Deo Apocalypsin- i Confer Commentarium
Victorini in Apocalypsin, tom. iii. Bibl. Patriim
Lugdun., pag. 420, c et g.

Numerui Ubrorum Veleris Teitamenii. — De Veteri
Testamento seijuentia noianda veuiuni apud sanciuro
Victorinum nostrum. Computat viglnli quatiior Vete-
ris Testamenii libros dum ait (I): c Vigimi quatuor
seniores vigiuti quatiior libri suot proplietaruin, et
legis rereieiiiestestiuioniajiidicii. . . alassemas
testimoiiia sunt Vetcris Testamenti librorum. Ideo
▼iginti et quatuor toiideni faciunt, quot sunt seniores

seplem Ecclesiarom. Et in brevi coiitrahens prasdi- B ^^V^^ tribunalia sedentes.

Sunt aut«*ni libri

cationem suam ad Timotheum ait : ut scias, qualiter
debeas conversari in Ecdesia Dei vivi. i

Priffla Pelri Apoiioli Epinola a Victorino laudala,
— Saiicuim Tictorinutn divi Petrt Epistolani primam
agnovisse patel et ex scholiis, et comim^ntario ejus in
ipocalysin; ait ciiim ad verba bxc Apocalypseos, i,
6 : Et fecit no$ regnum el Sacerdola (2). i Id est om-
nium fiilelium Ecctesiam, sicui Petrus quoque Apo-
stoliis dicit (5) : Gem sancla^ regale Siicerdotium, i

Apocalypni Joanni Evangeliitag diterte aitribuitur. —
In libelli (ragmento S. Victorini, de Fabrica mundi,
eliam Apocalypsis Joanuea* expressa mentio habe-
lur. Nam leguntur in fine istius fragmenti verba
hxc (4) : c Itaque sine diibio autem diei angeli duo-

Yeteris Testamenti. qui accipiuntur vigiuli quatuor,
qoos in Epitomis Tbeodori invenies (2). » Eadem
fere verba occurrunt in Commentario Victorini, in
Apocalypsin, iu Bibl. Patrtim, Lugd., tom. iii, p. 417«
Velerii Teitamenti cum novo connexio, — * Tradit
praBterea sanctus martyr et cpiscopus, quod novum
foddus fidem atqiie fundamentum babere debeat io
veteri foedere, cui innilitur, ac quasi supersiruilur ;
scribit enim (3) : c Nec prxdicatio cnm novo popu-'
lum Cbristianum signilicat cantautem canticiim no-
vum, id est confectionem suam publice conferentem.
Novum esl, Filium Dd liominem lieri : noviim est,
cum corpore iii coelnm ascendere : novuin est, re«
missionem peccatorum homlnibiis d»re : novum.

decim, noclis angeli diiodecim pro numero sciiicel ^ sancto Spirilu sigiiare bomines : novum est, sacerdo*

tiuin accipere sacrae observaiionis, etregnum expec-
tare immensse repromissionis. Cithara, ct chorda in
ligno extensa, significat carnem Cbristi passionis ligno
conjunctam : Pbialaconfesslonem, et novi Sacerdoiii
propagineni : angelorum autem multorum, iino om-
nium laus, oninium salus esl, et tcstimonium utii-
versx creaiionis Doinlno nostro referentiuin graiula*
tionem libcraiionis bominum de ctade mortis. Resl*
gnaiio sigillorum apertio est Veteris Tesiainenli, et
praBdicatorum pnenuntialio in novissinio lenipore fu-
turorum (i). >

De Jesu Chri<to Domlno noslro docet S. Viclori-
nus (5), qiiod sit Filius Dei ante originem sxculi
apud Patrero geuitus, bomo factus in aniroa vera ei

borarum ; hi sunt namque quatuor vigiiiti testes die-
rum et iioctium, qui setleni ante tbronuin Dei coro-
nas aureas in capitibus suis babenles , quoi Avoca"
lypsii Joanuii apoitoU et evangeliita ieniorei vocat. #
Tempui icriptw Apocalyptii et loeui. — Adootat S.
Victorinus, episcopus et inarlyr, hisce in scboliis tem-
pus, quo Apocaiypsis a S. Joanne apostolo exnrata
fuit, duin ait in cap. xiii, 10 : c inteliigi oportet
tempos, quo scripta Apocalypsisedita est : quoniam
tunc erat Cxsnr Domitianus ; anle illum autein fuerat
Titus frater lllins; et Vespa.«ianus, Otbo, Viiellius et
Gall». Isti sunt qninque, qui ceciderunt; unus exstat,
sub quo scripta est Apocalypsis Domitianus scili-
cet (5). > El paulo superius in cap. X, 11, scii-

bit(6) : c Hoc dicit propterea, quod, qoando hasc q came; pro salute iiostra honio factus (6) : Pairem

Joannes vidit, erat in insuLi Pathmos, in metallodam-
natus a Domitiano Coesare : ibi ergo vidit Apocalyp*

(1) Victorin.,in scbol.in Apocalyps., cap. ii, p.55,
ftpud Galtaod., et in Commentar. in Apocalyps.»
p. 415, D, E« in Bilil. Patruni Logdun.

(i) Id., in schol. iu cap. i Apoc., p. 52. b, et
comroeiit. in Apoc.» p. 414, h, in Bibl. pairum
Lugd.

(3) I Petr., 11. t.

(4| Victoriu., Fragm. de Fabrtca mundt, apud Cave
p. 149, et apod Galland.; n. yi, p. 51, et iionin boc
volumtfie.

(5) Victorin., scbol. in Apoc., p. 61, €> apud Gal*
land., ei in hoc tomo, pag.
i (6) Id., ibid., pag. 59.

PATllOt. V.

confiteri omnipoteniem esse dicimus (verba sunt

(1) Id., ibid., pag. 55.
(2;id-, ili*

ibid., pag. 56, a. Inlercideninl siciit alia
p!er:M|ue hiijus Tbeodori nioniiuenta : de quo, qnid
libi pro certo referam, iMquil G «jlntidins in iiota i,
non hab^ : nam quo niinus eumdem Heracliensem,
aut Antiochenum illum esse arfirmem, raiio tempo*
rnm refragaiur.

(5) Victorin., in schol. in Apoc, pag. 55, ». Conf.
Gomment. Yictor. in Apoc., p. 417, a, apud BibK
Pat. Liigd., loc. cit.

(4) ld.,ibid.,p 56, d. b, in hoc vol., pag, et Coro«
meniar. in Apoc., p. 417, f.

(5) Id., ibid., p. 59, a.

(6) Id., ibid., p. 55) c.

DilLedbyGoOgle

299

DE S. VICTORINO EP. ET MART. PROLEGOUENA.

S. Victorini) (i) et hiijuS FlliumChrislum c ante origi- A Editiones operum S. yieforini

nem saeculi apud Patrem gcnitum, hominem rnctuin

in anima vera et carnc, utraque miseria ei morte de-

victa. et in coelos, cum corpore a Paire rcceplum, cf-

fudisse Spiritum sanctum, donum et pignus immor-

taKtatis. >

Septem dona Spiritus saneti. — In fragmento de
Fabrica mundi, de septem donis Spiritus sancti in
hunc modnm disserit (2) : « Hi sepiem Spiriius no-
mina suni eorum Spiritus» qui supra Cliristum Dei
requieverunt {Itaice, xi). Summum ergo coelumsa-
pientiae , secundum inlellecius , tertitim coiisilii ,
qiiartiim virtutis, quintum scientix, sextum pietaiis,
seplimum timoris Dei. Hoc igitur verbum cum lucem
fecit, sapienlia vocatur ; cum coelum, intellectus :

PetamonenM. —
Traciaiumsancli Victorini, deFitbrica mundi, priraus
edidil Caveus, tom. i Hisl. lilier. de Striplor. Eccles.,
pag. i03, Londiiii, in fol., 1689, recusqm cum non-
nnllis notis criticis cl. Walkeri, Oxonii,'l740, et Ba-
sileae, 1741, a pag. U8— 151, in Historia litieraria
Cavei. Aiqu^ hanc postremain iii recuden^o hoc Yi-
ctorlni fragmcnto secutus esl edilionein Gallandius
in Bibliolheca veterum Patruin, toin. iv, p. 40—52,
quani more suo iii aliqiiot seclioues dlvisit, auxilqQe
nonnullis observ;'tioiiibus.

SchoUa S, Victorini Petayionensis in Apocalypii%
Bonotiix, in-8, a Basilio Millaiiio, 1558, primuoi
edita, et a Gallaiidio in Bibliothecam yeteruin Pa-
triim recepta fuere, vol. iv, pag. 52 — 64. AnalyMQ

cum terram et mare, consilium : cum sotem el lo- ]) horum duorum opusciilorum exhibet indefessiis

nam, caeteraque, dara virtus ; lerrx ac maris excital
sciemia ; cum hominem finxit, pietns : cum homi-
nem benedixil^acsanctificat, timor Dei nomen hal)et.>
Jejunium in Paratceve, Diei Dominicce relebratio
Sabtiatumque in Dominieam mutatum, — Meiiiinit
etiam sanctus Victorinus celebraiionis domiiiicx, et
mutati sabbati in domintcam, dum ita loquiuir (5) :
c El Ht ex ea re longius enarrem : Ecce quaiuor ani-
roaliaante tbronum Dei, quatuor Evangelia, quatuor
flumina in paradiso flueiiiia, quatuor generaiiones
populorum ab Adam usque ad Noe, a Noe usque ad
Abraham, ab Abraham usque ad Moysen, a Moyse
nsque ad Christum Dominum Filium Dei : Die quinlo
terra et aqua foetus suos ediderunt. Die sexio creaia

P. Dominicus Schrammius, tom. viiiy a pag. U
-56.

Commentariut S. Victorini in Apocalyp^n^ cujas
editionfm priinnm hucusque ignoro ( iia scribit cl.
Alb. F:<bricius, BibL med. et infimce latimtaiis^ tom.
vi, lib. 20, png. 295, edit. Mansi, 1754, Palavii,
in-4) illaius est postea in Bibliothecas patrum, Pa-
risiensom , de anno 1644, a p»g. 507 , tom. i Lug-
dunensem, pag. 414 — 421, tom. iii.

Carmiria dno, de Jesu Ckristo^ Deo et homine anmn,
alleruin de Pascha, seu lignum vitx hiscriplum, in
Gregorii Fabricii poetaruni veterum ecclesiastlcoruin
opcribus chrisiianis, pag. 761, impressa habentur.

Ad hcec falsa Victoriiio adscripta opuscula pertinet

sunt, quse deerant, nc sic Deus hominem de humo C edilio fiGia Goth;e sub prclo Bcyher. p. Jo. Micb.

instruxtl, Dominum omniom rerum, quae super ler-
ram, et super aquam creavit : prius tamen angelos
atque archangelos creavit. Hic dies sexius Parasceve
appellaiur, pncparatio scilicet regni. Idcirco auiem
prius opera sua consummavit, quam nngelos crenret,
et bominem fabricavii, ne forte adjutores se fuisse
falsa diciione asseverarent. Hoc quoqne die ob Pas-
tionem Domini N. Jesu Christi^aut stalionem Deo, aut
jejunium fadmut. Die scplimo reqnievii ab omnibus
operibus Buis, el benedixit eum, et sanctificavii ; id*
circo, ut die Dominico cum gratiarum actione ad pa-
nem exeamus, et non cum Juda;is sabbatum ohser-
vare videamnr, quia ipse Dominus est sabbati, Pa-
rasceve solemus supponere ei sabbatum. Chrislus

Schallium, 1652, in-8. S^nctnR reliqui.T daiim Vicio-
rinorum, pictavienMS unus episcopi marlyris, arrial-
terius Caii Marii, rhetoris primiim roniani et conso-
kris viri clarissimi conversi, deiiide disputaloris
subtilissimi, hoc est clirisii»na eonimdcm in prorsa
(sil viiio lyp. excusum) et versa omlione scripla:
Illius qnidem commentarius in Apocalypsip Joannis,
et tria elegantlssima de Jesu Chrisfo Dco et homine,
ejusque Pnscha seu criice, nec non de sepiem marty-
ribus frairibus Macchaba^is, cnrmina : hujus, e(c.
Omnia et sin^ula cuin notis el praefatione D. An-
dreae Rivini (Prof. Lips.), qui suis isumptibus excndi
fecii.
De viris Victorinis, — ProCoronide hic animadver-

igitur sabbatum corpore suo resolvit. Jesns quoque D ^endiim, i° qiiod emditissimus Lnuiioins in altm

Nave et ipse sabbatum resolvil ; die enim sabbati
pnecepit filiis Israel, ut muros civitaiis Jericlio tubi-
cinibus circumirenl, et bellum Allophilis indicarent.
Mathathias autem princeps Jiida sabbatum resolvil;
nam prsefectum antiqui regis Syrise snbbato bccidit,
etf iVHophilos siia persecutione subjecit. Qunpropter
yerum illud sabbatum septem millia aimi, in quo
Christus cum electls suis regnaturus est. >

(1) Victorin. , in SchoU in Apoc. , p. 55, D. Conf.
Coinm., p. 417 et Commenl. in Apoc; p. 59, A.

(i) Victorin., de F.ibrica mnndi, n. 5 ei6, apud
Galland. p. 50, et in hoctomd.

(3)ld.,ibid.,p.49, n.2et5.

minore disserlatione annolel etiam (i); siib codem
noniine (scilioei Victorini) quihqiipdlversos auciores
insigniios fuisse ; quorum primus est , opiiiionis
Praxeae asserior, ciijus meminit Tertullianus (2);se-
ciin()us vero isie, de quo hucusque aqtum : romanns
qiiidam rhetor, de quo Augiistinds (3), tertius niime'
ratur:quartusnuiem fuiiiHe massifiensis, cujus men-
tionem fncit Gennadiiis (4). tJltimus tandem sire

(1) Launoii opp., lom. ii, p. 94S, et seq.

<2) Tenunianr., de Prcestript. Uoeretie., cap. 53.

(5) August., lib. VMI, eonfei., cap. 5.

(4] Gennad., descripi. eecles.^ cap. 60. Conf.SidoD.
Ep. lib. V, Epiai. il. Plorutt hic massfliemis, judice
i^aveo, anno 454. i .»f'

Digitized by

Google

50i ^ S. VICTORINI MARmiS FRAGMENTUM. m

qiuniQs, prator quidam« cognomine Lampadius , de A majorahaud dixerimus. Qaamvis enim recteafflrmarl

qup cpmroemoral Photiris (1). Videsis hanc disserta-
iionein. 3'Quod Gelasius, rouiapus Pontifex, Victorint
opuscuia inter apncrypba suo decreio receosuit (:2) ;
ea fortasse de causa, quod millenariorum errore
aspersa essent, ut testalur Hieronymus pluribus in
locis. Sed, judice dociissimo viro Christ. Fridcr.
Schmidio (3) loca Hierooymi nos quidem excepiione

(I) Phol., in Bibi., cod. 101, p. i76.
(i) Lab., ConcHiar,

, iom. IV, p. MU etHansi,
Collect, (^oncitior.^ tom. viii, co|. 152.

(5}Chr. Frid. Schmid., Bistoria antiqua et vindica'
tto Canonii, p. 335, in not.

possit, scriplores, quos pungit Hieronymus, chilia'
mum tenuisse, atque in eo describeiido passim a
JoanneaApocalypsi aberrasse ; falsissimum tamenest,
eosdem viros crassis illis opinionibus fuisse addiclos,
quas Cerintho attingere solili sunt veteres, quasque
Lardnerus {Lardner,^ in der Glaubwurdigkeit der
evangel. Gescliichte, tom. ii, P. ii, p. 649 et seqq.)
malc facilis, docioribus orthodoxis cum Cerintho illo
communes fuisse arbitratur.

LUMPER.

S. VICTORINI MARTYRIS,

(ti

PETAVIONENSIS EPISCOPI,

QUi VER6ENTE AD FINEH SiECULO TERTIO FLORUIT,
FRAGMENTUM.

»r . ^g| » l» <

ttaprr TAACTATns vicmmi, BB fabbica NtJNBi.

Bsis continetur, qnem de conditione ipsius scripsit,

quiGenesis appellatur. Totam molem istam, Deus

CoGiTAifTi « mihi, ^ una cum aniroomeo conferenti, sex diebus in ornamento ^ majestatis suie expressit,

de fabrica mundi istius, in qno clausi tenemur, etiaro septiroo quibus ^ benedictimie ^. . . conse.cravii. Id-

velociias fabricap isiius baep est; sicut in libro Moj- circo igitur, quoniam septenario numero dierum et

LECTIONES YARUNTES.

* Ms. Gogitante Gatl.
^ Ferte et addend. Boulh.
^ Forte Oraamenlum Roulk,

d ForieQmelMsJtouth.
^ Forte mppL Sua Routh.

COMHCNTARIUS.

Traeiatus Vietmni de Fabrica mundi. Commen-
tarioli edendi his Terbis rationem reddit Guil. Cavins
in Bist. Lit., t. i,p. 447 : c Extat penesme Victo-
riiii tractatus hactenns ineditus de Fabrica Mundi,
quem ex vetusto codice bililiotliecse Lambothange
descripsit vir cl. Henricus M:iiintins, S T.P. Domino
archlepiscdpo a sacris domestiris.mecumque benigne
communicaTit. Et secunda jam vtee ad finem ms.
codicis recognovlt Trr doctissimns c:tndidissimu^que
Jbannes Batleb^y, dnctor tlieologus ejusdem archi-
episocpi sacelhinus. Oms fneril hic Victorinus, in

notatus ibidem, n** 90, veiuslus sane, utpote qui 80O»
circiter aniios liabeat. Continei inler varios aliorum
tractatus, hunc Viclorini de Fabrica Mundi a p. 7i,
qui sine alierius codicis ope eiiiaculari sati:» iion po-
test, quod in aliis eliam iibris, qui uiiico nitunlur ms.
codice, ul in Velleio Paierculo, Minucio, Arnobio,
usu veiiit. Cum vero pariim accurate descriptus an*
tea et recognitus fiierit, denuo nd fidein ms. codicis
recognovii vir cl.J. Walker S.T.P. el annotaiiiincu*-
las iiisuper criticas in graliam lecioris adjecit. > Ac-
curatissiinam autem postremam hanc recensionem

eod. ms. non dicitnr. Nostrum vero esse tuni styliis, p fuissemibi satis probavil ejusd(Mn collaiiocum codice

tiim res ipsa aperie c)nin.int, pnesertim ciim in eo
Chili'.istarnm error manifesto defendalur, queni Vi*
<ctorini!m noslrum fovlsse tradil Hieroiiyiiins {de
Scripi lU., 0. i8). Videtur esse hic lilielliis «tto-
9?ra(7iiarrov ({uoddam ex Comment. vel in Geni^siu,
vel in Apocalyp^in decerpium , quod proinde tnm
prnpter venernndnm aniiqaitatein, tum propterce-
ierrimi m:inyns famam bic subjiingam. Sic ergo ha-
bet oodei Lainbeihanus, vitiiise quidem in nontiul-
lis, quae sensiim alicubi niinns clanim redduni. C<m-
jeciuras qnasdam, quas prxdic ti doctores subminis-
tmaiit, in marginem cunjecimns. » Hsec vir prse-
staiitissiiiins. Postea vero doctus ill:e nov:e ediiionis
Histori^ Cavian?^ adornalor, noii lanluin opiiscu-
lum istud repet^ndum curavit, sed el alind pr<eterea
codicis Lambetb.iiii exemplum accurate desrripium
atdjecil, addita noiilia ejus, qii:e sequitur. > Godex
bie ins. quem descripsit Henricus MHuritius, postea-
qve recognovit Joaunes Batteley, nterque Doniino
»chiepisoopo Cant. » «aeris domesticifi, codex est D
mambranaoeus iri quKrto biblioibecae Lambethanar,

ins , qu:im rogalii ineo insiitiiere dignatus esi vir de
patrio Si.'rinone liiterisque buuianionbiis optime ine-
rlius llenriciis Join. Todd, qui domini archiepiscopi
bibiiothecam cusiodit. Ejusdem deniqiie cl. Walkeri
correctionibus, cujus inerita in t^iceronem per Joaii-
nem Davisiuin saii> noti sunt. symbolam addere
meam constitiii, nimirum iiipurior, si non defxc:i(a,
evaderel sancti martyns oratio. Re|)e(ivit in tomo iv
suse Bibliothecce Patrtm Gali:indius Walkeri et npo-
gniptium et n<iias, inque sectiones opuscuium ipse
Uivisit. RouTH.

Et una cum animo meo conferenti. Particulam et
siipplere aiisiis suin. Routh.

Veloeitas fabritce istius hmc est. Saliem verbo du-
rius hoc e.^it, haud temaiidiiin iamen,cum tola oratio
scabra sil ei p«nim latiua. Routh.

Condilione. Gloss. Vet. Condttio ^ vuxxuvrixtrtc. Hoc
quidem loco pro creatione vox adhibita , siepiiis qiiod
ecclesiasiicos scriptores poni soliia est pro re creata»

Routh.

Septimo.,^ conseeravU. Ms. septimo quibus laborem

Digitized by

Google

505 S. YICTOaiNl HAUTYHlS 304

coalestia et lerrestria reguiUur, principii loco, de A namuse.usque^ ad vespenim, autsoperpoftitioQsque

iiac septimain adomiiiuiTi sopiiinanarium rigionuro >
meiibor, et prout poluero, virtuiis diem in eam ^
consummationem conabor expritnere.

In principio fecit Deus liicem, eanique duodenario
mero horarum, die noclnque, divisit, idcirco videli-
cel, ut iaboribns honiiniim requies ^ lociini noctem
dies superduceret, rursus dies supervincerei; hac se ^
alterna vice labor queiis ^ reroveretur, quies exercita-
tione rursus diei lemperaretur. Quarto die fecit duo
tttminaria in cobIo, majus et minu$, ut alterum prceesset
diei, alterum nocti {Gene$., 1, 16, 17) , solis etliinse;
cael^raque sidera posuil in coeio, »/ lucerent super
terram, et discernerent (empora et annos et menses
et dies et horas per staiiones.

Niinc ratio veritaiis osienditur, quare dies iiti, te-

iii allorum diein fiat. Mtindus itaqae iste ei qiiiiiDor
elcmeiitis constil, igne, aqua, coelo, lerra. Hapc igi«
tur quaior elementa temporum t tetradem factunt.
Sol qooque et luna per aniii spatiom qoatuor tenipora
efHciiint, veris, acsiatis, auiumni, byerois; et bxc
tempora tetradem faciutit. Et ut ex ea re longius enar-
rem, ecceqiiaiuoraniinalia antethrohom [>ti(Apoc,^
IV, 6). quatuor evangelia, quatuor aiimina in paradiso
fluentia (C^n.,ii, 10), quatuor generationes populo-
riim, ab Adain usque ad Noe, a Noe usque ad Abra-
ham, ab Abrabaro usque ad Sloysem, a Moyse usque
ad Ghristuro Dominum, Filium Dei; et qualuor ani-
malia {Apoc^ iv, *?) hominis, viluli, leonis, aqiiiix; el
quatiior flumina {Gen., n, 11), Fyson, Geon, Tygris,
Euplirates. Homo Gbrisius Jesus aucior eorum, qus

tras nuncupatur ^ ; quareusquead horam nonam.jeju- B supra memoravimus, telrade ab impiis compreheosos

LECTIONES VARIANTES.

^ Forte SeptimaQa ad omniom septimanarum ralionem
Walker. Roulh.
h Forte Divlnae Bouth.
« Forte Requielis WaUcer. RouUu
d ForU Ac sic Watkcr.

^ ForU Quietenoais Walker.

' Forte NuDCupetur Bouth.

K Forte Jejunemus Ruuth.

l^ Forte Aal usque Bouth.

i Fortedelend.JemporumWatker.

COMMENTARIUS.

henedictione ::: comegravit, cum c snper g scripto.
Verba quibus taborem^ transfixa sunt liueola a recenti
maiiti ; ex vesirgiis scriplunc veleris sic restiliio —
Septimo quievit a labore ei benedictione consecravii.
Sic infra, die sepiimo requievit ab omnibus operibus
suis, et benedldt eum. Walker. — Si hx- viri cl. ror-
rectiones in textum debeaiit recipi. ego qnidem in
ms. spatium relictum sit anle verbuni consecravit,
addendiim putariin eum. Sed, ut veruiii dicam, longe
recedcrea liiteraruin ductu voces isuc vidi^ntur, nt
maiim e;o quietus pn» quibus reponere, et sua ad-
dere post benedictione. Routh.

• Seplimam regionum. Ms. septimam ad omnium

septimarium regionum, Lego, dehac sepiimana omnium
septimanarum rationem meiibor. Iiilra, qui extra or*
dinem sepiimana^ tUspositionis excessurus est. Wal-

KERUS.

Virtutis diem in eam consummationem. Fortasse re-
ponenduin csl, virlutis divin:c consummationem. Ha-
bes iiirra ad p. 306, 1. 2. Deus — opera sua consum"
mavit. RouTH

Conabor. Gallandiiis ait : < Walkerus legebat eona'
mur. Sed prjeccdenii:i metibor^prout potuero — cona-
bor iegeiidum swident. Sic iiirra § 6, ut mens pnrva
polerit. conabor ostendere. > In ins. qiiidem super lit-
leram o posieriorein io conamor scripta est littera «,
noii a Walkero addit i seu reposila. Habet Cavii apo-
graiduim conabor. Routh.

Dnodenario. Duodecinario ms. Correxeral Cavii
apograpii. Routh.

Requies — superduceret. Rene Walkerns requietis
pro requies ; Cavii apograpliiim superduceret pro^bet
pro superdoceret lectione m<i. Routh.

Huc se — temperaretnr. Hac se alierna vice labor
quietis refovereiur, Waikcri emend.itiont^s ac sic, et
iftiieie noctis, commeuioru\i. Ac sic habes infra ad
p. 5)5, I. 6. Routh.

Majus et minus — nocti. Sic corresit Caviaiiiiro apo-
graphuin pro, majus ut iiiinus iit nltt^rum prcBcessit
dici alterum nociis, et statim post, cceteraque pro d-
theraque, quod habet ms. Routh.

El horas per stationes. In ms. legitur et horis prce*
stntiones. Conjecturam, quse adposiui erat ad Cavii
marginem, recipi. Routh.

Dies iiii tetras, etc. Apud veteres christianos ba-
beri sontsc sunt stationes, nempe religiosus cultus

atque jejuniam, tam qnarta feria, quae tetras voca-
baiiir, qiiam sexia, paraseeve dicta. Durabant auiem
ist:p ad usque horam nonam, aut eiiam ad vesperam ;
sed, resiccoiiiparai», ut tempusprodiicerentur,;ffitRta
non stationes vocabatnur, prout infra aucior aif. p.
506, I. 5, Hoc quoque die (sexio)— tfiif stalionem Deo,
p aul jejunium faeimus, Iinnio loterdum, ut ostendit
^ S. Victorinus, prodiicebatur quarue feriac jejimiuni
in cnistiniini, quae est superpontio. Vid. uoi. snpra
ad S. Dioiiy^ii, ep. ad Basilidem, vol. ii, p. 419. Ad'
dendum aut ante usque ud vesperam. R> utb.

Temporum tetradem. Moiif t delendum esse tempo-
rum Walkeriis, quod ex sequentibus biic advectum
est. Reposuerat tetradem pro tetrade Cavii apogra-
pbum. Routh.

Ex ea re. Ita prseclare, ait Walkerus, viri doctiad
marg. Cavii pro ex cere. Igitiir hoc recepi. Routb.

Quatuor generationes popuhrum^ ab Adam^ etc
Quid in inente iiiter haec halierct Yictortnus, haud
capio, nisi quod tot sibi gentium origines in singa-
lis isiis quatuor genealogiis invenerit. Routh.

Et quatuor animatia, etc. S(*il. in Apoc^ iv, 6, 7,
per qii» quidein animalta vuU signari quatiior evan-
gelisias Commentarius in Apoealyps.^ in Biblioth. pa-
rinna patrum, 1. 1, p. 1249, Victorino huic nostro ad-
scriptus. Atifue artis piciur» professores, dum evjin-
D gelistariim pingebant efligies, aiiimalia eadem iiiiasi
symbola sive sigiia juxta eos ponere soliti sunt Iinmo
Irenoeus, lib. iii, c. 1 1 , gemtna sectatiis, quaiiior tan-
tum evangelia idcirco existere opportere. osiendere
est conatns. Kxciderittie apud Victorinum vox similk
post animalia, viso Joanne judices. Routb.

Euphrates. Homo. Legere vult Waikems et Eu-
phraies. Et Homo. Sed priori qiiidem loco particula
siipeiflna esset, etsi in attero liaud respiienda.Mox
auctor pro autor ex ms. monente cl. Toddio, edidi.

RODTH.

Tetrade ab impiis. Ms. hic et paiilo infra tetradem
habci. Correxeruni et Cavti »pngrapbum, el Wiilke-
rus. Qui vero Oat, ut coinprehensus esse dicatur
Christus tetrade, seu quarta feria, vix inteliixere me
fateor. Geroina tamen h^ibet Epiphanins in Espos.
Fidei CathoL^ § iS : 2vvoc$nc, inquit, iicvnkovfuwi
rotvBeta-ai sla^e^t onro ruv catoffrokm . rerp&U xac xpo"
a-«S€«r(a xac K\jpi9(xn% rerpu^i Bi xae Iv icpwotlS^fa cv
VTnorsia. ?«? &p«c ivanQ^. "EnsdiTm^ teywwxowv «•

Digitized by VjOO -^^ i-»^

m FRAGMENTDM DE FABRICA MUNDl. TM

at. luque ob cdptivitaiem ejus telradem * ob majes- A enim quem s ad imagiiiem et similitudinem suaro con«

summavit. Idcirco autem priu» opera sua consumma-

talem operum suorum, et ^ tempora liumaniiaiis ^
salubria, rrugibiis laeta, lempestatibns tranquilla, de-
curranl, ideo aut ^ superposliionem facimiis.

Die qutnDb terra et aqua fcetus snos ediderunt. Die
seiio creata sunt, quae deerant; ac sic Deus honii*
nem de humo iiiKiruxil, domiiium omnium rerum,
qux » su(>er terram et superaquam creavit.Priusia*
men angelos atqiie archnngelos creavit, quam homi-
nein fiiixit, spiritalia terrenis anteponens. Prius enim
lax, quam coelum et terram '. Hic dies sextus paras-
ceve appellatur, praeparaLJo scillicet regni; Adam

LECTIONES

^ Forle Telrade et RoitfA.

h Forte Ut Jioiah,

< Forl6 Humaoiialillotii/^.

d Farit addend. Staiionem, aut Raulh.

Tpo^i cmvtH^ 6 Kvpeo;, etc. Sed de consilio iinpio
tuui iniio a Jud.)eis ad reni sceleraiam efficiendiim
verba inierprelanda sunt; c nf. Marc^ xiv, 1, qua:
quidem Epiphanii verba, ul obiter boc iioteni, inier
ctycxdora BiblioibecY coislinian;ii male coliocavit cl.
Moiiifaiicoiiius. Vid. Catalogi Prxfat.. fol. 3, versa pa-
gina, ei p. 1 12. ubi taniquam si eadem fuerini Athana-
sii, afferuDtiir. Sed tioc inisso» interpretationem inenin
flnaat S- Peiri Alexandrini (lanon nltimus. qiii Iijpc
traiiil : 0>x iyxa^iaft tic Qfuv ira^anQ^ovfifvoic T6Toa3a
xcti icapoi9XB\m tv cug xoc vQOTCVfcv i}utv xora itapaaoatv
rjXoTCd; irpooTfTaxTat. Tnv fiiv TCTOada ^ia t6 o-v/x6ov-
"km viro twv 'lov^oucav circ tq Trpo^oo-coc toO Kvjdcov ti9v
U irapaaxcviQv ^ca t6 TrcirovOcvac avTOv \tnip li/xwv. ndv
yup Kupcoxnv xap/xoavvio^ iifjiepdiv, etc Sic Caiioii re-
stiuieudiis, ut alii quoi)ue iiioniierunt, ex vetusiissi-

vit, qiiam angelos creavii, et boininem fabricavii, ne
forle adjiitores se fuisse falsa dictione asseverant ^.
Huc quoqiie die ob passioncm Dotninl Jesu Chrisli
aut stationem Deo, aut jejuniuin, facimue. Dic scp-
timo requievit ab oinnibus opei ibiis snis, et benedixit
euni et sanctificavit. lloc die solrnius buperponere ;
idcirco, ut die Domiiiico cuin grnttarum actioiie ad
panem exeainus. Et parasceve superpo^itio fiai, ne
quid cuin Judxis sabbatuin observare videamur, quod
ipse Dominus sabbati Cbristus per pfophetas suos

VARIANTES.

* Legetid. quas.

t ForU Terra Walker,
s Detet Quem Walker.
B k Forte Adseverarent Watker.

COMMENTARIUS.

canus in Ckronico supra ad tom. ii, p. 124, Ti<a^
(primo die ) t6 TrjawToxTccTov yw^ xac xe;^wftevov.

KOOTH.

Prasparatio $cilicet regni, Hoc e-t , sabbaii m.igni,
sive regiii Chrisli, de qiio iiifra aliriuid videbis. Routh.

Quem, Addunt iii iiiargiiie Cavei : c Deest, die
$exio creatus e$U i Sed levl nuiiatione sic Ie|;o.
Adam eiiini ad intagiiiem... cousumiiiavit. Deieio
quem. Walker.

A$$everareni. Hanc Walkcri cmendalionem com-
memoravi. Ms. hal)et oiseoerant. Cavianum apogra*
phuni asseverent. Paulo snpra ms. rr^ar<?/ pro creavil,
quod in :«pograt)ho correclum est. Routh.

Aut stutionettt Deo, aut jejunium , fac mas, Statio
boc Victoriiii loco non soluiii pro collecia qaan

voca-

lur, sed ctiam pro absliiieutia , pnsiia est, et miniis

mismss. De observaiione vero lctradls el parasf^e- p diuturiia erat, ut aiite dixi, quani jejunium. illud

ves. pliira ibtdem ad S. Petruin Alex notabo. Rooth. ^ enim ad iisque vesperam durabat , neque staiionis

Tetradem ob maje$late*n Tfiradeiii habet ms. ciijus
loco repouit Tetrade. Walkerus, sed ego tetrade, etc.

ROOTH.

Et tempora decurrani. Delendam &iSi; pariicu-

hm ei, nil Wiikerus, et ex ejussententia decurrunt pro
decitrranl seribendum e.st. Sed ut pro et iitaliui legere,
Immaailali porro pro hunutniia is, RouTU.

Ideo aul [siationem aut] $uperponiionem facimus. Yi-
desis qu:i* pauio ante ad (*ol. 304, annolavi. tns. refe-
reule Walkeri apographo, ideo aut superstitionem
faeimus. Corrigitur ad Cavii marg auteni pro aut, et
iii ipso ap4igra|tho positum esl superpositionem pro
<Npersft(fONeiti, qiiod in ins. secundum Walkeri qui-
deiti rec(»g'iitioni*tn legitur, aiiler vero se res habet
tesie el. Toddio Propier illa quo({ue« quas innx se-
quuiitiir ad iin. 2, p. 506. Hoc die quoque — aut sta-
tioiiem Deo autjejnniutu facimus^ illud ausus suui ad-
dere, quod iu lextu vides. Routh.

Acsic Deus hominem. Qiiatuor h«c verba iii cod.
ms. :inte illa die sexio ponuntur ; sed monente WaU
kero, verbis in liunc ordinein apud Cavi ii<um apo*
graphuin restilutis clara fiuiit oninia. Kouth.

QHam. Recte addita fuisse in apograi ho liasccon-
junetio videtnr. Paulo post staiiiititr, iieque ante
mundum (onditiim , nec diebus sextuin antecedim-
tibiis angelos creatos fiiisse , sed demum sexto die.
Diversa lamen diverhi sentiunt de re , qux fn sa-
cris litteris vel haud omniiio extat, vei certe haud
liqoido signilieaior. Routu.

Terram. Sic ins. et in margine Csiviani apographi
suppletum est creavit, sed Walkeri pnefero emenda-
ttoiiein. Interea de re ipsa ex principio libri Ge-
nesis aliud ijuid colligo , qnaiti istiid Viciorinianum.
Anle luminaria quideni coelestia , quae (|ua> to die fa-
ctasunt, die primo lux creata est, sed iion anie
ccelum et terram ; aBiopyccHtrxtiv , scripsit Julius Afrl-

iiistar, hora nona concludebaiur. Ita supra tra-
dit aiicior, dic quarlo a clbo abstiiiere soliium
esse, aut ad borain uscpie nonain , aut ad vcs-
penini, p. 303. 1. 17. Routh.

Uoc die solemus superponere. Concil. Eliberitinum,
cao. XXXVI : Errorem ptacuii corrigt , ui omni sabbalo
die jejiinii sitperposiliouem eetebremus. Teriiiil«aiius
vero hunc inoreni jejnnandi sabbato, quem romaua
sulleni cuin aliis cbri^tianis aniplexa est Ecclesia ,
improbavii iii libro Ados* Psychicos^ cap. ii: c Vos
eliain ( c;itholici ) s.tbbaluin si quando cmitinuatis ,
nun<|uain, nisi in pasclijt, jeiunandum secuiidum ra-
tionein atibi reddiiaiu. > Ita ille. Viciorinus autem
scribere pergit : c Et parnsreve superpositio fiat,
ne quod cum Judstis sabbaium observare videa-
mur. > Qu;e quidem verba ita inierpretor : cum
omoesdies festi, sole cadente, incipete solerent,
l^ oportebat christianos superponere jejnnio diei sexrae
quod ad vesperam durabal, iie cum Jndi-is, sab-
bato feriari S'Iitis , sabbaluin tainquam festum ce-
iebrare et oliservare videnMitur. Snpra de die
quarto Victorinus dixerai : < Quare UNque ad lioraai
nonain jejuuemus, aut usi|ue ad vesporam, aat
superposiiio usqiie iii alieruni diein fial. > Ve-
ruiiitainen Graici , aliique orieutales , qui ex more
anti(|uo obstfrvandi sabbatum , illo dte non jejunare,
nisi iii pascha, consueverunt , negotium invertere,
aique accusare Latinos judaizandi postea conaii sunl.
Ita Matth:eu& Blastares iu Syniogmate atphabetico ,
Lit. A. p 9. de Sabbaiio Sabb.itiaoornm duce haec
habel, rn 8i mpi t« X^^P^ ^ikortpda xa2 'lo\i$atxfi5;
o-a^Sart^stv vpiiro, vti<miw» h toutw fieTiwv, xai Ta>^
TrapaTrXijo-twf sxcivotc ' ytaQa Si xat ot AaTtvoc tovOv,
upud Bcveregii Synodicum. Ubi inos jejunandi sab-
bato reprchenditur, non quod Juda;i hoc die jeju-
narc soiiti sunt , qui contra epulabanttirj^ sed quia

..y,,..uoyGoogle

307 S. \ICTORINi lilARTYHIS o08

<)diMeammam 8oaiDdicit(/f., 1,13,14); qnodsabbaio^ A severiiatem « legisad devetando ^ disciplioam forma-
corpore suo resolvit : prius autem, cum ipse Moysi reniur.

praeciperel, ne circumcisio diem ociavum prxteriret,
quae dic sabbato^ pleruuique iiicurrit, sicut in evan-
geiio scriptum legimus(J oan., VII, 22). Muyscs pro-
spiciens duriliam popuii illius {Mat. , xix, 8), idcirco
die sabbaii legebamus (Ex., xvii, 9, 12; Gol., n, 14),
et seipsum crucilixii ^. Et prxlio quae^, ab aliopliylis
sabbato (I Mac.^ ii, 31— il), ui caperentur , et veiut

£t ideo David in Psalmo sexto pro die octavo Domino s
rogat ne in irOy neque in furore (Ps., vi, i), suoarguat
eum, aut judicet; hic est enim revern futuri illiusjudlcii
dies octavus, qui exira ordiiiem septiiiianae disposi-
tionis excessurus es(. Jesus qiioque Nave, sacces^^or
Moysis, et ipse sabbatum resolvii, die eiiim sabbaii
prxcepit (iliis Israel (Jos., vi, 5), ut muros civit^itis

LEGTIONES VARIANTES.

^ ForU Sabbatam WaUter.

1» ForU Sabbali Routh,

^ Forte Levabat nianus, et sic ipsum cracl fixit Routh,

d Farte Quaerebanlur Bouih,

Farte Severiute BmOk.
' Forte Deviiaudain Routh,
B Forte Dominum Walker,

GOMMENTARIUS.

tamqnam sacrum diem incredulorum instar Judxo- B in Hist, Sacr. ex Eneadibus ejus siimpt., lib. vi,

pag. 279, ed. Lond. , fcltbnici Judiros «e nimitil)us
deducere sunt cuuaii. Gaptenim ciim neque boru-
lioiie neque minis flecti potui»ent , sabb:(iormii die
quo Jud.Ti« geniili institnio, pugnare prohibeliantnr,
hostes moiiiibus iiisinuati, nullis repugnantibus
suprn mille in spcluncis ferro et igni crudeiiier ne-
carunt. Laia tum prinium lex , ut sabt>aiis pru viia
adversiis hosles diniicare lieeret. > Ad qu.e respicil
Victorinus , tii htc qiioque fitllnr , in posleriitri parie
senieniise. Quidrti ergo fntis l)ene iia |iroced:it ora-
tio? Moy$es prospiciens duritiam popuii illiu$ (Uraeiis
et Ghristo et novx legiinfehsi , ac propierea reji-
culi), idclrco die sabbati levabat manus, et sic
ipsiim auci fixit. El praslio tfuanrebantur ab altophifiis
sabbatOf ut caperentur, et velut seoeritaie legis ad
devitandam aiaciplinam (ormarentur ; h. e. Ie|;eiu cs-
reihoniatein. Scquilur enini post caitera exempla nl-

rum Siil»batius atque Latiiii seplimum observa-
bant. RouTH.

Quod sabbatum, Ms. qiiod sabbaio. Lego nuod
sabbatum corpore suo resolvil. Sic iiifra Wal-
KKR. — Vid. Aposloli locum in Epist, ad Ephcs. , ii,
14, 15.

Qu<e dte, Scribendum moncl V^Talkerus dies prb
dfe, de qua tamen emendatione dubitandum est si-
gnatur, Joann., vii, 25, ubi hxc suni : Propterea
Moyses dedit vobis circumcisionem , non quia ex Mome
est , sed ex patribns et m sabbato circumcidids no-
minem, Adfaibuit hoc loco auctor pterumque pro
smpe; nWi si alind quid persnaserit tibi Epiptianii
locus iii Ha^es^ xxx, num. 32. — ^eiwMxoLi yao otc
oe TTsptTeavovTf f oeyTo t6 '/i-^nfih h fra^^azu , 4«v gg>73 •
tfwctv «xpi^o').iy/n(TOLtTBat ti}v o^Sotjv i^jxspov, txtpiTKo-jng
«^TrtTTTOuffOV jvo-«<56«Tw, x«t TrsjOtTeuvovTgf eoyov etoya-

o-ovTo, xat t6 o-aeSaTOvnyo-av* Jav Se O7re/>Owv0at §ta t6 p i^^ta isiud vcieri sabbato oppMsitum, ut verum illudel
pi5 >Oo-at t6 o-a^SaTOv, evaTvj >ot7r6v neptziiJt.vo^jtTi T/iV jusium sabbatum septimo milliario annornm oburme-
irepiroyLtiVt xat rAvffov tiqv Tteptxoiiriv, xat tov Trspt aOTf,; ^'r, p. 5t)9 , i. 8. G;eteruni ili ms. scribiiur i super

Tftiv OKTw iQtteOwv opov TO'j Ttpotrrof/pLarog, l't dixisse
censealur Vicl«»rjnus, circiiiiici>ionem pterumque tieti
sabbalo, si ille dies octavus luerii a partu intanlisi

ItOUTH.

Legebnmus^ etc^ c H:ec omnia, i aii, Walkerus,
€ meiidosissima sunl. lAd tn:irg. Cavi.mi apographi an-
notaiumest :c Deest Utru^sequod ante ipsum^ei forte tc-
gend. proslioque \mpr(Blio quce. iPlane quidem difncitis
est loci etiiendatio,pro facnliate tnea tenianda. A VictO'
rino enim , nisi fatlnr , Exodi cap. xvii , respiriuir ,
nbi narratur : Postquam dixisset 3loyses ad Josue :
Elig^ viros et egressus pugna contra Amalec.,,. cum
tevaret Mogses manus , vicisse Israel , sin autem pau-

lutum renusisset , superasse Amalec FugavUque

Josue Amatec ei populum ejus in ore gladii. Hoc aii-
tletn die sabbati contiglsse collegit sibi vir snncius

alleruin e in derelando. RoutU.

Die octavo, Annoialum esi ad Caviani .ipograplii

inarg. : < Tiiulus Ps. vi. esiuTrep TijgoySo^ff » B«;tla

iii tlexaemero : i Dictuni eiiini ^stiti liiulo Ps.ihniio

lineni, in hyiiiniii, pro oclava psalmus David,

quod de die judicii sci iplitni tolus sequeiilis Psaliiii

lexlns docet, in quo iram vertturi judicii tiraens

la^opheia exdaiiiat : f Domine, ne iii judicio luo ar-

guas, iieque in tiirore tuo corripiasme, ete. > p. 21,

I. IV , Operum Bed:v Basiie;e ediiorum. Ei diu auie

Basilins Magnns in lib De Spiritu sanc/o | cap. 27, de

diK dominico, seii, t^ {xtaToO o-a66aTou, ita scripserai:

x«t fiioL Totvvv 11 ayTKi, x«i oy^oyt, Triv jxiav ovtu; irii-

v]Qv xat uhibivTtV oydonv, is xae 6 ^aXfi&idoc cv Ttctv iTtt-

ypayatTTUvtpaXufiav ^TrsuvyioOq, Bt eauTiic SfA^ovi^ouca,

TTiV pifiTa Tov ;<povov toOtov xaTscoTRO^tv, TriV airavffTO»
Victoriiiiis ex siationibiis feirtasse in populi t^raelis |x ^/^&pav t/)v avsoTrepov, Tiiv adtadoxo'»* 'rov oIdxtov ixsi-
itinerjbus. Vel furie iradittonem atiquant ju<t.iicam vov v.at ocyriota ai&iiK, p. 56 ed. Bcnediciin.li.deni iia-
secuCus. Lucem vcro dablt loco, expusiiioqn^B ver-
borutn M<»ysis facia e^t a Tertulliauo In lib. iii ,
conira Manion. ut atios auciores omiitam. < Jam ve-
ro Moyses quod uiique tunc ianluin , cum Jesus
adversus Ainatec prailiahalur, expansis manibus,
orahai re-^idens , quando in rebus lum ailoniiis,
magis utique genibus depo»itiset manibiis caidenti-
bus pectus, ei facie humi votuntate orationeiii com^
metidare debuisset, nisi qnia iltic ubi nomeii Domini
JesU dimicabat , dimicaiuri quaiidoqne adversiis dia-
bolum , i crucis qtioque ei at habitus necessarius ,
< perquam Jesus victoriam essei relaturns, i c. 18.
Hxc Tertuilianus. Tuin vero aposiolus Pantiis ila
ioquitur in Epist. ad Coloss. capii, cotnm. 14:
Detens qtiod adversus nos erat chirographum decreti ,
quod erat contrarimn nobis et ipsum tutit de medio ,
afligeiis illud cruci. Porro, ut ex Machabaeorum
libro primo et capite secundo rem narrat Subcllicus,

bel Asiorins, Uomil. in Ps. vi,apud Colelerii Ecda,
grasc, monumeutn toiti. ii. Tov ufrspcio; o^Sodc xat rr^
Tcijv vsxo&>v avaorao-eo); tpaXXuv TrapfxoXcc , p. o(i. Stfd
aiiicr |ilerit|ue, iiiter,'reiaii sunl liluium isuiin.
Confer inifTea Concit, CartUag. iv , de ipso ociavo
dic, sive fuiuro stcuIo ; quod quidew dogina de
ociavo s:rcui(» ab ipsis u^que initiis ChrisiiauibUii
apiid vcteres invaturraL Houth.

Qui exira ordinem sepiimanos disposiiionis , elc.
CUMiiefis Alox. , Sirom. vn . p. 86t» , ed Potieri :
MsTa '/o-jvTTiv 6V oaoxtTeXsuTatav xnttpoxn* aux«T« to
itpoTrtyov eirt to xpetTTov ^ratciklan «tc Tiav TraTpaw»
av/TiV, STTt Tviv xu^taxijv ovTOiC 8ta t^; ayioif e^i^jMOo:
CTretysTat f&ovnv lil apud Teriulliatiiini, de Anima, cap*
57, Theodoretuinque , Interpr, Psalm., p. G40, ed.
Scliuize, Mgiiiticai ogdoas coelorum regnuin, (juod
judicio supreuio successurumest. liouiH.

Jesus quoqueHave^ etc* Q}ix hic affertur |)ruba-

309 FRAGMENTUM DE FABRIGA UUNDI. 310

Hiericho (ubiclnibus circuirent^ et bellum allophylis A regnaturus est. Septem quoque ccelisunt^iilis diebus

indicarent. Malthias (Malhathias, inlfrp. Vulgal.)
atiiem princeps Jndse sabbatum^ resolvit ; nam prse-
fecliim Antiochi regis Syrise sabbato occidil(l Macc^
u, i6, 40, 4l)9.et allophylos sua persecutione sub*
jecit. Ct apud Mattbu^um scripinni legiiiius; Esaias
q(iO(|ueet caeieri collcgae ejus sabbalum resolverunl
(HaL, i\u 5). Ul verum ilhid et jiisiuiii sabbatuui
septimoroilliarioannnrum observarelur. Quaniobrem
septeiD diebus islis Dominus singula millia aimorum
adsigiiavil, sic enim cautuni est, In ocuUs tuii^ Do-
mine, wille anniul dies una {Ps. lxxxix, 4). £rgo in
oculis Dei singula millia annorum ronstituta sunt,
8epleiD enim haheo oculos Domini (Zach,^ iv, 10).
Qtiapropier, ut memoravi, verum iilud sabbatum, el

conveniunt ; sic eniin cautum est; Verho Domini cceli
firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum
(P4., XXXII, 6). iUseptem spiriius. Nomiiia sunt eo-
rum spirilus, qui supra Cbristum Dei requieverunt, lit
apud Esaiam propheiam cautum est. Et requiescit
super eum spiritus sapientioB, et intellectus^ spiritus
consilii, et virtutis, sphritus sapientias et pietatis, el re-
plevit iilwn spiritus timoris Dei (i<., xi, S. 3). Sum-
iBum ergo coelum sapientiae ; secundum iniellectus,
tertium consilii, quartum virtutis, qaiutum scientiae,
sextum pietatis, sepiiuiun timoris Dei. Ex hoc ergo,
loiiitrua inugiunl, flumina extenduniur ^ ignes coa-
globant, trabes ardenies apparent, sidera radianl,
comx horribiliscurabitur^.Nonnunquam accedit^^etiam

septem millia anni '^ quo Christus cum electis suis B sol et luna invicem visitanlur '; atque illa ultra formi-

LEGTI€lNISB YARIANTE^.

' Fme Erit sepllmomilliarlo annofom, utsupra Btiuth^

^ Forudelend, Suot Walker.

^ Forte FuUniaa acceoduutur Walker,

^ Torte Comeise horribllis eura agitur tiouih.
• FortekccAdiKaiRmh.
' For(6 Visantur KoufA.

GOMMEINTARIUS.

lio, caeteraque exempla atque argumenla addncta a
Viclorino profutura sabbaii aboiitioiie^ exslant ea
omnia , si bene inemini , tnm apqd Justinuiii iiiaity-
retii, tum inTerlnlliani opuscnlis. Hictamen in lib. iv,
cap. li , coiilra Marcionem distinciione inier opus
hiimanum sive tuum in Decalogi pra^ce; to facia ai-
quc opus divinum , ne tum quidem in aicm circum-
latione opud JerichunteiH sabttaiutn destructum fuiisip
slatnit RoDTH

guenda putavi ; neque enim cum viris doctis « qui ad
Cavii iiiarginem nonnulla annotarunt , verba aorutn
spiritus \n eorum spirituum miiiarem. RdiT&;

Spirilus timoris. Ms. s;;tri/tt timbriSf sed ita etiien*
danduni ait Walkerus post Esaiae texlum. RoutL

rpilKriia mugiunt, flumina extenduntur. In roargine
Cavii , F. fulmina. Lego. fulmina accenduntur, Wal-
KER. ^ Plinins , f^at. tiist., lib. ii , cap. 38 : Hint
nubila^ lomtrua et alia fulmintt, Ex boe ergo, etc. b.

Antioehii Cum monuiaset legendum esse islud pro r e. ex coelo tiinnris Dei. RotitH

onii^ittapogDphiCavi-ini margo. ideiii reoepi. ItouTil^
Esaias quoqne et cteteri coUegm ejus. Ul>i dicuniuc
Esaias et ca^ieri propheke sahliatuiii holvisge? Sed
tinien qui factiini , ul irreuserit Esaias pro David «
ratio ine fngit. Apud S. Mmt., cap. xii, comm. 3;
quserit a pharisa^is Jesiis : Son legistis , quas fec^*
ni Dovidj quando esnriit ei qui cumeo eraiU? Vid.
SS. Marc. etLfi^. Habet auteui ms. eoUegi^ unde
legere vult cl. Walkcrus collegii , se d apographum
Cavianum bacquidem in re seculus suin. Rodth.

Vt verum. lis. ei verum, Sed conjecturain viiorum
doci. ad Gavii apograpbuni sfculus suni. Routh.

Siugnla, Singulis foi tiisse le^^enduni. P.salnii iliud
uxiixa Viciorino adductuui chiUasta> nlferre soleni.

ROUTH.

Habeo cculos Domini. Jn inargiiie Cavei, F. habet
<^los Domiuus. Scd recte habeo , id est , teneo , in-
venio. Walkeh. — Z icharioi , cap. iv, comni. iO :
Septem isti ocuii sunt Domini , qui discurrunt
^erxam terram. Routh.

Et septem miUia auni. Millia Ms. Legeiidum vide-
tur, esl, ?el trit^ septimo milleuio^ ve! poiins. ut paillo
su|»ra, sepiimo miUiario annorum, Sed Walkcrus de-
leiidani esse looiiei tanlum particulam et. Gaiterum
Victorinu» post aiios iiounuihis palres septimuni luil-
leimium regno Christi una ouin ^ancii^ ejns posthac
<^elebrando atiribuit. cui subi»ecuiuruui uitiianm ju-
dicium ogdonsque; qwB umeii ipsa ogdoas ab uliis
Ad lenipora Mesi^iiB » siv<» adveutum priiuum Chrisii
i^elataest. Routu. .

Snni. Hoc moiiet deiendum esse Walkerus. Ad
sepiem quod attinet codlos, de quibtis nugatnr Victo-
riQus, vertim esl qiiod ail Origenes, Ub. vi Con^ra
(^^m-^ num. 31. 'BirTa dl ovjE>avour, i ok^i^ Trsptw-
ptajumv «jNdfAoy avruv, ou ftp^putvon h tais txxXiQ?iac;
toO ecoO oOx «7r«77fi>^ovffi ypaf%i^. Idem aU 9rigeno
dictum ad flB. quotiue nttm. 23. Routh.
. Ui sepum •ptrimi. Yerba iueo a sequeaUbttS distiu-

ignes conglobant. Dubito, utrum fescribendum sit«
f^fies se conglobant, au auctor hoc sensu verburo conr
globo adhibeai, eisi eleganilor oratio esset, st in seih-
sniti procurationis sive expiaiionis acciperetur. Vide
Gesiieruin in ling, Romanas Thesauro. RouTit.

ConUe horribUis curabitur. Forlasse Fci-ibendum,
tometw hohribilis cura aaitur, Sed conjecit repdnen-
dum esse, conuB horribiles currttnt, Samuelis Crellius.

ROUTH.

Nonnunqnam aceedit etiam sol et luna inticem mi-
tantur. Legerim , ttdnnun^tiiim accidHt «t efiam sol it
luna invicem (h. e. simul) visantur. In verbis porro,
qii» sequuntiir, forsiuin reponeiidum esi aspectns pr«
aspeetu, ei effieima pro efidunt, Kouth.

Auetor autem totms ereaturee iesU. Ils. effiduM ,
auctorOatem totius creaturcs justus^ etc. Hinc lego, eP-
ficiunt. Auctor autem loiius creaturae istins; verbo
cognonien esi. Vel, Aucm uutem lolius ereatarae J$*
tn unt- j. su$. Sicsupra, liomoChrlstos Jesus autor eorttm. Yid«
Artemoniuiii , id esi , Samuelem Crellium , Praefai.v
pag. 21, ante initium Cvangelii Joannis, etc., hast
perverse ad hypothesiu Buain traheiitemi et corrum-
peniem. Waleer.-— Ita ab Irenxo, vel fortasse etiam
untiqniore aliquo Christiaiio, pater generis humani ap*-
fielbitur Verbum Dei. Yid. Ub. iv, Irenai, c. 31, al.
51, p. 239, ed. Massueti. Yerba autem, auctoritatem
totiu» creaturm in Caviano apographo cum superiorl-
bus coiijuncta sunt. Et vir el. P. Wesselingius Pra*
bab., cap. xiv, pag . ii7, cum nondum edita eral
egregia isu Walkeri conjectura, ;iisfe vel justim prt-
miius scriptum fuisse pro justus sutuit. Gum vero
propter Yictorini verba, qii« supra ad pag. 805 ha-
beiitur , Walkeri posterlorem illam emendationeai
praeferend^m duierim, ipsam haud dubitavi huic loco
appoiiere. Siquis lamen maiueritaiieram illam,aiicior
loritti milem cvtaturm istius» reponendvm mihiqaidem
viderttilri attcioH autem^ pro WQtinimpik* i$tm op*

Digitized by

Google

3!i S. VlCTOAINl

bilia, lumine radiantia in acie aspectu ejus \ efBciunt ^. A
Auctoriiaiem totius creatur» juslas « ; Verbo cogno*
roen est ef, sic enini dicit pater ejus, Eructatum est ^
cor meum verbum bonum (Ps., XLv, 1). Joaiines evan-
gelistii sic dicit: /n principioerat Verbum^et Verbum
erat apud Deum^ et Deus erat Verbum ; hoc erat in
principio apud Deum : omnia per ipium facta tunt^ et
$ineeo factum e$t mftil {Joan,, 1. 1, 2, 3). Ergo primus
faciiiscreaiurs ®est, secundus hoiiiinis ' huniaiiigene-
ris, ut ail apdstohis (ICor., xv, 43, i7). Hoc igiiur
Vcrbum, cum Kiceni fecii, sapienlia vocatur; rum
coelmi), iniellectus; cum terramei mare. consilium;
cuin solem et liinam ca^tersique clara, virtus; cum
terram ac niare excitai, scientia; cum honiinem finiit,
pieias; ciim hominem benedicitet sanciiflcat, timur s,
Dei nomen hnhei. B

Ecce septein corniia agnuli (Apoc, v, 6), septem
oculosDei (Z(icA.,iv, iO); septem ocitli {Apoc^ v, 6)
Btagnei ^ sepiem spiritus {Apoc^ iv, 5); septem faces
ardentes antc ihrouum Dei (Apoc^ iv 5); septemcan-

HARTYEUS Mi

delabra aurea {Apoc.^ i, 13); septem ovica)£(L<ri/.,
xxiii, 18); septem mulieres apud Esaiaro (/s., iv, i);
septem ecclesiae aptid Pauluro, (irf., vi, 3), sepiem
diacones ; sepiem angeli {Plu$ $emel Apoc.)^ septem
tubas > (Jos., viy vel Apoc.. vni); septemsignacultlibri
(Apoc., V, i.) septem septiniaDae, qnibus pentecosle
concluditur; septeni septimaii» apud Danielein (Oai.,
IX, 23); iiem quadraginta tres septimaii» apud [KiDid-
lem; apud Noe .«^epiem omnia mnnda in arca (Gei.,
V11.2); septem vindict» deCain (Gai.,iv, l5);sepi«
anni remitteiidi debiti (0<ii/.,xv, i); lucernaoiifl
septem orificiis {Zaeh,^ iv, 2); septem cnluinncsi-
pienti» in domirm i Salomonis {Prov.^ xi«i).

Nunc igitur de inerrabili gloria Dei in providenlia
videas memorari ; tamen» ut mens parva poterit, co-
nabor ostendere. Ut Adam illum per sepiiffianan
reformaverii, atque universs sux crealune subveai*
ret i^, natlvitaiefilii sui Jesu Ghrisil Domini nostri Ci-
ctum est. Quis itaque lege Dei doctus, quis plenss
Spiriiu sancto, non respiciat corde, ea die Gahrid

LECTIONES VARIANTES.

<* Forfe Aspeclus llou/A.
>> Forte Efliciant Bautli.

Forte Auctor autpm totius creatur» Jesus WaUser,
«I Forl^ ErocUvttl{oii//i.

« ForU Creatura Bouth,

1 For(e Uoino Domlnos BottfA.

t Forte Timoris Bmh,

^ Fo^^ie SuDt agni Cortf marg. Septem ocult Delend,
censei. Watker,
i Forte T\i\m Bouth.
) Forie Domo Watker.
k Forle Subvenerit Waiker.

COMMENTARIUS.

laverat quidem Crelliiis pro fustui reponerp, ui emen-
dnret, islttic verbo cognomen e$t ei , id esi ei verho , p
qno>l supra memoravimus, cogtiomen cst verbum Dei.
Elenim cum ad hoc probanduoi, Chri<ti verlium
Dei nominari , adilncat Vicioriniis locum Joan., i, i,
aequeretur eum legisse, et Dei erat verbum. Iia Crel
liuin locttin refinxisse, et arguineiitatiim esse , inihi
retiilit , ante<|uain Crcllii librum vidis^em, Barate*
rius , in Aii(f-Ar/cmonto, seu Iniiio Evangelii Joanm$
Vindicalo^ part. i, C:ip. 16, § tii, p. iiO, nbi ipse
legeudum proponii : l$ti verifo cognomen e$t Dei.

ROUTH.

Ernrlatum e$t cor meum verbum bonum , LXX.
Isgfpcvgaro 19 nap^ia /xov X670V ecyoeOov. Vulgatsi quidetn
habet. Eructavit cor meum verbnm bonum. Nihilomi-
nuB aii Vicioriuus, qiii, aiicloie ilieroiiyiuo, supra ad
pag. 234, iion aeque laiiiie ac gra^ce noverat scribere»
emrla/icfti e$t pro eructavit p'>suml, an poiius, cor
eriiclalum esse infrUexeril, alii judicent. Rooth.

Ergo primu$ factu$, etc. itepositutn ad inarg. Cavii
est, ^tfmtniis pro hominis. Amplecior emendationem,
toiuiii vero locum ita Ifgere veliin. Erpo primu$ faclue J)
creaiura est, $ecundu$ homo Dominus humani generie^
ut ait apostolu$. Sciiicet iii Ep. 1 ad Cor» xv, 45. 47.
Mox ad I. 3, p. iiO, verba exstinl^ ut Adam illum per
sepitmanam reformaverit^ atque uinver$tB sua^ creaturof
subveniret.

Hoc igitur Verbum — timor Dei nomen habet. Wal-
JkCro tesie , vuces quus sequuntur, iia iu Ms scriptie
fiierant, eniendante eas Cavii apograplio; ccelu pro
cwlum , terra pro terram , $ole . et tana pro $olem et
iumm^ cum terrw ac mari$ pro cum terram ac mare^
homine pn> hominem. Sed receniiori nianu litteram m
super pleraqne h;i'C verba tcript^tm fuiSNe in ipso co-
diee, tesUitur cl. Toililius. Ego interim tinioris pro
timor iiinliui tegert* . Routh.

Cornua. Cornnta^ ms. correxi post Apoc^ v. 6.

ROCTH.

Apiid Paulum. Pro Paulum margo ediiionis Cavei
habet. F. Apocal.^ sed malc , et lecte Paulum ; Cy-
prianub de ExhortaiioneMartyrii, pag. i25| ed. Am«

siel. : € Apostolns Panlus qiii bojoft legilimi numer
ei cerii meminit, ad sepiein ecclesias scrihii. 1 Vide
et alia Ihidetn hunc loeiim ilimilrantia. Walibk. —
Fragtnentum De Cauone S. Scriptura^ qnoii t»riinns
edidii in Antiguitatibus Medii jEoi cl. Mnraiorias, baec
habet : € Cum ipse be:itn8 aposiolus i^aulus seiiuens
pr<edecessoris sui Joannis ordinem, iionnisi nomina-
tim septem ecciesiis scrihit ordlne lali, ad Corin-
thios, etc. > RouTH.

Septem diacones. Cons. notam ad Comelii Fn-
gmenia de numero diaconorum. De scriiitnra aa-
tem diacone$ Vossius in lib. De oitii$ sermonis:
c Diacones et diaconibus crebnim cst scripioribas
ecclesiasttcis etiam antiquis. Sed lios pietaiis po-
tius habemus magistros qtiani latlniiatis. Elegaa-
tiores igitur semper diaeonu$ dicnnt, iil gni'ce esi
^toxovo;. > Lib. 1, cap. ^, p. 82. Tertyiliatius vero
Cyitrianusqne , quod ego meinineriin , ffre seffl{ier
habeiit diaconi , dtim res , fate^ir, se aliter faabet iii
epistolarum cyprianicarum in$criptuMsbus , et ubi
iiarraj Cvpnanus in Epi$tola ad Succeuum, qu» «si
Epist. 80 , vel 82 : c Valerianuin Imp. ad setiaUiin
rescripsisse, ut episcopi et presbyten ei diaeone$ in-
coiitineiiti aniinadvertantur. • Unde videiur nomcn
diaconee eo lempore usitatius ac viilgatins fnisse.

Roon.

iit domo Salomonie. Sic legendum inonet W.«ikero$ \
pro tn dontum S. Qai septem saeramenta in Ecciesia
esse statuimt, ut obiter id noteni, plurima bomm
septeiiarionim iiumerorum in iiieiliiim soient»ddo-
cere. ui rem vel firmoiit, vel itinstrent. Routh.

Vt Aaam iUum , etc. WallLenim nionentetii verin
baeccum sequeniibus, nativitau fUH aari, etc.,coDJnngi
debere , non com prioribos , secutus sum : is porro
iubvenerii pro subveniret vuit reponere. Naimtau pro
nativitatem sorreierai Cavii apoffraphum. Ptf$aMUat
autem hebdomadam^ sive diversos boniialis profeelos,
procedendutn esse pnecepit Clemens Aiei.,sopra,
ad p. 250. RotTH.

Ea die Cabriei angelum Mariw, etc. Quomodo bsc
atque csleN hujuseemodi sibi collegerit Vidorious»

Digitized by v^ ^ ^rS '"'*"

315

PliAGllCNTUM DE FABRICA MUNDf.

S14

angeluiD Mari» virgini eTtngelixasse, qua die draco A quia seniores sunt et alils angelis et bominibQS.

Evam seduxit ; ea die Spiritttm sanclum Mariam vtr-

ginem inundasse, qua lucem fecit; ea diein carne

esse conversum, qua terram et aquam fecii; ea die

iii lacie esse conversum, qua siellas fecit; ea die in

sanguitie. qua lerra et aqna roetiis suos ediderunt; ea

die in carne esse conversum, qua die hominem de

huoto insiruxlt ; ea die naium csse Chrisium, qua bo-

minem finxit; eadem * die esse passum, quo ^ Adaro

cecidit ; e:i die resurrexll » a morlois, qua lucem fecit

Uumanitatein qudque suam sepleiiario nomero coii-

Buniinai, natlviutis, InCanti», pueriiiae, adolescenli»,

juventtttis, perrectaKsiatis, oeca8um<>. Juda*is qu<>que

bumaniiaieni suam eiiam bis modis ostendi, cum esu-

rit, sitii, cibum potumque dedlt« cum ambulat, eas

esse scii «, cum super cervicalem ' dorniivit {Mare., b

\y, 58) ; cum auiem freta aut procella s pedibus in-

grediiur, ventis imperai, xgros curai, et claudos

reformat, car^cos eloqueniia instiluit ^ videte Doniinum

seesse nunliari ejusdem ^

Ouodenario numero dicere 1 ut supra memoravi,
per duodenas boras bifarie divisus est lucis et iiociis,
perhas namqne boraa, menses ct anni ei tempora el
saecala computantor. Constiiuta ^ sunt itaqiie sine
dubio aulem i diei angeli duodecim, noclis aiigeli
doodecim, pro nutnero scilicei horarum. Hi sunt
namqaexxiiii testes dierum et nociium (Apoc, iv, 4),
qni sedeni ante tbronum Dei, coronas aureas in ca-
pitibussuis habentes, quos in ^ Apocalypsis Juan-*
ois apostoU et evangelist» seniores vocat, idcirco

EXPLICIT TRACTATUS VlCTORtNI DB FABRICA MUNHU

Primus ex eodice Lambeihano ididit Gul. Cavius tn
{Rintoria Litter.^ tom» i, p. 148.)

Interpretationem qtue icquitur^ E$aitB, c. vi, comm. S,
eommemornt S. Hieronymue, epitt, ad Damatum,
t. III, p. 518, ed, MartianteL

Sexalmum (ex Serapl|im), et uxaim aUeri{l$a.yn^ 2)»

Viciorinus nosier duodecim apostolns interpre-

latiis esl.
De S. Viclorini InterpretaAone EceUm$ti$ , c. iv,

eomm. 13, ita S. Hieron,^ Comm, in EulenoMt. ad

loe.y f. II, p.74i.

Origenes et Viciorinus non multum inter se di-
versa senserunt. Post generalem enim illam senlen-
liam, quae omnibus patet, qnod melior sil adolescen-
luluspauper etsapiens, qoam rex senex et insipiens,
et quod frequenier eveuit , ut ille per sapieniiam
suam eiiam de carcere regis egrediens imperet pro
dominatore perverso ; et rex insipiens perdat impe«
rium, quod tenebat : super Christo cl Diabolo bunc
iocum inierpretati suni, quod pueruni pauperem ec
sapieiiiem, Cbristum velint puerumjuxta illud, mag-
num tibl est vocari te puerum meum {i$a,^ xlix, 6) ;
pauperem vero, quia pauper facius est, quum dives
esset (11 Cor., viii « 9) ; el sapientem, quia proHciebat
aeiaie et saplentia ei gratia apud Deum et bominea
{Lue.^ 11, eomm, u/i.). Iste natusest in regno senis, etc.

' fme Ka Waliier.

i> FotoQua Walker.

^ Forte Rpsurrexisse WaUter.

^ Toru Occasus Walker.

* FwU Et seceasit Konth.

' Forfe CervicalJtoitfA.

s Voru Proceliosa Vekio aut ilotffA.

LECTIONES VARIANTES.

C ^ ForU exeidit Surdos focit audire, et moriuos resti*
tttii tto^tth.
i For/£ Nuntiare eisdem Kouih.
i Forte Dies RoutA.
k Forte GonsUluU Walk£r.
1 DeUnd. Auiem mi Watker.
" fn deUnd monet Waiker.

COMMENTARIUS.

perinde atqiie alii veieres tractaiores et c^ironologi ,
yiioperai prettom est , ut quis ostendat. Patilo posl
in Cavti apcigrapho positum est munda$se pro inun-
^u. RotJTH.

Ea die in carne eue conversum. qna terram, etc. Non
convenirei hoc cum illo ad lin. 15, ea die in earne esee
coRversiim, qua die hominem de humo mttruaat , qtiod
factitm ess(* oslendilur iibro Genene die sexto, duin

C(Bco$ eloqueniia in$tituit Eloquentiam Ms., et eiothe
anliMoe pro claHdos, Dixerat, cUtudo$reformat. statini
anie istud, c(eco$ eloquentia in$tituit» Hic vero propier
sepleiiariuni nuineriim, de qiio lot Victoriiiiis liabet,
vix diibilo qiiin liiijiismotli qiixdam ilio addidisset »
$urdo$ facitaudire^ el mortuo$ re$tituit. Conf. Luc, vii,
22 Interoa Melito sardensiii in rrigiuento Libri de
Inenrnatione Chri$ti ila scribil : 6c6c yip »v opoO tc

terra el aqua die lertio apnariii*>se diciiniur, iiisi aias fv mi oi*jBp(>»Kog ts^ioc 6 aiOto^, TacSOo avToO oxt^iai iifi

Clirisiiincamaiionein in utcroB. Virginis haec i|uidem
iiitelligi debere. Confer verba paitlo siipra ad lin. 9,
<^lnoi. in Fragmeni. i Ckroniei Afrieani^ vot. ii, pag.
^9. ROOTB.

Qao terra et atfua foBtue $uo$ edidemnt. Hoc facium
die quinto esse dicilur ad p. 256, I. 28. At vero sua
^idisse aqua qiiidem traditur die qulnto, lerra autem
die sexio. Routb.

£a di$ e$te pauum, qua Adam ceeidit. La|)snm esse
Adaiii co ipso die, qiio illum creavisset Deus , omnes
fere suiiiunt. Rooth.

^ceam. be niorle vox inlerdum adbibettir. Rooth.

£<u e$$e $cit. For. sciibendnm , et $eee$ut. Vok
^nini $ece$$it vet. iaUno inierpreti solotmis. Verbi
<^usa, Cvm autem auditset Jesus^ quod Joannee tradi
'«« e$$t!, secf*ssit (avexwo^«v) in Galdceam (Matt, iv,
^% Seit ad Cavii iiiarKinem legeudiim esse conjicitiir
*P'ca<nro«i». Mox eervical Irgendum pulo pro eerviea'
'^'«1 cj freta iproedlo^a^ pro ^eta aut fnoeella. Rooth.

(TToJo^aTo ^QfAev * TiQv fih Btonrra aOroO ^ca ruv (njuctuv
8v rq TpcsTta rq fiCTa to ^Trriv/ia, Tnv Si MpcinonyccL
auToO, ev Toff T/siaxovTa xpovotf TOiff irpo toO ^miff^

fAOTO^. ROUTH.

Nuntiari eju$dem. Duodenario numero dieere, Lo«
cum nieiidoMssimum iia emettdes : Nuntiare eiedem.
Duodenario numero die$. Leciorem enim ad initium
comntentarioli sui ad p. 305, I. 5, mittit auctor.

RnCTH.

Computanlur, ptc. Ms. comptifanfKr eonstitula snn/.
Itaque $ine dnbio auiem diei. Walkerum verba inter se
aliter distinKiientein, el eon$tiluii scril)(^iitetn, deleto
autem^ magis sequendiitn esse diico, quain viros doci.
ad C:ivii marg. qui partic. et adduiit ante con$tUuta
$unt. RouTH.

Quo$ [in\. Delendnm aii t?i Walicerus. Miniis recte
aporalyp$i in npograplio Cuviano exNiat. Rodth.

Sex altBy elc. Victoiinum, queni hoc loco propterea
appellat fio<<riim Hieronymus, quod e scriptoribus |

Digitizedby ^^OQIC

S45 S. Vt(:TOftlNl HARtYRIS FH\GMENTtJM. SKl

De Victorino iia icnbit 3. tiieronymus, Advers, Het" A De eadem Sententia ita 5. Hieron. Comm, in Ezech.^
vidiumf l.iv, p. iit.

De Victorino id assero, qtaod et de Evangeiisiis,
fratres eiiro dixisse Domini, non filios Marine : fratres
autem, eo setiso, qiieiii superius exposuimus, pro*
piotjuiiate, nou natura.

De Sententia quadam Vietorini, aliorumque, ila
S. Hieron. De Viris IIL, c. 18.

Hic (Papias) dicitur mille annorum judaicam edi^
disse Sti^TCiocDa-ev, quem sectiti sunt IrenaBus et ApoU
linarius et cxteri, qni posl resurreclionem aiunt in
carne cum sanciis Dominum regnaiiirum. TeriulUa-
nus quoque in libro de Spe fideliiim, et Viciorinm
Pelabionensii, et Lactantius bac opinione ducuniur.

£. 56, <. ui,p.95l

Neque enim juxta judaicas fabulas, qnas illi h-j^-
piifrtts appellant, gemmatam et aaream de coeloex-
pectarous Hierubaiem, nec rursuni passuri circumci-
fiionis injuriaro, iiec oblaturi uurorum et arieiuni
viciiroas, nec sabbaii otio dorihienius. Qoodetmtilu
nostrorum, ei prapcipue Tertulliani iiber, qtii inscri-
bitur de Spe rideliiiiii, et Laciantii iiislitiiliotiein to-
lumcn sepiiroum poliiceiiir ; ei Victarini PetabiQ-
nen$ii episcopi crebr^c fiposiiiones : et nu|)er Se-
verus noster In dialogo, cui Gado nomeii impostiit.
£t ut Grxcos nominem, et primum extremumqae
g conjongam, Irenaeus et Apotlinariiis.

CommenIarius.

Ecdesiasten inler aiios S. Scripiurne libros, ait idem
Hieronymus De Viris llluslr. a ine huic fragiuenio
pra^fixus. RouTti.

Senis, etc, eic.Ciim non conslel , iiirius tindem
sint verba istaec i Origenis an Victorini , plura hic

Commentariuro (i) scripsisse Victorinum in Joannis
Apociilypsin, iradil Hieroiiyinus siipr.t be Viris i//.,
p. ^5. Ad iractatuin ;iutein qiiod altinot in t(imo i
Bibliolhecm patrum parisina editinn, qiii Viclorini no«
niiiio inscriptus est, diceMduniciiin Tillemoiilio, Mem.
Ecci.y loin. V, no(. i. in S. Viciorin. Lardiieioqiie
De Evang Fide, part. ii, lib. i, cnp. 56, jj. !!)(>, olc ,
intferpolalum quideni etini libhlin fuisse, et nr>uni?ilis
in locis mutatum, ^ed niajorein tameii partcin ojus a
Viciorino r«!vera scripltim, id<|iift f'0 inaj:is , (iiiod in

Sliii-iiiiis rcbns connnenlarius isie cuin iilb be Fabrica
hindi fraginento, p(»st Civiuin noiic edito. pntcUre ^ adversus chilioslas scripium extat, sed scbolia adiin

gMrale des ^ totum cafmt vic(i.>irouiii eorunideni sei

transcribere snpersedeo. Roittr.

De Victorino id assero^ etc. lielvidiQS« diim perpe-
tuam oppugnabai S. Marise virginitatem , Viclorim
verba quaBdam adduxerat. Routo.

14, cap. I, Apoc. : Caput autem ejus et eapUli eram
albiy eic, iiiterprelatio isla : In capiUis a/i^i^ abliaiunn
esf muttitudo Ilerum ad cotiim. 18. ciap. xm : Sutne-
riu ejvs nomeu hominis, et numertts ejus sexcemi ieia-
ginta sex. post innlta aiial hoc addiium est : Uem a/tiii
eJHS (aiili(;hrisli) mimen goih'\ce , quod per se Hquebil,
ia ost , r£vTT3/)t7.6f , quod eodem modo qracis iiiliTn
cdmputati y\ tres, s\ quinqne, etc. Si$(ni{icatur auiem
Gensbriciis Vanilalitniai tttx, qni s.'ecul(»quinlo caiho-
licos iii .Afi ica vexarat. .\lia uiilto , sed noles lector,
(]ii:i;so, iii eo(ieiii opiisculo non lanium qnod iii Gne

conveniat. Confcr ei Ccillier, Hisioire ^

Auteurs sacris el eccl^siasliques, touie ui, cap. 21, § 3,

p. 546.

Age vero, breviora qnsBdam Sdiotia Viiclorilii in
Apocalypsin qiia.>i post liniiiiio janl rediicta snnt a
Gallaiidio, qna3 priinus bx cnsiitensi codice ediderat
Basilius .Millanius nKuiacbus casiitas, Bononi.c, aiiiio
i558. Aii|ue Gallanditis, iti Bibliothecce pairum su«
i. IV, p. 6, se nullnni dubitari, si virisdoctis perspi^cta
hujtlscc opiisciili editio unica adi^oqiie. perrara fuissel,
t quin Schotia^ taniquam genuiniim Viclorini felnin
excepisseiil ; agnovisseniqne simul siibilititium om-
nlno ese. utpote niire interpolaium . Commenta-
rium iltnm iii Apoculypsin . ()ui sub (^jus noinine iu
patrum Bibli.Mbecis circir.nrertur. » Sic ille. Quan-
qnani vero vesiigia aiUi«iuioris dnclriii.e in bis brc-
vioribiis scboiiis siibiode denrelietidi . Iiilerpoliia la-
men istb;ec ab alii|Uo inale feriato fulsse iiiibi vide

seiitentia! oppO'
sita ; eisi , proul de aitt^ro coinmeutario agens «lim
nolavit Caviiis, Victorinu^ iii bomiiit^ittario sun, Hie-
ronymo id diserie itadenle, cliilia<;tarurn errori fave-
rit, ideiiique profect(» tu frajrfii.Milo , (|tiod superesi,
De Fubrica Mnndi. fecerit. Sed llcc bactemis. P«>e-
matuin, quoi Victorino nonnulll atlribueiunt, nullum
pai*i gatidei tesiinionio aique breve illud cariiien a(i'
liiic extans de Cruce Domini vel de Paschate, iiiscri-
pinin, cujiis diiiis priores verNiis Viclorino adscripjit
Beda venerabilis in libe.llo de Locis Sanciis, cap. 5,
pag 489, tom. III, ed. Basil. : c .... Qua dnctus opi-
iiiuiie, I iiiquii Beda , c Vicioriiius Pictavicnsis anii-
sles liicclcsiai, de Golgotba scribens iia inchoai : )

Est locus, ex omni medium qnem credlmos orbe,
GolgoUia iudxi patrio cogubmlae dicuut.

Verumtamen ftenientise iliorum haud refragor. qiii

banrnr, si nn.do eadeiii ad Vieionmim leiiii s*ciili ^ ^^ ^m diaferenn,™ , Victorino carmeii abjudi

scripiorein vere pertiherciit. I^xiat in illib ad coiniii

(1) Qtiamvis admiserimiis Victoriniana scbolia quse bic
Dostbr respoit commentaior, mellus tamen visutn est no-
bis Dotare qu» *de seholiis iu Apocalypsin Uouth cea-
suerit.

care velint ; nain latiue l'tqiii aiictor poemaiis vide-
tiir, id quod de Vlciorino in iractaiu De Fabrica MunS
vix dicendum. Facultas enim pure et eraeiulate sori-
bendi iu cumuluin sancti roartyris iauduro, tesie pia-
ribus locis Uieronymot non accessit.

Digitized by

Google

S17

S. VICTORINI SCHOLIA IN APOCALYPSIN B. JOANNIS.

5IS

SANCTI VICTORINI

EPISCOPI PETAYIONENSIS ET MARTYRIS

SCHOUA m APOCALYPSm BEATI JOANKIS <').

INCIPIT EXPOSITIO.

BX CAPITE PMMO.

1. Apocalgpm Jetu CAnsli, quatn dedit illi Deu$ et
oilentfff tenit iuis qu0 oporlei fieri cito, et nignifica''
xit. Beati qai leguntet qui audlunt iermonet httius pro^
phe\\(e, et servanl quce scripta sunt, Priiicipinm libri
beaiilQdinem legenli, aique .ludienti, et scrvauti
proffliuii, ut Icciioni siudens exiiide opera discat, et
prxcppta rusiodiat.

l.Gralia vobiset paxab eo qui est^ et qui erat, el
tfm venturus est, Est, qiiia pernianet. Erat, quia cum
Paire omnia fecit, el nnnc ex virgine iniitum sumpsit.
Venlurus esl, utique ad judicandam.

Et a seplem spiritibus qui in conspectu throui ejus sunt.
Sepliformem spirituni tn Esaia legimns (Esa,, xi, 2),

A hominis. Similem dicit post morlem deviciam, cnnl
ascendisset in coelos. aduitatam in sno corpore conl
spiritu gloris suae, quam recetiit n Patre potestatem.

i5. Quasi filium homiAis amb^lantem inter mediuni
candelabrorutn ailreorum, Inter fflediiini dicit eccle-*
siarum, sicut in Salbmone diritur : /Hr^ temita» justo*
rum ambulabo {Prov, viii, 20). ctijus antiqiiitaa est
immort»litas, et majestatis orlgo.

Vestitum talari. Irl veste lalai-i, id e$t sacerdotali;
cnrnem qu:c corrupta est (2) .id tnortem, et habet
per passionem snrerdotium, apertl^sihie traditum.

Et pracinetus erat ad ntamiltas zona aureu, Mamillc
ejus duo sunt Tesiamenta,etzona aureacliorussanc*
toriim est, ot aiirum per ignein probaium. Aliteri
zona aurea acctiicta pectoH conflaiam conscieniiam;

spiritum videlicet sapienti<B et intellectus, consilii H B etpiirum spiritualemque iridicat sensurn, qui traditul
foriitudims, scientiaet pietclis, ipiriium timoris Domini. esi ecclesiis.

o. El ab Jesu Chrislo qui est leslis fidelis, primoge-'
nitus mortuorum. iti lioniiiie susc<ipio perliilniil lesti-
uionium in mnndo, in quo eliani passiis, suo nos
saiiguiiie solvit a peccato, ac debellato inferno, prl-
11)0 resuireiit a moriuis, et niors ulira ei non domi'
nabitur {Rom. vi, 9) : ipso autem reguanle mundi
rcguura deslructuin est.

6. El fecit nos regnum et sacerdotes Deo et Patri suo.
Id esi omnium (idcliuiii Ecclcsiani, siciit Petnis quo-
que apostolus dicit : Gens sancta , regale sacerdotium
(\ Petr,, II, 9).

7. Ecce veniet cum nubibus, et videbll eum omnii
ocutus Qui enim priino in susccpio homine vcnit oc

U. Capttt autem ejus et eapilli erant aibi lamquam
lanaalba et tanquam nix. Iii capiie caiidor dstenditur;
Caput Qutem Christi, Detit esi (1 Cor., xi, 5). 1n ca»
pillis albis abliatum est multitudo (3) , ltn;e aimileit
propter oves simplices, iiivi, prnpter iuDuroerabilem
turbam caiidtdatdruin de coelo doctorum.

Oculi ejus sicut flamma ignis, Pra^cepta Dei sunt
quas cjedentibus miiiistrdiit lumen; incredulis autem
inccndium.

i6. Iii facie autemefiks etaritatut sol. Clariias quod
dixit, apparitio illius fuit , qua locutus Cht liominl«
bus facie ad faciem. Solis auietn gloria minor est^
quam glorla Doinini ; scilicet propter ortum et oc-

calius, post paululum iii majeslcUc ct gloria ad judi* ^ casiim» et rursuin orium, quod nalus slt et passus ei
candum veniot maniiesius. Quid siutcni diiit? resiirrcxil. Idco dedit sitnilitudinetn scripiura, assi*

ii. Et converstts vidi septem candelabra aurea, et in mil.ins faciein ejus gloriie solis.
medio septem candelabrorum uureorum similem filio io. Pedes ejus simitet aurichaleo tanquam in fot^

COMMENTAUIUS.

(1) liaecScboli;! S. Victorini. Bononiie, aiinoi558,
priiiius edi:iit Dasilius Millaiiiiis munachus Casioas
ex iiis. codtce biblioibecic Casineiisis, qiii et adno-
laiiones adjecit. Haiic oinnium prun^tni editionein
typis excudendam curaviinus : mire siqiiidein iuler-
polais, qu;e in bibUolhecis Patruui occorruut.

Galland.

(^) Carnem qua corrupta est. Hunc locum , nisi
quiil Muispiain affcrat iiielius , iia cuperem einen-
dari : Carnem quw corrupla non est in mo.te , et habet
perpassionem sacerdolium, aperlissime iraduul.

(o) Abbaium est muUiludo. Opuhculuin sanu doctum
<^lutiie, si universuni atleiidas , el de qiio aniare
auciorem , et ei debere te pluijiuum lubm faieare.

Sed alicubi iia friget, ut vix illud bomine doctb
dii^nuin ceiiseas , et in dubiuin auctorem voccs ,
quod inrerdiim videalur receiilioris ciiju^piarn ho-
minis noti admoduin eruditi comntentationein rcdo-
ierc : ut belc in abbatuin appellatione. Nam quo
teinpore Vicloriniis floruil, Aiiiouius primus abiias
pauloantertor fuerat, uisi quis dixerit inonacbisinum
nsque eo ardenter hoiniiies coinploxos eo temporq
fuisse, ut plerique nbbates ex.stiteriiit. Uuid qiiod
abbaiorum eiiain scriptum reperi ? nisi quis forta
Djudicet albatorum legendum osse : quam suspicio*
neni milM saiis fiierit indicabse, cuni nuliain cerlaiH
in tanta rei ei coi rupti exeiupiari» iguoratioiie raiio*

3i9

S. VIGTORINI SCHOUA

naee con/lato. Pedes apostolos dicit, qat, per passio- A iera ejiis stellas septero dixit : qoia Spiritos sancios

nem conflati, in universo orbe v<^rbum ejus pracdica*
verunt; per quns enim ambulnvii pra>dicaiio, meriio
pedes nomiiiavit. Unde ei prophcla antiripavit di*
cendo : Adorabimu$ in loco ubi sleterunt pedes ejn$.
{Psalm. czxxi, 7). Quoniam ubi illi primum stelerunt,
et Ecclesiam contirroaverunl, id est in JuduDa, ibi
omnes sancii conventuri sunt, ei Dominum suum
adoraiuri.

46. Et ex ore iUiu$ gladiu$ ex utraque parte acutus
proceden$, Per gladium bis acutum de ore ip4us
emicantem osienditur, ipsum esse, qui et nunc evan-
gelii verbum, et prius per Mosen legis noiitiam uni-
verso orbi protulit. Sed quia ex eodem verbo in omne

scpiiformis virtuiis datus est in potesiatc ejus a h-
ire. Sicut Petrus ad Judeos eiclamavit : Dextera Dd
exal(atu$ acceptum a Patre Spiritutn effudit huncqnea
videtis et audili$ {Act,, ii, 55). Sed et Joannes fiap-
tisia aniicipaverat, discipulis suis dicendo : Nonem
ad mensnram dat Spiritum Deu$. Pater, iiiquit, aaui
Fitium, et omnia dedit in manu ^u$ {Jotm.^ m, 5i,
35). Istdc septem siellae sunt septem ecclesix qias
nomiiiat in vocabulis suis, et vocai eas ad quas fecit
epistolas. Nnn quia ipsae sol» sunt Ecclesi», m
prittcipes ; sed quod uni dicii, omnibus dicit. NiUl
eniin dilTerunt, ut ex illa ratione quis paucorum si-
milium majori iiumero anieponat. In toio orbe sep-

genus bumanum, taniNoviquam Veieris Tesumenti g tennatim ecclesias omnes, sepiem essc nominatas,

vindicaturub est ; ideo bis acuius commemoratus est.
Gladlus eniin militem arinat, gladius hostem iiiterfi-
cil,gladius deserioreni punit. Et ut ostenderetapo-
siolis quod judicium annuntiabat, ait : Non veni pa'
tem mittere, sed gtadium (Matth., x). Et postquam
eonsuromaverat parabolas ait ad illos : Inieilemstishwe
omnia? Et dixerunt, ita. Et adjecit : propterea omnis
scriba doctus in regno D^ sintitis est homtni patrifami^
lias proferenli de the$auro $uo nova et vetera (Matth.f
XIII, 5i, 52) : nova evangelica verba apostolorum;
vetera, legis et prophetarum pnecepta ; et baec de ore
suo processisse testaius est. Sed et Peiro ait : Vade
ad mare et mitte hamum^ et pi$cem qui primum ascen-

et unam esse caibolicam Paulns docuit. Et prinniiii
quidem ut servaret et ipse typum sepiem Ecclesji'
rum, non excessit numerum. Sed scripsit ad Roina-
uos. ad Gorinthios,ad Galatas, ad Ephesios, adTbes-
salOuiceiises, ad Pbiiippenses, ad Colossenses Postei
siiigularibus personift scripsit, ne excederet nunieroni
scptem ecclesiarum. Et, in brevi contrahens praedl'
caiionem suam, ad Timotheum sic ait : Utsdu qtS'
liter debeas conversari in Eccte$ia Dd vivi (I, Tini.,iii,
15). Hunc typum et ab Spirttu sancto per Es.iiani
prxdicare legimus : De $eptem mulieribue qua apprt'
henderunt hoimnem unum {Esa., iv, i). Unus iiofflo
Clirisius est, non cx semine natus : seplem vero m

derit^ tolte, et aperto ore ejus invenies staterem , id est C lieres septem ecclesiae sunt. panem accipienles saain.

duos denarios, et dabi$ pro me et pro le (Matth., xvii,
i6). Et David simiiiter per Spiritnm ail : Semet lo-
cutus e$t Deu$ t duo hm audivi{P$atm,, lxi). Qiiia
semel decrevit ab initio Deus, qiiod usque ad finem
folurum est. I>eni(|ue cum judex sit ipse a Patre
eonstitutus propter hominisassumptionem, volens os-
tendere quoniam verbo pnfidicailonis judieabunlur
homines, ait : Putatis quia ego vo$ judicabo in novis-
simo die? non, sed verbum (inquit) quod vobi$ tocutu$
sum, illud vos judicabit in novissimo die (Joan.tXH,
48). Et Pauhis de antechristo ad TltesHalonicenses
ait : Quem Dominus Jesus inter/iciel spiritu oris sui
(II Thess., 11, 8). Et Esaias : Spirilu (inquit) tabiorum
iuorum inlerficiet imjnum (£<a., xi, 4). 11 ic ergo bis
acutus gladius est, procodeiis de ore ejus.

15. Et voxejus tamquam vox aquarummultarttm(i)^
Aquai multflc, populi esse inlelliguntur, scu dnnum
baptismi, qiiod emisil per Apostolos dicens : Ite, do-
cete omne$ gentes^ baptizantes eos in nomine Patris et
Fim et Spiritus sancli (Matth., xxviii, 19).

16. Et habebat in dextera $ua stellas septem. In dex-

et lunicis suis velaix, quae poscuiit auferri iinprope-
rium suum, tantum nt nomen illius vocetur snper
iiias. Panem Spiriuim sancium, qui nutrii iii viiaoi
aeti^rnam , sibi videlicet per credulitaiem promissnDi.
Tunicac vero sux, qiiibus cooperiri bC optant, iaimof'
taliiatis est gloria, de qua Paulus apostola« aii.
Oportet ergo corruptibite hoc induere in corrupliim,
et mortale hoc induere immortatitatem { I Cor., v,
55). Auferri vero improperium suiiro poscunt (i), boc
esi cmuiidari se a peccatis : improperiuin enimesi
peccatiim pristinum, quod anfertur in bapiisroo, (^
incipiunt vocari boiitines cbrii^liani ; quud csl.iRrO'
cetur nomen tuum super nos. In his ergo septeiDCC-
clesiis, uniiis Ecclesiae catholic», Gdeles suiii.qui^
D una in seplem per qualiiaiem ftdei ct electioois
est. Sive ad eos scribens, qui laborant in saeculo, f^
operantur (5) de frugalitaie suorum iaboruin, ei p^-
tientes suni ; et cum videanl bomines quosdan in
Ecclesia dispensatores el peslireros, iie disseniioH
portant. Admonet tainen cos de ainore, ut in q^l^
fideseorumdeest, agnnt poenitentiam. Autadeosqoi

COMMENTARIUS.

(1) Et vox ^us tamquam vox aquarum mutarum.
Non miraberis lieic et aliis prrlftierea locis aliquot
apostoli verba inverso ordine legi , cum paiilo post
scviptorem hunc nosirum 'nffirinantem arulieris , in
libri hiijiis iiiterpretalione non verborum ordinem ,
aut tcxius conseqiieiitiani sed rerum inteUigentiam
leciorem sequi d^^bere.

(S) Auferri vero improperium $uum poscunt, Nos
fllud poscunt ex superiore lectione de nosiro addidi-
rous» ut locutionein clariorem efftceremus. Neque

ralio a nobis ubicumque aliqnid eroendavimus,c<>fl'
liniio reddeiida fuerit ; cnm illud tam flrmuin esl ^
per se ptanuin , ut a quo(|uam quin ila sit scriiN!»;
dum, dubit4iri non possit : naiii omnia pers^^»'
prope esset infiniium, iisque adeo singula pxne verba
perlurb:Ua et corrnpta ernnt.

(5) Operantur. Crediderim boc verbuin prowwn'
usiirp.iliim ab nuctore (uisse , et dispensetm ^
dissipaiores, portant item pro ferunt ( qux dusvo*
ces e vestigio sequuntur ) dixisse.

Digitized by

Google

Zii

IN APOCALYPSIN B. J0ANN1S.

in locis crudelibns inhabilanl inlcr perscculores. ui A fories suni in (Ide, et non expavescunt perseciilio-

pcrsevereiii fideles. A«l ail eos qui, siib prrclexlu mi-
sericordtx, illiciia peccata in Ecclesta faciunt, elaliis
facienda ostendunt. Aut ad eos qui sunt in Ccclesia
faciles. Aut ad eos qui negligenles nomine lantum
clirisliani sunl. Aut ad eos qui humiliter insiructi
suni,ui in flde fortiier perseverenl. Aul ad eos qui
student Scripiuris, et laborint cognoscere arcana
prtedicationis, et I>ei opus f:icere nolunt, id est mise-
ricordiam et amurem : oro*iibu8 poeniteutiam deiiun*
tidt, omnibus judicium anuuntiat.

EX CAPITE 11.

1 Scio laborem ttiwn , ei opera , et patienliam
luam. In priina episiola sic ait , scio te laborare et
openiri, video paiieotem Ce esse : ne putes me longe jg
morari a te.

£/ qvia non pote$ pwtare maiot ^ et qui u dieunt
Jttdooi e$te , et non tunt , et invenisti eoi mendace$ ,
ei poAeniiam habes propter uomen meum. H:ec uni-
versa ad laudem spectant, et laiidem non medio*
crem : ei lales Tiros , talemque classem , ac ules
elecli»nis honiines oportet omnino admoneri , ne,
jsiis Dei bonis concessis, fraudentur. Haec pauca dixit
se habere adversiis illos.

4, 5. Et charitatem tuam priuinam reliquisli , me»
memo unde exdderis. Qiii oadil , de allo cadit , ideo
(iiiit, Knd^; qiioniain usque ad novissiinum , amoris
opera exercenda suiit, quod est principale manda-
tum. Deni'|ue iiisi fiat, iiiinatus est movere cande-
labruro de loco suo, id est spargere plebem. q

6. Sic habes et tu odire opera Nicolaitarum, Sed
qnoiuam et ipse oderas tenenies doctriiiam Nicolai-
tarum , laudem ezspectas. Odire autem opera Nico-
laitanimquae et ipse oderat, hoc ad laudem ^pcctal.
Nicolaiuirum aulem opera erant illo lempore ficli
homines et pesliferi, qui sub nomine Nicolai ministri
fecerani sibi hasresim, ut delibatum (1 ) exorciz:ire-
tur et manducari posset : et ut quicumque foriiica*
tus esset , octavo die pacem acciperet ; ideo' collau*
dal illos ad quos scribit , quibtis talibus et tnm
magtiis viris promisit Itgnum quod est in paradiso
Dei sui.

Sequens episiola sequentem conversationem alte-
rius clas>is et consiietodiiieni detegit. Denique ait :

9. Scio tribulationem tuam et paupertatem^ sed dives j)
es. Scit eniin apud se talibus divitias esse reconditas,
et detrnciaiioneiu deJudxis neganies, dicuntse esse
Judxos ct noii sunt, sed syn.igogu satanx, quoniam
ab antichrislo coiliguntur, quibus ait :

10. Esto (idelis usque ad mortem, Ut persevercnt
fideles esse usqiie ad mortem.

11. Qni vieerit non lcedetur a morte secunda. Id est
non casitgabitur in infemo.

Tertia classis sanctorum oslendit esse viros , qui

iiem; sed qiiia et in illis sout, qui proni suntad iIIh
citas permixtiones, ait :

14, 16. Habes ibi lenentes doctrinam BaUtam^ qui
docebat in Balac miitere seandalum earam plne israei^
edere^ et fomicari : ita habes et tu tenentet doeirinam
Nicolaitarum , sed pugnabo cum iUis in §ladio ari$
met. Id est , qiiid praeceperim dicam, et qiiid feceritis
conrerain. Nam Bala:im ( Num. , ii ) doctrina doce-
bat Balab mitiere scandalum anie oculos flliorum
Isniel , esse delibatum , e: fomicari ; id quod olim
accidisse notum est. Ille enim hoc consilium dedit
regi Hoabitarum, et scaiidalizaverunt populum. SiCy
inqult , inter vos habetis talem lenentes doctrinam,
utsiib prxtextu misericordiae alios viiiaretis.

17. Qttj vtrerit, daboiili manna absconditum^ et
dabo iiii ealeutum eandidum. Manna abscondilom
iniinorialitas est, gemma alba adoptio in flliuin Dei ;
nomen novuin in calculo scriptum , Ghristiauum est.

Quarta classis iiobilitatem fldeliom operantinm
qnotidie, ei majora facientium opera signiflcat. Sed
et ibi esse quoque faciles homines ad illicitas paces
dandas et iiovas propbeiias atiendendas, ostendity et
arguit, et prxmonet caeteros, quibus non placet hoc,
qui cogtioscunt nequiiiam adversam, quibus malis et
dolores inducere quaerit in capite fidelium et peri*
cula ; et ideo ait :

24. Non mitto iuper vos aiiud pondus. Id est, non
dedi vobis leges, observationes et onera, quod est
aliud poudits.

> 25. 26. Sed quod habeHs^ teneatist donee veniam;
et qui vicerit dabo iili potestatem super omnes gentee»
Id est, judicem illuin constituam inter casteros
sanctos.

28. Et dabo iiii steiiam matutinam. Primam resur-
rectionem scilicet ; promisit stellam matutinam, quae
nociein fugat ct lucem annuntiai, id est, diei initium.

EX CAPITE in.

Quinta classis colleciio vel conversatio sanclorum
declarat homines negligentes, et alias quam quas
oportet in soeculo ageiites operationes, nomine tan-
tummodo chrisiianos. Et ideo hortatur illos si quo-
modo reversi a negligeniia possint salvi esse , et ideo
ait :

2. Esto vi^iians et confirma castera que morilura
erant : non enim inveni opera tua piena coram Deo.
Non enim satis est arborem vivere , et fructiim non
habere; sicut non satis est christianum dici, et Ghri-
stiim conflteri , ipsum vefo in opere non habere , id
est ejus praecepia non facere.

Sexia classis est convecsatio electionis optlmae.
Gonsuetudo sanciordm declaraiur, horum scilicet
qui humiles sunt in sseciilo, et rusticani in scriptu-
ris, et fideni immobiliier tenent , nec omnino ollo

C0MMENTARIU3.

(\) Delibatum heic et alicubi posuit pro idoloihyio, expiare acdpi videtur , quod est contra propnam
Loc esieo quod simulaciis iminolabaiur. Exorcizare verbi signiflcationem : nam «JopxeScfv potius esl ob*
vero pro a temerainD seu pollutx religionis criminc stringere, qoam solvcrc religione.

Digitized by LjOOQIC

m $• VIGT0RIMI SCHOLU Zl\

casi) Tradi diU iifnore,>elrahunUira fidc. Idco aii ad A Inniem se vidissc falettir : et nunc etinde recolit,

illos :

8. Dedi anie te oitxum aperlum , et quoniam $er-
pa$ti ver^u^ j^^^iemioi inecp. In tain paryls viribus.

^Q. Et §^0 t^ «^fv^^o ub hora tentaLioni$. Ut sciant
))i)jusipQ4i gtQri^mi su^ra ; nec quidem in teniaiio-
pend eos l{ra(ii perniitli.

{2. Qui vicerit ^t CQlumna in templo Dei, Sicut
eniip cqiumna decor est aediiicii , sic qui persevera-
verit, npbiliiatem ip Ecelesia coiisequeior.

Septima qMoque Ecclesiae colleciio deciarat, homi-
nes locupleies in digniiaiibus coilocaios, sed creden-
tes ut Ipciipletes , apud quos in cubiculo scripiurae
quidom ^raciantur , foris autem suni fideles, et a ne-
mine inieiiiguutuf, jactantes scilicet se, et dicentes

qu:c pcr iegcm in simililudinihus prxiiuntiati ernni,
et per Ii:tnc scriptiirntn conjuiigit omnespriores pro-
pheias, el aperii scri|>turas. Ki quia postqiiam in?i-
tavil in (oelnin Oinne^> credentes iu nomiiic suo Do-
minus nosier, slalini Spiritum sanclum efTudit (pii
fertiirns csl (1) ad ('oeiiiin, nit :

2. Sutiim fui in »pirilu. Et cum aperiatur per Spi-
rilum sanctum mens fidelium, et illud eis manifes-
tetur, quud et prioribus est pnedicaium, siguifi-
canter nit.

Et ecce sedes posita eral in C(bIo, Sedes posita, qtikl
est, nisi sedes jiidicii et regis ?

3. Et supra tedem $eden$, $imiU$ a$peetu lafi£
ja$pidi et $ardio. Supra soljum vidisse ai( siuuliludi-

§c pfnnia cqgnpscere , praediti fiduci^ litteraturcC , j^ nem jaspidis et sardil. Jaspis aqiiae coloris est, &ar-

ppere fiu^ein vacanles , et ideo ait :

15. ^eque (yigido$ neque fervente$ iUo$ e$$e. \i\ est
ncquo jpcreclulps , neque fideles : ad omnes enini
pinnia ^um. Ctquonian) qui non frigidusest nec ca-
|i(|us, se() lepidfis esl, nauseam facit, ait :

46. Y^^V^^ ^^ ^^ ^^^ ^^^.* N^usea quamvis odibi-
)is si^, tamen neminem I%dit ; sic et hujusmodi ho-
mines (^um fueriiit projecti. Sed quia tempus est
pop^nitentia; , ait :

l^. Suadeo tibi ut ema$ a me aurum confiatum. Id
esi, quo modo poteris pro nomine Domini pati tri-
{julatione^ fX passiones.

Et coUyrio inunge ociUo$ tuo$. Ut quod libenter
cognoscis per scripluram, liiijus etiam opns facere

dius ignis. Iliec diio jiidicia posita esse iisque ad
consumpialionem orbis super tribunal Dei exinde
manifeslantur, quorum judiciorum unum jam cod-
surnmatum est iu calaclysmoperaquam, aliud auieo
consummabitur per ignem.

El iri$ erat in circuitu throni. Irjs autem circa so-
lium eosdem colores habet. Iris arcus dicitur, de
qnoeliam ad Nue et ad filios ejus locutiis est Dnmi-
nus ( Gen., ix). ne timerent ullra diluvium in gene-
ratione Dei, sed ignem. Sic enim ait : Siatuam arcum
meum in nubibus, ut non jam aquain timeaiis, sed
ignem.

6. Et ante $edem tamquam mare vitreum simHe fl]f-
$taUo. Id est donum baplismi, quod per Fihum suum

coneris. pl( quoniam si his modis homines de magno q poenitentiae tempore, antequam judiciurn faciat,effih

excidio adl piagnam redeant pceniientiam, non solum
sibi sunt iitiles , sed et multis prodesse possunt ;
mercedem non mediocrem eis promisit, nimirum se-
dere in solio judicii.

EXCAPITE IV.

Post hcec vidi et ecce ostium apertum in ccelo.
Ostium apertum in coelo,Novum Testamentum prae-
dicatur.

Et vox prima quam audivi^ tanquam tubis toquenli$
mecum, dicen$ : ascende huc. Qnando apcrtum ost<>n-
dilur, clausiim fuisse anlea hominibus manifestum
cst. Satis autem et plene patefactnm est, qnando
Christus cum corpore in ccelos ad Palrem ascendit.
Yox autem prior qiiam aidierat , ciim dicit illam se-

dit. Ideo ante solium, id est jiidicium. Cum auteffl
dicit mare viireum simile chrystalio, aquam mundam,
stabilem, non vento agilatam, non in proclivo d^
fluentem, sed tamquam domum Dei immobilem tra-
ditam ostendit.

Et per circmlum sedis quatuor aninialia, Qoataor
animaiia quatuor sunt Evangelia.

7 — 10. Primum anunai simUe leoni^ et $eefmdm
$imile vituto^ et lertium habetis faciem similem homni,
et quartum $imile aquiioi volanii; hapenliaaloi uno*:
et per circuitum et intu$^ ptena oculi$ ; et requiem non
habebant dicentia : Sanclu$^ Sanctus, Sanctus, Donur
tius omnipotens. Ei procidetites viginti quatuor ien\or&
ante sedem adoraverunt Deum. Yiginti qiiatuor se-

cum esse locutam , sine contradictione arguit eos, p niores viginii qualuor iibri sunl pri)phetaruin,el!(

qui alium in prophetis , aliuin in Evangelio dicunl
fuisse locutnm ; cum magis ipse qiii venit , ipse sit
qui in propheiis locutus est. Joannes enim ex cir-
cumcisione erat ; et omnis iile populus qui Yeteris
Tesiamenii prxdicationem audierat, illa voce aedifi-
catus est.

• lUa ea4emque fiox^ inquit, quam audieram, iUa mihi
dixit : 4^ende huc. l^ est spiritus, quein paulo ante
qoam tilium hominis inter candelabra aurea ambu-

referentes lesiimoiiia judicii. Sunt aulcm et vingiiin
quatuor paires, duodcciin apostoli et dtiodecim ps-
lriarch;e. Animaiia igiiurquod dilTerenlia suntTultas
hanc habent ratiimem ; siinile leoni aniinal, Marcuin
designal, in qiio vox le^mis in ercino rugienlis aadi*
tur. liominis autem figuraenitiiur Matihicuseniiniiare
nobis genus Mariae (2), undc carnem accepit Cbri^ius.
Ergo dum enumerai ab Abraham iisque ad Dnvid, et
usqiie ad Joseph, lamquam de homine lociitus est.

COMMENTARIUS.

(1) Vertuni\$ pro laturus, et si non ex usu gram-
maticorum; uti etiam pauio ante odtre^ pro ouisse,
dicimus; lectionem tamen antiqui, eimaxirae vetu-

siate vonerahilis codicis immutare noluimus.

(2) Hominis autemfiguraenititur Matthmts enuntisn
nobis genu$ Marios. Yide ut ij-adat Matihseumgeneftlo*

Digitized by

Google

i(]eopr<%di<^tio 6ju8CffigieTp)i0]E0inis.osteiidit. Liicas Aeoru Hxc enim tenet Eodesia c^ilbolica qitrc ct

anica predicata, eiposiea consunimatn snni. Et volat
qiuppu cl nierito tollitur a terra vivum aninial. H:rre-
tiei.s auiem <|ui testiroonio prophelieo non utuntur,
aJsunt et eis aniinalia , sed non volant, quia sunt
terrena. Judaeis antem qni non accipiunt Novi Testa-
meiiti praedicaiionem, adsuni Mte, sed non volani, id
est ipaQem vatiiinationem Itoniinibus affernnt, facta
dit its non cooferentes. Sunt autem libri Veteris Te-
staroenti qui recipiuniur viginii qnaiuor, quos in
Epiiomis Theodori Invenies (2). Sed et vigtnti qna-
iuor (ut diiimus) seniorea Pairiarchas ei Aposiolos
judipare populuin suum oportet.IniefroRtniibus enim
Aposiolis et dicenilbus : Afos omnf^ut no$iri$ relietis^
$€cuii MumuiU^ quid erit HobiM {Maltk,, xix, 37, 28)?

sacerdoiiuin ZachariceolTeieiilis bostiam pro populu^
ci a|ipaieniem sibi ai)gelum duin enarrat, propter
sacerdoiiuin et jiostiani, ipsa conscriplione vituli
luiil imagineni. Joannes Evangeiisia aquilae similia
assumplis pennis ad .'tliiora feslinans de Verbo Dei
dispuial. Marcus. itaque Evaiigelista, sic incipieos :
Iniuum Evangelii Jesu Christi^ sieut scriptum esi in
Eiaia propheia (Mare,, i, 5) : Vox clamantis in desertQ
(Esa., XL, 5] leoiiis bahei effigiem. Maiiha^.us auiem:
Liber generutionis Jesu Chrisii fitii David, /i/ii Abraham
(Hatth. I, 4); ba^c csi fucies ^K)miiiis. Lucas vero
dixil : Fuit Sacerdos nomine Zacharias de vice Abia^
eluxorilli de fiiiabus Aaron (Luc, i, 5) ^ hsec esi
imago viiuli. Ai Joanncs cum incipit : In principio
eral Verbiim, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat || respondii Uoininus nosier : Cum sederil fiUus kominii

yerbum (Joan,^ i, 1); simililudinem aquilae voiantis
oslendii. Non solum aulem suas Evangelistx qualer-
m siiniliiudines in suis exordiis Evangeliorum ex-
pnmunt, sed et ipsumVerbum Dei Palris omnipo-
teiitisqiii est lilius ejns, Doniinus nosler Jesiis Cbri'
slus ferl easdem iinngines in leinpore advenius sui.
Cum nobis prxdicai, esi tariiquam leo et calulus leo*
nis. Ci cuin propter salntem hominum, honio iacius
est, ad inoriem de\ incendam et iiniversos liberandos.
Eiquod seipsiim ohlnteiit hostiam Palri pro nobis,
viiiiiiis dicius est. Et quod mortem deviceriiet ascep;
dil in ccelos, extendons alas suas et protegens ple-
bem suam , aquila voians nominatus est. Ilae ergo
prdedicaliones, quamyis qualuor sint, una est tamep»

super sedem glorimsuWf sedebitis et vos super duodecim
tfibunalia judicantes duodecim tribus IsraeL Sed ei de
patribus qui judicaiuri suni, ait Jacob patriarcha :
Dan judicaklt et ipse populum swum inter ftatres suos,
sicut ei unatribus in Israel {G&t., zux, ift).

5. Et a sede proeedebant fulgura et voces et tonitrua
et septem faculm ignis ardentes. Procedeiiiia autem ful-
gura et vores et toniirua a solio Dei, et septem faces
ignis ardenies significant praedicationes el repromis*
siones adoptionis, ei mlnas. Nam (ulgura adventum
Domini significant. Voces antem Novi Testamenti
prsedicationes. Tonitrua autein quod coelestia sunt
verba. Faces ignis ardentes doniim Spiritus sancti
quod id ligno passionis est reddilum. Et cum hxc

quiude uiio ore processii. Sicut fluvius in paradiso Q fiereni, cecidisse dicii universos majores natu,etado-

cuni sit unus, in qualuor parles divisus ^st. Ocuios
aulem inius et foris habere ea animalia in pra^dica-
tionem Novi Tcstamenti ; providentiam spiriinaiem
osieiidii quae ei secreta cordis inspicii, ei superve-
nieniia videt quae sunt intiis et foris.

8. Alas <ma<. Testinionia snnt Yeteris Testamenti
librorum. Ideo viginii ci qu&tnor totideni faciuni (f ),
qiKU snnt seniores snper tribunalia sedentes. Sed
siciii aninial volare non potest nisipcnnas habe.it,
&ic, iiec pnedicaiio Novi Testamenti iidem habel,
niM habeni Veteris Tesiamenli prafnuntiata tes-
liinoiiia, per qux loUitur a terra ct volat. Semper
cnim, quod ante dictom est» et postea iaclHm inve*
nitur, iliud fideni facit indubiiabilem, Rursom et

rasse Dominum, cum darent ilii animalia gloriam et
honorem, id est Evangelica aciio scilicet el docirina
Domini(3) cum ademplissei anie per ilios praenuniia-
tum verbum, digne meritoque exsuliant sentientes
secrei.i et verbum Domini ministrasse. Deiiinue et
quia venenit qui mortem disjungeret, et coronam
immorialitatis solus dignus siimeret, omnes habebant
pro gloria aliqua acius sui optiini coronas.

40. Et projecerunt coronas suas sub pedibus ejus,
Id est, propter emlneniem gloriam victorix Gbristi,
omnes victorias snas projeccrunt (») snb peilibus
e]us. Hoc est quod in evangelio snpplevit Spiriius
sanclus osicndeiido. Cum enim, passurus novissiine,
vcnriet Hierosolytnas Dominus nosier, et exisset illi

alaesi non hsreani animalibus, viiam unde trahant, ^ populiis obviam, alii prxcisis rainis palmarum viam
non babenL Nisl enim qua; prsedixerunt propheia», i» siernebani aiii tunicas snassnbjiciehant; duos scilicei
Ctiristo essent consunnnaiA, inanis enii pra^dicatio populos ostendenies, unum patriarcharum , aliuin

COMMENTARIUS.

giam nobis Mariae non Chrisii describere, secus alqu^
m:ijorbodie Theologoruin pars opiiiaiur,

(1) Ideo viginti et guMUor tottdem faciunt , quot
nnt $eniores. lu maniiscripto lia legeh:Kur, ideo^vi-*
ginti et quatuor faciunt tot numerum, tfuot et seniores ;
qni error el Si non a librario, sed ab aucloro ipso
maiiasse credendiis est ; euindem tamen, quod cuii]
recla loquendi ralione pugiiet, addilione adverbii
totiderti, ac, et, in sunt, verbum, inutatione tQltendum
censui.

P) /n epitomis Theodori invenies. Inlerciderunt
sicut alta pleraque viri hujos monimeoia ; de qud

qnid iibi pro certo referam non.habeo : nam quo
minus euindem lleraclieosem ant Aniiocbenum i||um
esse iifflnneni, raiio teniponim rernigaiur.

(3) Id est evangetUa rtetio et ddttiinh Domini. Nog
in qunrlo cusii ha;c veri^ iegenda ei pro Evangettca^
Evangelia scribendum esse existimamus. Cuiteruni
de eo suo quisque jiidicabiiarbiirio : nam qiiid ex ea
sirnitura verboruin intelligas , dispicere satis non
possumus. ^ . - . . .

(4) Qmnes victqrias suas prejeeerunt. Verba ilfa suae
et projecerunt de nostro addidimus , vicMHdf' pra;ter.>^
ea pro quo viciortam legebator, nidlo (jadieio nostro)

Digitized by

Google

527 S. VICTORINI SCHOUA 5i8

propbelaram « magnornm scilieet Tiroram qui quas- A quanilcoconfregUmortem, etqiiftdeeoprsnQntiau

fueraiit replevli, et houiineni liberavit, id est cameiii

cuiiique babeb.'inl palraas victoriarum siiarum cnntra
peccatum, victori omiiiuni Gbristo, eaa sub pedibus
jaciabaiit. Palina autem et corona idem signiOcant ,
qus noD daiitur nisi victori.

EX CAPITE V.

i. El vidi in dexlera $edeniii super tribunat librum
Kriplum inlus et forii, ngnatum tigiUis $eptem. Liber
bic Veiiis Testamenium significat, quod est datum in
manibus Domini nostri iesus Christi, qui accepit a
Paire judicium.

2, 3. El wdi Angelum forlitudinis plenum , pradi'
eantem voce magna : Quii esl dignui aperire librum, et
iolvere iignacula ejui ? el nemo inventui eit dignui ne-
^ue in cmlo neque in terra^ neque iubter terram aperire

demoric, ct accepit possessionein sabsiautiammoiTen-
tis, id est membrorum humanonim.Ctsicutper ouimi
oorpus omnes homlnes debilo moriis sux ceciderant,
per unum ctiam corpus universi credentes renati in
viiam resnrgereiit. Meriioergo facies Mosi aperitar et
revelaiur ; ideoque Apocalypsis , Revelatio diciuir.
Modo entm liber ejus resignatur, modo bosii» obla-
tionis intelliguiiiur, modo s^icerdoium cbrismsfabri-
catio; sed el lestimonia aperte inteliiguntur.

8, 9. Viginti quatuor ienioret et quatuor animaU
citharas et phialas habentes, et cantantei easttkmn nfh
vum, Conjuncta Veteris Teslamcnii prafidicalk) cnni
novo, populum christianum significat cantantein cao-

iibrwn. Aperireautem librumest, per homlnemmor- g licuni novum. id est confessionem suam publicccon-

tcm devincere.

4. Hoc dignui faeere nemo est inventus. Neifae in
angelb de codlo , neque in boniinibus in icrra, nec
inler animah sanctorum in requie, nisi solus Christus
Filius Dei, queiu dicit vidisseagnum stantem Uniquam
occisum, habenieni cornua septem. Quod non erat
lunc prxdicalum, etquidquid per varias oblaiiones et
sacrificia, lex in illum meditala fuerat, ipsum im-
plere "portebat. £t quia ipse erat testaior qui mortem
devicerat, ipsum erai justum consiitui heredem Do-
mini, ut possideret sublantiam morientis, id est mem-
bra human.i.

5. Ecce vicit leo de tribu Juda, radix David. Hunc
leonem de tribu Juda vicisse in GeneM legimiis, ubi

ferentem. Novum cst, filium Dei hominem Heri.
Novum est, cum corpore in coelos ascendere. Novuro
esi, remtssioiiem peccatorum hominibos dare. Novoro,
sancto Spirilu signari homines. Novum est, s.icerdo-
tium accipere sacrae observationis, et regmiDi ex-
speciare immensae repromisslonis. Cuhara ei cborda
in ligno extensa significai carnem Christi passionis
liRno conjunctam. Phiala confessionem , et novi sa-
cerdotii propaginem. Angelorum autem inulioram,
inimo omnium laus, omnium salus est, et tesiimo-
nium universae creationis Domino nosiro referentium
gratulationem liberationis hominnm declade mortis.
Resignalio sigillorum, utdiximus, apertio esi Yele-
ris Tesiamenti, et prscdicalorum praenuntiaiio m

propbetica per singula sigilla dicat, oinnlbiis tamen
simiil, apertis sigillis , ordinem suum habet prxdi-
catio.

Jacob pairiarcha aii : Juda U laudabunt frairei tui : q novissimo tempore fuiurorum; quas licet scripiora

r«cu6iiisli, et domuiti^ et iurrexiiti tamquam leo, et

tamquam catului leonii {Gen.^ xux, 8, 9). Ad devin-

cendum enim mortem leo dictiis est; ad patiendum

vero pro homiuibus, tanquam agnus ad occisionem

duclus esi. Sed quia mortem devicit, et pra^venit

carnificir$ ofilcium, quasi occisus dictus est. Hic ergo

aperit et re^ignat, quod ipse signaverat lestamenium.

Hoc significaus Moses legislator, qiiod oportebat esse

signatuni et celalum usqiie ad adveuluni passionis ejus,

velavit faciem suam , et sic esi popuio locutus :

ostendens velata esse verba praedicationis usque ad

adventum temporis ejus. Nani et ipse cum legisset

populo, accepta lana succina (1), sanguine viluli et

aqua anpersit populum universum dicens : Hic est

£X CAPITE VI.

i. 2. £i cum apermm agnui wnmdeieptm sigillit,
vidi <f audivi unum de qmamor ammaUhn dReens,Ven
et vide. Et eeee eqwu aikui , et qui iedebai euper Hiwu
habeni arcum. Aperto »iigillo primo dicit se vidisse
eqoum album etequitem eoronaiam habentem aream.
Hoc enim per ipsom priino factum esi. Posifioam
enim ascendit in ccelos Dominns.et aperuii niiiversa,
roisit Spiritum saiictam , cajas veriia pranHcatores
tamqoam sagilias ad cor humanani itertingeDies

smguis lestnmentt ejus, qni mundavit vos {Exod.^ j^ emiserunt (S), ut evinoerent incrednliialem. CoroDi

xxiv« 7, 8). Animadverli igltur oportet homiiiem dili-
genier pra^dicare, etuniversa in unum cohii*rere. Nam
non sufficit legem illam dici , sed est testamenium
noniinata est. Nulla enim lex testamentum vocatnr,
nec testamenUim aliud dicitur, nisi quod faciunt
morituri. £t quodcumqiie intrinsecus testamenti est ,
signaium est usque ad diem mortis testatoris. Ideo
modo merilo sigiiainr per agtiam occisum, qoi tam-

autem snper caput praedicaioribas est promissa per
Spiritum sanctum. Cseteri irea equi, belia , fames et
pestilenlias in Evangelio a Domino nostro praKlicata
manifestius significant. Ideoque ail , anum de anima-
libusdixisse (quia omnia quatuor anum suui) , Vtf^
et vide, Yeni dicitur invitato ad fidem. \ide diciior
ei, qui non videbat. Ergo eqaas albus verbun est
praedicationis cum Spiritu sancto in orbem missom.

C0MMENTAR1US.

sensu, restitaimas.

(i) Sucdna. Ex Heb. ix, ^. legendum videtur coc-
cinea. Gallaiid.

(2) Emiierun^ Diciionem hanc {emiseruni) addidi"

mos, et iogittai ubl iagiitw prius legebatur, reposni-
mus : cuivi^ certe mt;ltor hacc lectio videri 6Mt
guam illa antiquae scripiuroe , cui nos non vpldc con-
iidimus.

Digitized by

Google

320 IN APOCALTPSIN B. iOANNIS. 550

Aii enim Domious : Prapdicabitur hoc Evangeliuin A sic ei ara xrea lerra inlelligitar, sub qua est infernus

pcr (otum orbem lerrarum in testimoninni oamibos
geiitibus, et tu»c veniei Qnis.

5, ^. Et eum apentt$$el rignacttlum iecundum^ audhi
tetundum animal diceniy Veni et vide. Et ectit alter
equu» rufu$, et udenti euper tUMm datui e$t gUuUu$
ma§nu$. Equus rufus et qui sedebat super eum ba-
kns gladioro, bella fotura significant, ut legimus in
Evangelio : Surget emm geneeontra gentem^ et regnmm
ttdver$u$ regnum^ et erunt terras motu$ magm per loca
(Luc, 1X1,10, ii). iUc estequus roseus.

5. Et cum aperui$$et eignaculum tertiumj audiui ter-
liuM animal tUcem^ Yeni el vide, Et ecce equu$ niger^
a ipd udtbai tn eo habene etaterani in manu $ua.
Equus nigcr famero siguificat; ait eiiim Dominus,
ffvnt[ame$ per loea : proprteautem exteodilur ver- B
buin usqoe ad anticbristi tempora, quando magna
&mes est futura, quandoque omnes laedeniur. Staiera
autem in mana iibra examiiiis est , io qoa merita sin-
gulorum osteoderet, ait dein.

6. Vinum et oleum ne Unerie, Id est hominem spi*
riiualem ne plagis percusseris. Hic est equus iiiger.

7. 8. Et cum aperui$$et ngnaculum quartum^ audim
qmtum ammal dicene^ Veni el vide, Et eece equu$ pal-
lidu$;agui $edebat in iitOj nomen UU Mor$. Equos
autem patiidus, ei qui sedebot super eum, nomen ha-
bebal, Mors. Haec eadem quoque inter caeteras ctades
promiserat Dominus veniuras, pestes magnas et mor«
laliiales, com enlm dical.

remota a poeois et ignibus regio , et re(|uies s.incto-
rum ; in qiia quidem ab impiis videnftur et audientur
josti^ sed non illoc transvectari possuiit. Hos ergo
sanciosy id est animas occisomm expeterc vindiciam
sanguinis, id est corporis sui de babiianlibus super
terram, voluit nos cognoscere qui omnia videt : sed
qoia in oovissimo tempore etlam saiiciorum remune-
ratio perpetua , et impiorum est ventura damnatio,
dictum eit eis exspeciare. Et pro corporis sui sola-
tiu» datae suiit iilis singulx siolac albae. Acceperunt,
inquit, stolas albas, id est» donum SpiriLus sancli.

ii. Et uidi cum aperui$$et eigiUum $extumy terra
motm factu$ e$t tnagnu$. In sexto sigillo factus terra;
raoius magnos, ipsa est illa novissima persecutio.

£l factue e$t $ol niger tamquam $accu$ dticittu$. Soi.
fit ot saccos, id est iiicredulis obscurabitur splendor
doctrinae.

Et luna tota facta e$t ut $angui$. Luna sanguioea
Ecclesia saociorum ostcndiiur proGtiristo sanguinem
fundere.

i5. Et eteUm cedderunt in terram. Siellarum casus
fideles suiit, qui pro Cbrisio tiirbantur.

Quemadmodum ficu$ jaetat gro$$o$ $uo$. Agitata fi-
eos amitiit grossos soos, quaiido persecutione bomi-
nes ab Ecciesia separanuir.

i\. £t ccBlum reee$Mt taniquam liber qui involvitur.
Goelum involvi, id e»t Ecclesia de medio fiet.

Et omni$ mon$ et in$ul{B de toei$ $ui$ motm $unt,
lioos et insiilae dc locis suis motas novissima perse-

Et infemue tequ^MUur iUum, Id est exspeetabat
devoraiionemanimarum mulurom impiarum. Hicest C cutione in^uunt omnes recessisse^e^ !^?!I"''' '"*
cquos pallidus. "' "^' ' ' * '* ''"

9. Et am aperui$$et quintum $ignaeulum, tidi subtu$
altare amma$ interfectorum. Animasoccisorom vidisse
«enarrat sob ara Del, id est sub terra. Ara enim et
cttium et terra dicltur , sicut lex ait , imaginaria ve-
riiaiis facie momtaiis duas aras fieri (i), aoream in-
irinsecos, et aeream extrinsecus. Nos aotem intelligl-
n»u8 aram aoream ceelom ita dici , Doroino nostro
^bis lesiimonium perhibeiite ; ait enim : Cmii otfer$
»w«ite (Ntffli ad aram (utique munera nostra oraUo-
nes sont, quas offerimos) et ibi recordatue fuerie ha-
^ere tdiquid fratrem tuum advereum te, relinque ibi
mum tuum ante aram (Matth., v, 25, U), Utlque ad
ccelum sseemloiit oraiiones. Ergo coelom intelligitur

m aurea qu« erat interinr : nametsacerdotes seroel ^ rare. Mitii etiam de coelo oraiiones Ecclesi» (2) ab
'n anno iniroibant qui babebant chrisma, ad araro angelo, et su^cipi illos contra iram, effundi et aesti-
aweam, signifieante Spiritn sancto Chrisiom hoc mari regnum antichrisli per angelos sanctos, in
«emelfactorum. Sieot ara aurea Gcelum agnosritur, Evangelio legimus ; ait enim : Orate, ne intretis in

GOMMENTARIUS.

est, boni movebuntur perseciuionem fugientes.

EX CAPITE VII.

2. Et vidi alterum angelum aecendentem a $oli$ ortu
habentem eignaeutum Dei vivi. Heliain propbetam
dicit, qui Anticipturus est tempora Antichristi ad
restitiiendas Ecclesias etstabiliendas a magna et into*
lerabiii persecuiione. Haec in :ipertione libri Veteris
Testamenti et Novi praedicata legimus , ait enim per
Malachiam : Ecce ego mittam vobie Heliam Theebiten^
converterecorda patrum ad ^iio$ (Maiach., iv, 5, 6)»
secundum tempus vocationis Judaeos ad sequentif
populi fidem revocare. Et ideo ostendit, ut diximus,
nuinerum ex Judaeis credilurorum , et ex gentibus
magnain moltitodinem, quam nemo poierat dinume-

(i) Mandmu duarara$ fien. Pro quo in manoscri-
m corrupie admodom (nisi fallor) legebatur. Me-
aiante qut dua$ ara$ fecerat. Neqiie lameii banc
emendaiionem ita ratam firmamqiie habpbo,ut si me-
iiorem qoifpiam cominonstravprit , non sim , illa

/Sri*-^"".^"*"' ille docuerit, prnbaturus.
ow "* ^"'"" ^ ^^'^ oralione$ Ecelem\ Locus hic

•Njunisesi, neceuiii mendo vacare existimamus :

miK ni^^Sll^®"" "®^"^ **"**'"» non eroeiidare volui-
"iU5, ui av« ciiam religiosi homines habeant undc

Pati^t . V.

exercendi ingenii occasionem accipiant. Qnamquam
non inepte oobii conjeelare videmor, si pro i7/os, i7/aa,
et pro auirnariy exiingui legamus : quibus si liaec
etiam correctio accesserii, ul prior illa coiijunctio {ei)
post EccleeieB diciionem ponatiir; noii video ciir non
multo incorruptior et clarior, quae primo tain obscu-
ra eratetcontaminaia, structura illa verborum effi.
ciatur : de qua quidquid studiosiores bomines statue-
rint, si rationem aliqiiam attulerint , libenter sequc*

«DigitizedbyGoOgle

354 S. VIGTORINI SCflOLIA 534

tentalionem, erH ^im mgiMk ma^, tfuaUs non fmt A eu $U«nUum in ciBlo media ferme kara. Per qoodsigni-

06 origme fitmtdi : «f nf$iaMfreviai$el Dominwdies Ulo$^

non eseet sa/btt onmis earo {Uarc,^ xiii, i8-M). Ho6

ergo arehaiigelos nii^os septem ad pefeuiiendttai

regnum antichrisii mitiel ; nam ei ipse iu diiit :

Tmc nnttet Fi(iu$ Itominh morffos tua$ {iy, et coUigeni

electos eju$ de (fuavuor anguii$ venH a finibu^ cedi neqne

ad finei eju$ (Ifarv., xiii, 27). Nam et ante Mt ^r

Prophetam : Tmc erit pax terrm noartB^ eum twrrexe*

rint in ea$eptem pa$tore9, et octo mcrstu komiman ^ H

indagabunt Asstir, id est imtlchriBlimi, in fo$$a Nem-

broth (Mick., ?, 5, 6j, id est in natione diabOli,

Eeclesi» spiritu. Simittler c^m moti fuerint custe4ef

domus. fpse antem Bomitios in parahola adapostolos^

cnm vemssen tad eom yyperarfi, ei dixissent : Domine^

,_ !_.. . -. ^ Ti est, qualaor angulos terrnB tenentes noaiaofr rentos.

nmvne bonum $emen tembtant xn agro fico, mde ergo B ^ ^ ^ . ' .

Qui tigaCi sunt ad puvmn magnum Ettphratem, Per

angulos terrae, sive qtialuor ventos tratis EuTJ^iratem

ficaiur initium quietis aeterns : sed pariem iniellexit,
q«ia inierruplo sUeniioeam per ordinem repetii.Nam
si esset juge silentiiiiB , beic finis narraadi fieret.

15. Ei vidi unum angeltun volantem per mediumaE'
ium, Per angelum per mediuro ccplum vobnieffl
Spiritus sanaus significatur, in duobus propheiis
contestans magnam plagarnm iram imminere. Si quo-
modo quisqoe volens sit novissimo tempore conver-
sus, ut aliquis adbuc salvus esse possit.

<X CiJNVB HU

15, 14. El audivi voc'em unam ex quafuar emiki
altarit aurei quod eit in con$peetu Dii , iieentem teito
angelo qm habebat tubam : Sdlve quatuor angetos. H

ibi lolium ? re$pondit ei$ : Inimicu$ hotno hoc feett : euH
dixerunt, Vi$ ibimu$ (i) et eradicabimu$ Htudfqui ent^
Non^ $ed shiite ntraque crescere usque ad me$$em^ et in
tempore me$$i$ dicam tne$$oribus^ colligere lolittm^ et
fbceremanipulo$(MaUh,, xiii, 27-50), ei eremare igni
;eterno, triticum autem colligere in horrea mea. Hos
igiiut messores et pastores «t operarios beic Apoca-
lypsls bstendit esse angetofs. Tirtia ancem vertMim «st
potestatis. Et iicet repetat pefr ^ialas, nonfamen
qnas! bft factnm dicitnr : sed «faoiTtain semel ftttiirdm
est, quod esft a Domino decretiim ut fist, ideo bis di-
cfCur. Quod ergo in tubls minos dixit, h«ic tn pbiilis
est. Non aspicrefndos est ordo dictorum, gnorriaai
sdepe Spiriius sancius, nbi ad novissimi temporis -11»

fluvium, gentte suntquatoor, quia omni genti dcpo-
latus est angelus, sicut lex diclt : Statiih eot "per m-
merum angehfum Dei (Deut., xxxn, ^, dtfnec sancio-
rum expleatur mmieros : suos non egrediufitor ter«
mlnos, quia fii novissimo cum antichristo venient.

£X CXPITE X.

4 , a. Vidi ukemm angelum f^tem deoeendenien ii
M/o, mmchm nube , et erat irk euper caput^^
faciee ejm 4ataquam tol, M pedee e^tw tamquam ubmr
nee igru$ : el habebat in mamt eua Ubmm aperum^ A
p09mtpedem $uum dextrum eufer-mare, emetrum $»-
teni ewper terraim, Angelum isium fopieai , qoeiH dicit

nem percurrerit , rtirsfti ad eadcm tempora redit, et C descendisse de coelo amicium nubc, BomiiHin w-

supplet ea qune minus dixit : nec requirendus est ordo
in Apocalypsi , sed inlellectus sequendus est eorum
qux prophetaia sunt. Sunt igitur signincata in tubis
etphiaris aut plagarum orbi missarum clades, atft
fpsiiis anlichrisri insanla, aut poptildrujn ^etrSiciio,
aut plagarum differentia , aiit spes in Vegno sancid-
riim, aut ruina civil^tum, aut rulna magnu fiiibylonis,
Id^st, civitatis rom&nx.

9, Vott hcec vidi, Et etce iurha^muUa quam dinume"
rdre ndnio poterat ex ontni 'getiie^ Irlbu, el populi$ et
tingui$^ amicti stolis dlbis, Quod dicil turba mulla cx
omni tribu, ex omnlbus creJeritibus eleciorum hume-
rum osiendit, qui in sanguine Xgni per 'baptismum
purgaii suas sidlas fecerunt candidas , servanles gra-
iiaih quam acceperiint.

-EX^tfifE im.

airam «sse signifioat, sicut «uperMS enapravioias.

Facie$ eju$ 4ictu $oi, kl est, de reswreotione.

Super caput ^ti$ iri$, Judioinm 4HiiiMt q/M P
illum facium est, autluiurum osi.

Liber aperHM.Revelaiio «^ierum 4n Ifitnr^o lodiciO)
vel Apocalypsis qnam^iccttpitJoannes,

Pede$ e}tu, ilt-suiierius diximu$,.sttBiapesioy. ^
cakari ab eo ei marina ei ierrena, omnia pediM
ejus subjecta significat. Angelum atitem 4icii , id ^
noniium, scilieei Patris : vocaiur enim magni consiiit
Nutttlus. Glamasse^uoque eum voce magna ait. Vos
«lagna est coeleslis 4»mniipoieuii8 Dei verba bomiiu^
numiarey ei coniestari, quia^mai olawMn pomw
4iam spes f>osiea iuUira imhi oat.
D 5. Locuta $tmt eeptem tonitrua vocee uuu» Sepiem
.toiiiirua loetita vooos suas -Spiritua aancius wf^
formis virtuiis esi quiper •prophetns «proiesiaitts ^
i* Et cum aperui$ut $ignacttlum $eplimum , factumi omnia futura , et voce iiiius in ^ssecuio iesumoDituii

onfo (ili^i T^ffirfinfl ita deiJravrftds dst, tlt llilfficii^
ndthoilum slt ^t^rmahuhn ex bls scnsiun elicere :9
quid tainen dociiores bointnos 1n 'medinm atwlennt
qnod rationi njagisconsenlaneumsii, illorum senien-
lisc ftiCfle siilrtcribemns.

n^funcnmtet THiu$ homitfts numttfs. 'iKi 'OmWe^^
^ntccuinque com et Vetc^ri, ^um Noto Testamento,
citantur auciotiiates, corrupl* stini et 'pferVersie, M
cOique videre liceai, Viclonriam hunc 'Oostt^um ^ qni-
cum(|ue Jllc fnerlt, aul omnihogrsecc nilifl^cfese, ^Ht
edrtionem aHqasm qoa passlm eo letopore Bcclesia
meretur, reli<^fosc nimts secotum esse. WJ/m qnod de
fossa NeiWbrdth, et Eed^Siai splrtlli inofx sulijiih^Ft,
ndn parum dirficiilt&tis dt obsctirttaiisfiabdi : pra^ter
enim quam quod vcrba illa a grxcisunde baustasiinr,
moltum discrepant, posterior eliam^ille verborum

(-2) Vij fWnitt5.'Quislieic'nohvrdeailaiinls atirilwR
etorationi^ orndtui usqueeo ttrale cOhsulmm e>s^,«y
si qiils auctdrfem in'Jus Tocei, causamftoe laJsa?/*'""
rte lingujfe majcst^tls dic«re compeirat, n<*» ^"J"^'
aiuten^^re id fecisse ^deaiur?

uyGoogle

335 IN APOGALYPSIN B. JOAMNIS. ZU

Joannis MiriMift : sei 4111« 4ifii M soripiuivQi fui&se A riuit euiD , ut et ipse testinonjiun cooscrlberet.

Mensuraui auteo) teroj^li bei(l)y maodaium Dqmim

<Hutia l(M«u faissieiil louim, id esiqiincuiiMiue
in Veicri Teaiamnlo eraat otoeura yredicaia, ve-
tsiur ea seril^ere : aed reliwHiereca sigpata, qoia est
A|M>stol4is, 9ec o^tcbat gratiam sequcpijft g radu$
h piimo colloeari. TMpim^ ia^nil, pr^ f9i (Apoc^
U 5; uii, iO). Afoaioli MiMi viriuttbea, «igais, por^
lentis ac magiudibus froiis viconiDt ineroiluliiaiM.
Posl illM Ja» «dadetti ooBsummaiia Eoelesiis daium
est solaliiMi propiioiicanHs seriptujranim poal ioler-
pretandanMi : ^i inlerpre^ftles prQpbeiaa di».
Ait enim Aposlolua : Et potmt ^migm im Eulma
jyiw i— l aposlolos» »ecMmim fmfk$m ^ tertiodtelmrei
(I Cor^ u, S8), et rdiqum. f t alio i(m ail : Pna-
phetm dao wi sras diMSI» <t ewtsn mimad (1 Cor.»

aostri, Patrem CQDfiteri omnipoieni^j» esse iflcjjnus,
et bujus lilium Ciiristum apie origii>era s^culi apud
Patrem nenitum , kominem factuo;i m anima vera ec
carne, utraque miseria et aDorie dCYicta^ et in /ecelos
cmp corpore a l^atre receptum effudisse Spirjium
aaACium, douum «t piguus immorlalitaiis : hunc per
proplieias prasdicalum» buoc per legem copscripjiumy
liuuc esse manum Dei, et YerJ>um Palris ex Deo,
per ounnia Dominum et coodiloreio orbis : ba^c est
arundo et rocQsura fidei : et nemo adorat aram
aaociam, nisi qui haoc fidem confiietur.

S. Alrium quod esl inlrinsecui templi, excludeforae,
Aula atrium dlcitur, vacua inter parietes ara : iioa

xtir, 29).£laiii : ^mRii mafltiar ormMval pMpheimit, B Ulesnoo ueeessarios ejici jussit de Ecclesia.

4tteet0 eafiu^ 4e$mpa aifut eemm (U Cer-, Ki» ^).
C« miitai ^t^ pnfketm Aio «al |r<f ilicaiii, al
mm iBitiment , non de catholica prophelia didl
iunliu el inpqfppila, i^ ei pcaQdicaia <a joota : sesti-
nQiaattlem.tttrum oe inierpretalio cum .lestimonus
poBgntat dictionis propheiica^. Coiislat ergo hoc
JosDol non fuisse necessarium superiori virtute ar<
nuito; cum oorpus Cbristi qu» esl Eccle^ia, suis
membds omaiBSiy suo loco resppndere debeai.

10. Accepi librum de manu AMgeti, et comedi illum*
Aceipere librum e| coimedere^ osteasioue sibi facu
memori« est mandare.

Et erat in ore meo tamquam mel dutcii. Dulcem esse
in ore prsedicanonis est fructus loquentis, et audlen-

Data e$t caUari a geutibu». Hoc est, hu;us mundi
hominibus» ut a gentihus vei cum gentibus concul-
cetur. Deiude repetit de jaovissimi temporis ruioa et
excidio, et ait :

5. Civilatem $anctam calcabunl memibu» guadragintet
duobus : et dabo duobus testibus meis, $t prmdicabunt
diebus mHle ducentis sexaginta^ anucti ciiiciis. Id est»
Iriennium et menses sex : httc faciuni menses qua^
dragiiita duo. E&t ei^o illorttm pra:dicatio trien
nium et maDses sex, iCt regnum antichrisii alterum
lantom.

5. Si quis voluerit eos imdere^ i§m procedit e» ore
fpjoniM , et eomedit iuimicos eoruqt. De .ore autem
illorum prophetarum exirejignem contra adversarios»

tibus dulcissimos , sed et prdedicaniibus et perseve- G potestalem verhi dlcit. Omnes enim jjdagas, quotquol

ramibus in maiidntis per passionem aniarissimus.

il. Etdicit miAt ; oportet te iterum prophetare po-
pulit , et rmguis , et gentibus , et regibus mullis. Hoc
dicit, propterea qood qu^ndo hrcc Joannes vidit, crat
in insula Pathmos 1n metano damnatus a Domidano
C^sare. Ibi ergo vl^t Apocalypsin. Et cum jam se-
nior potaret se per passionem acceptorum receptlo-
neni, interlecto Domitiano, omnia judicia ejus soluta
^nt. El Joannes de metallo dimissus, sic postea tra-
didit hanc eamdem qoam acceperat a Deo Apoca-
^m. flbc cat ergo qiiod ait : ^poriet le iterum
Vrtedicare omfrtbi» gentfbus : quia eemis insorgere
«midfriati iiH%as, ec conira islas staiurm suol, m
fhdioalltrQtrum siint oasuRe.

i£X CAFUE XU

). fll oitefisii eet niHd arundo ^iHefirgm, et stabat
mgetm dicens : '8urge, et melire temptum Dsi et ahare,
et eos qm adorant inith. Ostensa amndo siniilis
^rg» : haec ipsa M Apocalypsts, qunm postea exhi-
)Miit Ecdetiis': nihi et iErangeliom perfectae fidei
nostrae salutis catusa : postea scl^it. Gum enim es-
"Mt \alenlinas el Gennthns , et Ebioii , et.caileri
^<M«salaMediffttSLpQrDrhem»conifeaerunt ad iUum
de finitimis provinciis omnes episcopi, et compule-

futurae sunt, ab angelis eorum in voce mittenturp
Multi putant, cum Elia EUsieiim esae, aut Hosen :
aed tttrique JDoriuiaunt. £ii9e aMlQtn woqs n^n inve-
nitur, per quem omnea vetei;^ npairi tradiderunl
esae iUum ieremiam. Mam et ipaun^ viqrbum quod
lactum est ad eum lealifieaiur ei dii;^ .:. Prtiiaguam
te figurarem i» ventfe^ cognom tei^ (tt priusguam de
vulva pstoeedereti^ sanctifieavi ts» 41 pr,opbetam i» gem-
tibus posui te (Jer., 1, 5). In genlibus aplem j^ropiieta
non fuit:etideo verbum Uet verax, nc^cease babet
quod pcomisii oxbibere» ul in genUbus ait propheta.
A. Ui eunt duo eandeiabra in consfectu JDomini terrm
stantes. iitec duo caiidelabra etduaa olivas ideo dixit
et admonuit, ut si ahbi legena non inteileaiati, heic
3) inletligaa. In Zachasia euim, uno e^ duodecim pro-
phetis, iu scriptum eat ; Mi sunt dues oUvib et duo
eemdeiabra qui tii eonepectu Domini terrw adstant
(Zash.^ IV, i^) : id eat, sunt in paradiso. Item alio
seiisu. Jn eonspectu Domini terrae adsuiuia : id esi,
in conspectu aniicbristi. Hos ergo oportetinterficiah
antichristo.

7. Et bestia qum ascendit de abysso. Poat mulus
«phigas 5oaattlo expletas» in llne.dicit ascendiase he-
atiam de.abyaso. De abysao autem quod ascensura

sit, muIUs tesltmoniis est comprobatum : ait enim
COMMENTARIUS.

{}) Menstiram autem tempti Dei, Pro quo in manu- quod plane videretur Apostoli vcrbis repugnare.
«cnpto its^ator fitii Dei. Nos illud muuvimua, ^ t

Digitized by VjOOQIC

535 S. YIGTORIM SGUOLIA 356

in XXXI cap. Ezecbiel : Ecce Assur, eupre$su$ in \corona suUarum duodmm : el in utero kahen^ck'
monte Libani {Ezech., xxxi, 3). Assur deprimens,

cupressiis excelsus, ramosus , id esl popuius mulius
in nionie Libaiio, in regno regnorum id est Roma-
norum. Formosus autem quod ait in germinibus, for-
tem dicil in exercilibus. Aqua, inquit, nutriel illumy
id esi, mulia millia hominum quae sul>jecu erunt illi.
Et abyssus auxit iilum, id cst eruciavit enm. Nani et
Esaias pene iisdem verbis loquitur. Fiiisse autem
eum in regno Romanorum , et fuisse inler Gshsares ,
ei Paulus apostolus contestaiur; ait enim ad Thessa-
lonicenses : Qui nunc tenet, ieneat^ donec de medio
fiat ; et tunc apparebit iniquus, il(e cujus etl adveniut
eecundam efieaciam Salanm signis et porteniii menda-
cibus (II, The$8., ii, 7, 8). El ut scirent illum ventu-

mans^ patturiensj el tormenta tMinent ul pofidA, Ma-
lier amicia sole, et lonam sub pedes suos habeiis,
coronamqoe in capite geslans Btellaruin duiMiectiD,et
parturiens in doloribos suts, aniiqua Ecclesia ett
palruro et prophetarum , et sanctorom , et apostolo-
rom ; quae gemitos et tormenU desiderii soi hsbuit,
usquequo fructum ex plebe sua secundnm carnen
olim pro:iiissum sibi videret Ghrisium ex ipsa gente
corpus suinpsisse. Sole aulem Mnicta, spem resar-
rectionis siqniticat, ei gloriam repromissionis. Luna
yero casom sanctorum corporum ex debiio Dioriis,
quod deGcere numqoam poiest. Nam queniadmoiiaiD
minuitur viu« sic ct aogetur. Nec in toium eitincu
est spes dormieiitium, ut quldam putant, sed habent

rum, qui tunc erat princeps, adjecit : Arcanum jam B in tenebris lucero slcut luna, Corona aolem sidii«

viatiiice moliiur (Ibid,, 9) : id est, malitiam quam
facturus est, arcane molilur, sed non sua virtute. nec
patrls sui, suscitatur, sed jussu Dei, qua de re Paulus
iisdc!» dicit : Idcirco quoniam non receperunt amorem
Dei, miitet eis spiritum erroris ui omnes persuadeaniur
mendacio, qui non sunt persuan veriiate {Ibid,, 10).
£l Esaias ait : Susiinentibus iUis lucem, tenebrw ortat
sunt iUis (£ia., ux, 9). Hos ergo prophelas ab eo«
dcm interfici maiiifesut Apocalypsis, et quarU die
rcsurgere, nc quis aequalis Deo inveniatur.

8. Et jacebunt corpora eorum in plaleis civiiatis
magnce qucs vocaiur spiriiualiter Sodoma et jEgyptus.
Sodoma autem et ^gyptum dicit flierosuiymam»
acervum popnli persecuioris effectam. Diligenler
crgo ei cum summa sollicitudine sequi oportet pro- G
pheiicam praedicationem, et intelligere quod Spiritus
cx Patre et praedicat, et pr»posierai(1); et cum
pra;currerit usque ad novissimum, rursuin lempora
fiuperiora repetit. Et quod facturus estsemel, aliquo-
ties quasi faciom osteiidit : quod uisi intelligas ali-
quolies ut factum, aliquoties ut futurum, in grandem
caiiginein incides. Ergo interpreutio sequeniium
dictorom in ea monslravit, ut nonordo lectionis, sed
orationis intelligator.

19. Et aperium esl iemptum Dei quod esi in ccelo,
Templurn apertom roanifesUlio est Domini nostri.
Templum enim Dei Filios est, sicui ipse ait : Sohite
templnm Aoc, et in Iribus diebus suscitabo iUud {Joan.,
II, 19, 20, 21). Et diceiilibus Judasis, quadraginta et

rum duodecim chomm patrum signiflcat seoundan
carnis nativlutem , ex quibus erat Gbrisiiis camen
sumpiorus.

3. Et vitum ett tiiiud tignum in ceeh : Eeee dncs
rubeus habens capita teptem. Quod autem illuro didt
coloris esse rubei, id est coccinei, operis fructos
taiem dedit ei colorem. Ab initio enim fuit (ui Do*
minusaii) homicida, et omne genus humanum non
Um debito mortts, verum etiam variis gbdiis obiii-
busque oppressit. Septem capita, sepiem rcges Ro-
manorum ex quibus et anticbristus est, ut in priori
diximus.

Et comua decem. Decem reges in novissimo tem-
pore hos eosdem dicil» ut ptenius ibi tracUbioiBs.

4. Et cauda ejus habebat terliam parum steUarsm
ece/t, ei misit illas in terram. Quod autem dicit dra-
conis caudam traxisse lertiam partem stellanim caalii
bifariain hoc acdpi polest; muiti enim arbitraoiar
lertiam partein hominum credentium posse eum se-
ducere. Sed quod verius inielUgi d( beat angelonuD
sibi subditorum ciim adbuc princeps esset, cum de-
sceoderet consiilutioiie sua, tertiam parieffl se-
duxisse : ergo quod superius dicebamus ait Apo-
calypsis.

Et draco etetit in eontpeeiu nmiierit tfuee mAfU^
parere, ut cum peperittet, fiUum ejut deifmrm^. Orsco
rufus suns et exopUns, ui c«m peperisset filiaiD,
devoraret eum, diab«lus est, Angelus refuga s<ilicet,

sex annis wdificatum est lempium istud ; iUe, ait Evan- J) Q<>i hominum omnium iuieriium per moriem aeqoa-

gelista, dicebat de tempio corporit sui.

Et visa est arca testamenti Dondni in tempio ejut.
Evangelii pra^dicalio et indulgenti» delictorum» et
omnia dona qutecumque cum illo advenerunt, illa
dlcit apparoisse.

EX CAPITE xiu

1, 2. Ei signum grande visum est in cceio : MuUer
amicta aoie, et luna tub pedibus ejus, et in capite ejut

lein esse opinabaior : sed qui de semlne o«ilus doa
crai, nibil morli debebat« propler quod devorare
eum non poioii, id est in morte delinere, nam leriia
die resorrexit. Deoiqueeipriosqiiam pateretorUniare
eum accessit Umquam hominem : sed cum non inve-
nissei ilioin esse qoem puubat, discessit ab ilio
usque ad tempus ; unde heic dicilur :

5. Et peperii fiUum qui ineipit regere omnes genttt
in virga ferrea. Virga ferrea, gladiiw est persecoiionis.

GOMMENTARIIS.

(1) Prmposterat. Pro praepostero ordine utitur, pro-
prium iUorum temporum, et suae forusse etiam na-

tionis usom loquendi seculus.

Digitized by

Google

337 IN APOCALYPSIN B. JOANNIS. 358

Onma wU reee$M$e de locU ititi. Hoc est, boni A pardo. Regnum Ulius temporis AnUchrisli, cum va-

movebttniur persecuiionem rugientes.

Et fibui raplus e$l ad Deum el ad thronum ejui.
Raptum ad solium Dei et nos iegirous in Actis apo-
stolorum» quemadmodum loquens cuoi discipulis
rapias est in cmlos.

6. MuUer auUm fupt m eolitudinem ; ei datm iunt
illi dwB aUe aquilm uiagneB. Auxilium alarum inagiix
iqiiike, donum scilicet proplietarum, Ecclesiam illam
GSibolicam ex qua in novissimo tempore creditura
sunt centum qiiadraginta quaiuor millia hominum ad
praedicatlonem Eli» ; sed et cxterum popnlum vivum
inTeniri in adveotu Domini» heic diciu Ei Doroinus
in Evangeiio ait : Tune qui in Judwa sunt^ fugianl in
moRlu {Luc., XXI, 21) : id est, quot<|uol in Judaea

rieute geniium et populum commixtum, significat.

i. Fedee ejus tamquam urn. Fortis ^t spurcissima)
bestiac : pedes, duces ejtis inteliigendi sunt.

Et os ejut tamquam Uonem, Id est, ad sanguinem
armatum os ejus , jussio illius est , et lingna quae ad
nihilum aliud processura esi , nisi ad sanguinem ef-
fundendum.

XVII, 9. Septem eapita septem montet eunt (i), m
quilnu mutier sedei. Id est, civilas Roinana.

10. Et rege» teptem sunl : quinque ceciderunt, unug
est , et aHus nondum venit; et eum venerit, bren tem'
pore erit (2). Intenigi oportet tempus quo scripU
Apocalypsis edila est : quoniam tunc erat Cssar Do-
miiianus ; auie illum auiem fuerat Tilus frater illins.

fuerint coliecti, eaut ad illom locum quem paratum B ei Vespasianus, Oiho, Viiellius ei Galba. Isti sunt

habeot, ei nutriantur ibi ii iennium et nienses sex a
facie diaboli.

t4. Alee duee magna, Duo suni prophet» , Elias et
qai CDro illo fuerit prophela.

15. Et emisil serpens ex ore tuo posi murterem aquam
velut ftumen, nt eam eo flumine auferret. Aquam quam
emisit de ore suo serpens , jussu suo populum qui
perseqnatur eam, significat.

16. Et adjuvit mulierem terra, et aperuit os suum^
el absorbuit illud fiumen quod draco emisit ex ore suo.
Aperiiissc os siiam terram, et dcvorasse aqiias, vin-
dictam de praesentibus manifcstat. ilanc tgitur licei
parturientem signiflcet, poslea partu edlio, fugientem
ostendit; quia non uno tempore oiraqiie sunt facia :
Christus enim quod naius est sclnins ; sed iempora G
fniercessisse, ul Hla aufogiat a facie serpentis, adhuc

actiim non ease. Deinde ait :
7-9. Factum esi prtetium in ceeio : Mickaei et angeli ejus
pugnabant eum dracone, et draco prasliatus estet angeli
ejn : et non vaiuerunl, nee inventtts locus eorum ampUus
fn calo, Et projeetus est draeo iile magnuSj serpens nnlt-
qm: jfrojeetusest in terram, Hoeestiniiium Antlcbristl.
anie Uroen oporiet predicare Eliam, ei pacis tempora
esse; ac posiea consummatis iriennio et sex niensibus
'n pnedicaiiune Elise , eiiam jacuri eum de coelo obi
habuerai poiestalem ascendendi uaque ad illud tempus:
ei angelos refugas unlversos, sic et Aniichrisium, de
iofernosuseitari, Pauliisapostolusait : Nisipriusvenerit
diHissio, et apparuerithomo peccaU, fUius perditionis et

qoinqiie (|ui cecidertini. Vnus exstat , sub quo scripia
est Apncalypsis, Domiiianus scilicet. AUus nondum
ventl, Nervam dicit : et eum veneril, brevi temporeerit,
biennium enim oon implevii.

il^ £( bestia quam viiUsti , de septem est. Qooniam
ante istos r^es, Nero regnavii.

Et ociava e$t. Ait modo (5) : cum illa advenerit ,
computa locum oclavum , quoniam in illo esi con-
summatio, adjecii.

Et in interitum vadet. Nam decem Reges accepisse
regalem poiesiatem, cum ille moverit ab briente ,
ait: Miiteiur ab iirbe Roma cum exerctiibus suis. Et
cornua decem ct decem diademata Daniel oaiendil.
Et tria eradicari de prloribus, hoc esi, irea duces
priinarios ab Aiitichrislo interfici. Cxieros septem
dare ilii honorem , et consiliom , et potesiaiem , de
quibus ait :

16. Hi odient meretrieem^ urbetn sdUcet ^ et eames
tjus comburent igni. Dnum autem de capiiibus quasi
occisum io mortem, ei plagam mortis cjus curatam,
Neronem dicit. Gonsiat enim, dum insequereUir euro
equiiattts missus a senaiu , ipsum sibi gnlam succi-
disse. Hnnc ergo siisciiaium Peus mittet regem dignum,
sed dignumquaiem meriierunt Judaei. Etquoniam allud
noiiien liabiturus est, aliud etiam insiiluturus , ui sic
cum tamqiiam Ghristum eicipiant Judiel, ait Daniel
(Dan., XI, 37), Desideria mulierum non cognoacet,
cum prius fueril impurissimus, et nulliim Deum fiairum
suorum cognoscet. Noii eiiim seducere poterit popa-

odversarius, qui seelevavit super omne quod nominatuf D >"«» circumcisionls , nisi legis sit judicaior. Denique
Deui, aut quod eoUtur (fl T*m., ii, 5, i. ). ^^ ^^^'^^ «^» «^ *^^'^ ^^^'^^' revocaUirus esi. sed

ad circurocisionem suscipiendain, et si quos potueric

EX CAWTE xiii. seducere; iia enim faciet sibi, ui Christus ab eis

1. Ei vidi de mari ascendentem bestiam similem appelletur. De inferoo auiem (4) illuro resurgere,

GOMMENTARIUS.

(1) Septem eapita septem montes sunt. Hoc ex cap.
XVII, 9.siiniptuin esi, usqiie eo, ubi itenim verba t5,
capiiis incipit iiiterpreiari, cum att , Numerus enim
hormnis est : qiix verba mutare noluiiiins ob id qiiod
iiilorpres ipse dicil Spinium sancium non servnre
yert)oruin ordinem, sed a postremis inierdum ad prima
"^i^rpreinnda iransire.

(^) Hocex cap. xvii, suroptum est. Gall.

(o) Aii mcdo. Hic lociis nie diu lorsii, curo foede

( ni fallor) corruptus esset : eum lamen corrigere co-
naiiis suin, quod an consecuiiis sim, eriiditiores
hoinines jndic:ibuiit. In mnnnscripto ila legebatur :
Au modo cum ille advenerit, amputas toco octavo. quo^
niam in illa est consnmmalio. Ociavo loco aiiticiirisiom
veiiiurum dicii; nam ocionario numero perfeciio de-
signaiur, cnm mundi llnis advenerii, ideo addit : quo-
niam in ilto est eonsuminatio.
(*) Nunc redit ad cap. xjii. Gall. ^ t

Digitized by VjOOQIC

359 9. tlCTOHINI SCHOLlA Mo

supefids ditiitlas verbo £sal£, Aqua fmtrla Hlum, A piant sef vi et libftrf iiotdttilA frOttllptfsaiitiikfflanlbus

dextris numeram nominis e]tis, ne qtittf ettkat tel ren-

et infernus auxit illum; qat tameri tlcet et nomirte
immutatoet actuimmutato teniat, ait Spirltos :

XIII, IS. Numerus ejiis iiomen hominis est^ et nume'
rus ejus sexcenti sexaginta sex, Sicul ex liUeris grxcis
computum habent, sic in compluribus rsirocv inve-
niuuiur. retrav (1) enim hunc numerum habet, quem
genliles Solem Phaebuinque appellant, computalarque
grxce sic : t irecenti, s quinque, i deccm, t irecemi,
CK unum, V quinquaginla; qui simul ducti iiunt sex*
centi sexagiiita sex : quanlum eiiim atliuet ad litteras
grxcas, iiunc niimerum nomenque explent : quod
nomen si velis in latinum converlere, inteiligilur per
antiphrasin diclvx(2); quae litterae hoc modo com-
putantur : d quippe quin^^enti (5) Itgurat, i unum, c

dat. Aspernaiionem Del et exacerbacidn^ Daniel
ante prxdixerat (Dtfn., xi, 45). Ct stataet, Inqail,
iemplum suum inierSamariam, super nromem incly-
tum et sancium, id est Hierosolymts, imaginem, sieut
fecerat Nabuchodonosof . Tun^heie sitbsthtiity modu
aulem helc recolii, qood Dominiisi admotictis Eccle-
slas suas de novissimis tempotibns tt perfeults ait:
Cum auiem ttftf^'//t aspernatianem quie dkta etl per
Danielem prophetam, staniem trt iict^ mmet^ , qui legk
intelligai {Matih., xxiv, !5; Dan., ii, 97). Asper-
naiio diciiur quando exas^r«iur Eletfs, eo qiMd id^
pro Deo colaniuf, vel eum dogma Inefeiieoruin io-
trodticiiur in eccle&iis. Aversio auiem qnod uabites

centum, i quinqnaginta, v quinque, x decem ; quod B hOmines signis falsis et portenlis Mdyeti avevunior

computalis littet Is facit simillter Sexcenti sexagiuta de salute.

sex, id est quod graece sonat TeiTov , neinpe id quod

latine diciiur diclvx, quo nomlhe per antlphrasln

expresso inielligimus antlchristum, qui cutn a luce

supenla abscissus sit et e^ pHvatus, transflgurat tainen

se in angelum lucis, audens sese dicere lucem. Itein

inv^hiirius In quodam codice graeco avTefio^ : quibus

computaiis Illteris Invenies numerum ui supra,a

unuin , V quinquaginia, t trecenti, s quinque, |x qua-

draginia, o sepluaginla, t ducemi; quae simul sex-

centi sexaginta sex sccundum graecos faciunt. liem

aliud ejus nomen gothlce quod per se liquebll, id esi

ytvtnnpiy.og , quod eodem motlo graecis litterls compu-

iabis, 7 Ires, e quinque, v qiilnquaginla, o- diicenii, u

EX GAPITE XrV.

6. Et vidi angelum valantmn per medium ctelum.

* Angelum voUntiBin per medium c