Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis, commoda, oeconomica ..."

Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying.
Wc also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at |http://books.qooqle.com/|

THIS VOLUME
DOES NOT CIRCUL^TE
OUTSIDE THE LIBRARY

CUIISUS COMPLETOS

SIVE

J IBLIOTHECA UNIVERSALIS , INTKGBA , UNIFOBAIIS, COMMODA , OECONOMICA,

OMNM SS. PATRIM, DOCTORGM SCRIPTORUMQUE

eCClESIASTICORU»

QUI AB .liVO APOSTOLICO AD USQUE INAOCENTII III TEMPORA

FLORUERUiVT ;

RFXUSIO CHUONOLOGICA OMNIUM Q\]JE
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC-i: Ti;ADrnONlS PER DUODECIM

PRIORA ECCLESLl!) S.tlCULA,

lUlTk EniT10?(ES ACCUnATISSlXAS l-^TEK SG (.L'MQ1:E KONNCLLIS CODICIBUS HAimSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM

DiLi(;E.\ri:a castic.ata ;

B1SSERTATI0N1BUS, C0MMKNTAR1IS LECTIOMBUSQCE VARIANTIBUS COM !M:>TCR ILLDSTRATA ;

OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS KDITIONES QVM TRIBUS NOYISSIMIS SiECULIS DEBK.NTUK ABSOLUTaS

DETECTIS, AICTA ;

I.NDICIBUS PARTICIILARIRUS ANALYTICIS, SINCULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS HOHEim

SUBSE0UK.NT1BUS, DONATA ;

CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITR DiSPOSITlS, NKCNON ET TITULIS SINGULARUM PAC.INARUM HARGINEM IIUPERIOIIBM

DISTINGUENTinUS SUVJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTMIUS, ADORNATA ;

0PER1BUS CUM DUBIIS TUM APOCRYPniS, ALIQUA VKRO AUCTORITATE IN ORDINR AD TRADITIONEM

KCCLKSIASTICAM POLLENTimS, AMPL1FICATA ;

;dU0BUSINDIC1BUSGENERAL1BI'S LOCUPLETATA : ALTERO FCILICET REKUM, QUO CONSULTO , QUIDQUID
U.NUSQUISQUK PATRLH IN QUODl.lBET TllKMA SCRirSKRIT U.NO INTUITU CO.NdPICIATUR ; ALTERO

SCRirTLItiC SACRiE, ex qi:o i.kctoki coMiT.r.iRE sitobvium quinam p.\treset in

QUIBUS OPERUM SUORIM LOCIS Sl.NGUl.OS SINGILORUM L.BRORUM SCRIPTUR.E

TEXTUS COMMENTATI SI>T.

I DITIO ACCURATISS1MA, CiETERISQUC OMNIBUS FACIl.K ANTEPONENDA, Sl PEBPENDANTUR : CHARACTERUH NITIDITAS «

CMARTiE QIALITAS, INTI.GRITAS TEXTUS, Pr.RFECTIO CORRKCTIONIS, OPERUM nECUSORI M TIM VARIETAt

TUM NUMERUS, FORMA VOLUNINUM PERQUAM COMMODA SiBIQUE IN TOTO OPKRIS DECURSU C<)NSTANTEE

ftlMlLlS, PRETII EXIGUITAS, PR.ESERTIMQIE IhTA COLI.ECTIO, UNA, METIIODICA ET CIIRONOLOUC^,

SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORtMQUE IIACTKNUS IIIC ILLIC SPARSORUM, PRIH^JM

AC1EM IN NOSTRA BIBLIOTBECA , EX OPKKIBUS AD OMNKS J^TATES,^ LOCOS, LINGUAS

FORMASQUE PERTINKNTIBUS, COADUNATORUM. f

SERIES PRIMA,

LN OLA 1*R0I)ELNT !'AT«ES. DOCTOKES SCRIPTORESQIE ECCLESIylii LATINyE

A TERTL1.LIAX0 AD GREG0RII;M MAGNIM.

ACCUKANTE J.-P. MIGNK.. Ca^euinw eomvUitran m SINGDL08 SCIENTU

ECCLEiSlASTICyTi: KaMOS EDiTOUE.

PA i IiOLOGI-5i TOMijS X!H.

<; FEI ICIS Jl. PAP*. FArtTlM et MARCELLINI, S. DAMASI, tapm, TIIEODOSII MAGNI»

PACATI , FILOCALI ET SYLVII , S. VIGILII TRIDENTINI ,
LUCIFERI CALA«IT.'.M,S. PACIAM. IlIl.ARIAM , S. SIRICII , pap;b,

TOMUS OKICUS.

PARISHS, EXCUDEBAT VRAYET ,
•i^ VI A DJLTA D'AM1101SE, PHES LA BARRIERE DTOFER."

00 PETlT-MOiNTROUGE.

■

■ I /

T_ ,

•• • .

• - ••••••• r

/ • •

" • • • •

••••••■

• • •

' • • '•

••• •.

:♦••'

SMGIORH
DAMASI PAPJE ET PACIAWI

NECNON

LUCIFERI

EPISCOPI GALARITANI

OPERA OMNIA

JUXTA MEMORATISSIMAS MEHEND.Ii;, GALLANDI. ET FRATRUM COLETI EDITIONE

RECENSITA ET EMENDATA.

rKLir.IS PAVJE II, K41ST1M ET MAHCELLINI, TllEODOSII MAti^NI,
VACATI, VAniORtM, FILOCALI , SYLVII , S. VIROILII TRIDENTIM, JULII IIILARIAM,

S. SiniGII PAP.E,

UNIVEnSA QIJE EXSTANT OPLSCULA .

'eX GALLA.NDI, COUSTANTII WOLLANDISTARIIMOIIE COMPLETISSIMIS
rOLLECTIOMOrS EXCERPTA , CASTICATA , ET NUNC PUIMUM IN UNUM VOLl ME\

COADUNATA.

, . •« % • .»

■ i ■ . •

fO}<

- ■• ' • • • ' « '. \

"• " ?* . .. -. . i . . ^

• • • •

» '« I • •

PAIUSIIS,

EXCUDEBAT VRAYET,
ly VI A DICrA.WVK fVA.MBOISE, IIOUS LA BVURIERE P ENFEU ,

\V PKriT-MONTIU»Ur.K.

18^0.

ELENCH US

OPERUMQD,^ IN HOC TOMO CONTINENTCR,

S. FELIX PAPA 11.

EpistolsB.

FAC^TINUS ET MARCELLINUS PUESBYTERI.

Liberjdc Trinilale.

Vaustiiii Fides.

Fauslini cl MaFcellini libclliis precom.

Rescriptum Theodosii pro Marcellino et Faastiuo.

9. DAMASUS PAPA.'
Dc S. Damasi opusculis cl (^estis.
Diatribo; duse illuslrantes {^esta qnasJam pontificum Libcrii^ct^Damasi.

S. Damasi Epistolic.

S. Damasi Carniina.

S. Damasi opera npocrypha.

Catalogus Uomanorum poulincum sub Liberio descriplus.

TIIEODOSIUS MAGNUS^ET PACATUS.
Panegyricus PacaliTIieodosio dictus.
Sclecta Theodosii dc religione decrela.

S. VIGILIUS TRIDENTINUS.

Epistola^du^.

VARII AUCTORES.
Monumenta vetera ad Ariauoraia hisloriam pertincutia.

[DIONYSIUS TILOCALUS ET POLEMEUS SYLVIUS.

Kuieiiuariajanliqua.

LUCIFER CALARITANUS. '
Libcr de Non convciiiondo cuin ha)relicis. .

Liber de Regibus apostaticis.
Pro. S. Alhanasio libri|duo.
Liber de Non parcendojn Deuui dclinquentibus.
Liber Moriendum esse pro Filio Dci.

S. PACIANUS.
Epislola; trcs ad Sympronianum.
Exhortatorius^lihellus ad pa^niccntiam.
Sermo de Baplismo.

CK: JliUCS H»?^JANUS. . . . ...

Libellusde niundi Duralione. •**C; : :..:..;•:/•• :::*:*•;

• •••••. • ,

Exp )si(um dc die{Pascha' el meuhis.

i:*;fSi^ri5rC)8RvrA:r: .•::•. .;.•
Epi»tola'.etd.?crela. '" *'* *'* * •*•* ••• •' • •••':: v :••:

Col.9.

/79
.81
107

111

j2gl

347

375

423

khi

549

557

.071

767
795
817
93(>
10G8

1051
1081
1089

1097
11C5

1131

MIGNli; succursaiisic, hMuulrouge, ds Vrayet de Surcy,

imprimevr k Pari«./|

ANNO DOMINI CGGLV-CCCLVIII.

SANCTUS FELIX PAPA II

( BX LABBBOy COKC. TOM. II , COL. 843-859. )

NOTITIA BIOGRAPHICA DE S. FELICE

EX LIBRO PONTIFICALf DAMASI PAPJB DE8UMPTA.

<^ Felix nalione Romanus, ex paire Anasiasio, ^ j^ filio, martyrio coronaiur, ei capite Iruncatur. Hic
dit annnm nnum. menses tres. dies ires. c Hic fecit liafiiliram via AnrAiia milliarifi Akn^iw» »^^..«.^«

sedil annum unum, menses tres, dies ires. ^ Hic
declaraYiiGonstanlium tiliumConsiantini ha>reticum,
et secundo rebaptizainm ab Eusebio Nicomediensl
Juita Nicomediam in Aquilone villa. ^ Et pro hoc
declaralu, ab eodem Coiislantio Constaniini Augusti

• FeUx. Felix, Liberii diaconus fidelis el caiholi-
cus , »b Ah;inis suffeclus esl in Incum exsulanlis el
relegati Libeni. Fontfici^im sedcm hi ( quod ait
Ijber ponCiflcalis^ legiiinie teniiil, ▼ivenle adhuc ai-

2ne pro fide exsilium siisiineiite Liberio v(*ro ponii-
ce, non aliter qnam chorepiscopus oblinuisse po-
luit, ne uniiis corpiiris ccclesiaD diio foreni capita :
si vero, quod comuiuniori pairum sententiae cnnve*
nienlius est, ab Arianis in eam intrusus, ab iisdem
molitione Epifteii episcopiis ordinatiis luerit, ui sclii-
sroaticus aliquis, jiire magib usur|iato quaiii dehiio
eamdem occupasse dehuii. Ab eo tenipore, quo Fe-
lix Constaniiuin. Ursacium, Valentem, aliosque Aria-
nos excomniunicjndo, vexilluin fidei ipse ereiil,
quove Liberius ob roanireslam haereiicis commu-
iii«inero, a calholicoruin comniunifine plane extorris
exisiimaios esl, quasi impossibile $\i euoKlein cuin
b-.rreiicis ei catholicis simul comiiiunicare posse :
ill«^ oinniuro caUioliC4>runi judicio, quanquaiii aniea
SchiHmaticus fuisset, leKiliinus Eccli*siae catlioiic^B
poniifex hnberi coepil. vide qu» dixiuius iii notis
ad Vitani LibtTii, ad coiicilium Mediolanense el Sir«
inieiise. Sevee. Bnius.

^ SedH annum unum, mensei Iretf dies tret. Niini-
roro a lapsu Liberii ad obituin suuin. Ideni ferc So-
xom. lib. iVy cap. 14, dicens, euin posi redituin Li-
berii tanlnin ad modiciim tcmporis spatiuin sedein
tenuisse. Huic senientia; etiani lllud consentaneuin
est, quod non nisi unain ordinatiunem meiise De«
cembri fecisse dicatur. Quod ait Marcellinus, Fell-
cem posi obitum Consiaiitii roortero oppeiiisse, et ad
consulaium Valentiniaiii atque Valeniis, annis vide-
llcei octo post redituin Liberii superstitein fuisse,
qu<»di|ue Roinanus clerus, Liberio in exsiliuin misso,
lunverii se nullum creatururo pontificein, d '^iec Li-
berius ipse resiitueretiir, quosdam vero ex illls per-
jun>s efleciosi Feliceni iiitrusis^^e, majore affeciu er-

Sa Ursaciiim qiiain veriiaie scripsit ei dixit. Vide
iaroii. aniio 557, nuin. 01 ei t>7. Sevee. Binius.
c Hic Contluntium ucundo rebaptixittum ab Euse-
bio NieomedienMi. Conslantiuin secuudo rehaptizatum
fnisse ab Eu^ebio Nicouiediensi, falsi-^simuiii est :
luin quod Aiban.isiiis lib de Syn«Hl., ei S<icraies lib.
11 cap. iill., »fttniieui , euiii teinpore morlis ab Eu-
zoio Ariano baptisroo iniliaturo fui>sc : luiii quod
Hilanus lib. de Synod. posl haec tenipora in euin in-
▼ebatur, qaod uon regeiieraiuH, ut ait. eccle»iis cre-
d»*iidi formam pr.escribere auderet. Vidc Baruu., aii.
357, num. 02. Sever. Binios.

^ Fa ftro hoc dectaratu^ etc., martyrio coronatur,
De obito Felicis, liber pontificalis hic, et in Vita Li-
berii mire adroodum varial. Euro martyrio occu-
Iraisse lesutur Roroanum martyroiogiam. Quod in-

Patkoi.. Xlll.

fecit basilicam via Aurelia milliario ab urbe secundo,
cum presbyierii honore fungeretur. El ad eamdem
basilicam emii agrum circa locuin, quem obiulit ec*
clesijB quam fecil. Uic fecit ordiiiaiionem uiiam in
urbe Roina per mensem Deceiiibremy presbyteros

gressus illius viiiosus sit et iniquus, et de exiiu ip-
sius scripla interse pugnaniia iiutent; ideo lempore
Gregorii XIII, aiino Chri^ii 1582, diu niuliuiiuiiie in-
ter viros doctos, ad corriuendum manynilogiuin de-
putitos, duhitaium fuit, di^heretne hic saiiciiiH Felix
in eniendaiiim manymloginm reft rri. EYpunrtum
fuissel nomen lllius, iiisi aica niannorea in basilica
sanciorum Cosniae el i);iniiani vige*>ima ociava Jnlij
pridie nimiriiin ejus diei quo celebraii solehat me-
moria hiijus Felicis, invema fuissel cuni h;ic inscri-

B ptione, antiquis cliaracteribus marmori incisa : Hic
jacelcorpn» sancti Feticn papw et martyris, qui Con-
etamium hasreiicim damnavit. Quain inv(>niionein cum
oniiies iion inimerito divinilus contigisse crederent
suain qiiam coiiceperant senieiillani inerito retrac-
taruni, eaiiique in majorem m:irtyiis gloriam coin-
mutaroiil. Vide Biiron. auno 557, nnm. 65; Bel-
larm lib. ivdeRoman. ponlif.,cap. 9. Sever Bmius.
Suiiimani Dei pnividentiain, qua semper niodera-
lusesiips;imRi»roan:im Kcclesiam.hic, lecl«r, mecum
paulispfr iiiluere. L.abefacialo non qnidein p;irtici-
paiioiie hxrrsis, sed Arianoruni duinlaxal coinniii-
iiioiie Liberio, Felicem aniea eoruindeni conimiini-
catione conjnnctum ex adverso Dms excitai; sia-
liinque eunidem erigil adversus eos ipsos Arianos,
quoium saiieope fuerai Rumanaoi caihedrain conse^
cutus, et inagno prxsidio coiiira adveisarios c<iiifir-
niat; sicque ad pugnam niliorat, ut exagitans omnes
AriaiioB, eoruinque principem Conslaniiiim anathe-
mate feriens, pro mercede corona martyrii insigniius

vi fueril. Felice defuncto, nulliis in locuni ejus ^ubro-
gatns esi : nam Liberins abrupia penitiis, qnae reci-
piendsB sedis causa inierce.oserat, Arianonim com-
muiiione, ab oinnibus legiliinus Rom^iii» ecclesi^

K>iilifex, ul fiierat ante, cognitns el acceptus est.
iso igilur potiu> quain re<largutione dignuni est le^
centioruin quorumd.iin histoiirorum, quos libenter
seqiiunlur MaKdeburgenses, coinnientnm, diceniiuin
Felici ^ecuiido fuisse suffecium Leonem quenid:iro
Arianum, in S. Hilariiiiii paruui aequuin , quem
seio ad syiioduin aecedeniem , iii piBnani iiunii
coiisidere jiisseiit : aique ideo eadem a Deo vin-
dice, qua Arins, pceiia niuU-taiuni, una cuin visce-
ribiis aiiiinam erQavisse. Sed <-um, onmium antiquis-
siiiioruin tesliiiionio, Leo 1 lempore concilii <.halce-
donensis sederii; cumque nulla iiientione hiijns rci
facl;i, omiies omnlno Liberio et Felioe defunctis, Da-
masuin subslituerint; non hisloriain, sed fabellam
esse scias, a receiitioi ibus forie excogiiatam, qnod
falso opinali fuerunt, Liberium, l?elice secuiido ex-
pulso, instar Leoiiis in catholicos saeviisse. Vide
Baron. anno 557, num. 69; Bellarm. lib. nr de' Rom
poat.| cap. 9. Sbvee. Boaos. *

II SANGTUS FELIX PAftA II. H

21, diaconos 5, eplscopos per divcrsa loca 19. Qui A Daniaso presbylcro, et sepoliiim est in basilica su-

etiam *■ passus est in ci?ilate Gorona cum muUis cle-
ricis etfidelibus occulte juxta muros urbis' adiacus
TrajaHi, lertio idus Movembris. Et exlndc mptum
est corpus ejus a presbyieris et clericis nociu, cum

' Capile truncatui.

' Aalatus (orme Trajani,

pradicta, quam ipse via Aurelia consiruxerat, * duo-
decimo kalendas Decembris» milliario secundo. Et
ctBsavil episoopatus diei Iriginli ocio.

* Dedm HfHkM.

EPISTOLiE ET DECRETA.

• ^ EPISTOLA

6. ATHAMASII ET ^GTPTIORCM PONTIFICUH AD
miClElI It PAPAM.

De infeaalionibui Arianorum.
Domlno beatlssimo et honorabili,sancto patrl Felici,
sanci» sedis aposiolicae urbis Romae paps, Atha-
nasius ei universi ^gyptiorum, Thebaidorum, et
Libyorua episcopi, in sancta Alexandrina synoda
gratia Dei congn^gati.

Yestro sancto suggerimus {Maurus Casenie episc.
ad S. Martinum; consess. 1 concil. Laier.^ anno 64^)
apofttolatui, ut nostri, roore solito, eollicitudinem
geme dignemini, Juxta vestrnm prndcniissimam
sapieniiam, quae oronibus luce clarius roanifesta est :
quia apostolicis vettra beaiitudo visceribiie commou
(Ihusdedit Calaritanus tp. ad S. Martinum) super
tribulatione nosira, nos omnes bortaia esl, ad lui-
lionem catliolic» et apostolica^ Ecclesi» in unuro
eonvenire, et de noslta oppressione canoiiice et
unanimlier tracure, dum constat voa una cum beaio
Paulo apostolo eadem compassibiliier dicere : Quis
mfimuuur^ et egomon infirfnor? (ftiif HandMtiMatur^
a non ego uror (H Cor. ii, ^)? satagentes ne ali-
qua de his, quoe vobis credit» suut, rationabilibus
ovibus a besiiiseaviatar. ideo, paier beatissime> quia
semper antecessores nosiri, et nos a vestra aposto-
lica sancfa sede auxilium hausiraus, et nostri vos
curam habere agiiovimus, pr»(atam apostolicam et
smnnMim expetimos juxta canonom dectet» sedemy
Ul inde auxHium capiamus, unde praedecessores
nostri ordiuatioiies et dogmata «tque sublevatiooes
oeperunt. Ad eam quoque quasi ad malrem recurrr»
mus, utejustiberibiis nuiriumur, quouiam non po-
tes\ materoblivisci infantem suum. Sicet vos nolite
okitivisci nos vobis conimissos, quoniam non levi-
bfn nos tnimici nostri iiriplicaverurft afDiciiorilbuSy

« Epistota. «Htec eplstola sub noinine Ailianasii :id
Felicein ex synodo Alexandrina sorlpta ab episcopis
jfigyi,ii, Tbebaidis, ei iJby*, dc fide suspecla est ■
tum quod lioc tempore. <]uo Aihninsius fuga elapsus
in eremo iMtitnimi , quorve ciini Liberio omues epi-
scopi «<>rlhodosi , de<?reto hn|>er4oris et MiHliolauen-
sisconetliabuli, sedibns suts efxturlNiti erant, nequc
loous, neque lempiis cogend:e synodi esse potuerit:
tiiiii t|Hod hac •epistola ad Felicein scripia , ipsum
Felieem de «ua ipdiiis ordinaiione certiorem reddat.
An rescrlptum FelieisToriasse eodem defecttt labo-

* Ad malasinepefttortiimerces Ims ineptae farMfi-
nis quisquilias Baronius aUiqae enrtili viri ablegMi.

et quotidie facere moliuntur, et apprehendere, aut
ferris nos constringi mi nantur (Sf^Aanuf Dorenstf
ad eumdem papam cons. 2 ejusdem synodi), nisi eo-
^ rum consentiamus erroribus : quod nequaquam vobis
inconsultis agere praBsumimus. Ganonibus quippe
Jubeniibus, absque Romano nos de majoribus causis
nibii debere decernere poniifice. Ideoque ad propo-
situm recurrentes, et ad braviym propertntes, ve"
sirae apostolicae sMis imploramus anxffium : quia,
ut credimus, non despexit Deus preces cum lacry-
mis sibi oblatas servorum suorum, sed -ob id vos
pr»deces50resqne testros, aposioficos viddieet pr»-
sules, in summitaiis arca constiiult, omniomgiie ec-
clesiarum eis curam habere fjM-aecepiL, ut tiobis suc-
corratis, nos(|ue tuentes, cni omne episcoponim jti«>
dicium est commissum, liberare ab bostibus nostris
non negligatis. Nam seirous in Nicana magaa syno-
do irecoiitoram ododeoiffl opiecoforiiiii, ab omnibus
eoncorditer esse roboratum, non debere absqncBo-
mani pontificis sententia coDciHa celebrari (So^.»
L II, cap. 8 et i7; Soa^ L m, c. 9), aec episoopos
damnaii, licet hnc et alia quam ptara necessaria ab
hxreiicis, qui nos quotidie infestani et pcrJere ni-
tuntur, ui raciliiis nos capere poflsoit, «Mt synodica
capiHila incensa, Robtsqne sublata. ^)fia de fe, hac
inventa occasione indiflrerenter, omni canonica et
apoitolica posiposita auctoritaie, nos vi a propriis,
vobis inconsiiltis, IUioite erpollunt eedlbus : ovesque
nobis a Ghristo Domino apostolica commissas^gra-
iia, invadunt, gradibus privanl, et quod pes^iroum
esii, et ofluiibiis Cbnsbanis legiiMis inimicnm, iiiter-
ficere decertant. Vos ergo (ut semper vestra^ sedi
sanctae consuetudo fuit) periclitanlibus subvenite,
oppressos roborate, iribulatis maiium porrigite, ta-
liaque probibete, et leges imp<mlte, ot aposiolica
doctrina, quae in l^eo est, cito ad victoriam judiciiim

ret, alii judlcem. fllain epistolam , cnjus fraginenta
snb noimne FelicisinChalcedoncnsi concilio exstant,
a Felice secundo scripiam fuisse , doaissimis qui-
biisdam viris auctoribiis , exisiimaium est., h:ic de
CflU^:i , quod prsdiciuui fragmentum in .concilio
Ghalcedonensi, act. 1 et apud Gyrillum In sua apoio-
gin post epistolam Julii pap;e atiexatnr. Sed eam
seutentiam ex argumeiito et tftulo qjusdem epistolaa
redargnimus supra in notis ad i epistolam Tellcis
primi. Sever. Binius.

' firc^ et «iMe omaes imutoO miifmns ex cadem
oificina *

IS EPLBTOUB BT DECRJETA. il

p^rdueart nktii DOfttmn, nMqve (apofttoionnn prin* A opprefif ionibui et angusliii, iia nos Uberare dignerii.

eipe suffragante Peiro) ab immineniibui periculii
liberare. NoTinius namque in jam prasfau Nicaena
synodo {Ei kabelur in eputola deer. JulH conlra Oriai-
tales pro Athaiuuio, c. 7) generaliier esse decretum,
u( nullus passim vugeque episcopos, aut prcesam-
ptive lacertre, aut aecusare, ei qui non soni recta^
fidei, ▼el bons Yit», vel clar» conversationis, aut
iiifamare pr«sKmat : sed prins, li erga episcopos vel
auciores Ecdesta qaii»quam causam hjbuerit, eos
eum ebariute mansueiteoaveniat, ut ab eis vulnui,
unde agituf, recte saneiur : aut ipse, li secus ege-
rit, accusator eicommmniceiur. Quod si ab eis nihii
valuerit reeto percipere, tunc primo summos adeat
primates, el ipsi, tempore congrno, eanoiiice eoe

Nam fuii semper vesine sanciae el apostolicae sedi li«>
eentia, injusie dainnatos vel excommunicatos, potes-
taiive sua auctoriiaie resiiiuere ; et sua eis omnia
reddere, ei illos, qui eos condemnaveruni, aot ck-
eommunicaveraiit, aposlolico punire privilegio , sicui
etiam nosiris et anterioribus eognovimus actum lem-
poribus. Porro ei ipsi priniaies, qui episcoporum et
summorum ecclesiasiicorum iiegoiionim causas sus-
cipere debeni, in pralixa Nicauia synodosunt diiiu-
meraii, ne in posierum conieniio ei boc orireiur.
sanctissinie paier palrum {Idem Sergitu epitc, mox
cit,), abscinde blaspbemias, et jactaniiam vaniloquo-
rum, et insidianiium infesiaiiones, nosei fraires no-
siros opprimeniium, aique perdere vuleniium, qui

convocare dehebant {IM., e, i7). Qui si aut suis B ad vos, quasi ad capuicourugimus, ui vesiro sufiulii

rebus exspoliaif, aut a propriis sedibus ejecii, aot
exsuiantes, vei oppreesiaut inique traciaii fiierint,
primo eraaniur, et canonice restiiuantar (/6td., e. 8),
atque omnla sibi sublata tnlegerrime eis legibus
reddanlur(J7«ir. eoil. 55) : quonlam priusquam hafic
fiant(ut in pr»dicvoeonsliiuiumesiconcilio),necc»-
ttoniee coavocari, nee * disiiogui a quoquaro possunty
4|oooiam nee SMuli legesh.-ccfieripermiitunt, quanio
magis eedesiasiieal Slimiliier et a suprudictis patri-
hus ost defliMtMn eopsonanter, ut siquisquam episco-
porum, aut mtiropoliianorum, aut comproviiiciales,
^fti judiees sospeoios habuerii, vesiram sanclam Ro-
■iafiaminierpcUetsedom,cuiab ipsoDomino poiestas
ligandi ac solvendi {Uatth. XVI) speciali esi privilegio

auxilio iiberemur, et vobis nobisque commissas
Christi oves a luporum ore, Domioo adminiculanto,
aitiequam degluiianiiir, eripiamur. Nec enim fas est
(S. Marlinus papa ibidem)^ supplicura aposiolicar se-
disscripio, aui sioe seripto preces oblaias despicere,
sed (ut condecet, ut privilegium vesirai sedis esi) et
nos et illi canonicaliier convocemur , et aiiie vos de
nosiris objectioiiibus canonice cum omni probiiate-
conceriemus, sieui pr«decessores iiostri penes ves*
tros iecerunt aHiecessores, ei sicui canonica in prao-
dicia lancta syno<lo docentiiistiluia, ei veluii palliati'
verbi per veniilabriim canonici! examinationis ; ple-
nam purgationem in communi consisienies audiiorio,
de maiuris etenuirienlibus catholicae Ecclesi» dog-

ftuper alioe conoeisa. Ipia enim {Sergius Cypri ep. C matibaa, quae conOrmani cor hoininis, per participa-

ad Tkeodormm papam^ con$, 2 concil. Lateranensis)
Hrmamentnm a I>eo lixum ei immobile percepit, quo-
fiiam ipsam formam universorum liiulorum lucidis-
simam, DominusJesas Chrlsius vesiram apostolicam
constiioit sedem. Ipsa eit euim sacer * verlex, in
qoo orones Beclesi» veriuntur, sosientantur, rele-
vanlur.A Et sieut InChrisio Chrlstiani, et in pelra, id
est Christo, Pelrus, Petri rcnovantur Ecclesi». Tu
esenim (sieut dtvinum veraciter tesiaiur eloquium)
Petrus, elsuperfundamentttm iiMim Ecclesiae colura-
M, id esl, episeopi, qui Ecelesiam suslinere, ei pro-
priis lumieris portare ilebeni, libi suui coiifirmai»,
Ubique daves regui ccsloram commisit, aique llgare
ei solvere polesliilve qa» in terra ei in ccslrs

lionem paiernaruin coniequamur instituiionum, An*
tiquis enim regulis {PP. Afr. in ep. ad Theodorum
papam^ eons. 2 conc. Later.^ an. 6id celekrati) sanci«>
ium est, ut quidquid quamvis in remoiis, aut longin-
quis posiiis provinciis super episooporam querelis,
aui acciisalionibus agerelur, non prios traetandum vel
accipienduro esset, quam ad noiiiiam almae sedis ves-
trae fulssei deducium , ut hujus aucioriiaio, * joxla
qu» foisset, pronuntiaiioinfirraaretur, aut firmaretor :
iiideque sumerent normam, uude Ecclesia! suffi|isere
praedicatioriis exordium , nec passim ab insidiatori-
bus column» everierentur Ecclesiae. Certum est
enim, eidem sanciae sedi vesirae, in honorem bea»
lissimi Peiri, pairum deereia peculiarem decrevisse

8««l (Harilr. XVI>, proinalgavii. Tu proraiianiin D revereniiam Dei , pro rebus inquirendis aique de«

Imrosium, el inpeliloriiffl , atqoe omnium iiifestan-
tiiMn depositor, ui princeps ei doctor, caputque
ooMlum orihodox» doeiringe, et immacnlatae lidei
•liails. Igilor ne despicias, pater, tuorum patrum
pielalem, bonamqoe tnientionem. Et sicut ilti, pa-
iret el praMlecessores nostros a multls llberaverunl

terminandis , quas solliciie decet , justeque ab ipse
praesulum examinari vertice apostolico , cujos soUi»
citudo semper fuil ei eit, tam mala damnare, qnam
probaro laudanda. Quocirca humilliiuum vestre
apostolico culmini persolvenies obsequium, ui ipse
Dorainos prfficepii , et sanciorum decreta patrom

* Ef sieut. Legendum videtur : Ei sicut in Chrfsto
Chrisliaiii, tia ei in peira. id esi, Pelro, renovantur
K(ieM#* Mt siiseiisus, Romaiiie EeolesiiB poutifi-*

^ foft4, lUs/ruifi,

•Sic Graeci tto^ov «iro tou tto^iiv, neque ex hoc eiyw
mo arguas Latine scriptam poiius esie quam Grseee.

cem, si quid in caeteris ecclesiis vitiafum aui depra-
vaium sit , sua auctoritaie ei posse et debere corr^
gere. Sever. Bimos.

• verbis.

^ Hxta qum fuisset pronuntiatio facta, infirmaretur.

IS SANCTUS FEUK PAPA n. IG

gtatuerunl , cum lacrymis suggerimQS , quod sine A die 17 kalendarum Augu&taram • , indietionte quar-

gemitu cordis reiicere iion valeamus. Nam in lan-
tum a persecutoribus sanciae Dei ecclesiae , nosiris-
que inimicis persequimur, ul magis nos txdeai
vivere, quam mori. Unde pras omnibus falemur in
tantum cor e^se nostrum vulneratum {Viclor Cahh.
in ep. ad Theodorum papam), ut propUeticum illum
plnncium eioptemus , dicentes : Quis dabii capiti
noslro aqnam , uiul oculis nostris (ontem lacrymarumf
ut iedentes^ ploremns die ac nocte (Jerem, u) ? Ecce
enim Ccclesia Dei non leviler perturbaiur, culumnae-
que ejus nimis infesiantnr, atque a pravis amoveri
homiiiibus niiiintur. Ghrisiianoriim vero voces ac
gemiius episcoporum longe lateqtie resonant , novi-
tates insurgunt, calumniae crescnnt, persecutio gras-

tse, nosiram bumiliutem, divina gratia, suo (ut prse-
cepit) munere praevenienie , vestris sanctis ac Deo
digiiis precibus in sancta Romana * Ecclesia ponti-
flcalis bonoris accepisse consecrationem et stolam :
in qiio dignitaiis fasiigio , ut a Deo omiiipotente re-
gamur altissimo , ci a malis omnibus liberemur, ut
uon sacerdoiale nomen tanlum, sed Ghrisii Domini
Dei Dnsiri protegente auxilio, et meritum habeamusy
vestris sanctis ac Deo acceptabilibus nos commen-
daiites orationibus , posciinus , quatenus ct vesiris
dcprecaiionibus pro nobis ad Deum eflTusis muniii,
et eruditionibus bonis iiistructi , dlgni cfliciamur,
cum oroni nobis populo Cbristiano commisso, illacsi,
protegi velamenio divino. Ad salutaiionem ergo

satur , perdiiio fil populorum. Vestrum est enim, B vcstraj sanctae et honorandae paternitatis vice no-

nobis manum porrigere, quia vobis commissi sumus.
Yestnini esl nns derendere atque liberare; nostrum-
que est a vobis auxiliiim expetere, veslris parere
jussionibus. Prx nimio ergodolore etgemiiu, omnia
quae nobis instant, et nos inlestant, ' necessario re«
cordari, vobisque signidcare nequimus. Ideo al-
mutn vcstrum exoramus apostolatum , ut super his
legein , qux in meinoraia Nicopna synodo esi pro-
mulgata, licet praedictorum insidiatorum et aliorum
roalorum hominum (ul facilius episcopos, Deique
roinistros valeant illaqueare) depravaiione sit suf-
focaia , reparetis : et quae necessaria fore cogiiosci-
tis , veslrae sancUe sedis aucloritate iios cuiictosque
fratres iiiforroetis , ut malorum insidias liominum.

sira , ^ Benedictum humilem vestrum fratrem , no-
strum episcopiim , et Alexandrum presbyterum,
Crispiiium quoque diaconum , vestros famuios de-
stinavimus, quos postulamus celerius nobis a vestra
beaiitudine persolvi , ut vestris coliortaiioiiibus ro-
borati, et vestris regulis infurmati, inimicis videlicet
conipressis , ad proprias prudenier consoiati valea-
mus Ecclesias ante hiemem, Deo propitio, remeare.
Vestrum est quippe, paier sanctissime, canonica di-
Strictione (Vide finem Victoris ejusdem epistolo!) soi-
iicite, ecclesiasticae regulae adversaiitibus,et fratrum
iiisidiatoribus obviare , nec permittere noviier dici,
quod patrum venerabilium auctoritas omnino non
censuit. Nos enim humiles corde , quac recta sunt,

vestra fulli auctoritale , illaesi , Domino opiiulante, G adjuvanle Domiuo, sapieiiles, uno vinculo chariutis

evadere valeamus : quia non est ovium , insidias
luporum praevidere (Cunc. iii Rom. sub Symmacho)^
sed pastorum est. Scimus enim (ut semper vestrae
sedis pnesiiles , primo apostoli , deinde successores
eoruin feceruui) vos universalisEcclesiae, el maxime
episcoporum , qui oculi propter contemplationem et
speculationem , vocantur Domini^ curam gerere, ae
de revelaiione et lege nostra assidue cogiiare debere,
sicut scripluin : Beatus vir qui mediialur in lege Do'
mini die ac nocle (Psal. i) : quae meditatio (Victor
Carthag. epist. cit.) noii lectione per figuram littera-
rum lantum conspecta, sed exuberante in vobis
Christi gratia , in vestra cognosciiur conscientia
immobililer insita , et ntiliaienus de vestro corde

vobiscum sumiis consiricti, veram fidem ac religio-
nein caiholicam in omnibus fortiter defensantes.
Stndiosius iiaqiie acalholicis, improbis probe re-
sistere innitendum esi, ne torpentes desidia oppressi,
culpx taciturniiatis iene.imur obiioxii , ei quasi fa-
voreni impendentes judicemur, dutn adversa caiho-
licae fidei propulsare negligimus. (jnde dictum Cat :
Negligere quippe, dum possis deturbare perversos,
nibii aliud est quam fovere. Nec caret scrupulo so-
cietatis occulue , qui inanifesto facinori desinit ob-
viare. Liquet, doctor sanciissime, venenosa serpen-
tium sine simplicitate astuiia dum manifesta est
dolosa inimicorum fallacia. Succurriie , qu.psumus,
oppressis , liberate nos de manu persequentium ,

recedenie lege Christi Dei Domini sacrosancta, sicut D ut cum beato Job cantetis : Benedictio perituri super

in psalmo dicil propheta : Os justi meditabitur sa-
fnentiam , et lingua ejus loquetur judicium : lex Dei
ejus in corde ipsius (Psal. xxxvi) : non atramento^
$ed spiritu Dei vivi vestra in arcana conscripta ; ne-
que in tabulis tapideis , sed in tabutis cordis carnali'
bui (II Cor. iii) , sicut beatissiini aposioli Pauli ad
Corinlhios missa iios docet epistola. Qnibus prae-
missis, significamus Deo placitae paternitati vestrae,

* Necessaria,

' Anno 646. quo magis appareat fucus iropostoris
qui orbi voiuii illudere.

' Romanam loco Carthaginensis subslituii. Adde

me veniebat, et cor vidwe contolatus sum. Justilia in-
dutus sum , et vestivi me, ticut vestimerUo el diade-
mate , judicio meo. Oculut fui caco , et pes flaudo.
Pater eram pauperum , et eautam quam nesciebam^
diligentissime investigabam. Conterebam molas ini-
qui , et de demibus ' eoriittt auferebam pradam (Job
xxvii) , et rell(|ua. Nos enim qiios tua maxima ex-
spectai cura (Innoc. ep. 18 ad Alex, Antiochenum)^

qiiod Athanasius Alexandri» ordinatus, credo mense
Janiiario an. 5l6, iiidictione U.

^ Nomiiia propria mutavit plagiarius ne depreheu'
deretur in furto.

• lUius.

i7 EPlSTOLiE ET DEGRETA. 18

id est, omnes episcopi, praecipoe tuum mereri de- A epUcoporum. — XYIII. De non terminandii eauiU

epitcoporum ab$que auctoritate Romani poniificit, —

bemus Judicium, et non ab aliis devorari. Merito
ergo nos Domiui causa respicil sacerdotos , si si-
lentio faveamus errori (CtBl. ep. 1 ad Gallo$). Si-
quidem corripianiur bujusmodi, nec sii lik)erum
eis, pro voluntaie facere judicium. Desinat noviias
incessere veiustaiem ^, desinai Ecclesiarum quieiem
inquietudo lurbare. Nam ut omnes meiropoliiani vel
reliqui episcopi sua odia aul vindictas in reliquos
episcopos exereere non vaieant, ideo nomi-
natim in Nicxna synodo expressi sunt primates,
qui reliquos episcopos audire et judicare debeant,
De ulla fraus in judicio episcoporum possit irruere.
Yos ergo, qui io summa specula gratia Dei estis po-
siti, atiendere eos et opprimere 0|)ortet , qui iii fra-

XIX. Si episcopu$ a comprovincialibui , vel a metro"
polilano temerit $e prcegravari. — XX. De judidii
epitcoporum^ et de tempore conce$$o ad praparandum^
et comparandum. — XXI. De judicibu$ et accu^aUh-
ribui, qualei debeant e$$e,

Reverendissiniis aique dilectif simis fratribus, Aiha-
nasio et universis i£gypiiorum, Tbebaiddrum,
Libyorum episcopis, in sancta Alexaiidrina ^ynodo
congregiitis, Felix almx Roiiianae iirbis el oiiiver-
salis Ecclesi» episcopus, et sancia syiiodns, quae
in urbem Romam conveiiit, in Duinino halutem.'

Sacram vesiram synodicani epistolam , per gra-
Ires seditiones et scmdala excitant (Steph. Doren$%$ B ^^^^ sancii Spiritus , et Deo placiium studium con-
ad iyn. Later. ann. 6i9). Ideoque exorarous, ut mi-
nime despiciatii bumilitatis nostrae et omnium
orientalioro orthodoxorum sacerdoium et populo-
rnm arQiciioDet ' , et deprecationes cum lacrymis
oblatas , sed sicut luminaria universo mundo , ver-
bum vitae retinentes , introductas exstinguiie tene-
bras oefandissimorom insidiatorum , temporibus
etiam nostris pirocaciter germinatas , qiiatenus fun-
dilus exstincta hujusmodi caligine, lucifer nobis re<
splendeat per vos, sanctissime pater, et dogmatica
definilio ubique omiies Iaptincans,qiiam glorio>i Ec-
clesiae sanctae patres per propria piissima dogmata
in aeternx vitas firmam bjercditaiem praedicasse
Doscontnr.

scriptam, vestrae a Deo bonorandac s.-iiictit:itis gratia
libeiiter soscepimiis , atque instanter in synodo
recitari per singiila jussimus , el oinnes intenie ejus
colligere verba praecepimus : super qnae dum IsLtari
sperabamus et cupiebamus , versa est in luctum
cithara nostra, caniatio in plorationem, cl omne
totius synodi gaudinm in moerorem translaluin est
{Job. xxx) : quia non decuerat , ut hi qui corpus
Chrisli qnotidie proprio conliciunt ore (S. Hier. in
ep. ud Nepotianum) , tanlam paierentnr persecutio-
nein, quoniani Doininns Deus nosrer saluieni provi-
dens generis hnmani, mandavit perseculiones non
fieri, neque flucluationes inferri , nec invideri labo-
rantibus in agro dominico, neqiie dispensatores

Incolomem te et beneplacitom Deo (Sergiui Cyp. G magni regis vexari ant expelli. Quiescile , inquit

ep. ad Thiod. papam iupra dt.) , sanctissime pater
pairum, orantem pro Dobis, Dominos custodiat in
aeTom. Amen.

' EPISTOLA I FELICIS PAPiE II..

RESCEIPTUM AD EPISCOPOS IN ALEXANDRINA BTNODO

CONGREGATOS.

I. Vt nemo epiicopum penei arbitroi icecularei ac-
cuat. — n. St quii adver$u$ epiicopum cau$am hu'
buerit. — III. De eadem. — IV. De epi$copii rebu$
Mui$ exipoliatii , aut a iede pul$ii. — Y. Infanm et
sacrilegoi ad teitimonium non admittendoi. — YI. Si
epiicopui vocatus ad concilium , ire non potuerit. —
YII. De cauiii quw legibui non continentur , vel pro-

sancta msigna Nicxna synodus (6, qua!$t. i), et no-
iite persequi eosqui Deo perfecte niinisinmt, et sin-
cera voluntaie Dei superni maiidala custodiuni, et
nostris legibus subjngantur ; quia nee decet , nec
ordo palitur , ut iniqui el carnales, spiritiiales per-
sequantur. Omnis enim qni resislit alicni, nunc
verteiido, nunc celando veriiatem, mentiiur adver-
8US eum, coiitra quem litigat. Et qui infestns est
alicui, omnia sicut hostis agil, et insuper loqui con-
tendit. Yos enim monemns, fraires, in Bpeciilift esse
debere , ut in quantum potesiis , et Duminus auxi-
lium dederit , talibus noslra apostolica , vesiraqoe
auctoritate resistaiis, nec quisquam vestrum a fra-
tris auxilio se subtrahat , sed pro viribus praestet
hibiUB no$euniur. — YIII. De accu$ationibu$ epi^eo-J) s\dmin\cu\um. Quouiam» licel paiici siiis, si unani-

porum, et rerum $uarum ablatarum redintegratione. —
jX. Quibui non liceat accuiare , vel le$tificari, —
X. De eadem re, — XI. De penonii accuiatorum. —
XII. De primatibui et metropolitanii. — XIII. De
aecuiatiombui epiicoporum , et ineptitudine aecuion-'
tium. — XI Y. Qui non debeant admitti ad accuiatiO'
nem. — XY. De eadem re, — XYI. Licere in eccleiia-
stieii negotOi, dicta cauia et finita , recedere. quod \n
uecularibui non lieet. — XYU. De accuiationibui

* Citat buDC locom Yinc. LirinensiSy ex sopra ci-
tata Caelestini I papae epistola.

* Nomina SopDronii, Apollinaris et Severi rese-

mes foeritis , nuUatenus , jtistitia snfl^raganie, Do-
mino qnoque opem ferenle , superabimini , quia
funicului triplex difficile rumintur (Ecclei. iv). Nam
si ofliciis saecolaribos hninana lex sobvenit (S,
Greg. ep. 120 tib. vii) , quanto magis ecclesiasticis
et Domini sacerdotibus , maximeque pontificibus,
qui pupilix oculorum Domini nnncnpantur , divina
atque catholica lex sufl^ragari del>et ! Ait enim di-
vinuni de episcopis eloquium : Qui voi tangit^ tangit

cuit falsarius.
' Falsam et hanc quoque meritissimo jore dixeria^

|# SAMCTOft FCLII fAVk IK iO

pnpMam tHftm mei {Ztnhgf. ii). 6l si 8a0f«)>rf» biH A IV« St qui^ epitcofMiniin fnerit suis rdMS eis|H>^

inaiiii Nftfltiplfeiter axplorantor lioniiiiee lefpe, et
rOqoteitioties Btqne iiidiieise * ejus inoltoraiii meo-^
Siom eoitcedofitur, ne Injosfe damnentor : qoanto
mgls episeopis, qol proximiores snnt Deo, et soper
lios eormiiioii , posltiqoe fn eoetesfi militia , qu»
impensius ponderanda est» tempora snnt conee-
denda mulio ampliora , ne a quibusdam graventuri
opprimanior « vel subilo ddmnentur l Incipiamus
ergo {Innoe. ep. i), adjuvante Deo , et sancto Petro
apostolo, per quem apestolatus et episcopatus in
Cbristo ccspit exordium , quoniam plures saepe
emerserunt causse» quae in quibusdam non erant
causae , sed crimina : quia magis ut comperimus ,
iniqnitate, quam chariiate fratribns sunt imposit»;

Hatos, aiit a soa ecelesio i\ aut tiMOfO eipolsns «
qnod omni Cbristlano nomini est inimietimy openet
et decei * episcoporam propositom semper prima
lironte eedere , ut omnia qoas el aUata simt, potes«
tati ejus legaliler reddantur, et praesol prins restitoa*
tor, et posiea non statim, sed dio et per spotiosa
tempora suis potestatire dispositis, ec ad soan ne*
eessltatem praeparatis, ad tempos femot ad causam :
et si juste visum foerit , aecusatoribm respoadeat
&o'is\

V. Nulli infami {ex Amanc) atqoe saerHego deqoo*
CQDiqQe liceat negoiio adrersus reiigiOBom Cbristia-
nom, qoamvis bamilts servili$qoe persooo sit , lestl-
monium dicere, nec de qoalibet re, aciioiie, aot in-

el ot de eslero sollicitudo sit ne talia eveniant, ca- B scripiione Cbristianum impelere.

pitola qoaedam a sanciis patribtts tam in ffteaena
synodo , qiiam et in hac sede constitnia, ponamns,
qolbus fratres et coepiscopi nostrl folti, insidias
inimicorum, aoxiliante Domino, Taleani evadere, et
prout Dominus posse dederlt, paucioribos verbis
tantorum malorom imitemnr compendlom {Idem
papa ep. 7), et strictim, quae In Tolumine litteraram
vestrarum comperimus,retractemus,etalia nonnolla
Instantfs temporis necessaria, proot petitis,ponamns.

I. Est nnmqoe synodlcis decrelum instituiis
{Carth. III, e. 9; Miiev. i9, Agath. Aur., eic.)at nemo
eplscopum pones saeculares arbilros accuset, sed
aplid ^ummos primaies.

If. Si quis adversus episcopitm caosam haboerit.

YI. Si qais episcopas legitime aeeusatos, et supra-
dicto ordine ad eoneilium eanoiiice eonyocatus fue-
rit, absque uUa trepidatione ire debebit;et si ire
Bon poiuerit {Hadr. e. 5), pro se legatom ad syno-
dum mittat.

VII. Nullae causaa a judicibus ecclesiasiicis audien*
tor {Idem, e. 11), quae legibiis non eoniinenlury vel
qoae probibitpe esse noscuntur.

Ylll. Si quis aliter non acqoieverit , nisi at epi-
scopum accaset , supra taxato hoc lenore agere de-
bebit, quia aliier raia nnn poiest accasatio exsistere«
Tane primo accusaii causam accusaior apod prima«
tes canonice dererat {Carth. iii, 7). Kec a commu«
nione prohibeatur accusaius, ntsi ad electorumjudi-

non prius aliqaos episcopos adeat,at eum accoset, G cium canonice convocatus, infra tres aut sei vcl

quam familiariter ei suam indicet querelam , ei ab eo
^ aut Jiistam emendalionem, aot rationabilem percipiat
excosalionem, Ipsa nos itistraenie veritate : Si pec*
eaverit m te frater tuMs , vade , et corripe eum inter te
et ip$um tolum {Matth, xviit). Si te audierH^ lucratut
et fratrem tuum. Sl te non audierit , adhibe duot tei
tret tecum : et ti non hos audierit^ dic Eccleties {Luc.
ivii), id esi , accusa eum publice* , et non prius , et
reliqua.

III. Si quis episcopum post baec elegerit accasare,
summis primatibus episcoporum suam Indicet cau-
sam, et non saecularibus , qui magis ad pacem qiiam
ad judicliimeos revoccni (CorM. iv,c.5!6).uicharitas
In omnibus et ab omnibus cuslodiaiur. Si primates

plures menses pro suis rationem reddiiorus venire
distalerit. Quod si probare poiiierit, qood non nolue-
rit , sed non poluerll venire , nihil el nocebit. Ille
vero, qui vi aut timore a sede pul&us, aut suis rclius
exspoliaius fuerit, non prius vocetur ad synodum ,
quam ei omnia legibus redinlegraiifur. El lamdlu
in sede propria paciflce et poiesiaiive cuncia dispo-
nens resideat (Aom. v, tub Symmacho)^ quamdiu
expulsus vel exspoliaius carere visus est rebus (5,
qu.^;et in decret. Ivo.f lib. xliii, q. 3). Cum autem
ad judicium venerit , si voluerii et necesse fuerit ,
Indnciae ei petenii a palribus constituiae, absque im-
pedimenio concedantur, et Judices a se electi irl-
buaiitur, ut in loco unde est ille qui accusatur , aut

(S, 9tf.2)accusatoresepiscoporumcumeispacificarefi si alibi alicujus temerari» multitudinis vim meiue-

familiarlter minime potuerint,ltim temporetegilimo
eos ad synodum canonice convocaiam, non infra an-
gusla teinpora , canonice convocent , et non prius
qaam eis per scripla significeni quid els opponiiur ,
ut ad responsionem prxparati adveniant. Nam si aut
vt {Concit. Roman. v, sub Symmacho), aut timore
ejecti, autsuls rebus exspoliati fberlnt, nec canonice
evocari ad synodom possunt , nec respondere aemu-
lis debent, anteqoam canonlce restituantur, et sua
eis omnia legaliier reddantur.

•£»s.

• Tunc.

• JE>t#co;toriim prtepotitum temper prhm [rontetQl^

rit, iocuni sibi congruum eligat, quo absqiie titnore
suos, si necessitas exposcerlt , tesies babere {Conc,
Afric. c. 90), et absque Impedimento suam canoiiice
seiiientiam finlre valeat, quia multa per subreptio-
nem eveiiirc solent.

IX. Ut testificandi , vel aocosandl lioeniia dene-
getur bis qui Christianae religlonis et nominis digni-
tatem, et soae legls vel sui propositi normam , aut
regulariier probibita, neglexerlnt (Am^anics in e. i
tit. 7, 1. \yi Cod.Theod.).

lidtum ette; vel tanetum propoeitum temper prima
froule ittcedere.
. ^ Et idem babetur in decretis Joliii c. 35.

EPISTOUE ET DECRETA
X. MuUtt» ^erocAik» pmvftiel quaiMlo derogiloH A legi, ripierei, fenefiei, eduiteri, et qui rapliim fece-

rini, vel falsom testfmoniom dixerinl, teo qoi td

credilur {THp. iii, 8; e^ 8§er. i, 51 ). Ideo variis
detreeiaiionibot alque accuiaiiouitHis non deeei labe-
faetari prinalem, aed nagis pairom regulis rol)orari
(Dam. €f. mi IlUfrkei of^ud Tkeodor., ii, 2S). Nee
fMcih aul indifferenler suteipere accusaiiones pras-
iumai, diceiile Domino : Aoii sii<ptdo« voeem msu-
daeii {Exod. xihr); sed prius prolmre debei susplcio-
nem ei cauiira , iul qoo inimo hoc facial , el posl-
roodum suipicere : quia teritaiis profeasionem (iu.
Mi lib. T Semt, PwU^ tU. 45, $ent. 2 ), propinquiti*
lis , Inimicitia, limoris « amoris , odii el cupidiia^
lis iotesiio impedire , ei advorsa fralribus irrogare
iolei.
II. Perion« {Hmdr., A e< 15) accusanlium lales

ioniiegos magosque eoncurrerinl (i7a<fr. eolL 05 ),
nullaienus ad accusationem rel ad tesiimoniiim
erunl admlltendi.

XYI. Nee iia in ecclesiasticis agendom est nego-
ilis, sicut in sxcularibus {S. Leo^ ep. 54). Nam in
saeciilaribus posiquam legibns vocatus venerit, elin
foro decertare cceperit atiquis , non licet ante per-
aciam causam recedere : in ecclesiasticis vero ,
dicta causa, recedere licet, si necesse fuerit, aul sl
se praegravari videril.

XYII. Quoiles episcopus {Hadr. VI) snper ceriis
icciisiiur criniinibus,si lales fuerint accusitores ,
qui juste ei Cinonlce recipi debcint, legitima in syn-

esse debenl , quirum fides el conversatlo et vili g odo, suo in lempore congregaia, ab omnibus cano-

probabilis et absqne reprehensbme sit, et que omni
careanl suspieione : qula ei boc, (e presente, ot
bene noiii, in Niecni synodo , propter malorum bo-
minum infesiitlonem , ib omnibui diffiiiiium esl, 11-
cei privoruffl homlnom insidiis sinl h»e ei ilia quim-
plura deleti ^.

Xn. Primitei illi, et non ilii iinl , quim in Ni-
caeni iynodo sonl consiiinti. Reliqui vero , qui me-
iropoles teneul sedes {Hadr. eoU. tS), irchiepiscopi
TOCiniur, et non primatei, iilvi in omnibus spoilo-
lics sedii dignitite, qos ei ab ipso Domino est con*
cesii, el poiioi i sinciis piiribns roborita.

XIII. Primo temper (/dem e. 15) in omni episeo-
poruni acensiilone, viia , persona el eonversatio ic-

nice audiatur, qui sunt in provinciis, episcopis. Qaod
si legiiimi non foerint accusaiores, non faiigeior
episcopus : quia sacerdoies ad sacrifieandura va-
care debent , non ad iiiigandum. Nec illi , qui Ihroni
Dei voeantur (eoRc. To/ef. xi, e. 5), pravorum ho-
minom insidiis turbari debenl , sed iibere Christo
Oomiiio famuliri.

XYni. Qnamquam comprovincialibus episcopis uno
cum eorum meiropoliiano , sun provinciae causii
episcoporum liccii charitaiive ei eoncorditer agi-
lare , non laroen ( sicot in praedicta , le prssente ,
consiiiulum est synodo)licet definire absqueRomanl
poniilicis aucioritate. Quod si secus a quibusdim
pratsumplum fuerit , ipsi qui hoc egerinl, susb prae-

ensanliiira enuciciiim inquirainr : et postmndnm ea C iuniptionis suscipiant damnuni : et illi, qui ab els

qu» olijleiuntiir, fideliter periricieuiur : quoniim
flibil ililef fieri * debet, nisi impeiitorum prius re-
quirilttr fideo , personaB, vili el aetas discutiantur :
quii noo debei,pravorumaulinsidiantlumhominam
perniciOy vili lacerari innoeeniium. ft.ine siepissime
boni i malis persequuntar, qui non eeesant suis '
Cilimiiilibui iUis derogire. Idee iumraopere pro-
vidondiNB eil ne baac fiini.

XlY.Nollus8ervai(CarfA. vu, e. 9), nulias libertoi,
nullus ipifidui, ooiiui criminibus Irretilus, iiuilus ci*
lunHiiitor,nuiitti qui inimieiliis stadei, nullusqni fre-
quenter liiigil {Hadr. ii «l 50, es Cartha§meniibu$if,
56, il VII, 2),ei ad accusandum vel delrahendum esl
iMiiii, nulli infiimis personi, vel omnes, quos ad ae-

perperam excommunicaii aut damnaii fuerint, aue-
toriute hujus sanctaB sedis, et beati prsceptoris noi-
iri clavigeri Pelri polesiate solvantur, aiqoe resUi-
tuaniur. Ipseenimait Dominus : Qumcumque tolverU
iuper terram, erunt ioluta et in eeitii{MaHk. xvi).

XIX. Quoties episcopi se a suis comprovincialibui,
{Hadr. 6 eiiS^ex can. k eil eone. Sardicemii) vel
i melropoiitano putaverint praegravari, aut eos su-
speetos habuerint, mox Romanam appellent sedem,
ad quam eos absque ulla detentione, aut sunrum re*
rum ablatione, libere ire liceat. Et dum praedictara
Romanam matremappellaverini Ecclesiam, aut ab Oi
se audiri exposcerini,nallus eos aut excommunicare»
iBl eorum sedes subripere, aut eorum res auferre.

cueaudi crimini publici ieges publicae non admit- ]) aut aliquam eis vim Inferre praesumat, anlequam eo*

lunt, permitlinlur episcopos oceusire ; quoniam ae-
eniiteres el pccuiitiones, quas leges saeculi non rot
eipioot, qui riiione sicerdouUi eis recipere debei
ordo, iovenirt neqiieo, cum bec el in Nicaena syn-
odo probibiui iinl, el illi fDigii ab istis, non istl
ab iilifi Jodicart debeant; ei ipostolus dicM : Spf-
rkuMiie judieat omma , ipfe vero a ntmine judicatur.
(II Car. n).

XV. HaBroiici» i quibtti oimiora oppriraimur, ex-
GOisaiuoiaii^ue» bonicidas i milcfiei , furee , iicri-

' Ofc oolo quaedom deeroui io Nieaeui synodo
deleti.
*dec€t.

rum ciusi Romaiii pontificis auctoritale fiiiiatur*
Qood rI aliter a quoquam praesumptom fuerit, nlbil
erit, sed viribus carebii. Nam nec hoc perperam
pra^somimus, sed ei ipsum iii Nica*na synodo consil-
tulam, et antecessores nosiros egisse, bene, Atbanasl,
nosti : quoniam quando lu el Paulus Conslantinopo-
litanus, Asclepius ^ Gaxae , et Lueianus Adrianopo-
litcs, :ib Orientalibus cplscopis, inconsulto sanelai
memoriae Julio praedecessore nostro, damnati estis ,
et id eom quasi ad lotius orbis caput ( ul semper

* ealumniii alioi denigrare.
^ Aiclepfm et Cueiui.

93 SANCTUS FELIX PAPA II. U

liuic sedi sanclae iicitam fuit ) confugistis , cognita A dice cbaritalis suam desiderent promere senientiam.

eorum nequitia (7Wp. iy, i5, ex Soz, ni, 7), et yestra
justilia , vos in communionem suscepit, et omnium
Testnim curam gerens, propter sedis propriae digni-
tatem, suas singuiis reddens ecclesias. Orientalibus
scripsit, cnlpaiis eos. quod non recte traciassent vi-
ros incnlpabiles de suis eccie^iis eipellentes, et con-
fttituia Ni<'.Tni concilii mininie conserv.inte<. E qui-
bus ad certum diem nonnulios sibimet adesse praece-
pit, utde taiibus praesumptinnibus ceri^im redderent
rationem, et coram eis ostenderel, jiistum se super
eis protiili^se decretum. Iiiterniin:itus est etiain non
lalia deiiiceps fratres esse pa^^suros, et nisi ab hojns-
modi prssumpiionibus ce<is»rent, a propriis esse
gradibiis eos recessuros. Tali enim liujus snnctc se-

His ergo tam legaliter (Trip^ ix, 14, ex Theod. v, 9),
quam et canonice prolatis, eiiam omniiim Christia-
norum reverontiam congaudere deposcimus, spiri-
tuaii intercedente dilectione ettimoredominico, per
quem hnmana remoyetur offensio, et ecclesiarum
aedificitio prapponitnr uiiiversis, nt niagis nniversi ad
aedificaiiotiem fratrum laboreni, quam ad daninatio-
nem ; qnoni^m ait dominns : In hoc cognoicent omnett
quia mei esiit ditcipuli^ ti diieciionem habueriiit adin-
vicem {Joan. xiii). Jam eniro form;im dedimus (Da-
matut^ epiti, 2, ex Trip. ix, 15; ex Theod. v« 10), et
a pra^decessoribiis no^iris Uatain esse cognovimns,
ut si quis se agnoverit Chrislianum, illnd servel quod
ab apostoiis iioscitur esse coniradituin , dicente

dis privilegio tu et fraires lui proprias recepistis B aposiolo P:tulo : Si quit vobit annuntioverii prceier

ecclesias, cnm omnibns sibi perlinenlibus. His enim
et aliis quam plurimis documentis manifestum est ,
nullum damnari , aut suis exspoliari rebus debere
episcopum, qui hancsanctam sedem interpellaverit,
aot sibi defensatricem adsciverit, donec judicinm de
eo nostrae apostoiicse aucioriiaiis (Mari. 1, eontett. 2
eonc. Laier.)^ hoc est, principis apostolorum Peiri
agiioscat, qnia solummodo Christus Jesus huicsanctac
sedi , id est , apostolicae , facere commisit , utpote
quoiiiam solus aiqne pr.'c omnibus praefalus princeps
apostolorum creditus est, atqiie percipcre meruit a
rege regum Chrisio Deo claves regni ccelorum
(Maith. xvi).
XX. De indiiciis vero episcoporum (In decret.

quod accepittit, anathema tii (Gaiat. i). Cliristus
enim Dei filius, Dominus noster,humanogeneri pro-
pria passione salniem plenissimam condonavit, ut
nos liberarei (Rom. viu). Et si Deus in tantum nos
dilexit, ut etiam proprio filio non parceret, sed pro
nobis omnibus illum iraderet, ut nos liberarct : nt
qnid nos non diligimos fratres, aut eos temere judi-
camus, cum praedictus dicat apostolus : Nolite judi-
care invieem^ ted hoc magit judicate^ ne ponatit offen-
diculum frairi, vei uandalum (Rom. xiv). Nam si illi
qui fratrcs diliguiit, ei Deo iiaii sunt, et vident
Deum : qiiid ergo eriint illi, qui eos persequuntur,
et eos detralieiido, machinando, accnsando, infes-
Undo, damnare moliuntur? Si illi fiiii Dei, procul

Ivo. iib. iv),super (|uIIhis consnluisiis, diversas a pa- G dubio hi filii sunt diaboli, qui semper, tieut ieo ru-

iribus regnlas invenimus instiiulas. Quidam enim ad
repellenda impeiitorum machinamenta, et suas prae-
parandas rcsponsiones, et testes confirinandos , et
coMsilia episcopomm atque amicorum qiiaprenda, an-
num aut sex mandaverunt menses concedi , quidam
autem annum, in quo plurimi concordant. Minus
vero ( Vide eone. Carth. iii, cap. 7) quam sex menses
non ' reperi, quia et laicis haec indulta sunt, quanlo
Diagis Domini sacerdoiibus ! Nam et a nosiris ante*
cessoribiis, atque reliquis sanciis pairibns multoiies
inhibiium est, ne quis Doniini sacerdotibus detracta-
tiones irroget; quanto magis accusaiiones , non ex
radicecharitatisprolaias*! Quiesciie, inquiunl, et no-
lite persequi eos , qui perfecte Deo ministrant , quo-

gient circuii, quofrent quem devoret (I Pei. v), ila fra-
tres insequunlur, nt pcrdant. Qui vero adjnvare fra-
tres refugiunt, majus peccaiorum onns acqnirunt, et
fraierniiatis solatio rei exsi»lunt. Vo!, inquit pro-
pbeia, ^ttt porttffi dat amico tuo^ miiient fei tuum
{Ahac. ii). Et iterum sapientissimus Salomon aii :
Qnoniam qui ioquitur iniqua, non poieti iatere^ nec
prwleriet ilium corripient judicium. In eogiialionibut^
enim impii inierrogaiio erit : termonum autem iiiiut ad
Deum perveniet auditio, ad correptionem itiiquitaium
iUiut : quoniam aurit teii audit omnia, et tuiiiuliut
murmurantium non abtcondeiur (Sap. i). Haec eniin si
amplecii voluissent proprio et sano sensu, ad repro-
bum minime labereniur, sed per Dei timorein i^er-

rom orationibus et tcrrena bella sedantur, et rece- D moiium suorum praecaventes ciistodiam, piam sanc-

deniium a Deo angeiorum pelluniur incursiis, quiqiie
omiies da>mones, qiii corrnpti sunt, precum assidui-
tate confundunt ( Trip. vii , 9). Induciac namquo non
sob aiigusto lempore , sed siib longo spatio conce-
dendae snnt, ut acciisaii se praeparare , et universos
coinmimicatores in provinciis positos convenire, tes-
tte prsparare, atque contra insidiatores se pleniter
ann»re valeant.

XXI. Judices enim et accnsatores es^e debeni,
qui omni careant siispicione (Hadr.^ 15), et ex ra-

' recipi.

' Supra in priucipio hujus dec. ubi allegatur Nicc-
num concilinm.

toriini Patnim defiiiitionem sine qnadam nocumenli
praesumpiione utique consemrent : qnoniam dicit
sacrum eloquium : Contiiium bonum contervabit ie, et
ment bona cntiodiet u [Prov. ii). Non enim de fonti-
bus (Mawnu Qgtenat^ ep. in eodem conc.) salutiferis
spiriiualiter ad acquisitionem aeternae vitae proce-
dunt tales accnsationes et detractionea, alque ideo
competenier nos B. Pauliis admonens, ait : Non de-
bere piut tapere^ quam oportet tapere, ted tapere ad
eobrietatem (Rom. xn). In deflnitione pieiaiis perdu-

' Densdedit Calaritanos cons. 2 conc. Later.
an. 649.

W EPlSTOLiC: ET DECRETA. U

Tcmn». Qoi eiiiiii feinc praeiereunt, non tantum ipsi A nec * viemUudinii obHmbratio. Portare, fratres, lior-

suni decidentes a corroboratione 8ua, sed insipien-
lix suae dereliquerunl oinnibus ineinoriain« ut in (^ia,
in quibus peccayeruiit, minime laiere poiuisseiii.
Cloria enimoi eonlumelia tn loqueia : et in Itngua ho^
miniSf ea$u$ iUius ut {Eecles. y). Ideoque conveniena
est, banc quidem ostensionem reprebensionum illo-
rum iiostris aciibus inseri, iie ulterius jam talia pa«
tiamini, seminaniibus illis xizania et scandala, sed
laeiari in officiis et dogmaiibus Testris mereamini.
Igiiur erubescant lalia, et * biijusmodi blasphemia
subirabere fcstinent, si noluerint a sacerdotali nos-
tro collegio .«egregari, et a Cliristiani popiili socie-
laie di?elli. Licet namque de bis plura et perneces-
saria, qux in decretis sedis aposiolicae et ab nposto-

tamur (Jac. i), persecutiones el iribulationes paiien-
ter, ut ejus iiiveniamini filii« quem qiioiidie palrem
▼ocaiis Deum in coelis ; et in eo Tincaiis omnia, qui
propler nos Ticil oninia : Qui etiam proprio filio 9U0
non pepcrcil^ ied pro nobii ommbui tradidit illum
{Rom. viii). Iiniiatores qiiOf|ue Dei convenit in onmi
verbo cl opere imiiari Deuin {Maximui Aquileienm^
eons. A eiuidem conc. Laler. anno 649 celebrati).
Ideoque illiid oportei nos dicere, quod ipse de se
perbibuit Dominus : Veniet princeps liujui mundi^ et
in me ni/ri/ inveniet {Joan. xiv). Venerunt et ilii qui
▼os ei nos persequunttir, quia tos sine nobis perse-
qui non possunt, quoniam unius Dei membra su-
mus, et unum illius sacerdoiium perejus sanctifica-

lis eorumque successoribus, nosiris videlicel prarde- B tionem retinemus, et in nobis de suis nihil inTeiie«

cessoribus, slaiuta inveuiuntur, dicere el con^cribere
potuissemus, lamen melius nobis visiini est, ui epi-
slolam oraiione ciaudamus (Julius ad ecclesiam Al^.
Trip. IV, 39). Deus omnipoiens, el hujus unigeniius
iilius et Salvalor nosler Jesus Cliristus, lioc vobis
Iribuat inciiamenlum, ul omnibus fralribus et coepi-
scopis noslris, quiboscumque Iribulationibus laboran-
libos, loiis succurratis viribus, et cum eis compa-
lienies, crucem ejusdem Domiiii Salvaioris porieiis,
ul veri ipsius disdpuli coram omnibus appareaiis, ut
et Tos, et qui vobihcum suni, bic et in futuro possi-
dealis meliora, ^imp oeulus non vidil, nec in cor liomi-
nis auenderunt^ qum profparavit Deus diligenlibui ie
{l Cor. ii), per Dominum nosirum Jesum Cbristum,

runt : quia quidquid sumuit, gralia Dei sumus, licet
propierea cilumniari nos irralionabiliier studuerinl,
quod facere solent inimici, suam ex boc cooperire
demeniiam properanies, qualenus per mendacium
veritaicm valeant obumbrare. Seripsi enim vobii^
inquit beaius apostolus, per mulias lacrymai^ non ut
conlristeminiy sed ut sciatis^ quani eiiarilatem abuu'
dantius habeo in vobis (I Cor. ii). Elenim detrahenti-
bus delrahere {Deusdedit Calaritanus ep. ibidem)
noii est bonum,^ ul non ad ea qux scripla suut, coni-
moii, injuriae certamen crficiamus. Non debemus
omuino liinere opprobrium hoiuinum (JfArttntisI,
cons. 3 ibidem)^ neque eoruni exprobraiionibus
yinci, quoniatn hoc nobis Dominus jubet per Isaiam

per quem el cum quo.4)mnipolenli Deo Pairi gloria G prophelam, diceiis : Audite me, qui scilis judicium.

in saecoia saeculorum, amen. Valcre vos opto, fra-
Ires charissimi. Dala idibus Februarii, * Agario ct
Juliano viiis clarissimis consulibus.

EPISTOLA II FCLICIS PAPiE II

AD EOSDBIf BT AD BBLIQUOS DOiillll SACERDOTBS.

De patienti iuffereniia persecutionum et tribulaiionum.

Felix sanctae universalis Ecclesias papa, atqiie per
graUam Dei caiholicae et aposiolicae Ecclesiae urr
bis Romae episcopus, una cum sancto concilio nos-
iro revereniissiiuoruin sacerdotum, huc nobisciim
convenientium (If arltiiifs / papa in synodica cone.
iMter.)^ in conflrmatione piissimorum caibolicae

populus meuSf in quorum cordibus lex mea est{lsa. li),
Sotite timere opprobrium hominum, et blasphemiai
eorum ne timealis (Psal. XLiii). Consideranles etiam
quod in psalino scriplum est : Nonne Deui requiret
iita? Ipse enim novit abscondita cordis^ et co^tatio^
nes tulium /lomtnttin, quoniam vana sunt. Vana auiem
loculus est unusquisque ad proximum suum^^ et labia
dolosa in corde^ et corde locuii sunt mala. Sed diS'
perdtt dominus univerta labia dolosa, et linguam ma-
gniloquam, Qui dixerunt, labiu nostra a nobis sunl :
quis noster dominus est {Psal. xi)? Nam si haec in
memoria reiineienl, minime ad tantain prosilirent
iniquilaleni. Non enim {ejusdem papce verba) per pro-
babilein et paiernam docirinaui lioc faciuni, sed ut

Ecciesiae dogmatum, et revelatione oppressorum D suam exerceant in servos Dei vindictam. Scriptum

fratrum, coepiscoporum videiicel nosirorum, qui
reciam Nicaent concilii teneiit lidem, et qui fratres
non infestanl , universis spiriiualibus fratribus
nosiris, et reliquis|in;saGerdotali collegio Domino
consecratis, atque omui plenliudini Ecclesiae ca-
tbolicae.

Graiia yobis el pax multiplicetur in confortatione
el sancii Spiritus communione quatenus in eo profi-
eienies , a gloria in gloriam , virtutes annuntiemus
ejuSf qui de tenebrii noi voeavit in admhrabile lumen
(1 Pet. ii), apHd ^iiem non est trammutatio^

* ab kujuimoiU blaiphemia se iub,

* Nomen ficiom.

namque est : Via siutti recta in oculis ejui. El sunt
mcBj qum videntur homini ;iisf<r, novtsitma nMlfm eii-
rttm deducunt ad morlem {Prov. xii, xiv). Nos enim
qui liaec palimur, judicio Dei {Conc. Rom. iii, sub
Symmacho) liacc reservare debemus, ^iit reddel uni"
euique secundum opera sua {J^rem. xv). Qui etiam
per minlMlros suos intonuil, dicens : Mihi vindic-
tam, ego relribuam {Rom. xii). Vos enim in recla
flde, et pura ac bona succnrriie volnniatc vicissim,
nec aliquis a suppleinento fratris subtrahat manum :
quoniam in hoc^ ait Dominus, eognoseent omnes^ quia

* momenti,
. ^utne.

SANGTUB FELIl PAPA II.

«S

iii#l 0iHi HuipUi^ $i diUcti0n0m hakuiritii ad inm* J^ deniilms, injurifle fomilom eifcortemtir, et puBill:)iii-

em {Jom$. ini). Unde ei ipie per prophetam loqui*
tar« dicens : E!0C4 quam k^num, 01 quam JMtiiidttni,
hoHiore fratrei in unum {Pial. oxxxii). Spiritnali
dieo (Pflufiif CP, ap. MonotheUta ad Theodorum pa^
fom com. A cone, Later,) babitaculo et eoncordia,
qu(B in Deo eal, el uiiitate fidei hujus deleciabilia,
aaeundum veritatem Inhabitaculi, tqiiaB videlicei in
Aaron magia deoorabatur, aique sacerdotalem in^r
duentibus dignitatem, sicut unguenlum super capul,
prineipalem inlellectum irrigans, et usque ad ipsan
ei(tremam sclentiam deducens. In boc enim habita^
eulo benedictionem et aeternam vilam premisit Do-
minus. Hiijus ergo propheiicas valicinalionis meri*
tum ampleetenlei, firalernam praBsenlem syllabam

mitate dijudicemur ab eo, qiii omniii ad eliariiatem
dirlgere promnlgavlt. Oravimus vero et tunc oatium
circumstanliae labiis nostris imponi, et verbum inso-
nilum eoncipere potins quam * verbum sonablle :
el hoc lamen mihi donum e$t a domino, et faetui
ium iicut homo non audteni^ et non habem in ore iuo
^edargutionei {Pial. xvii). Mi quia tempui eet tO'
^uendi et tempui taeendi (Eeelei. 111), aperio verbum,
et claudo ostium per taciturnitaiem, compeienier
exorans : Domino^ Mia mea aperiei^ et riipondeam
exprobrantibui mihi verbum (Pial, l, cxviii). Licet
enim tacuissemus, non semper tamen tacebimus,
adaperiente iiobis domino claves verbi. Igilur direcii
in praBseiiti a bealitudine fralernitalis vestrae apo*

exposuimus, nostra propler cbariiiitem minime quae- g crisarii, post mulias (actas inler nos de ecclesiasiica

renles, aut quaesituri, Non enim detrabentibus bo-
Dum est detrahere, aut palo, secundum vulgarem
fabiilam, excutere palum. Absit. Non sunt nostra
Ista : quapropter haec averlal diviniias. Non siint
edocti habitus noslri ila vincere, aed in patienlia
longanimitaiis et spiriiu humiliiaiis : quia aiciit per
duriiiam minime (ut propheiice dicamus) purgatur
nigtlla (Dan, 111), Ita neo pacis soporatus fructus in*
lelligeniiao per asperitaiem exprimiiur. Propter boc
enim et verborum aupporlavimua colaplios, ul vel
panlatim valeamus eum imilari, qui propier nos so
Immiiiare dignatua eal, el exlrofnae illius uliionis
per hanc plagara vd^ba declinemns. Audiamus ergo,
et eonsentiamus EcdesisB oratori, qui per liDguam

requisiiione dissonantes aermocinationeit, in fine ad
lioc perveiierunl, admoneniej^nos aiqiie horlantea
iiiterpretari unius veri Ghristi Dei noslri voliintatis
inlellectum, alque hujusmodi inlerpreiationem de*
aiinare vestrae aacratiaaimas veneraiioni. Nos autem
acceptam hnbenles bonae couscienliaB praBdictorum
venerabiliuin virorum admoiiitionem, cognoscenies
auiem et quae principatus apoaiolorum summiias
docel (I Pet. lu), piiratos esse ad satisractionem oinni
poscenti verbum de spe, quas in nobis esi, secun-
dum Dei timorem, mansuetudinomque ad bonam
scienliain temperantes, super tali lanluinmodo re-
quisiUone meniem nostram per has syllabas exponi-
mus, superfluam eiercitaiionem et altercationeni

Spiritus sancti clara voce exclamai, dieens : Omnta Q verborum, propter satietaiem ei praesentis temporis

npbii in charitate fiant (I Cor. xvi). Ergo sive quasri-
nma, aive laulummodo dicimus, et lantuinmodo au-
diinur, charilas intercedal. Ars aliqua exisiat ad
eompositionem concordia) boiil et eoiijunctionem«
Oportet enim, de Deo quaerentibus nobis splrilii
veciltudinis mcntis nostrGS dioumerantea inteiitionttS
lemplum pacifice iniiabilare in eum propier Domi*
num , qui per prophetam loculus est : Queerem
queerOf etapud me habita (ha. iLXi,juxta LXX). Spe-
colum enim dedit nos Deus populo suo, et oporlef
•oa, qui a Deo sunt deputati sacerdotlum adipisci,
iia in huiniliiate greasuum mentis adinvicem ten«
dere, ul in raeliua aedifieenlur hi, qui od bos respi-
cluiit, quam (quod dicere * pigel) per iiostram dis^

iiicongruiiatem , declinanles ac praecaventes, nihil
omnino aliui] intelligentes, aul proferentea vel dicen*
te-^, quuni qiiod audivlmus el cegnovimtis a sanctia
et universalibus niagnis aposlolis, eoruipque siicces-
soribus, et paires nostrl enarraveruiit nobis, ei au-
dientes fir^dlcavimus, ad supernam lendenlcs voca-
tioiiem. Nosirum cst stuidium, ubi paci^ conslilulip
maiiel liis, qui in siadio pietatis sunl, bene unica
gloria intercessori iriboitur etcorona. Deo manifes-
lali sumiis, qui Judicat oitinia, et comprobat. Non
Jurgialiler stamus, non ad contradictlonem respici*
mufi , iiec favorem inanem amplectimitr : scd in
verbo Dei proposilo, hiijusmodi requisiiionis resolu-
lionem fecisse dignoscimur, confidenles quoniam pa-

eordlam semiiam pedum eorum coiu^utere. Ad con- D cis Dominua Deiis ad alierutrum noslrorum unitatem

eordiam inclinemua nos ipsos, 'et unum in charitata
aapiaraiia. Humilitaiem veneremur, per qiiam ap»
prehendi solet aititudo spirilus. Si enim amplius
«sque adhuc laciturnitatem, quam verborum garru-
Miaiein ^dileximus, hoe quideni bene hahere arhi*
trati somusy ne scriptis veatria reeiproea respoa*

* Al- qm^il.quod.

^pudet

•ut

el dilectionem conservnbillii gloria ejus henignissi-
m;c majeslatis. Omnem cum vestra beaiiiudine in
Chrisio existcnlem fraterniiatem, lam nos, qnnm
qui iiobiscum sunl, niultum saluiamus. Data 8 ka-
lend. Novembrls, Phllemone *el Allico viris clarissi-
rois consulibus.

^ dilexerimui.

' verbo invigilem ef.

Nomen fasiia Romania Ineogniium,

9§

FADSTnnm rr HARCILLim» PAESBTTBRL MOLI:fl(AIENA.

I ■ 11 I— »

AHIfO DOlflin CGCLXTIII-OCCLXXXrr.

FAUSTINUS ET MARCELLINUS

PRESBYTERI.

• •. • • • •

• • ••'

• •. • • • •

A n ^ f. • *

* • • . • • •

• ..

PROLEGOMENA;;

• •••••• ••

• • ••••••

• • •

•-• •-•

DE FAUSTliNO ET MARCELUNO. A

(ExGallattd.Bibl.,UYII,pp. xiu-zr.)

•

L Ex inliquioribus Gennadius meminit Faustini
presbyteri (a) quem perliibet scripsisse ad pertonam
Flaeeillm reginai advenum Arianos et Macedonianot
Ubrot ieptem, Et mirari quidem subil posi adeo cla-
ram aique teslalam auciorls haud ignobilis fidem,
qai ab aciate Faustini de quo loquimur, uno tanium
saeculo distabat, extitisse scriptores, priiiii eiinm
subsellil, qui opus Gennadlo hic laudaium Gregorio
B^etico Eliberltano antistiti adscripserint. At nosiio
demum et superiori xvo genuinus operis parens
agniius noster Fanstinus (6) : qui prseterea, Lucife-
rlaiius cuni fuerit ut mox dicemus, se ipsum seciie
ilTius plachis faventem sub sui operis finein satis g
prodil (r) : qux est Tillemontii animadversio (d);
quamvis citalum locum aliler acceperii nosier Baro-
nius, operis (e) iilmirum auctorem Gregorium Elibc-
ritanum existimans ex Inscripiione Romanae ediiio*
nls,qaamanno iSTSAcbilles Statius evulgavit.Scrip-
sit ergo Faustinus libros septem juxta Gennadium, scu
pot us llbmm unum in sepiem caplta distinctum, ad-
▼ersus Arianoa; opusque suum nuncupavit Fluccillae
augustae, prlinae magni Thcodosii conjugi, quam su-
premum diem clausisse anno ccclxxxv , ex laudato
Bafbnio erudimur (/) , cujns sentenliae Pagius {g) ac
Tlilemonllus {h) accedunt. JE\h vero Flacilla ei Flac-
cilia vucatur In iiummis (i), queinadmodiim apud
Ceniiadium; quse tamen Gregorio Nysseno (;), Theo-
dorito (k) etZoslmo (/), Placilla dicitur; Socrati au« q
tem (m) et Pbiloslorglo (n), Placidia : uirlque minus
recte, ui docet Valesius (o). flinc vero factum exlstl-
maHm eqoidem, nt In nonnullos codices mss. et edi-
tos irrepserlt error, quo Fausiini presbyteri opus
Gall» Placldis feriur Inscriptum ; quac videlicet al-
tera Theodosll senlorls uxor fuerlt exlstimata :

(«) Genntd., dk Vir. illiMir. cap. 4 1 .

(bl TilUm., Mam. ecd.t tom. Vll, pag. 767, not. 6,
6ur Lucifer; llbt. des Emper. tom. V, pag. 727, not.
3, sur Tkeodot,

(r) FoMia., de Trlnit. cap. vn, | 4, iofr. pag. 4^9.

\d) TiUem,y Mem. eccl. tom. VII, pag. 5So.

fe) Baron.^ ad ann. 371, S 124.
n Id., ad ann. 385. | 32.

Ig) Pagi., ad ann. 385, § 6.

[A)ri/fem.,Hist. desEmper. ton. V, pag. 740,
noie 25.

(t) Pafte., bnpp. Rora. ftan*, m* 49i; -^ Me-
dfo6., Impp. Rom. Num., pag. 519; — * Bwtdw.^
Num. Impp. Roiii., lAin. II» ll$f, ^15-517.

(j) Greg. Nytt.^ Orat. fun. in Placill., opp. tom.
m, p. 624.

qiium tamen eam, Gallam tantum, iiusquam vero
Gailam Placidiam, scripiores appellent : qua de re
plura post Ducangium Bandurius (p).

II. Utcumque auiem res se habeat, prodiit Romaa
anno 1575, sub Gregorii Baetici nomine, Faustini
opus de quo verba facimiis, Et de hac quidem edi-
tione Baronius hxx hai>et (q) : f Uujus Gregorii
commentarios carie obsitos, oblivione ubrutos mea-
disque labcfactatos purgavit ediditque nostcr Achil|e$
Statius laudabilis memoriaa. > Atque hujiismodi Ro-*
manuni exemplar sub ejusdem Gregorii iiomiue ile«
rum iterumque typis excusum, At vero in variis an-
tiquioribiis operum veterum Pairum collcctionibus
idem opus Faustino auctori 6uo restitutum. Praemit*
titur epistula ad augustam Flaccillam, quae intcgra
exstat in utrisque Orthodoxograpbis Basiiiensibui
aliisque Pairum bibliothecis, nec noii in Lugduncnsi
postrema : ut propterea minus probanda videatur
Oxoniensis editoris cura, qui Faustini opera iu vul-
gtis educens e tbeatroSheldoniano, anno 1678, eam-
dem epistolam majoriex parle muiilam exhibuit; Pari*'
sieiisem scilicet, ut videtur, anni 1644 editionem secu-
tus,ubi postrema tantum parsillius epistohe occurrit.

III. Librum adversum Arinnos excipit Fautlini
Fidet Theodotio imperaiori oblalth Editor Oxoniensis
ad cujus cx^oacv prae cipteris noslram exegimus, eam
dcsuinpsii ex Codice canonum quein ad opera sancti
Leonis Quesnellius adjecit (r), sic illum scribens ;
Codex canonum eccletiatiicorum et conttitutorum
tancta tedit apottolicce. At vero bunc iion fuisse Ro-
manae Ecclesiae codicem, adeoque liiulum quein
pra;flxil Quesnellius, eidem codici nullo pacto coii-
gruere, luculenter demonstrarunt viri docti, Coutaii-
tius (<) et Ballerinii (() : ut proinde reformanda sin(
ejusmodl verba : Fidet.... in codicem canonum H con*
ttitutorum Eccleti<g Romanof recepta^ qMX inscripiionl
libelli fidei Faustiiiiani subjiciuntur (u). Caeteruin e^

(k) Theodor,, Hist. eccl., lib. v, cap. 19.

(/) Zo*im.. Hist. Nov., lib. iv, pag. 264 edit. Oxo«.

(m) Socrat.y llist. eccl., lib. iv, cap. 31.

(n) Philott.f lil). X, cap. 7.

(o) Valet,, in not. ad Soerat. Hist. eeel. lib. iv,
cap. 31.

(p) Bandur.f Numisni. Impp. Rom., tom. II, pag,
566, not. 1.

(q) Baron.^ $/d MaKyrol. Rom., sub die ixiv
April. uot. f.

(r) Cod. can. eccl., cap. 38.

(s) Couiani., praefat. afl Eplst. Ron. PeoUf., |iort.
II, § 3, p. Lxviietseqq.

(t) Balimr., opp. 8. Uoo.» ^IO. Hl, fig|. 753
aeqq.

(tt) Fautt.^ vid. iofr., pag. U^

• •I

81 DE FADSTINO ET MARCELLINO PROLBGOMENA/ ZH

aucloriuteross. Tbiian. et Yindob. Fausiinoasseriiur j^ cccLxxxiv, supreronm diem clanserit sanctus Da-

masus ; hoc ipso anno facile oblaius ruerit idero li-
bellus : aut saUem, ut cum viro erudito loquar {k)^

hic lil)ellus ; exstatque praeterea in vetusto codice Au-
giensi,quem inspexii Mabillonius (a).Scriptum aulem
existimat codicis illius editor iiiter aniios ccclxxix et
cccL;xxj,/ioox«pipqrje %ciliceL EUiiiliero|)oli versa-
J^\ul J^n«finits,«{i6i H*i^»gd^iQTfl &s queriiur (6) a
Turl)ohe iliruVurltis epfscopo : € Ex quo, inquit, nata
. Jortii^isaocc^qcpndentocepriy^i^nts: (idri ejusque

usum esse adversus scbismaticos episcopum, pronum
est existimare. >

IV. c Scripsit eiiam Fausiinus libriim, quem Ya-
lentiiiiano et Arcadio imperatoribus, pro defensione
suorum, curo Marcellino quodaro presbyiero obtulit.
£x quo ostenuitur Luciferiano scbismati cousensisse:

anno quidem ccclxxxhi porrectus fuil ; rescriptum

vero Theodosii quod ad calcem libelli exstat, ad Cy-

negi'im prxfecuim praetorio, iisque ad inseqnentem

aiinum ccclxxxiv, quo Cynegius a roedio Januario

eam dignilatem obtinuil (/),differri contigit : maxime

siejusmodi negotium nonnullam causae cognitionem

requirere, nec expedlri de plano debere iniperatori

visuiu fuisset : quo speclat I. ix, § i, D. de Offic.

proc. Ita sivo anno cccLxj^xiii, sivecccLXXxiv, Mar-

cellinus et Faustinus suum hunc libellum pro defen-

sione Luciferianorum causas tradiderunt.

Y. J:)m vero serroo habendtis de prxfatione ei-

quia Hilariuro Pictaviensem et Damasum urbis Romae B dem libello prapUxa, qux in narratione Ursiniani

episcopos in eorum libro culpat ; quasi male consii-
luerint Ecclesiae, quod prxvaricatores episcopos in
coromuuionem et sacerdotium, pacis recuperandae
gratia, recepissent. Quod Liicirerianis Ita displicuit,
recipere episcopos qui in Ariminensi concilio Arianis
comrounicaverant, quo modo Novatianis apostatas
pcenitentes. > Verba sunt Gennadii (r). De Marcel-
liiio autem vide sis Incertum auctorero, qui appendi-
cem ad Isidorum et Ilderonsum apposuil (d). Porro
libellus hic Valentiniano ii, Theodosio et Arcadio
augustis inscrlptus, porrectus fuisse Gonstantinopoli,
adeoque Theodosio, ex coiitextu comperiiur. Lo-
quentesenim hi presbyteri Luciferiani de Alexandro
antistite, cujus precibus impiiis Arius interiit (e) :

contra Damasum schismatis tota versatur. Gui qui-
dem praefationi conjicit Tillemoniius (m) , niliil esse
cum libello commune; adeoque suspicatur eamdem
praefationem aut esse alterius operis , aut si quidem
hujusce libelli sit, a diverso plane auctore posterius
additam. Atqui eruditissimi viri conjecturae minus
solidae visa; suiit Mazochio V. C. qui propterea ea-
rum levitate demonstraia, sententiam suam ila sum-
maiiro exponit (n) : € Stylus qui utrique parti oOto-
TOTocest, plane clamitat, praerationem ab eisdem
auctoribus a quibus libellus est , esse prorectam.
Sed tamen ea non aiite scripia et praefixa huic li-
bello ruit , quam eo accepto Tbeodosius suum lau-
dem evulgassel pro Marceliino et Fausiino rescri-

Non ille Alexander^ inquiunt, qui fuii divinm fidei epi- G ptiim. Tuiic enim vero bi duo vlri de prospero suc*

icopus in Atexandria,.,.. ud isie Atexander, qui m
HAC URBB CoNSTANTiNOPOUTANA fuit ei ipse admira-
bilis episcopus, etc. Quae quidem loci circumsuntia
ex rescripto unius Theodoiii ad calcem libelli appo-
iilo conttrmatur.

De tempore autem quo scriptus fuerit idcm libel-
lus, Id vero inter annos ccctxxiin et ccclxxxiv cir-
euinscribendum videlur. Primuro eniro Arcadius,
unus ex tribus iroperatoribus quibus oblatus bujus-
roodi libellns precuro, nonduro renuntiatus fuerat
Aiigustus a Thcodosio paire anie annum ccclxxxiii,
ut post Baronium (f) demonstrat Pagius (9). Deindc
vero, viveute adhuc Daroaso Romano pontittce, scri-
ptus fuisse videtur ex bis verbis quae iii eo leguniur

cessu exsultantes , quum e re sua fure ducerent ,
si libellus uiia cum subjecto rescripto in vulgus spar-
gcretur ; id ut apiius efficerent, Instrueiidos sibi lec-
tores hac ipsa praefaiione puiarunt de initiis cala-
roitalis suae. Nam presbyteros istos tunc quidem
Luciferianos esse , orones norant, et libellus id pa-
laro prolitelur : at eosdem ,olim Ursinianos fuisse ,
et contra Damasum ante viginti anuos decertasse ,
non oninibus compertum erat; et si qui id scirent ,
ii , ro.ixime consopito jam scbismate , aequiores se
Dainasi , quam Ursini causse prasbebanl.

€ liaque iu hoc prologo rem oinnem ab iniiio re-
petuut , ac de rebus olim gestis in Dainasi el Ursini
discidio cujus ipsi pars fuerunt , longam narratio-

{h) : Sed el nupbr, inquiunt Luciferiani presbyteri, D nem , sed inodo suo incrustaiaro , toia prxfatlone
lentavii (Daroasus) graviter persequi beatUiimum coutexunt. Id enim initium suae calamitatis fuit.
Ephesium , etc. ; qux est Tillemoiitii (t) et Mazo- Naro Roina laiidero expuisi , quod ultimum fuit ,
chit (j) seiitentia. Gum autero , exeunte anno Luciferianis sese adjunxerunt : nisi forte mavis ,

(a) Ballerin,^ I. c, pag. 278, n. i.

(b) MarcelL et Fau$t., libell. Prec., § 30, infr.,
pag. 472.

{c) Gennad, lib. de Vlr. illustr., cap. 16.

fd) Libell. de xii Script. eccl., cap. 13.
e) MarcelL et Faust.^ libell. Prec., § 3, infr.,

BaroH.^ ad ann. 383, § 22.

.463.
Bar
(o| Pa^t., ad ann. 383/§
A) Marc. et Faust., l. c, $ 23, pag. 470.
(t) TiUem.^ Mero. eccl., tom. VII, pag« 523.

i3,|2a
.812.

(j) Maxock., Goroment. ad Kalend. Neapol., vol.
II, pag. 581.

(k) Mazoch,^ Gomroent. ad Ralend. Neapol., vol.
II, p. 581.

(/) Vid. prosopograph. God. Theod., toro. VI ,
part. I, pag. 47.

(m) TiiUm., Mero. eccL, loro. VII,pag. 766, not. 5
sur Lucifer.

(n) Mazoch., 1. c» piU* ^ etseqq.

55 FAUSTINI PRESBYTERI SCRIPTA. 31

etiaim anlea , dom Romae emnt , eos Luciferianos a ipsa comperies , illaudato quamvis operi soum fore

foisse. Di ut est , avvfxtia cerie praeraiionis cum
libeUo « boc est Ursiniani discidii coliaesio de quo
dumtaxai in prxfatione agiior , cum Luciferianorum
caoaa quam lantum in libello tuenlur , satis super-
qoe in fine pnefationis sese iegenti aperlt , ad quam
roiror Tillemontium non atiendisse. Exinde , in«
quiunt (a), pretbyteri partis Ursinianae divenis modit
affUcU, per ex$ilia et peregrina loca dispeni $unt, Ex
quibui Margellinus et Faustinds pre$byteri ( aucto*
res scilicet lum iibelli tum praefationis, antea quidem
Ursiniaiii , nunc Tcro Luciferiani : quod sequentia
latis prae se ferunl ) de eonfe$$ione verai pdex ( a qua
cacteros Luciferiani eicludebaiit , tamqoam ipsi soli
catiiolici), o$tentatione ( hoc est exhibiiione ) $acrx
communionit ( nimirum , cuinain exhibenda com- g
munio sit» cui vero deneganda ), et per»ecutione ad"
ver$antium verUati , prece$ Valeniiniano , Theodoiio
' tt Arcadio principibui obtuterunt ita. Uacienus prae-
faiio , post quamlibellus incipit. Qiiid autem clarius
aflerri polerat ad prasfationem cum libello qui nunc ex-
stat, glulinandam? An poterai per baec verba quae cerie
summam Luciferiiini veneni coniiiient, praefari auc-
tor alteri cuidam libello, qui Ursinianorum adversus
Damasianos precesexhiberet? > liuc usqoe vir doctus.
VI. Quamvis autem ex hacienus dictis de libello
siipplici Theodosio caeterisque imperii consoriibus
oblato , satis constet cujus conimatis sint qiiae in eo
enarraut Marcellinus et Faustiiius presbyteri Luci-
feriani : quo tamen cautos magis circumspeciusque

prctium ; cujus auctores et de se ipsis et de aliis
non pauca doceant, quae scire conducai, et aliunde
nesciaiitur. > Hactenus ille. Atque in eamdem ferme
senteiitiam antea Baronius (6). Qua de re nos quo-
que alibi noniiulla attigimus , obi de sancto Damaso
verba fecimus (c). Quod superest, eumdem Ijbelium
Precum eruditus Sirmondianorum editor contulit
cum codice ms. bibliotbec» Colbertinae, indcqoe
variantes kctiones apposuit : iiemqiie nonnuUas ex
codice Remigiano, qiiarum ei copiam fecit cl. Ilabil-
lonius. Quibus lectionibus paucas Mazocbii praesian-
tis viri nnimadversiones inlextas videas. De reliqois
porro iii Fausiini opera subnotatis , aequus et doctns
lectorjudicium ferat.

DE FAUSTINO.

£x Scha&nemaDn Bibl.T. I, pp. 547-»5i.

§ i.Vila.
Presbyter Luciferianus, cujus sectae causam cum
Marcetiino^ presbyiero et ipso, in libello iniperatori-
bus Valentiniano, Theodosio et Arcadio augustis cir-
ca an. ccclxxxiv oblato, defendii. Vigiiiti fereannis
ante conlra Damasum quoque coin Ursiiiianis stete-
rat, quibu<ciim plurimuin tunc Luciferiani conspira-
verant. Qiia de causa et libello isti seu praefaiioni
potius eidem praemissae manifesta odii in Damasum
vesiigia impressa sunt, ac multorum ipsum et socios
rjus turpiter ct inique gestorum insimulat, quae quan«
tuni sint veritati consehtanea qiiaeri solet. Sed hoc

reddalur qui ad ejus lectionem accesserit ; haud c T"" "''"' '''**"' '"''"' ''"^"* '!!''""*"' '"*"'' *""'"

bonosque omnes opinionem ac fldcm auctorom suo-

otiosom foerit in mediuin aflerre quae ad eumdem
libellom prremonuit Sirmondus V. G. primusque il-
iius editor. Sic autem se habent : c Qui schisma
olim Romae adversus Damasum cum Ursino confla-
ruiit , aut ex Luciferianis erant , aul cum illis se
Lnciferiani conjunxerunt , et diiplici dissidio Eccie-
siam turbarunt. Atque in Ursini quidem causa quam
inquieti fuerint , et qoam importune magistratuuin
et principum aures fatigarint; quae in aniialibus ec-
clesiasticis exsiant , Valeniiniani ad Praetextatuin ,
Olybrium el Ampelium praefectos Urbis , el Gratiani
ad Aiiuilinum vicarium rescripta declarant : fidem-
que faciunt conciliorum Aquileiensis et Romani syn-
odicae in appendice codicis Theodosiani editae, quae

ruin elevaturam.

§ 2. Scripta.

Prseter LibeUum Precum jam commemoratum ,
cujus tamen partes ad Marcellinum quoque pertinere
aiunt, PraifatiOf quae anlecedere illuin solet, absque
dubio ab iisdem proficiscilur auctoribus. Licet enim
cuin libello nihii commune habere videatur, ac Tille-
moniioadeo t'.imquam alterius operis prxfatiovel di-
versi nuctoris foetus ab co segreganda visa sit ; baiid
defieit lamen explicandi hujus discrimiiiis ratio, nec
iminerito Gallandius acutam Mazochii sententiam
exosciilari censebiiur.

Fau$iini Fide$ Theodo$io imperatori oblata. Scr.

ei Damaso innocentiam integriiatemque suain as- D ex sententia Que$neltii inter aniios ccclxxix et

seruiii , et Ursini furorem ac dolos non dissimuiant.
Luciferianorum autem non disparem inverecundiam
aique insolentiam, duorum ex iiis presbylerorum hic
liber ostendit : in quod noii Theodosio solum avgusto
fraudulenta suggestione obrepunt ; sed orihodoxos
omnes qui obsistebant, canina, ut Hieronymus ap-
pelbt , facundia sua sic proscindunt, ut non defu-
Uiri sint , qui publica loce dignum idcirco non po-
teni. To vero, lector, ol spero, aliter senties, reque

cccLXxxi, quo tempore Eleutheropoli versabator
Faustinus, ubi et exagitatom se qoeritur a Turbone
illius urliis episcopo.

Fau$tini de Triniiate sive de Fide conlra Arianos
ad Flaccitlam tmp«ra(ri^em libri vii, seu tiber potius In
vii capiia distiiictus. Scr. ante an. ccclxxxv, qtio
scilicel Flaccillam Theodosii M. conjugem primam
diem obiisse consiat. Faostino disertis verbis tribnit
Geiinadios (d) ; tametsi non defuerint recentiori aeta-

ia) Praefat. ad libell. Prec, § 4, Infr. pag. 462. {d) De Vir. IUostr., cap. 11, scripsisse ait ad Per-

b) Baron. , ad ann. 367 , J 14. $onam Flaceiltm regina advenum Ariatioi et MacedO'

c) Prolegom. ad tom. VI Bibl. PP., cap. 4, $ 2^ nkano$ rtbro$ teptem.
pag. IX.

Ui>er de TriDiUiei seo de fide coatra Arianos, q«i

ioril>ereQt.

g 3» EditioneM,
Fiuisuni opuaeuU paulaiiq) singuta prodieruiit et
aero sati» collecia svnt in ed* Oxooiensi ei nupera
GaUaudii. Prioium i|uiden)« 9n. i£f55» Fauaiijii iibri
de TrinitM per BadlmmjQim. tterold%m\ deinde aub
Gregorii BwM nouiine partim |)ecuiiari voluinin^ ab
AcbiUe Siatio. partim io quibusdai» PP. BibliotUccis
emisii suuLMox in aiias coUectiones gpb veriaucto-
jria uominereaepii. Ubelltu precum cum prvfitione»
«u. demum 1650, Jac, Sirmendu^ e(iidii;et sopculo
diniidio post^ QwsneUius Fidem Theodosio oblaiam,
inter Canpnes et Constituiionc» iSccleiia» ftomanae
dedit.

S^ecvio jyh

1555. BasilecB, ap. Henr, Pelri, in-fol. Fauslini li-
ber de fidecontra Arianos; in Bas. Joan. Heroldi Or-
thodoxographiSf n. 31.

im. IM., ex tad. offdna^ lii4ol., idem liber
inier Jfaii. Orthodoxographa J. Jae. Grynm , p.

mMm.

4575. Romm , in eedihns PopuU Ronumi , iB-4%
Cregorii Beeiici, HeliberiUfi» eedia aniisiiiis liber
de TriiiHaie, eive de Ade, nuno primum «diine aiu^
dlo Athmis SlatH, Cat. BiM. Bunau.

Paris., ap. Mich. Sonnium, ifi-fol. Gregorii Baeliei
liber de Trinliaie ei fide, in iomo VIH Bibi. PP.
Bign.tP. 7M, lociim uUimuin oeeopai. Ai in eadem
Kbliotheca, iomo Y, p. 746, eumdem plane librum q iZB.

liber eiiam sub npmino Gregorii B«(ici fuii adiiuf;
ia lomo IV Bitl. PP., p. 545.

i6M. Pariitii^ iu«fol. Faustini epiacopi Jjbar de
fide couira Arianos; in tomo iV Bihl. PP, #d. quar^
iJ».

i6ii.l6{4. Pm-iiiti. apud im hihliop. iu^fol.
ideni libcr in lomo )V BHl. PP. od» quint». Priefa-
tio ad Flacciilam eti^m bic piajori parte wuiilaeom-
pareii ut Callaudiua observai, qui propieraa ed.
Uioniensem ad eamdem dcscripiaro putat.

i6^. Parmis^ ap. Mosi, et Cahr. Qramoisy^
in-8''» Marccllini et Faustini preabjterorvm partis
IJrsini advcrsua Damasum libcUus Procuin ad impe-
Bratores ValentJniaou«« TheodiMuum ei Arcadium;
nuoc primum in lucam aditua opara Jaaobi Sirmondi,
Boc J. presbo Cliit Bibi. Beg. Paria* i. I, m. eub
axculq viu»

Pr«mittitur Prefaiio de Scbiamate Uraioi aubje-
cuimque est Roscriptum Tii#o4osii pro Marceliioo et
Fau^Unp preabyi^ria* Sirmoodi Prjsfatio brovia ei
coiicinoa» iibri ei causm iotius argumeoium luculen-
icr eiponii» atqu^ sufatjuucu babei veierum de Con-
irover^ia ini^ Oamaaum et Ursinum agiiata taatimcv-

i^lHrlAUe^w Pms.Joan. BapU Mgmnrd., io^%
Faustini preab. Fidea miisa Tiifodosio imperalori.
|)didii Pauhasius Quesnellius iJilor Canoues ei Coii<-
siUmt. Eccl. Bomanmad l^ms M, opera, I. II, p.

«ub ipsivs Fausiini nomine, iuscripium FausHni
opus in fide conira Arianos^ exstare anaoiayli iiii-
^jtti (a).

1577. Colonios, ptr Maternum ChoUnum, in-S*,
idcm Uber ex AchiUis Staiii ediUonc, Ca<. Bibl. Bu-

nau.

1569. Poriittf, in-foL Gregorii Baetici lUiberiia-
n»aedis episcopi ad GaUam piacidiam Augusiam de
Triniute at flde cootra Ariauos Uber, in Pibl. PP.
^. aec. tomo IV, p. 1273. Atqui io oodcm tomo^
p. 859, ei anie bunc quidem exsui Faueiini epis^opi
diefidecontra Arianos opus, Aniuiadvextit Fabnciua
(b) in eo apograpbo, quod sub Gregprii BaQlioi nomi-
ue ediUo prim» et ^uiid» BibU PP, mdiibct, episio-

1677. Lugduuif apud Anissonios, iu«A>tf Fausiiui
diaconi seu presby teri iiber de Trioiiaie seu 4e Fide
4iontra Ariaooi3. Accesaii Ubeliua Precum ad impera*'
turos cum rascripto Tbaodoaii adiiua primum a girr
mondo, m lomo V Bibl. Max. PP., p. 637-66i,

1676. Oxonii, e thetHr. $heUioniano. in*r, Fau-
aiiui prosbyteri acriptoria l«cuU quarU etfidei orlbo-
4o»£ adveraua Arianoa vindicis acerrimi Opera.

Exbibeotur : T FauiUni presb. Fides Theod. imp.
mista et in Codicem Canonum Ecclenm Romanm re-
cepta; 9* MarceUini et Famisni JJbeUus Preeum eum
fffa(ationo de Mismi9t4 Ureim ei Reecripto Theodosii^
p. l-6i; 3° d< Triui^ liber ad F(«^i/^i(inscripiio
aub iniUuiu ipaius Ulnri habet ad GoUm Piaeidim ),

JL^m adFiacciiUm prlore paria mancam c$^« ^m u- j^ pag. 65-16i, Adj^Mi sunt in ^uguloe libeiloa adno-

loen in Oribodoxograpbis c( universis Coliectioni^
i>ua,iuquibuaiubFausiini n^mine evulgatur, atqu^
adeo in liis ipsls Bibl. PP. editionibus iniegra illa
(^siel* Facile Igiiur coojici pote$i« defectuiu isium
ad MiUooiUi ApbUU» SiaUi pcrtiucrc^ undc baud
dut^io ainc uUa pur^ ^ circum^pecUpuo , Unquam
divenius a FausUul opusculo UbOTf ui Biblioiboca*
fW prima^ ediUoueii Utatus^i.

4610. Partitti, in-fol. Faustini episcopi de fide
tOfHra ArioBoa liber, tn 9IH. PP. %otm IV» p. 765.

(a) DeBU>Uoihacia PP., p. 57, cf. M.

UU fcrum roomoriam Ulusiraniia, PrJKiar prsiiiUo-
^em pr;)DO|iiiiiur istcerti auctoirie 14 VUarnm^ qum
CatoUfgo D. Isidori ot lUi4fonei adneotuntuft notiiim
d4 MarcaUino. Praibiia ad Flaccillam m^aa parto
decuruu bic repr»ieBiaiur incipieo» a verbia : Inc^
ptamui ergo ohedienter,

i6d6. Parisiis^ 03^ tgpograpf»a rf^io-lol. Id^el-
Iq» Precum ei: ediUQue Sirmoodi» io Operibue €joa«
lOO^ If p. 236-36^ GouiliUieditor operum Sirmoi^
diauorum cum cod. ms. Bibl. Golbertinae, indeque
variantos iecilonea %p[^o9t ttemqiiie nooAOllas ex

{h) Bibl. Lat. M. ei inf. ed. Mansi tom. II, ]^ U«.

fioerfti.

1700* UftUmi, in-rol. Ftvsiini pro8byteri FfdM
Biissa limdomo ioiporMori, io Codie^ Ctmonum ii
C^imlitMtmfmm eociema R&manm ediio a QuosoelUo
Ui Apptmlm md O^m Leonis M.^ loaio II, ptg. 73,
oip.».

SMicoiO if lu.

1767. VaMU^ ifH&iL Faofttini preibyleri Fldes
ipi$M Tboodoeio iapenilori io CiHiiu Canmium m
Eocin. Com^ Sedie Apostolieae od Opera Luuk
i IMkrmm fotribai. tooM) 111, p. 278.

DE TRIMTATE. (|8

eopieoi ei A ^^'O* VeneHii^esiypogrJomuBapt.AihrilH, ln4oL
Fauslini presb. Opera. Accesseruut ejusdeni Fauati'*
iii ei MarcelUni iibeUus Precum ad imperaiores;
cura Andrea Callandii, iq Bi^l. PP. Aul. el VeL SS.
EceU. i.ym, p. 441-474.

Primuiu locum occupant lilfri de Triniiau, deindf
Fidee TUeodom mieea^ poeireino libellm Precum ao*
quuniuff. Praeler yariantea ab ediioriJm diversia os
eod. mss. allatas, aeeesseruoi annoiaiioRes quiedaoi
MazochH es iibro supra laudaio oi Gallandii conje*
ciurae qnsBdu m^ Jlccedooi prol^oaeiia de MarcelUw»
ei Fausiiiio erudiiissima. Prol. c. 10, p. xiis-iy.

FAUSTIIVI PRESJPYTERI

AD GALLAM PLACIDUM * DE TRINITATE,

SIYE DE FIDE CONTRA ARIANOS.

FAVSTOfHS AUGUST^ FLACG1LL£.

Regfnam le oil>i8 Romaniis snspicit : ct qula Jnm
nihil esi , quo amplius crescere debeas in rebas hu-
manls , subKmitatibus non conCenta terrenis , sacra
ln Denm flde ccetestia desideras possidere , qnte ve-
Tus FiHos Oei , in se pie credentibos poHieetur. Ei
liaec qvasi una de saprentissimis elaboras, iniefligens
amnem lianc regm sublimitatem nibil prorutaram ,
si non ad coeleslem gloriam censeqaendnm verx fi-
M eognittone ei defensione eonteiKias. VX lamen
^spparel , qnam grata sis Ui Chrtsto Deo ei Drnnino
nostro, qoi r\ib\s boc regnum iribuit; cnm sollteita
Interrogattene perquiris , quomodo capitala illa sol-
^Tantur, qnaB ab Aiianis -ad^^ersus CntboHcos sacraa
legis ifiterpretaifoiifbus 0|Tpoirarrtur. flabens atreciura
irersffdei , ^pis, prout possibile est, intelligere,
^uod ildeltter credls. {}oia et tunc magis anima refi-
Iglosa, Telni divinis epulispascitttr, cum quod credit,
«ntelligli. Sed et cnm eisecreris impias voces liaered-
corum , iamen rdigioso studio instnii adversus eos
desideras, iit et rattonem jam respoas : iie boc quod
«xsecraris, qnasl ei regiii poteiifia, praesumptionis
^ideatur esse , non probaiionis. Sed buic tam pio,
iam neeessario ei ptflcberrimo desiderio luo, eisi me
tmparem vides, tameii m Tesistens dbvlam venire
iion antfeo. CoirlHeor enim quod hac me Inhabilis
coiisctenfhi, ci tmperitia squalidi sermonis suffundii,
nt taceam-: liac fervor fidei , pericuium credii esse
si tacetfTO': quomodo eniin periculuin noii videtur, si
adversus 'hostem impium provocati conscieniia elo-
quendi, qnas verecundia, quasi terga veriamus? Ma-
itme , dim hi ^usa fidd non sermonum sublimiias
fequirenda cst, quando ipsa s(^a testimonia divina
•oWlciadi, quse potios operantur, quam quaevls te-
eondior^oioqfieirlia.H^ nec vitiorum conscientia co-
fiian8a^,^Min«o pofios relevatur, si piitioDeum

* Al. rectius cum Gennadio, FiacciUmn.
Adeerit quidcm multa nobiicum Hhdem^eomonitui,

B nofl (repidei eoofiiorj , 'ewnplo iUins ovangeliei lo^
i4'oois , qui quo die coofessus esi Do^ , ipsp die
jiieruii cuiQ eo io par^siuii, ^tmn oonfie^sus luora^
iniroire. liicipiarous ergo, obedienies religiosjssijsis
praecapiis luis, coUidere om adverwjo, non ^miem
de iMMris viribus pre9«Moeiaes« sod baiieotes (id«r
cian de prcsidiaJi pairocinio S^ilvaipris, adv^rsus
quem more geniiiium et ^rore Jiidaearuip , beUnas
esagiiai impieias ii«re4icoriiio, Sed qujia io liis qu^
scrii)ere dignaia os oi persona bereticfiri>m, vidi
{liiiriHAa «ioe cooCusa , iii vjileferis miiii mmi pittuuo
Aosse quae asseraiii Ariani ; nkJius ^npinaliis rnmpfli
pnmum iiquide palaAi laeere iqiioModo credani « ei
«^onodo sub ambiguiiaie sermonis aiiiipiicei aniaMUi
capiant; et iunc jnasiine, ciim sub eenunMoi cooles^

C sioBe iinpia sua veria cpnuiHBiidAnt : qiiia «li iiiiic
iiefiiun ad soluiionem Adeiis resfN^osio o^aaiteta <eii»
si piius saeriiegs secias impia leogiveniaiip fWifM^
lolur.

GAPUT PUMUM.

#e profeoeione impia Arianenrm.

I. Arlana impictas ^ asserit multa iiohiscum qui-
dem lisdem sermonibus, sed non iisdem sensibus
(confiietiir), cum ad divlnae fidei confessionem *voca-
tur. "Nam ilsdem quibus et nos vocibus personat
DeumPatrem,et Deum Filium, et omnia a Beo Patre
per filium facla, et filium anie saecula geniium.Bed
ciim nobiscum per baec verba concordet, nibnomlnus
sacriiegis verborum interpretaiionibus a piis Eccle-
siae caiholicae sensibus *abrumpit, ita djceiis pa-
D trem , ut non vere genuerit : iia filium quoquepro-
nuniians^ utapud eum adoptione, non natura sit ti-
lius, id est, ut aliunde ad filii nomen assumptus, non
Ycre de Deo Patre sit geniius. Nam licet et ante sae-
cula filium naium esse fateatur, lamen ei initium
iribuit dicendo, Erat quando non erai. Sed et ^

deest.

• Abrumpihir,

50 FAUSTINI PRCSBTTERI 40

quoque per eum facta dicU universa , ut eum asserai A occasiu est. Non tlcet interpreti aliter sentire, quam

ex nuliis exsiatitibus subsiitutum , quia praesumpsit
non vere de Deo Paire geniium : et inde est , quod
ita Tult habere persuasum , Ghrisium Deum quidem
esse, sed non verum , cul initium deputetur; et fl-
liuro quidem ita, ut factus inleiligaiur esse, non na-
tus. Si quldem non vere de patre natus esi, sed de
nihilo substilutus ; ob hoc quoque el ^ mutabilem
credii, quia in Ode ejus non vere Deus, non verus
fllius esi : et ut hos impios sensus apud ignaros vel
simplicescommendet, adhibet quoque, ut sibi vide-
tur, Scripturarum divinarum tesiimonia , diccns ex
persona Sapientix * proliatum, Dominus ereavit me
ituUum viarum iuarum in opera sua ( Prov. viii, %i ).
Cliristum autein sapieniiain esse Aposlolus quoque

scripiurn est ; nec opus est , ut nuiic nostros sensus
ingeramus : sufflcit ad plenam percipiendae fidei no-
liiiam , ut divina verba reciiemus. In prineipio^ iu-
quit , erat Verbum. Numquid aliqua hic est opiuio
temporis , numquid aliqua suspicio saeculorum , vel
aliquod iniervalluro puncti aut momenti alicujus , ot
dicere audeas, Crat quando non erat?

III. In prineipio erat Verbum ; et ne forte verbum
intelligas , qiiod est loquenlis officium , sequiiur, et
Verbum erat apud Deum : non dixil, € verburo quod
loculus est DeuSy sed, et erat Verbum apud Deum :
ipse po&tremo inierpretatus est, quid sit Verbum, di-
cens, et Deus erat Verbum, Si in prineipio erai Verbum^
et hoc ipsum Verbum apud Deum erat , et Deus erat

confirmat diisendo, Christum Dei virtutem^ et Dei la- £ Verbum, confusa est impieiatis inleutio. Probaiur

pientiam ( i Cor. i, 24 ). Constat ergo Christum , qui
esi, Aposiolo inierprete, sapientia, essecreaturam : (et
jam, inquii,) consequens est , ul noii sit verus Deus,
qui sit creaiura : jam nec verus filius, qui non sit a Deo
geniius , * sed creatus : erai ergo , quando non erat.
U. llaec sunt nequiliae arina proposita , adversus
quae ire ^ provocamur , ut assertronis adversac pro-
paletur impietas ; non quidem , ut diximus , nostro
ingenio, sed gratia DpI adjuvanle semper pios cona-
lus. Tu inodo, quaeso ne squalido sermone fatigeris,
sed reruin intenta virtuiibus , da calculum veritati.
Hoc autem nou ut librum ' scribinius, sed qiiasi
cum praesente adversario certis disputaiionibus diini-
camus. Et imprimis contra hoc quod dicunt , Erat

enim de capiiulo hoc , Chrisium fiiium Dei et sem-
per fuisse, ei semper inseparabilem a Paire, et sem-
per Deum. Sicut enim sine iniiio esi , cum diciiur,
In principio erat^ sic et cum dicitur, apud Deum erat^
inscparabilitas ejus a Paire sine initio declaratur.
Sed et cum hoc Verburn Deus esse definitur, non est
ambiguum, quod siiie inilio Deus crediiur. Uoc enim
quod praemisit dicens, In principio , ad omnia refe-
rendum esi, id est, In principio erat Verbum ; et cum
sequilur, et Verbum erat apud Deum, et Deus erai
Verbum ; bine dubio, in principio, subaudiendum est.
Denique et ip>e ita concliidil, dicens : Uoc erat in
principio apud Deum ; quoinodo ergo i erat quando
nouerat,» quisempere>t?quomodocex nullis exsian-

quando non erai, occurrendum est, quod semper Q tibus est,i qui semper apud Patrem est? quoniodo

fuerit; et opponendum de Evangelio tesiimo-
nium 9 dicente Joanne, In principio erat Verbum
(Joan. I, i). Sicui enim Chrisius Dei sapientia el Dei
virtus est, ita et Dei Verbum esi. Cum ergo ati, /n
prtfictpto erat Verbum , quomodo Ariana impietas
dicit, Erat quando non erat?/n principio^ iiiquit, erat
Verbum; noo dixit, In principio factum est Verbum:
et uiique quod in priiicipio erat, seinper fuisse cre-
dendum esi. Sienim, ut puiat impieias, factura est
filius ; siue dubio Scriptura divina hoc ipsum quod
factum est principio prodidisset, ex illa uiique insti-
lutione, qua et Moyses locutus est * dicendo : /n prin-
eipio [ecU Deus coBlum et terram. Si enim et filius Dei
factura esset , dixissei Joannes, Iii priucipio factum

creatura , qui semper Deus , itno et per qiiein uiii-
versa creatura est? Sequitur enim, Omnia per ipsum
[actasunt,Qaon\odoiex nullisexsiantibusfactus esl,»
per quem omnia [acta sunt ? Si enim et ipse factus
est, quomodo per ipsum omnia [acta sunt ? non eiiim
cum fieret, poiest sui auctor esse , qiii noii fuit : at-
que ideo iiifectus credendus esi, per queni omnia fa-
cta sunt ; quia vaiiuin est, et absurduin , ut et ipse,
cum nou exsiaret, factus per se esse dicaiur.

IV. Similiter et Paulus docet Chrisium semper
fuisse, ei Deumesse , et aequalem Pairi. Tunc eniin
vere Deus est, cum aequalis est Patri : quiu nec
aequalis esse dicereiur si non vere Deus habereiur.
Injuria .est eniin veri Dei, si ei non Deus verus dica-

est Verbum. Sed praevideos evangelisia, magis autem tur aequalis. Ponit itaque in Epistola sua : Hoc enim

Spiritus sanctus per evaiigelistain, futuros iinpiae
meiitis homines , qui dicerent de filio , Erat quaiido
non erat , ideo sic coepit : /n principio erat Verbum;
nihii euim illo anierius est, qui inveiiiiur aiite prin-
cipiuui. Scriptur» divinae ob hoc editae sunt , ut se-
cundum lllarum sensum nostram fidem dirigamus,
non ut nostros sensiis iilarum sacris dictionibus in-
•eramus. Viderit , si sunt quaedani capiiula , quae
sul obscuritate dare putantur occasionein ambi-
guiutis; certe in boc capitulo nulia ambiguitatis

* Ai. CommutabUem,

' Protatum.

' Et» creatui esi.

existimate in vobis , quod in Christo Jesu : qui eum in
[orma Dei esset (constitu(us) , non rapinam arbitratus
est^ esse (cqualem Deo^ sed semetipsum exinanivit (or-
mam servi aceipiens {Philip. ii, 5-7). Si verc horno
est Christus, cum [ormam servi accipit ; vere quoqiie
Deus est , cuni in [orma Dei esse perbibetur : iiec
alia ratione aequalem diceret , nisi in forma Dei esse
verum Deum voluisset inieliigi. Et qui verus Deus
est» utique semper est : et qui semper ei»t Deus, non
potest dici de eo, Erat quando non erat. Sed et per

^ Deprecamur.
' Scripsimui,
* Scribendo*

DE TRINITATE.

Ifisiim omnia facta nil apostolus Pauliis scribens : A Ijorum Terborum , id esl faciafnus, cl uosiram , pa-

Qnta in ipso creata sunt omitm, sive quic in ros/is, sive
qna; in lerra^ milnlia et invisibiliay sive throui^ sive
domittaliones^ sive jfrincipatus, sive polestales ; omnia
per ipsum et in ipso ereata sunt , et ipse est ante omnes
{Colost. I, i6, t7). Ergo ipse semperest, per quem
ei in quo omnia facla sunt. SedctHymnidicuscanians
alt : Omnia in sapientia [ecisti (Psal. ciii, 2i). Non ta-
mcn ipsnin dixit factam esse sapieiitiam : quia et
Aposiiilus cum dicit, et ipu est ante omnes , factum
negavit. Si enim eum qui non erai, faclum credi vo-
luissel, ita posuisset, et ipse factus est ante omnes : at
cum dicit et ipse est ante omnes^ omnibus dedit iiii-
ttum, qiiornm antertor, immo et faclor est : ipse
vcro sine inltio est, qui anie omnes non facius, sed

tris et filii personas significat. Qnod autem singulari-
ter imaginem dicil , iina deilas , una virtus uiriusquc
persoiiaemanirestatur. Si creaiura esi Cliristus, quo-
modo in opera Deo consorsadhiheiur? ad ipsuin enim
dicilur, faciamus. Si non est verus filius, quomodo
una illi cuin palrc imago esl? Adopiivus fiiius non
kabet imaginem adoptantis : pnie>t (|uidein liabere
,munificcntiam , non autem potest itii.igiuis babcrc
naturam. Scio quidem esse discro tioncs iiriagiiiuui ,
quas nunc exsequi longum esl, ct non neccssarium.
Sed quod facil ad causam, vindico, dicens : Hoc in
loco nulla discretio est imaginis , iibi patrls et filii
uiia imago perhibeiur. Non enim dixil , Faciamus ad
iin:igines nostras, sed, ad imagiuem nostram, Et ne

essememoratur. Item Aposiolus: {/nus, inquii, Dm 2 forte slupida mente, o qtiisquis ille eshxreticus.

paier, ex quo omnia, et nos in ipso: et unus Donunus
noster Jesus Christust per quem omnia^ el nos per
ipsum (I Cor. vni, 6) : et heic cum dicit per Chri*
sium esse omnia^ aperlissime faclorem discrevit a fa-
ctis , nec posse intelligi naturam factur» in eo qui
fccit omnia.

V. Sed videamus si et Moyses hoc idem docuit,
quod aposloli annuniiayerunt, id est, omnia ex Deo
facia csse per filium. Inter caelera, cum fabricam
mundirefert, ait: Et dixit Deus, Fiat firmamenlum in
medio aqncs, et sit diuidens inter aquam et aquam : et
[actum est sic. El fecit Deus firmamentum, et divisit
Deus per medium aquce {Gen. 1 , 6). Cum dicit» Et
dixit Deus^ Fiat firmamentum , In dicentc patris in-

usurpares eliam de una persona dici poluissc facia"
mus, ui scilicet apiid se cogiiantis aflTectio sit,
non dcsignatio personarum ; subsequilur , et fecit
Deushominem^ ad imagineni Dei fecit eum {Ibid.
27). Qiiae coram in luce posiia suni, si quis non
Tidel, cecus est ;. Deus, iuquit, fecit , ad ima-
ginem Dei fecit. Nonnc nperlissimuin est , quod jani
tunc Spiritus sanctiis per Moysen cvangclica sacra-
menta tractabal dicens, Deum et Deum , iion lamcii
duos deos, quia una iinago est pairis et filii? Ei, o
quam prospecle omnia edita sunt! Deum et Deum
sacra Scripiura pronuntiat , ui Sabeilium cxcluderci
defcndcntem pairis et filii unam cssc pcrsonam : et
nc duos deos inlroducerei , intcr verba quibus plu-

telligenda persona est: cum autem dicil, Et fec/t q ralis significatio personarum est, unam imaginem

Deus^ in faciente filii inteliigenda persona est. Nam
81 non pulas ita intelligendum , apostolica periclita-
bilnr assenio, dicens : Unus Deus pater^ ex quo om"
nia el nos in ipso : et unus Dominus noster Jesus
Ckristus, per quem omnia et nos per ipsum: nisi enim
toiam fabricam mundi per filiuin faciam esse credi-
deris, immo et omnia invisibilia sive et visibilia,
quemadmodom in fidem recipis vocem Apostoli di-
cenlis : Vnus Dominus noster Jesus Christus, per quem
omnia^ et illud quoqiic quod supra retulimus, quia in
ipso creata sunt omniaj nec noii el illud, Omnia in sa-
pieniia fecistif Sed et hoc Joannes prosecutus csl :
Omnia per ipsum facta sunt : quomodo omuia, si ne-
gas de filio Dei dictum , et fecit Deus firmamentum :

inscruit. Hoc ita esse inveiiies, iniendens lcstinionio
diceuti, Fuciamus homiuem ad imaginem nosiram.
Quid * agis, impielas Ariaiia? Si creatura Chriblus
est t quomodo creaturse ei crcaiori una imngo csi ?
YII. * Sed ne iterum Arius sub occasioiie pcrso-
narum , diversilales inducerel naturarum, diversilas
naturx non admiliil unius fonnx communioncni.
MulLe sunt voccs in libris Moysi , quibus rcdargui
possini impii in filium , imino el in palrem : nnin
qtiomodo non ct in patrem h:ec londii iinpielas, qiin;
profano spiritu exercelur ' in filium, cum palri adi^
munt quod vcrc pairis est , auferenles filio qiiod
vere filii esl : quoniodo enim paler est vere , qui
secundum ipsos non genuil? quomOdo Chrlstus vere

El divisit Deus per medium aqua? Ergo et Moyses filius est, quemnegant vercde ipsogeneratum? Sed,

faclorem inducit filium, non facium. Si enim facium
s.incto Spiritu revelante didicisset, inter caeiera quae
facia describebat, ipsum quoque prius faclum esse
naemorasset.

VI. Sed absolutius inferius prosequitur , ubi jam
fabricati mundi incola faciendus est ; Et dixii Deus ,
Faeiamus homihem ad imaginem et simHiiudinem
nostram (Gen. i , 26 ). Non esi enim uiiius personae
dicere , faciamus ad imaginem et similitudinem no-
Uram , sed neqoe diversae deitatis. Nam pluralitas

* Forte , ais.

' Hxc periodus superius in Faoatino collocal hoc
in loco Personam.

Patrol» XVL

ut dixi , muUae sunl voccs in libris Moysi , quibus
redargui h:rc eorum possit impielas : sed quia baec
ipsa non studio libruin scribentis exsequiinur, sed
vehiii in scheda cerla^ summas quasi properantes ^
delimanms , ut luo qualilercumque videamur ohe-
disse prxcepto , caeterx voces praeiereunda! suni ,
maxime quia in divinis vocibus non numerus lesli-
moniorum , sed aiictoritas reqiiirenda esi ; quae ido-
nea est etiaro si una voce proferatur. Sufficit inlerim
de hoc uno capitulo Moysen concordasse cum Evan*

' Et in filium.

^ Delibamus , vel delineamus.

45 FAUSTINl PRBSBnERI U

geltis el apoBlolb. Deum et Bemn prodlcat Mojses : A Nemo in yisione crealurae patrem videt : de inspec-

sicul superius leuimonium ^ ioquimur deGenesf, ila
el Joannes Deum el Deum annuntiavit dicens : Jn
princi^o erat Verbum , et Verlnm etai apud Deum ,
el Deus erat Verbum (Joan, i , 1 ). Nemo dixii duos
deos , iicet Deum et Deum diceret : nemo non onam
imaginem palris et filii annuntiavit , et ideo unum
Deum novii dicere in confessione fides catholica :
non tamen ut per confcssioDem * unius Dei niios ne*
getur esse quod Deus est : quia sicut pater Deos esl,
iia et filius Deus est : nam si non sicut pater Deus
est, ita et filius Deus ; quomodo illis una imago est
secundum Moyseu? vel quomodo secundum Paulum,
in forma Dei Giiristus esi aeqoalis existens Deo?
VIII. Sed et Joannes cum Yerbum Deum asseril

Ifone enlm crealurae crealor videri potest ; pater au-
lem non yidetor nisi de inspeciione filii. Si ergo
Cliristus crealura est, et non vere filius , non potest
in creaturae visione pater videri : et quomodo ait ,
Qui me videt^ videt et patrem, nisi quia vere filius de
Deo patre natus est? et ideo cum videris fiiium»
necesse est ut et patrem videris. Sine filio enim pa-
ler non est« sicut nec filius sine patre. Inde etiam
subdidit, Ego in patre^ et pater in me {Ibid.^ 10) : noo
utique per quamdam passivam confusionem ; sed
quia consequens est ut ubi pater est, illic esse
cognoscalur et filius ; et ubi filius est, illic etiam
patrem eistare cognoscas. Est et alius sensus dicti
fstius, Qui me vidit , vidit et patrem : non qui corpo-

in principio apud Deum esse, non eitra Deum esse; B reis oculis in corpore vidisset Jesum , vidisse patrem

per hanc Verbi Dei a Deo inseparabiliiatem idem
mibi videtur significare , quod in signifleantia imagi-
Dis et formae esl. Nam si per unam imagtnem eam-
deinque formam , patris et filii iiiseparabiiitas ostCD-
ditur , cur non cum Joaunes Dei et Dei inseparabili-
latem aiinunliat per lioc quod ait , et Verbum erat
apud Deum , et hoc erat in prindpio apud Deum ^
unam imaginem.eamdemque formam patris et filil sl-
gnificasse credatur ? Plane hic sensus vkdeator am-
biguus , si non idem evangelista boc ipsoin paululum
infra apertius prosecutus est dicens , et vidimne
gloriam ejus , gloriam quan unigeniti a patre {Ibid.
14) : sicut una imago, eademque forma, iia ei
gloria non alia est filii , quam quae patris esl. Interea

refertur; alioquin absurda esl increpatio Domini ad
Philippum dicentjs, Tanto tempore vdbiscum sum , et
non me nosti, Philippe {Ibid, , 9)? secundum corpus
enim non solum Pbilippus videbat Jesum , sed et
omnes Judael qui el adversabantur : nec tamen per
hoc quod videbant secundum corpus Jesum , patrem
qnoque vidisse credendi sunt. Quid ergoest, Qfii me
vidit , vidit et patrem ? intende cordis aciem , el vide
secundum fldei spirilualis obtulus , Cliristum filium
Dei non creaturam esse, sed creaiorem : intende
eum vere esseDeum sine inilio sempiternum ; et se-
cundum hoc , quod Deos, invisibilem , inxstimalii-
lem , Nicorruptibilem , indemutabilem , et per oinnia
lalem, qnalis esl el paler ejus qui euni genuit : ei ita vi-

qui Clmslum de adopiioiie filium dicis, quomodoG dens fiFh]m,pairemquoqueievidissenondubinm esU

inleliigis gloriam ejus quasi unigeniti a patref Quod
si plures esse Dei filios, de adoptione profiteris: quod
si et Christus adoptivus est, quoinodo unigenflus a
patre est , cum non sit unigenitos eiistentihiis quo-
que aliis per adopiionem fiiiis ? Quod si vere unige-
nilus a palre est ideo quia ipse solus de ipso vere
patre generatur , quomodo adoptivus asseritur, cum
adoptivus iuier plures adoptivos proprietatem unig^
niti a patre babere non possit? Sed etsi adoptivl
suiit , de nullo tamen eorum dictum esi , et vidimui
gloriam ejns , gloriam quasi unigeniti a palre. Sed d6
Christo solo dictum est, et vidimus gloriam ejue^
gloriam quasi unigeniti a patre : non ergo adoptivof
est , de quo hoc dicitur , quod de adopiivis dici non

X. Hoc sensu acx^lpe et illud quod ait, Ego in pa-»
tre , et pater in me. Paier cum sil perfeclus , peffec-
tum fiHHmgenult; el cum sil invisibilis, incompre-
bensfbilis , inaestimabilis Deus et verum lumen ; el
fllius talis naios est , qualls est ille qui eum genuit :
et ideo ail , Ego in patre^ et paler in me : cum eniro
omnia qu:c sunt paiernne virtulis et deitatis babean-
lur in filio , pater in fllio est , et fllius in patre : el
ideo pracmisit ; Si me uiretis , et patrem meum sctVe-
tis {Ibid.f 7) ; et hic osiendilur quod eadem sit pa-
frls et fllii substantia, eo quod sit una utriusque
cognilio. Sed creatorae et creatoris non est una
cognitio , qufa non esl una substanlia. Pairis autem
et fllii uua cognitio est; ergo non esl filius creatura.

poiest. Ct merito illi uua imago ciim patre esl, quia ^ sed creaior est, sicuti et pater creator est : et Deus

ipse solus unigenitus a patre est. Quid ergo mirum ,

si in filii imagine palris imago siguaiur? Ideo et ipse

Salvator dicebat, Qui nu videt^ videt et patrem

(/oan.xiv, 9) : non hoc« ut Sabellius, dico quasi se

ipium patrem dicat es&e , qui sil el fiiius. Couflteor

enim pairem esse, qiii genuit : filium veroesse, q«i

Datus est. Sed cum dicit , Qui me videt , videt ei pu"

trem , sicut patris et fiiii non uiiam osteDdit esse per^

sooam» ila unam ostendii esse deilatem ; eum in patrie

et filiisubsuntia nulta diversitaa iuvenitur.

IX. Iterum in hoc quoque loco dicam , si crealura
eil filius, qoomodo qui videi fiUum» yfdet ei palrem ?

' Ajsf Jif^tur 7

esl, sicutlel paier, non tamen per haec duos dcos
dicimus. Hic est obi, impie h;eretice, diabolico fu-
rore quasi In stultltiam islius confessionis inardescis,
ciim Deiim et Deum audis , nec taroen duos dcos di-
clmus. Iiiflitos enim de littera saeculari , in hac quae-
stioiie insanabiliter aegroias ; et polas le debere con-
sinngcre, ut duos deos dicamus, cum Deum e(
Deom confitemur. Noli infelix adversus Cbrlsturo
Doffiinnm lotiiis ereatorav , Aristotelis arlifieiosa aN
gomenia colligere , qol le Cbristianum quatitercum-
que profiteris , nec adversus piam confmiooem inc*
lurrabili* de Deo •MfioMMii ol calcolo calamniatori
• Vnus Deus /UtMt.

45 DB TRINITATE. 45

quasi ex disdplinn (errensc soppuiaiionis ' circum- A Ariiis, et non blasphemet in Chrislum, quem fllium

scriplor adtenias. Inspice potitis divinos libros , et
de diyina flde diviiiis uiere sermonibus. Legisil nti-
quc , Et in (umine tuo videbimus lumen {PsaL ixxv ,
10). Quae liic distantia lumiiiis a lumine est? po-
suisset eniin et distaniiam , si fuisset , ne qois lumi-
iiis a liimine nollam distantiam crederet : quod sl
nulla distaniia est, non ergo diio lumina , sed unum
Inmen est , cum in lumioe patris , fllii lumen ngno-
scitur. Hoc lomen est de quo el Dauiel loquitur dl*
cens , Et lumen cum ipso e$t (Dan. u, 22) : non enim
de aliqoa crealnra hoc dicitur , sed de splendore Ip-
sius Dei exlsientis sempiterni Ittminis. Si pater
sempiternam liimen est, sine dubio et filius lomen
est sempitemum. Sl vero ncg»tor filios Dei lomen

confiielor. Ilem Arios negat Christiim esse pairem :
ncgct hoc et Sabellios, ei pie credat, qood Christos
vere Deus est, non exislens paier, sed fllius. Ad-
huc apertius dicam. Sabellius vincat Arium, quod
Cliristos verus Deus est ; ei Arius vincat Sabellium ,
qood Christus sob confessione veri Dei verus et ft-
lius est : et mfhi catholico ambo vlcerunt, immo et
mecum ambo vincunt impielatis errorem, cum me-
cum iniellexerint sacrx fidei veriiateni , qiioe et plu-
ralitatem personarom intelligit, et unitatem deitatis
in hac pronunliaiione Domini dicentis , Ego et pater
unum iumus, Sed hanc divinam pronontiationein , et
hanc piam divinae pronumiatlonis intelligentlam
Arii sec^^tores cnm qua>runt subvertere , nlio mod«

csM sempiternum, quomodo in palris sempitemo B interprctaniur, ei dicunl, nnum sunt quldem, sed

lumine lunien filii , quod non est sempiternuin , vi-
deiur? Sed in laudibns Dei non est hrcc falsa dictio
saiiciorum : Et in iumine tuo mdebimus lumen, Ergo
et filii lumeii sempiiernum est , quod non disUit a pa-
(ris lumine sempiiemo ; et ideo licet lumen sit fl-
lius , et pater tumen sit; nnom tameu palris et fllii
lumen esi, quia in patre et filio nulla discreiio est,
nulla separatio luminis est , quomodo nec imaginis
secnndnm Moysen, nec formae secundum aposiolum
Pauluin.

XI. Stcrtmeniom autem inseparabilis unitatis se-
ciindum hoc, qnod uicrque, id est, paier et filius
9N\uaiiier el iiidivise, neque secundum poriionem,
Deas ttiius : et pluralitaiis secundom hoc , quod unus

non siibstaniia , non deitatc , non potestate , sed vo-
luniaie : id est , quia unam eamdemqiie habeant vo-
luntatem , ideo ait , Ego et paier unum sumus. Di-
cite , * impiissimi , substantivum Yerbum Dei est ;
ei qui linguae sermonein dedit, nescitloqui, etlgno-
ravit alium sensum vestrum propriis et compelen-
tibus sermonibus explicare , et inefficax fuii dicere ,
Ego et pater unum volumus , si tamen hoc in loco
uniiatem voluntatis, et non substanliae ac deitatis
volebat inielligi.

XII. Sed nunc, quxso, Regina,meminerisqux Ca-
pitnla ex persona haereiicorum scribere dignata es.
Ipsi ha?relici aiunt, Qui me misit pater^ipse mihi
prceeeptnm dedity quid dicam et quid loquar {Joan, xii.

pttier esl, et unus filius. Etiam de lioc capitiilo ma- C 49) : et Pescendit de ccslo, non ut faeiam voluntatem

nifesbilur quod legimus in Evaiigelio , ipso Salvatore
dicenle, Egoet pater umm sumns {Joan. x , 30). Su-
mus enim pluralitatem significai personaram , quia
bie pater , ei hic fillus : Unum autem unam eamdem-
qne in patre et filio substaniiam deitaiemque con-
ftgnai,al vere pater et filius unus Deus sil; cum
ambo, id est, pater et filins unum suni secnndtim
deitatein , non unns secondum pers«mas. Ego et pa-
ter unum wmus : hac una voce et S.ibellius excludi-
tur, el Ariiis' confutatur. Sabellius enim ipsum di-
eil pairem , qui sit et filius , hoc modo , lamquam sl
uuua habeai dao nomifia , etinterpretatur unum ideo
didum, ut nnius personae singularitas crederetur.
Gonira vero Arina resplcicHS ad hoc quod ait , sumus,

meam, sed voluntatem ejus qui misit me, palris {Joan.
VI, 38). Hoc artificium hxreticorom est, ui alibi ne-
gent, qiiod alibi confitentur : ut cum se vident prae»
sentium qiirestionum absolulionibus vehementer
astringi,serpcqtinolubricosemper cliidani. Certedi-
citis, hxrelici , pneceptum dedissc fllio patrem,
quid dical, quid loqnatnr : et quomodo quasi nesciai
loqui, vos verba ejiis emendatis, immojam patris;
quia filius quod dicit, quod loquitur, secunduiii prsB-*
ceptum qiiod dedii ei pater, et dicit et loquitur. Jam^
ne intelligitis , quia cum profano spiritu adversus
filii deitntem excrcere contendiils vestram aroen-
tiam, eiiam in polrem prorumpiiis insanienles?Cla«
mat filius , Ego et pater unum sumus : et vos quas

in Imcsennone, plurarnateminteHigens, introdiixil D grammatici velut inefficaciam dominicx pronuniia-

inipiam ploralitatem deomm, credens nnum sempi-
lernum Deum , et alium qui esse coeperit Deus ; unnm
offlnipotenlem , et alium qni non sit omnipotens. Sed,
ocaecilas tn «trisqoe! habent ante oculos qood pie
videint , el inGauth oifenslonibus impie litigare con-
iendmit : saltem commodent sibi sensus suos , et piae
Mei perapicfait verifatem. Sabellius admiratione
viriuiuin quas Chrislus operabalur , Cbrislum Deam
verum esse credit , et non qui aUqttando ccaperil ,
led qui semper fuerit , et possit omrda : credat boc

tionis suppositi verbi demutalfone supplentes eiiieit-
dalis, et dicitis : Hoc qiiod ait, sumus, volumus intel-
ligendum est; ut scilicet sic dictum sit, Ego et pater
unum volumus. Sed reclamal fiiius etiam contra vos
diceiis illa, qune dixil nd veslrae impielalis parlicipcs
Judaeos : Quare loquelam meom non cognoscitis {Joan.
vm, 43)? Habeant locum suum paraboliu ct allego*
riae et a?nigmata : hoc tainen ioco apertis:»iine el ple-
ne dktum est , Eg^ tt pater nnum tumus : et quo-
modo unum suni, alibi quoque dedarat, cam dicit :

^ Calmmikamr.
* Confunditur»

s Hteretici impH.

FAUSTINI PRESBYTERI

Credile rmhi , qtiia ego in palre , et pater in me e$t A ialis ejus qui Deus est, et alia vis voluntaiis ejus qui

{Joan. X, 38) : el ne videreiur ipse de se usurpare ,
quod non erai ; ui veritatem diciionis osiendat, prx-
misit dicens : Non creditis quia ego in patrCj et pa-
terin me? Verba qnw ego toquor vobiSf a me ipto non
ioquor : pater autem in me manens ipse toquitur^ et
cpera quce ego (acio ipse facit (Joan. xiv, 10). Sed et
alibi : Sicut docuit me pater, hcec loquor : et qui me
mtsi(, mecum est, ei non reliquit me solum, quia qu(B
ptacita sunt ei, (acio semper {Joan, viii, 2S, 29). Non
quia (ilius ignoraret quid sibi loquendum eral : quid
esl enim quod Dei sapientia ignoret? Sed ut duri-
tlam itidomiiae Gdei luae ad piam divinae unilatis in-
telligentiam patris quoque aucioriiale mollirel, ail :
Pater in me manens ipse loquitur (Joan. xiv, 10) ; vel

Deus non est. Voluutas Dci naturaliter bona e>t, pcr
fecta est, indemutabilis est, semper eadem existens,
et sine initio existens, ei sine fine perseverans. Vo-
luntas vero ejus qui non csi Deus, eo quod liabcat
inilium,siculetipsequinoncst Deus polcstetnulnrc,
potest et verii, sicutiet ipse qui non est Deus : ac per
hoc non vere liona, quia non naliiraliierbona, nec vere
perfecia, quae potesl verii et minui : ita ut qnod * ho-
die voluit, ciastino nolit, et quod bodie noluit, cra-
stino velit.

XIV. Dicam exemplo apcriius : Angelus isle qui
nunc diabolus est, antequam Gerei diabolus, bonam
habuit volijntatem ; sed ubi factiis esi diabolus, pro-
prii arbitrii agitalione amisit bonam voluntalein;

illud , sicut docuit me pater , h(Bc loquor (Joan. viii, B ideo scilicet, quia ex factura * subsistit, el non natu-

28). Sicut autein opera filil , opera patris sunl , eo
qaod faciente filio, pater in ipso manens faciat: ita
quod loquitnr filius , paier in ipso manens loquiiur
non aliud, quam quod loquiiur filius ; quia nec filiiis
aliud loquitur, quain quod loquitur pater in ipso ma-
nens. Eadem ergo patris et filii loquela est, sicul ea-
dem et opcratio; el ideo dicebat, alioquin propier
opera ipsa credite (Joan. xiv, 12). Qux utiqne simili-
ter faciebat ut pater : ut posireino vel auctoriiate
operum crederelur, quia filius in palre est , ei pater

in filio.

XIII. Hoc aulem quo modo intelligenduin est quod
ait» Ego in patre et pater in me, jain supra exposi-
tum est. Sed et nunc brevius dicam. Secundum in-

raliter Deus est. Hoc et de omni crcalura rationa-
bili sentiendum est : etsi cnim quidain corum non
dcclinaverunt, nequedeclinant n bona volunlatc; ta-
men ^ in naiura habeiil posse declinare, quia crca-
turae sunt, et non Deus. Hoc enim quod non decli-
nant, ex disciplinae perpetua observatione obtinent,
non ex " iiaturx indemutabilis veritale. Deus autcm
* ipse solus siTie initio bonus et perfecius et iiicon-
vertibilis est sine iniiio, babens quoque bonam vo-
luniatem et perfectam et inconvertibilem ; non insti-
tutione , ncque ex profectu observationis Iiabct bo-
nam et perfectam et inconvertibilem voluntatem, sed
ex naiura! indemutabilis veritate, qua et bonus et
perfectus et inconvertibilis Deus est. Viderit, si qua

•*■•«" »•»-• ^^— ..._ — — — -- ^ — _ — ..—...., ^- ^

diflereiitiam subslanti» audiendum est, Ego in patre G forlassis est baeresis, quae hunc sensum respuai : lu

et pater in me, Sed et illud quod ait, Ego et paier'

unum sumus , secundum inditferentiam substantix

HDum sunt pater et filius. Nolo ergo, impie haereticc,

ut iiidifferentiam subsuntix patris et filii adimas, et

importune unitaiem voluntatis interseras, quam ali-

bi impie negas dicendo : Scriptum est , Descendi de

calo, non ut faciam votuntatem meam, sed votuntatem

ejus qui nusit me patrls (Joan. vi, 58). Qui in hoc ca-

pitulo ignorans dictionis ejus sacramentum, tam iin-

pie negas patris et filii unam esse voiunialem ; quo-

modo libi credam , quia siuceriter confiieris, quod

una eadem voluntas patris et fifii significetur in hoc

quod pronuntiavit Doininus dicens, £90 et pater unum

ticmui ? Tu si vere credis, quod pater ei filius unum

tamenprxcipue ad boc, Ariane, consentis, qui et ip-
sum (ilium Dci quem totius crcalurx Dorainiim confi-
teris, '^ vertibilem ei mniabilem dicis, qnod eum a
Dco factnm de nihilo praedicas, non ' tamen de Dco
vere naluin. Si hacc tibi sententia est , qnod omnis
creatura vertibilis esl et muiabilis, Cbrisium autem
dicis esso creaturam : ergo et ipse, secundum le, ex
conditionc * naturac verlibilis et mutabilis exislens,
non habet inconvertibilem et indemulabilem volun-
tatem. Etquomodointerpreiaris, quod pateret filius
unum sunt voluntate? cum patris et Glii, secundum
te, diversae sint voluntates ei conirarix ; quia scili-
cet una est indemutabilis et inconvertibilis, alia vero
mutabilis et converiibilis, deprehenderis etdetege-

8unt voluuiate, non video quomodo iiegare possis D ris, hieretice fraudulente, quomodo conaris simplices

quia et subsuntia et divinitate et potesuie unum
8unt. Quare eniin non una snbstantia sit» una di-
Vinitas et potestas, quibus una volunus est? Si
enim ex scquo iilis voluntas est, ex aequo diviniUs
est. Si non ex xquo divinitas, nec ex SBquo Toluntas.
Dei enim voluntas, et ciijnslibet, non tamen Dei, vo-
luntas ^ pariare non poiest : quia alia est vis volun-

* Pariare, id est, esu par.

« Hodie votuit , erastino nolit. Haec improvide
omi88a 8imt in editloiie Oxoniensi.
s SubMit..
^ Innatum Paris. fort. Innatum habent,

* Creaturte.

animas circumvenire et capere. Constricius enim ct
coarctatus testimonio dominicx pronuntiaiionis di-
centis, Ego et pater unum sumus, ulde h;ic vocc qua-
litcrcumqiie ^^ evoles, qusc claris sermonibus in pa-
tre ct filio unitatem deiutis osiendit, succubnisti ne-
cessitate , non arbitrio,ad hoc ut vel '* ad monu-
mentum in praesenti capitulo summis labiis, et ut iu

* Sicut solus,

' Deum vertibitem.

* Forte autem.

' CreaturtB convertibilii.

»• Te voles.

*^ Ad monumentum» Forte, ad momentum.

DC TRINITATE.

dixerim, superficie sola verborum, uiiiiatem Tolun- A. ^acuum miserimus, tamen adhuc in Del gratiare-

tnlis inlerseras, ifiio cxpressius cl vivacius et medul*
liltis uniiatem deilatis eicluderes. Tollis enim sen-
sum, uniiate substantix, qui facile creditur ex ipsa
simplicitate verborum ; et interpretaris sensum, uni-
Ule voluntatis ; * ut quia supra dicta ratio ejus non
facile apud omnes intelligiiur, interim simplicem de-
cipias aiiditorem, cum illud agis ne unilalem divini-
latis iiitelligat. Nam et uniiatem voluntatis in patre
et (ilio, fides catliolica sincerissime et verissinie cre-
dit, non labiis (taiiium) sed et toto corde, quae et
uniialem substaniiad et divinitatis agnoscit. Sicut
enim indemutabilis et incoiivertibilis esl substantias
cum Paire Filius, ita et indemuiabilis et inconverti-
bilis voluntatis est cum Patre Filius. Atque ideo una

petendnm nobis est , et impudens ' eorum frons
illa quae est sine signoDomini,crebris testimoniorum
lapidibus elidenda est; ui, etsi non caro eorum cf-
fundit cruorein, miiltis * effossa vulnerlbus tamen
vel' piidor siifTusione sanguinis erubescat,8ietiam
^ ex iis quai illorum esse scripseras. opprimantur.
llaec verha h.-ereticorum ais esse. Ex nibilo, inquiunt,
Deus sibi filium fecit. Si fecit euni ex niliilo,*
creaiura est, et non filius. Et quid est, quod filium
dicis, quem creaiuram esse confirmas, cum dicis eum
factum ex nihilo esse? non ergo poies et filium eum
dicere et crealuram : (ilius enim ex naiivitate consistit,
crealura vero ex raclura. Quid libi contraria proflte-
ris? unum elige de duobus : dic autfilium vere fi-

volunlas est Patris et Filii, sicntetuna virtus etuna B lim" > ^ut creaiuram vere crcaiuram. Si ita filium

iinago, magis * antdixerim qiiod ipse Filius volnn-
t:is est Patris. Sicut enim Patris et Filii una imago
cum sit secundum lloysen , tamen et ipse Filius ima-'
go Dei invi$ibili$ (Coloss. i, 15) scribiliir ab Apo-
siolo ; ita et una voluntas cum sii Patris et Filii ,
(pie) definitur quod voluntas Patris esl Filius. (Si-
cut est) Dei invisibilis imago, similiier et de virtute
intcllige. Fides eniin catholica dicil, unam virtulem
essc Patriscl Filii; et tamen scribit Apostolus, Chri-
stum Dei virtutem esse el Dei sapientiam (1 Cor. i, 2i).
Pie ergo dictum esi, qiiod Filius voluntasest Palris,
sicut idem ipse est sapieniia Dei. Ei lamen si adhuc
movet liic sensus, inicnde ad ea quu: diciinus : certe
Dci sapientia Chrislus est. Quid autein est Dei vo-

dicis, ut vere (ilium dicas, negasti eum esse creatu-
rarn. Et quomodo de nihilo factiim eum esse dicis,
quem vere liliuin confiteris ? Si autem dicis eum vere
csse crealuram, cur eum filium nominas, cum in eo
islius noniinis abneges veriiaiem ?

II. Sed (de) vivis lapidibus divinae vocis percutia-
mus frontis ejus impudcntiam. Tu dicis enm esse
creaturam : ego dico eum esse filinm : quis inter no8
de professionis veritate pronuntiei? puto, quod li-
beiiter habeas, ut iliejudicei, a quo tu, renueiitibus
nobis, faclum dicis Ghrislum ex nihilo. Aiidiamus
ergo quid de coelis ipse pronuntiet. Hic esl filiui
meus dtiectus ^ in quo mihi bene complacui (Malth.
ni, 17). Numquid dixit, Hic est quem ego feci ex ni-

lunias, quani Dei sapienlia? non enim in Deo aliud G hilo? Et vide , quia hoc tuncprimum dixit, quando

voluntas, et aliud sapientia : in hominibus qnidem
polest esse voluntas, non taineii haec ipsasapieiiiia;
quia voluntas hominis eruditione et mediiaiione et
profectu ad sapientiam sibi possibilem pervenii. Dei
autem voluntas non eruditione, non meditatione, non
pri>rectu ad sapieiitiam pcrvenit, sed ipsa nihil indi-
gens, naturalitcr * substanliva snpientia est. Undeet
Christus Dei sapientia exislens, Dei quoque volnntas
est ; quia in Deo non aliud voluntas , et aliud sa-
pientia.

CAPUT II.

De eo quod hwretici dicunt. Ex nihilo, inquiunt^ Deu$
$ibi IHium fecit : fi fecit eum ex nihilOf creatura est ,
et non fiHus,

I. David uno lapidis ictii Goliae rrontcm percuiiens
magiii corporis fortem siravit inimicum (I Reg. xvii,
50). Sed nostrae non esl virtuiis dc uno lapide vin-
ctTC ; duplici, ul opiiior, ex causa : quia nec nos ta-
les vires habemus , quales habuil et David ; et isli
nimis frontem prseferunl ^ impudeiitisB impietatibus
obduratam : unde jam iicet multos lapides non in

k
■
«

Aut qtna,

Enim.

Substantia

Imjmdentia et.

Frans eorum lapidanda est , ut et it.

Pertusa.

Jesus ut homo accessit ad baptismum : et, puto, non
alia ratione qiiam quia poierat credi non esse filius
Dei, qui corporeus videbatur, et inter caeteros homi-
nes ipse quoque ut homo pcccator veniebatad bap-
tismum, cum peccata propria non haberet. Ne ergo,
(cum) sacramentum bapiismatis in homine assumpto
*® consummat Jesus, non vere Dei filius crederetur,
clamai de coelo Pater, Hic est filius meus dilectus,
Iiitellexcrat quidem et Joaniies suum illum esse
Dominum, quando ei*' venienti ad baplismum ait;
Ego a te debeo baptizari, et tu venisti ad me (Matthm
111. 24)? Sed ne forte apud alios Joannis testimo*
nium non tam magnum videretur, ut vinceret fidem
carnis et humilitatis in Christo, ei omnia omnino
D qu3e per carnem ejus agebantur ; ipse quo nemo ma-
jor, ipse quo nemo melior cognitor, dat testimonium
de c(rlis dicens: Hic est /ilius meus dileclus, inquo
bene complacui. In quantum enim manifesla fides
eral circa caniem Salvaioris, in tantum et manifesta
fides esse debuit circa deitatem Salvaloris : tunc
enim et verus Deus est, si sit el veriisfilius. Garnem
quidem ejus, vei potius liominem dicam, nemo am-

^ Pudore eeu,
^ Et ea.
* Creatus.
*^ Consummans,
** Advenienti,

FAUSTINI PReSBTTERI

n/i

bigebal, quta iiec aiubigi polerat : sed Ulud quod in A p^cw : ipsum audite {Ibid., 5). Ccrle Moyscs el Elias

bomine erai, et natum cum liomine, quia videri pcr
naturam non poteral, ne esset incerlum, voce ec
quasi digito palris ostendilur dicentis: Hic est filiM
meus dilectuit in quo bene complacui ; et ' interea
pari auctorilate fides utriusquesubstantix, id est,
Dei et hominis commendatur in Chrisio. Hominis
enim in se ildem Dei filius ipse * signabat per con-
ceptionem et partum Virginis» per infantiae vagitum,
per cunas et involumenta» per ipsa matris ubera,
per ipsa maierni laciis alimenla, per incrementa *
corpore» aetaiis, per boc ipsum quod venit» ut bap-
tizaretur. Yides quomodo interim usque ad bapiifr-
mum " expressit in se hominis veriiatem , tanto
pressius boc agens, quanto et difficilius credi poie-

pariter videbantur cum eo loquenies , quos utique de
adoptione facios esse filios Dei negare non potes : ct
quomodo de solo Cbrisio vox divina testaiur dicens ;
Bic est fHiui meus dilectus , in quo mihi complacui :
ipsumaudite ? Si eiiim et Chrisius dc adopiione filiiis
est, cum slaret inter duos filios adoptivos, dixisset
utique, <Ei bicfiliusmeus est, i ne Cbristus solus
-filius esse crederetur : at cum dixit, IJic est /i/tiii
meus dilectus^ adoptionis filios separavil , ut proprie-
tas ver3B nativitatis in Cbristo solo filio crederelur.
Sed non sufficil utChrisium tantummodo filium suum
esse profitereiur ; addidit etiam quod vero filio de-
bebaiur , dicens , ipsum audite, Magnam , immo et
parcm sibi aucloriiatem osiendii in filio , cum ita

rat» Deum (in) bominem ficri. Et ne forte ad hoc j; audiendus est flliusi ut audiendns et paier est : Ip

coacium putes, et non sponte filium Dei« filium quo-
que lactum esse boroinis, audi Apostolum dicenlem
de eo : Qui cum in (orma Dei esset constilutus^ non
rapinam arbitratus est, esse se wqualem Deo, $ed se-
metipsum ea^nanivit, formam servi accipiens ( Philipp.
II, 6, 7). Si crgo semetipsum emmmvit^ (ormam servi
aedpiens, iion coactus est, sed sponte factus (esi)
fllius bominis, exisiens in forma Dei, Deo aequalis.
Habes igilur filium exprimentem in se fidem bominis.
III. Item videamus fidem iu eo divinitatis expres-
sam : et licet surficicnter supra de fide ejus divini-
tatis expressum est , et adbuc sint alia quoque inul-
ta copiosiora quibus fides divinitatiit apparet; lamen
illa nunc laceo : sufficit eniin mlbi si ^ fidem diviiii-

lum, inquit, audiie. Quidquid ergo jam dixerit
Cbristus, audiendus esl. Et videamus, si ousquam se
dicit esse filium Dei , si nusquam se Deum patrem
habere profitetur. Ipsius vox est : Omnti pUmtatio
quam non plantavit pater meus ^ oradicabitur {Matth,
XV, 13). Et iterum : Domum patris mei (ecistit domum
negotiationis {Joan. u, 16).' Alibl quoque : Ek tu
eredis in filio Dei (Joan. ix, 55)? Numquam praesu-
merel dicere , Pater mei^s , patris mei , et tu credis in
filio Dei^ nisi easet confideniia naiurae, quae vlndicat
vocabulum veriiaiis in patre, de conscientia prn-
priae naiiviiaiis. Unid enim iiisolenler ille loquerelur,
Qui semetipsum humiliavit [actus obediens usque ad ^^
mortem crucis.

tatis in Cbrisio solus inlerim paier ostendit diceos : q iv. Sunt et alia testimonia piurima : sed nos nunc

Uic est filius meus dilectuM, in quo bene complacui,
Quid ais» baeretice ? credis sine dubio Cbristo» quod
se fiiium boininis fecerit : quid * censes de patre ?
estne veridieus apud le, cum Chrisiuro filium suum
esse testatnr? ^ (bi non) credis patri , cum Christuiu
filium suum esse tesiaiur , jam majoris apud te auo-
toriialis est Christus , cui de fide in se bominis cre-
dis ; ei minus idoneus est paier, cui de filii teslatione
Qon credis. Et quomodo patrem roajorem Deuni viu-
dicas, cigus vocem quasi miuiini depreiias ? vel quo-
nodo Cbristum Deum minorem asseris , cui taiiium
credis, quantum nec ei, quem majorem praedicas?
Ifagnus iste^ bonor tuus est quem pairi defers, ut
(A oon credas de filio suo profitenii. Qui tainen iie-

non librum scrlbimus ut oinnia prosequainur , sed
causa breviiaiis paucis testimooiis suinmas claudi-
mus, ut vox illu obruatur , quae negat Cbristum essc
filiuni Dei. Sane dicit se Cbristus filiuin quoque csse
honiinis, cum ait : Et videbitis filium hominis { Murc.
XIV, 62). Et, Quem dicuni esse filium hominis (Maiih.
XVI, 13) ? Uoc est eiiim sacramentuin fidei in Chrisio,
utcum iliuin filium Dei esse credideris • credas quo-
que et fiiium bominis esse eum factum. Illud enim
quod filius Dei esi, naturaliter possidet; hoc auiein
qiiod fiiius bominis facius est, ** qua beneficius no-
bis praestilit " : et ideo qui Chrislum fiiium Dei es-
Be non credit , impius est ; sed et qui Chrislum filium
bnmlnls esse factum confiteri ** dedignaiur, ingraiiis

ruiu eialibi profiteturillumsuum filium esse,quando d est. Tu tamen, ba^relicc, credis quod Chrisius filius

cum apostolis Petro et Jacobo et Joanne Domi-
nus asceudit in niontcm , et re(utsit [acies ejus sicut
$ol(Matih, ivii, 2). Percutiat iterum divinum testi-
flnonium tuae frontis impudentiara : Et ecce^ inquit
«ai^ei lutida inobumbravit eos : et ecce vox de nube di'
cmu : Hic e$l fiUu$ meu$ dilectus » in quo bene com'

^ tntetim putrt.
^ Significabat.

^CorporiSf et forte corporea.
^ Exsurrexit.

* Fide in Christo divinitatis solus.

* Sentis.

^ Credis ne.

* fionoralue e$t.

quoque bominis facius est , et cuin boc ipsum dc se
Salvator dicat , non abnuis. At vero cum dixeril pa-
ler, Bic est filius meus^ et cum dixerit Ulius, Paier
meus; tu ul cor Pharaonis ^^ obduras, ct non credis?
Superest impudcntiae tuae , ut quasi melancholicus
000 vera perspicieo8« patreui et filium dicas esse

• Et alibL

*^ VeritAtis mortem et mortem crucis.

^^ Quia benefini$.

*' Qua bencficiu$ nobis prmtitit. Alia eiemplaria
rectius, quia beneficia nobis prijs$titit , alia vero, quia
beneficue nobi$ per$titit, OxON.

^' Dedignabitur,

^^ Obdura$cit.

53 m; TRINITATE. 54

meniilos. Non, ioqait, nego filium ; sed nego Terum A laudau confMsio esi, sive ei peculiari dileetione Sal-

vaioris, ^ qua ila erat ei proximus, ut etiam supra

filium : ergo et Petrus ideo beatiiudiois vocem pro-
meruU, quia Cbristum verum filium esseuon credi*
dit, licet lUium Dei vivi sit confessus. Magnum revera
confessae fidei sacramenturo est in Petri conscientiay
ut cum labiis dicat , Tu e$ Christus , filius Dei vivt
{Matth, ivi, 16), mcorde tamen babeat , quod noa
sil verus filius Dei vivi. Ego bomo sum : verba audio»
verba intelligo, interpretationem tacitim cordis au-
dire non possum. Cbristum /i/tttm dixii Dei tivi : nisi
et adopilvum adjecerit « ego aiiud iiihil inielligo «
quam quod et loqoilur. Viderit si Christus , *■ qua
Dominus et Deus cor aspicit : mibi tamen qui auri-
bus tantum aiidiOy debuit eiiam per vocem tieri cor-
dis ejus manlfesu confessio , propler quem et Petrus

pecius ejus recumberet {JoaH.xui, 23). ' Vldeamus,
quid hsrens pectori ejus bauscrit. Deum nemo vidU
umquam, nisi unigenilus filius qui est in sinu palm
(Joan. ], 18).Nulla creatura videt Deum , secuiidum
h(>c quud Deus est; et ideo ail : {Deum) nemo vidil
umquam. Sed sequitur, et dicit : fii«t umgenitus filius:
ergo unigcnitus fiiius non est creaiura, qui Deum
videl queni nulia vidit creatura. Et ne forte unum *
eum de adoptivis filiis crederes , amputavit sensut
impii occasionem, cuin eum dixit non solum fiiium ,
sed eiiam unigeniium filium. Hoc nomen non babel
socios : ei iicet dicantur alii filii; adoptione lamen ,
non natura sunt (ilii. Sed Cbrisius solus nnigenilus

inierrogaiur : non euim sibi soli Petriis inierrogaius g filius esi, quia solus verus filius est , non adoptione»

est, sed et omnibus (nobis) ; ut cum ilie de Chrisio
beiie confiietur» et nos similiter disceremus pari
confessione ad beatitudinem pervenire. £t interea vi-
deamus * si digne Petrus bealitudinis praeconium
consequitur , credens in corde quod non sit verus
(filius)y sed adoptivus : si digna hsec pairis reveiatio
est, et non poiius carnis et sanguinis. Plurimi certe
adoplione sunt filii Dei : el non solum Jeremias , qui
ndliuc cum esset in vulva matris, sanciificatus est
(Jerem. i, 5) ; neque solus Joannes BaptisUi, qui in
utero malris infans eisultavit in spiritu (Luc. i^ 44) :
sed neque solus Elias, qui mortem adhuc usque pas-
sus non est, vel quilihet ei numero prophetarum, ex
quibus nnus , ul in Evangclio relaium est ( Matth.

sed naiura, non nuncupalione tantum, sed etgenere:
solus (inquam) verus filius est, lynietiam in sinu pa»
tris est, Filii adoptivi in sinu Abrabae sunt : qui au-
tem verus filius est, et unigenitus filius eil, in sinu
patris est. Iniellige tamen et in boc inseparabilem pa-
ternae substanti» filinm , quod tit sinu patris dicitur
esse. Ilein legimus : Sie enim dilexit mundum Deus ,
ul filium suum UHigemlum daret : ut omnis qui credit
in eum^ non pereat^ sed habeat vitam asternam { Joan%
III, i6).Non video, quomodo diieciio Dei commend^
tur ad mundum, si non verus et unigeniius est filiuf»
quem dedit pro mundi redemptione. Mundus sine dubio
creatura est; si Christus creatura est, quid conlulit
mundo, dans pro creatura crealuram ? Omnis crea*

ivi, 14 ), putabatur Christus : sed ad boc nomen C tura servili coiiditione censetur : si Cbristus creatura

adoptionis, mereirices et pnblicani , quamvis emen-
datione ' venerunt. Et ne quis me putet blaspbe-
mare, audiat in Evangelio dici : Meretrices et publi-
cani prcBcedent vos inregno ciBlorum (Matth. iii, 31),
ubi non nisi filii adoptionis sunt. Cum ergo iiec bla»-
pbemis nec lurpibus adoptionis gratia denegatur , si
corrigant se : boc pro magno sacramento Pater Petro
revelavit, quod scilicei filius quidem Dei vivi est,
sed adoptione potius , et non nativitate , ei tantum
nomiiie, non etiam et nominis veritate? Plane qui
boc credit, non beatus ille est , sed miserrimus om^
nium hominum, babens non solum intelligentiam
carnis et sanguinis, verum eliam ei spiriium dia-
boli. Sed quxso, Regina, seiitias, qnod multa in boc

est, servus est : quomodo ^ redemit ad iibertatem #
cum servus nullo jure possit conferre libertaiem 7 $n
lamen Ahrabam, ut cominendaret dilectionem quam
hahebatad Deum, proprium ei verum unigeniium el
dilcctissimum filium obtulit in holocaustum, cum boc
ipsum Deus ad probandum cunciis ejus in se diiee»
tionem fieri praecepisset. El tu dicis, impie, quia Deu«
volens commendare diiectionem suam niundo , noii
babuit verum filium quem daret, sed usus est necae^
sitaie, more sterilium , ut , quia verum de se geni-
tum filiuni non habuit per iiaturam , vel ei nibilo
factum duret?

VI. Dic, impie, (ergo) majore virlute dilectip-
nein commendavit Abraham, propriuin et unigeiii'-

loco dici poierant, qusc ad consequentia feslinans D tum filium ofrerens, quam Deus qui non habuit pro-*

prxtereo ; credens quod data occasioiie , qtiasi una
de sapientissimis plus possis sentire quam loquimur,
secuiidum sentenliam Salomonis : Da sapienii occa-
sionem, et sapientior erit (Prov. ii, 9).

V. Hsec vestra, Ariaui, doctrina est, liaec vestra
interpretatio singularis, hoc secreium fidei vestraa
mysterium : Adoplione , inquii , Christus est filius «
et non veriis filius. Interrogemuset Joannem : potest
et bic verum didicisse , sive quia interfuit cum Petri

< Forte, scUicety quo.

« Forle, Sed.

* Heic qusdam in Paris. Faustino oiiiissa.

^Qttia.

prium , neque vere unigenitum dedit. Et est, '^ qaod
velii Deus magnopere commendare : et inferius (nop)
commendat , cum commendaverit bomo. Ei ilie
Deus quem majoreni pnedicjs, ininor esi horoine ln
comiiiendaiida dilectionc : minus enim commendavit
^lileciioncni, si non verum et uiiigeiiitum filium dediC
pro mundi dilectione : et Ahraham plus commeudar
vit, qui proprium et unigenitum obtulit. Sed absit
baec impieias, ul vel in dilectione commendanda mir

■ Videns.

• Deum.

^ Redimit,

• Quidquam,

5fi

FAUSTINI PRESBYTEIil

nor sit Deiis , qui est per omnia insestimabilis : ve- A est, et poslremo per omnia , sceundum lioc quod

rum enim el unigenitum nHum dedit, diligens mun-
dum. Hoc * enim Paulus vas electionis exsequitur ,
volens Dei in nos commendare dilectionem dicens ,
Qni $uo filio non pepercit, sed pro nobi$ omnibus tra-
didil illum ( Rom. viii, 5i) ; cum dicit, Filio $uo ,
proprieialem veritatis expressit In iiomine : et vide
tamen, quo sermone ususest, dicens, Qui suo filio
non pepercit. Legisli utique dicentem Deuin ad Abra-
ham, cum niiiiin pro Dei dileclione vellet occidere :
Ne injicias manitm luani in puerum, ne facias illi quid-
quam : nuuc eitim cognovif quia ttnm Deum tuum, et non
pepercisii filio tuo dileclo propter me{Gen. xxii, li). Di-
cil ct Paulus : Qui filio suo nonpepercity sed pro nobis
omnibus tradidit eum : dicil Apostolusex Dei voce, quo-

Deus est, xqualem ei qui cum genuit. Vides qualem
dedit filium pater. Ecce jam Deus Insestimnbiliicr
superior iiivenitur in filio : ei nunc considera , quod
liunc lalem unigenSlum filium pro mundi dileciione
pr.nestiierit : et expende nunc , quidnain sit mundus ;
utiqiic creatura est : simililer el Deus quid sit, ex-
pende : mique creator est : et nunc jam comparn , quem
dilexerit Abraham , ct quem dilexorit Deus. Abraham
qiiidem Deiim. Sed recense quanla Deus Abrahni^
praestiterit, et invenies, qund Abraham miillominus
Deo dileclionis dchilum rcddidit quam debebat , licel
reddiderit quantum reddere poiuit. Deus anlem
muiidum diligit pro nulla sibi Jata ab eo gratia. Vidcs
quia inulio est commendabilior dilcciio Dei quac non

niodo * coinmendaret diieciionem : improprie usus B ex debiio prxstatur, quam illa Abrahsc quae pne

fueratverbis divinis, si non et hic de vero filio lo-
queretur : ei tamen, quis' nesciat in paire Abraham
et Isaac fitio ejus iinaginem praecessisse futurae verita-
tis ? Iii Deo patre et Glurisio unigenilo filio ejus sacra-
inentum praecedentis figurae monsiravit Apostolus,
consignans ipsis sermonibus veritatem, quibus et
primum figura signaU esl , diccns : Qui proprio fiiio
$uo non pepercit , $ed pro nobis omnibus tradidit eum.
Si ergo figura erat in Abraham , cum ofiferret i\-
lium ; veritas autem in Deo paire, cum tradidit
filium : quid ais doctor impielatis ? ubi major vis
versari debet, in figura, an in veriute ? sine du-
bio in veritate. Et quomodo tu miiiorem exhibes
veritatero , pleniorem vero figuram ? plenior enini

statur ex debito. Sed vide adtiuc supercmineiitiam
dilectionis qua Dcus diligil mundum , non solum sibi,
qui eum condidit nullo merito justitiae commenda«
tiim , verum etiaro peccatorein et adversum se im-
pium.Mundum ergo dilexii Deus peccatis et Impicta-
tibus reum, nonquia peccata et impietates dilexerit
mundi , sed dilexit mundum , ut de peccatls et im-
pietatibus mundus ipse liberetur. Ei audi Apostolum
per hxc mire commendaniem Dei dilectionem , cuni
scribit ad Bomanos : (Jt quid enim Christus , cum ad-
huc infirmi memtu, secundum tempus pro impii* mor-
uu$ estfvixenim proju$to qui$ moriiur. Nam pro
bono forsitan qui$ audeat mori. Commendnt autem Deu$
eharitatem $uam in nobi$ : quoniam $i cum adhuc pec-

est figura, ubi veriis liiius offertur: et minor est G caiore$ e$$emu$, Christui pronobi$mortuu$ e$t;multo

veritns, ubi secundum te, non verus filius tradi-
inr. Sed plane major est veritas, et minorcst fi-
gura. ^ Hoc si vis probari , crede verum unigeniium
fiiiuin Dei; et inteiliges, quod multo plus quam
Abraham , gessit Deus , dans fitium suum unigeni-
tum pro mundi dilectione secundum Evangetium
{Joan. III, 46), vel cum secundum Pauluin, $uo fi-
lio non pepercitf $ed pro nobi$ omnibu$ tradidit eum.
Abraham enim licet filium obtulerii , tamen pro Dei
dilectione obtulit , cui quidquid obtuleris , iion sc-
quas ad quod dignus est ; et obtulit fiiium , quem
posleaquam per naturain habere non potuit, per
Deuro tamen coniranaturam est adepius : ohtulit ergo
Deo, quod ei conlra spem nalurse dederat Deus, et
obtulit filium .

VII. Facltad causam, si dixero se minorcm,el
sine illa coudiiione praesenti quandoque mortaliiatis
lege morilurum : conira , examina ' quid Deus prae-
stiterlt : filiuro suuro praesiiiit unigenilum , qiiem
non sero ex alicujus adeptiis est gralia, sed sempcr
habet sine initio ex proprietaie nature natum de se
talem , qualis et ipse pater esi qui eum genuit , in-
vlsibilem, inaestimabilem, senipiternum, impassibi-
lem et immortalem et omiilpotentem , sicut ipse pater

* Etiam

* Commendarit.

* Qtti finium.
^ Hoc e$t $i.

Magi$ juitificati nunc in $anguine ipsius , $alvi erimu$
ab ira perip$um {Rom. v, 6-9 ).

VIII. Inielligo quidem, * quod hoc tesiimonium
discnti desiderat : sed nunc quod faciat ad causam
breviter pandimus. Mundum , habitaiores mundi in-
terpretatus Apostolus ostendil, quod pro impii$ , et
peccatoribu$ martuu$ e$t Christu$^ ut $uam charitatem
commendaret in nobi$, qui sumus iii mundo : et mo-
ritur f in(|uil, Chri$tu$, pro impii^^ et peccatoribu$ ;
quandoquidem vix pro ju$to qui$ moritur , licet for$i'
tan pro bono qui$ audeat mori. Jamne inlelligis
qiiam inenarrabiliier pra^cellat ditectio Dei ubi est
vcritalis expressio, et qiiain minor sit dilcctio Abra-
hae ubi figura signata est ? Non hoc dico quasi non
multum dilexerit Abraharo ; immo laniuro dilexit
Deum quanium et poiuit, quantum nemo ex natis
mulierum supergredi potest. Sed licet roulturo dile-
xerit Deuro, et de toto corde et dc totis viribiis aniinx
suae dilexerit : tamen inenarrabili supereminentia di-
vinac dilcctionis in iiifinitum superatur. Quis euim
possit explicare dilectionero quam Deus muiido prac-
stitit, dans unigenitum filium suuni iia, ut homo
nasceretur qui Deus est ; et haberet secundum ^ car-
nem humana sorte initium nativitatis, qui sine initio

' Quod.

* Quidquid,

^ Cami$ humanas $artem.

DE TRINITATE.

dc palre uatuscst ; et ille aoqaalls Deo in forma Dei \ piione sit filius , et non verus filius. Et bene, quod

exislens semper, nccepia forma ser? ili minor flerel,

non solumpatre, Tcrnm eilam angclis, immo et

huminibus, ncscio, si non ct mullum infra, * vcr-

mis qiioqiie comparatioue ; et postremo , ut secun-

dum n.ituram susceplae ' aiiimac , usque ad luortem

trisiitiam paieretur , qui lotus gaudium est , noii

soium Abrahas , ^t diem ejui r.upieM tidere , vidit et

gamiut est {Joan. viii , 56) , sed et omnium liomi-

num saiiciorum. Praestitit ergo mundo uiiigeiiitum

filium sunm, ut qiii veraviiaesi, pendens in li-
gno secundum carnem , mortem crucis paiereiur,

occultaia inieriiu sempiterna et inviolabili diviniiate

ejus, qu.-e illi una est cum patre ejus. Vide dile-

ciionem, ut pro mundi salute Dominus majestaiis

Joannes, illeJoanncsrecubanssupra pectus Dominiy
causam scripti Evangelii referens posuit , et dixit :
jlltt//a quidem et alia signa fecit Je$ui coram diuifmUi
suis, qua: non sunt $cripta in Ubro hoc: hmcauiem scri-'
pta suntj ut credalis , quoniam Jesus esl Christus /i/mi
Dei , et ut credentes vitam memam habeatis in no-
mine ipsius{Jottn. xx, 30, 51). Estne opus adhuc
aperlius explanare ? muUa^ inqiiit, (t atia signa fecit
Jesus: et licet non sint omnia scripla , quia nec
scribi poterat infinita rerum copia ; lanien hxc ipsa
ideoscripta sunt, ut credainus, quod Jesusest Christus
filiits Dei ; ct ut fidem siiigulorum provocarel ,
ostendit et pnemium dicens : ul credentes vitam wter-
nam habeatis in nomine ejus, Si * vere adoptione

crucifigatur in lerra qui se filium Dei credcniibus g egsei niiiis Dei , el noii natura , si sola nuncupa-

viiam aeteniam prxstat in coelis. te beatissiinum,
pntriarcha Abrabam, cujus maxiina dilectio in Deum
non nisi iiiexplicabilis divinac dilectionis inundatione
aubmergitur : et nescio si non hoc (totuin) pro res-
pectu iu2e dilectionis et fidei Deus iinpio praesiiiit
mundo. Tibi enim et semiui tuo proiniscrat Deus ,
ut hceres esses mundi per justitiam /idei{Hom. iv, 13),
sicut docet apostolus Paulus.

IX. Sed satis tardo ,si hunc locum voluero plenius
exsequt : ad le convertar, bxreticc, coiiimonens , ut
intendas quomodo Deus diligeiis munduin , dedit
unigenitum suiim filiuin ,vel , ut ait Apostoius , quo-
molo suo filio non pepercit , sed pro nobis omnibus
Iradidit eum. Si sacramentum istius inefrabilis divi-

tione, et non eiiain qiiod in nuncupaiioni intel-
ligemin est ; nusquam inogis hoc ipsum explanas-
sct, qiiain in uttiino sciiptionis, ne fides in am-
biguo dcrelicia , vitam seternani perderet pcr cre-
duliiatis incertuin. Scd Evangelista, qui ad hoc
positiis est , ut habens gratiani saiicti Spirilus illa
maxime lucidius paiideret, qune ad vitae scternas
prxinia pertinerent, nonambiguo clnusilEvangeliumy
sed manirestissiine expressit, idco scriplaEvangelia,
ut credatis , inquit , qucniam Jesus est Christus fi-
lius Dei , et ut credenies vitam aiternam habeatis
in nomine ejus. Etiam nc hic suspicio est creaiuras
in filio Dei, ubi, qui crediderii quod filius Dei est
Ghristus, aeternam vitam possidei, et non aliicr quam

Ti2e dileciionis agnosceres, niimquam adversus filium q [n nomine ejus? qiii uiiqiie non esi creatura, sed

Dei impias componeres quaesiioiics ; qiias qiii piae
mcniis est, per illa qux supradixinius, intelligit abso«
lutas. Sed ndhuc reliquam ptirtem proposiii testinio-
nii ' videamus.ut tuaefrontis impuilentia multo pres-
sius ^ obteratur. Nain cum dixisset : Sic enim dite-
xit Deus mundum , ut filium suum unigenitum dant ,
prosequitur , et dicit : Ut omnis qui credit in eum,
iion pereat, sed habeatvitam ceternam, Iterum dicam ,
est unigenitus filiiis : quomodo qui credit in eum ,
non perit, sed vitam habcbit xternam , cum crcdere
in creaiuram , sit Divinitatis offensio ? Respicc ad
aposiolum Paulum ; considera, quse opprobria,
quas ' obscenitates de his referat , qui , ut ipse ait,
eommutaverunt veritatem Dei in mendacio , et colue-

creator, et noii adopiione filius, sed ^ vcrus filius Dei :
in noniine eiiiin ereaturae ne quidein viiam icmpora-
lem potest quis asseqni, uisi si aliquis eam non au-
ferendo pracsiare dicaliir.

X. De nihilo, inquit, fecit Deus sibi filium. Prartereo
multa teslimonia : loquatiir Joan.ies Christi Doniini
dilectione perspiciius.Scribens Epistolani ait : Omnis
qui diligit patrem, diligit eum qui ex eo natus est
(I Joan, V, I ) ; numquid ait, diiigit eum quein fecit
Dciisex nihiIo?scd nec patremomnino nominasset,
nisi scisset de eo natiim fiiinni '. Et r;ic iiunc, quia
ita iiiteltigendum est, ut tu, hacretice, inierpreiaris ;
quod scilicet ab eo factns sit cx niliilo, qiiein ex pa-
tre natum dicit Joannes : et qiixro, numquid sccun-
runt et servierunt creaturos potius quam Creatori D dum le sotns Christus faclus est ex nihilo ? Nonne,

{Rom, I, ^3). Tu si sic credis, et sic colis, et
servis unigenito fiiio Dei , ut euin dicas esse crea-
iiirain , illa te mala miser exspectaiit quibus illi pu-
niuniur , qui commutaverunt veritatem Dei in meii-
dacio, et colucruntet servierunt crcaturae potius
quam creatori. Adoptione, inquit, Christus fitius
0ei est, et non verus filius. Omnia leguntur Evan-
gelia ,et nusquam scriptum est , quod Cbristus ado-

ut taccnm de aliis , etinm mundus ipse ex niliilo fac-
ins est ? ergo et muiidus a nobis diligendus est, si
diligcndusest pater. Sed clamat idem Joaniies: Nolite
diligere mundum (I Joan, ii. 15). Numquid lam levis
est Joaiines, ut ipse sibi contraria prxdicaret ? Absil
bxciinpietas, ul dicatiir, Joannesrepugnaniia sibi* lo-
quiinr, qui in sancto Spiritu toqucbaiur. S( it distan-
tiam factiet nati in ipso jain principio Evangelii Fui,

* Vermium,

* HumantB ardmm.
> Videas.

^ Obturetur.
' Obicuritalei»

• Forte, vero.
' Vero,

• Ft/tvm, et non factnm : Nunc.

• Loqui.

59 FAUSTINl PRESBYTERl 60

sicut siipra exposiiuiQ est , cum de ipso capilulo tra- A utique propter nos exercuit , subsequitur dtceiis :

ciaretur : et ideo noii ut raciuram intelligil eum,
quem dicit ex patre natum ; quia nec singuiariter
poneret, si lioc quod ex patre natum esi, factiiram
voluissei iiUelligi.scieiis inultos factos esse ex nihilo;
sed siiigulariter ponens , de solo vero lillo posuit di-
ceiis, quod ex paire natus esi, quia ipse solus cx
puirc natus est, caeieri auteni omiies facti suiit ui a
conditore. Noli ergo facere divinis sermoiiibus vim:
quid iiifers, qiiod illenon loquitur? quid doces» quod
ille noii docuii ? Si Ghrisliaiiiis es, et si apud te verus
docior est Joannes, crede quod docuit. Ex paire, in«
quit, nalus est : hoc (si) credideris, sidiligis patrein,
et diligendo pairem,diligis filium qui ex eo naius est:
quod si iioii credideris, quia ex patre naius cst ; quod

et dedii nobu inieHectum bonum : sine dubio quia
ipse dator l)onus est» dans iiiteilec.tuin bonuin.
Nun impie inielligimus, si hunc iniellectum bonuni
dixerimus Spiritum saiicium esse» qui ei dicitur
Spiritus intelligeiiiix, in quo cognoscimus ipsum
veruiu. Siiie Spiiitu enim sanclo non potesi vo»
riias cognosci: habes iesiimoniuni in Evangelio,
ubi ei ' Deum ipsum saiictum Spiritum poliiceiurt
ei de ipso aii, quod ipu mihi teslimoninm perhi"
bebil {Joan, xv, 26 ) ; utique per apostolos, vel
per quoslibei filii Dei prxdicatores, daiis eis in-
ielligenliam, qua ^ Spiritus inielligenti» verum co*
giioscendi. Uiide et apostolus Paulus scribens ad
Coriniliios ait : No$ autem non tpiritum huju$ mundi

neqiie patrem diligis, neque euiii qui ex eo natus est : B accepimuty sed spiritum qui ex Deo est : ut iciamus^

non auiem diligis hoc modo, ciim in patre negas es-
se quod pairis est, id esl generare, et in (ilio negas
csse quod (ilii est , id est nnsci. Et audi nunc, qualc
lihi beaius Joannes nomen iniposuit dicens : Hic est
nnlichristus, qui negat patrem et filium (I Joan . ii, 22) . Tu
quidetn falso Christiaiii tihi cognonien imponis ; sed
* a veridico Joaiine pro sectse tiiae merito aniichri'
slus vocitaris. Mentior, si non tii in patris vocabulo
inielligis crealorem, si non in filii iiomine asseris
creaturam. Joannes patrem el flliiim nuncupat ; et
iu in his nominibus creatorem ct creaiuram inter-
pretaris. Merito ergo vocaris anticbristus, qui negas
patrein ei filium sub interpretitione impia.
XI. Sed adliuc aiidi , o quisquis iile es insolenset

qno! a Deo donata suni nobit. Dedit ergo inteUe^
ctum bonum, id est Spiritum sanctum, ut eognoscamut
ipsum verum(\ Cor. u, 12).

XII. Adliuc si non inteiligis de toi supra editis
di< lionibiis , vel ex conseiiuentilNis amimadverte
oiiiiies suspicioiies impiae interpretationis exclugas :
Vt ifttttts, iiiquit, in ipso vero filio ejut Jetu Chri'
tto. Et adhuc ampiius densat piam fidem dicens :
Hic est verus Deus : et iiondum tacuit , sed cumu-
iat et ex.iggerat , ui impius sensus sophisticis coii-
fidens argumeniationibus obruatur : subseqiiens eiiim
aii , Et vita csterna , ct resurtectio nostra in ipso.
Ubi suiii nunc illa impia vestra sophlsmata qu®
Aristoteiis episcopi vestri magisteriodtdicistisdicen-

contumnx in filium, ei de patris persona gloriaris : G tcs : Filius est , sed non est verus filiiis : Deus cst ,

et iiiiellige, quia p.itrem habere non potes, si non
coDfiiearis et filium. Idem prosequitur Joaniiei : Qui
negat /S/ittm, neque patrem (habet ) : qui con/Uetur
filium, {et fiHum) et patrem hahet (i6id. , 25 ) . Vides
nbiqiie Joanncs ipsa nomina ponere, ut nihil aliud
intelligalur, quam quod est in natura nominum : et
kimen, si adhuc frons impudentise luoe potest ictiis
lapidum sustinere, et si tanta ohsiiiiatio duritiae tuae
est, ut cum audis patrcm et filium, non tamcn ve«
rum patrem neque verum filium credas ; ecce idem
Joannes qui est dilectus a Domiiio, vicem reddens
domiiiica>. ditectioni , foriiori lapidejam non tantum
rronteni, sed ipsum caput serpentinum tuac conquas-
sat impietatis, scriheiis in uliimo epistolae sux : Sci-

sed non est verus Deus? Ecce uno testimonio tot
modis fitii veriim nomcn expressnm esi , immo quia
ei veriis Dvus est. Quomodo enim non veriis Deiis «
qui verus est filius 7 quandoquidem non sotum de
vori filii nomioe Deus verus probaiur , sed etiain
per hoc , quod vita aeterna est. Vita enim aeterna
uou babei iiiitium nequo fiiiem : ergo Deus veriis
est Chrii»ius, non habens initium neque fihein, exis-
tens ipse viia aeierna » qu£ est sine initio et fi-
iie. Sed et cum resurrectio nostra est • potestas iii
eo verai divinitatis agiioscituri cum mortem per
virtutem re.surrectionis excliidit , exemplo sui quero
assuinpsil liominis , in quo et de Virgine nasci di*
gnaius est, in quo el nos jain resurreximus , hahi-

fiittf ^uta fiUus Dei venit (I Joan, v, 20, 21 ), et in- D turi unusquisque nostrum speciaiem resurrcctionem

carnatus est propter nos, ei passus est, et resurgens
de mortuis assumpsit nos, et dedit nobis * inlellecium
bonum, ut cognoscamus ipsum verum, et simus in ipso
vero fitio ejus Jesu Chrisio. Hic est {Deus) verus el vi-
ta ceterna^ et resurrectio nostra in ipso, Explicari non
potest , quantos advcrsum te bermoiium lapides et
saxa congessit sub uno hoc testimonio. Scimus^
inquii, ^ttta filius Dei venit, Habes unnm de filio
confessionem, et paululum infra post sacramenta
incarnattonis et passionis ejus et resurrectiouiai quae

^ Veridico Joanni,
* Sensum.

pro meriio fidei ac vike , sive ad rcfrigerium , sive
ad ustionem. Vide, miser , ne Mdhuc non credas
verum esse filiuin , et incipias babcre rcsurroctio-
nein ad poenain perpeluam gehennu! in teiiebris ex-
tcrioribiis , ti^i eru fletus oculorum et stridor den-
tium (Matih, viii, 12) , si Umen uon adbuc aliquid
' letrius inanet impios in filium.

XIII. Saiis, ut opinor, licet pauculis testimoniis
comprobatum est , quod sit verus Dei filius , natus
de pntre , non factus ex nihilo. Sed adbuit quac»o ,

^ Dotntntti.
* D«(#rltt|.

Cl DE TIUMITATE. €i

cxtiibc infaiigabilem pjiieiUiuni , ut biic ipsuin de A cum ei ulero genuil, aoo conira quam Deo digiimu

Teteri Scriplura Yel uno tcstimonlo comprobemus.
Dicis , bxretice , ex nibiio niium facium , cum boc
nusquam legeris : negas illud quod scripium est :
quia ex patre natut esl» Dic niibi , ciijus verba sunt :
Ex ulero ante luciferum genui te (Psal, cix, Z) ? Si
ambigis, respice ad iniiium Psalmi ejus, et lege
scriptum : Dixii Dominus Domino meo^ Sede ad dex-
teram meam^ donec ponam inimicos tiws scabellum
pedum tuorttm (Hnd. ,1). Hoc tesiimonio ipse Sal-
vaior usus est , * ut cum vult se Domiiium credi »
loqueiis ad eos qui illum solum bominero natum ex
seniine piilabant David , non etiam ct Deum qua Dei
lilium. Sed et Paulus aposioliis boc ipsiun credens,
quod et olim Splritus sanctus in David lociilus est et

est , opinemur. lllud ' taraien certisaime confitendum
est , quod verus est condiior in signiQcatione operis
uianuum , ^ verus esi pater iii signiilcatioue uteri
gigiientis , etsi nihil in se membrorum liabeat.

XIV. Sed quia soletis dicere, o Ariani , c ln Deo
id ipsum est Cacere » quod ei generare, > opporiuno
et banc vestram perversitaiem de praesenti occasio-
ne convincam. Multa sunt nenipe opera * manuuni ,
sed unus est unigenitus filius veniris : non ergo id
ipsuin est facere, quod et generare : et oinnia quidem
per Verbum , et in sapieiitia facta sunt ; Verbum
autem sive sapientia , non per aliquem , scd ex Deo
uaia ^ sunt : unde non id ipsum est facere , quod el
gr.norare. Nisi enim esset disiantia iuter facore et

postca exposuit, ail in Epistola suu : Ad quemautem g generare, nihil probibebatur dicere , nuffttu mea

angetvrum dixH aliquando , sede ad dexteram meam
(Heb, I , i5)? boc ezplanans , quia neuio de angclis
tilis est , qualis et filius : onines enim angeli f cii
sunt , solus autem filius natus esl , cui et dicit , sede
ad dexteram meam ; quia et solus ipse est unigeniius
/Uius qui est \n sinu patris (Joan. i , 18). Non autem
nuiic ezpnsitio totius psaliiii necessaria esi, scd illiid
soluiii probaiidum , quia Dominus Pater dicit Filio
Domino meo , Sede ad dexteram meam ; ut et iilud
quod lii sequenti diciiur, iion alius quam paler
dixisse credatur , id est , Ex utero ante tuciferum ge-
nui te, Nonne etiam boc lestinioiiiu verissime pro-
batum est, sepuham voceni impiam esse dicentium,
quod ex nibilo fecerit Deus (ilium ? Quomodo enim

generaverunt ie , et cceU ventris niei sunt opera, (Sed)
sicut dictio multain babet differeutiam , iln et i^es
quas diclio determinat. Ex uiero , inquit , aute lu-
ciferum genui te, lloc autcm dicit pater ad filium ,
nun quod filius ' igaoraret , aed ui nos scire posse-
nius proprietatem patris ad filium , vci filii ad pa-
trem : idoo ita scriptum est » sicut et ipse unige-
nitus filius existens sapientia ait : Ante omnesautem
colles genuii me (Prov, viii, !25). Unde et boc loeo
ante luciferum gcnitus esse dicilur. In luciferi voca-
buto oiiinis ubi ubi lucidior creatura signatur : uiide
ciiiii dicitur, ex uteroante /udferum genitus hoc, spe*
cialiier docetur , quod vere ex paire sit natus , et
non factus : quodautem ait, ante tuci ferum ^ unie

cx nibilo , cum Ipse pater clamet , Ex utero ante U- Q omnem creaturam siguificat , secunduro quod dictuoi

ciferum genuit te ? Et vide , ne putes nos intelligere ,
quod Deus membrorum partiumve coropositione
*consisiai. Absitbaec impietas. Deus eiiim, quodcom-
que iltud esl , simplex est ; lotus idcm esi secuiiduin
siibstaiiiiam , iion pars et pars , noii roeiiibrum el
ineinbrum ; sed , ut dijtimus, simplex nescio quid ,
quod sit iuiegrum, et perfecluiii, ei inaestimabile
' tamen et inexplicabile. Licet ergo lalis est, ut non
membris partibusve subsistat , tamen Scriptura di-
Vina ciim vult nobis fabricaloris veram intelligen-
liam commendare , ex bis qux novimus , loquilur
dicens : Opera manuum ejus esse coelos (Psat, ci ,
^6) • vel unamquamque creaturam : quia apud lio-
mtnes vere et proprie opus vel fabrica inielligitur,

est, Et ipu est ante omnes (Coloss. i, i7).

CAPUT III.

Quod Dei fitius sit omnipotens , el indemutabilis , et_
quod una sit omnipolentta Patris et Filii , sicut el
una deitas : et de sacramento incarnaiionis filii , vel
potius suscepti ab eo hominis,

1. Percutiamus et aliain eoruin blaspbemiam , per
quam , ut scribis , dicunt quod non sit omuipotens
fiiius. Et boc breviter faciani , ne longius extendeus,
laborem legenti * tribuam. Dicant » quando noii est
omnipotens , per quem , ut ipsi qu4oque confitentur ,
omnia facia sunt : deiii unum opus patris qiiod iion
fecerit ct filius , ut probent non esse omnipotentetn

quod efficitur (nianibus) : denique cum visuni est D filiiiro : at cum nullum sit opus , quod non patris

nrte aUiiuid fabricatum , nd manus referiur ariificis.
Similiter autem ^ inter nos volenies filii designare
naturain, uteri faciinus menlionem : nenio eniin de
veris filiis non de uiero nasciiur. Et Deus ergo vo«>
leiis ex se iiatum filium deinonstrare , dixit quod
eum ex iilero geuuerit, ne tu, baeretice , ulum-
niarerisex nibilo. Sed sicut cum Deus manibus fecisse
diciiur , ut Deo dignum intelllgendum est : ita el

« Vt cum. Vt redundaio videtnr.

* Subsistat.

* Forte, tantum,

^ Inter nos. Haliro et nos,

* Ttmtum.

existat et filii, sine dubio oronipotens est filius, fa-
cieiis quacumque facit omnjpoiens paier. Sufficit, si
boc ipsuni etiam divinis testirooniis approbemus.
Apud prophetaiu Zachariam legimus : O^o , fugite
a terra Aquitonis , dicit Dominus , quoniam a quatuor
venlis coeli cotligam vos in Sion : resalvamini , qui in*
habitatis fitiam Babylonit , quoniam hasc dicit Domi-
nw ommpotens : Post honorem misit me super gente$

* Manui,
' Est.

* lonorBt,

* Cegen^Ui.

FAUSTINl PRESBYTERI

quw exipoliaverunt vo$; quoniam qui tangit vo$ , $icut A Hebraeos {Heb, i , 10-i2). Habes ergo per baec capi-

qui langil pupillam oeuU ip$iu$ : quoniam ecce ego
infero manum meam $uper eo$ ; et erunt $potia , qui
$poliaverunt illo$ : et * $cieti$ quia Dominu$ omni'
poten$ mi$it me {Zach, ii, 6-0). Si intendas hiiicca-
pUiilo, invenies quod filius omiiipotens a paire om-
nipotenie sit missns , ul posiiis iii captiviiaie siib-
veniat. Considera enim prophetam dicere : Hasc dicit
Dominu$ omnipotem : et audiamns , ' propheia refe-
renie , quid dicit Dominus omnipolens : Po$t hono'
rem , inquit , mi$it me $uper genie$ : sine dubio fllius
est , qui posl lionorem ' missiim esse sc dicit super
genies , quem propbeta dicit Dominum omniputen-
tem. Hic ergo (ilius existens Dominus omnipotens
in ultimo lestimonio , et $cietii quia Dominu$ omni'

tiila et omnipotenlem filium , et indemutabilem , et
omiiium conditorem , sicut ei omiiium ariificeni , di-
oente Salomone : Omnium enim arlifex docuit me '
$apie)uia {Sap. vii , 21). Scd ne duos omnipotentes
iiitelligas , pnccavendum est : licet enim et pater sit
omiiipotens et filius, tamen uniis est omnipolens ,
sicul et unus est Deus : quia Patris et Filii eadem
omnipolentia est, sicut et eadem deiias, secundum
quod supra pro viribus ct condilione temporis coar-
ct^intis expressum est. Sed et nunc inferius expla-
nabilur testimonio Esaiae prophetas : Fatigata e$t
jEgyptu$ , et negotiatio JEihiopum , et Sabaim viri
excel$i ad te tran$ibunt , et tui erunt $ervi et po$t le
$equentur alligati vinculi$ , et adorabunt te , et in te

poten$ mi$it me, ut supra dictuni est, ab omnipo- B deprecabnntur : quoniam in le est Deus, el non e$t

tente missus est patre. Sed et apostolus Joannes in
Apocalypsi h;«c dicit : Amen, te$ti$ fideli^, initium
ereaturee Dei {Apoc, iii , 14) , qui est , et qui erat ,
et qui venturu$ est Dominue Deu$ omnipoten$ (Apoc,
1 , 4 , 8 ; IV , 8). Et Salomon inier caeier;i aii de sa-
picntia , qux utique Cbristus filius Dei est : Splen-
dor ^ e$t enim tuci$ asternce , et $peculum $ine macuta ;
Dominu$ omnipoten^^ nomen e$lei {Sap, vii , 26 , 27) :
Itein : Ip$e et qui redemit itlo$ , Dominu$ onmipoten$
nomen e$t itti, Ilein in Macli. : Nondum enim omni-
potentie , et omnia poi$identi$ Deijudicium^ maje$tati$,
et imago bonilati$ ittiu$ , et cum $it und , omnia poteel,
Quomodo non omiiipotens est, cuni possii omnin?
Nani et supra de eadem sapientia dixerat , omnem

Deu$ prmter te, Tu enim e$ Deus , et ne$ciebamus ,
Deu$ hraet Salvator, Erube$cent et confundentur
omne$ , qui adver$antur ei , et ibunt * cum confusione.
{Isa, XLV, 14). lutende, quia ad filium dicitnr , et
tui erunt servi , et post te sequentur altigati vtiicu/fs, et
adorabunt (e, et in te deprecabuntur, Ergo et hinc
Deus verus Obtendiiur filius , cum adoraiiir. Dei eniin
est adorari : siquidem et alibi ^ docet Apostolus de
filio Dei esse scriptum : Et adorent eum omne$ an-*
geti Dei {Heb, i, 6) : scilicet quia vere Deum et Do-
minum. Sed iii pr^senti teslimouio Esaix , sicut
ipse Dcus , sic eiiam in ipso Deus est : ait enim ,
Quoniam in te Deu$ e$t , et non esl Deus prceter te, Ei
cum dixerit in Dco Deuin esse , subseqiiitur , et

habens virtutem {Ibid,^ 23) : ergo omnipotens est, G dicit : Tu enime$ Deu$^ et nesciebamus ^ Deus Isruet

omnem habens virtutem, Sed adhuc ipse Salomon ail
de eadeni sapientia : Et permanen$ in $emetipsa
manet {ibid,, 27). Et alibi Salomon : Non euim im-
po$$ibili$ e$t omnipoten$ tua manu$ {Sap, xi, 18). Itcm
ipse : Omnipoten$ $ermo tuu$ ex$itien$ de regatibu$
$edibu$ {Sap, xviii , 15).

II. Agnosce omnipotcntiam ejus , cum omnia in-
iiovat : agnosce interea et quod indemutabiiis esl,
cum in semetipsa permanet omnia innovans : id
est, licet omnia innovet, ipsa tamen indemutabilis
pcrseverat; quod nisi non Dei omiiipoientis est.
Sed quia vere indemutabilis est filius et conditor
omnium , eiiam his Psalmislae versibiis approbatur :
In initio tu Domine terram funda$ti , et opera manuum

Satvator. Ergo cum Deus in Deo esl , el noii est Deiis
prxter eum in quo Deus est, et ipsc esl Deus Sal-
vator Israel ; ostenditur unitas divinilntis iii Palre et
Filio , sicul el omuipotentiic , et quidquid omnino
divin.ie subslantise est : hoc solo diffeiens a palre
filins, qiiod illc paler est , et hic filius ; id est, quod
ille genuit , ei hic nalus est : non tamcn quia uatus
est , minus habet aliquid , quam quod iii Deo palre
est , imago Dei invinbitis existens {Cotoss, i, ir>),
et sptendor gtorice , et character $ub$tanti(e e)u$ {Heb.
I, 3). Iloc qui de filio Dei non credunt, Esaiae seii-
tentiam sustinebuiit dicentis : Erubescent , et con-
fundentur omnes qui adversanlur ei , et ibunt " cum
confu$ione, Sed el ' Jeremias. de filii deitale expri-

tuarum $unt coeti : ip$i peribunt, tu autem permanebis, D mit dicciis : Hic Deu$ no$ter e$t, et non »® deputabitur
el omne$ $icut ve$timentum vetera$cent : et sicut oper- atiu$ ab$que eo : qui invenit omnem viam prudentias ,
torium mutabie eo$ , et mutnbuntur : tu autem idem e$, etdediteamJacob puero $uo^ tt hrael ditecto sibi : po$t
et anni tui non defieient {P$at, ci, 26-28). Hoc de filio {ha^c) in lerra vi$u$ e$t^ et cum hominibu$ conver$atu$
Dei scriptiim interpretatus est Paulus scribens ad e<( (fiaruc/^. iii , 36-38). Non utiqiie pater Deus , sed

* Scidfatis.

• Prophetam referentem.
' Quem miseurum,

^ Sptendoreit, etc. Locus hic a librariomale habitus,
sic restitui posse videtur , Sap. vii , 26 , 27. Splen
dor e$t enim lucii (Btemae^ et $veculum sine macuta Dei
majettatis, et imago bonitati$ iUiu$. Et cum$it una^om-
tda pote$t. Item : Ip$e qui redemit ittoi , Dominui
ommpotene nomen e$t itU. item in Machab. : Ntmdum
amF//w/^Mf // ^ma jifo»$idenH$ Dei judidum pote$

effugere, Qiiomodo non omnipotens , etc. Oxon. ^ —
Legerim equidem in loco Machab. : omnia pro$pi'
cientie. Viilg. II Machab, vii , 35 : omnia in$picienti$^

" Sapientiam,

* /fi confu$ionem,
' Dicit.

^ In confu$ionem»

* immo Baruch.
** ExietimabUfiar.

65 D£ TRINITATE. 66

fiiiiis facius boino in ferra visus cs( , et convcrsatus A i^ deilatis prsestat in salutarem hominis disciplinam,
estcum boininibus, naturam in se hominis excrcens salvantur mulii).

sine peccato propier nostram salulem ; de quo et
legtmus : Ei Verbum caro factum est, el habitavit in
nobis : ei vidimus gloriam ejus , gloriam quasi unige-
niti a patre (Joan. i , 14).

n[. Si ergo Verbum caro factum est , et habitavil
in nobiSf natus ex virgiiie nobiscum Deus; quo nuiic,
hxretice , proGcis? Si inflrmitaies assumpiae carnis
objicias , si anima: tiumanae qiiam cum cariie susce-
pcral , ^ utiles nobis sestus describas ; cum constel
cum, secimdum quod Deus est cl Dei riliiis, esse per
omnia ut Patrem impassibilem. Ideo enim et ilia
qiix sunt deitatis ejus prxmisimiis , ut jnm si quid
humiUtatis et innriuiiatis iii Cliristo legilur, nondci-

IV. Yideamus nunc et sacramentum passionis.
Totus Adam peccaverat ; totus Adam expulsus de
paradiso fucrat : lolum suscipere debuit expalsum ,
qui toium saivare venerat. Non autem videbatur
totum cxpulsum in se suscepisse , nisi illum susce-
pisset pcr substantiam carnis et animae : hoc enim
totus bomo est per naturam. Hoc autem tunc pro-
bari potuit, si ipsas infirmitates carnis ejus et ani-
mx sustinerel , licet sine vitio peccatorum ; ut verc
non aliam substantiam cariiis el animae suscepisse
pntarelur : ut cum in se homincm ab infirmitatibus
et passionibus ttlierat , eiiain hos qui secundum ve-
stigia ejus sectantur, fiberatos esse crederemus. Sed

ins ejus violau crcdalur, sed naturaj suscepti homi- B painicinetur huic fcnsui gentium doctor Aposlolus

vivncius, et ut mysticus scribens ; Sicut enim in Adam
omnes moriuntur , ita et in Christo onines tivificantur
(I Cor, XV, 25). Sed naturam suscepti in eo hominis
melius dcscribal Esaias : Domine quis credidil audi-
iui nostro ? el braehium Domini cui revelatum est?
Annuntiavimus coramipso sicutpuer, sicut radix • m-
telerata sitienti : non est species ei neqne honor formcc :
et vidimus eum, et non habebat speciem neque deco-
rem: sed species ejus sine honore , deficiens prwter cw-
teros homines : homo in plaga positus , et sciens ferre
infirmitatem , quia aversa est facies : depretiatus est ,
nec a^stimatus est, Hic peccata nostra ferl^ et pro nobis
dolel : et mtimavimus eum in dolore esse et in plaga et
III malo : ipse autem vulneraius esl propler iniquitatet

itis , el disciplinx qiiam tradebat, exseculio * pro-
Lciur. Vaiium esi enim nolulsse ul hominem nasci ,
licct e^ virginc ' tamen bominem , ncc infirmam
hominis in se designare naturam. Vanum est pras-
cepia dare, quibus bomines vivercnt , ct ipsam jam,
quia seiiiel homo esse dignatus est , sine prxcepto-
rum observatione concuriisse. lile si non hominis
infirmitaiem ractus homo excrcere voluisset , quis
crcderei,quod homo raclusfuerat cx originis nostrae
matricc, licet sine viri complexu? quandoquidem
liodieqtie non desunt, qui iiegent eum nostrnm ge-
slasse corpulenliam , etiaro postea quam iufirmita-
leni carnis exercuit. Uie si raclus homo non servas-
set , quam docere vcnerat disciplinnm , iion boiiiim

magislerii dedissel exemplum. Quis cnim discipu- C nostras, et infirmatus est propter peccata nosira: doc^

lorum servarc conaretiir , quod non niagistcr ipse
servasset factus ut honio ; cuin hodie jam quicnmque
scrviit ipsius excmplo , relevatur ui servet ? Vides
quia et iiifirmilales pati dcbuit , ul hoino nalus pro-
baretnr ; ct racius homo observare quodcumque do-
cui^set , ut c%leros inviiaret ; magis auiem dixerim
iit cneleros snbievaret : jam eniin caro nostra didicit
ejus carnc relcvari. Si enim infirmitates liominis
pali noluisset , ut quid et de virgine ^ homine natus
esi ? ct si nolebat observare praecepia , quia Donii-
nus ; ul quid ei forroam servi acceperat , quse pr;i:-
ccptis ct obedienlix obnoxia est? ^ atquin totum sa-
craineiitiim a Deo assumpti bominis hoc , * quod in
Adam non est de inobedientia servatum, in Gliristo

trina pacis nostrce super enm : plaga ejus nos sanati
sumus. Omnes sicut oues erravimus : homo a via sua
erravit , et Dominus tradidit eum pro peccatis noslris :
et ipse propier quod maie tractatus est, non aperuit os.
Sicut ovis ad occisionem adducius est , et sicut agnus
coram tondente se , sic non aperuit os suvm : in humi-
iitale judicium ejus sublaium ett, Generationem ejus
quis enarrabil? quia auferetur a terra vita ejus: ab ini-
quitatibus piebis meai adductus est ad mortem; etdabo
maios pro sepuitura ejus , el ipsos diviies pro morle
ejus. » Quia iniquitatem non fecit, neque dolum in ore
suo iocuius est (Isa, lui, 1 — 9).

V. Sufficit hoc testimonio probatum , quod om-
nem in se hominis naiuram peregit, sine peccato

homine de obedientia servarelur. Hoc ipsum Apo- D tainen suo , licet peccata nostra *^ portaret. Sed ne

siolus Pauliis inter ^«'etera quae divine tractat, asse-
ril : Sicut enim per inobedientiam unius liominis pecca-
tores constituti sunt multij ita et per unius obeditionem
justl constituuniur muiti { Rom. v , 19 ). ( Sicut enim
per uniiis boroinis conlemptiim peccatores constiluli
sunt mulii , ^ \U et per sacramenlum obauditionis
in Cbrisio , quam non ex infirmitate , sed ex boniia-

homo Untummodo crederetur, interposuii, ei dixit :
Generationem ejus quis enarrabit? Iliam utique " quia
de Deo patre gencratus est , quae sine initio est : et
ideo de ea ait, Generaiionem ejus quis enarrabit? non
quasi ignorabiiem , sed quasi inexpiicabilem dicens.
Omnes enim catholici scimus , quia de Deo patre
natus est, sed inenarrabiliter : et ideo ait, Generatio*

' VtiU est.

* Probarelur.

* Tantum.

^ In homine homo»

* Atqm.

* Fortc desit , ui.

^ Habes.

* Inveterata. Forte, m terra.

• Forte, qui.

" Forte,W/drtr.

*^ Quia. Fortp : qua. Sic enim paulo ^«1.; liQx\&
aute\n generationm,^ qjuk de wgwe nauxur .

6) FAUSHNI PltESBTTERl 08

vem ifM» fMit emnrrabii? H»»c amem gaieraffonem A pasrionem mortit^ el quod ^aiia Dei pro ommbut gu-

qua de virgiae nascitur secundum earnem , refert
Evangelium , ejus quoque lempora describens. Divi-
nst autem generationis initium, ut diiimos, invesli-'
gari non poleat , sicut nee diTinitatls quas illi mis
cum patre est : et ideo ait , GeneraHonem ejut quit
enarrabit ? Si ergo in sacramento fidei lioc accepi-
rous 9 ut Cliristum Deum credamu» et hominem ;
Deum quidem > dc Deo sine iniiio lanium ; hominem
autem » quia de virgine in lem[)oribu9 natom : non
calumniemur diviniiati ejus , cum pro nostm medela
qux sunt liominis exsequitur , liabenft in se aecep^
tam homiuis naturam : quia nec liomo negandus est,
cum propri» diviniiatis naluralem exerit potestaiem,
accepta in se rornia servill. Si ergo et orat patrem ,
et si nihii a se Eacere se dicit {Joan. ▼, i9), nisi quod g esL Etsl enim dixit, £l Verbum earo faclum est, pres-

tiavit mmtem , ad decorem operis interpretatur sa*
pientissimus Paulus iia subsequens : Decebal enim
eum propter quem omnia , et per quem omnia , mu/(is
filHt m gtoriam adduetit, ducem tatutit eorum per pat-
tionct contummare (76td., 10). Vides quam pulcbruro,
quamve decorum noslrae salutis sacramenlum in eo,
quod AKos est, minoratus ostendiiur. Quomodo crgo
ad offQseaiidam divinitaiem ejns improperas , quod
exseqiriiifr ad decorem ? Pater major me est : boc
tiine dfxit , poslea quam Verbam caro factum ett , el
habitavit in nobit.

II. Et Tide ne demnlabifem credns , quasi desierit
esse Verbum , poslea quam earo facfum ett; sed ma-
nens semper Verbum Deus , et caro quoqne factum

patrem viderit facieiitem ; ui Dibil nunc aliud dicam,
cerie bumanae extoiieuii» modum, qua magister Im-
poaii ; ut tanto magii» discat liomo Deo deferre ,
quanto detuiit et verus filias , qul caosam subjectio-
nis propriam non habebai, qui et formam orandi de-
derat» ut non lam fieri noslram Toluntatem rogare-
mus , sed toluntatem Patrit qui in cceUt est ( Matth,
III • 21 ). £t ideo quod docuerat ut impleret, ait :
f^on veni meam voluntatem facerCj ted voluntatem ejut
qui mitit me {Joan. vi, 58). Sed et quod minor factus
csi , quod crescit , quod proficitf quod esvrit, quod
silit» quod iaborat, quod flet, quod doiet, quod tristis
est , postremo quod moritur : ad naturam assurapti
boroinis rerereuduin est,quam pro nostraesacramento

sius loqul Toluit , ne quis in eo uon veraro carneni
crederet. Siqoidein et post lam pressaro locutionem
non desunt qui dicirat , camem illum habuis&e puta-
tivam. Uc antem manifestum sit Yerburo carneni fa-
ciuin , non demutatione divinae substantiae , sed sus-
ceptione carnis bumanae , Inlende quid sequiiur : Et
haHiavit in nobis. Non ergo inlerceptum esi Verbum
demutatioiie , quod per carnem assumptaro habiiavit
in nobit : habiiatio enim probat perseverantiam Verbi.
Hoc ideo interposni, ne quis filiuro Dei dcroutabilem
crcdat , cum legit : Et Verbum caro factum est, Dicit
ergo filius, Pater major me est, postea quaro Verbum
caro facium est , e( suscepit ofnciuro miiiistr^niis.
Venit enim non ministrmit ted minittrare, Pater major

saiulis mysiico eiercuit, sub iiitelligeniia qua suprt Cme est{ Matth, xx, 28 ). Quid ais ' deitas? quoroodo

in testiroonio Elsaiae relatum est. Sub lioc fidei sacra->
nienlo uon solum iiia capitula solvontur de quibus
inierrogaredignata es, sed ei omnes qoaeiatones quas
contra fiiii diviniutem coaptaut impii hxretici.

CAPUT IV.

De hoc quod ait Filius : Pater iiajor mc est.

I. Accipe^ nunc ct has quaestioncs, qoas ex divcrss
* parte proposueras fortiores, specialiter absolutas.
Dicunt , inquis , haeretici ad depretiandam filii per-
peluaro et perlectam iu omnibus deitatcm, Pater ma^
Jor me est (Joan, xiv , 18). Sed requnrendum est«
quando boc fiiius dixit : nonne quaiido impletuin est
in eo quod scriptum est : Jf tm>rasil eum paulo minut

dicis patrem le esse majorero ? certe una tibi et patri
iroago est secanduro Moysen , eademque forroa se-
cundom apostolum Paulum , qui me eiiam docuit ,
qood sis splendor giorice et charaeter substantiai eju$
( Heb. I, 5 ). Sed et tu ipse docnisti dicens : Qui me
vidit , vidit patrem ; et ego in patre et pater in me
{Joan, XIV, 9); Ego et pater unumsumus (Joan, x, 50).
Sed el quaecumque facit pater , facis el tu similiter :
tna enim verba sunt : Quwcumque enim ille facit^ hax
et filius simititer facit : et sicut pater suscitat morluos
et vivifieat^ sic et filius, quos vutt , vitificat , et ut ho-
norificent fitrum , sicut honorificant patrem (Joan, v ,
i9— 21). Cum ergo eadero tibi imago est, eadeio for-
ma eadcmque substaniia , eadem naiurae unitas , ea-
ab angeliSf gloria et honare coronaeti eum ( Psal, viii, ]) dem potestas, eadem lib^rtas voluntatis, idein bonor.

6] ? Quomodo minoratus est, expoiiat apostoltis Pau-
lus tertii coeli conscius : Pauio nmut^ inquit, ab mt-
getis minoratum videmus Jetum propter pastionem
mortis ; gtoria et honore coromKiim, tU gratia Dei mof"
tem gustaret pro omnibut ( Ueb, ii, 9 )• Pro omnibut ,
ait , non pro se : ergo qui pro ommbm» guttavit mrn^
tem^ quid mirum si pro ommkua et minorataa cot?
Pro omnibut (autero) guttavit mortem ; non pro se, eo
quod pro omnibut in peccati reatu posiiis ipse bomo
facius, nuUo proprio peccjilo teiiebalur obooxiot. Et
vide quomodo boo ipsum, quod minaraktt e$t ptopter

^ Aeeeperunt.^

cl omnia omnino qna; palris sunt , tua suni , quia
qnse tua stint , patris sunl ; quoniodo dicis , Pater
major me est^ curn in omnibus quae sunt deitatis, ta-
lis es qualis et pater ? Loquatur apostolus Paulus in
qno Christus loquebatnr , sccunduro quod ipse ait :
An expervmentvm quceritis , qni in me b(juitur Christi
(II Cor.xm, 5)? Qoid dlcft Aposlolus? qni eum in for^
ma Dei esset eonstitutus , non rapinam arbitratus esl,
esse se a^quatem Deo (Phitipp, ii, 6 ). Ergo seeondum
hoc, quod in forma Dei est et quod aequalis est Deo»
non est major pater. Et quomodo najov eel pater,

• Venloj.

..m.,^X

DB TftiNlTATE.

Mbte<|fi6iiUa d^mofistnint ! Sed iemtHpium^ inquit, A f^cit hunc Jesum, quem vos crucifixiitit. (Aet, ii, 36.)

exmanivit^ fermam eervi aeeipiem (Ibid,^ 7, 8).

111. Vide ne el bic intereeptlonem divinitalis in-
telligH , eum f Qdis , iemetipium exinanivil : intende
cnim ad li(>c qaod sequitnr , formam servi nccipient,
Maiiere ergo in sao statu ostendilnr, qui Tormam ser-
?l dicitor aecepisse. Sed quamvis maneat ct perse-
veret in eo statns diTtnus ; lamen semetipsam eti-
naoitil, scilicet per occnhaiionem divinitalis, formam
tervi accipieni in ihniHtntHne hominum fitctui , et Atf-
6ffic inventui «t homo. Humiliavit ieiptum faclui
obedieni wque ud mortem , vmtem autem crucii. Jam
lalis est si dicat , Pater major me ett : Non impugnat
aM|uaiifa(em ditinitatis , sed designat sacrarocntum
humainitatis per lioc quod iemetiptum exinanivit for-

Sed liujus quoque qua^stionis absoluiio manifesta
estsccundum superiorem expo$i(ionem,in qua dixi-
mus fltium Dei eliam niium liominls faclum.
Qui etsi pati non potest, qnia filins Dei est Verbum
et sapieiiiia Dei cxistens , quia secundum boc sem-
pcr impassibilis perseverat sicut et pater ejns; (a-
inen per boc quod bomo fnctns est, natus de Maria
virgfne, pnssibilis est : quippe qnl et mortem sustl-
nuit, et mortem crucis, mancns in se semper, quia
Dens inviolabilis , etiam cum vcrsatur in bomine et
crucifigitur. Hnnc ergo Jesum qni est secnndum
carnem , Dominum illum et CbriStnm fecit DenS.
Nam Fccundum boc quod est nnigenitus filius Dei»
qui est Verbum clsapientia Dei, non est aliqua fac-

inmii ffrvi aeeiptem. Jam talis si dicat , Qui mitit me B tura , nequc cxspectans promotiones , quippe exl-

Pmier , nHifidaffffii mihi dedit , quid dicam , et quid fd-
quar {Joan. lii, 49) ; et : Detcendi de cceloj non ut fa-
eiam voluniatem meam, ied vohmtatem ejui qui me mi"
mt (Joan. ri, S8) ; ostendit , qnod iemetipium exina-
mvii f farmmn eervi aedpem , in thmtitudinem homi-
nmm faelui, et habitu inventm ut homo : humitiavit te
ipeum faetut obediem utque ad mortem : et (ameii quse
esi in his diminoiio ejus divinitaii^ , si ad amputan-
dam in bominibus arrogantiam ipse nonsibi arrogans
ioqaeretur f Mentior, si non boc ipsum tesifmoniuro
ideo posuit apostolns Paulas, nt ad bomilitaiem Sal-
Tatoris excmplo singulos provocaret. Hoc i(a inve-
niefl, si eamdemEpistolam quam scribit adPbilippcn-
aes , iaientias legeris. Sed et hxrctid nolunt ob sa-

Stens in omnibus Deus pcrfi*ctns, sicut et pater e]us.
Hic autcrii Jcsus , secnndnm carnem * Cbristus f^c-
tus est, quando primum forma illa scrviffs quam ac^
ceperat de Adac peccato, libcrata est. Adnm enim de
dominio in serviiutem recidit ex coromissione pec-
catl: Omnit enimquifacit peccatum, tervUi eH.(Joan.
vni, 54.) Salvator autem renovavii mullo firmids,
immo et incorruptibilius in assnmpto bomine dumi-
nium , cum in eo ipsum peccatum quod per Ad.im
fuerat causa abjectae serviiuiis, abstcrsit. Sed faclus
cst iterum vere Dominns, cuin in lllum populi cre-
denles se ejus dominlo subdiderunt. Provocatns enim
per bortamenta sacrac ScriptunB dicentis, Servile
Domino in timore (PsaL ii, 11); unusqnisque jaro

cramentnm exinanlti Dei per acceptionem forms C cognoscens in Cbristo salutare dominium alt : Nonne

Fervilis esse dtciuin , Pater major me ett. Dicamus
ei nospatrem majorem de soto sacramento generalio-
nis : et huac enim ptum sensum nonnulli catbolici
prosecati sunt dicentcs , patrem et filium ejusdem
BuhstaRtiae , et ideo secundum subsiantiam aherum
altero non essemajorem. Qoarrs enim paier est Deus,
lalis et Deos lllius est : nihil enim mious ex se ge-
nalt , qnam ipse est : perfcctos enim existens per-
fectum genuit. Etsi ergo , qua Deus , Deo aeqnalis
est filios ; lamen, qua filius , minor dicitur patre : id
est , qola filios de patre sit , et plenitudo existens
plenitudinem genalt : pater autem geiiuit filium , et
ideo non dixit, cDeos major meest^ised, Pater ma->
jor meeit,

CAPUT V.

Qaad in Aaibui Apoitolarum tegitur : Certisshib
ITAOCE aCUT OmflS BOliUS baiEL, oviA DomNuif
IIXUH ET CrEUSTUIf DeUS rE€lT BUlfC JeSUB , QOEM
VOa CEUClflXlSTlS.

L Inter CQcrera baeTeticornm, ut scflicet De\ filios
foetora eredtfor, etiam hoc ex persona diversae par-
tb * posaisfrs , quod legimus in Actibos Apostoforom
betto Petro dieefHe : CerHaime Haque teiat omnii
domui hraetf qma et Dominum illum et Chrittum Detti

* Poiuiitii. Forte potuisti scripBerit atfctor, Flac-
cillam coropellans, ut scpe alias. Et siib htteth ^ui-
dem hujus § i , eamdem reginam ailoquenf , dicit :

Deo tubdila ett anima mea (Psal, lxi, S)? Bujus ser-
vnm fieri summi decoris cst, etquasi qmcdam sn-
peremlnens mundo nobilitas. Ideo et Aposlolus glo-
riam snam scribit : Pautui servus Jetu Chrieti (Rom.
I, 1). Vides qrmmodo stt fuctus Dominas, quando
itlum et n qui persecntus fuerat , suum Dominom
pro summa sibi gloria confitetQr.

II. Faclus est auiem * Jesus secondom camem
non «oluni Dominns, sed et Chri^tus. In Cbristi ao-
tem nomine , regis sacerdotisqne sacramenta ver-
santor. Legimns iii veteri Scriptura^ sacerdotes et
reges apud Israelitas olei unctione consignatos, at-
qnc idco cbristi vocabantur. Cbristus cnim quod^
Craece dicitur, hoc apud Latinos iincius sive linitiis
1) cst interpretatos. Sed Saivaior nosier vereChristat
secandiim carnera factos est , existe ns veros Rex ,
terus et Sncerdos : utrumqtie idem ipse, ne qurd ih
Salvatore minus haberetnr. Aodi itaque ipsum rti^
gem facinm cum dicit : Ego autem eonstitutui sum
ret ab eo tuper Sion montem sanctum ejut {Psai*
n, 6). Audi qnod etiam sacerdos sfi de patri» testi^
monio dicentis : Tu et saeerdoi in eelemum seenndmn
ordhtem Melchisedech {Pial. cix, 4). Aaron primflB Nl
lege ex mrctione cbrismatls factos esl saecrdo^; en
wm drxH, seeondum Aarni, ne et SaHnKnia

Vides quomodOf etc.
* Dominus.
' Donmus^

7! FAUSTINI PRESBTTERl 7S

doiinm successione habcri posse credereiiir. Illud A siint, apparetjam qnomodo dictum sit, CmtsitW tfo-

que sciat omnis hrael^ quia el Dominum iUum et Chm»

enim sacerdotium qitod fuil in Aaron , successione
constabjt : sacerdotium vero Salyatoris non in alie-
rum successione transfertur, eo quod ipse sacerdos
jugiter perseveret , secundum quod scriptiim cst : Tu
es iacerdos in wternum $ecundum ordinem MeUhise-
dech. Esi ergo Salvator secuudum carnem, et Rex et
Sacerdos, sed non corporaliter unctus, sed spiritua-
liter. llli enim apiid Israelitas reges et sacerdotes
olei unctione corporaliier uncti, reges erant et sa-
cerdotes; non uirumque unus, sed singiiii ^ quoque
eorum aut rex erat aut sacerdos : soli enim Ghristo
perfeciio in omnibus et pleniludo * debctur , qui et
legem venerat adimplere. Sed licet non utruraque
singuli eorum essent, timen regali aut sacerdotali

lum Deu$ feeit , hunc icilieet Jesum quem vo$ cruei-
fixi$li$; quem ei idem Pctrus supra tirum nominavit
dicens : Vtrt Israelita audite verba hac : Jesum Pfa-
xarenum, virum a Deo probatum in vobis virtutibus et
prodigiis et $igm$ (Act. ii,22); hunc scilicet Jesum
Chrislum, qnem et Paulus hominem dixit scribens ad
Timolbeum : Unu$ Deu$, unu$ et medialor Dei et ho^
minum , homo Je$u$ Chri$tu$ ( I Tim. ii, S ). Qui el
dicebal in Evangelio : JSunc autem qucsritis me occi-
dere, hominem qui verilatem locutu$ $um vobis (Joan.
VHi, 40).

IV. Non proimpio Photino hapc loquimiir, qui nu-
dum vult esse hominem sine Dei Verbi incafnatioiie.

oleo uncti corporaliier christi vocabanlur. Salvator B sed conlra Arium anticbristum recitamus , qui vult

autem qui vere Christus est, Spiiitu saiicto unctus
est, ui adimpleretiir quod de eo scriptum est : Pro-
pterea unxit (e, Detis, Deu$ tuu$ oleo lcetitice proi con-
sortibu$ tui$ (P$al. xliv, 8). In hoc enim plus quam
consortes islius nominis unctus est, cum est unctus
oleo Imitiof^ quo non aliud significatur, quam Spi-
ritus sanctus.

III. Hoc verum esse, ab ipso Salvaiore cognosci-
mus. Nam cum accepisset librum Esaix, et legisset,
Spiritu$ Domini $uper ttte, propter quod unaal me (Luc.
IV, 18) , adimpletam tunc dixit propbetiam in au-
ribus auditorum. Sed et Petrus princeps Apostolo-
rnm itlud chrisma unde Salvator (^hristus ostenditur,
docuit esse Spiritum sancium, id ipsum et virlutem

ipsum uiiigenitum filium^qui est Verbumet sapientia
Dei, qua Deum, et non qua hominem cruclGxum, et
ipsum esse faclum Dominum et Chrlstum. Sed ctsi
durissima obstinatione contendunt dicentes de ipso
Deo Verbo scriptum esse, quod Deus illum fecerit
et Dominum et Christum ; nec sic pertimescimus ti'
ducia veritalis, ne forte per hoc quod scriptum est,
Verbum Dei factura credatur. Fac enim Verbuin Dci
factum esse Dorainum et Chrisium ; ' quid hoc prx-
judicat ejus substantix , qua semper est Verbum
Dci? Inlendeenim quia non substanliani Verbi Dei
dixii esse factam, sed hoc ipsum Verbuin quod scm-
per est (ilius Dei.factum esse Dominum eiChristuni.
Non enim id ipsum est, hoc quod omnino non ernt,

Dei, quando in Actibus Apostolorum ad fidelissimum Q fieri, et id quod erat , aliquid fieri. Nam et Dcus fit

et misericordem (Cornelium) qui erat tuncCeYiturio,
loquebaiur. Nam inter c^iera ait : lncipien$ a Gali-
kea po$t baptismum quod prwdicavit Joannes^ Je$um '
Nazareth^ quem unxit Deu$ Spiritu $ancto et virtute,
hic circttivit facien$ virtute$ et magnalia , ^ atque
omne$ liberan$ ob$es$o$ a diabolo ( Act. x, 37 , 58) .
Vides quia et Petrus dixit hunc Jesum secundum
carnem unctum csse Spiritu sancto et virtuie. Unde
et vere ipse Jesus secundum carnem factus esi Chri-
8tus : qui unclione sancti Spiritus et rex factus estet
sacerdos in xiernum. Hsec autem ideo prosecutus
sum, ut liquido appareat Jesum filium Dei non se-
cundum quod est Verbum et sapientia Dei , criici-
fixum 9 vel facium esse Dominum et Christum ; sed

allquoties adjutor et protector, non tamen quia fac-
tus est adjuior et protector, jam etiam hoc quod
Deus est, facius esse credondus est. Nam et Moyscs
postea quam divinum sensit auxiliuin et proiectio-
nem, de Deo qui (eum) contra Pharaonem aiijuverat
et prolexcrat, dixit : Adjutor^ et protector factus e$t
niihi in salutem (Exod. xviii, 4); et multa simillinia
lesiimonia invenies, quae ego, ne mulium adhuc pro-
longera, prxterco. Si ergo ciiin Dcus sit adjutor^ et
protector, non hoc quod Deus esl, fieri creditur, scd
hoc ipsum quod adjutor et protector esse designatiir :
quid est quod cum Verbum Dci facium esse Doini-
num et Christum dicant , puiemus Dei Vcrbi sub-
stanliamfactam? Numquid quia legimus, Et Yerbum

secundum hoc quod assumpsit de Maria : quamvis D caro factum est , idco ipsum quoque Verbum factum

per assumpti hominis passionem , et unigenitum fi-
lium Dei passum esse dicanius ; iion quia vere ipse
unigenitus filius, qua est Verbum et sapientia Dei,
passus est , sed quia quidquid in assumptum homi-
nem ejus injuriae vel passionis illatum est , id totum
ad ipsum unigenitum impassibilem Deum quadam
ratione revocatur. Unde et apostohis Paulus scri-
lieiia ad Corinthios ait : Si enim cognoviuent (I Cor.
n, 8), scilicet principes hujus saeculi, numquam Do-
mmum majestaUs crucifixksent. Si isu mantfesta

^ Forte, quUjue.
* Forie, debebaiur.

^ JVoitarmMm.

esse credendum est? Sed manifestissime expressuin
esty noii tam Verbum esse factuin ^tiod erat in prin-
cipio apud Deum (Joan. i, 5); sed ipsum Verbuni
quod semper erat, postea faetum esse camem , ut
factura ; non hoc, quod caro factum est. Ita ergo et
cum dicitur Verbum Dei factum essc Dominum et
Cbristuin, non eam substantiam Verbi Dei faciam
essc intelllgendum est ; sed quia Dominus et Chris-
tus * factum est hoc ipsum Verbum, quod seuiper
Deus erat.

^ El sanans amnes»

* Quod.

• Faetus.

75 DE TRINITATE. 74

V. Fil ftutero Dominus eoriiin, qni se eideni inan- A ''«'<' ^^ verbum non a$sumpseruut ( Baruch, iii ) , niliil

cipanl proposilo serviendi. El da mihi veniain, bea-
lissime MaUbape » si dixero , qnod nondum libi
Gbrislos Oeus erat Oominiis , quando adbuc telonio
serviebas. Sed et Apostolis univer^is lunc primum
Oominus faeius est , quando dereliclis omnibus ei-
dem servire malueruni. Ipsarnm quoque gentium
tunc Dominns facius est, quando idolorura vana su-
perstitione derelicta , ipsae gentes se ejus dominio
Iradiderunl : in quantum eniai quis peccati servus
est ye\ mammonx, in tantum Dci servus esse non
potesl. Cum ergo peccato et maminonx quis abre-
nunliarerit, facieiis jiisiitiam babendique cupidita-
tem respuens ; tunc Jesus Dominus ejus eflicitur.
Eadem quoque raiione eum etiam Gbristum Oeri in-

in illa sincerissimi decoris aspiciunt : sicut et lip-
pientibus oculis nulla cst visio veritatis, quandoqui-
dem aliier eonim renuntiai aspectus , qunm in Gde
rerum est; sed etcui saporem proprium redundans
sui fellis amaritudo viiiavit,«i dulcia mella degustet,
ut amaram dutcedinem mellis infamat, non recogno-
scens malum proprisc amaritudinis. Scd, o miser
bxretice , quid potes veri luininis videre, cum • cic-
cutias vel ambules in viis tenebrarum , omnia quac
sunt impietatis excogilans? Clamet licet vir ille spi-
ritualis suavissimo experimenlo divina epqlationis
invitans : GustaUy el tidete quam suavis est DumiRus
( Psal. XXXIII, 9) : sed tibi, si gusiaveris, nibil suave
seniiiur in Domino, eo quod, sicut scriptum esl,

leiligitur : siquidem, ut supra diclum est , regcs et g venenum aspidum sub labiis tuis est^ eo qnod os tuum

sacerdotes Gbristi vocabulo taxabantur. Factus est
ergo Salvator rex eorum, qui regno mortis ullerius
non tenentur adsiricti ; in quoruin mortali corpore
cessavic regnare peccatum, postea quam * per divina
magisteria didicerunt docenlibus ApostoIi.s : Non
ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore (Rom,y
Ti, i2). Sed et cuni fungiliir pro nobis sacerdotis of-
ficio, Cbristus verissime factus est, maxime defensor
et advocatus pro nobis semper assistens, interpellans
quoque patrem , qua solus purissimus sacerdos; ut
expiata labe deiinquentiae, divina ejus propiiiatione
senremur. Per bxc ergo, quod Jesus factus est
Ghristus et Dominus, non tam substantiae ejus di-
Tlnae aliquid confertur, quam prospeclum e^t, qui-

maledictione el amaritudine plenum est {Psal. xiii, 3).
Deniqiie cuin infinita et ipse Sahimoii de Dei sa-
pientia praedicaverit , et ita divine de ea fuerit pro-
secuius, nt nnn aliud iu illa crederetur, quam quod
in natura Dei esi : in illis oumibus hierciiciis Civcu-
tiens hoc solum videre secredidit, per quod probarel
eam esse creaturam. Sed scriptum est, inquit, Do-
minus creavit me initium viarum suarum in opera sua.
Sed nos non ibimus longius. neque de aliis libiis
Salomonis, quae sunt pro sempiterna Dei sapieniia,
proferemus. Sutficit nunc, m de hoc ipso loco uiide
tesiimonium proiulil, pars diversa superelur.
j II. Ais, bxretice, soriptum: Dominus creavit me
initium viarum suarum in opera sua • sed iniende, (|uia

bus regni ejus et sacerdotii ac dominii potestas velul C ''^^ 'P^^ sapientin niliiloininiis ait : Ante omnes autem

munus saliitare collatum est. Nun videiur absur-
dum, si illud similiter inteliigas, quod ait : Ego au-
tem constitutus sum rex ab eo supra Sion montem
sanetumejus (Psal. ii, 6) : etsi enirn constiiuius rex
dicitur , tamen cum * addidit , supra Sion montem
sanctum ejus^ ostendiiur, quod non de illo regno ejus
dicat qnod habuit eti.am ante quam constiluereiur
rex supra Sion montem sanctum ejus, Rex enini esl
ante omnia aeva sevorum , coniinens ( potesiate sua
omnem quam condidit, creaturam; unde ct omni-
potens) approbatur, quod possit omnia coniinere
quae facta sunti

GAPUT VI.

coUes genuit me (Psal, viii, 25). Quoniod.) crg . b:ic
tpsa sapientia in rodem loco el creatam se esse dicil,
et geniiam? Prius cst, nt videanius, quld piiinuni
sit : ulruin quod genita est. an quod creaia est. S.d
licel priinum dixeril: Dominus creavitme initium via-
rum suarum in opera sua; tanien, ne se cieaiuram
putares, recurrit ad illud qnod piius est, in sequciitl
diccns : Ante omnes autem colles genuit me. Vide
enim ne putes posiea geniiam, quia primnin prxmi-
serit sc creaiam. Elsi enim in ordine sermonum
primum positum est quod creata est, deinde auiem
quodgeniia; tanien sensus hoc judicat,quod pri-
mum est geniia , qiiam creata, ut sit sensus iia sa-

picntiu; dicentis : Dominus creavit me inilium viarum
De hoc fl"»'* S»'«»'"" -^l^-^^f^^»^**'' «^ """"" D tuaruni .« opera tua. Sed ne quis mc pulet per hoc

esse creaturam , aut tunc priinum esse coepisse

VURUM SUARUM IN OPERA SOA.

I. Tangamus el illam in oltiino qiiaestionem, quam
inler CTterasaddidisti : Dominus, inquit, creovtf me
imtium viarum suarum in opera sua ( Prov, viii, ^).
Dicit baereticus : Vides creaturani esse sapientiam,
quae ntique interprete Paulo aposiolo Chri^tus est.
Ergo Gbrislus , inqnity qui est sapieiitia, non est
verus filius, sed creatura factus adopiione exsistens
filius. Hoc venenum Arianorum est. Sed o quam
csca impietas ad id videre , quod pium est! Jam
semel quia, nt scriptum est, Oderunt sapientiam Do-

' F»rte abundat per,
• Adititur,

Fatmoi. XIU.

quando ine creavit initium viarum suarum in opera
sua, subsequor el dico: Ante omnes autem coUes
genuit me; ui scias prius megenitam, quani creatain.
Gum enini dicit : Ante omnes autem coUes genuit mc,
fecitillud esse posten qu>d creata est, ui pni^cedat
et sil antorius illud, qiiod geniu est. Si ergo sic
creaia est, ul ante fuerit genita; sen>us impietnlis
exclusus est, ^ qua eain dixerat creaiam; ut lunc
primum substitissc sapieniia credereiur, quando ct
retulit se creatam a Doinino initium viarum suarunk

' C(ccus vivat.
^ QtiOi idiO.

in opera sua. Ecce CMiin scnsii» inanifesUt, eiiam A
ante qnam crearelur, sapieniiam subsiilisse, quippe
quse priiis esi genita, quam creata.

Itl. Sed magis commeiidabitur hic sensus calho-
licus, si et ipsa verba» prout nobis possibile est,
discutiantur, quibus vel genitani se referat sapientia
Tel creatam. Dominus, inquit, creavit me iniiium
viarum suarum in opera sua. Inlende, quia cum dixe-
rit : Dominus creavit me, non lacuit, ne vere creatura
putaretur, sed prosequitur explanans quid sit creata,
et ob quam causiim sit creata. Ait enim, creavit me
initium viarum suarum : et cum sequitur , in opera
lua, palam est, qnod osiendit et causas cur cre:)ta
sit initium viarum Domini, Non ergo sapieiilia, qaasi
quae non esset, creaia est ad hoc ut esset; sed cum

FAUSTINI PRESBYTERI T6

Y. Sed adhuc apertius edisseram. €erte sapieniia
Dei ipsa est , qnaR et Yerbum esse scribitur , ut iii
superioribus ostensum est. Et numqnid quia de
Yerbo Dei scriptum est : Et Verbum caro factum etl,
Jam et Verbum facturam asseveramus , quasi tunc
primum esse co^perit, cum caro factnm est? Sed
bene, qnia apertissimedemonstratum est per Verbum
omiiia facla, et in uhimis temporibiis boc ipsum Ver-
bum cariiein factum. Non ergo factura est Yerbum
Dei , licct factum caro esse dicatur : ita et sapientia
licet dicatur creaia esse iniiium viamm et in opera
(ejus) , iion tamen crealura est; (|uam consiat ante
omnem esse creaiuram, quandoqnidero omnia in
sapientia facta sint (Psat. ciii, 24). Addo et huc, qnia
non omne quod creari diciiur, qaasi fiat in siibstan-

semper substantialiier fucrit, liinc creata est secun* B tia, intetligendum est. Denique quidam Tir videns cor

dum dispensalionem initium viarum Domini , et in
opera Domini creaia est. iniiium ergo viarum Donuni
creala est, et in opera Domini creala est sapientia :
non tamen , quia siibsianiialiter ante non erat , ideo
creala esl sapieiilia. At vero cum dicit se ante omnes
coltes genitam , non propler ( aliquam rem dicit se
essegenitam; sed exsistens semper) patris sempi-
terna progenies, ob qiiasdaiii causas creatam se dicit,
initium viarum Donuni, id est, in opera Domini. Ergo
et ex hoc manifesium est non esse creaturam sapien-
tiam , qiiaB in aliud creata est, id est , in opera Do-
mini ; cum ipsa sit genita, iion in opera, sed de patre,
ut diximus, exsistens sempiterna progenies.
lY. Sed et hoc iniendendum est , quod aliud est

suum quibusdam sordibus infecium , precem fundit
ad Domiiium dicens : Cor mundum crea in me, Deus
(Psal. L, ii) : non utique cordis subsumiam in se
fleri precabatur , sed ut hoc ipsum cor in eo exsi-
stens, quod ei erat sordidnm , creari mundum. Non
omne quod creari didtur , Jam siatim et secundum
substantiam fieri intelligendum est : quaodoqiiidem
cor quod erat, id ipsum, ut mundum creareiur a
Domino, precabatur. Ergo et saptemia cum creata
dicitur, noii tam substantia ejus, quasi qunc non erat,
iacta esi ; sed ipsa exsistens, ut sarpius dictum est,
creaia est initium viarum in opera ejus. Ergo qiiod
ereata csi sapientia, ad mysiterium vel remm crean-
daruiu vel humanae dispensationls iiitellige, qiiam

diceie creari sapieniiam , ct aliud est dicere qiiod C ^um Dei sapientia dignanter assumit, creaia diciiur :

sit creaturn. Quamvis enim legatur creata esse sa-
pientia, nusquam tamen legiiur qiiod sit creatura.
Non eiiiin omne quod creaium est , jam creatura
dicendum est, licet omnis creatura creata sit : sicut
nec omne quod factum est , jam factnra asseveranda
est, licet omnis factura facta sit. Si videtur obscii-
rum, exemplo diliicidabo. Legimus qnemdam gratu-
lari, ncdicere ad Deum : Egoantem cantabo virtutem
tuam, exaltabo mane misericordiam ittnm, quia factus
es susceplor meus, et refugium meum in die tribulatio'
nis me(B (Ptal. lviiI, 17). Ecce Dcus factus est susce^
ptor et refugium ; non tainen Deiis factiira est : et
hoc est, quod dixi : Non omne quod factiim est, jam
faciura dicendum est. Deus enim iion exsistens fac-

quod vero se genitam dicit, ut nihil in illa minus
divinitaiis agnoscas, quam habet ille qni genuit.
Yalde enim impium est credere, quod atiquando
Detis sine sua fuerit s;ipientia. Unde et quia vere
genita est a Deo sapieiitia, (idem) exsistens secun-
dum substantiam quod esi genitor; sapientia auiem
Ipsa Christus est (I Cor.^ i, i4) : ergo Christns qni est
sapieniia, non est adoptione filiiis, sed verus fitias,
exsistens Dei progenies, et non factura.

CAPUT Yll.

De Spiritu sancto,

I. Uiiiversas qiias de Patre et Fitio scripseras
qiixsliones, proiit Dei gratia pra*slitit, arbitror ab-

tura, qui sempcr e<%l, facttis est snsceptor et refugium I^ soluias: si tameii hoc apud te verum est, Uia reli-

giosa prudeiilia jodicahit : quainvisfatear et coarcta-
tione temporls, et rei festinaiione, et ipso arido
angiisti mei sermonis eloquio, summas eanim me
potius teiigisse quam pteniiudinem prosecutum ; qiiia
non ut litirum , sicut pndixi , scribere coeperam,
sed iit quasi ciijosdam abbrevi:itionls de fide quxdam
taxaiio sigiiareiur; * ne ad boc me iua mira bene-
▼oleiitia provocatum infidelem crederes, si tacerem.
Sed nunc de sancto Spiriiu , eisi breTrler , confiteit-
dum est : ne si non aliqiiid de eo specialiter dixeri-
mus , credamur similiter Maspfaemare , sicuti et illi
qui dicunt iiium esse creaturam. floriiai tamen mira^

in die tribulationis homini ; ut quod facius est susce^
ptor el refugium in die tribulationis homiiii, videatur
Gon ulisse, quod ficluscst; non taineii qnh susceptor
et refugium hoinini factus est , eiiam Deus quoque
faciura esse credendiis est, cujus diviiia subsumtia
sempiterna esl. Simililer et sapieniia si creal;) dica-
cur, non tainen creatura esl, qiix semper est: sed
cum exsisiat semper , crealur ad aliquid ut prosit,
non ut creatura dicatur quasi facta, quae non fuit.
Erai cnim inseparabilis a Deo Dei sapientia : et tiicc
ipsa exsistensDei sempiterna-progeniea, creata Mi
/m/ttfm tfiamm I^omim,

n DETRIWTATE. 7S

iDur insmiam, quod impie seniiai>l de eo quera Aobiinel, qui sine initio et fino solus Palcr vocaiur ;

&anctum Spiriiain conflleniur. Si enim Spiritus

sancius esi, quomodo creatura est? non enim sic

sanctusesi, ul cjeieri, quiad sancii vocabiilum fide

et Deo piaciia ronversatione aique ipsius sancti

SfHriius signaiione veneruni : sed ipse naturaliier

semper sanctus esi ita, ut alios sanctificei, noo

tamen ot ipse, qoasi ui ' qui ante noii habuerit» ex-

iHnseeus aeceperit sanciiiatem» Hoc nomen sancii

ita possidet Spiriios , ut possidet Paier et Filius :

posftidel oiitem , non ipse aui Paier exsistens aul

Filins, sed Spiritus Dei. Si auiem Spiritus Dei dici^

lur, noB ul anfeius Dei, neque ut homo Dei, quo-

ram nalora a divina subslaniia innesiimabiliter

disoreta esi : sed sic esi Spiritus Del, ut sit ejusdem

iu inlelligamus et venim vocabulum Filii Dei. Apud
bomincs enim qui filius est, coepit essc quod filiut
es(, et morie patris amittil hocvocabulum. Frequen-
ter aulem et de filii vocabulo iransii in vocabuium
pairis, cum genuerii filium : iion esi ergo proprium
et verum vocabuium filil in creatura, qui et esse
coepii filius, et poiest boc vocabulum non babere vet
patris occasu, vel cum idem ipse transferiur in voca-
butum pairis, etiam ante quam condiiio morlif
obveniat. Solus auieniFiliiisDei verus est filius, exsi*
stens hoc sine iniiio, sine fine, semper hahensPa-
trem, et numquam ipse, ut est unigeniius, generans
accipii vocabuium patris. Unde et proprium et verum
vocabulum filii in solo FilioDeiest, habens hoc naiu-

SQbsUinli« c«m Paire el Fiiio : quia el una saiiciitas B raliter , sicul et naturaliter verus Dcus Cbl. Si ergo

esl PalHs el Filii et Spiritus sancii : quandoquidem
Idem Spirilos sancius nsque adeo vere et naturaliter
saiictus esi , ul boc ei naiuraliter et verum sii voca-
bulum. Jntende cnim ad verba Salvatoris dicentis:
Eunie$ ergo nune^ docete omnei gente$t baptizanle$
eo$ in nomine Patm el Filii elSjnritui Sancii{Matth,^
xxyrniy 19). Sicttt etiim veruin vocabulum est PairiSy
el veruni vocabulum Filii est; ita veruni est voca-
bulnm Spiriuw sancti. Et quomodo verum vocabu-
lain Pairis dicatur, scire poterimus, si animadver-
lamus qiiomodo verus Deus dicaiur.

II. Mulli dicuntur dii » sed non sunt vere dii; et
tareo nunc de satana ac dxmoniis eorumqiie simili-
bus , qul nsurpatlone impia dii vocantur. Dicti sunt

cognovimus quomodo proprium et verum vocabulum
patris est , et quoroodo proprium et verum vocabu-
lum filii est; sequitur, ut inleliigamus iia, quomodo
propriuin et verum vocabiilum est Spiritus sancii.

III. Scilicet cum hoc ipsuin est naluraliter Spiri-
tus sancius , sine initio , sine fine ; numquam eiiiin
ex aequa nominis auctoritaie cum Pairis et Filii
veris vocabulis sancti Spirilus vocabulum jungere-
tur, si non et sancti Spiriius proprium verumqiie
vocabulum probaretur. Si ergo hoc ei proprium ei
verum ci naturaliier , sine initio et fine vocabulum
esl; non esi igitur creaiura Spiritus sancius , qui
iia proprium et verum vocabulum sancti Spiriius
habet, sicui dulla polest babere creaiura. Sed eicum

quidem et homines dii secunduin hoc icsiimonium: C praecipit Dorainus, ut geiiies iii nomine Patris el

Ego dixi : dii eilis^ et fiiti Excelsi omnes ( Psal. lxxxi,
6) : sed quain non vere sinl dii, subsequentia mani-
Tesiant, quse ita se habeni : Vos autem sicut hominee
morieminif et sicutunus de principibus cadelis {Jbid.^
7). Si ergv obi quitibet sancil, dli vooanlvr; boc
illis pie et cum justiiia vivenlibtis ex Dei gratia pro-
venit, maxime cum in eis Spiritus sanctus inhabi-
lel; de qiio quidem vdcabulo exciduni , si non ainbu-»
lare in viis Domini perseverent : nomo ergo do
ercaiurii vems esi Deus, quia nemo aaiuraliter Deus
esl. Solus autem Deus naturaliicr verus Deus ent,
boc ipsitm exsislens siiie initio et fine. Per hanc
nunc veri Dei inielligentiam inlelligamus et verum
▼oeabutum patris. Apod homines exinde pater quis

Filif et SpiriiU4 saneii baptizenlur ; aperiissimura
est Spiriium sanciuin noti esse creaturam , vel ex
ipsa socaetaie quae Uli ona cum Faire et Filio esi ;
vel quod numi{uain praeciperet Dominus , ut in
ereaAurssnoiNinealiquisbaptixaretur : nMiItum enim
divinae poienliae derogarelur, si cum confessione di-
vini noniinis par quoque crealurse confessio ponere-
tur. £t bene , quod unum noinen posuit dicens :
//1 nomine Patris et Filii et Spiritus eancii; ut una
principalis aucioritas crederetiir iiidivisibilis et per-
feci» Trinitaiis. Quomodo enini Spirilus sancius a
priiicipali auctoritate discreiusesse credatur, qnan-
do de ipso scripium iegimus in quinqiiagesimo PsaU
mo : Et spiriiu principali confirma me {PsaL l, 14)?

dietivr, ex quo genuil filium : sed licel ex se genue- D Ergo el per boc osienditur , quod una esi principa-

ritilium, tamen non proprie verus est paier, cui
nccessit hoc vocabulum, el boc ipsuni a Deo pra^sii-
lura : * qiii qoidem el- tam diu paler diciiur, quam
ditt ejus vivit filius. Sicut enim nato ex se filio voca-
fmlumpatris adeptus ost, iia et morte filii vocabulum
pMris amillil. Deus autem solus proprie verus esi
Pater , qui sine inilio et fiiie Pater est. Non enim
aliquando c(epit esse quod Paier esl ; sed semper
Paier est, semper babens Filrum ex se geniium;
sicut et seinper verus est Deus , sine initio et fine
perseverans. Ergo sicui vocabulum veri Dei solus

> Quod.
• Quo.

litas Palris et Filii et Spiriius sancti : siqiiidem et
in omni conditione Patri et Filio consors ioveniiur*
Accipe iiiterim vel unum lestimoninm : Verbo Domi"
ni caUi fvrmati sunt^ et spiritu oris ejus omnis virtus
eorum {Psal. xxxii, 6). £t per hoc ergo oslendiiur
Spiriluin sanctura non esse creaturam : siquidem cl
ipse cum Paire e( Fiiio conditor approbatur. Dicara
plene el Deum , el Dominum Spirilum sancium ,
doctus ' a roajoribiis ecdesiaslicis vtris , qui el
ipsi lestimonia Scripturarum divinarum prius a vi-
ris aposiolis erudiii , suis posteris Iradiderunt. Ex-

' Imatoribiis.

FAUSTINI PRESBYT£RI FIDES.

sequereret ego singula ilta quaeqne teslimonia, nisi ^ Yiderit si quis puiat se de eorum societale reum

apud animam fldelem de his quoque quae supra bre-
viter intim:ita sunt, sancli Spiriius divinitas elucc-
ret : maxime quia et nunc mihi non tam disputaiio
de Spiritu sanrto proposita esi , quam ut de divino
ejus nomine pia confessio signareiur. Hoc inmen
ad compendium prob^uidx divinitatis ejus subdam ,
quod eiiam per hoc ipsum Deus probatur Spiritus
sanctus, per quod ostenditur non esse creaiura.
Omne enim quod est, autdivinitasest. aut creaiura:
sed Spirilus sanctus hoc ipsnm exsistens, sine ini-
tio et Gue , non est creaiura : ergo Spiritus sanctus
res est divinitaiis, quia incorrupiibilis et indemu*
tabilis et sempitenius Spiriius Dei. Una est eigo di-
vinitas Patris et Fiiii et Spirilus sancii , sicnt et una

non posse fleri, habensconscientix propriae flduciam,
quia fldem integram vindicat ita , ut numquam
ipse ejus fldei praevaricator exstiterit : tamen ego
in rausa Dei cnutius timere compellor ; siquidem
et de ipsis caulum legimus : Htereticum hominem
poit unam correptionem devita , iciens quoniam per*
versu$ e$t hujusmodi , et peccat , et est a semetipio
damnalus (Tim, iii, 10, 11). Sed el de pcena praeva-
ricatorum legimus , dicenle Esaia : Et veniet omnii
earo in conspectu meo adorare in Uierusalem , didt
Dominus Deus. Et procedent $ancti , et videb^nt mem-
bra hominum qui praivaricati sunt in me. Vermh eorum
non morietur, et ignis eorum non exitinguetur : tt erunl
in visione omnicami (/<a., Lxvi, 23, 24). Sed et Apo-

sanctitas ejusdem perfectae et inseparabilis Trinitatis. q siolus ait : JNoliie jugum ducere cum infideUbui ( II

lY. Sed bic flnem faciamus : iu quantum enim
quis intentior ad sacras Scripturas de flde loqui vo-
luerit, in tantum non deerit quod loquatur. Hoc
autem non ambigo , quod si quis forte eloquens
baec ipsa legerit , delinqiientiam incompii sennunis
inveniet ; non tamen , si fidelis est , pia; confessio-
nis errorem , quum quidem in nobis ex Dei gratia
praestitam cupimus usque ad mortem , auxilio ejus
<iui praestitit , %indicare sine labe communionis ha:-
reticorum atque praevaricatorum , quia et Ueo teste
metuimus eorum damnationis participes inTeniri.

^ Intimo,

Cor.f VI, il ) ; quia ctaiibi idem Apostolus post de*
scriptionem malorum iNon so/um, inquit, ^t (aeiunt
ea , sed etiam qui consentiunt facientibui ea (Rom.y i ,
32 ). Et multa alia sunt testimonia divina , quibus
supradictorum consortium prohibotur. Sed ego haec
ipsa , licet breviter , ^ intimavi , ne nos de vana su-
perstitione credat aliquis nolle communicare cum
talibus , qiios perspicit per divinam senteiitiam re-
probari. Divinilas te incoiumem ac lieatam in flde sui
noininis etiam in regno coelortmi praestet cum tuis
omnibus affectibus inveniri.

FAUSTINI PRESBYTERI FIDES^

THEODOSIO IMPERATORI OBLATA,

IN CODIGEM CANONUM ET GONSTITUTORUM EGGLESIiE ROMANiE RECEPTA.

Sufflciebat fides conscripta apud Nicaeam adver-
8U8 baeresim Arianam : sed quia pravo ingenio qui-
dam sub illins fldei confessione impia verba commu*
tautS nobis inviJiam facientes , quod veluti haeresim
Siibellii tueamur; paucis et contra Sabellium prim:»
fidei Gonressione signamus, etcontra hos qui sub no-
mine cathoiicae fidei impia verba defendunt , dicentes
tresesse substanti is; ciiin semper cnthotica fides unam
substantiamPatrisetFiliietSpiritussancticonfessasit.

Nos Patrem credimus , qui non sit Filius , sed
Iiabeat Filium de se sine initio geniiuro, non factum;
et Filium credimiis, qui non sit Pater , sed habeat
patrem , de quo sii genitus , non factus ; et Spiriium
8anctum credimus, qui sit vere Spiritus Dei. Unde
et-divinae Triuitatis unam substantiam confitemur;

* God. Thuan. miicent. Al. commicent.

G quia qualis est Pater secundum substantiam; talem
genuit et Filium : et Spiritus sanctus • non creatura
exsistens, sed Spiritiis Dei, noii est atienus a substantia
Patris et Fili ; sed est ejusiiem et ipse substantiae
curo Patre et Filio , sicut ejusdem deitatis. Nam
qui nos putani esse Apollinaristas , sclant quod non
minus Apollinaris baere&im exsecramur quam Aria-
nam. Miramurautem iIlo8 caibolicos probari posae,
qui Patris et Filii et Spiritus sancti tres substantias
confltentur. Sed et si dicimt, non se credere Filium
Dei , aut Spiritum sanctum crealuram, tamen contrai
* impiani fidem sentiunt , cum dicunt tres esse 8ub-
staiitias : consequens est enim , ut ires deoa confi*
teantur, qui tres substautias confitentur. Quam
Tocem semperCatholiciexsecrati sunt.

* Sicedit. At legendum videtur piam.

•f«Wg<^^H€<^3»*t»

LIBELLUS PRECUM FAUSTINl ET MARCELLINI.

FAUSXmi

MARCELLINI PRESBYTERORUM

PARTIS URSINI

ADVERSUS DAMASUM

LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES VALENTINIANUM, THEODOSIUM ET ARGADIUM.

PRiEFATIO.

De eodem ichismate Ursini.

I. TemporibusConsunitiiiinperaloris, lilii Conslan-

lini, diirior orta est persectilio Ciirisiianorum al) im«

piis h^relicis Arianis, annuente Constantio, qui et

Aibanasium episcopum resistontem hicreticis perse-

cutus esi» et ut damnarelur nb omnilius episcopis

imperavit. Quod eiiam metu principis Hicere tenia-

veruiit omnes ubique pontifices , inaudilnm innocen-

lemquedamnantes. Sed LiberiusRomanus episcopus,

et Eusebius Yercellensis , et Lucifer Carnlitanus , et

Uilariiis Pictavensis dare senlentiam nolucrunt. Hi

ergo miuuntur in exsiliiim pro fide servanda.Cum Li-

berio Damnsus diaconus ejus se siinulat proficisci :

unde fugiens de iiinere, Romnm rediii , ainbiiione

A sibi Ursinum diaconum pontificem in locum Liberii

ordinari denoscuiil. Perjuri vero in Lucinis Dama-

sum sibi episcopiim iii loco Felicis expostutniit: Ur-

sinum Paulus Tibnrtinus episcopus benedicit. Quod

ubi Daniasus,qiiibeiiiperepiscopaiuiiinnibierat,com-

perii, omiies qiiadrigaiios et impeiicim multitudi-

nein prelio concitat, et nrmnliis fuslibus ad bnsili-

cam Jiili perrumpit , et magua ca;de (idelium per tri-

duum debacchatus esl. Posi dies sepiem cum oinnibus

perjiiris ei * arcnnriis ([uos iiigenti corrupit preiio,

Lati rancnseiii basilicHin lenoit , et ibi ordinatus epl*

scopus, et redimens judicem Urliis Yiveinitim, et

pra^lectuin aniionae Juiiunum, iJ egitut Ursiuus, vir

venerabiiis qui prius fueral pontircx ordinaius , cum

Amaiiiio et Lupudiaconibus in exsilium milteretur.

corrupius.Sed eo diequo Liberius ad exsiiium proO- B Q^^^ "^i factuin est, coepit Damasus Roinanam ple-

tiscebatur, clerus omnis, id est presbyteri et archi-
diaconus Felix , el ipse Damasiis diaconus et cuiicta
Ecclesix officia , omnes pariler , prxsenle populo
Romano , sub jurejurando firmaverutit , se , vivente
Liberio, pontificem atteruiii nullalenushnbiiuros.Sed
cieras contra fas, quod minime decebal , cum sunimo
pcrjurii scelcre, Felicem archiiliaconum ordinntum
in locum Liberii susceperuni. Qnod facttim universo
populo dispiicuit , et se ab ejus processione suspen-
dit. Post annos ditos venit Romam Consiantius, pro
Liberio rogalur a populo ; qui mqx annuens nit:
Habetis Liberium , qui qualis a vobis piofecitis est ,
melior revertelur. Iloc aulem dc consensu ejus,
quo maniis perfidi^c dederat , indicabai. Tcrtio aimo

bem qiix se nolebat procedere, fustibus et ciede
vnria perurgere. Presbyieros quoque iiuinero septem
deteiitos per orncitini nitilur ab Urbe propelleie. Sed
plebs fidelis occurrens eosdein pr<-sbytcros eruii, et
ad basilicam Lilierii sine inora perdui^it.

111. Tunc Dainusiis cum perfidis invitai arcnnrios ,
qundrigarios et fossores , oiiinemque clerum , cum
securibus, glaJiis et fustibus, et obsedit basilicam
hora diei secunda, scpiimo katendarnm Novem-
briumdie, Gratiuno etDagalaisoconss., et graveprae-
liiim corcitavii. Nam effraciis foribiis , igneqiie snp-
posilo, adiltim umic irrainperelexqulrebal. Nunnulll
quoque de familiarbus ejus , tectum basiiicac de*
siriientes, legulis fidelein popuium perimebant. Tunc

redit Liberius, cui obvians cum gaudio populusRo- Q universi damasiani irruenles in basilicain, centum

inanus exivit: Felix notatus a senalu vel populo, de
Urbe propellilur, et posl paruin leinporis, impulsu
clcricoriim qui perjuravcrnnt, irriimpil in Urbem, et
slntionem in Jiili basilica trnns Tiberim dare praesu-
mit : quem omnis muliimdo fideliuin et proceres de
Urbe iienim cum mngno dedecore projecerunt.

II. Posiannos octo, Vateiitiniano ct Yalente conss.,
X kalendarum Decembrium die defuncius est Felix :
Liberius misericordiam fecit in clericos qui perjnra-
vcrant , eosqiie in locis propriis suscepit. Itemque
oclavo kalendas Octobris , Gratiano et Dagnlaiso
conss., Liberius humanis rebus eximitur. Tunc pres-
byteri et diacones, Ursinus, Amantius et Lupus, cum
plebe snncta quse Liberio fidem servaverat in exsilio
constituto , coBperunt in basilicn Juli procedeie, et

I Arenoriii, Arenariorvm vox trila pro iis qui in
amphiieatra depiignani, utLeg. S,§^, de Tesi., etLeg.
58, de Ope^-ib, hbert., eialibi. Nec aiiier Termliiauus,
dtfSpecl.cap. ^2, simiil &M\ui'Jiusquadrigariog,scenicoSf
a^sticosj arenmios, Ad hnc in conc. Chalched. acl. x i

sexnginta de plebe, tam viros qunm mulieres, occide-
runi, vulMeravcruni eliam qnam plurimos, ex qui-
bus multi defoncti suiit : de parte vero Damasi nul-
lus est mortdus. Post tres auiem dits , saii< ta piebs in
iinum conveniens, coepit adversiis eum Domini man-
daia reritnre, dicetiles: Nolite limere eos qni occt-
duni corpus , animam vero non possunt occidere. Psal-
lebni ctiam in laudibus, et dicebat: Posuerunt moT'
talia servorum luorum escas volatilibus Coeli , carnes
sanctorum tuorum, besliis terrce, Effuderunt sangui'
nem eorum^ velut aquam in circuitu Hierusaiem; et
non erat qui sepeliret. S:epe itaque eadem plebs adu-
nata in basilica Liberii ctamabai dicens : Chrisiiane
imperalor , nihil te ialet. Omnes episcopi Romam
veniaiil : agatur causa: quintuin jam belium Daina-

o^vayayeov ox^ov aTotxTOv fjLtra ^c^uv ned otX^^uv tivmv
af»ayapibiy ; tl iiifr:* : /xfTa (i^fijv xoii ajoava/siuv Y.cri decdodv
Tiv&>v ; niu iiaiislatiO vetus Areiiurios n dUidii. hu^
aliamie piura de hnc vocc cl. Maiv^VLVxvsL^Skm^N^xxiVix^ifsV
ad Italend.nudrm* £ccU Ncfi^\V.^Ui\a* VXs^nai^^^Xv.

83 FAUSTINI ET MARCBLLINI 8i

sus Tecit: a sede Petri boniicldns foras. Dei autem A reipublicse, vesir^traiiquiUiiaiisprovisionc scrvaada

populus epifcopos convenire multls precibus exora«
bat , ut niemoraium, tania implet.ite maculatum ,
senteniia jusla procellerent, quem in lanium matro*
nae diligebant, ui matrnnarumauristalpins dicerelur.
IV. Voces ergo plebis ad Valentinianum sunt de-
lai» priiicipem , qui pieiate commotus, redluim con-
cessii exsnlibus. Tuiic Ursinnscuin Amantio et Lupo
diacouibus, xvii kalendarum Oclobrinm, Lupicinoet
Jovino conss. ad Urbem rediil: cui plebs sancia gra-
lanler occurril. Sed Daniasus tantorum sibi conscius
scelerum , non mediocri liinore concussus , redemit
omne palaiium , nc facla sua principi panderentur.
Iiiiperaior nesciens quid Damasus perpetrasset, edic-
tum prorogat , ut Ursino exsilio relegato, nulla ul-

est, ui conira omnem vim potentiamve , etiam in
minimis jus verilails obtineat, quo possit tradila
vestro imperio Dei nutu florere respublica : quo-
modo in negoiiis divinis sancta; fidei verilas impio-
rum caterva et fraudulentissimis eorum circumven-
tionibus obfiiscatur et premitur? maxime cum vos
principes Romani imperii piam Chrislianx religionis
fidem puritatemqne tol vestris constituiionibus vin-
diceiis. Toium quidem , quia veneralorcs Christi
FiliiDei,pro flde caiholica^decernitis, et omni iiixu
conira hsereiicos et perfldos imperii Vestri auctori-
tate conscribitis. Non quasi atiqu.i propri» senten-
li» nova leniantes, sicut quidam anteriores prinoi-
pes in suam aliorumque perniciem conati sunt, sed

terius populos conlentio nefanda coUiderel. Tnnc B ut ostendatis vestras sententias, vestramque fldem,

Ursinus episcopus , vir sanctiis et sine crimine , con-
sulens plebi, tradidit se manibus iniquorum, etsex-
to decimo katendas Decembres jussione imperatoris
ad exsiliuni sponte properavil. Sed populus limens
Deum nnllisque persecutionibus fatigatus , non im-
peratorem , non judicem , nec ipsum auctorem sce-
lerum et homicidam Damasum timnit, sed per coeme*
terla mariyrum siationessine clericis celebrabat.
Unde cum ad sanciam Agiiem multi fidelium con?e-
nissent, armatus cum satelliiibus suis Daniasus irruit,
et plnrimos vaslationis snx sirage dejecit. Quod fa-
clumcrudelissimumniniis episcopisltaliae displicebat.
Quos eliamcum adnaialesuumsolemnilerinvitassel,
ei nonnulli convenisseni ex eis, precibus apud eos

cum sacris scripturarum divinarum senientiis et piis
confessionibus convenire.

IL Sed hoc, cum magis post atrocissimaa prioris
temporis persecutiones juvare sanctam deberet Ec-
ciesiain, magisaffligit, cum iidem ipsi egregii episco-
pi, qui eam antebac sub asseriione vel asseiisa hae-
reseos persccuti sunt, nunc quoqne sub auctorftale
catholici nominis persequuntur, et quanto nunc sub
emeniiia plae fidei professione hoc frauduleiitius
agunt, lanto ei perniciosiiis grassantur, et dolentius
aestual veritas, quod ei adhuc noii licet nec sub
vobis imperatoribus qui piani fidem defenditis , re-
spirare. Sed ne hocad invidiam sine rei probalio-
ne referre videamur, causain ut possumus explica-

molitur ei pretio, ut sententiam in sanclum Ursi- C mus. Quaesumus aiitem supplices , quatenus regias

num proferanl. Qui responderunt: Nos ad naiale
convenimns, non ut inauditum daninemus. Ita pra-
va ejus inteiitio caruil qiio nitcbatur efl^cclu. Exindc
presbyteri diversis modis afQicli, perexsilia ot pe-
regriria ioca dispersi suiit , ex qnibns Marcellinus et
Faustinus presbyleri , de confe>sione verae fidei ,
ostentatione sacrae coinmunionis, et persecuiioue
adversanlium veriiati , preccs Valeniiniano, Tbeo-
dosio et Arcadio priucipibusobtulerunt ita.

INCIPIT LIBELLUS PRECUM.

L Deprecamur mansuetudinem vestram , pilssimi
imperatoreS) Valentiniane, Tbeodosi et Arcadi, ut
hsec in contemplatione Chrisii Filii Dei qui vestrum

aures veslras nobis exiguissimis conimodeiis , dnin
ostcndiinus non nos esse h;ereticos, et tamen qiiasi
bxreticos veheminier affligi : cum iiec ipsi qui iios
vebemenier arfligunt, vel socii corum, possint nunc
dicere vel probare quod simiis lixreiici. Sed neqiii^
Aem de se ncgare, quod supcriori tempore hxret^im
aul acerrime vindicaverinl , cum inlolerabili sup-
plicio fidelium, aut certe ei manus dederini, dam-
nata catholica fide quam priiis asserebani , duin
metuiint pro Cbristo Filio Dei exsilium perpcti , pro
quo etiam laico fideli quxvis inors atrocissima sub-
eunda est : quia nobis donatum est , ut ait Aposto-
lus {Philipp.^ I, 29), pro Cbristo non tantum ut in
eum credamus, sed ui et pro ilio patiamur. Talis

« juvat imperium, inratigabiliter legeredignemini. Su- D cnim mors vel passio, immortalitaiisoccasioest.

blime regnuni vestrum tum ad sublimiora , Dei Pa«
tris omnipoieniis et Cbrisli unigeniii Filli ejus opilu-
latione coiiscendit , cum nec in exiguis hominibus
despicitis veritatem , nec in multis vel poteniibus
mendacium roboratis. Hoc eteiiiin jusiissimum est
et saluberrimum apud regnum jusiitiae, ui personx
probcntur ex inerito veritatis, non veritas prxsuma-
tur ex poienlia personarum. Siquidem jus saeculi
ideo scriptum est, ne conlra verum sequumve po-
leHlia vel muliitudo prsvaleat^ etiamsi ab exiguls
Vindicetur. Quod si ha^ lania cura, eiiam in rebus

III. Non latet mansuetudinem et devoiam Deo re-
ligionem vestram, quam inipia quamve pcstifera sil
hseresis Arlana, contra quam a patribus nostrisapnd
Nicaeam speciali vigore conscriptum est : ita ut apo-
stolicsc fidei pia confessio servaretur , atque ipsius
ha^reseos perpeiua damnatione firmaretur, ne quis
falli posset in postcris. Sed Arius, ut cor Pliaraonis,
non credens divinam in se tunc datam fuisse senten-
liam, nescio qua ratione * subripuit apiid Consianii-
num, sperans quod ipsius suffragio specialium sacer-
dotum senienita rescissa, recipi possel in Rcclesiam.

Ss Ma^au$9ripto Colbetiiuo, Snkrepml upud CofiKoiiKiNifii.

85 LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES. ^O

Denique ipse Coiisianiinus jusseral, ut ei sanclus ac A Nicaeam evangeiica atque aposlolica rallone con-

beaue memoriae episcopus Alezander communicaret :
non ille Aleiander, qui fuit divinae fldei episcopus
in Alexaiidria , qui ei pleiius sapieniia et Spirita
sancto fervens, eumdem Arium primus ei delexii et
expulit, ei in perpeluum damnavit ; sed isle Alexan-
der, qui in hac url)e Constanlinopolitana fuit et ipse
admirabilis episcopus. Qui cum viderel quod Arius
saeculi isiiiis rege niteretur, esclamavit ex iino peo-
toris doiore, stans in loco sacrarii, ad Chrisium ve-
rum et sempiiernum regem et Dominum omniiim re-
gam, ne illam labem iu Ecclesiam paiereiur inirare.
Ctijus oratio quam consUins fuerit , quam fidells,
liinc probaium esi, quod idem Arlus , aniequam in-
traret Ecclesiam, dedit poenas novas et gravissimas

scripia est, quam Deus apertissime probavit siip-
plicio Aril impugnantis eam. Quod si haec apiid voS
vera siinl, quse apud scripiuras divinas vera robO'
rantur, advertiie , piissimi et religiosissimi impera-
tores, in qiio rei sinl qur sub his divinis regiilis et
proressioiiibus fidem suam ac devoiionem Christo
Deo consecraverunt, nullum timorem divino timori
prseponenlcs. Sed licet Arius sit scpultus in sterco-
ribus, aliquos tinien reliquit suse impietalis bsoredes.
Deniqne tion defueruiu vermes, qiii de cjus putrido
cadavere nascerenlur. Per quos qtix gesserit diabolus
arlifex erroris, longum esl exsequi, etiam si exse-
qui possemus : infinitu sunl enini ei incredibilia, non
tamen falsa.

usquead torpem interiium. Nam cum pridieqiiam se B V. lllud vero nunc quod ad praeseniem causam

puiavit sanctam Ecclesiam imperaioris auxilio homo
Impius intraturum,cum nihil ianguoris, nihil dolo-
Tts in eorpore pateretur, sed quod gravius esl, solo
animi roorbo iiisanabililer aegroiaret , humana con-
sueiudine secessum peiiil , atque iilic cum sederet,
gravissimo repente dolore cruciatus, oninia sua
visoera, et ipsum cor quod erai ihesaurus impieta-
tis, effudit in stercora ; atque ila, mirabiie dictu,
* iniemis omnibus evacuatis aiienuatus est, et ad
momentum sicdtluridaticorporis taberesoIuiusest,ut
per aiigustias foraminis et sedilistotusipselabereiur»
Digna liapc poena inipio, digna haec mors lurpis pe-
sti(ero hacretico^ aique de spiritu diaboli foeiidissi-
mis membris digna haec sepuliura. Novo enim

lacit exponimus, quod qui imperatorem Constan-
tium per frauduleniani disputntionemArianximpie-
tatis participem fecerunt, dedissent et isti in pra»-
senii poenas, si non oporteret , secundum Apostoli
senteniiam (I Cor,, xt, 9), el hanreses esse, ut pro-
bali manifesti fierenl. Habenies ergo, hi quos dixi-
mus verines Arii , assentientcm sibi regiam po-
teslatcm, primum quidem per singulos in eversionem
catliolic:e fidei et in excidium sncrae religionis , pro
Ariana impietale conienduni : ilaulresislentes, aut
calumniis appeler^nl, vel poenis ve) exsilio crtfcia-
reni et necarenl. Ubi lantum amplius pcr suam ra-
biem grassaii sunl, et fecerunt sibi ubique terrorem,
non jam conienti ire pcr singulos. Po<;trenio cogunt

exemplo et cruciari debuit et perire , qui novas ad- C undiqtie in uiuim episcopos convenire, et daiur lo-

versus unigenitum Filiiim Dei commentatus fuerat
jmpieiates, dicens eum non vare de patre iiaium :
ei quia erat quandu iion erat : et quia ex nihilo
sobtiiUjtus est, ne ejusdem substantiae et divinitatis
et sempiternilHiis et omnipotentiae, cujus et pater
est, crederetur.

IV. Hoc ideo retulimus augusiae mansueiudini
vestrae, ut vero inienia vestra prudentia animadver-
lat, quam venerabilis fides sii conscripia apud Ni-
€«am adverstts Arium, cui et Deus non solum per
aucioritatem Scripiurarum divinarum , sed etiam
per sacratissimam oraiionem sancti quoque Alexan-
dri lestimonium dedit : et quam exsecrabilis est im-
piadoctrina Arii, quam in ipso Ario novo genere

cus ad synodum, Oricnlalibu&quidem Seleucia Isau-
riae, Occidentalibiis verociviias Ariminensls. Aique
illic primum quidem episcopi pro sancta fide ve-
nienles,connrmnni illam expositionem quae apud Ni-
caeam conscripta est, ita ut nihil inde niinueretur ,
quod evangelicam fidem verbis inexpngnnbilibus ex-
plioret, et Aril impiam doclrinam divina auctoritate
damnaret. Tunc demum oblaiam ab Ursacio , Va-
lente, Germinio et Caio hujusmodi fidei conscri-
ptionem, quae et fidem caiholicam reprobaret, et
Arium absolveret, imo et introdoceret pestiferam
ejus docirinam, exsecraniur et damnant tarn im-
piam fidem eorum. Qtiin etiam ipsos , inexpiMbile
scelus esse judicantes, si pairum fidem venerabilem

eopplicii sentenlia diviiia damnavit, non exspectnns D violent , si hos tam impios, atque impiam corum

in ilk) diem judicii , ut exemplo poenae ejiis caeteri
perterriti praecaverent. Quo utique exemplo nec illud
dubitandum esl, etiam hos apud Deum esse damna-
los , qiii Arii inipiam doctrinam renovandam vel
suscipiendam esse crediderunt. Quomodo enim eos
perpetua poena disjungit, quos impia doctrina non
separai? Pares reos etiam veslris legibus unuscar-
cer iiicludii, atque una ferit senteiiiia. Sed et illud
ambigi non potest, hos esse vere cailiolicos, qui per
exsilia, per genera suppliciorum, per atrocitatem
moriis, illam fidem sine duio vindicant, quae apud

conscriptionem paieretur Ecclesia. Millunt quoqtie
decem legatos ad imperatorem Constantium , scri-
benies qtiae gesia sunt, et hortnnles simul ut ipse
quoque decreia Pniriim pro fidc venernbili conlra
haereticos iriviolata servnrei. Millniitsane et hxre-
tici legalos, qnos tunc familiarissiine, et ui siios
suscopii Consianlius. Kosveros legatos qui^^ro fide
calholica coiitra hicrelicos venernnt, rcprpbat , et
per stios nunc graiia inviiat, nunc minis perlcrret,
61 interim sola dilalione discrucial, ut in ultimum,
cum iram regis metuunt, cum non dignantur pro

Ms. Inter<mel$ ommbui evacuatii.

FAUSTINI ET MARGBLLINl

Christo Filio Dei exsilium perpeii , cum propriis se- A litcr et Eusebius a Vercellis, nec non el Dioiiysius

dlbus el ecclesiarum perniciosissimis possessionibus
obleciani.ur, rescindani quod pie viiidicaverant, et
suscipiant quod ut impium damnaverant.

VL Liceat in hoc apud vos reiigiosos imperato*
res in causa Dei doletiiius ingemiscere : Episcopi
plus iram regis terreni timuerunt , quam Cliristum
verum Deum, et sempiternum regem. Gravius ex-
silium lemporale esse credideruiit, quam perpetuam
poenam secundum Esaiam indormitabilis vcrmis
(/</!., Lxvi, 24), et ignis incxstinguibilis. Suaviora
habueruui propria domidlia et posaessiones , quain
in re$;no Chrisli bcatam et perpetuam habitationem.
Scd Constantius, non contentus ruina et labe decem
legatorum, mittit Ariminum, ut omnes illic episcopi

Mediolanensium, Conslaniio regi primum familiaris,.
cum adhuc ignoraret eum fautorem esse haereiico*
rum, posiea tameii quam ei cogniiqm est el proba-
tum,quod haereiicos vindicarel, respuit regis im-
piam familiaritatem, malens exsilium, neChristi Dei
amiciiiam perderet, ne sanctorum consnrtium non
haberet. Sed et Rodanius miitiuir in exsilium, nec-
nonet Hilarius, qui et sciipta conlra hjereticos e(
praivaricaiores edidit : licet po^tea vero interru-
pcrit Tavens prxvaricatoribus , ut noa dicamus iii-
terim quia ' ubi et hsereiicis, in quos eloquentios
sux viribus peroraverai. * Maximus quoque de
Neapoli CampaiiiaB, eo quod esset inhabili stomacho
et corporc delicatior, priinum quidem ut caderet diu

similiter verterenlur. Qui el ipsi, malo exemplo illo B ^^^ictus injuriis, deinde ubi ob animi constantiain

legaiorum suorum, piam Ddem patriim quam vindi-
caverant, reprobant, subscribenles iii illa fide Aria-
norum quam integro et libero judicio damhaverant.
Advertii sapientia vestra , Ariminensem synodum
piissime coeptam, sed impiissime terminatam. Eadem
auiem et apud Seieuciam IsauriaB ab episcopis im-
pietas conimissa est. Judicate, piissimi et religio-
sissimi imperatores» in quo rei sunt, et in quo
merentur aflligi , qui nolunt cum talibus episcopis
convenire : qui cum primum fidem integram vin-
dicarent ei impiain fidem reprobarent, postea cum
metuunt exsilium,cum rebus suisetsedibus obieclan^
lur, vertunt sententias, damnaiites ad nutum hxre-
tici imperatoris, illain apostolicam quam vindicave-

fideique virtutem , carnis infirmiiale non vincitur,
ductus est in exsilium, atquc illic martyr in Domini
pace requievit. Scd ct Rufinianus, mir» quidem sim-
plicitatis, sed admirabilior in tiieiida fide, eCTiisione
sui sanguinis prxvenit exsiliiim. Denique cum pro
fidei integritate persistit, hunc Epicietus , atrox ille
et dirus de Centumcellis episcopus, ante rhedam
suam currere coegit, el cum diu currit , sic in via
rupiis vitalibiis sanguinem fundens exspiravit.
Sciunt hoc Neapolitani in Gampania , ubi reiiquix
cruoris ejus in obsessis corporibus daemonia aflli-
gunt : pro graiia utique fidei illius, pro qua saDgui-
nem fudii. Fuerunt et alii episcopi de ^Egypio licet
pauculi, quorum alii in fiigam versi sunt, alii vero

rant fidem, vel siiscipienies illam Arii quam repro- C inexsiriunidati,eoquodnollentcumepiscopis impiis

baverunt impietaiem.

VIL Nonne gratum habere debuerunt , si tamen
Gredebant ruturum Dei judicium, omnia mala per-
peti, quam esse venerabilis fidci proditores, cujus
veritas saiicti quoque Alexandri orationibus et Arii
Bupplicio fuerat approbata? maxime cum ei gloriosae
passionis prxcessisset exemplum, licet paucissimo-
rum cpiscoporum, qiii nc evangelicam aposlolicam-
que fidem violarent, ne impiis aciiuiescerent , non
exsilium, non suppUcium, ncc aliqnam mortis atro-
ciiatem recns^runl. Denique aiite synodum Ariini-
nensem Paulinus de Treveris constanlissiinus epi-
scopus datur in exsiliuin, piani fidem vindicans et
exsecrans consoriium Arianorum. Sed et Apostolicus

et crudelibus convenire.

YtlL Quam utique salubre fuerat, quam pulchnim
quamve gloriosum , si omnes ilii episcopi , pari vir-
tute et simiii conspiraiione, fidein quam rectesem-
per vindicaverant , in finem usque servassent, non
exsilia, non supplicia pertimescente^, ad capiendam
utique futuram in Dei Chrisii regno perpetuam bea-
litudinem! Et lacemus, quod fortassis eiiam et intel-
ligere fecissent mngnum pretium esse istius fidei ,
pro qiia nullus episcoporum exsiliuro, proscrip-
lioDCS , tormenta , mortemque recusaret. Sed pau-
luin territus tantus cpiscoporum numeriis caterva-
tim dederunt manus impietati , et ad majorein jam
vesaniain incliiiavit impietas tam facili strage mul-

vir Luciferde Sardinia Caralitanx civiiatis episco- D tiitidinis. Non hoc minus saorilegium est, non hoc

pus, ob hoc quod bene essetagniius per contemplum
saeculi, per studium sacrarum litterarum, per vii»
puriutem, per constantiam fidei , per gratiam divi-
nam, a Roinana Ecclesia missus est legatus ad Con-
stantiuin, etob lioc quod fidem venerabilem vindi-
cavit, quod detexit et convicit haereticos , ductus est
in exsilium cum omni airucitate injuriarum. Simi-

* Ubi et htBreiidi. Ubi ei foede corniptum , farile
restitiieiur in Fabit, uii olim ^ci ibebant pro Favit. Ut
non dicamus interim quiu favit hwreticis. Ita M:iZO-
chiiis V. C. in comment, ad Kalend. marm. Neap^.
iccL, loin. 11, pag. 576. Editor tamen Oxonionsis lo-
cum sic rcstilucre mallet : Ut non dicamns interim

minor impietas, qnam si sub persecutore gentili
idolo sacrificatum esset : quoniam el haeresi perter-
ritum subscribere , dirmoniis sacrificare est. Siqui-
dem doceniibus scripturis-divinis, doctrina d:cmo-
niorum est haeresis, siciit et idololatria. Interea
quia apud quosdam muititudo prxponiiur verilati ,
eo quod pauculos babeat seciatores , et ob boc affli-

hasreiicis, quia ubi prcevarieatoribus ibi et hareticis , in
quos eioquenlim suce viribus peroraveral : quod minns
placei.

* Maximns quoque de yeapoU, ctc. Integrum hunc
locuin itlusirat laudatus Mazochlus, I. c, pag. 577.

«9

LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES.

gimur , qdod in pnucis sequimur iiivioiabilem fidem, n et quiuam esset sanctus Gregorius nondum bene

€t mull()s vitamus propter impias haereses, et sacri-
lcgas praevaricatorum subscriptiones : (|uid censelis
in hac causa, o justissimi imperatores et caibolicx
fidei viudices , de his duabus partibus cui calculum
daiis ? Una est pars , in qua suni mulii episcopi.
Sed ubi sunt multi , illic per praevaricationem sacra
Clirisii fides violata est , semper anle defensa ; illic
metu regis, Arii suscepia impietas est, semper ante
damnata. Ubi vero paucissimi suni, illic per exsilia ,
per crudatus , per effusionem sanguinis, per ipsam
morlem fides Cliristi vindicatur , et Arii impielas at-
que omnis hxresis , ut sumnium malum exsecrabi-
les sunl. Sed etsi noii est dubiiandum paucus episco-
pos esse pretiosos de merilo confessionis et invio-

compertiim , babebanl. Erat etiam apud eos qui il-
lum forie noverant , rudis adliuc episcopus , licet
apud Christum noii rudis vindex iidei , pro merito
sanciitatis. Sed ecce venium est ad vicarium, et
mulii ex administratoribus interfuertint, et Osius
sedet judex , imo et super judicem , fretus regali
imperio; et sancius Grcgorius, exemplo Domini
sui, ut reus assistit , non dc piava con^^cieiilia , sed
pro conditione pracseniis judicii : cseierum fide liber
eral. Magna exspecialio singulorum , ad quam par-
lein victoria dcclinaret. Et Osius quidem auctori*
tate nitiiur suae xtatis , Gregorius vero nitilur au-
cloritale veritatis. ille quidem iiducia regis lerre-
iii , isie auteni fiducia regis sempiterni. £t Osius

labilis fldei , mulios vero nullificari mcriio bsereseos B ^^■'*P^<^ imperaioris nitiiur, sed Gregorius scripta

vel prsevaricalionis , quia in causa veri , maxime in
causa religionis et sacrae fidei, non numerus numero
comparandusest,sedpura illa apostolica fides, probala
exsiliis. prohata cruciatibus iicet uuius, multorum infi-
delitatJbus praeponenda est ; tainen nccessarium est
damnaUe prxvaricationis divfnum qiioqiie prxsens
proferre documeiilum : et sicut in Ario impia secia
ejus, divina animadversione punila, pnejudicat et
dc seciatoribus ejus, quod eadem illos poena inaneat
qua lorquetur et Arius : iia de prxvaricatoribus poe-
nis pracsentibus divino judicio determiiiatum est.

IX. Potamlus Odyssiponae civilatis episcopus , pri-
mom quidein fidem catbolicam vindicans, posiea
vero prcmio fundi fiscalis quem habere coiicupive-

divin.e vocis obtinct. Et cum per omiiia Osius con-
futatur , iia ut suis vocibus quas pro fide et veritate *
prius scripserat, vindicaretur , commotus ad Cle-
mentiuum vicarium, Mun , inquit, cogniiio tibi maii-
data esi , sed cxsecutio : vides ut resistit prxceptis
regalibus : exsequerc ergo quod niandatuui est,
mitie euiii in exsiiium. Sed Clementinus, licet non
cssct Cliristiaiius , tainen exhibens reverentiam no*
mini episcopatus, in eo maxime humine quem vide-
bat rationabililer et fideliter obliuere, respondit
Osio : Nun audeo , inquiens , cpiscopum in exsiiium
mittere , quamdiu in episcopi nomine perseverai. .
Sed da, lu, prior sententiam, eum de episcopatus
honure dejiciens, et tunc dcmum exsequar in euni

rat, fidem praevaricatus esl. ilunc Osius de Cordu- C quasi ' privalum quod ex praccepio imperatoris fieri

Iki apud ecclesias Hispaniarum et delexit cl repulit
Dt impium haereticum. Sed et ipse Osius, Potamii
querela accersitus ad Constantiiim regem, minisque
perterriias , et metuens ne senex ei dives exsiliiim
proscripiionemve paterelur, dat manus iinpietati, et
post lot annos pncvaricatiir in fidem, et regreditur in
Hispanias majorecum auctoritate, habcns regis lerri-
bilem jussionem, ut si quis eidem cpiscopus jam facto
pncvaricatori minime velil communicare, in exsilium
xnitierelnr. Sed ad sancium Gregoriuni, Elil^eritanas
civitatis episcopum conslantissimum, fidolis nunlius
detnlit impiam Osii prxvaricaiionem.Unde non acquie-
Tit, memor sacrx fidei ac divini judicii, in ejus nefa-
riam commnnionein. Scd Osius, qui liincplus torque-

desideras. Ut autem vidit sanctus Gregorius, quod
Osius veltet dare senieuiiain, ut quasi dejeclus vide-
retur, appellal ad verum el puieiitem judiccin Chri-
stum, toiisfidei suxviribiis exclainans: ChrisieDeus
qui venlurus es judicare vivos et niortuos , ne pa*
tiaris hodie humanam proferri senieniiam adversum
me miiiimum serviim tuuin, qui pro fide tui noiniiiis
ut reus assisleiis spectaculum pra^beo. Sed tu ipse ,
quxso, in causa itia hodie judica ; ipse senteniiam
profcrre dignaberis pcr ultionein. Non lioc quasi me-
tuens exsilium fieri cupio, cum niihi pro luo iioinine
niillum supplicium non suave sit : sed niulti praevari-
calionis errore libereiiiur, ciim pra;&enteni el mo-
mentaneam viderint ultionem. Et cum mulio invi-

retur, si quis ipso jam lapso siaret fidem integram D diosius et saiictius Deum verbis fidelibus hiterpcl-

▼indicans illapsa firinitate vesiigii,exhiberi facit per
publicam potesialem strenuissimse nientis Grego-
rium, sperans eodem terrore qiio ipse cosserat, hiinc
qaoque posse cedcre. Ernt autem tuuc temporis
Clementinus vicarius , qui ez conventione Osii et
generali praecepto regis , sanclum Gregorium p^r
ofllcium Cordubam jussit exhiberi.

X. Interea fama in cogniiionem rei cuncios in-
qaielat, et frequens sermo populorum est, Quinam
est ille Gregorius, qui audet Osio resisiere? Pluri-
■li enim et Osii pncvaricationem adhuc ignorabaiit,

* Privatum. Hoc est, laicum. In Cyrilji Giossis
ttwTni taniumdem qnod piritatu$, liiiic I Cor.f iiv»

lat, ccce repente Osius, cum &entcntiain conatur
exponere, os vertit , distorquens pariier et cervi-
cem , de sessu in lerraui eliditur, atque illic exspi-
rat, aut, ut quidam volunl, obmuluil. liide tamen
efTertur ut mortuus. Tunc admirantibus cunctis,
eiiam Clementinus ille gentilis expavit. Et licei esset
juJex , tamen limens ne de se quoque simili suppli-
CiO judicarelur, prostravit se ad pedes saiicti viri .
obsecrans eum iit sibi parceret , qui in eum divino:
legis ignoratione peccassct, ct iiuii tnm proprio arbi-
trio , quam mandantis imperio. Erat tunc slupor in

16, laici vocanlur idioHB^ hoc est privaH, Mazoch.,
1» ci, iom III» pag, 958.

9i FAUSTINI ET MARGELLrNI M

omnibus.ac divins viriatis admiraiio : * quod in A divinum judiclum variis in locis exercuit;ad hoc

illo spectaculum totum novimus visiim est. Nam qul
proferre voluit humanam sententiam , mox divinam
perpessus est graviorem ; et judex qui jiidicare ve-
neratyjam paliens et reus timebnt judicari , et qui
quasi rens iii exsilium mitteiidus adHtiXerat, a jiidice
prostraio rogabatur ui parccrei quasi judex. lnde
esi quod soliis Gregorius ex numero vindicaniium
integram fldem, nec iii Tugam versus, nec passusex-
8iiiinn,unusquisque timeret deilloulterius vindicare.
XI. Videiisne damnaite a Deo pracvarlcaiionis
mira documenta ? Scit melius omnis Hispania , quod
ista non (ingimus. Sed et Potaniio non fuit inulta
sacrae fidei prjcvaricaiio. Deniqne cum ad fundum
properat, qiiem pro impia fidei subscripiione ab

scilicet, ut qui scripturas divinas quadaro ratione
non respicit, vel prsesenti ultione divina animadver-
sione intelligat, quid sibi sectandum esi quidve vi-
tandum. Vindicare voluit Deus vel in paucis sine
dubio , el iiln ratione , ne quoe per scripturam divi-
n»m de pra^varicatorum futuris suppliciis miniia-
tur , vclui fabula piitaretur , si nunc hoc in Bsccuio
in neminem vindicaret. Intelligant nunc omnes epi-
scopi pracvnricatores fidei, quam gravissinii;» suppli»
ciis reservali sunt , quando in suos socios in hoc
quoqiie sxculo ad siuporem omnium vindicatum est,
Ad boc enim praesentes poeiias praevaricatioiiis ex-
posuimus , ui quod in paucos vindicatum est, cre-
datur et in eorum omnes similes vindicari , maii-

imperatore meruerat iinpetrare,daiis novaspoenas B me cum et scripiura divina hoc ipsum asseveret.

linguae per quam blasphemarat , in via ir oritur ,
nullos fruclus fundl vel visione percipiens. Non fuil
avari hoc tormentnm ieve. Moriiur qui propler con-
cupisrentiam fundi fiscalis fldem sacram vioiaverat,
ei cum ad fundum properat, poenali morte prjcveni-
tur, ne vel visionis solatio poiiretur. In sacro Eviin-
gelio legimus verba iinproperantis ad divitem , qui
sibi deconditis vaniSMine gloriabaiur: SiuUe, inquit,
hae noeie anima lua abs le aufcretur ; qu<e preeparasU
cujuserunl ( Lue,^ xii, 20)? Si quis hoc scriptura
et de Potamio convenire consideret, inlelliget in
eum non leviter judicatum , maxime passura lingusB
supplicium , in qua et dives ille apud inferos vehe-
meniius cruciatur. Sed ei Florentius , qui Osio et

qnod et per prsesentia dociimenta demonstratum est.
Et lioc consideretur, piissiini imperatores , in quo
rei siiiii qui cuin taiibus divina sacramenta non co-
.pnlaiit, (juorum et perpetua supplicia sarris lcgun-
lurin libris, etsuppiiciorum exemplavideniur in sa;-
culo. Sed quaeisiimiis miram beiievolentiam vestram ,
utadhticnobis contempiatiune Ghristi Dei infaiigabi-
lein audiendi patientiam comniodetis, duni adliuc, sum-
niatim licet, expoiiimus in quanlura crevit impieias.
Xlll. Exsecrabiles enim Ariani, in partibus Orien-
tis, ei maxime in il!)gypto , non fiierunt hoc soio
conienti, ul episcopi, damnata fide integra , in eo-
ruin impiam sentenliam deciinarent : sed iios ipsos
(jui primum fuerant per catholicos episcopos ordi-

Potamio jani pr«Tvarlcaloribus scicns in locoquo^C nali, ulii pro eurum dcsidcriis subscripserunt , in

dam cominunicavit , dedit et ipse nova supplicia.
Nam cum in conventu ptebis sedet in tbrono, repente
eliditur ei palpitat, atque foras sublatus vires resum-
psil. Et iteruiii ct aiia vice cum ingressus sedisset.
similiter patitur, nec adliuc intelligens poenas sus
mnculatx cominunionis. Nihilominus poslea cum
intrare persevcrasset, ita tcrtia vice de thronoexcu*
titur, ut quasi indignus throno repelli videretur, at-
que elisus in terram, ita paljiitans torqncbatur, ut
cum quadam duiiiia et magnis cruciaiibus eidem
spiritiis extdrqueretiir. Et inde jain toliiiur , non ez
more resumendus , sed sepeliendus. Scit lioc quod
referiinus magna civitas Emerita , cujus in Ecclesia
plebs hoc ipsum suis vidit obtulibus. Sed et hoc con-

laicorum numerum exigebant, et postea iterum eoi
iidem ha.'reiici episcopos ordinnbanl ; ut non soium
fidem catiioiicam damnare viderentur , sed ordina-
tioiiem factain pcr episcopos catholicos. Intendito
In lioc adversus catliolicos quasi quemdam triunn
phum liaBreticornm , ei in miseram et quasi ultimam
et foedissimam captivitatem , in his episcopis con-
demnaia pia fide , et catholicis episcopis ; in eorum
se doininium deliisionemque tradideruni metu exsi-
lii , et ut episcopale nomen apud homines retinere
viderentur , quod utique jani apud Deum posi 8ub«
scriptiones inipias non iial>ebant. Sed ideo nominis
istius etiam cum omni dedecore quaerebatur aucto*
ritas, ne iliis possessiones Ecclesi» toilerentur, quas

siderandum est , quia Florentius hasc passus , qui D utinani niimquain possedisset Ecclesia, ut apostolico

nonditm subscripserai impietati , sed lantum quod
communicavit prxvaricatoribus fidei , non ignorans
eorum praevaricaiionem. lloc ideo retuliroiis , ut vi^
deant illi quid sibi agendum sit , qui cum non sub*
scripserint ut prcTvaricatores, tantum per commu-
nionein pr^cvaricatoribos sibi cognitis copulati sunt.
Et pulo quod intelligent quid exemplo Florentii ti-
more debeanl.

XII. Sed longum est referre alla quoque documen-
la poenis pra^seniibus dainnatae prsevaricationis, quie

f * Quod in illo $pect> Ulcus sine exemplarinm ope
prorhUH iiiiuiedicabile. Isidorus llispaleiisis et llde-
fonsi couiiiiuator , qui bisioriam baoc una ciun se-

niore vivens fidem inlcgrain invioiabiliter pos^ide-
rci. Ei nunc liis taiibus non communicare suinma
impietas dicitur ; et I109 sub vobis imperatoribus «
qui ut vestne consiitutioneseloquunlur, venerabilis
Ecclesiae diviii.im sanctirooniam judicaiis : non est
auiem niirum, si lam haec atrocia.eorum commissa,
occupati reipublicae provisionibus ignoratis. Has
eorum impietatesexsecrantes epi$copi, qui pro fide
poeiias exsitii perpetiebantur , vel qui se in fiigam
dederant, licet esseiit corpore discreti per iniervaila

qnentibus descripsere, periodum hanc peniiusoroil-
tunt, unde interpolatum puio. Oxom.

03 LIBELLVS PRECUM AD iHPfeRATORES. 04

rcgiononi, lamen spiriiu iii onam positi, per maliiaft A persecutiones ab liii cpiscopis\ qui pro nutu prtoris

liiteras apofiolico Tigore decernunt, rtullogenere tali-
Itut cpiseopis posse commanicari, qui (Idem illumodo
qiio supn reiuliuiu8prodiderttiii,nisi8ilaicain postii-
laTeruiil conimunionem , dolenies suis iinpietaiibns.
XIV. Sed mortuo Constaiitlo patrono hxretico*
rum, lulianus solus tenait imperium, ex cujus prx*
ce|ito omnes episcopi cailiolici de exsiliis relaxan-
tur. Soief^ioc facere diYinitas, ut ctiain per adver*
sarios Cbrisiianae religionis suse consulat , ui lauto
magis qui culiores sunt Christi pro fidelibus eiabo*
retit. Sed iion muito post Juliano interempio , io*
irianus efficiiur imperaior, qui viiidicaiis iideiu ca«
(iiolicam , dedit calcuium episcopis catbolicis. Sed
iili egregii episcopi , quam sub Coiistantio integram

imperatorls haereslm vindicantes, conlra fldem ca-
tholicam peccabant. Heu gemiius! iidem episcopl
adversus Odeles et catholica! fidei defensores caiho-
licorum imperaiorum jura praponunt. llaec cum do-
lore omnium viscenim loquimur deflenies : non qnod
non sii fldelibus gloriosum , ' sub quoHbet puero
perpeti ; sed quia tantus est stupor in sxculo, ut hscc
illorum laniis inyoluta perfidiis non agnoscaiur im-
pietas, ut nenio inlelligat quomodo etiam regins au-
res sempcr inludunt in vexatiouc Christianorum et
fldelium sacerdotum. Sed sub Tocabiilo pacis im-
pietas tegiiur, et speciosum nomen veritaiis oppo-
nitur ad patrocinium perfldorum. Scd bene quod
ipse Snlvaior viritiiem suse pacis exposnit, ne quis

viadicaverani iidem, haeretica subscriptioiie danina- B siiuplici pacis vocabiilo caperetur, et eam quicum-

veruni , videntes quod imperaloris arbitrio episcopl
nuiic ex eatliolicis fiunt haeretici, et iidem episcopl
ex haereUeit ad fidemcathoiicam revertuntur. Sed clsi
quidam confessures fatigati, in ultiino talium se
coiiimuiiioni juogendos esse credideruut , evertentcs
illa forie statuia quie prius adversus eos prophetica
alque apostolica auctoritaie decreveranl, nnmquid
boc poiest divinam obruere veritaiein? numquid
lioc potest evangeiicis praejudicare d(»ctrinis 1 num«
quid apostolicas labefactare senientias, et iliam prae*
seriiin Dei vuceni dicentis : Qui per$everaverit u$qu$
ad /Sn€m, hie $aitm$ ertl(lfa//A., x,2i)? Sed et Apo*
stoli Pauli vas electionis a Christo Doinino * pro-
nuntiantis, cujus ad Galatas schbeniis haec verba

que St^eculi impietaiibus copularet , dicens : Pacem
meam relinquo vobi$, pacem meam do vobi$ : non $icut
hic mundu$ dat^ ego do vobis (Joan,^ xiv, 27). Pacem
suam a mundi pace discrevit. Nnm si hsfc pax Deo
grata est qu» in Ecclcsiam recipit episcopos inflde*
les,quidergo opus est in perseiuiionlbus a^slus
perpeti , carcerem sustinere , ire obviam gladiis »
atque omuia genera suppliciorum mortisque tole-
rare; qtiandoquidem post negntionem, post perfldis
sacrilogia , prnpter pncero hanc quam Deo placere
cOnfidunt , securus uniisqnisqne infidelium , tam-
quam inlil>atus, salvo episcopali honore siiscipitur?
Vani jam secnndum hanc assertionem ei marlyres
judicandi snnt. Ad quos enim fructus poenas mor-

suol : Std ei$i no$ , aul angelue de ccelo evangelita* C temqne ferre inaluerunt? Si enim qui mctu perse-

uerit preeterquam evangelifuivimu$ vobi$ , anathema $it
{GaL^ I, 8). Uiide et idem ipse inferius iu eadem
epistola prosequiior dicens : Si euim qucs destruxi
hcec iterum oBdifico, prcevaricatorem me constituo
(Ga/., II, 48). Confessor utique factus est de Evaii-
geliis, de vocibus Prophetarum , dc docirinis Apo-
stolorum, qui * fldeles dubitat lunc confessionis meri-
lum non habere, si scripturarum diviiiarum jura sub-
vertens, incipiat sediflcare quse destruunt Evangclia.
XY. Annon Scripturaedivinae impiignanlurquando
ouni episcopis Filii Dei negatoribus pax Ecclesije co-
pniaiur? Quis est enim, qui considerans vim diviiias
religionis, pacem perfldorum Dco placere confldat,
iiisi ut a Pathbus decretum est , in laicorum se nu-

cutionis negaveruiil Fillum Dei iion habent poenam ,
imo poiius honorantnr ; ncc niariyres corouain
passionis spcrare dcbueruni, imo poiius pendanl
supplicia suae temeritaiis. Hoc enim necesse esl
conscquatur. Non enim fleri poiest, ut non ibi con-
traria judicentur. Nonne manifestum est ad qiiam
\ocem arcuinlur vocabulo pacis istius, vel quod
proiiuntiarc coganiur, ul sl negatores Filii Dei recte
in honore corroborantur, credantur martyres lani-
quam pro sua tenieritate puniri. Sed sbsit : absil ul
hoc admittat conscientia Chrisiiana. Credimus cnim
Filio Dei pronuntianii : Quime negnverit coram ho-
minibus , el ego negabo eum coram Patre meo : et qui
me confe$$ii$ fuerit coram homimbu$ , ego confitebor

merum tradant sua; perfldiae dolentes? Sed esto, *^ eum coram Palre meo{Matth.^x, 53).

halieant pacem cum infldelibus : in quo tainen of-
fendant, in quo laedunt impcratores , in quo rempu-
blicam vcxant, qui divini conteinplatione judicii
bajusmodi pacem rcspuunt , quae sacrilegos recipit,
praevaricatorcs fldei hoiiorat , favet hypocriiis , de-
spicit veritatein,Chrisii Dei veri Filii negatores iam«
quam dominus Ecclesiae consiituit, popnlum perfl-
diae labecontaminat, evertii Evangelium? Hinc rei
Mimus , hinc suh nominis vestri auctoritate patimur

* Malim promtntiati,

* Forte fidelie,

* Legendum omnino yldotiir, iub quotibel pro ttrt
perpeti , ut rursus infra, bub finem libelli » qua$i ex*

XYl. Verumtameii ct in hac causa divlnum ju-
dicium cognoscite probatnm praescntibus documen*
tis , ne i|Uis pniarct acccpianiiam pacem talium epi-
scoporum , eiiam si ad veras fidei fonfessioncm re-
verterentur posi subs<ripiioiies impias, vel nefiihas
ha?reticoruin communiones, quibus scienler succo-
bueruni, ne aut possessiones Ecclesiae pcrderenl
aut honores. ^ Sanctus vir Maximus episcopus, cujus
supra memiiiinius , fidem vindicans recUni consor*

pave$camu$ pro verc intfrfici,

* Sanctu$ vir Masima$ , etc. De bis et sequentllius
erudite pro more suo edi&^rlt Maxocbius , I* c. |
tom. II,pdg. 578,seq.

95 FAUSTINI ET MARGELLINI 96

tiumque reprobans hxreticorum , ductus esl in ex- A sul) Consianiiodamnaverunt? Hls rebus Valens mo«

sllium. In loco ejus prievaricaiores ordinaiit nomine

Zosimum , qui et ipse prius quidem catholica ?indi*

cabat. Res ista in Neapoli ciYitate Campaniae acta

cst. Cognnscit hoc sanctus Maximus , el de exsilio

scribens dat in eum sententiam , non solum episco-

pali auctoriiate , sed etiam aemulatione ac virtute

martyrii ' fruens in gloriam divinam. Sed post ali-

quot annos beaius Lucifer de quarto exsilio Romam

pergcns, ingressus est Neapoiim Campanix : ad

quem Zosimus venire teniavit, illa forte fiducia, qua

scilicet jam de impieiaie * correxisse videbatur. Sed

hunc Lucifer confessor suscipere noluii, non igno-

rans qux gcsserat : imo ei sancii Spiriius fervore

episcopi et martyris scntentiam robustius exsequi-

lur, diccns quod episcopatum ipsnm quem sibi ut B

aduller vindical, speciali Dei judicio non habebit, et

sic quoque sentiet poenam suae impietatis. Sed non

post muUum tempus , idem Zosimus , cum in coeiu

plebis vult exsequi sacerdolis ofGcia, inter ipsa

verba sacerdoialia ejus iingua protendiiur, nec valct

eam revocare intra oris meatum , eo quod conira

modum naturae extra os penderet, ut bovi anlielo.

Sed ut vidit se iinguae orficium perdidisse, egreditur

basilica ; et ves mira, foris iierum in ofllcium lingua

revocata est. El primum quidem non intelligitur in

eum compleri senlentiam niartyris et confessoris :

sed cuin liocipsum toiies iterum paiitur, quoiies in

basilic;im diversis diebus inlrarc lenlavit, ipse po~

siremo recognovit, ob boc sibi liiiguam inter ponli-

tus, ignorans virtutem veraefldei, et consiantiam
cuin iiiconstanlia conferens , impietatem haereiico*
rum cum quadam justitia vindicabat. Et lacemus ,
quod etiam sub Valente iierum se quidam haerciicis
trndiderunt , quos nunc nihilominus videmus inter
caiholicos nominari. Inde est unde eliam plebes hac«
reticorum ad fldem impiam roboratae sunt, dum
h:cretici in maio perseverant , et qui putarttur caiho-
lici, de bono recedunt, aiiquoties succumbentes
ha^relicls. Qua cnim auclorilate hi tales episcopi
contra hxrcsim prxdicant , cui se subscripsisse ne-
garc non possunl? ct qua flducia caiholicam fidem
plebi suadere nitantur , cum constet quod eam im«
piis siibscriplionibus reprobaverint?

XV 111. Videtisne, etiam vestris temporibus ( sed
ut credimus ignorantibus vobis), fidem quidcm ptam,
alque utinain vel vere , sed eisi vere , cum qnadain
tamen injustitia vindicari , cum per Indignos episco-
pos vindicaiiir iii afflictionem piam fidem defenden-
tium sacerdotum, et in pernicieni fidelium laicorum?
Sed nefas piitatur tnt pracvaricatores dejicere, con-
Bentientem ad injusiiiiam turbam rcprobare. Et ubi
esi jusiitia verae religionis , si addicenda est impiae
muUitudini , et hoc sub piissimis ei religiosissimis
imperatoribus? Noii sic in diluvio judicatum est ut
turba vinceret inlidelium. Sed Noe ille justissimus
ideo magis Deo placuit, quod in illo excidio mundi
solus jiistus inventtis est. Nihilominns et in Sodoma
et Gomorrha graves poenas dedit impiainultitudine :

ficii solemnia verba denegari , ut sanciorum episco- ^ uiide hospitalis unus Loih ob jusiiiiam liberatiis est

porum in eum rite prolaiam senteniiam probarct.
Denique cessit episcopalui , ut lingua quae cesseral
reddereiur. Non res antiquas referimns, qu:c solcnt
quadam raiione in dubium venire. Nam ci Zosimus
hodieque in corpore est , usum j/im linguac non amil-
tens , posiquam maluit cum episcopatns amissione
vivcre dolens suis impieiatibus.

XVII. Nonne etiam de.similibus prxjudicalum csl,
nihil illis prodesse« quod quasi sub correptione epi-
scopi esse perseverent? Non enim correptio esi ista,
sed illusio, proul suni imperatorum tempora, fldem
veriere. Hxc, h;cc res decepil et Valeniem impera-
torem, cum in ha^reiicis vidit constantiam defensio-
nis , in istis auiem egregiis catholicis inconstantiam

fidei. Nam utique probatur illi , quod hi qui se ca- ^ Israel.

cum dnabus tantummodo flliabus. Sed nec Dei armu-
lator Elias, qui fuit singularis, obientiis est, cnm ad-
versus illum quadringenii quinquagima falsi sacer-
dotes niitiereiiiur. Sed oinnis iiirba illa impia sacer-
dolum luit poenas sub unius fldelis manum , el boc
sperantc rege Achab , qui falsos saccrdoies impie
vindicabat. Sed iiec Jehu rex Israel detulit iinpioR
mullitndini sacerdotum. Denique omiics falsos sacer-
dotes, qui sub rcge Achab fuerant in cnlmine, ciim
religiosa fraude in domuin religionis impiae convo-
casset, (|uasi eos post ritus religionis remuneratiirus,
jussit occidi , ita ul nemo de his superesset. Et le-
gimus quia ob lioc factum ita placuit Domino, ut fllii
ejusdem regis quarta progcnie sederent in throno

tbolicos assercbant , snbscripsissenl prius cum hae-
relicis, damnanies qnam primum defenderant fidcm ;
et dicebant haDrelici : Si nostra fides mala est, quare
sub Constaniio pro ipsa subscriptum est ab his qui
nunc se calholicos dicunt, Iiauc fidem vindicanies,
qiiam cum primum defenderent , convicli rationibus

* Fruent. Certo cerlius est, pro [ruens, unlus ad-
ditameiito litterac , fenem scripsisse auciores. Fer-
vere auiein ttmukuhne sive iucensissima cupiditate ,

Iiraeterquam quod TcopvuTarov est , duohiis aliis hujiig
ibelli locis firinaiur. Niiiiirnm infra § 23 : Ephesiwn
$l^seapHm sanctm fidbi iEMULATioNB fervbnteii. Et

seq. § fi : Ad divinam mmuUuioiiem succensus,

ffam fefveiia et tiiccetUiM em omnino synonyroa vel

XIX. Suni et alia multa similiima cxempla. Quae
quidem nos non ideo dicimus, quasi qui velimus
alicujus sanguinem fundi. Absit hoc a votis nostris :
hoc enim qui ficri cupit, exorbitat a legibus Chri-
stianis. Factum cst quidem tunc , quia et illo lcm-
pore id ipsum diviiia lcge fieri iicebat , quando ad-

pueri animadvertunl. Ac plnrima passim in islo vi-
rulenio quidem, ^ed lamen utili ac disertissimo opii-
sculo foetla sunt ulcera , quac mcdicam opperiuniur
manum.MAZocH., I. c.

* Correxisie, Notiiine inlranf^itiva pro se correxisse :
siciili et sur^o et pergo^ ex surrigo et perrigo con-*
tracta^ neutra sunt. Maeoch., ibid.

LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES.

huc loliim corporaliter agebaiur, doncc crescerel A minlco sublatum , in lemplo sub pedibus idoli po-
InsiTUClio spirilualis. Sed non , quia nunc non licet suernni.

boois et fidelibus falsorum sacerdutum saiiguinem
cupere , idcirco fldeles falsis sacerdoiibus addicendi
sunt, iia ui gravissimis eornm persecuiionibus afOi-
gantor. Falsum videatiir quod dicimus , si non va«*
riis in locis Ecciesios fidelium sacerdolum alibi in*
?asae , et alibi destruciae sunt : si nnn interpellatiO'
nibns illornm sancti quique comprehensi , et diu ad
injiirias inciusi, et pnsiremo missi suni in cxsilium:
si non etiam et caeieri quidam iii carcere , alii au-
tem tracti et eaede multati animas reddiderunt , ob
nullain aliam causam,quam quia nietu di\ini ju-
dicii nolebant communicare cnm perlidis vel sociis
perfidorum.

XXL llaec utique illi faciunl qui per poenitentes
de impia subscriptione suscepti sunt ad catliolicam
disciplinflm propter bonnm pacis et unilatis. Quid
graviusgeniilis cultor idolorum faceret , si baberet
lioeniiain Ecclesiam persequendi? Sed apud TrcYi-
ros Bonosus presbyier inclusus, intesUitus, ac diu
pcenas senex dedit propter observantiam intaminat»
fidei iliius , pro qua et inclytus Paulinus ejusdem
civitatis episcopus in exsilio mariyr animain dedit.
In ipsa quoque urbe Romana quam gravcs persecu-
liones fidelibus illatae sunt , ubi et beatus Aurelius
episcopiis communicans bealissimoGregorio afflictus
cst ! Sed bic vir sanctus , licet sit saepeiiumero alfli-

XX. In Hispania Vinceniius presbyler, ver» fidei B ctus, tamen propria accersione rcquievii. In Maca-

anli>tcs, quns non atrocitaies prxvaricalornm
passus est , eo quod nollet esse sociiis impiae praeva-
ri&Uionis illorum , eo quod bealo Gregorio cominu->
nicaret ? illi, inquam» Gregorio , cnjus supra ui po-
tuirous fidem virtutemque retulimus. Contra quein
piimum quidem inlerpellarunt Bd^ticae provinci»
consularein : lunc demura , sub specie intercessionis
posiulatae, ex aliis iocis plebeia colligitur mullitudo :
et irraunt die dominica in ecclesiam , et Vincen-
tiuin quidem non inveninnt , eo quod ipse prxmo«
niius , etiam populo prsedixerat ne illo die proce-
deret, quando cum caede veniebant. Hoc enim pu-
tavit fieri melius, si ir?e locuin daret. Sed illi qui
ad caedem parati veiierant, ne sine causa Turor il-

riiim vero presbyicrum mulia impiorum commissa
sunt. Hic crai in eadem urbe Homa presbyter mi-
ras continentiae , non vino stomachuin relevans ,
non carnis esculentia corpus curans , sed oieo solo
escas asperiores mitigans, jejnniis et orationibus
vacans. Sane pro merito fidei et abstinentiae babe-
bat gratiam sancti Spiritus in boc , ut de obsessis
corporibus ejiceret da:monia. Ideo vitani ejus me«
ritumque memoravimus , ui tanto magis impii judi-
centur ii , qui lales vivere non sinunt in Romano
imperio.

XXII. Eodem lempore gravis adversus nostros
persecutio inhorruerat , infestante Damaso egregio
arcbiepiscopo , iia ut fidelibus sacerdoiibus per dies

lorum venisse putaretur, ceru Chrislo Deo devoia G sacros plebis coetus ad deserviendum Chrislo Deo

ministeria qu:£ illic iiiventa sunt , ila fnstibus elise-
mnt, ut non multo post exspirareni. Sed quia plebs
sancta Vinceniit presbyieri magts eos * precabantur
post illas eorum caedes quae in Dominico factT sunt,
egressi episcopi , ut plebs universa terreretur, ab
ipsis principalibus incipiunt. Denique postuiant ex-
hibiiionem decurionum civiiatis illius , ut include-
reniur in carccrem : ex quibus unus princlpalis pa-
triie suae,eoquod fidem firmiter ut fidelis in Deo
retinerct, exsccrans labcni praevaricationis, inter eos
et ipse catenaius fame, frigore necatiis est , cum ge-
miiu et fletu illius provinciae quae bonestam vitam
ejus opiime noverat. Egregii et catholici episcopi
Luciosus et Hyginus hujus crudelitatis auciores fue-

convocare libere iion licerel. Sed quia pro condi-
tione reriim qnolibet lempore , vel ciam salutis no^
strae sacramenia facienda sunt , idem sanctus pres-
byter Macarius dai vfgilias in quadam domo convo-
care fraternitatem , ut vel noctn divinis leciionibas
fidem plebs sancta roboraret. Sed diabolns qui fa-
vel impiis , quia et impii favent diabolo , nec in
occulto patitur divina sacramenia celcbrari. Dcni-
qiie tendunt insidias clerici Damasi , et ubi cogno-
verunt quod sacras vigilias celebraret cnm plebc
presbyter Macarius, irruiinl cum officialibus in il-
lam domum , et plebem dissipant non resibtcntem ,
Ipsumque presbyterum comprebensom , non jam da«
ccre dignantur, sed per silices trabunt , ita ut in

runl , ei interea invaserunt quidem basilicam , sed D coxa ejns perniciosum vulnus fieret : alqae alio die

lidem plebis invadere non potuerunt. Denique ali-
bi in agello eadem plebs basilicam sibi fabricavit,
dd qnam cum sancto Vincentio conveniret. Sed sa-
tauas qui nasquam patitur Chrisium pie coli , in-
flammat eos , et iterum deposita postulaiione ex di-
Tersis urbibas decurionum et plebeia multiiudo col-
ligitur. Simul etiam et presbyteri ejus ad locum
▼eniunt. Ecclesiae illius jannas confringunt, diri-
pienies inde qaidquid ad sacra minisieria periuiebat.
Et postremo , quod horroris est dicere , ad cumu-
lom perpeirait sacrilegii , ipsum aliare Dei , de Do-

sistnnt eum ante judicem , ui magni criminis reum.
Cui quidein judex veluti sub imperiali rescripto ct
minis cxlorquere contendit , ut cum Damaso con-
veniat. Sed presbyier memor divitii judicii , prae-
sentem judicem noo timens , repulii perfidie com-
munioiiem ; aique ideo dalur in exsilium ; et cum
esset apud OsUam , atrocilate illius vulneris mori-
tar. Cujus quidemiania fuit sanctilas , ot eum et
episcopus loci illius nomine Florentius , communi-
cans Damaso , cum quadam veneralione suspexerit.
Nainque cum in quodam vetusto monumento eum

Forie imprecabantur. Oxon.

99 FAUSTINl £T IIARCELLINI iOO

frairessepenssent , non cst p.i8siis idem Florentias j^ lium , non ut plerique gloriam eapUns ingenii , scil

jacere eum illic, ubiindigna sepultura videretur :
8ed transferens eum inde » sepeliit in basilica Nar-
lyris Astcrii , ubi in Iqco presbyteri qui juxta se-
pulturam habent : hoc pio suo obsequio , in quan-
tum poterat , Damasi 8celus a se facere coDiendebat
alienum.

XXllI. Advertat iranqQiUitas vestra , si hoc lieri
vultis in Romano imperio adversus sanctos ct flde-
les , ab his qui prxvaricalores sunt; uonne metua
est, ne sanguis fidelium Romanum gravet impe-
rium? Nam idem Damasus, acccpta auctoriia-
te regaii , etiam alios caibolicos presbyteros , nec
non et luicos insecutus , misit in exsilium , per-
orans hoc ipsum per geutilcs schoiasticos , favenli-

divina testimoiiia aptissime congerens contra hsre-
ticos, et contra ipsum patroii*iin hiereticorum , ad
divinam xmulationem pro Filii Dei amore suecen-
8U8. Denotent quid illic contrarium Scripturis, quid
n^um quasi hxreticus scripsit. Quosquidem libros,
cum per omnia ex integro ageret , suspexit et Atba-
nasius , ut veri vindices, atque in Graecum siylum
transtuiit, ne lantum boiii Graeca liiigua non habe-
ret. Parum est , quin etiam propriis littcris idem
Athanasius eosdem libros praedicat, ut Prophciarum
ct Evangelistarum atque Apostolorum doctrinis el
pia coiifessione contextos. Et quarovis piurimifi in
eum laudibus erigatur, tamen non equat ad nierili
ejus prdcconiiini , et quiJcm cum amplius laudare

bus sibi judicibus : ciim utique vestrx constitutiopes g non posset : ' iia rerum Bupereminentia quaevis lau-
adversiis haereticos decreiae sint , non adversus ca- dans lingua superaiur.

tholicos , et tales catholicos , qui fidein intcgram
nec 8ub haereticis imperatoribus reliquerunt, et qui-
dein gravia muUa perpessi. Sed et nuper tentavit
graviter persequi beatissimum Ephesium episcopumy
sanctae fidei xmulatione ferveniein , ordiuaium inta-
niinatae plebi Roinaiiae a consiantissimo episcopo
Taorgio, et ipso illibatae fidei viro, sub invidia faisi
iiiipositi cognomenti , per suos defensores interpel-
lans judicein Bassum , quasi adversus Lucifnrianos.
Scd Bassus, oliin caiholicam (idem veiierans, sciebat
in Lucifero nuUam hxrcseos fuisse pravitaicm ;
quippe quem et beiie noverat pro fide catholica de-
cem annQs exsilia fuisse perpessum , et pro con-

XXV. Sed Lucifer, ignarus licet artificiosae elo-
quentiae , tamen ut prophetico ct evangelico atque
apostoiico more scriberet, quod super omnem hu-
manain eloquentiam CBt , habuii graiiam sancti Spi«
ritus ex merito rectae fidei et sincerissimae conscien-
tiae, per queni etiiivinas virtutes operatus est, non
Boium in Sardiiiia , sed in ipsis quoque quatuor ex-
siliis : usque adeo ' ut eum advcrsarii magnum di-
cerent , cum apostolicas per euni viriutes fieri ne-
gare non posseiiU Venit ad huiic et sanctus Grego-
rius , et admiratus est in eo tantam doctrinam scri-
pturarum diviiiarum , et i|)sam vitam ejus vere quasi
in ccelis constitutain. Jam quaiitus vir Luciler fue-

Btantiae suae integritate repulit accusationeS Damasi, Q rit, cuin Ulum admiretur et GregoriuSy qui apud

negans se facturum , ut hoinines catholicoB et inle-
graetidei viros insequcretur : dicens inaxime quod
ipsae constitutiones imperaloruin conlra haereticos
Bolummodo promulgatae videantur, uon contra hos
qui sanctissimam fidem sine Baeculi ambitione con-
servant.

XXIV. Et tunc primum erubuit Damasus , quod
inveuius est judex, qui solus imperialia scripta piis-
sime interpretans tueretur. Nam et hoc ipsuin iie-
cessarium est, ut falsi cognomenti discutianius invi-
diam, qua nosjactant esse Luciferianos. Qiiis ne-
sciatUliuB cognoinentum tribui sectaloribus, cujus
et nova aliqua doctrina transroissa est ad discipulos
ex auctontaie magisterii ? Sed iiobis Cliristus inagi-

cunctos admirabilis est , non solum ex collisione il-
la Osii , sed et ex divinis viriutibus , quas habens
in se gratiam sancti Spiritus exsequitur ! Quid ergo
et in hoc impii sunt ? Cum Lucifer secundum scri-
pturas divinas et crediderii, et docuerit, et vixe-*
rU, etin nomine Chrisii sit virtuies operatus; ad
opprimendos verae fidei vindices Luciferi nomen iin-
ponunt, nescientes miseri sumnium se committere
sacrUegium , cuni doctrinam ChriBli sub hominis ap-
pellaiione designant; sicut et in hoc impii sunt ,
quando sacrUegas insiitutiones pro arbilrio lioniinum
editas , sub Chrisliani nominis auctoritate defendiint.
An non summa impietas est, iniquitates suas ei sa-
crilegia sub Cbrisiti nomine vindicare ? an non im-

ster est ; iilius doctrinam sequimur , aique ideo co- pietas csi, piam docirinam sub Christi iiomine con-

gnomenti illiua sacra appellatione censemur : ui iion
aliud jure dici debeamus quam Ciiristiani , qui nec
aUud sequiinur, qiiain quod Christus per Apostolos
docuit. Ilaereses autein ideo bominum appellationi-
hus denotatae sunt, quia etbominum cominenta tra-
diderunt. Perdit e.nim in bc Christiani nominis ap-
peiUtionem , qui ChriBli non sequitur disciplinam.
Dicantnunc quid Lucifer novuro dociierit, quod
non ex Ghristi magisterio traditum est , quod non
ab Apostolis diBCipulia Salvatoris uranBmisBuro est in
posteros. El bene , quod libros leripiit ad GonsUn-

' Ms. Ita renim €ju$ tupereminenUa qumi$ laudan$
Hnpua $up$raiur.

secratam , humanis appellationibus denotare? Sed
baec fraos , h.^ec atrocitas, adversus fideles in lii-
spaiiia, et apiid^Treviros , et Romae agitur, et in di-
versis Italiae regionibus.

XXVI. AsBcrendum nunc necessario est quod ia
his partibus gestum est ; ubi egregii episcopi , non
fidei veritate , sed iola catbolici noininis appellatio-
ne vesiUi, non soium per judices, iieque tan-
lumroodo per manuro militarero , fideles et veros
catiioiicoB disBipautt sed etiuterduro per suos cleri-
coB , ignorantibuB judicibus vel etiaro dissimulanii-

' Ms. Vt eum adver$am magum dicerent.

101 UBELLUS PREGUli U) IMPERATORES. lO^

bus» airocia eiercenl. Et qai finis erit, li cuncifi A ipsiim aliarc Dei seciiribus dissiparet, cum liorrore

referamus , qiiae singuli quiqiie Hdeliuni passi sunt
aique paiJaniur ? Unura tamen airoz persecutionis
faciniis ad compendium referendum est , quod in
i£gypto apud Oxyrinchum commissum est sub totius
lesiimonlo civitaiis. Gerta pars est apud Oxyrin-
clium sanct» plebis , in cujus sacro numero pleri-
qoe, quanto inleniius ad res divinas siudium cu-
ramve posuerunt, unto soUiciiius dlligeniiusve fidem
catholicam invioiabiliter servare conlendunt : iia
ui se iiuilis haereticis, nullisque praevaricatoribus
per divin:i cnromisceant sacramenla. Ad lianc ob-
scrvanliani plerique eorum eruditi sunl exemplo
et monitu ' beati Pauli , qui iisdem fuii lempori-
bus quilms ei fainosissimus ille Anionius , non mi-

lotius civitaiis et gemitu, quod illa Ecclesia everte-
rcuir, cujiis episcopum eiiam diversse partis bomines
rectae et iilibata; lidei confilentur.

XXVll. Adverliie, quxsuiniis, piissimi imperalo-
res etrectine fidei vindices, numquid pro tam impiis
episcnpis ctlicia proponitis, ut bi affligantur, qui ob
ineritum fidei et sanciissimae vitx, niuiido ipso pre-
tiosiores sunt 7 Gredile, religiosissimi imperatores,
beaium Heraclidam unum esse de illo numero san-
ctorum, de quibus refert Scriptura divina, dicens :
Circuierunl in melolis el incaprinis pellibui^ indigen-
ies, in tribulalionibus et doloribus affiicii, quorum non
erat dignus mundus (Heb,^ xi, 57). Quomodo enim
beatus lleraclidu non lalis esl, qui omnia sxcula-

nori vila neque stiidio, neque divina gratia, quam B ria respuens obleciamenta, per ipsas amariiudines

fuit sancius Antonius. Novit hoc el ipsa civiias
Oxyrinchus, qu« hodieque sanctam Pauli mcmo-
riara devotissime celebral. * Sed et ipsa pars pie-
biSy ubi vidit episcopum illius civilalis, nomine
Theodorum, in impiam prasvaricaiionem fuisse col-
lapsum , iia ul non soium fidem iniegram condem-
naret , iieque ut laniummodo impie subscribe-
rei, ' sed ul laicum se lieri ab impio Georgio pa-
tereiur, et denuo ab ipso haereiico episcopum ordi-
nariy exsecraia est ejuscommunionem, liabens secura
presbyteros el diaconos illius iilibalae fidei, per quos
^ fruebaiur divinis sacramentis, una cum superme-
Dioraio beaiissimo Paulo. Sed posiea etiam episco-
puin sibi per tuuc teniporis episcopos caiholicos nr-

coiifragosa; vitx istius, xmulaiis dominica vesiigia,
nudus eipediiusque virlulum itcr salutare sectaiur;
qui sic pro divinae amore fidei conspirat, sicul ei
sanctos legimus conspirasse, nihil haliens de soe-
culo, quam pro fide trihiilationes et dolores, sic vi*
vens, sic iiicedens, sicuii el illi saiicti de quibus
supra posiium esl lesiimonium? Meriio ergo etbea-
tus Gregorius, cxterique saticli eptscopi, sanciimo-
nix istius venerabili consoriio, in malis afflictx
Ecclesiu!, velut divinis solaiiis relevaiuur. Mon so-
luin autem in lain vencrabilem episcopum grassatus
est Theodorus, sed et in ipsam sanctissimam plebem
ejus, qua! pro sincerissiini et fidelissimi sacerdoUs
docirina ei moribus iiistiiula esi. £t longum est re-

dinavit,8anctumHeraclidam, lanlo magis idoneum , G fciTi, qux coiitra pudorem propo>iiumve sacrarura

quanlo et firmiusconira baereiicos et praevaricatores
debuil ordinaii, qui el in vila esset perspicuus» a
priina xiate Deo deserviens, contempiis b<»nis sa^cu-
iaribus, el in fidc, et doctrina perfectus exsistens.
Unde et pru apostolica fide, et pro doctriiia evange-
lica » pro conversaiioiie coelesii apud cunctos iilic
Tenerabilis est, solis lautummodo hxreticis et prx-
Taricatohbus displiceits. Unde et Deo niagis placel
cum lalibtts displicet. Sed bic lantns ac talis ila coe-
pit exercere poiitificium, ut ad opiniooem fidei ejus
et doctrin^p, alqueipsius sanctissimx coiiversalionis,
plerique eUam de longissimis regioniluis advenirenl,
exsecranies uefariam praevaricalorura societaiem ,
ejusque sacrosandum consortiura desiderante>. Sed

virginuin molitus est, quarum inonasteria promerito
sanctimoniue earura civitas ipsa veneraiur. Sed el
ipsos servos Dei aliquoties alrocibus afiliiit injuriis,
quos niagis probaverat sauciiores. Sed quid miruin,
si oves ui lupus affligeret, quariim bonum pastorera
frequenier alfligit ?

XXVIIl. Ecce qui sub vobis piis irapcratoribus, el
pro fide caihoiica venientibus, jactai se esse caiho-
licum, evertcns Ecclesiamcaiholicoruro, persequens
catholicos sacerdoles et servos Ghrisii, iiecnon cl
sacras ejiis virgines impie alfligens. Hic esi egre-
gius et sanctissimus ille episcopus, qui cum fuisset
primum a cathoiicis episcopis ordinaius cpiscopus,
poslea ab impio Georgio in laiconim numerum re-

ille egregius bis episcopus iioc non patitur. Ct pri- D dactus, nihilomiiius ab ipso Georgio episcopus ordi-

mura quideni veiat^ier publicas potcslates : iia ul
aliquoties solum intempesla nocte raptum per lancea-
rios de urbe iustuleril. Sed cuin exdem poicsiaies
non in hoc perseveranl in quo temerarie coeperant :
quod enim jus babere poterant contra episcopum ca-
tliolicum ? nnde et merito a ccepia persecutione ces-
saruut, maxime unus ex ipsis eliam divina plaga
admonilus. Tiinc egregius isie bis episcopus , jaro
propriis vinbos •iUlur, ei miitil turbam clericoruin
ad ecclesiara beali Heraciid» catboiici episcopi,
eamqoe everiil» destruens umiique parieies : ila ul

*■ Ms. BMittstiitt PaiUi.

' Mt. Sed hmcipM pm pUbis.

naius est, iii vexaiione fideiiura : sedens elcoramu-
nicans in una eadenique civiiate cuni Apollonio Me*
ielianorum episcopo , consentienli irapielatibus
Georgii, et cum ipso ilem Apollonio idem Theodo-
rus persequens beaium Heraclidam, caibolicx fidei
viiidicem. Ecce cui quasi caiholica hasilica nuiic
Iradiia est Apollonii ex generalis edicli vestri aucio-
rilale : cura uiique idem Theodorus, qui quasi catho-
iicus haeretici ApoUoiiii basilicam accepii, similiter
Impie gessii, ul gessit et Apollonius : nisi quia atro-
cius gessii Theodorus, cum de eplscopo caihoUco fii

' Ms. Sed vt etioMlaiciun.

^ Ms. Fovebaiur iftvtiits iocramenlis.

105 PAUSTINI CT HARCELLlMl «04

laicus, piam damiians ftdem, et subscribens Aria* A catores, aut socios talium. Sed adversus sanctum

nae impietaii, ut ab baeretico iterum episcopus ordi-
netur. Saiie binc se vult caibolicum videri quod et
ipse nuMC quosdam presbyieros seu diaconos Apollo-
nii facit soasu quodam laicos, et eos ilerum ordinat
ui videaiur ,turpissimaB istius ordinationis vicem
referre quam passus esi. Nuniquid non excedit omne
sacrilegiom, biec ludibria sub nomine caibolico
vindicare, in afflictionem fidelium saccrdotuin aique
laicorum ?

XXIX. Sed et apud Palscstinam in Cleutberopoli
est sacra virgo*Gbristi, iiomine Hermione, generosis
quidem edita nataiibus, sed fide et sanctimonia mui-
tum facta generosior, ipsam virginiiatem condeco-
rans coniemplu rerum sapculariiim etliumanaegloriae,

Cphesium modicum quid conali in Palaestina hi,
quibus sacra veritas onerosa est, postea destiierunl,
meluenies in ilio et fldei libertatem , et constontiam
animi, et boc ipsiim cogitantes, quod magis haeresis
eorum et impietas prodi poterat, si sub vobis ca-
tbolicis imperaioribus integrae et constantis fidei
episcopum acrius inquietassent. Ubi auiem idem
beatus Cpbesius, invitatus fideiium litteris, in Afri-
cam na\igavit, nobis aposiolico more dans pracce-
ptum, ut circa sanciam fraterniiatem divinis et ec-
clesiasticis ofticiis incumlieremus, id ipsum, sancta
illic fratcrniiaie poscenle, egregius Turbo Cleuthe-
ropoliianae episcopus civitatis noslram exigoitatem
despiciens, in nos coepii velle consummare, quod

ad quam plerique affectant, eiiam qui se sacculo et B in sanctum Cpbesium consummare non ausus est.

concopiscentiae carnis abrenuntiasse gioriantur.
Haec in quantum castimoniam corporis sacro rigore
custodit, ifi tanium animx puriiatem casta piae fidei
observatione conservat : non haereiicis, non prxva-
ricatoribuscommunicans ; eoquod intelligat corporis
virginiiatem nihii prodesse, nisi et iniegritatem
anim» sacra confessione (ueatur , labem ndutterinae
communionis effugiens, et sectans salutaria sacra-
menta fldelium sacerdotom. Denique sopplicat reli-
giosis liiteris apud beatum Heraciidam , ut ejus sa-
cris visitationibus jovaretur. Scd pro beato Hera-
clida sanctus Cphesius visitat, qui id temporis ob
utiliiales ecclesiasticas ad episcopum Heraciidam
de urbe Roma venerat. Hic est Cphesius, quem su-

nesciens quod Christi Dei gratia etiam minimissimis
servulis ejus palrocinelur, maxime pro caiisa rc*
ctae fidei laborantibus. Namque hic Turbo, posl-
quani audivit quosdam se integrae fidei copulare, et
pcr Dei gratiam rem veri crescere, nobis exiiia mi-
nitalur, ei turbat. Sed et Severi domus incendium
roiniiatum veritaii, qui tanto magis fidem Dci vin*
dicat, ^ quanto et Romano iniperio fideliler niili-
tavii. Tonlat quoque et sacram virginem Uermionem
insequi : quam feminam quicumque didicit, ut ali-
quam de evangelicis feminis admiratus est. Sed et
singulis ^quibusque tendit in^idias , qui nobiscum
sacrae communionis consoriio copiilantur : velutl
nefas objicicns, ex iege illa Babyloniae, quod inlra

pra diximus illibaiae * plebi Romanae episcopum a C nosira doinicilia, sine labc haereseos, et sine com-

munione perfidiae, secundum evangelicas et apo-
stolicas tradiiiones, desiderantibus fidelibus divlna
sacramenta cclebramus. Simile enim furore et quon«
damBabylonii sauctum Danielem liostilibus odiis in-
secuti sunt, quod in sua domo Deum observantia
divinae legis adonrei. Hic est Turbo, qui diaco-
nus fuit Cuiycbii hxretlci, sub quo beatus Lucifer
Kleutberopoliianae civitatis patiebatur exsilium : qui
et ipsum Luciferum, fidem libere vindicanlem, mul-
tis atrocitatibus vebementer arflixlt.

XXXI. Sunt adhuc hodie in Palacstina, qui in illo
tempore insequeniibus illis poenas gravissiinas de-
derunt, eo quod cum catbolicae fidei Cjuscopo Luci-
fero convenirent. Negent, si ;non inter cxtera sua

conslaniissimo Taorgio episcopo ordinatum. Sed
cum venisset Cleuiberopolim, non solutn Hermiono
cum suo sacro monasterio relevatur, sed et quidain
fidelissimi servi Dei. Iiiter quos etiam nobilis do-
rous religiosi ad fidem calholicam Severi ex tribunis,
diu quidem non communicans haereticis ei praevari-
caioribus, sed * nondnm qui invenisset caibolico-
rum sacram communionem. Ubi autem vidit san-
ctum Cphesiuin, post moitas examinationes probans
eum catholicum, tradidit se ei in sacram commu-
nionem, beatum se judicans, quod domum suam ex
insperato divina misericordia visilasset : tnniam san-
cti sacerdoiis adventu ductus in admirationeni, non
solum vitae ejus puritale, sed el quibusdam ccelesti-

bus documentis. Cst enim tantae fidei et sanctimo- ^ airocia, januam clausam seruribus effregcrunt : si
niae l>eatu8 Cphesius, ul quocumque perrexerit, '
eum gratia divina comiietur. Probavit boc et plebs
sincta apud Oxyrinchum, beato Heraclidae commu-
nicanSy qiiae illum obmeritum divinae gratiae pia ejus
dileclione constricta, ut quondam Asiani aposiolum
Paulum cum magno fletu deduxit proficiscentem.
XXX. Non haec laudandi studio loquimur, sed ut
acire possitis, quam sanctae et fldeles animae sub ve-
stri nominis auctoritate gravissimis perseculionibus
affligantor ab his, quos constat, ignorantibos vobis,
etiam nunc o^que aut haereticos essCy aut pracvari-

* Ms. Plebis Romanas epUeopum.
' Ms. Sed necitum ont iuvemetei.

non irruentes iii Luciferiim fldelissimuin sacerdo-
tem, di vina quoque sacramenia verlerunt, ununiquem-
que illic de his frairibns qui convenerant impia caede
multantes. Negenl, si non liodie apod se sancta
mystica vasa quac tunc impie Lticifero diripueruiit,
cum sacris codicibus possideni. Tunc utique Turbo
cum Cutychio haeretico versabaiur. Cz tunc se caibo-
licuni dicens, catholicos persequitur sob vestri no-
minis auctoritale , piae spei coniemplaiione fidem
catbolicam vindicantis. Permittitis, piissimi impera-
tores, ut siib vestri nominis auctoritate, adversus

* Ms. Eum justUid divina comiteiur,
^ Ms. Quantum el Romano imperio.

105

LIBELLUS l>RGCUM AD IMPERATORES.

106

fldeles diuubiquedomincioi* impietas? Expcditenim A Q^e conscribani, tamen sibi omnes, vel ex djrecio.

lioc Romano iropeiio» quod lamcn »ffeciu et (ido
6)118 quam Chrisio Deo exliibeiis observanii» dici-
mtts, ut qui Cbristum pic praedicant, persccutiones
mortesqne patiantur, ita iit nusquam liceat Deo pia
altari»'eollocare, aut certe, ciim collocata fuerint,
desiraanturt Sub impio Achab rege Israei, occisis
propbeiis aluribusqiie destructii^, interpcllal Helias
Deum adversus Israel, dicens in iibro Regnorum :
Domint^ prophtUu luos occlderunl^ aliaria lua de-
iiruxeruHt, et ego relietui tum soIum^ el quaerunt niit-
mamiiMani(III Reg,^ xix, 14). Hanc invidiosam in«
terpellationein eiiam vestris tempnribus sinitis ad
Deuiu lieri a siugulis quibusque (idelibus sacerdoti*
bus t Si enim et taceant, nuinqiiid Deus hapc ipsa

vel ex ob ifiua concalenntione conimiiniranl : inuni
studio pbilosophoruiH soiis dispuiationibus litigiinies,
non ut Cbri-tiani ex devotione sacrameuii, aller al-
(eruiu velut iinpium devilantes; ui jam sicut iii scho-
lis iiigenii videatur iiiter eos esse ceriamen. non au-
tem sacra derenhio verx religionis : qtiaiidoquidem
Inter se sacrament:) non scparani, cum impiis sen-
tent is ab invicem separentiir. Hoc auicm idf o fa-
ciunt, quia quidam eorutn humanie glnriac, quiilain
vero avariiiac sludent : et inde esi quod sibi inviccm
sub impia dissimulatione colluduiit . ui nec posses-
siones perdaut Rcclesiae, nec bonores. El interea, ut
tot suas velent impietates, ad illusionem singuloium,
veluti beuigiiiiisim:e meniis indicia pra'ferentes, aiuiit

ileri ignorai ? Quid puiamus, quod sine ofreiisioiie B ideo se eiiam coniraria sentienlibus ccclesiastic»

Dei basc iu veros catbolicos et in veraiii ejus Ecclc-
siam perpetrentur, quac oiim adversus servos Dei
perpeirata gravissime divinis animadversionibns
Tifidicata sunt ? Et unde suiit tot plagx, quibus orbis
Romaous qualitur et urgetur ? Non opus est nunc
nos singuia qu«que plagarum rccensere, quae tran-
^uillitas vestra recognoscit cum aestu et sollicitudine
imperii sui. Communem istuin dolorem vel lacendo
mitigcmus, ne nou tameompati, quam exulcerare
Tideamur.

XXXil. *■ lloc quxsumus, piissimi imperaiores,
cogitare dignemiui, quibus ex causis ista prove-
uiant. Utrum quia Gdeles servi Chrii»ti, m<?tuentcs
leges diviiias, nolunt cum iiiGdelibus conveiiire, an

conimunionis cousoriio copulari, ne bonum pacis
in Ecciesia pereat. Quasi veio biijusmodi pax Cbrislo
Deo placeat, quae in ejus Ecrlesiam tantas recipit
inipieiates. Sed hoc qni iia puiani, * audiam d«'Si ri-
ptiim : Et viam pacis non cognoverunif non e»l limor
Deiante ocuiot eorum (Psat. xiii, 3). Sed aperlius
quoque et apud Hieremiam legimiis ' de pace impia
ei iniqtia, sicut exsequitur testimonium subjectum :
A putilto eorum usque ad magnum, cuncti perpetrarunt
tiit^tta, a tacerdote u»que ad pseudopropheiam, universi
operati sunt falsa, et ^ meditabantur obtriiionem popuii
meij pro nihilo constituenles et dicenies, Pax, pax , et
ubi est pax {Jer.^ vi, 15)? Et intendendum est quam
atrocia de iliis prosequatur, qui hac vanissima pace

quia veri caiholici a falsis sacerdotibus obterunlur. C gloriantur. Seqiiiiur enini : Confusi sunt quoniam de-

Qoomodo eiiim non faisi sacerdoies sunt qui jam
Doa solum ob causam praevaricaliouis supra exposi-
tam devitandi sunt, sed etiam quod plurimi quique
eorum propriis etiam nunc baereses viudicant sub
emeutita apod vos catholici nominis professione ?
Quis enim jaro timeat episcoporum impia praedicare,
cmn toties commissa iinpietas bonorata est , cuin
minime dejicitur sacerdotio ? Denique cum sint alii
eoruni Origeuistae, aiii AnihropomorphiUe, alii au-
tem ApoUinaris impii seciam tueiites, et triplici
cuoeo alii adversus sancium Spirituin diversis siudiis
blaspbeuiantes. Sed el ipsi quoque, qui pie inter
eos pvtantur credere, Patris et Filii el Spiritus san-
cli ires esse substantias viudicantes, vel respuenteSv

fecerunt, et ne sic quidem confusionem sustinenles con*
venerunt , et ignominiam suani non cognoverunt. Pro^
pterea cadent in ruina «iia, et in tempore visitationis
in/irmabuniur (/6td.,15).

XXXIV. Quid mali commiitimus, quid iinpie faci-
mus, bi servantes (idem Cbristu hujtisinodi pacem re-
spuamus, cujus taiita coufusio el ignominij gravissi-
mique exilus describunlur? Sed et isli egregii pacis
amaiores (idelibus sacerdolibus bellum exagitanl.
Quid enim vult diabolus, quam ui impii ei pra:-
varicatores saeculi pace glorieuiur? Quid enim vult
diabolus, qiiam ut bi qui pii sunt et fldeles infeslan-
tium persecuiione vexeni ur? Haec ideo prosecuii su-
mus, ne per veslram ignoiantiamdiu fundaiur san-

nibilomioos hi oinnes de vestris gloriantur edictis, D guis Chrisiianorum prisiinam fidem defendeniium.

et sibi Ecdesias viudi&iut, cum bas iuipias sectas
patres nosiri seinper apostolica et evangeiica aucto-
ritate damnaveriut. Quos quidem iiunc discuierenon
est praesenib opusculi : sed tantuin quod inoveat ad
horroreui iiitentum verae fldci animuin vestrum, di-
cimos.

XXXIU. Una, ut opinamur, hsrcsis apud Arimi-
Dom sub haereiico rege su>cepta est, et nunc ^ub
Tobis piis catholicis iroperatonbus tol hjereses vin-
dkaoiur, non minus inipiae, quam est Arii impietas.
Et eimi adversus se libros vel epistolas singuli qui-

* Ms. Sed kae quasumus,

* Ms. Audtam de se scripium.

Pataol. XIII.

Quid eniiii prodest, si sitis cathoiicae Gdei viudices,
et |iat*amini catholica; lidei secialorcs ubique cru-
ciari? ubiqiie cffugari ? niisquam libere piam fldfm
pnrdicari? Habeant iili ba^ilicas auro cortiscanles»
pretiosoruniqiie marmorum anibiiioue vesliias, vel
erectas magniliceiitia coluiunarum; liabeaot quoiue
porrecias in longum posscssiones ob fjuas ei fides
iiiti*gra periciitata est : quid eliam suis impietatibus
Tiiidicani cominunes Rouianis omnibus civitaies, ut
neminem iu his pie vivere periniitant, in qiiibus a
plurimis etiam vana superstitio sine periculo colitur,

' Ms. De ea paee impia,

^ Forte, medicabantur ; in Vulgau, curabant.

107 RESCRIPTUM TBE0D08I1 PRO rAUSTINO BT M&RCELLINO. 108

et sine illoruiD invidia vindicatur? Liceai saltem ve- A numplenissimosfideiaacerdotesinterpellataciemeniia

ritati, vcl inter ipsa vilissima et abjecta praesepia*
Christum Deum pie colere ac fideliier adornre, ubi
et aliquando natus secundum carncm idem Cbristus
iiiraus jacere dignatus esi. Hoc quod peiimus, non
ideo petimus, quasi expavescamus provero interficl.
Deus tesiis est,qui verus speculator est cordis, quia
per Dei graiiam nobiset siimmum refrigerium est, et
certa spes fulurae beatitudinis, si pro hac fideli as-
sertioue jugulemur. Non ergo quasi qui timeamus
perpeiit ideo sumus isia prosecuti : sed ne alionim
impietatibus et crudelitaiibus sanguis effusus Cbri*
stianorumdiu piissimum vestraepriiicipalitatisgravet
imperium. Maxime sub te, religiosissime Theodosi
auguste, qui mira devotione contra omnes bffirotiooe

nostra, veriti 8umus,nesi pemosnihilfuisaet respon-
aum peteuiibus, nos videremur annuere iis, qui di-
vin» legi cai servimus, contra preposiium noainm
aliquid addidissent Atque ideo ita utruipqtte mode-
ramur, ut petitionem qu»e8t olilata veneremor; fi-
dei autem iiiliil ez nostro arbilrio opieinua vel jabea-
mus adjungi. Nemo umquain tam profan» mentla
fuit, qui cum aequi cathoiicos doctorea deberety
quid sequendum ait doctorilms ipae conatiiuat. Ei
sane probabilis et justa laudatio precum est, quae
omnem prope seriem haereticae superstitionia, qiue
coniraria est catholicae fidei, ordinemqne complexa
est. Nam et unde exorta, et quo provecta auctore
fuisset aperuit. Qoippe cum persuaau qaonimdamy

cbristianse religionis pia confessione conspiras, ma- B totius aaculi antiquiiate muiata, acti pro flde in ez«

gnum nobis apud Deum fore supplicium credidimiis,
si apud te tam religiosum, tam piissimum imperaio-
rem, et Christo Deo divino ac plenissimo limore coo-
aecraium, quem vere ad iroperium Deus Chrittas ele-
git, qux sunt verae fidei ac veras Ecclesiai taceremus.
Post hoc non ambigimus, quo sollicitus agas qua pa-
ter iinperii, ne iu orbe Romano professae fidei com-
munionisque slnceritas ainigatur. Qiiidquid iii causa
sacrae fidei ac professae veritatis saoctius gesseritis,
tanto gloriosiua et hic et in perpetuum Christi favore
regnabiiis. Ego MiacBLUifos presbyter, optans feliF*
cissiino imperio vestro securam quietem, et in regao
Cbristi et Dei perpetuam beatitiidiiiem , piisaimi iiD<»
peratores. Cgo Faustinus, qui nou possum dignua

silium inDQcentea, viiam cum aumma laude posae-
runl. Sed circa eoa non est dilata ullio, qui insidiaii
boiiis moribus et ccalestibus institutis, pauiiaper ei*
contentione* non fide, sed factione, multorummeatef
detestanda inainuaiione perverterent. Nam uaque adeo
omnipotentia Dei mota patientia eat, ut peaiia qu»
criminosia poat facu debetar, exemplo omnia ante
facta aentirenl. Sed ne boo quidem ftielo convertl ad
praeceptum Del fleclique potoerunt : catliolicoft oe-
culiis molitionibus urgent, iiisequuiilur, oppognanl.
Tanta perseverantia erroria eat, ut curo aliis difer sae
observantia; aeetatorlbua quotidie peecare malint,
quam cum catholicis reeta aeiitire. fci qoo peteniium
laudanda illalio eat, qul commumeantea Gregorio Ui«

vocari preabyter Dei, ojiians ut el hic multos annos G apanienai et Heraelida Urientali, aanelis sane ae

clementisaimae divinilutis auxilio feliciier imperetiSa
et in futuro Ghristi Filii Dei regno perpetuam eom
aanctia beatitudinem consequamini, gloriosiasimi
imperatores.

•» 3> CKC^<-t-

Ad has preces ita lex Augusta respondit :
RESCRIPTUM TUEODOSU

pao

MARCELLINO ET FAUSTINO
PRESBYTERIS.

laudabilibua epiaeopls, opiani in fide eaiholiea aine
eppugnaiione alicujua ac molestia Ttvere, nullisqoe
appetentium insidiia clreamveniionibusqne polsari :
quippe quibtts placeat soseepiam semel fldem oaHil
eum religiooe servare. Sii ilaque invioitlum qoid-
quid esae meniit selemum. Non eenveiaie aliqaid,
non appetitii», noa fraoa atteiilei aliena. UlMlof qoo
Ib ioeo voluerinl proposito aao; uiamar ad eatMI-
eam Adem amore divino. Cynegi , pareaa earisaine
et amaiiiissime, aablimitaa tua praeeeplam aoalna
aerenilaiia quo fldem eatholicam omnifavore?enert«
mtir, et aine qua aalvl esse noa possomoa, ita jubeat
eoatodiri, alGregoriam el Heraclidam sacr» legia an«

listitea, calerosqae eoram eonsimlles aaeerdotea,
Salve, Cynegi carissime nobis. Eisi nulla humania B qui ae parili observantix dederunl, ab impmboram

pecioribusiuajorquamdivinxlegisdebetesserevereu*
tia, nec adjici quidquaui adeamdeiii po&sit,ciijuaambi*
liosa prsestantia, mundi terrxque uioderatrix, omoe
quod sub nobis esse voluit, favore omnipotentia Dei
propitiata custodit : tamen per Faustinum el MarceUi-

kominum atqae hsreticorMm tueatar el defendal in-
juriis, seiaBique cuncti Id aedere animia iioalris, ul
eullorea omnipolentia Dei non aliad nial eailioiicoa
esae credamoa.

6ANCTUS DAMASU8 PAPA.

liO

ANNO DOMINI CCCLXXXIV.

SANCTUS DAMASUS

PROLEGOMENA.

EPISTOLA DEDICATORIA.

Joupho Domimco de Lambergh S» R, E, cardinaii^ A ipsum demenlia eximia ac siiigularis , ut muRas hoe

efriscopo ei jnineipi Pa$$avien$i, Antoniu$ M, Me^

renda felidiatem,

Qitod summoe eliam viros publicis muneribus oc-
capatos sludium tenuisse accepiinus, ut vacationem
eorum atque otium consequereniur, aliquando cu-
ris illis liberi , atque absoluii ; idem subiisse animum
mcum dilftteri non possum , cum dijudicandis in foro
litiboa , atque hujusmodi occupationibus distinerer.
QiiO qiiideni lempore cum suavissiina illa cogitaiione
fuiuri oiii delectarer* niecuin etiam aniino reputa-
bam 9 qu» esaet oronium optima in reiiquam xtatem
ratio vitae iiistituend;e » et teinporis traducondi :
niHM|iM oibil meiiua occurreret , quam ad ca reverti
studia 9 quae» etsi coactus intormiseram , retinueram

qualecumqiie non asperneris. Rabebis id saltem , si
uiln temporc a negotiis fatigalum animum huc irans-
feras , ut imagiiiem veluii moruin tuorum intuearis
in sanciissimis eorum temporum Pairibus , quorum
ibi menlio est; gaudeasque nullam esse laudeni, quje
non fuerit a (e expressa, sive morum inlegriiaiem»
sive liberaliiatein in pauperes, sive religionis ac
disciplinae studium , in aediiim sacrarum splendore
restiiuendo , atque amplificando curam , magniticen-
tiam in piis instituendis fundaiidisque operibus tanU
cum largitate, ac religionis bono, gravissimos in la-
lissima dioecesi perlusiranda labores , cum animi
alacritate conjunclos, in populis denique ad fidem
morumque praecepia erudi>:ndis paiieiiiium aique

tamen auimo semper, coepi etiam cogitaiiones meas B consiantiam , uberrimo sane singularis ejus, quani ex

et curas ad comparandam necessariam librorum
sapellectilem revocare. IIj^c , cininentissime priii-
ceps» tii Don ignoras, qui litleris juvandis natus ,
buic meo quasi instruendo fundo liberaliiaie lua ad-
fuisti, et iu reliquam xlaiein ineain consulere ut fa-
cilios possem , efTecisti. Quamobrem si quis ex eo
froclBs eistitil, aut si oiium adeptus conari aliquid
potoi, primuin omniuin libi oplimo jure debetur. Al-
qoe id poiissimum est » quod nunc otfero tibi nomiiii-
qoe too ioscribo. Cuin enim id , quud volebain , li-
beron tempus vacuumque asseculus, iionnuUa ex
ecdesiaslica Historia, quac alioruin diligentiam fu-
giMe, vd fefellisse reciara inierpretalionein videban-
lor, collifissem : deinde ad Daniasi opcra recogno-

sanctorum Pairuiu , alque interpretum sacroriim
leciioiie bausisti, erudiliOHis fructu : qiias ego res
persequi fusius possem , qui eas non modo audiendo
cognoverim , sed oculis inullas usurpaveriin , nisi me
tua egregia ac siiigularis niodesiia revocarei, qua
laudes cum merearis, in le conferri non sinis , ac
pr.Ddicari : quamquain iiiliii necesse est, cuin vel me
lacenie historiae loquantur , ac publica monuinenla
posterorum ineinoriaB consignata. Ununi tamen est ,
quod praeierire oinnino non possum , excelsam iliam
animi inagnitudinem at^ue constantiam , qua In ad
Sali^nrgensem magni in Gerinania nominis et digni-
laiis sedeni evocaius, sponie ces^isii juri tuo , admi-
randoque'oinnibus exempio , pacis et concordi;e

sceoda el res explicandas ine converiissem , aiqiie G siudium , cominodo ei honori luo anieposuisii ,

ita ab immenso illo spatio in hoc angusiius studia
contrazissem mea, opusculum paulalim exstilil, quod
non inotile fore omnino , si in lucem prospectumque
bomiiiom veuirei, noanuUi , quibus id osienderam ,
jodicaverunt : repugnabam equidem, neque eorum
judicio aciiiiietcebam eum multas ob causas , lum
qood erat delicaue hujus sBiatis subeundum judicium.
Ut vincerer tamen aliquando , aique hxc evulgarem,
illud me prsecipue inipulit, ut observaniiae in te
inec argumentum exsiarel ali<|uod, graiiijue aniini
perpetuum leslimoniiim tot lantisque beneficiis debi-
toiD, qiiibus me , geniilesque meos , cum Vindobonae
a cogniiionibus essem causaruin ecclesiasticarnm
Aposiolicaa legaliOQia sob immorialis memorias viro
eordioali Hierooymo Grimakie, tirtuium etiam tua-
IM lesle olim amplisaimo , cumulasti. Nec vero dif-
Moy 40» lua io emoes IranaolUi est| atque in me

maximo licei bonoruin moeiore , qui adminis^iraiio-
ncm luain amplissima: illi Ecclesiae uiilem , aique
necessariain arbiljabanlur, sed nimirum insederal
aoimo luo Clementis iliud Sanctissimi Romanae £c-
clesiae Episcopi : ^ut genero$u$, qui misericor$, qui
charUaii$ pUnut^ dicaa^ $i propier me diecordia^ et
$chi$ma , di$cedo , abeo : $olum ovile Christi in pace
degat cum con$liluti$ pre$byteri$ , alque hoc qui fecerit^
$ibi magnum decu$ in Domino compurabit; quam
praeclarani vocern idcm faclo suo comprobahse dici-
tur , priinx omnium Scdis honore, ac digniiate abdi-
caia , ul alier eam pari sanctilaie poniifex obtinerei,
partaque optatissima pace adniinisirarel. Noii exigua
bac laus est , sed magna , atque pr«ciara ; quain
cum saneiissimus alter Vir Mauanzenus aemularetur,
dolebat , nequaquam satis multos toveniri , qui » si
quaodo otilitaa EcelotiftroiO id poilolare Tidebolur $

ill

SANGTUS DAMASUS PAPA.

sedessuasreliiiqaereiil.adepioque bonori et digni- A vcriar, libi , priDceps emiiicntissime, cum omnino

laii renuritiarent. Quamquam in tuo iilo facto divi-
nam video palam esse declaraiam sapieiitiam , atque
consilinm : neque enim lieri poieral, quin ii, qui-
lius iirxfueras , aninio dolerent, ac quererentur ,
avelli a se pastorem illum , ac principem, qiio neque
amaniiorem , iiec meliorem omniiio aul desiderare
possent, aut sperare auderent. Ut enim qnodani loco
scripsit Daiiia^^iis mciis, et iili, qui amiseriiit sacer-
doiem , sine dolore esse non possuiil , et illi qui al-
terius civiialis acceperint episcopum , eiiamsi gau-
deaiit, invidiosuni sibi inielliguut fore, sub alieno
se agere sacerdote. Sed ut ad opus hoc meum re*

illud debeatiir a me , cum sutnnia bumanitas ac cle-
meniia tua in spem me addiicat, non hoc futurum
ingratum tibi , nomini tiio lubens do , dico , dedico-
quc : precatus ad exlremum D. 0. M. , ul cum
sanclissimiim poniilicem illum , cujus edo opera, et
res gesias perseqiior, dili^eniissime imiteris, diu
te ecclesi;c isii , quam regendam dedit, popuiis a
qiiibus avelli passus non est, bonis, ac litieratis
omnilius viris, qiiibus in te columen , prxsidium-
qiie contulit , sospitem , salvum , inculumemque con-
servet.

LECTORI.

Nihil e$t, cur te, anUce leetor^ longo prooemio, aul B
compouto sermone morer : nam quod $criptores ple-
rumque solent eausam aperire, cur seribere primo ag*
gressi (uerint, deinde operis ipsius rationem et modum
explicarej utrumque breviter prasstare possum. Et ope^
ris quidem condendi causa, quas primo fait justisiimUf
ea me in cursu deseruit nuUa mea culpa : affectum
vero opus volui dimittere, vel quod eram jucunditatcfn
horum studiorum experlus, vel qnod pulcherrimam
hanc esse viderem^ atque hone$tissimam rationem otH
transigendi, ad qund haud invitus dimissus fueram,
tricosishimo munere dijudicandarum in foro iiiium^ in
quo omnem pene anteactam vitam consumpseram, libe-
ratus, Eril fortasse^ qui opus ipsum a me susceptum
nott tanli mtimetj ut eo debaerim cogiiaiiones referre, .
Quidenim, inquietf nonne Damisi Opuscula a viro doeto C
Saraxanio collecta, et semel iterumque vulgata ? Nihil
atiinet mede Sarazanii diligentia atque eruditione lo',ui,
Illud tantummodo dicam, non mihi primum nuneve^
nisse in mentem Damasi opera ab itlo edita rursum
recognoscere , atque evulgare ; nam viri docti Suare"
siu$ et , nostra hac ferme aslate , Pastrilius de eo /ia-
ciendo cogiiaverunt . Non ergo consilium meum improban'
dum e«, ud idpotius optandum,ul nihil inperfidendo
eo curtB el diligentias desideretur, Uanc ego omm, ru'
tionemque tenui in Damasi operibus recensendis : primo

ut qutB ejus este constabat , cum mss, cc, st quot nac"
tus essem^ eonferrem : deinde qua ei abjudicantur doc^
torum virorum judicio, rejicerem ; si quis enim heee
quoque desideretj prmto sunt Sarazanius ipse^ el cofi-
ciliorum cotlectiones : denique ut ea quw recognoveram^
illustrare etiam eonarer, Itaque adnotaliones adjeei ^
easque plerumque meas; Uolstenianas etiam aliquando^
quee paucee lamen sunt, et nonnuUas etiam, sed raro a
Couslantio desumpias ; iUas enim facile omnibus occur^
runt^ et si omnes retuUsum^ onerare potiiu opusculum
hoe meum videri poteram quam ornare. Qwe Saraza'
nius ad Carmina illustranda adjecit, retimd omnia^
cum non ita facile sit ea repertre : servavi tamen Uh-
cum, quem illis idem dederat, id est ad ealcem rejeci,
Cceterum «t quid tuo commodo factum est, amice leclor^
gratice habendag sunt bonorum omnium largiiori Deo;
si nihilerit, qhodsacramhistoriam juvarepossevideatur^
at laudandi eerte eonatus mei : ut vero opus ipsum cum
cTleris similibuSf quibus ofrrtirmur, tenebris amande-
(ur, non repugno : illud dumtaxat Plinii rogo animo
verses^ lib, ix, epist» 17 : Quam multos putas esse ,
quos ea quibus ego el tu capimur, et ducimur, par-
tiin ul inepia, partim ut molesiissima offendant?
Demus igitur alienis oblectationibus veniam, at no*
stris impetremus.

DE SANCTI DAMASI PAP^ OPUSCULIS ET GESTIS«

CAPUT PRIMUM.

I. S. Damasi genusy et patria. Leeior a puero in ba-
sitica S, Laurentii, li. Diaconus Liberium in ex'
silium eunlem sequitur, et quem usque ad locum?
Cur deinde ad Vrbem revertilur, et an Felicis eU-
/^endi auetor clerofuerit. 111. Presbgterordinatus^ an

a Ltfierh, au potima FeUce; Baronii sententia, iV.

I^ Procemium ad preces Faustini et MareeUini^ falsi
arguitur, et Damasus vindicatur, Y. Quo loco aepreiio
sub Liberio reduee ad suam sedem deinceps fuerit.

1. Damasus natione Hispanus dicitur ab Anasiasio :
ilispiiiium vero pnecise eum vocatBaronii», Fraucis*
cus Pagius, Ciacconius, aliique mulii, qui etiam de
eo llispaniae loco certant, cui sit adscribeudus. Hos

PROLEGOMENA.

fuse recensel Jo. Tamajus Salazar in Marlyrologio A sic Damasuro ipsuro genie Ilispanum ruisse , qiios

Hispano ad diem 11 Decembris.

Ilis.si in lli«pania nalum Damasum amrment,
repugnai Tiiiemnntius , ac dubitare pn.sse censety
Daiiiasiim, ejiisque sororem Irenem , Romae naiam.
Nec foriasse immeriio. Paier enim iii S. Laiirentii
basilica pfmo exceptor ^ luin lecior fnit, qui siint
priroi paerorum in Ecclesia gradiis. A teiieris igitur
annis Damasi pater sacrx militia; lirociniiim in ea
btsilica posuisse videtur. Pra*tcreaipseetiain Oama-
tu8 ejasdem basilicae, a piierili a^iaie tum lector fiiit,
tum incacteris omnibussacrisordinibus meruit. Nam,
ul Eghinacttt^i ait (n), Cum ceiatc puerili sub magislro
minisiraretj et ad magnum cresceret rerum culmen^
tune Romam Lector m ecclesta , Acta sanctorum

ideo una genitos patria , una promolos Ecclesia^ una
in terris bahilica cultost unoque in coelis Deo coronatos
aii, Duliiiari eniiii veliemenier potest, :m ipse etiam
Laurentius Ruma; ortus sii. Nam in veteri Ssicramen-
lario , quod Cl. Josepb Rlniicbiuiiis edidit , aique
auctorem h:ibere ceiisuit S. Leoiiem Magiium , Ro-
maiius nascendo civis diciiur (^).

11. Post lectoris itnqiie officiuro , Damasum ad
diiconi gradum evecium scimiis; an vero a Julio,
an a Liberio, iiiceriuin. Si lameii cumLiberius elcc-
tus est , agebat Damasus annum 48, vix inducor , ut
credam ejus ordinaiionem , iiltra priestiiiitnm a Ca-
nonibus spniium tam diu dilatam. Videtur iiaque
verosiniilius graduin hunc sub Julio consecutnm ,

martyrum Peiri et Marcellini ex ore Dorotliei per- B *'^c(isn"6S"bcodeni pontifice magnisrobusinlerruisse.

cussoris eicepit, collegiique, ac ad posteros traiis-
misit. Pueros aulem ad grndum lccioris assumi so-
litos lum ex Siricii et Innoceniii episiolis , lum ex
yariis a Tbomassino (b) et Ronarroiio (r) allatis
exemplis constat. Agebat iiaque Damasus tunc lem-
porisannum saltem decimum tertium,qiiia verofere
octc^enarius obiit, anno 584, in lucem profecto
pr<Hliit circa aniium 5b4 , ac Romam curo patre ac
matre venissedebuit quadriennis , aut quinquennis
infans. Fac igiiur ea illum xtate tanto forendo itineri
idoncum , an vero Antonius pater , novus prorsus
ignoio.sque homo, nomen Ecclesix dedisse jioiuil ,
siatim acRomam vcnit, ac noiarius statim, lector-
qoe ejtts basilicae creaius e>t? Id erat profeclo

Id, ut ego facilius creduin, facit pr;pierea faniitiari-
tns illa, qua Damasuni cum Aihanasio junciiim fui.sse
colligo ex ejns Epistola ad Afros, et ex Rasilii ad
Alhanasium ipsum liiteris; qiiae tuiic cospisse debuit,
cum Alexandriniis pnpsnl Romae sub Jnlio moram
iraherel, acsacris ecclesinsticis ejus urbis conventi-
biis interesset , qua etiam intcr caeteras causa se
detineri aiebat Liberius , quominus in ejus dnmna-
lionem deinde snbscribercl (f). 0"o vero loco apud
Liherium Daniavus interen fnerit, hinc coiijlcen* pos-
sumus, quod eum in exsiliuni .-ib(*untern secuius fue-
rii, ntque hac de causn factum |iiito, ul Liberii diaco^
nus aliqunndo dicins sit , qnia nenipe pontifex ille
ejus potissimuin opcra , et niinisterio nieretur , ac

ab eorttin lemporum disciplina alienum : nam pri- C deniqne inter eos essel , qui uni papre adslnbanl. pa-

mo baptizari ac deinde aliquo teniprtris iniervallo
probaridebuii, au dignus esset, qui clero adscribe-
reiur. Posiremo in minoruin ordindm exercendis
ofllciis, aot novenniuin, autseptenniuin sattein insu-
mere deboit ; quo elapso tempore, si qnis sese ido-
neum probaverat « ad altiores grndus evehi poie-
rat {d), Httic autem novennio, ant septennio , quod
Antoniiis in minorihus ordinibus exerceiidis iranse-
fisst? debuit , si alios annos quiinjue nut sex addas ,
qaos filittm nainm esse oporiuii anie Romanum iter,
ac prius4tuam pater clero ndscribureiur, jam accedes
ad aeiaiem illnin, in qua Dnmnsus positns erat , cum
acta SS. mariyrum audiit, et merooriie niandnta
descripT^ii. At vero tunc lemporis jaiu lecior fuisse

lalini diaconi poslerioribiis sa*culis dicii (g); sed Lu-
ciferinni, et schismatici sciipioris verba hoc loco
afierenda a me sunt , ut imposiiam hnc occasione
Damaso ambitiis et pcrjurii calnmniam amoveam.
Agil iiaqueauctorpra^fntionis ad Marcellini et Faus-
tini preces, quisquis illc sit , de persccutione , qua
Liberius. Eusebius Yerccllensis, Lucifer Calariianns,
et Hilarius Pictaviensis, exsulare coacti sunt, aique
hiTC ait : Hi ergo niitiuntur in exsilium pro fide ser-
vanda, Cnm Liberio Damasus, diaconus ejus^ se simu'
lat proficisci : unde fugiens de iiinere^ liomam rediit
ambilione corruptiis, Sed eo die^ quo Liberius ad exsi*
liiim proficixcebaiur, clerus omnis, id est presbyteri, et
archidiaconus Feiix^ei ipseDumasu^ diaconus, el cuncta

▼idetur. Aii itaque iii iiiferioribus ordinibus positi » D Ecclesias officia , omnes pariier , prmente populo Ao-
pater et filiiis, uno fere eodemqne tenipore, aique manOy sub jurejurando firniaverunt^se^ vivenic Liberio^
eadem inecclesia ? Iloc alii jiidiceut. Non diffiteor poniificem alierumnuUaienus habituros(h), Duoiiaque
iegi in Vita S. Damasi ex ms. cod. Yaticanie hasi- staiuit, ui vides , hic aucior, qnae sese mutuo de-
liese, a Sarazanio edita, uiS. martyrem Laureniium, struunt : primo Damasum, descrto episcopo suo in

(a) Act. SS. Petrl et Marcellini, Junii tom. I,
|iag. 176.

{b) De Yeter. disc., p. i, I. u, c. 67.

{c) Otiserv. adfrngm. Vit., pag. 115.

td) Vid. Siric. episl. ad Hinier. , num. 14; Inno-
cest. epist. ad Felic. Niic, cap. 5 ; Zosim. episi. ad
llesicb. Salouit. , cap. 5.

{e) Iii Prol. ad AnasL« lom. IV, pag. 38 : Quam-
fMM emm.imctorum momm, propagante ie , Domine,
mo arbe elara ftf gloriay de beali tamen sotemnitaie

Lnurenliij peruliaris pree cceteris Roma lcelatur, cujui
Nascekdo (livis, sacer minisier, et dedicaium numini
tuo munus esi proprium.

(f) "H rlg iQfAaf anoBsUrou , ei ov itapovra iSyamw-ot-
/lev, xat ct^ojtAev T|p xotveovta, tovtov iav aTroffTp&ywfav
oTrovra. Ainaii., Ilisi. Arcan. :mI Monuch., i.uui. o7.

(g) Vid Mahill. conim. ad Ord. Roui., cap. 3, ac
Beiicini noias ad Evaristi Vitam.

(h) Apud Sirmoud. Yenet. edit., tom. I, p. 138i

1IS SANCTUS DAIIA8U8 PAPA 116

iiiiiere poaito, Romam claro rediiaae, ambiiione oor*» A Ho rodui^e , minime conslai. Una lantnm eonjeciura

csi , quae Baronii opinionem prae altera mihi poiio-
rem efficit. Siquidem eum presbyierum Tuisae legi-
mus, cum Libcrius, ul irap. Consiantii se aubdueeret,
in coemeterio Ostriano latiiare ooaelus eat; atqne
ideo non omnino verosimile ?ideatur , intermedio
hoc tempore, turbulento prorsus » molealiisque gra-
vii»5imis impedito, quod a Liberii redilu ad e)ua ite-
ratum secessiim interjacet, ordinari illum potuisse.
Fieri itaque facile potest, ut inier eoa, quoa a Fe-
lioe promutos Liberius, resliiuta Jam traiM|uiliitate ,
m propriii loci$ nliquil , ilie fueril.

IV. Quodveroad perjurii caiumniam atiinet, cle-
rum Romanum fidem Liberio in exsilium abeunti

rupium , qua nempe summum pontiflcaium animo

coiiceperat; secundo ea die, qua Liberius in exsilium

proficiscebaiur , clericoa omnes jura^se , ae millale-

nus babiturosalium poniificem, vivente Liberio ipao,

eidem juramentojurandoDamasum quoque adfuisse.

At si hoc ilie jurameiilo spem sibi omnem pr»ci-

derat, qui fieri potest, ut una tantum ambilione

corruptus episcopum suum deseruerit, el ad Urbem

rev^rsus sit? Constat itaque Damasum episcopo suo

ip exsilium abeunii bono sinceroque animo socium

se dedisse ; at iocertum est , quem usquo ad lo-

cum comitaius illum fuerit, et quare ad Urbem revcr-

sus deiiide aii. Onupbrius PanviniusillumHediolanum

usquededacit, ac ex ea urbe a Liberio benevole a ut k . .• d-

,:^ . .. . . r. 1 • *• I • .^ '.. ^- » suam jureiurando obligasse probat eiiam Hierony-

d m ssum scribit in Ecclesiastica mi. bistona , cx B J f ^. . ^ .. *^ # -^ • • •/. \
^.. ... '^ , I? . mus haec m Cbronico scribens : Lwerio m exsmo ob

Qua Schelstratius (a) haec reciUl : Eum m certum . , . „ ,-

^ ^ * fiaem Iruso, omnes clertct juraverunt , ut nullum altum

tusciperent : quae fere verba Prosper exscribit. Al

cum altuni apud illos de Damaso sileiitium sit, valde

admodum dubilo, nc scbismaticus auctor istud quo-

que ad alia quae de eo mentilur , adjecerit; atqiie

hoc ut ego facilius credam , facit Ammiani Marcel-

l\ni tesiimonium aperte asserentis , Liberium asgre ,

populi metu , qui ejus amore flagrabat , cum magna

difficultate^ noctis medio asportari potmsse (fj. Nam si

Liberius clam , ac noctis medio cum magna difficul-

tate ob populi nieium in exsilium rapius cst, qui fieri

potuit, ui Juratum fuerit eo die^ quo iUc in exsHium

proficiscebaturf alio Itaque die, quam quo scribitur ,

exsilium abeuntem Damasus diaconus , qui postea epi-^
$copus Homanus {uit , Mediolanum usque comitaius
est ; queiH ubi reiegatum in Thraciam vidit , Romam
rediens , cum nulla ejus re$titutionis spes esse vide*
retur , auctor clero fuisse dicitur , ut aiium pontificem
in Liberii tocuni eligerent; quod tanien oonnulli in-
telligunt, ac si Damasus hiyus eonailii clero daadi
ex ipso Liberii mandaio auotor fuerit (b). Alii vero
Beroeam usque, illum Liberto socium fuiase tcri-
buiit. At cum omnes veterum testimoniia solidaque
aliqua conjectura desiiluantur , iiac de re nihil a me
stiituendum puto. Hoc lamen ego non concedum ,
Damnsum , cum rediit , auctorem clero fuiase , ut

.,^« , MM- , , , % M • p juratum fueril oporiet, alque, ut Hieronymus ait,

alier iii absentis episcopi locum ehgeretur, cum wihi ^ , ,. . . .,. .^ ^ ^ , „.. ' ^ .^ .,

\ r, ..*.... Liberto m exsUium jam truso ; qiiod siverumsit,

prae omnibus poiior sit aucloruaa Athanain scri- ^ t^ k .• ^* . »• * ^

r* r Damasuseidem abeuiiticomesadjuuctusjurejuraiido

bentis(c) ; Constantium Epicteto miuistro usum^ ador-
nato in EcclesiiB locum palatio^ cum ires castratas po-
pvlorum vice sibi adesse jussisset , demum tres impr^
bos catascopos , haud enim episcppi nominandi , ade-
gisse, ut Felicem quemdam , ipsorum moribus dignum
hominem, episcopum ordinarent, Uiius itaque Con-
siantiiis imperator, unus Epicielus» e|, ut Hierony-
rous (d) ait, Acacius Caesareae, hujus tunc illegitim^
atque adulierinae electionis auctor , ac nullae io ea
aut suadenda, aut paraoda, Dainasi et cleri Romani
parles fuerunt* Quamobrem ai quid a Liberio Da-
maso ipsi mandatum est , si quid egit ille pro Fe-
lice, illud est dumtaxat, ut curaverii eum recipi

adesse non potuli ; frustra.|ue Tilleiiiontius medicam
buic loco manum adhibet (g),

Fac lameii praestltum a Damaso juramentum illud,
niliil hoc obaiare potuit, quominus Felici Romanns
clerus deinde accederel, ejusque conailii tune Da-
masus auctor fuerii. Id vero factum arbilramur, nisi
nos his in rebus circumfusa caligo fallit , anno 558
nondum adulto» ac postquam Liberius exsilio frangi,
et ad Arianorum partes atque haeresim Iransire vi-
aus est ; ac demum postquam Ariani episeopi SirmH
eonstituti liileras acripsemnt Feliei , ei clero ejusdem
Ecclesa» ut Lil)erium ipsum recipereni, alque amho

loco Vicarii ab eodem Liberio consiituli, ex recepla ^ ptriier apostolicam sedem admlnislrarenl (h). Tunc

persecutionum lempore disciplina, ut Papebrochio
placet : Liberium namque Pontificiam scmper reti-
nuisse poiestaiem vix ullus negavcrit, qui epistolas
in exsilio, ac quo iinprimis lempore frangl ac cedere
visus est, ab eo scripias legai, quas huc afierre su-
pervacaneum puto«

m, Damaaua iiaque medie inierea tempore ad
presbyteri gradum evectus diclior, an vero a Felice,
Qt Barontus oenset (e), an, ut allia vidQtvri a Libe-

(•) AnilQ. Eiecloa,, diiaert. t, cap, 9»
h) Vid. Parebr. Cofi. VkU. 4^t. »,
{$) Epist. ad Solii,» num, 15.

■ttm.6.

fd) De S. E., cap. 98.

^im idem clerus ceriior facius de iis , quac Liberius
animo praaeonceperat, ae palam etiam fecerai, aue-
laque demde el eonfirmaia calumnia Liberianaa ha-
reseos, ab eo forte recessit , ac sub capito illo esae
se diutius non posse censuii , qnod ad Caiholicae Ec-
elesiai corpus periinere noa videbaiur; hioc posi-
quam ille ad Urbem reversus est, clerus Ipse oiina
priniis aegre a Felice divelli potult , qui ^iciiiiliiin ad
teUgionem specut, omni prorsua reprfAeBsiooe ca-

[e) Ann. 559, n. 46.
fjf) Lib. x¥, cap. 7.

f>DeArian..«rt. Sd, p. 51

i) Soaom., Iib. if , cap» 15.

117 PROLBOOMBIIA

rebftt (•), te rct eo tmit, «t teditfo allqiia deran A
Intar , «c popuiniii , et proceret , aliis Felici , aliis
Uberio sdtereolibas, orta faerii (b).

Dixl calttmoiani Liberian« bcreaeos, cum primm
tanlum. Sirmlensi formol» aubseripseril , quod salva
fldei inle^ritate fieri potuisse doctiores pleriqtie cen-
sent. Nam qui illum secund» Sirmiensi formulae,
sive AriaMB perttdiae subscripsisse putanl, manifeste
fallunlor, aive Gatholicl, quamquam oppido paucl,
sivo il a nobia alieni sint; quorum numerum poiiua
quam f Irea nnper auxii anonymiis ille, qui pudorem
eum cueulloetuit, bistoriamque summorum ponii-
Acnm infeliciter consarcinalam , ac tribua yolumi-
nibus recenter impresaam, Amstelodiimensium lypis
edidii. Atne ieeiorem pius «quo deiineam, consulat

CAPtrr n.

366, DaM4SI 4, GrATIANO BT DlOALAIfO GONSS.

567, Damasi 2» Lopicnio bt JoTina conss.

1. Dattuiiai eligitur Romanui ponlifex : at Ursicinui
Anlipapa a faeliosis oblrudiiur. 11. Comi icripto-
rei conferuntur^ expenduntur^ ac vera rerum ge$ta'
rum ieriei inde colligiturf et exponitur : recens ano-
nymui Vitarum Romanorum pontificum Amitelodami
editarum icriptor refelUtur, 111. Fracemium ad
Precei Fauitini et Marcellini iterum mendax, lY.
Vnicinus exiulat^ reitituitur, ac runui truditur^
et quam obcausam ? V. Ralutiui rejicilur.

I. Liberio die 'U Septembris humanls rebus ereplo,
Damasus ellgilur Romanos pontifex, ac die prima

is, si Toluerit, peculiarem de Geslis Liberii exsulis B Oclobris, quae, ut filanchinus et Pagius observant,

Dlairibam, in qua de iis omnibus, qu» buc perti-
nenl , acium a nobis esi.

Gnm ¥ero Idem Liberius statim ac rediit , omnem
de ae aospielonem sustulisset , cum denique Felix
ainore pads, ac ne diuiius sul causa Ecclesia turba-
retur, pontillcatu inlerea cessisse videri posset (e),
Oaroaaos cum reliquo jelero ad illum , a quo bona
fldedlseeaserat, bonaquoque flde rediisse poiuil ,
Ql etiam fecit citra aliqiiam pristinae existimalionis ,
el graila jacturam ; siquidem conslans tradilio est ,
monomentis etiam conflrmaia, ruisse illum ▼icarium
a Liberio Ecclesia^ Romanae datum , cum ille post
abrogatiim Arlmlnense eonciliiin) , iterum secessit
ab Urbe , seqoe in coemeteriorum latebras recepit »

dominica fuil, consecratur : cujus tamen loco paulo
posi a factiosis aliquot Ursicinus , si?e Urslnos Ro-
manae Ecclesiae diaconus intrusus esi. Rem narral
Hieronymus In Chronico, Ruflnus {d)^ Ammianua
Marcellinus (e), ac Schismalicus ille, qui praefatio -
nem scripsil ad Preccs Marcellini et Faustini a {f)
Sirmondo editas. Quia vero non omnia omnes per-
sequunlur diligenler, ac in aperia luce collocant,
eorum verba referre operae prelium duxi, ut lota
rei series uno oculorum obluto comprebendi poa-
sli.

II. Hieronymus itaque, qiil forle praesena tune
RomiB foeral, haec scribit : Damaiui trigeihnui quin^
tui Romanai Ecclaim ordinatur epiicopui. Poet n&n

oi Arlanomm fiirorem declinaret ; qua de re Tide, si G muttum temporii ipatium Unifjiui a quibuidam epi-

lubei,Baronlum, ac Gesia Liberii exsulis, cap. ultim.
?. Quid preierea Dainasus sub Liberio lum dia*
eemia, inm viearius egerit, incompertum esi. In
^oa ei Arebifo Yaticanai Ecelesias mss. aotis scri-
bilur, Uiius potissimom opera eifecium , ut omMi
^aeepi , fnat imperitia^ aut metui in ^rtmiNtftisi con^'
dHi faufmt imau , od fidem eathoiicam renuarent ;
off ni eo$ ipnm^ favente iiki Hilario Pietmiemi , con-
ina ifiiMilffiii Lueiferi , qui ie dimerat , iii commu^
mimum ef canserfliim recipi eontuiuiue, Quidquid
iMHmm ait » ego minimc dubito, quin ad Ecclesia6iic«
qoaaqoe gra? lora negolia adhibilus fuerit. Nam si
qiiB eplklolaa, quaa ante exsilium, et quaa post exsi-
lioai a Ubario scriptie sunl, attente kgat, ac deinde

icopui eonstitutui^ Sicininum cum suii invadit : quo
Damasiam partii populo confluente^ erudeliaimtB in»
terfectionei diveni iexui perpetratw.

Rufinus alia addlt , quae a Hieronymo omissa
sunt, ac sic ait : Damatui poit Liberium, per iucces^
iionem iacerdotium in Urbe Roma iuiceperat, quem
preelatum iibi non fereni Uninui qiddam ejuidem
Eecleiim diaconui^ in tantum furorii erupit^ ut per^
iua%o quodam imperito , et agresti epiaopo^ cotleela
turbulentorum et sediliosorum hominum manu^ in ba-
iilica^ qwB Sicinini appetlalurf epiicopum ie fieri
extarqueret, legibui^ et ordine^ et traditione pervenii :
quo e% facto lanta uditio , imo vero tanta betta
eoorta tunt, alterutrum defendentibut popuHi^ ut re-

eaaeonisfat eom iilis, quse exailii tempore ab eo |) plerentur humano iongwne oraHonum toca^ quti re»

poMliiee exaraUB sopersuni, facile cngno&cei, quanlo
alifl ab aliia differanl. Prlorom namque magna in
aenleniiia vis esi, ei gravitas , niiidus praeierea
flMiisqoe aiylua , ac Damasiano similis : posterio-
rom fcro ipconcinna , et salebrosa prorsus oratio ;
cojoa oqiiidom rei unam hauc rationein fuisse puto ,
qoodDiinnanm, eojus opera lum anie, lum posi exsi*
lium osus fuisse ▼id^inr, lunc pra*sio non habuerli ,
cw in exsilio seriberet.

(a) Soxom., lib. if, cap. 13.

\b) Yid. DiaVf. de Geat. Liber. exsul., cap.9.

{c) Philostoif • )ib» iv, milll. 3, fif jctvrov «ir^c

factione Maxindni prmfeeti, uevi homintif ad intldiani
boni et innoeenHi vena eet iacerdotii, ila ut eauea
clericorum usque ad tormenta duceretur, Sed aaertor
innocenticB Deui adfuit^ et in caput eorum, qui inten-
derant dolum, pcena convena ett. Al Rufinns hoc loco
plura compleciilnr, qu;e alio tempore coniigerunt.
Ut dicam nunc quod ex uiroque consiat, illud est,
Damasi electionem jure poiiorem essc, cum lem-
pore prior sil : cum post primum^ acundui ase nom
poisit, ac quiiquii poit unum qm iolui eae debeat^

(d) Hisl. lib, ii,cap. 20.
uJLib. xxfii, cap 3.
If) Tom. III, pag. 138.

iiO

SANGTUS DAMASUS PAPA.

faciui ettf non jam teeundui iUe^ $ed nuUu$ e$t (a). ^ ^ttt Praetextaium liium proleclo fiosses. Hic eriim si

In cxteris, si alier cum altcro conrtTatiir, videtur
Rufiniis scrihere, Ursinum in Siciniaiia basilica
episc"piim a factiosis coiistitnium , eoqiie ex facio
oriani sediiionem, ac interfectiones. Hiernnymus
aulem, cui Auimianus consentit, Ursinum, episco-
pum jarn consliiutum, priusqunm Sicininum inva-
derei : ab eoqiie cum Daniasianos ad eam basilicam
confluentes arcere vellet, ca*des perpetratas esse.

Nuuc aiidiendiis est Ainniianus Marcellinus, eth-
nicuN scriptnr (6) : Damaius, ;)it, et Uninus $upra
hominum modum ad rapiendam Epi$copatu$ $edem
ardente$ , $ci$$i$ studii$ conftictabanlur , ad u$que
morti$ vulnerumque di$crimina adjumeniis ulriusque
progres$i$, quoe nee corrigere suffieiens Juveiitius^ nec

Romanas Ecclesise pontifex fuisset factns , minimc
dubito, quin ea summa quam ambiebat dignitate, di-
viliarumque copia, ad liiium superbiamque aliusiis
essei. Caetcrum, quae nunc etiam sit in fastigio tanto
rpgioque patrimonio Romanorura poniificnm iiite-
gritas mornm, viiaH|ue modestia , ut eos tiniuni ,
quos ego cognovi, veneraiusque sum, commemoreni,
arguiiiento tibi apertissimo essc possunt, Clemens XI
el XIl, Innoceniius Xlll, ac fienodicti duo XUl ei
XI Y, quem diu nobis servatuin cupiinus. Quin in
Romaiio clero luxus, ct deliciae esse poiuerint, non
ego tecum conlendam; illud laiiien monebo te^ ut
cum in e:i re probanda Hieronymum et Nazianze-
num testes ailblbes, videas quomodo fidem tuam

moUire^ vimagna coactu$ $ece$$itin suburbanum : et n liberes, quove jure iis auctoribusuii possis ul Fio

in conrertatione superaverat Damttsus, parte^ quoe ei
favebat iiutante ; constaique in basilica Sieinini, ubi
ritus Chri$tiani est conventieulum, uno die eentum Irt*
ginta septem reperta cadavera peremptorum^ effera-
tainque tandem diu plebemy mgre postea deUnitam.
Ammianus itaqiie minime aitigit, quis auctor sedi-
tionis fuerii, quique ei iis prior sedis occupandae cu-
pidus, alteriiis eleciionem turbaverit. Nihil prncterea
de auctore caedis in Siciniana basilica perpetratae ;
qiiamobrem nihil ex boc loco colligi poiest , quod
Hieronymi ac Rufini testimonium infirniet, quidquid
Gallico litteraruin D. Ambrosii inierpreli visum lue-
rit, Ammianum sic intelligenti, ut earum turhariim
Dainasum reum fecerit (c).

rido et Bailleio, qui illud Marcellini te&timonium
parvi faciuni, confidenlia taiita insulies.

III. Sed ut ego reveriar, unde discessi ; reliquum
est, ut praefaiionem ad Prcces F;iuslini et Marcellini
huc afTeram, cujus scriptor rebus, quae tunc age-
baniur, adfuisse ▼ideiiir. Primo itaque recitit fac-
lionis causas, aiiqiie Ursinianos eos ipsos esse prae-
claros viros, qui iniegrani Liberio fidem servaverant.
Daniasuiii vero elegisse perjuros illos, qui Feiici
primum, eoque falis funcio, aut abdicante pontifica-
luiii, ilerum Liberio paruerant : quibus ad contu-
maciam cohonestandam pr;emissis, tum haec alt;
c Iiem ociavo l^alendas Octobris, Gratiano et Dagn-
laifo conss., Liberius humanis rebus eximitur.

Anonymiis Historiae summonim pontificum scrip- G '^^^^^ presbyteri et diaconiis Ursinus, Amamius, et

tor, cujus superiori capite inscitia et niala fides no-
taia est, tum hoc, tum alio ceiebri Marcellini testi-
roonio, a Baronio (d) etiam producto iititiir, ut Da-
roaso fastum deliciasque exprobret (e), Dignitas
profecto, ac spleudor, qiio Deus Romauam Ecrle«
siain auxit , eihnicorum perpetuo et invidorum ocu-
los persirbiiit, quos iiiter quin tu recen^earis, do-
ieasqiie, nullus dubito. At meliorem a te fidein, aut
rationis vim postulo, cum haec ais : c An vero quia
Roman;e Ecclesiae proventuum affalim fuerai, Itama-
sus luxui, deliciisqiie deditus ? An lis uti non po*
tuit paiiperibus alendis, bo>piiio excipiendis episco-
pis, lemplorum niiori, et cuitui procurando, ac reli-
gioni christianae pronibvendae, ut constans Itomano-

Lupus, cum plebe sancia, qnae Liberio fidem serva*
verant in exsilio consiiiuto, coeperunt in basilica iu-
lli procedere, et sibi Ursinum diaconum (g) in iocum
Liberii ordinari deposcunt. Perjuri vero in Liicinis
Damasum sibi episcopum in locum Felicis expostu-
laiit : Ursinum Paulus (h) Tiburiinus benedicit. Quod
ubi Damasiis, qui semper episcopatum ambierat,
comperit, omnes quadrigarios et imperiiam mul-
titudinem pretio concitai, ct armatus fusiibus ad
basilicam Julii perriimpit, et magna caede fidelium
per triduum debacciiatus est. Post dies septem cuni
oinnibus perjuriis et arenariis, quos iiigenti corru*
pit preiio, Lateranensem basilicam tenuil, ei ibi or-
dinatus episcopus, et rediniens judicem urbis Viveii-

rum pontificiim consueiudo fuit (f) ? » Quod si quis D tium, et pnefecium annonae Juliaiium, id egit ut
aliquando, seqiiioribiis praesertim saeculis, nieliora Ursinus vir venenibilis, qui prius fuerat ponlifex
decessorum exempla minime seculus est, bis ad- ordinaius, cum Amantio et Lupo diaconibus» in exsi-

ta) Cvpr. Epi<l. 52, Veron. edit.
(b) Etfiiiicum eiim facimus cum Hadriano Valesio,
Jo. Alberto Fabricio et melioris nolae criticis.

(c)Adnot. ad Episi. II.

(d) Ann. 567.

(e) On ne sanrait doutcr que Damase lui-mtoe
ne fAt ad<»nn^ au luxe el aiii douceurs d*uite vie
molle, puisqiie Pr^teitat, qui fui denuis prefet de
Ronio, luidis.iii pnr plaisanierie : c Faites-inoi ^vdque
deRoine, ei d*abord je serai clir^iieii; » ce qiriin sei-

Sneur de oeiie consideration n^eftt p:i8 dit, si la coii-
uite de Damase eAi ^t^ un peu plnt apostolique.

(0 Vid. Euseb. H. E.« lib. iv, cap. 23 ; lib. vii,
cap. 5.

(q) Unde Igilur scripior, qui litteras D. Ambrosii
in Gallicum sermonem vertii , acceperit Ursinom,
basilicae iulii consiitutum a Liberio presbyterum,
ille videat.

(h) Athana<«ius, Apol. conir. Arian. num. 58 et
in Epist. ad Solit. num. 26, libellnm, quo Ursacius
et Viilnns, a Julio veniain deprecari coacii sunl,
sibi traiismissum scribita Paulino iiZipwt episcopo,
N;innius Tiburensem vertit, ac BB. Tiburtinum in-
telligunt, veliiii Romae proximum ; forie itaque is
ille est» qui Ursicinum ordinalse diciturt

PROLEGOMENA.

liuui initteretar. Quod ubi faclum est, coepii Dama- A delissimum nimis episcopls Italiae displicebit, quos

sus Romanam plebem, qu» se nolebal, procaedere
fusiibus, et c»de varia perurgere. Presl^yieros quo-
que numero seplem detenios |»er ofGcium nitiiur ab
Urbe propellere, sed plebs lidelis occurrens eosdcm
presbyieros eruit, et ad basilicam Liberii sine mora
perdosil. Tunc Damasus cum perfidis invitat arena-
rios, quadrigarios , et fossorcs, omnemque clcrum
com securibus, gladiis, et fustibus, et obsedit basi-
licamhora diei secunda, septimo kalendarum No-
yembrinm die, Graliano et Dagalaifo conss., et grave
praeliom concilavit : nam eCrractis foribus, igneque
supposito* aditom, unde irrumperet , exquirebai ;
nontiulli qooque de familiaribus ejus tcctum basilicae
dcsiruenles, tegulis fidelem populum perimehant.

etiam cum ad natale suum solenmiter inviiasset, et
noiinulli convenissent ex eis, precibusapud eos mo-
litur, et pretio, ut senlentiam iii sanctum Ursinum
proferani. Qui responderunt : < Nos ad natale conve-
niinus, non ut inauditum damnemus. i Ita prava ejus
inientio corruit, quo niiebatur, effectu : exinde pres-
byteri diversis modis afflirti per exsilia et peregrina
loca dispersi sont : ex quibus Marcellinus, ei Faus-
tinus, preces Valentiniano, Theodosio et Arcadio
obiulerunt. i llucusqiie pra^fatio scbisnialici scri-
pioris, quas lametsi mendnciis scateat, aliqua ta-
men continet, quae veritaii cognoscend» facem prae-
stant.
Primo ilaque, cum Liberianam baniicam audis,

Tunc nniversi Damasiani imientes in basilicam cen- B ejus etiam antiquilatem intelligis. Nam eisl ea

lum sexaginta de plelie occidernnt : vulneraveront
etiam quamplnrimos, ex quibiis multi deluncli fiunt :
de parle vero Dnmasi nullus est mortuus. Post tres
nutem dies, sancta plebs in nnnm convenicns coepit
iidversns eom Domini mandata recitarc, dicentes :
Nolite Hmeri eos^ qui occidunt corpus^ animam vero
non postuni occtdere : psallebat etiam in laudibus, et
dicebat : Potmerunt mortalia servorum tuorum esem
wUatililms cceli, earnes sanctorum tuorum bestiis ter-
tcb; effuderunt sanguinem eorum^ veluti aquam in
circuitu Bierusalem^ et non erat qui sepeliret, Sappe
itaqoe eadem plebs adunata in basilica Liberii cla-
mabat dicens : c Christianc imperator, nihil te latet.
Omnes episcopi Romnm veninnt, agatur causa : quin-

vox prassiituinm profanis etiam conventibus lo-
cum exprimat, cuni lamen ideni scriptor, eam
undique occlusam , atque ideo a Damasianis
obsessam , cum prxterea fractas fores , cum tectum
destructum asserat , facile etiam tibi fingis locum sa-
cris agendis synaxibus attributum , et instruclum ,
ac popiili Chrisiiani confluxu celebrem ut caeteroa
urbis tilulos.

Vides secondo nnonymum hunc aiictorem , quam-
qiiam Ursinum prius ordinatum scribat, minime
lamen exprimere , utra electio prior fuerit. An vero
hoc ille tacuisset , si , ut ordinatione , ita etiam elec-
lipnc Damasum praeoccupasset ? Verissinium iiaque
e«t, quod llieronymns et Runniis aiunt , lllum sci-

tum jam bellutn Damasiis fecii : a sede Petri homi- G licet ambitione percitum catbedram conlra cathe-
cidas foras. i Dei autem populus opiscopos convenire dram ponere aggrcssum.

mullis precibus exorabai, iit memoratum, tania im-
pietaie maculaium, senlenlia justa propellerent :
quem in lantum maironae diligebant, iit mairona-
rom aoriscalpius diceretur. Voces ergo plebis ad
Valeniinianom sunt delata! priiicipcm ; qui reditum
eonceasit exsulibus. Tunc Ursinns cum Amantio el
Lupo diaconibus xvii kal. Octobrium, Lupicino et
Jovino conis., ad Urliem rediit, cui plebs saticta gra-
Unter occurrit. Sed Damasiis taiitoriim sibi conscius
scelemm, non mediocri timore concussiis, redemit
omne palatiom, ne facta sua principi panderentur.
Imperalor nesciens quid Damasus perpctrasset ,
edictiiro prorogat, ul Ursino exsilio relegaio, niilla

Vides tertio, eiimdem eleciuin , ac deinde conse-
cratum nulla inierposiia mora. At ex hoc ipso , lum
electionis,etordinationisvltium magis npertcconstat,
tum major Ursini ambiiio elucet. Dics enim legiil-
mae ordinaliouis cailebat in primum Ociobris , qiiae
dominica erat (a) ; quam tamen factiosus ille diaco-
niis praevertere ausos esi. Conira vero Dnmasi erga
sacros canones rcvereniia scse commendat , qiii post
septem ab electione dies ordinaitis est, ncqiie clam,
aut per ngrestem aliqiiem episcopum , ut aher , sed
in Laieranensi basilio^ pro recepto niore, ubi anim-
adverlinius aiionymi trnnsfugae oscitauiiam,quiscri-
bit Damasum in Lucinis electum ac consecr»lum.

Dlterinspopolos contentio nefanda collideret. Tunc I^ Observare quarto poies , inier sectatores Ursini

Urftinos, vir tanctus et sine crimine, consulens plebi
tradldit se manibua iniquorum, et xvi kalendas De-
cembris jussione iroperaioris ad exsilium sponte
firoperavit. Sed populus timens Deum , nuirtsqiie
persecutionibus faiigatus, non imperatorem, non
judicem, nec ipsum auctorem scelernm, et bomici-
dam Damasom timuil, sed per ccemeteria martyrum
staiiones slne clericia celebrahat : unde cum ad san-
ctam Agnetem multi fldelium convenissent, nrmatus
cum saiellilibut sois Damasut irruil, et plurimos
vaslationis tuae strage disjecit : quod factum cru-

; M Pag. ad ann.567.
[bf Epi»t. 9 ad Fabium^ nnm. 5^ apud Constant.

septem tantnm numerari pre^^byieros, ac tres diaco-
nos. Aiqui ex Cornelio scimiis , aique ex Optato (^),
quadraginta exstitisse titulos, sive Ecclesias , cum
Victor Garhiensis Romam pro Donatistis accessit.
Eornm deinde numerus auctus fuerat sub Romania
episcopis Cornelii successoribus ; nam vix annis
qiiinqiiaginta a Damasi electione elapsis , septuaginia
recensentur presbyieri , qui Eulalio rejecio , unl
Bonifacio suffragati fuerant(c).Qiiidsuni igiiurdecem
Insana cleri capiia , quap pro Ursino sieierant , ha-
bita ratione sacronim omnium minislrorum , qtii tot

Optal. lib. II , nnm. 4.
(c) Baron.^ ann.4l9i

m SANGTUS BAMASUB PAPA. f^i

in Ecc)6iUb necessarii erant , ac furo Damaso suf- A Skinlana perpeiraum scribunl ; qnamobrem virl

fragium iulerani?

Nunc ut ad intlilulum redeat sermo, ob achiamaiii
hujua causam interfeciiones terlio iteralaa moniorat
boc scripium. Primo in basilica Julii, aique hiec
prior inlra ipsos seplem eleciionis et oonsecraiio*
nis dies perpeirata est. Qnaeriiur qusenam ait Julii
liasilica , in qua Urslnus lumultuarie eleclus et con*
aecratus esl » ac cadea deinde facta. Sunt qul illam
collocani in Palriarchio Laieranenai , atque afferunt
aliquoi ex An^siasio locos, quihus id adslrui pulant.
Me lameu dubium lcnel Liberiani Gaialogi auctorl-
ias,in quohabesJuliumquinque exstruiisaebasilicaa,
Ires nempeexira urbem, inira urbem duas, quarimi
alteram Juliam siinpliciier nuncupai, ei in vii re^io-

nonnulli docii binc colligunt, Sicinianam acLiberia-
nam unam eamdemque ease basilieam , secus ac 'alii
censeni , qui Sicinianam inlra sepla monaslerii S.
Anlonii siatuunt. At aliam esse esdem , qux in Si-
ciiiiaua , aliam qu» in Liberiana basilica perpe*
irata esl , facilA intelliget , qui advorlerit aliam Ur«
sino pr.T8cnie ct agmen faciiosorum duceiite, ut
RuOniis ei Hieronymua scribunt , all;»m vero Ursino
jam absenle, et iii exsilium iruso , contigisse. Quam-
obrem si de duplici , eaque diversa c»de agitur ,
nibit impedii quominus aliam iii Siciniana, aliam ve«
ro in Liberiana proxima basilica pcrpelratam di<
camus.
Teriia deiiique illa est , quam fieri coniigit ad

ue collocat, juxta Trajani forum , aiteram vero tii ra- g sancia^ Agnelis exira muros, quo scliismaiicis conve-

Ifione XIV, trans Tiberim, juxla Cai/ti(um. Quod
eliain legitur in breviario Liberianae basilic». Ai ne*
qiie Lateranense patriarchiuin in regioiie vn , neque
juxta Trajani forum : quamobrem hxc Julii basilica
alibi quaerenda est , quamquam]/acilius sit in tanla
reruin ac lemporum obscuriiate ubi non fueril,
quam ubi posiia fuerii oateiidere. Minime tamen ne-
gaverim , quia Lateranensis pntriarchii pars aliqua
fuerit , quae Julia appellaretur. Al incerium est ,
au hsec a Julio , an a Julia nomen iraxerit , com lec-
tio variasil , ei modo Julii , frequeniius eiiam Julim
scriplum viderim. Hanc vero lectionem veriorem
esse probat, ni fallor , Anasiasius ipse in Sergio pri-
mo » cum eam Liateranensis palriarcbii parlero, ^o-

nicndi mos fiierat. Al hiac ad annum sequenteni per-
linei , alque illa ipsa est, cujus cogniiioiieiii a Maxi-
mino aiinonaa prsBfecto insiiiuiam Rufinus ail. lia-
rum vero inlerfeclionum , ac csedium , nuperus Ro*
inaiionim poiilificum hiaioriai consarcinator , Dama-
sum reum agit , una taiiium Fausiini ac Mareeilini
aucioriiaie innixus , quain lanii facii , ut allatls
omnibus pro Damaso teslimoiiiis prjfferat. At qoid
exspef tes ab illo hominum genere, quibus prao veri*
tiile, calumnia potior esse solet ei debei?

iV. Nuiic ut res concludamus quae anno S66 et 367
gef&taR sunt, ei ad Ursinianum schisma allinent ! ex
his coiislal Ursinum schisma eonflasse : tum deiiide
velui ejus c^rdiumque inde consecutarum auctorem.

sHicam domui JulitB nuncupai. Hinc enim 9 aut ab /j causa priua cognila , ao praesentibus et inttantikui

aliqua illusiri hiijus nomiiiis femina , aul a Julia fa^
milia, poiius quani a Julio poniifice sic dieiam cre-
diderim. Ex Capitolinoenimdiscimus, M. Aurelium
nalum in Coelio monie, educaiumqiie fuisse in domo
avi iui Veri juxta tedei Laierani; fieri ilaque poiesl,
ut ad Juliam Nervae filiam, qu», ut Harduino (a) pla*
ciiU, Vero nupsil, pertinerel anle» , aut eliam ab
illa exsiructa esset, deinde vero post alios imperalo-
res, ad Juiiam Flaviam Gonstantini filiam pervene-
rit acLaieranensibus aedibus lunc conjuncta , lioc no«
men retinuerit; caeterum cum res conjeciuris «
iisque inceriis agaiur,sua cuique opinio pro lege sit,
Aliera deinde caedes , eaqne gravior non diu post
primam iii Liberiana basilica conligii. Qrsino enim

parlibus conccriaia, ul Ammianus verbis illis a Foro
dediiclis indical, cum sociis aliquol presbyierls et
diacunibus, in exsilio pulsum a Juventio P. U., quem
virum iniegrum et prudentem cum idem Ammianiis
vifCet, scliismatictts hic falsusqiie scripier auro Da*^
masi frustra corruplum blaierat.

Ur»iiio ilaque cum sociis ab Urbe ejeclo, schiama
ab eo conflaioin, exsiincium f ideri poterai, atque ob
enm forle causam Proiper in Ghronioo a Canisio
edilo {b) meneibue $ex duravisse scHpsit. At fum
abiisset a prasfeciura Juventius cirea Maium aui Jo<«
nium anni 567, elque subrogalus essei Praeiexiaius,
ul liijuel ex iege God. Theod. de Inyrmi. LiUr., daia
XIV kalend. Sepiembris, aiqua hie magiairalum suum

iuexsiliumpulso, quominiis tranquiliiiaset quies in-Poptime, ut sibi videbalur, auspieaiHrua, Ursiniiro

tegra restiluereiur, obslalKint nonuuHi ex ejus par-
tibus aique ex ipso clero ; qoos forie jurgia fovere ,
ac conieniionis lunem ducere intereral. Gum igliur
illi quoque die 24 Uciobris jussu praefecti Urlns Ju*
veolii in exsiliuui ducerenlur, populus cui pracerant,
6OS vi rapuit ex miliium manibus , duxitque ad Li^
berianain basilicam , quae factiosorum concorrentiuro
binc inde aiqiie irrumpentium sanguine fMaia est.
HuiMs in Liberianii basilica eaedis, nulli apnd Am<-
mianum , Riifiuum ac Hieronymum meniio , apud
Schismaticum contra uuUa, alieriua quam iliiia

(0) llisior. Aog. , pag. 776. Oper. Seieclt
(») Tom I, edit. Basn.

ejusque socios exsilio solvi ei Urbi restiini a ¥alen^
tiniano obiinuis^t, factiosi Romam iterom ingressi
suut die i5 Sepiembris. i^dicturo Bavonius (c)reci-
lat Pr«textai omissum quo Valeniinianus exsulibua
ad Urbem redeundi veniam facit ; alque illud, ea quo
deinde oonsecota suni , eirea Julium , aut Augu«
stttn^ mensem« daium fuisae probant, Nam lurbolenti
vir ingenii , posi duos elapsos a redilu mensea, dia
scili(ieii9Novembris, alio Vuleiitinianiedictoileruiii
exaiiUirecoiiciiia est,ut exlioc acripio discimus.Veraai
causam silentio praeterlt i}uaaietor, ac pro nore auo

li^ PROLEQOMENA.

ciilfiaiii rejecit in Damasum» eujus fraude hocracium A
fuisse impudenier scribii, At quse vera «o genuina
ilerali bujos exsilii causa luerit , partim eiciiaio
per bupc auctorem Valentiniani rescripto, partim
^X Ammiano Marcellino colligimus (a) ; Valentinia-
nns enim eisulibus reditum concesseral, hac me-
rito adjecta conditione , ul n Udetu in priitino Uatu
restiluii^ aliquid $piriiu iterum gesierint in^tiiefo, quo
tranquiUiioM reformaia turhetur^ severiuima in eoi ten*
leniia proferaiur. Gontra yero edicto illo, quo Ursi-
num rursus eipelli jussit, boc a se racium ait, ut illo
relegalo nuHa uUeriue populoi nefanda eontentio colU*
deretf ut Anonymus ipse scribit : Ursinus igitur post
reditum suum ita se gesserai, ut rursus a Prxieilato
expelli debuerit : quod cum jure factuni Ammianus

CAPDT III.

568, Damasi 3, Valeminiano bt Valente aa. ii. gohss.

1. Valeniinianut imperator iteratum Ureini sodorumque
$chi$maticorum ex$ilium probat , alque unamt quam
Ureiniani retinuerant, ba$iUcam Oama$o reddi ju-
bet^ 11. Ca^dei perpeirata in oede S. AgnetU^ qua per
calumniam Dama$o crimini data : grave ob eam cau»
$am perieulum innoeenii ponii/iei creatum; quod
explicalur Ruftni et Hierouymi teetimonio^ 111. Eva"
grius Aniiochenue pro Dama$o adit imperatorem^ a
quo innocen$ pronuntialur, eaque occasione Uierony^
mu$ affertur, et iUustratur. IV. Dama$u$ votum $olvit
S. Felici^ ut videtur, Nolano^ aUieque martyribue,

I, Valentinianus imperaior, cni Prapteitatus Ursi«

scribat, Auonymi in Damasum calumnia mnnifesia ^ num iierato eisilio a se damnatum scripserai, judi-

est. En vero Ammiani ipsius verba : Cuju$ (Prxtei-
lati) auctoritate^ ju$U$que veritatie $ufragu$ tumultu
temto » quem Chrietianorumjurgia coneitaverant^ pul-
$oqu$ lJr$ino alta quie$ pari jam propo$ito eivium Ho'
man^rum adoleecebat gloria clari rectorie^ complura
et utiUa di$panenti$. Atqoe hunc, quod spectatannos
366 et 367, Ursini scbisma Onem babuit.

V. Balusius iisderoaunis Damasi concilia duo con«
signat ; alurum illud est, quod iu actis Eusebii pres-
byieri memortiium legiinus ; aiierum vero illud,
quod Anastasius iu Damasi Viia rerert, convocalum
pra accueatione adver$u$ eum ineiituta , eui aduUerii
erimen imputabatw ab adver$arH$ eju$^ in e0(|ue etiam
Pateriiiapos, seu Venustianus damnatos scribit (b).

cium P. U. ratum babuit, ui constat ei ejus re-
scripto, quod Baronius recitat ad annuro 268, n. i,
quod tametai nota temporis careat, videturad anni
curreniis iniiium referri oportere, quia Ursinns ipse
Roioa excesserat ultimo pene meiise superioris
anni, ut vidimus. Ilunc, quero imperelor dtss^nite-
Mti auetarem vocat, secuti deinde sunt eaeieri foctio-
nis socii ct roinistri, quos pariter Urbis praefectus
abire jussii, si paiieos eicipias, qui ne prodirent,
in laiebras sese abdiderant. Id vero colligimus tum
ei scriptore prxfaiionis , qui schismalicos stationes
per cosmeieria sine clericis celebrasse aii, tum ex
alio Valeniinhini rescripto (e) dato pridie kal. Junii,
iisdem conss,, quo lamen faciiosis ipsis prapter quie"

At uirumque hoc concilium fictiiium fabulosumque ^ tem urbi$ ejeciis ooiiceditur, ut certo praestitutoque

est : nam quod ad primum attinei, acta illa Eusebii
presbyteri lot meudaciis , fabulis et anacbronismls
acatent, ac foedaia suut, ut operam non necessariam
omnino ponat, qui ea sibi singiUaiim refellenda su-
nnat (c). Ilinc Bossuelius ipse, seuquisquis ille &it«
dum eorum auctoriiatem , ut caus»suiB inscrviat,
una tueiur manu, altera ialsitatum prodere cogitur,
eicommunicationem, quam in Libeiium a pamaso
jam pantipce latam scribunt acia illa apocryplia, ad
Damasum fre$byterum suo roarte revocans. Nobis
itaque cum Tilleroontio ridere Baluiiuro liceat, vana
prorsus opinione abrepium, ac sibi plaudentem de
boc priinum a ^ producto consilio, quod nuroquam
eistitit. Quod ad posterius attinet cujus ab Anasiaaio

eisilie soluti, quo velint loco babitent, Roroa ei
cepta. Oteruro ncdiini Ursini eisilium Valeniiniano
probatum fuit, verum providentissimo etiam con-
silio, est urbis pr.Tfecto inandatum, ut uiia illa Ee-
clesiai qiiae a achismaticis adhuc retinebatur, Da-
maso atiribueretur. Verebatur eniin princeps fore
ut nulluro et Ursini eisilio fructuro Ecclesia cape-
rei, si qiiam praeterea superesse in urba aineret
jurgiorum materiam. Iloe vero a defensore Eeclesiic
urbis Roms Valeniinianus postulatam scribit, ei
quQ eolligimua defensoris ecolesiarum Qnicium in
eo positum, iit earum eausas ageret apud Sieculares
judicea, atque ad ipsos etiam imperalores aeeederel,
cum reruro raiio id posiulare videbatur. fiorum

veotio injicitur , si qu» narrat ille, vera sunt, alio D ^ero offlcium eonstituinm fuerat diu ante Valenii-

prorsos tempore ea consignari oportet, cuin nulla
per id tempus sub Damaso syuodus babiia fuerii (d).
Praeterea iastitutam coiitra huiic sanciissimum pon*
tificem adulterii accusationem, non ego facile admi-
serim , de qua lameR rursus serino redibit; si quid
aulero de Paternianis , aut Venusiianis , quos in ea
synodo a Damaso damnatos aii, Baluiiiisei imroensa
a se collecia penu uberius eiplicuissel, magnaai
apud eoclesiastica histori» amatorea gratiaiii pro*-
fecto iniisset. Sed de bis etiain aliquid suo loco.

(a) Lib. iivii, cap. 3.

Ib) Conc. Ven. edil. lom. n/|Hkt. iM7.

(e) Vid. Diatrib. de Gest. Liberif evaiills, cap« 9.

niani lempora , secus ac noniiulli censent, siqoideni
Cyriaei cujusdam, Ecclesi» Ancyran» defensoris
menlio est apud Epiphaniiim (f). Derivatus autem
ab eiemplo civitatum, prof;inorumque collegioruro,
quoR defensores suos habebant, mos iste ad chri-
stianam religloncm sapienter fuerat. Ilis successe^
ruRl, qui :tequiori tempore advoeali dicti sont, qiii
eum sua abuiereniur potesute nonnullorum deinde
coneilioruro sanotionibus soblali sunt.
II. Hacc ad Prccteitaium rescripta, cum dc rebus

(d) Vid. ad ann. S96.

M Apiid Baron. ann. S68/n^iQ. |l.

(/)H«r.72, nam.8. 11,49.

H7 SANCTUS DAMASUS PAPA. 128

agtnt post iteralum Ursini exsilium gestis, primos A erga factiosos ac perdueiles studio ut ei de prsecon-

ccpio odio in Damasum pontificem bonamque ejus

occupant liujus anni menses. At popularis aesius qui
nihil interea aut param de yI sua remiserat, rursus
empit in muiiias canles ad S. Agnelcm, quo temere
Ciciiosl coiivenerant, nulla legum contra eoslata-
rum ratione liabiia ; atqiie lioc facinus pro consueto
schismaticurum morc« crimini datiim immerenii
Dnmaso apud Olybrium, qiii circa Juiiium aut Ju-
lium mensem Prxtextaio successerat ; ut ex chro-
nologia codicis Theodosiani, ac ex Tillemoniio con«
stat. Hic vero cum Aginaiio neglecto, quem Rei-
nesius (a) ex Anicio Paulino olim consule et P. IJ.
descendisse nsserii in causis dijudicandis utereiur
opera Maximini, qui annonne praffecturam (»ost Julia-
num administrabat, inlelligitnr, cur Rufinus posl-

causam : quaniobrem hinc factnm, ut Valeniinianus
ipse, qui nlias arbitrio Praeiexiali nulli partium stu-
dio addicti, rem lotam antca permiserat, nunc Oiy-
brio, quem Maximini ariibus aniea prscoccupalum
senserat, parcm Aginatto in ea causa poteslatem
facerel , ac idem utrique mnndaiuin darct. llisce
auiem diiobus rescriptis ad Olybrium et Agiiialium
datis, aliud Baroniiis addit ad Olybrium ipsum, qiio
imper.iior coiicepiam a se voluptaiem sigiiincai ex
lilteris, quibus ille denuntiavecit eompressoi eot
qui sanctiuimam legem lumuUu el sedttione miscue"
rant, Ex quo discinius illiim tnndem integre impe-
ral(»ri paruisse, lum mandatum hoc aliis posteriiis

quam tcripserat» liamano sanguine repleia oratio- B esse : atquc hunc aliquando posi bieunium iinem lia-
Qum loca, statim addat rem hanc factione Maximi in buit Ur^ini scliisma.

invidiam boni el innocenti* sacerdotis Damasi vertam
eae. Maximinus enim, sive ut schisn^aticis placeret,
qai in partes suas traxerant iudxum qucmdam
Itaaeum nomine eoqae accusatore aiebaniur* sivc
ttt feroci ingonio suo indulgeret, induxit animum,
at Damasum seditionis ac cxdis qu» in Ecclesia ad
S. Agnetem perpetrata fucrat , reum ageret npnd
imperaioremy alqiie hoc assequereiur. testimonia
contra pontiflcem innocentissimum a viris perdit»
famae, atqiie ab ipsis clericis iilaia lorlura extor-
qacbat. Yeram Aginaiius urbis vicariiis, indignii^
nme (erens^ in examinandis cnusis Maximinum sibi
ab Olybrio prxlaium (b), lum de iis, quae coiilra

111. Aginaiii litleris pro Damaso scripiis, magnam
caeieroqiiin viin addidisse poiuit Evagrius Aiiti(»cbe-
nus presbyter , qui imperatorem nccesserat pro
Vercellensi feinina septies ictn ; quam rem Hiero-
nymus nnrrai veluii gestam, priiisquam in Orieniem
ipse secederet (d). Hocvero orficium Evagrius a se
deberi cen.suii Etisebio Vercellensi episcopo, quo-
cuin antea ex Orienie in Italiam ac Romam venerat :
hac ciiim captnta occasione, duabus aliis de causis
Hieronymus Evagrium ipsum laiidat : aliera, ejus
opera effectum esse ut : Auxentiut Mediolani incu-
bnnt tepultut priut antequam mortuut videretur ;
altera vero ut Romanut epitcoput pene faciionit la

Damasam agebantur, Vnleutinianum certiorein fe- C ^it^ts irretitut^ et vicerit advertariot^ et non nocuerit

cit, tum praeterea factiosos in suburbiis ex Olybrii
eonniventia conventas agere, iinde frequens jurgio-
ram, ac seditionum , quae sopercrnnt , fons , et
origo. Imperaior itaque veriiate cognita convenius
illos suburbanos vetoit statuitque exsilio mulctan-
do8, si inir.i vir^ftnittm ab orbc lapidem coirent, at-
que iia Riifino scribente accidit : Vt attertor inno-
eeniias Deut adfuerii^ et in caput eorum qui dolum
intenderantf poena converta til, Enlinvero quin res
iia gesta fuerit, vix dubiiare poierit« qui Valenti-
niani rescripta atienie lej^erit ad Olybriumet Agi-
natiam eodem temporedata, qaae magnus anna-
liuro parens in lucem protulit (c). Ex hls enim con-
siat utrumqae ex lis ea de re litteras ad impemio-

iuperatit. Uiraque vero mire conveitit buic anno.
Ul enim Auxentius damnari libere posset, ac pro
damnato Ecclesiae denuntiari , quod fnctum fuisse
dicam sequenii anno , allaboranduin erat, ne im-
perator, qui ejus velut ciitholici communioni sese
adjunxerai, huic negotio intercederet : quamobrem,
nihil mirum est, si ea synodus, qiia daninalus edi-
ciiur in Holsieniana collectione, imperiali rescripto
congregnia dlcitur. Dnmasus autem neqiie umquain
magis irretilus ractionis laqueis, neqiie Ursinus cum
ftociis magis perfecte victus, et superatus, quam hoc
anno :annoeiiim superiori, quo ab exsilio Kotnam
reversus esi, victor potius qunm victus videri po-
lerat.

rem dedisse. Sed alia Olybrius, alia Agiuatius si- D |V. Ferrarius (e) Dnmasum Nolam accetsisse scri-

gniflcavii. Prior enim scripsii perrecisse ae : f/l
nuUa in urbe Roma pottet ette ditcwdia^ ae chritlia"
num populum profunda tecuritate in otio prui^ iis,
qaae per Maximinum annon.'*; praefecium ac schisma-
licos agebantiir, siudiose dissimulatis. Alter vero
imperalorem niliil latere voluil : Adhuc tcilicet mi*
tceri^ qu(B aliquanlo plaeata fuerant^ exiramuraneit-
qui ceedibut frequenter tirepitut exeitari. Hisce aiiiem
Terlsimile est aiiqaa etiam addidisse de Maxiniini

bit, ut ad sepulcrum S. Felicis votiim solveret, eo
quod eo duce servatut fuerat , ac mortit vincula rupe-
rat, angusiamqiie ejus sepulcro bnsilicam super-
struxisse , quam S. Paulinus dcinde latiori alia ac
omntiori a se sedificata inclusit. liuic autem rei»
quam multi narrani , ac prae ca^teris , qui Nolanam
hisioriam nuper conscripsii Jo. Steplianus Remondi-
nus (f) conientiis id constituere aucioriiate Petri de
Natalibus, aliud nullam argumenium superest, pne-

(a) Episi. Lxix, pag. 635 et 636.

iMLih. xtviu.

[d) Ep. I, Yer. edit.

[ej Dtf Nol. Ccem., cap. 10.

[fj Lib. ui, cap. 4;

PROLEGiMiENA.

130

ler uniiiii ejusdem Damasi Carmen iv... , quod re- j^ dio^cesim vicarii Italiae delrimenfo fuisse. Ut antem

Tcra voiivum est, ul Bironiiis eiiam et clar. Blura-
torius (a) observant. At nisi voium , a Djniaso ab-
senle ac longe posiio persolulum velis , lioc satis
est, ni rallor, utillumNolam accessisse credamus.
Neque enim in urbe Roma eo lempore consirucia
fiierat eccle^la illa , qu:u deinde S. Felicis in Pincis
a Piiicianorum aedibos dicta est (b)y ut Dainasus sup-
plicem in ea statuere sese , ac c«>r:im solvere volum
posset^ld praelerea neqiie ab eorum teinporum more,
neque ab ejus loci religioiie alienum videri potest ,
cujus lanta erat fama , ut ex quavis terrarum parte ,
atque ab ipsa Roma frequens conciirsus Nolatn fieret.
Hinc Paulinus (c) natali ejus sancti die jure cecinit :

Ipsaqoe coelesUim sacris procerum monamentis
Roma, Pelru Pauio(|ue poiens, rarescere gaudet
Uajiis bonore die, portaeque ex ore Capen»
Millia prufundens ad amicaf moenia Nols
DimiiUl duodena decein per millia denso
Aguiiue, oonserlis looge latei Appia lurbis.

Cum auiem bic pontifex se cnpite periclitantcm
prx'Mdio hiijus sancii martyris servaium dicai, atqiie
in hoc ilie discriineii adducius fuerit inimicorum
fraude, sub Ma&irtiino prasfecto annonae , si Nolam
accessii, vix alio accessisse poiuit, quam boc, aut
seqiienti anno , quo bxc illi quies, et securitas
parta est.

CAPUT IV.

569, DaMA^I 4, YALENTnCIAMON. P. ET VlCTORE COIfSS.

1. Prima »ub Danuuo iynodus adversus Auxentium

indoctos illos, simplicesque episco|)OS ad soam be-
resim perduceret, utebator subdolis, captiosisque
fidei formulis , quas Damasus sctetai inierpreiaiionei
vocat , atque Ariminensis conciliabnli sexcentorum ,
ul ille falso aiebat, episcoporum auctoritatem obien*
debal, perversaque basc consilia adbibebai, nequis ab
eo recederet. Hxc discimus ex tractatu llilarii contra
Auxentium ipsum, atque ex ejus bxretici ad Valen*
tiniunum libello , unde Roman» buic syiiodo scri-
pUeqne ab ea epistols lumcn accedit. Hisce itaqoe
de rebus Damaso retulerant Galli ac Vcnetenses
episcopi, quos inter Hilariiim Pictaviensem , Euse*
bium Vercellensem , qui ab exsilio redux per Illyri-
cum Nicornam fidem confirmans iter fecerat {h) ac
S Pbilastrium Brixiensem merito numerant eruditi
viri , quamquam decem fuisse episcopos illos , qui
contra Auxentiiim Mediolani congre&si sunt, ex eo-
dem Hilario constat. Ex illis igiiur intellcxerat pon-
tifex, esse aliquos inter priini ordinis sacerdotes, qui
sive ex insciiia , sive ex simplieitaU scan)is illis inter^'
pretalionibus ac perversis consiliis assluantes , hxre-
rent inter Caibolicam fidem, Arianainque perfidiam.
Addideraiit Auxentium ea praecipuc de causa, damna*
tum pridem fuisse : verum a Damaso potissimum ,
sederpie aposiolica dandam esse operam , ne labes
illa latius propsigaretur. Qanc enim ego esse puto
horum verboruiii vim : Denique Auxeniium Medioia"
nensem hac prmcipue causa damnatum essi peruri»
bunt^ qux obscuritaie aliqiia laborare videntur; oi

p*emloepiucpum Mediolanenum. II. Cur hoc anno ^ ^^^^^ inlelliga...u« . prasuies illos vigil.Dlissimot

consignelur? III. Quid in ea actum, constitutumque
fuerit? Ejus synodica illustraiur* IV. Agitur de
Vineentio Capuano.

1. Postquam igitor Damasus aliquantum e fluciibus
domesticx seditionis emerserat, ad catbolicse Ec-
clesijc curam animum adjecit. Hoc enim aiino cele-
brem illam contra Aiixentium convocavit synodum
nonaginUi trium episcoponim , ciijus apud Theodo-
reium (<f), qui numero rotundo utitur, ac Sozome-
num (e) mentio com laude est. Aiixentius cum pau-
cos aiite annos iii lusissei verbis , Hilario teste ^iii^M
posset failere et electos^ a Valentiniano, quem in sui
commuiiionem fraudulenta confessione traxerai, obti*
nuerat edici , ne a quopiam Mediolanensis Ecclesia

anteaclas, quibus jam persirictus fuerat senteniiai
Damaso meinorasse , eum in finem , ut illas calculo
eiiain suo confirniains Ecclesiis denuntiaret, quo in-
fallibilis atque indeclinabilis auctoritatis vini acqui*
rerent, atque ita fieret, ut ille amplius nocere desi-
neret; sic Galli iideni episcopi superiore 8a*co!o
Stepbnniim rogaveraiit ut litteras per provincias
scriberet, quibus Marcianum Arelatensem in Nova-
liano, cojus sequebatur partes, ethscresim, jain
damnatum, et exira communionem factum, a se
etiam publice abstenium constare omnibus posset, ne
diutius episcoporum illorum coUegio iiisoitare, ac
gregem Cbristi dissipare pergerei (t) ; quam etiam
ob causam Rasilium, ut Eustatbios et Apollinaria

perturbaretur (/)• Hac igitur raiione obfirmatus in j) publice a sede apostolica damnati denuntiarentor,

scelere, magnae praeierea Ecclesiae aoctoriiate atqoe
imperatoris praesidio foitos, Arianum viros latios
propagare, Transpadanae ac Vcnetiae episcopos a ca-
tholica rellgione avellere coeperat. Com aotem Hiet
ronymus scribat (g) posi Auxeniii seram moriem^ Am-
^rosto episcopo constituio^ omnem ad fidem reciam
lialiam conversam esu^ facile colligi potest, impium
hoc hsretici studium non exiguo rei catbollcs per

posiuhisse legimos (j) atqoe hinc tum ejus disciplinae
dioturnitatem cognoscimus, tum eam esse, quam
dixi, eorumdem verborum vim. Damasos iuqoe syn-
odom congregat boc anno ex 93 episcopis compoit*
tam, tum ut latae prius in Auxentiuro sententiae, rata
a sede aposiolica baberentur, tum ut Nicaeoa fidet
confirmaretur, abrogato Ariminensi concilio, atqne
ita qui nutare in fide, ac secus ac Dei convenii sacer*

(a) Not. ad Carm. xi, vers. 41, etdissert. 48.

(b) Donat. lib. iu, cap. 8.

(d) Lib. II, cap. 22.
{e) Lib. VI, cap. 25.

if) Hilar., lib. conir. Auxent. nom. 7.
(g) Chron. ad ann. xi Gratlan.

h) Vit. apud Ugbell., lom. IV, pag. 759.

i) Vid. Cyprian. , epist. 68 , Ver. edit.

f)Vid.epist.26iet263<

ft I

Ij^i SANGTta DAIU81» PAPA. ^St

dotts , sdnlire viderenUir, errores suos depoiiereni. A. Arianorum aniesigqenos damiiai nulla de Auienilo

Hpc Tero abunde praBSiiiuni fuisae consial ex ejus
ad Ulyricos epistoia, quain Theodoreiua ac Sozome-
nus reciiant, Holsienlua aulem Latinam ac primige-
niam edidit (a).

U, lU. Nunc cuream cum magno fiaronio, Sigonio,
Pttavio et HoUtenio boc aiino congregatam ceii-
seam , rationes accipe : 1"* coustat ei pro<smio Pre-
cum Faustini , ac Marcellini , nullos ad gynodum
conyenisse episcopos, antequam Ursinus exsilio pul-
ttts esset. Ille autem extorris Tacius est die 16 No-
Tembris anno 367. Cum autem Dainasus rebus ita
sedatls potius quam coinpositis , episcopos ex Iialia
convocasset pro natali ordinationis suae die, qul in«
cidebat in kalendis Octobris subsequeniis anni ,

inquisiiione facta, scribiique de bis actis ac de-
crecia synodicas litteras. Censet autem Pagius litie-
ras tunc scriptas ab ea synodo eas ipsas essot quas
effiicopofum Italim^ nomine, fratribui per lUyricum
paiernam fidem relinentibui inscripUs Hilarius recitai
io Fragmeniis (d). Tum vero Aibanasium iis leciis
synodum Alexandri» congregasse « ex qua epislolam
tum ad Afros scripsit, ui eos conira Arianorum fai-
lacias iiisiruerei, ium etiam Damaso, ut gratias
ipsi ageret , quod Ursacium et Yaleniem ab Ecclesia
ejccisset. nioneretque prxierea, ut eodcm jure con-
tru Auxeniium uieretur : Damasum vero Aibanasii
aique Alexandriiiae synodi monitis excitaium , aniio
570 aiit eiiam serius , concilium illud 95 episcopo-

curoque ii , qui convenerani , in synodum coire no- B **"'" coegisse , in quo Auxentius eondemnalus est ,

luissent, jain liquet aiite bunc annum, nuUum ba-
bitum sub Damaso concilium. £u verba scbismaiici
scriptoris : quod factum crudelissimwn (agit bio de
tumultu ad S. Aguetem) ntmt< epiecopii Itatice dis-
pticebal , quos etiam cum ad natale $uum iotemniter
invitaaet, et nonnuUi conveniaent ex ds, precibui
apud eoi molitur , et pretio , ut iententiam in Uninum
proferant , qui reiponderunt : Noi ad natale conveni-
miis, non ut inauditum damnemui, Nulla veroest so-
lida ratio , cur allatum iesiimonium bac in parte
repudiemus , cui prxterea fidem adstruunt , tumul-
tus , sediiiones , ac caedes , quibus tuin Damasum ,
tuin Urbem ipsam anno elapso agiiatam fuisse li-
qiiet. 2» Accedit auctoritas Sozomeni , qui Patres

ei munere ac dignitaie dejecius. Hoc consiare pu-
unt ex alia ejusdem Atbanasii episioia ad Epicte-
tiim , quam aitera posleriorem censent : aii eniin
ad Arros scribens : Satii quidem iunt, quce a dilecto
et comminiitro noitro Damaio magnm Roma epiicopo ,
ET k TOT EPiscopis una cum iUo coactii , nec minui
ea , qu<B ab aliii eynodii in GalUa , et Italia celebradi
icripta iunt de iana et orthodoxa flde ; tuni vero
cap. 9 , baec addit : Sic noi igitur affeeti eum conti-
giaet noi in unnm eoinenire , Utteras quoque dilecto
noilro Damato magnte Romce epiicopo misimui de
Auxenlio , qui Mediolanemem invasit ecclesiam , cu-
jui iUi geita narravimui , eum nempe non modo eaa
Arianee hareieot iectatcrem , eed eUam muUii iceleri"

ad synodum coiivenisse scribit, oppresso jam opera C bui obnoxium, qwB cum Gregorio impietaiii ium iocio

prsfecti Urbis Ursini schismate , quod vix obiineri
potuit anno 367 jaiu labente , ui vidimus. Tunc
enim dumtaxai ac posiquam quies Urbi restituia est,
episcopi ex inultis proviaciis Romain convenerunt ,
ei Aiixcmiam eosque , qui idem cum illo sentirent ,
atieiios esse a communioiie sua decrcverunt (6).
Consiat liaque in ea, qux post scbisina oppressiim,
synodo primuni coacu est , damnaium Auxeiitium ;
sed oppresso schismatc, non illico coacta videri 'po-
tesi. Naiu posi accepias Gallorum ac Veneiensium
relaiiones, Damasus babuit opus aliquo temporis
spatio , ui deliberaret ac statuerel , num syiiodus
Goiigreganda esset , ot illam deindo indiceret , .ic
demum ut tot episcopos ex diversis iialix el Gallix

perpetravit , nosqdb iiirari cur nonduii dbpositus ,
BT AB ECCLBSI4 BiBCTOS siT , graUoique retuHmui
ejui pietaU , necnon fi«, qui in magnam Vrbem eon-
venerant^ quod Unacio.et ValenU^ aiiiique, qui cum
iUie sentirent , ejectii , cathoUcw EccteiiiB concorivam
eervaaent, At damnato interea Auxeniio per Dama-
sum , Romanamque synodum , ideui Atbanasius baec
ad Epieletum scripsit : Arbitrabar equidem omnium ,
qw umquam fuere^ hasreticorum vanam loquaciUUem
a Nicama iynodo compreitam fuiae : nam qwB iUic
a Patribui promulgata fidet ett , ad impietatem otti-
tiem advertendam tufficit ; quamobrem cum hoe tem-
pore vari(B tynodi per GaUiam^ Hispaniai, et magno!
RonuB cetebratee iunt , quotquot eo convenere , eoi qui

partibus evocarei : illis vero indulgenda erat mora ]) etiam num latenter heeresim tapiunt Arianam , iuxbm-

iliqua , qu.i se iiineri parare possent , alque ut e
longinquis partibus Romae pracsiiiuto die adessent ,
qnibns omnlbus conGciendis iniegrum anni spaiium
Tix longum videri poierit.

Sdo viris doctissimis magis placere , ui synodus ,
qua Auxentius damnatus est , anno 370, aut etiam
serius, ac, ut Pagius ait (c), anno372 consignetur.
Sie vero rein statuuni : Damasus anno 367 aut 36S
synodum congregat, qua confirmat Nicxiiam fidem,
lapsos persecHtionis lempore sacerdoies ad oCficium
revocat , Ursacium , el Yaleiiten Ooekleatalkim

la) Collect. RoflMO., p. I.
{b) Soiom. f lib. vt| ca^ tS.

TiOM nempe, Unaciumf Vaientem^ et Caium ex Panr
nonia , communi calcuto damnarunt.

Ai vereor , ne hxc Pitgii , aliorumque virorum
dociissimorum senteniia de duplici bac synodo ,
quariim prior Ursaciuin et Valentem damnaverit,
Auxenlium^non atiigerii, aliera vero bunc eiiam eadem
poena persiriiixerit , exeogitata magis ex ingenio,
quam vera sit. Neque enim ulla ante bunc annum
aut habita a Damaso synodus est, ut dixi, aut ha-
berifacile potuit, ianio pr»sertim numero Episco-
porum , quot in illa adfaeront. Epislola tiitem illa ,

lc) Ad ann. 369 , n. 5 et 6.
(a) Fragm. ui juxta Ver. edll.

ita FROLBGQllBMi. !Si

qox FratHhn per JUffrkum paiimam fdem ntinenti" j^ incubare peruiitteretar vir plane dignas , qul thro-
bu$ iiucrtpla ct/» ei quain Pagius ad eam Damasi syn-

odam re?ocaty quam prima» itatuit, ad Liberii
Poniificatum pertinere probant BB. sancti Hilarii
operum editores; sed quod gravius est« iUa ipsa «4
Afrot epistola;, cujus aucioriias osienditur , duas
ilJas sjoodos evertit potiusquam adstruat : Athnna*
aio enim eo loco, una eademque collecia Rom«
synodas est , qua Damasus Nic;enam coniirmaTit
fidem, quse Ccclesi» caiholicx concordiam servavit,
qu» Vrsacium et Valentem, aUoiqui^ qui cum iUi$
$enttebant , a commuuione ejecerai , atque ob haec
omoia eidem Pontifici Aihanasius gratias egerat:
si vero ab eorum qui cum Ursacio, et Yalenie sen-
tiebaiit numero , nemo AuxenHum separandum esae

110 et Clirisiiano noniine exneretur : verb.i enlm
xflcOaipM ei M^u, qiiibus Aibanasius utitur, luro
pronuntiatam adversiis reos senteiitiam , fum ipsam
etiamejus, ot aiont, exsecuiionem exprimnnt, si quis
ilii aliquaudo casos, aut si qoa vis , ut in hac causa
rescriptum Valeoiiniani , morjm redsset. Sic i^ulos
Samosateotis quamquam ab Aiitiocbena f^ynodo dam-
natus essei, ab Ecclesia tamen per §eeenUirem pa^
testaiem exiurbaiue dicitar ab Eusebio (c); ac Pholi-
uus et si saepe antea depositos , et a eommumone uni-
tiiUs jam pridem ab$cit$ui Tuerat , qoia tamen per
factionem popuU nomquam re ipsa amoteri potnerat ,
a Socraie et Sosomeno tnnc deposHut dicilur, ab
flilario dejeetui , cum Orieniales , qui Sirmium ac*

dixerit , nemo eliam jure ocgaverit , quio ejiis quo» g c^*^r>til , e«m sode, et loco per iniperatorem Con-

que nomeo eadem cum reliquis damnatione compre-
hensom ab Atbanasio fuerit. Hinc quos ille sub ge«
nerali Valeotis et Ursacii sociorum nomine non ob-
scure designai , ei a commiinione ejectos ait in epi-
stola ad Afros, iliiX6n/ti«m scilicet, et CatMm ex Pan-
nonia nominaiim exprimit in episiola ad Epicietiim ,
Telnti sese explicnns, aique eos cjusdem cuin Ursacio
et Valente poeuae socios factos ioquii ab iliis ipsis ,
qine memorat conciliis magnm Romee , per GaUiam ,
etBitpaniasceiebratit; rrusiraque proinde alia posie-
rior excogitaia est synodos a Damaso couvocatay mo-
oeole Atbanasio , ut Aoxeiitius damnaretur , qui
damuatos hoc anno atqoe ab hac synodo fuerat. Ao-
cedat postremo , quod eadem ad Afrot epi^lola Ro-

siantium expelli coraruni, et oblinuerunt (</).

Uoc itaqiie, oi mibi quidem videtur, primo sub
Damaso coneilio, atque hoe ipso anno, coiifirmaUiy
ei encyclicis litteris promnlgata Auxcnlii damnutio
est, siquidem iinperalor vetueral ne ihroiio et sede
quam invaserat, exueretor; Arimineiisis praeterea
iterum proscripia formola, ac Nicaeoa fides roborata;
01 ex episiola constat, qoam Daraasos ipse ejusdem
Goncilii noiiiioe ad lllyricos scripsit, quaeqoe tantom
ex ejus aeiis superest. Baronlus dainnatom eodem
tempore Ursicinom ceiiset ; sed liiter» Valeniinianl,
ad quas provoeat {e) , hac de re nihil aiunl. Iloc
lamen in ea synodo ractum roisse mihi etlam vero-
siwile fit, quia ex testimonio Fausiini et Marcellini

manam eam synodum , qua Ursacius et Valens eo- q 8cimus,.Daroasum id jam praecogiiasse anno elapso.

romque socii damnaii suni , ex magno episcoporum
nomero coropositam fuisse asserit, ut vidimus. Ao
igitur aliam apertius designare potest , quam quae
tribus et nonagiuta ex Gallia, italia , aliisque par-
libus congregatis consiitit, qiia de nunc agimus? At,
ioqoioni , si Auxenlios ab liac synodo damnaios
foerai, cur Damaso scribit Alexaiidrinus praesul,
mirari se cur nondum deposiius, et ab Ecclesia
ejectus sit? At ego respondeo, non eam esse quam
illi putanl Alhanasii mentem , atque ejus loci sen-
lentiam , sed aiiam prorsus , eorum temporum ra«
lioni magis consenianeam : cur enim mirari ille po-
luit , Auxeotiuin hacienus non fuisse depositum ,
quem in ipsa eadem epistola ad Afros, cum Ursacio

aiqiieeral loin disclplinae, lum uniiali, ac tranqoillN
lati Eeclesiaf pemecessarium, ul bic damiiareior sta-
lim ac rorom ac temporuro eondiiio ferre poterat,
firout actum iii schismate Novaliani a Comelio fue-

ral(0.
Quaeritor, an epislela illa, quam Damasos synodl

nomine ad lllyricos scripsit, Graeeo primum an La-
lioo sermone conscripta sit, et an germannm ejui
eiemplar illud sii, quod Theodoretos reeitat, an illod
qood Holsteoius edidil. Labbeos, Valesius, ae Tille«>
moniius bane laodem Hol&leniano exemplari ailri-
iMiunl : Constantlus eam illi abjudicat, ut in Gra>
cum exemplar iransferal, aed, uiego puto, levissimis
induclos oonjeeturls : nulU enim est ratio, enr Da«

el Valenie aliisque haeresis sociis ab Ecclesiae coro- D masoaGraecsn epistolam ad Ulyricos seripslsse di-

munione rejeclum, non obscure expresserat» ac
praeierea mioioM igoorare oequiverit ipsum eadem
analhemate variis in locis» et a pluribos conciliis
saepe perstricium (a). Cum itaque hoc eliam loco
aeribil mtr«rt se cor oon ille depotUut^ e& ab Eccle-
aia pultut foerat (6)» aiiqoid amplios poaiuiaviase vi-
detor a Damaso^ qaam ol ille itenim daoioaretur;
ttqoe illud esl, oe Mediolaoeosi Ecdesiae diuiioa

cator, qoi Ooddenialiboa aeeensebantof , el Laiina
lingoa iiiebaolor; nullaqoe proinde probaMlla eon^
jectura esi cur, qood Holsteoias reperlt, sumptom
potius ex Graeeo sil, qoam ipsum Lailnum ac prliivf^
geoiom exemplar. Deinde neque Damasos , neqoo
aiii Ooeidonlites Aypeslofts voee otebantor, ol
subslaiilian Mprimereot , Basilio prae eaeleris
lesto {9} : hioe in ipsa epistola, qoam Holsle*

Jd^ Tbeod. H. E^ iib. iv, ca^ 6.

[cl Eoseb., lib. vn, cap. 50.

Socr. lib. II, cap. %i \ Soioin. Iib« iv, cap, 6|

0.24.

de ayood., eap. W, «sC Ffagoi. xir,

(e) Aon. 369, oum. 72.
(i) Vid.;.Euseb.
\g) Episl. 212.

.Euseb. H. E.

155

SANCTOS DAMASUS PAPA.

456

niuft edidit, legilur PAtrem ei Filium umu$ e»se iub^ A basc merito dicia videri potcrunt? Mihi iiaque opi-

$tanlite taniuro. Non ergo, ut verbis uiar doctissimi
terlii Basilii operum tomi editoris, dixerunl Oceiden"
tules, Patrem et Filium ejuedem esse xnzQaruffi^^ , xecl
oOffioCf ut habent Grteea exemplariaf sed lantum ejusdem
9^191^^ omissa ^izQTrwiois voce : aique inde colligi-
tur eos non Graxe scripsisse, nee epislolam, qum est
apud Soiomenum^ ac Theodoreium primarium esse,
ac germauissimum exemplart ut eruditus editor litte-
rarum summorum pontifieum contra TiUemontium et
aUos contendit^ sed potiori jure lumc taudem etUtce ab
HoUtemo eftistoUB trtbuentiam (a). Gra?issimi f iri ju-
dicium confirniatur ex varia leciione atque inter-
pretatione, quae apud Sozomenum, Theodoretuniy
atqueEpiphauium observari poiesi atqueetiam a Vale-

nlo subit, Yiiicentiiim nibii umquam admisisse, quo
aut a fide, aut ab Ecciesia, atque Aihanasii cominu-
nioneipsum discessisse palam constare posset. Uiiaro
Liberius ejus simuiaiionem doiet in litteris ad Osium,
et Eusebium Vercellensem (c) ; quid vero siiuulatio*
nis noiniiie inlelligat, explicat ipse, cum ait, non
tantum nihii impeirasse Vincentium a Constantio, ex
iis, ob quae legatus riierit, sed videri sententiis Orien-
talium accommodasseconsensunif ineorum sctlicet irc
coiisiiium , qui dogmatis Ariani seponendam lunc
cognitionem, alque uiiam Athanasii dainnationem
urgeiidam , proponendamque ceusebaiil , ut idem
poutifex exsilio jam fractus expiicat in epistola ad
Orientales(d). At si Vincentius consensum accommo^

sio animadversa est : haec enim, ni fallor, manifesle B dare Hdebatur, nondum prorecto re ipsa accommoda-

probant, epistoiam priino Latine scripiam, ac deinde
pro ulrius(|ue Grxci scriptoris ingenio» ac etiam, e
diversis exemplaribus varie ab utroque iutellectam,
ac Graece diversimode fnisse expressain.

Ex hisce aiitem Damasi litteris ad lllyricos epis«
copos, vir doctis^^ifflus J(»8ephus Auguttinus Orsl, su-
premam sedis apostolicae auctoritatem, ac irreforma-
bilejudicium egregie asserit. Nam cum ex ilomanae
hujus syiiodi meute ait pontifex : Pleque enim pratjU"
dieium aliquod nasci pottut e numero eorum^ qui Ari-
minum eonvenerunt^ cum constet neque Romanum epi"
uopum^ cujus ante omnes fuit expetenda sententia^
neque Vincentium^ neque atiost hujusmodi statuiis
eonsensum aliquem commodasH : inde merito conG-

verat, sed falsa ca spe laciabat hxreticos, ui tempus
interea duceret, atque cxsilio, quod imperator in
repiignantes statiierat , sese subtraheret. Ilanc sen*
leiitiam confirmare videtur tum Aihanasius ipse in
Apologia ad Constantium , cum ait : Vincentium vim
non vutgarem , gravesque conlumeHas passum , donec
significaret nolle secuin Athunasio comiiiuiiicare (e);
tuin praeterea Liberius in epistola ad eumdem inipe-
ratorem niissa per legaios posteriores Luciferum»
Pancratiuin , atque Hilarium , expressis his verbis :
Manent legatorum^ Vincentii scilicet et Marcelli , /i<-
teree^ qui ad Clementiam tuam fueraiit destinali^ quee
NOPER venerunif quibus significanl propter turbationem
qwdem omnium Ecclesiarum, se quidem ante succum»

cit , nou utcumque in Ecclesiarum et Patrum C bere sententiis Orientalium voluisse, proposmsse lamen

consensiotte ^ et unitate conciUorum vim esse re-
positam , sed eam inde potissiinum esu repeten'
dam^ quod cum romano pontifice vetuti capite eonjun^
guntur^ eo plane modo, quo salus^ et vita , motusque
corporis in integritau sita sunt , et mutua membro-
rum conjuttctione t et tamen ex eorum cum capite
conjunctione, atque ex ipso capite defiuant^ et ori-
ginem ducant. Hinc quia Nicaeii» syiiodo per le-
gatoa suos Ronianus pontifex adfuerat « et assensum
pnestiterat , Damasus fidei formulam tunc praescri-
ptam , Apostolorum vocat, sive Aposiolicam^ Arimi-
uensem vero rejicit , quod eo consensu careaL |}|
euim pergit vir clarissimus, Ariminettsem formulam^
el Nieeenam^ Hor\amB kujus synodi episcopi invicem
conferunt^ et priorem quamvis illi maximus episeoporum D
ntuiiertis sufragatus erat, ideo poiissimum explodunt^
et nulUus momenti esu deeernunt, quoniam absque Ro-
mani ponHficis aaseneu condita fuerat ; JSicmam vero
ideo perpeiuo retinendam esu constituurU , quoniam
Apostolorum, id est, sedis apostolicat^ sive Romatd
pontiflcis sententia et auctoriute firmau fuerit (6).
IV. MirumUmen videri possit, Ktiicenltiimillum,
Capuanum scilicet, aperte iaudari, quod sacerdoUum
tot annos ilUbate servasut. An vero de eo, qui ut cum
Arianis faceret, Athanasii communionem deseruerai,

(•) Not. ad epist. Bas. 92.

(b) De Irreform. R. P. Judic. lib. i, cap. 7, art. i.

(e) Apud Coust. ep. i et u.

conditionem^ ut si iidem Arii Imresim condemnassent^
hoc genere inclinali eorum senteniiis obedirent. Hinc
igitur liquety legatos illos cum hxc scriberent, lapsui
proximos , at non fuisse prorsus victos , atque hanc
exsiitisse causam, cur Liberius iitieris illis acceptis ,
alios legatos mitieret, prioribus sciiicet jam pene
fraciis, ac rei agendae ob illam simulationem ineptit.
Ca*terum non haec eo disserui , ut Viiiceniium culpa
omniiiocarereafflrinem,sed utintelligamus, qiiosensu
is iliibatum tot aniios sacerdotium servasse, a Dama-
so dici potuerit, quatenus scilicet nihil ille aut con-
tra fidem, aut contra Athanasium palam geaserit. |

CAPUT V.
570, DkUkSi 5, Valentiniamo et Valente iii aa.

CONSS.

I. De Illgricana synodo agitur, quas Romanam hanc

subseeuta est, uriptisque ab illa et Valentiniano im*

peratore litteris. U, Quce afferuniur et expenduu'

tur. IH. be Zanobio Florentino epiuopo, IV. De

Ka/eitlintant lege Damaso inscripta^ et Theodosiano

Codid inserta ; ac defenditur Raronius.

L Damnsispem miniine frustrarunt Illyrici episcopi :

ejus enim synodicis iitteris excitati, cuin convenis-

sent , consubsuntialis Triniutis fidem confirmave-

runt , ut Romx sub eo pontifice factum fuerat. Poly-

(d) Apud Coust. ep. xi.

(e) Cap. 24*

137

PROLEGOiMENA.

158

chronium prxlcreft , Teleniaclium , Fausfum , Asde- A kmoniiusex Ambrosio et nasilio conjicil, quamquam

virchir. Goignaus Suessioneiisis canoiiicus ejus or-

dinaiioneinrefer.iiadAriniineiisiscoiiciliiienipora(rf).
n. Magiius iiaqiie Baroiiius lup>us esl, cum de-
ceplus potissiiiiunj liisce Valenliniani lilleris , quae
in codice, quo ille usus esi.Graiiani inscriplione ca-
ruerani, praifcrebantque Lttsmi/ni nomen, quem pu-
tavii esse celebrem Sebastonum episcopuin ac olim
Lampsaceiia; synodi ad aposioliram sedem legalum,
h:rc omiiia retulil ad aiinum 365 ei ad Libtirii pon-
tificaium, ui eo locoPagiusrecle observai. Neque,
enim Eustatfiius ille, cujus in liileris ejus synodi ad
Asianos scriplis iiientio esi, Sebasienus fuil, scd al-
ler forie in Iliyrico episcopus, at(|ue ille cujus apud
Clirysostomiim mentio est (e); exislimal praeierea

piadem, Amanlium , et Cleopatrum damnaverunt ,
quos si quis suspicelur» eosdem esse, qui aniea ve-
luti novatores apostolicae sedi delati fuerant a Galliae
et YenelJ^e episcopis , habebit suspicionis su» non
levem conjecturam a Socrale ^t Sozomeno (a) qui
Mursam Pannoniae, id est Illyrici castolluin iu Galliis
collocant : nam latius nimirum Gallia accepia iiive-
nitur aliquando, quam vulgo fieri consiievit. Tum
deinde ipsius , ut ego quidem puto , Damasi , el Ro-
manae synodi maiidato, dc his omnibus fecerunt
ceriiores Asianos episcopos per Elpldium legalum,
atque eos bortati sunt, ul et ipsi Triiiiiatem consub-
stanlialem esse perpetuo prxdicarent , atque errore
deposilo , in quo dudum versati fuerani , Nicxnae fi-

dei formulam profiierentur. Illyricanne hujns synodi B Elpidium illiim, cujus in litteris lllyricorum cpisco-

p^^y^^^ nomeu expriinitur, Roman» Ecclesi» presby-
lorum fuisse, atque illum ipsum , quem Julius ad
Oiieiitales cuin Pbiloxeno pridem legaverai. Nititu^
bajcmagni viri opiiiio bisce Giarcis Illyricorum
episiola) verbis : 'Avoyxnv owv €xo}H'j niuyltai Ttpof
Ctfiag Tov Tivptov \tpt.CiV xai (Tu/XetTOv/ayov 'E^TriJiov «tto
rHg ^Mtlsxto^jvrig *Pa)]tAai&>v «o%>5f f toOto t6 ypayLyjx
«XovTa; quKCbrisiopborsoiiius, C.unerariiis ei Lan-
gus sic reddunt, ut Elpidiiim ab urbe Homa, qucs esl
imperii caput , missiim dicant : ab Epipbanio autem
scholaslico, quem sequilur Sirmondus, ea sic acci-
piuniur, ut Uonianum imperum poiius quaiii urbem
Roinani, alque iinperaloiem potius, ciijus Elpidius
lilteras ad Asianos ailulii, quam Urbis cpiscopum

liiteris per Elpidium logatum afferendis, suasadjiin-
xit io eamdem senientiam Valentiuianus imperaior ,
alque uirasque Theodoretus , ac Nicepborus recitanl
ex iatino , ut ego censeo in grxcum scriiioiiem vcr-
sas (b).

Cnm autem Yaleniinianus in iis aperte scribat,
Romanam synodum, quam lllyrici prsc oculis habuc-
rant, paulo antea fuisse habiiam , hinc Vaiesius recte
conficit, tum eam, quse in Illyricocoacia fui:, aiterius
eonaeqiientem esse , luro eamdem iion posse differri
oltra buuc annum , secus ac nonnnllis nulla solida
raliune visum est. Hoc prxierea conOruiant tum
ipsae ejusdem synodi liilerae, inscriptae episcopis dice-
eeuos Asianw^ PhrygitB, Cataphrygice, Pacatiance ;

tum potissimum Valeminianus ipse, cum eos omnes G designcnt. Valesius (/*) Christophorsonii pro parte.

sedulo roonet , ne ullra Valeittis auctoritate contra
rectam fidem abuii^ neve sedulos Dei ministros persequi
pergerent, Id eiiim potis>ime faclum cnrrenti aniio ,
quo Valens longam iii Pbrygia nioram traxit (c), ac
prosperis adversus Barbaros surcessibus elatus, cuin
lotum se dedisset Arianorum raciioni , proviucias
oronesConstanlinopolim inter el Cappadociam inler-
jectas, quidam veluti peslilens turbo afflavil, disjecit-
qae, atque Ecclesiis, quas legitiiois pastoribus (»rba-
veral , haerelicos superindiixit. Nam cur lllyricanae
syiiodi Palres , cur Valentiniauus ad episcopos tan-
lum Asiawe diceeescos, Phrygice, ac Cataphrygias, Pa-
eatianas scriberent, cur eos monerent , ne Caiholicos
pra*sules persequerentur , si de alia , quaro quse iis in

pro parle vero Siriiioiidi inierpreiali(»nem probal ,
alqne ila intelligit , ut Elpidius ille non Ecclesiau
Roman.nc presbytor, ui puiavit Baronins, sed in llly-
rico episcopus fiierit, ac Grrca veiba sic reddit :
Necesse itaque habuimns dominum et comminisirum
noslrum Elpidinm ab urbe lotins imperii regina ad vos
mittere cum his Utteris, coguiturum , ntrum iia se ha-
beat prcedicatio vestra : rationem vero cur Elpidius
ille ab urbe Roma dici possit, hancesse puiat, quod
ille ab episco|iis in synodo cimgregaiis ad Damasum
missus fuerat, at(|U(! inde legaiione, uinecesse erat,
ex ipsius synodi mandato accepta in Asiani profecliis
sit. Ul lamcn dicain quod sentio, nuspiam legi, su-
premam sacerdoiii digniiatem apxyiv dictam ali-

locis tunc temporis ferveret, persecutione agebatur ? D quando, citra adjunclam voceiii ali piam, qtiac sa-

crum a profano mngislratu distiiigueret : binc esl,
quod Naziaiizenns eriscopalum ecvoc/^iaxTov apxiiv
Chrysostomiis xrvsuftaTtxTQv a/>%nv vocat. Quid iiaque
censeas, si, nt hoc loco res sc babel, ea ipsa voi
aliam ailjunctain habeat , qu.T profannm potius,
quam sacrum magisiratuin designet? Deindc (|uo
alio exeinplo staiui poierit , hisre verbis ano rris
^atTike^Jo^Jang 'Pw/zatwv apyjii Urbem significari ? Vix
itaqiie rerenda aiit Chrisi«*pliorsonii , qui urbem Ro-
mam imperii caput, aut Valesii interpreialio esl, qni

Subsequens enim persecutio , qua Syria , iEgyptus ,
liesopotamia, aliaeque remotiores provincise deinde
Texatse sunt, cum nihil ad ros episcopos attineret,
non erat cur eoruin pru: cTteris studiuiu posiubiretnr
ergaCaiholicos.Cxterumharumgravissimarumrerum
occasione, atque hoc tenipore cceptum fuisse credi-
dcriin litterarnm commercbim Daiiiasuin inler alquc
Ascholiuro , alque buic couimissum lllyricanum apo-
Slolicuro vicarialum : Ascholiuui enim circa ca tem-
pora Thessalonicensero Ecclessiam administrasse, Til-

(a) Socrai. lib. ii, cap. 32 ; Sozom. lib. vi, c. 56.
ib) Lib. IV, c. 8 ei 9; Niceph., lib. ii, c. 35.
(c) Pag. ad anD. 370, num. 20, et 372, num. 6.

Patrol. XIII

d) Dissert. deConcil. Arim., quxst. 5.

\e) Epist. 27.

Ad Theodor., H. E. lib. iv, cap. 9.

19l 8ANCTUS DAMASU8 PAPA. 440

ftib iis Damaguhi Urbis Romanae episcopum designa- A fuerat, ac plurimum intererat ejus loco caihoiicum

tUm intelligit. Neaue yero Sirmondi opinio diflicul-
tate Ciiret, cnm ea sic reddit : Sed neceksitas nobis
iinpoiita est^ ui ad vos mitteremus dominum el commt-
m's/riim nostrum Eipidium, a regio Romanorum prin-
cipatu littefas habentem. Quamquam enim me non
lateat, iis vocibus Roroanum imperium s9C})e desi-
gnari,cujus rei alia affcrri cxempla posseiit ; cum
tamen lllyrici episcopi scribunt Elpidium se lcgatum
mitlere, touto t6 ypafifia, ^x^vra, de iis litteris ^gunt
quas ipsi scripseranl, acElpidio ferendas dederaiit:
ilnde Epiphantus, cnjus interpretalioiiein Sirniondus
sequttur, pariictilaiii has adjunxit, quam ille omisit.
Hoc igitur Idco, htquc iis verbis Yalentinianum ipsum
itAptni6tem , designare hon possunt. Acccdat, quod

pastorem eligi. Probabile iiaque est, Damasiim cap-
lala occasioiie , aliquein eo misisso, qui buo nomine
Catliolicos coiifiniiaret, eisqiie ea in re procuranda
au&ilioesset, cum constet alio loco (d) ejus ponii.
(icis studium optiino eligendo ejus Ecciesix episcopo
nondefuisse. Evagrius revera a Gaibollcis eleciiis
tunc fuit, quod Socrates ac Sozomenns factiim scri-
bunt opera Eiisthatii , Anlio( beni episcopi, qui clam
in Urbe , et Gaiholicos ad reclam fidem b(»rlabatar.
At cum magnus hic prnesul diu aniea, si Tbeodoreto
(ides est, ad superos abivisset («), quid si dicamus,
ulrumque auciorem, uiium pro altero, Eustbatium
sciiicet pro Zanobio supposuisse ?
IV. Quidquid liorum sit, certum est, boc anno

ciim synodica lia^c Epislola exarata Tuit, Valeiiti- B Damaso dlrectum celebre Valentiniani rescriptum,

niaiius nondum scripserat, neqiie episcopi illi tiinc
cerio scire poteraut, «in ille su»s Concilii litteris ad-
juntturus esset,quod tameii eisdein tognitum, cer-
tOmque esse debuisset, ut de iis mentio eo loco
facta, eiistimari p(»sset. Horuni Igitur verborum alia
omnino vls esse debet, quam qwJi iltis a viris his
docirssimis attribuitur. Si qtiis itaque sic ea iiitef-
preietuf, necessarium duximus ad vos dominum el
comministrum nostrum Elpidium mittere has litteras ha-
bintem^aLdtino Imperio t Latino scilicet sermone
scriptas, forte, aut ego fallor, aut propius accedet
ad verum, Sit locuin planiorem, atque exlricaiiorem
reddei. Constat enim a grrcis scripioribus siib
'PufAoiuv vocabulo latinos desigiiari ac exprimi so-

contra clericos, falsosque monaclios , qui religioiie
.'^butebaniur ad captaiidas viduarum , aliarumqiie
suspeciarum feminarum haereditaies. De hac ipsa
lege iiieroiiymus (f) et Ambrosius agunt {g) , iisque
auctoribus coiistai eamdem ecclesiastitas tantum
personas respicere, non autein prohiberi Ecclesias
quoiiiiiius legata et hxreditates capereiit. Hinc idem
Hieronymiis : sit hmres^ sed mater /iliorum, id est, gre-
gis sui Ecclesiaj quce illos genuit, nutrivitt et pavit.
Cum autem lex illa a Damaso populo t/t Ecclesiis
lecta rueril, inde colligi poiest, quo ille siudio alla-
boraret, ui cleri sanciiiaicm, ramamqiie iotegram
servaret, seseque praterea ab omiii avaritiae suspi-
cione aliciium prob:iret. Nam ciii* dicamus cum Go-

litos. Uinc Sozomenus ait , Photinum ^PujtAcrtuv xkI ^ tofredo, illam jiibenie Valenliniaiio pittins quam Ro-

*K>lnva)v 7<jl>vi3 doctum scripsisse, ac Socrates illum
PufAocZx^c lingu« haiid experiem vocai. Eodem quo-
que sensu, Tertullianiis, RuGnus Aquileien^is, Cas-
aiaiius Massiliensis , aliiqne Latini Patres Romani
dicti suiit.(d). Ac HieronymttS ipse in illyrico orttis,
de Orientalibus qderiiur, quod novellum a se homine
Romano nomeh exigerent : idque aliis exemplis con-
firmari posset.

ni. Scribit annaliuin parens hoc anno Damasum
Romnnum pontidcem , Constantinopolim misisse
sanctum Zanobium, Florentinum deinde episcopum,
qui in^ultantein Arianorum petnlantiam coercorel,
quod tamen ante Bironiiim scripserat Petrns Ca-
sella veteres, itl fallor, Kloreniinae Ecclesiai iradi-

maiio ipso episcopo in ecclesiis publicatam , veluli
moderanihe suorumcuiiiditaii perutilem, et necessa-
riain? An aliqiiod imperatorii hiijus pra!ce'pii in Ipsa
lege vestigium est ? Aii prdeterea moris ^rat , ut im-
peratorum leges, si qu» ad rationes Ecclesi» perti-
nerent, iu ecciesiis legerentur? Hoc ilemo dixerit,
aut snltem probaverit. Nain quae de clericorum pri-
viiegiis lex a Consiantio lata fueral, quamquam Fe-
lici papa: directa, tauien apud acta, civilia scilicety
et Urbanx pnefeclurx, apene lecta dicitur (A). Cum
itaqne Ii.tc, de qua agimus, fuerit in Ecclesits prx-
ter morom proposiia, jure ineriioque boc factum uiio
jnbente D.iinaso, imu eodem iinpulsiire iegem illam
ab imperatore latam, Baronius cenSuit, quod ad hu-

tionos st»cuius (6). Actotuin profeclo, quibus vir ma- ^ j»>s poniificis laudes acctdit ; nec video car Baroiiii

opinionem, quae erudit s plactiit, Coiistaniius rejiciat.
Caeterum qn.x* iudoctus Jannoiiins hinc coiificit, prae-
teimitienda censeo, tum qnod ea huciionattineaut,
tuni qiiod illum liac Valentiniani lege ad suasconfir-^
niandas opiniones abuti, aperie demonstret P. Aute-
nius Blaiicus, quem consulas si lubet (1*).

gnns adiiuctus e t, ul hi>c sciitierel, levi^sima pror-
sU^lides est , utTilieinontins (r) prohnt , ac Bolaii-
dUs, qni ea minime descnben<ia censnii ; frustraque
recentior aliqnis in iis viiidicAuJis opi*ram collocavit
suam. Quod pro liac opinione observari poiest, illud
est , qtlnd Vaiens anno illo pene inlegro Consianli»
uopoli sibfuii : Eudoxius praeterea Arianus defunctus

[a) Fabr. BB. G. lib. v, cap. 58, num. 497 .
]fS De Tuscor. orig., cap. 12.
\c) Not. in Ambr. 50, tom. ix.
\d) Vid. ad ann. 580.

[e) Theodor. iib. iii, cap. 4 ; Tiilem. io Edsthit.
ovt« 5.

[/) Ep. 5i, nom. 6, Ver. edit.
\Q) E|». f 8, nuro. 13.

\h) Cod. Theod. iib. xvi| tit. 2, cap. U, ibique Go-
tofred.
(t) Toin. it, Ub. 11, cap. $» i 9.

11 i

CAPUT VI.

PHOLECiOilBNA. u%

A clemeiuia siia , quam poena antea imposita. Kloc vero

571 , D411AII 6, Gratiano apg. 11 et Sb%to Pstko-

nioProbocoss.

I. Retocati ab exiilio Vtsintani , quo conclusi fue-
renl ; subutbicarias provlncitpque; Rufini de iuburbi-
eariU Beciesiii sententia. II S. BmHU Magni ad S.
Athanasinm, et Damasum lilteras hoc anno scrtptaSj
quee iliustrantur : et Anonymus Amstelodamensis re-
fellilur. III. Reeensentur causas alio!, eui idein Basi^
fUu ad Ddmainm scripserit , taque occasione de An-
Wockena Melitium inter et Paulinum dissidio agitur^
el de M^eetld Aneyrano. lY. Oic ab hasreii om-
ditatnr^ ae BasUium postremo meliora edociUm^
a prasjudUata advttsus eumdem Marceltum opt-
ntone diacesiisse ptobatur,

I.fiaronius hoc aniio duo recilat Valenliniani re-
scripta , alterum ad Ampelium , qni Oiybrio interea
in (irxfectura successerat , nlterum ad Haximinum
Vrbis vicarium , quibus Ursicino , sociisque Urso ,
Rnro, Gandentio, Auxanoni , Auxanio, Adiedo et
Rnflno copia fit discedcndi a consliluto exsilii loco ,
ac ubicumque vcllent, consislendi , ca lamen coudi-
lione apposita ne Romam aut inira suburbicarias
regiones pedein inferrent. Ilinc itaque discimus, prx-
ci|>uo« Ur^icini asseclts , Roma prinuim , mox exlra
Tigesimum lapidem |iulsos , ac deniiiuc certo exsilio
damnatos sub Olybrii pri fectura fnissc , ciii proinde,
qnodconluniacescompresserit, Valeniinianns, ui vi-
diinus, gratulatus fuerat.

argumenti genere usus etiam fuerat Dupinius aute
Tillcmonlium : Nam, ut ait ille, Si regiones subur-
bicarice , vel universo imperio Romano , vel sallem Oc'
cideiilali responderent , quid iiieplius quam homini
cuidam , velut imignem graiiam concedere , ut GalUa
excedaiy ea tamen lege, ne pedem in tmiversum tm«
perttirfi Romantm, aut saltem in Occidentem inferai f
Ejiismodi profeclO gratia summi supplicii loco habenda
esset (b),

Porro quod ad priorem sententiam alltinet, Tix est
amplins , qni Gotliofrednm et Salmasiuin sti^iirMra-
rias regiones inlra centeiimum duintaxat lapldcm
collocantes errasse non fateatur, cum aperti<sime
constct eadein voce ssepe designatas rcliqnas omnes
B pruvincias, quas Urbis vicarius moderabattir (c). At
quod ad corum opinionem specint , qui meiropolitica
Romani episcopi jura intra decem reli(|uas illas pro-
vincias coarctaia vellent, vides illain bac una ratione
iiiti, quod suburbicario! ecclesice nibil differant a sub*
urbicariis provinciis , aique Hna eademque »it tn de-
finienda causa eorum verboroni vis. Hinc Dupinius
rein sic urget : Restat inquirendum , quce fuerint pro^
vincicB , et ecclesioe suburbicarice , et quitiam illarum
fines : hoc autem in primis circa istam qutestionem stO"
tuendnm videtur , et pro certo supponendum , ecclesias
suburbicaiias respondere provineiis suburbicariis :
quemadmodum enim ecclesim jEgypiia^ , Asiance, lUy"
ricanas ece sunt ecclesice , quas in istis dicecesibus erant
sitce, ita etiam ecclesice suburbicaria alias esu^on pos-

Ilxc qax roemorata a me snnt, cl quibns subur- Q sunt ab t//ts, ^tiof provinciis suburbicariit contineban-

hieariaruni regionum inentio fil, Valentiniani re-
scripta abripiunt,ct in rein snam transfcrnnt Gollio-
freifus et lillemontius. Uierqne i gi tn r sii 6ur6iVartaj
provliidas et regiones unum idemque esse putat cum
snburbicariis ecclesiis , qaas Rilfinns a Nic^no can. 6
Romani eplscopi sollicituJini attributas ait (a) ; sed
borum prior suburbicarias regiones conclndit intra
ceniesiinum ab Urbe lapidem , iisdeinque cancellis
jara ejusdem Roinani episcopi omnia conclndii ; al-
ler Tefo iir6/rariarutn provinciarum voce eas omn(>s
inlelligity qux parebant Urbis vicario, el lalius pa-
teb:ilit, Campaniam scilicfa , Tbusciain et Umbrinin,
Picenom siiburbicanuni , Valeriam , Samninm , Apn-
riam,etCailabriam , Lucaniam , el Drutios, Siciliam,

tur, , , Ferri igitur minime potest illortm opinio , qui
provinciarum nomine, vel uitiversum imperiumvel sal^
tem Occidentem universum designari volunt, Sic ille ex
Tripode (d).

Nunc vero ego argumenta non afTeram, quibns
contra Sirniondus, aliique viri doctissimi demonstra-
runt , quam fuiilis ea ratio sit, ne acinm ngam. lllud
adjiciam dumtaxat argumenium hoc quo Tillemon-
tins ulitur, et Dupinins , viin aliqiiam babere afiir-
mntivam posse , at minime ncgalivam. Nam si urbi-
carias ecclesias essc ilias ais « quae quatuor annona-
riis ac reliquis etiain provinciis- continebantnr, id
ego faciie concedam , non ob eam solnm raiionem ,
qnod suburbicariis provinciis continr^renlnr, sed qnia

S»r<nti]am, ct Corsicam ; atine binc suburbicarias ec- D nnllus erat cni pTcrcnt inetropoliianus prxter Ro-

cietUts fecte conficit eas esse etiam , qnae iisdein
proTinciis omnibiis continebantur; sed ulira Iialiam,
e]ifsqiie fines ncgai prxlendi potuisse argnmenlo ab
rescrfpiii ipsis petito , qu£ Ursicino exsnli copiam
facHmt dtscedendi cGalliis, aique alio pro arbiirio
diverteiidl , setl prohibent vetantqne ne Romam ac-
cedat, ei pedes inferai in regiones suburbicarias , si-
qutdfilft si OccMeiitem totnm suburbicariis retjionibus
etprt^tmli intelligis, Ursicinus secedore dcbuisset
in Orientem, eique gravior fuisset Iniperator ille

ia) Histor. lib. 1, cap. 6.
bj De Eccl. Discip. dissert. 1, § ultim.
e) CoDsnle Scbelestr. disserl. , cap. 1 et 2 , et

manum poniilicom. At si conira contend.ts sttbnr'
bicaiias ecclesias illas dici non potuisse, quoE^ exlra
Italiam late acceptam po>itae fuerant qunnqnam
nnlii parerent Metropolitano , utir jnie meo si per-
negavero, nec tu facile evinces , qiiod vls, nisi ali-
qnem pra*terea siiperioris gradns episcopum fuisse
probnveris, cui omiics per lialiam aiqne Occidehtem
ecclesiie sutesseni. Nullnm enimvero toto eornm lo-
coruni tractu bujusgcneris, ei dignitalis episcopuiu
fuisse ante Nic^enum concilium, ac quarto etiam

inter betcrodoxos Binffbam. lib. ix, cap. 1 , } 9.
{d) Do Discipl. EccT. dissert. 1, num. U.

113 SikNCTUS DAMASUS PAPA. 144

provccio saculo concedfll necesse cst, qui eccle- A donianis capium, pra?senii snbsidio fuerat, ac ut

siastica eonim lemporum moiiumenln pcrcurral, nec
sic iiieptirc cum Qnesnello volii, ut Romanos ponti-
6cc8 , omnes meiropoliiicae digniialis prxrogalivas
ct officia ad se lraxisse,ac mclroporuanos, si uui fiie-
rint , tiiiiluin halmisse sine re, temere asscrat (a).
Vides igiliir submbicarias eccle$ias non eas essc dum-
taxat, qiKT contiiielMniur illis lu\\\x nnihus , qnos
Urbls vicarius poiestaie sua moderab.ilur , sed laiius
eli»m proiendi potuis^e, aique hinr intHlligis, quam
Inopium fallaxque sii argumentnm illiid , quod a
provinciii subnrbicariis ad suburbicaria» ecclesias d«^si-
gnandas, etdfnniendn^ c:ipihir. An vero, iit verbis
ular viri gravissimi Bcnedicti Btcchiiiii, ignoraverit
Rufmus, quod nos non iaiet, Bomano scilicet metro-

verbo dicam, a Damaso anxiliiim peicndum ct^nsiiii,
Hinc Atbanasio inquil : Dudum novi , et ipse pro me-
dioch rerum notitia , unam esse Ecclesiis nostris auxi-
lii viam , si nobiscum conspirent Occidentales episcopi.
Nam si volnerint , quod adlubuerunt siudium^ in uno^
aut altcro (c) pessime sentire depreliensis , illud etiam
pro nostrarum partium parcecia ostendere, fortasse re-
bus communibus aliquid utilitalis accesserit (d) -, Hisce
auiem verbis ni fallor, Auxenlii damnaiio designa-
tur; qiiod eliam advertit velus boc Scholinm, quod
ad oram .regii codicis D. M:iranius ascriplum legit :
Uepl Twv xara 'P^iirrit eTrco^xoTruv AOScvtiou xal Toiiv ntpi
avTov. Audiverat it:ique jam Basiliiis, quae drcreta a
synodo sub Damaso coiitra Auxentium fuerant , quac

politano per ea tempora provincias omnes subjectas B proindc ad hiinc aniium , aut eiiam ad sequentem

fuisse, quce Urbis vicario parebant^ concessis Italicis
metropolibus reliquis, quas ItalicB vicarins regebatf
Reliquum itaque est , ut ambigua illa suburbicnrum ec-
elesiarum voce , plurium provinciarum ecctesias itlas f «-
tellexerit^ qutr alicubi, sive intra, vel extra centesi-
m«iii lapidem, sive in Italia , sive alibi sitca Romano
pontifici tanqnam meiropolita; obediehant (b). Usus
igitur , ul ille prosequiitir , ca voce Riinnns esi , ut
Nicifni canonis iiiierpretaiionem buoriim temporuin
rationi accomniod.iret : exortis enim posl Nic:vnum
couciiiiiin, scmi concedentc, seu noo repngnaiiteRo-
manoepiscopo,perliali imlaloaccepiam nietroporuanis
aliquot , aposioliris praetcrea instiiulis alicubi vica-
riis, qui prcBsentanij ui ait Leo Maginis, apostolicas

mile a nonnullis consignanlur, ab aliis vero, quorum
ego sententiam amplcxtis suin , annum 369 optime
relata fiiere; veriim neque ipse, neqne Albanasius
ejns acia viderant : nani cur alioquin coinmiiuicalis
cum eodem Albanasio consiliis Damaso scribenduin
ceiisuisset , ut qiios ille pro auctorilate sua missurus
erat legalos ad Orii*niaIcs vivitandos, secum haberent^
qucscumque post Ariminenfe concitium gesta fuerant ,
ad eorum , quce per vim itlic acta fuerant, dissolulio^
mem ? <^iir praclcrea Athanasius , si ejiis ad ^e synodi
acia porveiicraut , neduin ea stalim misit nd Basi-
lium, scd ncqiie uHam eorummentionem fccil in lit-
tcris ad eum hcriplis?
Basiiiiis igiiur, postquam rcm omnem cum SS.

legationis longinquis ab Urbe provinciis impenderent , Q Atlian^isio el Meletio coiiliilerat , Damnso scripsit, ac

aliis(|iie f.ictis in ecclesiasiica poliiia imiiiuiationibus,
quibus prior Rumaiii ipsius cpiscopi p(»test.is decur*
tata videri per Orcidentein poterat, secus ac in
Alexandiiiio , cni nihil de anii<|iio jure per iniegram
dioeresim deccsserai, piiiavit Rufinus veierem il*am
a Nic;eno concilio adliibitam Roinanum inier et
Alexaiidiinuiii ip^nm episcopiini nullis circumscrip'
tam liiuilibus , ciunparaiionem , mininic amplius
conveniro posse, sed rein expressil, ut scse babuii
per id tempus, nunc vero obsciiri<>ri dicendi genere,
ecclesi isqiie iil «s omnes , qiias reiinerc adbiic , atqiie
admiiiisirare R tinanum episcopiim vidit (|noquo l<>co
positiis , subnrbicarias dixil, novaquc prorsus appel-
lalione, bomiiieiii, ut ita dicai;), antiqna xtate et

Dorotbeo diacono perferendam dcdil epistolam in
recento BB. ediiione septiiai^esimani (e) , quam ii, ut
etiam Conslamius priorem inter eas ccnsent , quas a
Oesariensi episcopo ad eum ponlificem daias legi-
miis. Gam vero D. Maranius scripiam piitat circa
niediuui hiiiic annum, ciijus rei pncter raiiones a
docio et solerti viro productas (f) , non levia appa-
rent indicia , tum ex ipsis ad Daniasum , lum ex aliis
ad Meletium (g) litleris. Kjusdeiu Basilii sententia
fuerai, ut ad Daniasnm scriberelur rommuni Orien-
talitim nomine ; rogaveratque prop>erea Mcletium ,
utet liitcras ipse exar.<ret, et commeniariiim dicaiety
de qtiibus , et ad quos Dorotbeum verba facere opor-
teret; pr;clereaque ul gravior essel itlarum auctori-

moribiis, juvenibm iu modiini nobis posteris reprue- j) las apud Dainasum , eorum omnium, qui sibi coin-

niunicabant, nomina adjuugeret, etiamsi abessent.
Ita eiiim sperabal lore, ut ad conimunionem Meletio
polius qiiani Paulino coiicedendam Romauiis pontirex
faciiius permoverelur. Ari autem Meletius per Doro-
thcuiii scripserit, quainqiiam id asserat Anonymus
traiisruga , cujus a nobis mentio facta, ac iterum la-
cicnda cril, incertum esl,

Iiiteriin cx bac Ba^ilii epistola observari potest»
q\\x ejus foret de sedis Apostolicae auctoritate , et

(e) lu Viler. edil. 220.

(f) Vii. Basil. cap. 17 ct cap. 20.

(g) £pibl. 68.

seiitavit. Sed cum jam verear, ne in re liac ab insti-
tuto aliena niuiiu^ fiierim , in viain redeo.

II. II ec igiiur diim iii Occidenlc agereiilur , Oricn-
talis Ccclesia ea gravis.>iiiia teiiipe^laic jaclabaiur sub
Valenie , alque Arianis , quaiii ut cicteros privtcrcam,
Basiliu^ de>cribit pluribus iu locis , sed poiissime \n
Epistolis ad Daiuasiim , aliosqiie Occidentales episco-
pos, et ad Albana^ium scriplis. Gepit itaqiie id con-
silii , quod sxpe ali.is , ac nupcr sub Liberio a Mace*

la) \d Epist. D. Leon. 16 ei 80.

\b) De E'tI. Ilier. Orig., pari. ii, vers. 16.

[c) VTrip fvof fl 8uo.

(d) Epibt. 1>6, edit. BB.

I4S

PR0LE60MENA.

146

digoilalcsenlcnna. Nam 81 Dnmasum rogandiimcen-A nwm ;M(/ici«m ad $edem apo$toticam pertinere («).

III. C<i'leriiiii ul Bisilius nposlolic:im sedem ndiret,
pnplor nmiclas re^ OnVntahs Ecclesisc, fecil eliam
iiigt^us cjus ergu MelKiiim auior , et simiiuni , cni
favebat prae Pauliuo. Hoc ipse ratetur ad Atiiaua-
sium scrilwiis (rf), ais|ut» hv»c pnvterea sihi volunt ea
verha , i|U:e rer/uaviiuus ex epislola ad Damasum.
Auliocheiii hiijiis scliisinaiis historinm lexere siiper-
fluum exi<)iiiiio, cuiu ea ucmiiieui ecclosiasiicarum
rerum sitidiosum lateal. Eiisehius Vercclleiisis, Lu-
cifcri, qui Pauliuum ordinaverat, cousiliuiu haiid
omiiiuo prohniis , Autiocliia disccsserai , in Iialiam
reversuriis, ut»ii/n pariium^ ut Ruliuus ait, conimu'
nionem suam relaxaiis (^), Lib *riiis a Meleiio miniiue
alirnus visiis esi ; hunc cnim expresse, ac nomina-

ftcl , ul legatos iu Oritnlem iuitteret , qui vel dissi-
dentes concilient , vel Dei Ecclesiat ad amicitiam redu-
cant , vel saltem perturbaiionit auctorei eidem clarius
ittdicenlt ita ut vobis manife»tum st/, qwbu$cum com-
munionem deceai habere^ Romani poiiliGcis supremam
auctoritaiem, in eccleslas omnes ubique positas ex-
lendi, alque ab rjus judicio sacrac coiiiuiuninnis jura
pendere, clarissime professiis est C.isaricnsis epi-
Bcopus. Nevero suspiciosubeat, quin itle sinccre bxc
senserit ut eidem anoiiyuio hariolari placuii , obser-
\anda prsRterea sunt, qux antea ad Athanasium
scripserat (n) : Kobis autem operce pretium visum est^
ad epiicopum Romce scribere , ut res uostras invisat ,
et^consilium dare, ut cum iUine communi^ ac synodico

decreto milti difficite s/l, ipse hoc negotium suo marte B iiiii couiprehendii inUT episcopos, quihiis iiisciipsit

aggrediaiur ^ \t\ iit proprius ad Terhorum vim alii
Tertiuil , ipse suprema sua auctoritate hoc in negotio
utaiur, Neque euiui necc>se esi, ul qiia: B.isilius aliis
locis scripsii , ac siio temporc refiTenda a me suiit,
Jjuc trans^fcram, (|uibus ejus de sedis aposlolii ae auc-
toritaie judicium con>ial, :ic Scripiurientis trans-
fug;e teuierilas depreheiiditur, qui Fleurio divini pri-
matus jiira ex hisce litteris nobiscum demonstrare
aggresso {b) in^ultare ausus esl. Illud autem Dainaso
potissime commendatum cupit , ut legati , qiios in
Orientem missurus erai, secuin ferreui quxcuuique
Ariiniiiense c«nciliutu a se dissolutuin fuisse deiiioti-
strare possent ; qiiod eis oppido adversatur, qiii non
supremam Romaiio pOiitifici, aut pareiii coiicilio auc-

relcbreui illam epi^tolaui, quaiii Socrates recital (f)
a Silv;ino aliei o Mncedoiiianorum legato ad Orien-
tiies allatam, quod concess:e commuuiouis argumen-
tutu B:isilitis ceiiset (g). iliiic Basilius ipse, scrihens
Alhanasio, quoeuiii ad ejusdem Meletii partes p' rira-
ha',aitsculenii.iui hanc unanimibus tuis Oecidentalibus
placiiisse , ut ostendnnt iitlerai per beatum Silvanum
nobis allnta: (/i). Damaso vero Eiisebii Vercellensis
excmpluiu plaruit , nc visum csi iii re taiiti momenti
diiiiiusoporteredeliherare, causamque pmpterea in-
ter utraiiique p:irteiii, suspcnsain teniiit per aliquot
auuos, opiimo sane coiisilio, tit stio loco dicnm.

IV. Pr:i*ter luec idem Ca^sariensis episcopiis Atha-
nasio scribit , censere se cuiu aliis iionnullis , ut

toritaiem coiicedunt , iit optime aiiie me observavit G episcopo Rouiauo deiiuiitictur pemiciosa Marrelti

vir doctissimiis P. Josephus Augusiinus Or^iiis, cu-
jus in lectoruin grati.«rn hiic verba transferam : inle-
rim autem partibus liiiyantibus , tot episcoporum in
synodum eoactorum numerus magnum videri poterat
pro Arianorum sententia pngjudicium. Itaque ul sim-
pUdores inter Cutholicos ab Arianorum fraudibus tuti
essent , non iis rationibus muniendi erant , qu(B ipsos
in rerum gestarum examen conjicerenty sed aiiquod sim -
pleXt et quod esset inler Cntholicos pervuigatum sta^
tuendum erat , nempe irgitimas non esse , et pericnio
errandi subjacere eas synodos , qute sine consensu Ro^
mani poniifieis celebranlur, tum etiam nutlius etse auc^
iBritatis , niii a sede apostoiica conprmentur, Quare
sunctus Basiiius Magnus , et si perspectum , et expio

h:iTe>i'*, requinturque , ut eaiii extermiiiet : Arium
quidem^ ait ille, sns deque anathemafe feriunt, . .
Marcelio vero, qui impietatem ex diamelro oppositam
protniitf ei in ipsam Divinitalis Umgeniti exittentiam
impiut fuitf nuilum videntirr intulitse vituperium . . .
atque hujut rei argumenta tunt servati apud nos nefa-
rioB iiiius scripiionis libri ; scd lamen nusquam eum re-
probnre visi sunt^ idque eo nomine vituperati , quod
eum ab initio ex rerilatis ignoratione in ecciesiasticam
etiam communionem receperim (i). De. MarceUo lamen
nuUa est iu liiteris ad Damastim lueniio : qu.>m-
obrem ea quo^ ad euiii pertineiii, arcanis uiandatis,
el commeniario rerum per Dorotheuiu iii Urhe agen-
daniiii coiiimis^ta luisse oportet.

raficm habebat, ea qua: Arimini getia fuerant, per vim D C«teruiu nolim cgo commemnrare en omuia, qua^

aeta fuitse , ac proinde ipsa per se , et ipso jure nulia
et irrita esse^ ne tamen episcoporum numerus, qui Ari-
minensi formuice subscripserant^ piuribus , ac prceser-
lim Nmpliaaribus inter Cathoiicos imponeret , scriben-
dum Damato duxit , pelendumque ab eo , quid Romee
Ariminensium gettorum dissoiuiione fecisset. Noverai
enim sanctus Doctor^ liujus rei ultimum ac peremptO'

(a) Rpist. 66.

(b) Lib. xvii, i 31. .

{€) De Rom. puntif. Infall., tom. I /lib. ii , art. 3,
cap. I.
(d) Ep. 67.
(#) Lib. Xy cap. 20.

tum pro Marccllo, luiii conlra M:ircellum dispulata
suiit aiite quam Moiitr«ucoiiiiisiu lucem proferret aiia-
lecta veteruin Palruiu. Vir enim dortis^iiuus luonu-
mciitum edidit eruiliti.Nsima diairiba exornatuiii (;) t
ac in Veiieia coiicilioriim editione deiude recusum,
quo Aucyratium illiim episcopum , ac clericos, alios-
qiie catholicos , qui se^e colligebant seorsum ab

(f) Lih. IV, cap. 12.

(fl) Vid. eli n

(h) Kpisi. 67. i 'i;-;;^;^.L '"

(t) Ep. 69. .

0) Tom. I Collccl. nov.vei. PP.

(g) Vid. eii m ejus eptst. 240, nuperae edition.

h) Kpisi. 6"
i) Ep. 69.

SANCTUS DAMASUS PAPA.

cpiscopis illis, qui in Inciim Mnrcelli sufTecli fuerant A solum.vercere a Julinno Auguslo coaclus esl, qnani-

integra, pur^que fide fuisse constal. Ailer tamen cx
eadem congregaiione mc^nacbus doclissimus , ac de
re ecclesiastica optinie meriltis, sodnli siio nuper
Op|>HSuit , monumentiim illiid ad postremos Mnrcelli
annos non pertinere, nulla enim , ut ait ille (a),
inesi tempttris nota in Fidei coiifessione; qiiae Mar-
celli ejiisqiie cleri et plebis nomine obiaia Athanasio
fuit, nt iiide constet , fieri noii poiuisse; quin Mar-
cellns in li.Tresim relapsus post eam fnerit. Al qui
sic Basilium defendunt, ut dicant ngere illiim de hae-
resi aM.ircello iieriim propu}i[n.'ita , |)OStquam eam a
se alieiiam solemni lioc testinionio apud Aibanasium
ejasqiie synodum declaraverat, effugium qu:rrunt,
quod suis ipse verbis Ba-ilius obsiruit. Neque enim

quam aulem eo defuncto Alcxandriam circa finem
anni 564 reversus esset , iterum tamen latitare , et
exulare compnlsiis est post qnaiuor , ant quinque
meoses, Valcnlis edicto (r), nec rediit .id suam Ec-
clesiam aiiie consnlatiim Gratiani ei Dagalaiplii. H.tc
conslant ex antiqna illa Aibanasii yila , quam cl.
Maffeius e lenebris erutam pritnus in lucem protu-
lit (d). Cum aniein iiiduci non possim nt credam ,
tum Aficyrauos legaios Alexandriam accedere vo-
luisse, tum potuisse Alexandrinum praesnlem turbu-
lentis illis temporibus congregare toiepiscopos quot
actui intcrfueruni*, rcliquuin esi, ut hoc (actiim dica-
mus poslremis illis , ac lranr|uillis annis , qnos ille
apud Ecclesiam suam traduxit. Tempus vero exacte

ille provocat ad recens aliqiiod documentum , quo B <^6A"irc»nihiladreminterest:namquodadnosattinet,

Marcelliim in ba*resim iiernm lapsum probet, sed ad
libros diu antea ab eo scriptos eodemque ipso gladio
utitur, quo Eusebins , ac caeteri Ariani usi conira il-
luni fiierunt.Deinde Occident;ilibiis exprobat commu^
nionem ecclcsiasticam, quam diu aiitea illi conces-
ftcraiit, ac proiiide non aliam profecio, quam qiix illi
a Sardicensi synodo, ac Julio Roinano pontifice pri-
dem decreia fuerat :

Sed, quod rem conficit, ut mihi videlur, ipsa hx*c
fidei confessio , quae Athanasio oblata est , eas prse
se fert notis, quibus tuto nsseri possit, oblatam illam
fuisse aut paulo antea , aut non diu posiquam liaec
Basilius ad Athanasium scriberet. Observandiim
qiiippe est nomen Thedduli Ojcyrynchi , quod illi

periiide est sive conressionem • suam Marcellus ob-
tulerit paulo aniea , sive non diu postea, cum inde
roanifestum sit , non potuisse illum in haeresim
lapsuni dici, cum Basirms ad Atbanasium scripsit;
Bi quis lamen conjecturap locus , forte cum Theodo-
rus , sive Tbeodiilus adesset freqnenti illi synodo,
cujus Athanasius meminit in epistola ad Afros , An-
cyranorum legati Aleiandriam accesscrunt, ac lucu-
lentissimam , egregiamqiie illam fidei confessionem
Atbanasio, aliisque in synodo congregatis episcopis
obtnlerunt. Forie etiam Montfauconius, qiii eam re-
tnlit ad posiremos Alhanasii meiises. propius vernm
aiiigit; enini vero, ut ille rerte judicat , hoc a Mar-
cello tcsiimoniumpelere debuit Alexandriuus prxsul.

subscriptiim legitur. Moiiifauconiiis, quem alioqnin G i>t Rasilii , alionimque cnm Rasilio seiitientium pne-

nihil fiigii, fateiur nescire se quis ille fuerit. At ego
illum ipsuin fnisse puio, quem Marcellinus et Faiis-
tinus in preciim Libi^llo Theodorum Oxyrynchi vo-
caiit, tempore Arianorum lapsum, a Georgio Ariaiio
in laicorum iminerum redactum, atque itcrum ordi-
naiuin episcopum , qui denique ad Ecclesiam redux
inter cieteros episcopos Egyptios Constantinopolitano
concilio subscripsit. Sa^pe eiiini Tbeodorum aiit Do-
rotheum pro Theodulo apiid Laiinos praiserlim
usurpatum videas. Nam qui Theodulus apud Aiha-
nasium , Theodorethum , et Socratem Trajanopolis
scribitur, in Sardicensisconcilii ad omnes Kcclesias
epistola, et ab Hilario Theodorus diciiur , cnjus rei
alia prxterea exempla Fabricius ailulit (6). Ilaec ila-

judicatae opinioni occurrerei. 1d enim eliicet ex pcs-
trenio ejusdein confessionis capite, quo legati Aiicy-
rani cleii Aihanasium rogant : Ne fidem habeat ifs,
qui nos insimulant , rescribat aulem iis^ quos orlho'
doxon esse noverit , ul si ad eos calumnia adversus nos
eonflata pervenerit, compecta hac nostra fidei confes-
sione^ matitiam eorum deprehendant, qui temere invi^
diam nobis movere studuerunt, Ciim autem Athana-
siiim niors prsepediisset, ne Ancyranorum de fide
illius lestimonium Basilio communicare posset ,
factum proiiide est , ut huic ilUid ignotum diu man«
serit.

Rasilius tamen , ante obitum prscconceptam opi-
nioiiem adversus Marcellnm, ejusque Eciiesiam de-

que confessio , cui Tbeodorus hic , seu Theoduliis D posuisse visiis est , ac Marcellianos ad commnnio

praesens fueral, longe diu post Alexandriniini conci-
lium, quo episcopos iii persecuiione lapsos ad com-
munionem reeipiendos esse decretum fuit, oblata
videri debet. Neque enini Theodulus inter eos legitur,
qui concilio ilii adfuemnt: iieque credibile esteiim
adesse potuisse tantse tunc prxvaricaiionis reum.
Paulo post boc Alexandrinum concilium, Atbanasius

la) Vit. Basil., cap. 57.

[b) Vi.t. Fabr. BB. GG. tom. Ii;: , pag. 250 , et
toni. X, p:ig. 546. ' »

(c) Coiiiineiitarium de rebus ad Atbanasium perti-
nenlibus a cl. Maffjeio editum, locum ubl iite latuit
Thireu, vocat. Uhica viro doelo in blsi 'Buspielonm

nem admisit tamquam eos , qni caihoHci perpeluo
fuissent. Colligi id ego arbiirorex iis, qune ad Eu-
logiuin , Alexandrum , et Harpocrationcm, aliosque
duodecim Egypiios episcopos pro fidc sub Valente
in Palapstina exsules , et ad Petrum Alexandrinum
tuiic reducem deiiide scripsit. Egyptii illi episcopi
in Sacrorum societatem Marcellianos illos recepe-

adducitur, quod ejus loci nomen nuspiam orcurrat.
Ego vero Chersu legeiidum piito , cnjuA nominis du*
plex erat vicus, alter 12, alter 8 mtlliaribus Alexton-
dria disians. Vid^ iiinerafiUnl a Scheleatralo edltum
tom. U, p.«g. 543.
(d) Osserv. letier. tom. III.

149

pno|.iooifnfA.

iso

rant, pottqaain ii produclis , ui Epipbanius aii (a), J^ cagniqsanno 377 acriptaiii putat. Hoa proff|CtQ nemo

communionis cum Athanasio littcris, egregie catlio-
lieos sese probaverani. Eo facto Basilius comnioius
esi, lum quod Marceilus, ejusque seclatores vulgo
pro liaereiicis hal>ebaniur, tum quod pauci episcopi,
cxieris oinnibus incoiisullis hoc nrgotiuiii confecis-
senl, quod ne aggredi quideni soli deliuisseni, eaque
de caus.i scripia ad eos episiola 265 graviier ques-
tus esi, petiiiqiie, ui quibusiliicondiiionibusadinissi
in communioneui fuisseni , rerliorem se facereut.
Nondum itiqae tunc noverat egregiam illam (Idei
confessionem, quam Marcetii ip>lus iioiniiie Alhana-
sio obtuierani, quaeqiie effecerat , ui ab Aihanasio
ipsocum cxieristunccoiigregaiisepiscopis procailio-
Ii( is liabiii, acdaio leslimonio ilio, quod Moiiifauronius

saltem negaverjt» quin Eusihaiio adhuc iupersiite ,
ac Peiro Basilil fraire, episcopo nondum iusiiiuto,
scripia fuerit. Sebastenos enim quibus inscripia esi)
iioii omues ejus loci civeSy sed eos dumiaxai caiho-
licos clericos imclligere drbemus, qui ab Eiisthatii
cuin se is Arianum prodidisset, coiuuiunione tion
diu antea se sul>duxeraiit, quoruui apud Basilium
episi. 15861*237 nupcrx ediuonis meiitio esi.Qiiam-
obrem si Eusiiiaiiiis e vivis sedeque illa excessc'
rat anno saiteui 580, quia Peirus iiasilii fiaier, ac
Sebasienus episcopus Constantiiiopolitaiio coiicilio
sub anui sequentis iniiiuin coacto adfuii, aut illain
eodem Ba^ilio, adhuc iii vivis ageute, aut certe iion
diu posi ejiis obiium scriptam fuisse oportel. Ab

edidii,pronuniiatisini. Gerio auteuiaiiqiiodocumeii- B ^'^^''""i auieiii episcoporum nuinero, qiios Gregorius

to minime coiistat, an exsuies episcopi Busilio rescrip-
serint, qoidve rescripseriut. Ai gravissiinaconjeetura
addocor, ui credam , illos datis ad eum liiieris ium
sese purgasse , tum Marcellianos ipsos a nota haQre-
seos vindicasse. Nam Basilius Petro Alexandrino hac
ipsa de re scribens ep. 266, ab iis in coinmunionem
recipiendis minimealienos csi, sed boc opiai sotum
ui iili iia recipianiur, ne ipse ac c^eteri sibi consen-
lieiites eptscopi ad Marcellianos accessisse, sed ipsi
potius Marcelliani ab Eccle>ia iiumi|uam rece&sisse
viderentur, ita ui (Z iccagui {b) inierpretatioiie utor)
matitiosa de hasreseos crimine calumnia quaqua versum
difusa per no$iram receptionem deteaiur, nec amptius
nos pudere debtat^ quod eorum partes seculi sumus, Si
itaqoe Marcelliani , ui Basiiius ait, perpeiuo fuerani G
In Ecclesiae corpore , qui fteri poiesi, ui Marcelium,
qoem ii sequebaniur, cujusque noinine synaxes suas
ngehant, cum haec scriberei Basilius ipse, ab Ecde-
sia abscissum crederei ? Videlur itaqtie rem melius
luiic edocius, a veieri senieniia sua recessisse , ac
cavere duiiilaxat voluisse, ne quid sibi , caeierisque
catbolicis episcopis , si Marcelli asseclae inexploralo
ad communionem admiiierentur , ob vulgaiam con-
ira eos confirmaiamque calumniam , de optima , qua
meriio fruebaiur fama decederet. Quam vero sapiens
Basilii consilium fuerit, coiisiai ex Gregorii Nysseni
facto, qui ob junciam cum iisdem Marceliianis sacro-
ruin societalem , iuin de eorum bseresi , ium de vio-
lalis canonibus insimiilalus, duplici se apologia pur-

hortatoreSf ut Marcellianorum negotiiim iraciarei, ac
eoruin deinde, quae a se gesta, et defiiiila fueranl,*
comprobatores , ac sui iitiilaiores habuii, non cgo
quidem Basilium ipsum Gregorii frairem, ac pene
inagisirum excludendum pulo. Ilxc vero cum iia
sint, facile colligi poiest, nullo jure Basiliuin incu-
sasse Damasum , Roiiiaiiaui<|ue sedem, cur Marcel*
luin nunquam ab Ecclesia ejecium duxerii, edixerit-
qiie; fieriquc pra^terea potuisiie, ut iiigens ejus sanc-
tissiini praesuiis pro religione sludium nonnihil
auxerit anior erga Meleiiuin prorsusque aversus a
Paulino animus, cujus idem Marcelius sequebaiur
partcs.

GAPIJT VII.

572, Damasi 7 , MoDBSTO et Arihtheo cqss.

1. Dorotheus diaeonus Antioehenus Romam aceedit
cum titteris ad Damasum scripiis ab Orienlatibui
episcopis, ac rebus confectis in Orientem redit cum
Sabiuo diacono Mediotanensis Ecctesice , qui Damati
nomine titteras affert ad Athanasium^ atque Orien*
tales. II. Sozomenus cum iis conferturfCt expendiiur,
III. Sabinus in Occidentem revertitur cum Basilii /iC-
teris ad Damasum, et Occidenlates, qum itlustrantur^
ac suo tempore restituuntur,. IS , De /. 5. G. Theod»
de Hasr. atqueea occasionede Venustiarus, Quorum
in Prcedestinato mentio est,

I. Doroiheus diaconus cum Alhanasii, et Basiliilit-
ieris ilomunum iter aggressus esi circa finem pra^-

gare debuii, qunrum posierior dutiilaxal supcresi in P cedentis aniii (c), qu:iniobrem vix eo perveiiire po-

tuii anie liiinc, quem ingredimur. Diximus Basilnim
iria a Dainaso posiuiavisse : priino, ui visiiaiores in
Orieiiteni iniitetet, secundo, ui ii, qiios missuriis es-
set pro sua aucioriiate legatos, leni ingenio, ac in
rebus agendis constanlia pra:diti essent, ac a par-
tiiim siudio alieni , qiio uenipe facUiiis Antiocbenos
oinnes adununi, sicui opiabai, Mcletium transfer-
rcnt : ieriio, ut secuin alTerreut, (|uae decreia fue-
rant po4 Ariininense concilium, (|U0 ipsum irritum
fuisse declaratuin palani conslare po*set.
paniasus iiaque Basilii , ac forie etiam Aihanasii

epistola ad Sebnstenos , quam Zaccagniiis edidit. Ait
itaque , quod ad canones atiinei , non ipsum se
sponte sua rem ianiam aggressum fuisse aut inexplo'
rato ac sine necessaria det.beratione quidpiam confe-
cisse, sed orthodoxis in Oriente fratribus, atque com-
rmnistris , ut istorum hominum negotium tractaretur,
'hortantibuSf et quod a se factnm fnerat , comprobanti^
frfis, omnia peregisse, Deinde ui oninom de se, suaqne
religione malam opinionemd<'pcllerot, aperiissimam
fidei profeft^ionem juiigii.
Hanc Nysseiii ad Sebastenos episiolam idem Zac-

{a\ Haeres. 72 , pag. 845.

(6) Pr«f. ad Vet, Mon., cap. 30.

f5i

«ANCTUS DAMASUS PAPA.

consillo obseoulus esi, ac Sabinum dinconum Medio- A deinde in Orientcm ad Allianasium, et Basilium?

lanensis Ecclesiae, deinde vero, ulTidciur, Placenli-
num episcopum ad Orienlales misil, eique acla liabitae
coram se ante biennium synodi, cum lilieris tunc ad
Illyricos scriplis perrorenda dedil. Hinc ea syno<fus
liunc cx Uoisletiid liiiilum bnbel : Exemplum synodi
habi'(e Roma; ipiscoporum 95, ex rescripto imperiali :
Damnsus , Valcriunus , Viialwnus , Aufidiug , Pacia-
iiMji, Viclor^ Pri^cut^ Innoceutiui^ Abuudius, Theo-
dolun, el caleri , qui ad audiendam Auxentii causam ,
exponendamque fidem in Urbe Roma convenerunl ,
episcopis Catholicis per Orientcm consiitutis in Domi-
no salutem. Ac in (ine Iutc clansnla npposiia iegilnr :
Ego Sabinus diaconus M ediolanensis de aulheniico^
ex nctis scilicel nd lllyrici episropos niilca missis

Ego vero non facile admiserim, eum diaconum iler
suum per lllyricum instituisse : nam primo terrcslri
via euiilibus, ab Arianis, a quibus pro majori parie
Ecclesifle occnpabaniur, limondum eral : deinde si
pedihus cum Domibeo iicr fecernt, cur iion lecla ad
Ba>iliiim, el Cycsaream, qiiac pnma longa! via5 , eC
laboris qnies fuerai, st-d ad Ailinna^iuin, divertil et
Alcxandriam ?Necaliii(l suadcl Basilius, curo accep-
tns ab lllyricis episcopis liilcras mcmoral : nam (|ui
illi sint rlare colligimus cx subsequenli epistola 1)1,
in riua nieniio iiijicitur uiiiusValeriaui Aquileiensis ,
qiiem idrm Basillus locorum proximilaie deceptus
Illyricorumepiscopum vocal, Fieri iiaque facile potuit,
ut Sabinus iturus ia Orientem ex Damasi mandalo

exceptum dedi. Sabinum huiic Mediolanensis Eccie- B Aquileiam accesserit ad Yalerianum ipsuin, qni se-

siic diaconum forte Dnmasusprobe cogniium babue-
rat occnsionc syiiodi conha Auxeniium aniea couvo-
catx. Huic enim ille ndfuisse poiuit, vel cuin Euse-
bio Verccllensi , qui Catliolicoruin Mediolaiiensis
Ecclosi» curnm inierea agebal , aut cum Victore ,
qucm Placciinn» per ha.*c tempora prx^fuisse , apud
llglicllium legimiis.

Si itaque Meleiii causnm excipins, de qun niliil
lunc defliiiiuin conslat, Basilio in c.eieris Damasum
obsecundasse vides : Num ct legaium nd Orientales,
et acia babitsc a se synodi misil, quilms Ariminense
coiiciliuin eversum prorsus, abrogatumque a se fuisse
constare possel, atque h:ec prseierca cum prsc.stiiil,
ca sua auciorilaie pnesiitit, ut Idem Basilius fieri

cundiis ab eodem Damaso in synodicx, qua', ad
Orieiitales fcrebaiur, episiol£ exemplo inscriptus
erat, ac magn.c pra^terea in Occidenlc uibis Eccle-
siuc proierai, aut aliquam aliam ob causam ; at
inde ex aliqiio Dalniaiix aut l^triae porin facile
eiiam solvere Alexandriain potuii, ncque opus esl^
utob b:inc cansain prima snb Damaso syiiodus, cu-
jus hxc cpistola superesi, ab annb, cui eain illigavl-
mus, removeatur.

Sabinus iiaque cum Doroilieo diacono Alexan-
driam appulil, priinis bujus anni mensibus (fr), lil-
tcrasque a Damaso atlulit Alhaiiasio, a quo ciiain
missx ad Basilium sunl, qua^ ad eum pertinebnnt,
5t/no(/icfi scilicei Romani concilii, qiiaeabeo Occiden-

oportere monuerai. Iliuc eos probare non possum, C talium dicilur, nc quorumdain prxterea ex Gallia

qui puiant Doroiheuin Koniam advenisse sub flncin

praecedenlis auni, cumque ea synodus, qua Auxen-

tius damnaius esl, vel adhuc congregata foret, vcl

paulo anle , qiiain eo adveiiiret , dissoliita essei, ip-

Bum deinde rebus celeriier confectis iterum dices-

sisse cum Sabinn, qui circa Pasclia hnjus aniii lit-'

lerJsAthanasio Alexandrla} reddidii. Quidqiiid enim

Ril de tempore, quo diacimus ille Rooiam venil,

aiqiie inde abiit cuin S.ibino, quod bene conslitiituni

puto, si syiiodus aliqua lunc Rom:e b.d)ebaiur , quae

causa Ot cur Damasus non lilleras ad Orienialcs ex

hac ipsa synodo , sed cxemplum laniuminodo litte-

raruin ad Illyricos antea scripiaruin Sabiiio piTferen-

dum dederil? aii Soz«'meno forie, ac Tlicodoreto

episcoporiini, ac Valcriani Aquileiensis episiolas.
Aii Damasus pr.-eier synodicam illam, alias adjiinxc-
rit ad cumdcin Basilium lilteras privaiim scriplns,
assercre non ausim : cur eiiim non eas ille recen>
suisset inier caeleras, qiias sc acccpisse aii ejus ge-
ncris epistolas (c) cuin Romauus episcopus priino
loco collocari, ac inemorari dcbuissct? Aliud vero
videtiir mihi stMtnendum ciini Athanasio, sive quia
Sabiniis dimitii nd euin non dcbnit sinc litieris, sive
quia Daniaso cognitus ac familiaris fuisse videtur,
sive quod scripiis ad Dnmasum a Basilio liiteris,
quas expcndimus, suas alier rogaius adjunxerai,
sive deiiique quia vix fieri potest, quiii aliquod etiani
ini>suin eidem fuerit ad res, qu;fi lunc agebaniur.

Occidenialium magis, qnam Orienlalium res cogniue ^ iicccssnrium commonitorium. Ilinc substitit Mcdio-

fuere, ntsynodicnin qnidem legerent, qipe nd lllyri-
cos scripta est, qu.c vero eodcin lemimre nd Orien-
tales allaia nsseritur, clam illos fueiit'' Al iiiqniunt,
Sabiniis diaconus per liiyriciiin iicr fecisse debuit,
siquidem lilleras ub eoruin locorum episcopis Basi-
lio reddidit, qui propterea illis privaiim se rescrip-
sisse ait (o) : qunm vero alinin ob cnusam ad e.^s
regiones peneirasse polnit, quam utsynodicam illain
Romani concilii epistolain priino ad illos ferret, lum

{a) ^os nacli diaconum Sabinum ab illis (Occideui
lalibiis) mismm scripsinius ad lllyricos^ et ad Italia
et Gallim episcopos, et quosdam alios, qui privatim ad
nos lilteras dederant, Epist. 89, ad Melet.

laiiensis hic diaconus aliqua lemporis spalio npud
Atliaiiusium, lum deiiide Cu;saream accessitad Basi-
lium, qui propterea solatium aliqiiod cepisse ail ex
Occidenlalium liitcris, velut qu:c rect;e eorum fidei,
et iiiviclse iii ea retinenda concordisc arguinentiim
essenl, additquo solaiiumillud auclum deindeSabiui
diaconi advenln ((/).

II. Ad lias autem synodicas litieras lllyricis pri-
mum, tum deinde Orienlaiibijis inscriptas, et trans-

(6) Vit. Basil., cap. 22, num. 3.
ic) Vid. Epist. 89.
[d) Epist. 90.

153

PROLEGOMENA.

454

missas, aperie, ni falk>r, Sozomenus respicit, cuni A 111. Sed ut in viam reyertar, Basilias acc«>pUs lil-

teris, rescribendum censuil (riplici episiola ((/),
quariim priina SanctisiimU fratribus Occidenlalibus
ephcvpis, aitera Valeriano' Aquileiensi, (erlia vero
ad Jtalos et Gallos inscripia est. At quae Oecidentali'
bus inscribilur, ac privaio Basilii nomine exarata
est, ad lialos et Gallos, qux veroad Italos ei GaUos
tiluluin liabet, coiiimuniquc aliorum Orientalium
nomiiie scripta esl ad Occidetitales , et Damasum prr-
tiiiet, erroreqiie f^ictiim, ut secus ac oportebat iiicri-
berenlur (e). Oiniies Sabino, cujus etiam in iis men-
tio esl, tunc in Occidenlem rcversuro tradiine sunl,
ut reddeientiir. LHraque illa Romnn.T ejus synodi
deriniiionesque, scripiamque ab ea epislolam laudat,
et compleciiiur : at Basilius, cum Italis et Gallis

ait, conlroYcrsiam illam, quse jam pridem ngiiaba
tur, Uirum Spiriius sanctus Patri et Filio coiisub-
stantialis censendus essct, judicio Ronianx Eccle-
si;c terininainm, ac deriiiilaiii quicvisse, siatim ac
Romanus episcopus de ea certior factus scripsit ad Ec'
ciesias Onentis litteras^ ut unq cum sncerdoiibus. et
episcopis Occidentalibus Trinitatem, et consubslautia'
lem esse^ et gloria cBqualem exii^timarent (a). Qiiod
profecio gravissimum est supremi, nc irrefoniinbilis
Romanorum poiitificuin in caiisis fidei d.;fliiiciidis
judicii argumentiiiii (fr).Sunl qiii hoc factuiiiLiberio
attiibuuiit, eo quodsequenli deinde cnpiic ejus obi-
lum, ac Dainnsr electionem St^zomenus nnrret : at
in Sozomeno fruslra s:cpe rcrum, nc lcmporis ordi-

nero quxrns, quem in boc pr.Tcipue loco iiiversum B scribii, eorum preces opemque desiderat, ut apud

ftiisse apenissiine constnl : qiix^stio eiiiin de divi-
nitatc sancti Spiritus ante diiodecim circiicr nunos
agiiari cceperat : ai cum Maccdoniani nb Ariaiiis, et
Valente vexati Caibolicts in speciem sese adjunxis-<
sent, bxresis illa Itiiic delitcscere poliu:» in tene-
Jiris, qiiam extingui visaesl. Ilinc fnrtiim, ut Libe-
rius a tribiis illis Lampsncena! synodi legntis miniine
peticrii, ui diviiiiiatcm saiirli Spiriiusnperte profiic-
renlur, sed Me lanluiu Nicsena conicntns fuil. Tunc
iiaque capiit attojlerc rursus coepii, posiquam rcs
penc composilas in Thianeiisi synodo irigiiita qua-
taor episcopi a rcliquis socessionc factn perlnrbas-
sent (c), opus nnmque fuit, ut ileiuni si^rpentem, ac
palam prodeuutem baeresim Damasiis jndicio suo

Oricntales quoque libere proferri possit bona illa
Patrum promulgatio , infamem Arii hasresim ever-
tens, Ecclesias vero in sana doctrina cBdificans^ in
qua Filium Patri consubstantialem confttemur^ atque
Spirilus sanctus pari honore simul et nunuratur , et
adoratur : ut quam vobis Dominus dedit pro veritate
bbertaiem , et in divince salularisque Trinitatis confe*-
sione gloriationem , hanc , et nobis per vestrns preces ,
opemque vestrum largiatur, Cum vero Occidentales,
Damnsum, scilicet cxicrosque sub eo collecios epi-
scopos alloquilur communi nomine , ejus operam at-
que auctoiilalem pustulnl , alquc optat , ut non
nniis , aui aller , ut antea , sed plures ex episcopo-
rum coetu , ac nnlla inierposila mora in Orientem

proscriberct, cni proinde nttribui dobei, quod So- C legalos miltal, quh eeleritate opus esi ad eos, quis»-

zomeiius ad Libcrii tempora , pncposicrc, nt Con-
Manliusaii, retulissc vidctur. Id vcro, qu.iin certum
sit, facile deprelietulei, qui Dnniasi liitera^ cum iis
coiiferal, quas turo Sozoinenus scribit, lum prxier-
ea Valentiiiinuus impernlor nd Asinnos episcopos,
ac Basilius ad Occidcntalus respondit post illns a
Sabino accepias. Id enim, qnod Soz*iinenus a Roiiin-
no episcopo ad Orienlis Eoclesins tunc scripiuin
fuisse tndicat, in bisce Dnmasi lilieris non obscure
legitnr. Siquideiii postqnam liic ponlirex NiCTua sy-
nodo definitum fuissc dixerat, Patrem, Filium, S/n-
ritumqiie sanctum^ unius Deilaiis^ unins virtutis, vuius
pgurce^ univs credi oportere substantits; inm bac
addit : Concinat ergo cum omnibus Dei sncerdoiibus^

persunt servandos, et plurium Fratrum prcesentia, ul
synodi numeium expleant^ ut non solum ex tfortttii, qta
eos miserint gravitate et majestate^ sed etiam ex suo
ipsorum numero pondus et auctoritatem a^t res emen-
dandas habeant, qui et fidem a Patribus nostris in Ni-
ccena conscriplam instaurent^ et hceresim proscribant ,
et Ecclesiis loqnaniur pari/ica, eos qui idem sentiunt^
ud concordiam adducentes; <|uac posirema adMeletii
cansani, el Anliocbenos pertinenl, qiinm rursus Da-
niaso Basilius, qnamquam subobscuie, commenda-
taiii cupit : tum his tandcm vcrbis epislola; finem im-
ponil : Revera enim laude dignum est^ quod a Domino
pietati vestroi datum est^ adullerinum quidem a probo^
ac puro discernere, Pairum vero fidem sine ulla dissi-

el vestriB senlentiaCharitatis : in qna vos fixos, aique J> mulatione pra^dicare, qnam quidem et nos suscepimua^

firmatos, ut bene credimus^ ita etium nos vobiscnm
recte senlire, debetis reciprocis Sanctitatis vestra^ litte'
ris approbare, Iliuc Valeiitinianus nomanam bnnc
synodum seipii se professns ad Asinnos nii : Nos
9ero perinde seniimtis ac synodi, lum quoe Romoi^
lumquie in Galliis recenter facla: sunt^unam eamdem-
que substantiam Patris , et Filii , et Spiritus soncti in
tribus esse personis; ac lllyricanse synodi episcopi
jinathema iis dicuni, qui non senliuni, ac prxdicaut,
eomubstantiaUm esse Trinitatem,

(a) Sozom., lib. Ti, cap. 2i.
b) Vid. Ors. tom. i, lib. i, cap. 8, art. i.

agnovimusque nposloticis noiis signatamf eique ut cce-
teris omnibus , quce in synodico scripto, canonice ac le-
giiime staiuta sunt, assenlimur. Qnibus Basilii verbis
accurale perpensis vir clarissimus Jusepb Augusti-
nus Or»i lecle itcrnm conficit, ex Basilii sententia
supremum , nc irreformabile Romani pontificis esse
judiciuin. Nam si ille, iibi episioln synodi Romanae
Ariniinensem irritaniis reJdiia esl, eani slatim sus-
cepit, eique incunclnnier assensus esl, nullas cen-
sttit Ariminense concilium habere vires posse, Ro-

) Vid. Vit. Basil., eap. 18.

(d) Vid. Episi. 89,90.91, 92.

(e) Vit. Basil.,cap. 22, n. 4, 5.

SANCTUS DAMASUS PAPA.

«56

inano poniifice decernenic, ac synodice, canonice, A ptas recilal. Hoc Baronii dictum Golofredus, nc Pa-

ei legitiine jiidicanle (a). Si quis aulem lias Basilii
litlerascum iis conferal, qiias Aiiianasius ad Afros et
ad Ejneletum d(>dil, facile conjiciei, eas omncs, uno
eodeinqiie pene lempore scriplas, posi nccepiam sci-
iicctallalan^ aSabino, Damasi, c.Tleroruniqiie, qiii ad
ejus coiiciliuin convenerani, episcoporiim episioiam.
Hiiic uliTque lrei)ueiitiaiii iilius coiicilii laiidat, ob-
servatamque lidei calholicae , Oecideiitaliuin con-
sensu concordiam Damaso gratulaiur, quamrpiam
praeterea Atlianasius scripsent, mirari se cur Au-
xeiitius damnatus jam, dejeciiisque, aciot sceleribus
obiioxios, Mediol.inensi Ccclesiae , ut vidimus, incu-
bare pergeret, ea scilicet de rc a Sabino ejiisdem
.Ecclesia^ diacono tunc cerlior faclus.

giiis minime probant, quamquam nulla solida ra-
tione. Nam (]uod aiunt illi, ea quxde moribus Ma-
nichxorum Augusiinus narrai longc post daiam eam
legem, nihil coiiimune cum ipsa habere, falsum pro-
fccio est. Aiigusiiiius eniin qune narrat, non ea iiar-
rai se vcluii pr^pseute facia , sed longe aniea quam
Romam ipse accederet. Aii vt^o doniestic^^e illa} se-
diiiones, a qiiibus Urbis quies delrimrnium rap'Te
poierai, quae diu ante i ac s:t*po exciial:e fiierani iiiliil
ad iinperatorein, nihil ad Uibis pnefectuni perliiicre
posse videbanlur, ui iis aliqiiando occurreretur? Quid
vrro prxMerea, si dicamus legoin illam latain fuisse
siiadente Damaso, nt Siricio suadente Gotofrediis
laiam contra eosdem Manichapos censet legem 30,

Quo aniio scripta haecalteraad Damasum epistola B eod. tit. Cur iiaqiie hanc ego Damaso attribiiam,

fuerit , ex diiabiis iiotis facile cognosciuir : aliera,
quod Meletii Antiocheni, aliera, quod Aiilhimi Thia-
nensis nomen praefert : aller enim nondum pulsus a
sede Antiocbena fuerat, quod hoc anno accidit, post-
quam Valens Antiocbiam accessii: altcri aulein nulla
adhtic cum Basilio simultas interccsserat ob Cap-
padociam in -duas provincias divisam, quod hoc ipso
pariter anno factum, qiiainqu:im serius foriassc ac
nonnulli putant. Iiaque Sabiiius hoc eodemaempore
ad Damasum rediil cum hiscelitieris, a Basllio Oricn-
lalium aliorum nomine scriptis, eiqiie, quo loco res
essent tum Orientalis uuiversae, tum Aniiochenae
Ecclesix, exposuii. Baroniiis iiaque lapsusest, cum
illas ab eodem Basilio ad Dainasum litteras hoc anno
scriplas pulat, qu:e MarUmis tfnscopis inscripi.ne^
sunt, easque Petrum Basilii fratrem Komam atUilisse
censet. Nam si quis eas attenie legat, facile dijiidi-
cabit mis<as esse ad episcopos alicujiis provinciae
non procnl a B.isilio posilu^, qui scse a fraterna II-
lius commiinione sejunxeraiiicalumniishaTeiicorum
indiicti, qiiosve sihl recoiiciliare pro eximia sua cba-
ritate hic optat. Nuperiis editor ejus epislolarum, post
accuratoa alios criii^^os, Maritimos illos fuisse piilat
arn)uosPontic3edioecesisepiscopos (6), cuiegofacile
asseniior, quia cum iis iia Basilius agit^ ut et suam
erga illos siugtilarem cbarilatem ostendat, et quam-
dam eiiam su.'e adversus illos polcstalis, etdigniiaiis
raiionem habeat ; qiia^ profecto scribendi ratio episco-
pum , qui Damasuin alloquilur , minime decuisset.

caiisam accipe. Pnedesiinatus asscrit Damasiim dam-
iiasse Paternianos lixrericos inscelere detectos,a(que
id Valeiiiiiii:ino Majori dcnuntiasse, ejus h.TC vcrba
referens : Scire volumus pielatem vestram^ Venustia'
nos in scelere turpissimo detectos ab apostolica sede
esse dumtwtos (d). Dehinc addit conira eos tei;;em
posiea prodiisse, nl ubicumquc esseni reperii, vindice
gladio pleclercntur, quod staluiliir in eadem lege 3,
de Haerel. : Venustianos, diclos etiam Paternianos ex
Aiiguslino constat, at nullus, quod ego sciain, expo-
suit ciir utrumque hoc iiomen illis indiiuin fuerit.
Nam qiiod Dancus Calviniaiius inquil, Paiernianos a
Paterno dictos, cum nosejus hoininis, pairiam, aeta-
tem, atqtie alia, quse ad eam rem pertincnl, igiiorare
l>aii:itiir, nauci esl, ut hoc eliam qiiod Veniistianos a
Venere derivaios velit (e), Qiiod ad rem attiiiet, ali-
quain ex Manichaeoruin fjece seclam Veniisiianos
fitisse oporlet, tum quod inferiores corporis partes a
diabolo facias credereni, tuin quod impurissime vi-
verehl, quGesunt manifesia Manicbaeismi argumcnla.
floc liquet ex Augustiiio (f), qui haec Juliano respon-
dit : Sed Paterniani , inquis (g) iidemque Venustiam
h(Prnici similes Maniclneis , dicunt a lumbis usque ad
pedes, diabolum fecisse corpus hominis, superiores vero
parles Deum , velut supra basim aliquam coUocasse ,
adduntque nihU ab homiuis studio requiri, quam ul anh-
ma, quam in stqmacho, et capite habitare dicunt, munda
servetur , pubem vcre , si omnium (Ingitiorum sordibus
obliniatur ; aiunt ad suam • non pertinere curam, . .

IV. Valentiiiiaiius hocanno legom dcdil inscripiam ^ quod ego in libro meo posui, hngedistatab istis Pater-'

nianis, seu Venusiianis. Ego secuiidum lafholicam /1-
dem, totum hominem totam scilicet animam, totumqke
corpus Deo summo, et vero tribuo Creatori ; diabolumt
autem dico, humanam, vel aliquid ejus non creasse^ sed

Cselenim fuisse illum ex huc Maiiich:iM)rum facce ho-
iniiiem colligimiis ex his ejii^deui Viriorini verhis :
Deum omnipotentem conditotem tuum fotearis, ut vere
leniplum Dei sis ,. Sieniin leniplum Oeinonsumus, ne-
que apiritus ejusin nobis est ; si ejns sunius, utroque eju$
suinus, animn, et corpore; et est Hlud veritm, et catlioif'
cnm santtb ore prolatum, omnia m omnibus Oeus, Qiiid

Anipelio P. U. contra Manichaeos (c). Baronius huic
legi cau>am dedisse cen«>et factiones, ac lurbas, (\U'A
nb hac colluvie saepe excitat:e Urbcm ip^am vexa-
bant , easque ab Augustino pluribus iii locis de^cri-

[a\ Tom. II, lib. ii, cap. 5, art. 1.

\b) Vit. Basil., cap. 53.

\c) Cod. Theod., I. 3, de Ha>ret.

[d) Haer. 85.

e) Ad cap. 85 Aiiguslin. de H:cr.

;f) Contr. Jnlian, I b. v, n. 96, edit. BB.

(9) Marius Vietorinus lihellum scripsira Sirmondo
ediium loiii i Oper., p. 2^4, Veii. edit., adversus
Justinum Maiiichieum, quein Romanum vocat. Ilujus
i^iiui propudiosx sectae choragum illum fulsse cbnji-
cto ; cur enim prae caeierlf yictorintis illuiQ peteret?

iliitur >i h:ereticos iltof Justinianosikb ilio tuiic dicios,
lihrarii per facilein errorem Venustianos effocerint ?
Muiiich.Tuin illum alii Justuin vocaQi.

^^1 P|ipLppOirEI!|A. 158

vitioise naturam. . . . quod si parum est , ecce damno A fu»sse llieronymiana; poregrinaiionis terininwpi : &i-

el anathematixo ea quce Patemianos et Venuslianos sen- quidem :iii hic in epislittla illa ad Riifinum. inincerto

lire dixisti , addo etiam Manichipos, Venuslianos ita-

qiie a Damaso damnatos VaIenlini:iiHis coercuit, loge

generali hta conlra Manichapos , quoruin appelialio

omnes e\ infecia radice pesiireros surculos complec-

tebatur. Hinc Goifridus Viterbiensis (a) huncpontin-

cemMaiiich.TOs deiestaium scripsil. Damasiexomplnm

deinde secuti Siricius, ac Leo Mignus , tiitn i^si per

se, lum per imperatores hoc infaiiii<e geiius, ncdiim

ab EcclesiXy verum eliam a Reipublic;e corpore eje-

cerunt.

CAPUT VIII.

375, Damasi 8, Valektinianus aug. |v et Valbns

aug. iv coss.

I. Damasus litteras a Sabino allntas ad Basilium re-
mitti curat per Evagrium Antiochenum, atque fdias
juxta prmscriptam Homas formulam scribi: quo anno
Evagrti» in Orientem redierit. II. Cur BasHii liitvrtB
Damaso non placuerinl , qtudve in illis desiderasse
videalur ? III. Quce ejusdem Basilv^qufB Eusebii Sa-
wosateni , qui consultus a Basilio fuerat^ de rebus ab
Evagrio tunc postulatis^ sententia fuerit? IV. De
Atbanasii obitu^ Petri Alexandrini electione^ ejusque
ad Vibem fuga,

I. Litter.T qnas a Basilio communi Orient.')Iiiim
nomine scripias, Sabinus in Occidenlem reiulerat,
Damaso noii placuerunl. Id consl.'<l ex Basilii ipsius
episiolo ad Eusebium Sainosaienum hoc .'^nno dala,

quiuem :iii nic in episioia liia aa Kniinum, in inaerto
peregrinationis erranti, cum Thracia, Poutus, Bitbynia^
totumque Galati(e, et Cappadoclie iter, et fenido Cf/t-
fiiin terra fregisset asstu, Syria velut fidi.^simus nau*
frago portus occurrit (e). Al si ille , anno 370 aul
aliero, in Oiienlein abiii, quod huic loto ilincri
conliciendo lempus atlribnemns? An vero sub
anni 371 finem , aut nliero saliem , Anliocliiam
venire non poiuil? Al Ev.igrius in ea urbe agebat,
anleqiiam llipronymus ad solilndinom suam sece-
dorel. Ilinc Florentio monacbo scribil ipse de se,
magistrum piieri tui ^ de qtio di^natus es scribere^
scepe Evqgrius presbyter , dum adhuc AntiochitB
essem , me prcetente corripuit ( f). Obsorvandum
B vero pneteroa est , episiolam illam ontnino scri-
plam , antequam Rufinus Alexiindriam accederet, ut
ex ojiis tanliim lectione aperle consiat. Si vero
Melania , cui Rnfinus SpirUualis vice comes ^de-
lal, sex dumtaxnt menses iii iEgypio mansit (g). Si
pr.Tterea eos partim lran>egit sub Atbanasio, a quo
ceiebri ovina pelle donata esi (/t), parliin sub iniiio
Pelri, Atbanasii succcssoris , molaeqiie ab ^rianis
persocutionis, cujus illa pars fuit (f), iCgypii monas-
terin circuire nou pntuit, nisi uno, aui allero lan-
tuin ejusdem persecuiionis mense, eoque elapso Hie-
rosolvmam versus solvisse debtiii : at cuin llierony-
mns soliliidine sna jam frneretiir, ut ex ejus ad Ru-
finiim episiola constat (j), quo pacto G:ippadociam
tunc temporis peragrasse cuni Evagrio potuil, qni

quae sic ait : Presbyter Evagrius Pompeiani Antio- C fieri deindo potesl, ul Evagrius, qui Autiocbiso j:»m

ehensis filius^ qui quondam in Occidentem cum beato
Eusebio profectus fuerni, Ronia nunc venit, peteiis a
nobis epistolam, ad verbum ipsa illa, quce ab eis sciipta
iunt eontinentem (nostra autem nobis reko retulit, ut
viris iitis accuratioribus uon placeniia) et legationem
aliquam per viros prcfttantes celeriter mitti, ut speciO'
$am iUi' oecasionem habeant nos inviseiidi (b). Sunt
qui ex hoc loco arguunt, Evagriuni invisisse Biisi-
lium, cum abOccidenie redux, et Hieronymo comos,
per Cappadoeiam peregrinaretur, atque anteqiiani An-
tiocbiam, unde cum Eusebio Vercellensi discesserat,
itenim se redderet. Al haec opinio vix probari potest.
Namsi Evagrius reiro tujii, ac Basiiio reddidii, qu.-e
ille per Sabinnm Roinam scripta miserat, ^i Sabinns

sedem coiiocaveial, atqiic hospitem llieronymum ali*
quot saliem menses rolinnorat, nniequam ad ere-
muin secessissel. Roma lunc venisse dicalur, cum ad

•

Basilinm acccssil hoc scilicetanno?Gertnmitaqiie, ni
fallor, ralumqne esi, Evagriiiin boc iter ad Basiliiim
inslituisse, uno tnntuin jusso, inandajoque Darnasi.
Basilius auiein , cuin eum Roma innc venientein
scripsit, aut ignorans scripsil, aut Romas nomine,
Damasum Roinanum episcopum, a qno missus ille
fuerar, inlellezit, aui to vvv, idem valet, ac particula
ouv, ut ssepe solet, nc reclus boc loco, consequensqne
orationis ordo postulare videtur : Evagrius enim j.lin
diu antea sedom Antiocbi» constituerat, amicornm
litleras ab Occidcnie accipiens ac vicissim disiri-

aono elapso jam provccto ad Darnasuin reditunis ex ^ buens.

Orienle vix solverat, lieri non potest, ut tunc pri-
mum Roma venisse dicaiur, boc scilicet anno, qtio
a Basiiio visus est. Siquidem llieronymus, ciii co-
mes fuist^e crediiur, anle Rnfinuin, ut ipse probai ei-
dem Rufino scriben^ (c), Rufinns ant^^m in Orientem
anno 371 profeotiis fnerat (r/), atipic insequenli Ale-
xandriam appulerat. Me nou laiei Syriam, extremum

(a) I'i Gbron. part. xvi.

{b) EpiM. 138, alias8.

(r) Epist. 3, Veron. edit.

(di F<mtan. de Soripi. Aqnil. lib. iv, cap. i, n. Q;
B.illerinii Fratres in Observ. ail Noris. lib. i, cap. S :
tt. VaIUrs.ViVlli6rbn.;c4p.^29r" ' '^ * ^

(«) Ep. 3, Tar. edil. tom. I.

IL Sed ut in viam redenm, cur Damasus logatio-
nem ex pra^siantibus dignitate viris compositam pos-
lulaverii, ratio miniine ob^cura est: ila enim major
apndoinnesfiiinra orat reruni agendaiuin auctoritas,
pnelereaque reecnseralexeinplum Lampsaoen.T sy-
nodi, qu:e prxcipuos episropos ad Liberinm legatos
miseral. Gnni aiilem optarei ille, ut ea celeriter mit-

(f\ Epist. 5. Ver. edil., el in Praef. in Abdiam.

(g) Pallai. Hist. laus. cap. fl7.

(h) PAIlad.in Parad. Her e:fp. 6.

(f) Rnfiii. lib. xi, cap. 2, 3; S. P^ulin. ^ol. epist.
29, Veron. edii.
• (;)3; Vefoii. cdit.

159

SANGTUS DAMASUS PAPA.

160

terelur, liitic ejus deprehendilur erga catholicam A accusationibus in quemquam prosoccupatus $U. Interea

religionem , aique uniiaiem studium, eique propier-
ea nou rem ipsam a Basilio proposiiam , scd mo-
dum forte, quo eam confici oporiere censuerat, dis-
plicuisse. Miiic Evagrius, cui Antiuchi.ne commoranli,
ac famili.)ri suo, Dainasus ipse agendaruin ei scri-
bendarum reruin conimoniiorium miseral , Basilium
peliit, ui aliae litterj! cumponerputur id contiiientes,
quod dictaverat idem Romaiius pontifex. At quid hoc
erat , qnod Damaso displictiit , quid optavii ille , ut
In aliis litteris exprimeretur? Mihi quidem, si divi-
nare licet, videlur Damaso noii placnisse nimium
erga Meletium studium, quod Basilius Athanasio,
itideinque Dorotheo, tum Sahino ipsi in Occidentein
redeunti aperie explicuerat. Videhat eniiii lanlam

liitic iiiferri poiest, Daiuasiiin comniunionein suam
minime coticessisse tum Meietio , tum Pauliiio ad
hoc usque lempus, sed rein iniegratn servare vo-
luisse , nc unani ex Antioclien;c Lcclesise pariihus
procferens, alteraiii oflrciiderci, atqiie ita speniomnom
reconciliaiioiiis excluderet : ncque cnim credibile
e»t, Eva^riiiiii rem laiilain siiie Daniasi jussu, ar-
canoque niandato aggredi voluisst^ Accedit quod
Evagriiis ipsc, qui Basilio prxsonli aiilea promise-
rat, comuiunicalurum se cuin Meletii pariihus or-
tliodoxis, slaiim ac Anliocliiam rediit, priunissis
miiiinie slctil ; an vero proinisisset se coii>niuiiica-
turuin cuin Meletio, si Damasus cuin Pauiino jam
aniea cuininuiiicassei?

esse viri hujus dignitatein, atque aiictoriialem, ut B lU. Causa iiaque, cur Damaso non pliciierant Ba-

nisi taniisper a senlenti:i jam prxjudicata decederet,
iis qu£ forle pro resiituenda Antiochenae Eccle!>i9e
unilale, ac iranquiliilate meditatus ipse fuorat, im-
pedimenlo esse po^set ; ideoque opiabat , ut liucras
iterum scriheret coiitinenies, quod ipse pra^scrip-
serai, id neiiipe, quodadeum (inem facilius a^se-
quenduin , npium esse iniellcxerat ; et ul cuin iisdem
litteris viri initlerentur dignitaie praecipiii. Hoc , ni
fallur, nun obscurc colligiiur ex iis , qunc Evagrius
ad Basilium scripsit, postquam ah co discesserat,
atque Antiochiam revcrsus fuerat. Priino eniin pa-
cem, atque unitatem irnpense I.itidat , ac schismala
etdivisiones vituperal: deinde Basiliuin horiatur, ul
eas ab Ecclesia Antiochena amoveat , pacemque in-

silii liitcrx per Sahinum reJdilai , et cur ille itera-
tain honestiorem lcgaiionein peterei , non alia fuisse
videtur, qiiani ardens ipsius desiderium reconciliandi
Antiochenrc Ecclesiae orthodoxos, aique ideo Basi-
lium ahdiicondi ab omni siudio partiuin, ut eo adju-
torc potius quam adversario ulerelur : atque eum in
(inem Evagriuin ad eum misit, quo ejus animum
perlentarel. Basilius tamen Evagrio ipsi tunc re-
sponsum distulit, ul priiis Eusebium Samosaienum
prxsens consulerel, qiiod dcinde qiiomiiius faccret,
longa innrmitale deienlus, ea ipsa quam iniiio me-
moravi , epistola qu^rrii . quid de rebus ab co prcs*
bytero pioposiiis , consiilucndiiin censeat.
Eusehius ex parte salteni Evagrii consilium pro-

tcr onhodoxos concilicf, ut qiii maxiine iduncus sit C basse visus cst. Scribii enim Basiliiis Mcleiio tiinc

ad id prcsianduin. Quia vero aliqua pacis iiieuiidj)
ratio proposita fortc ah Evagrio fiierai , qiiam ncque
Basilius pro suo in Meleiium studio , ne )ue Melctius
pro sua dignitate adiniiierc posse existimabani , re-
spondet ea de re se Meletio scripturum, deimle hu^c
addit: ^'ihil tamen exipecio exliuerisalicujus momenti
eventurum, tum viri (Melelii) accuratam agendi ratio-
nfim considerani , lum ipsam lillerarum naturam : quia
non solet idoneus e$$e ad clare persuadendum sermo
Iransmissus. Nam mulia opus esl dicere^ ac mulla vi-
cissim audire, el quce objiciuntar solvenda ; et inferenda
qucB suffulciunt; quorum nihil polest lilterarum sermo
tnm, eiinanimis in chartaprojectus, Verumtamenquod
jam cftxi, scribere non gravabor (a), Agebatur itaque

exsuli sc accepissc littoras ah o piscopo Samo<^ateno,
quo! prcecipiunl , ut rursus scribatur ad Occidmtales
de rebus quibusdam ecclesiasticis , ac velle illum pi ae-
terea , ut a se epislola effonneiur ab omnibus deinde
communicatorihus suhscrihtnda. At hanc a se cu-
ram deprecatur, et iii Meletiuin ipsum rejicit , cui
propterea coMimenlariuin eoruin , quae Eusobius
scrihenda censiierat, per sanciissimuui alleium An-
tiocbenx' Ecclesise ex Moletii pariihus preshytcrum
niittii. CxMerum spondet sose et subsciipiurum , et
curaturuni , ul a reliquis episiola subdcriherelur, ui
ille qui ilurus esset in Occidenlem , cum omnium
siibscripiionihus proriciscaiiir (b), Haec eadem repetit
in alia ad euindcm Melelium epistolaxscripta, post-

de re aliqua permolesla Meletio, et quae.Tgre illi, ac ^ quam certior cflectus fueral eumdein sanctis««imum

multo cum labore suaderi vix possel. Quia vero Eva-
grius niinime ignorahat, Basilium non bene alTec-
tum erga P.iulinum, in quein Damasiis propendebai ,
hocque illi forte exprobraverat, veluii futiiro pacis
scqucstro miniine coogruum subjicit ille : Scias au-
tem frater vere religiosissime, et nobis desideratissime^
nullam mihi cumquoquamt Dei graiia, privatam esse
contentionem j neque enim memini me curiose inqai^
rere criminat quibusquisque obnoxins esl^ aut dicitur:
quare ne vos attendere sentenlio! mece convenit , ul ho-
nfifitc , qui nihil ex propensione facere pouit , tiei^tte

la) Epist. i56,alia8 54i.
{b) Epist. 120, alias 58.

apud illum versari {c), Dum vero de legatione hac
niittenda Basilius, Eusehius ac Meletius deliherant,
totus effluxit annus, nullusqne Romam est missus.
Hinc Basiliiis ip!»e Eusebio legationem iterum ur-
genti scribit . Mittere autem in Occidentem , ait ille ,
tNt^f prorsns impossibile est^ neminem habenti ido*
rteum ad hoc ministerium, Qnod si quis ex fratribus ,
qui apud vos sunt , Ecclesiarum causa laborem susci-
pere volet^ it scit procutdubio^ ad quos profecturus
iit , et ad quem finem , et quorum sit litteris commu -
mendus^ et qualibui. Ego enim conjeetis in Orbem

161 PROLEGOMENA. I6t

oculis, mecmn video nemlnem (a). Qiine prorecto om- A l»rgition(im comitc Lucium in ihrone collocarunt ,

nino probant , nullam boc anno ad Damasiim ab
Orieni;iUbus, quamquam ca^teroquin pararetur, le-
gaiionem missam (6).

IV. Ailianasius episcopus Alexnndriiius ad superos
migravit eomulalu Valenliniauiel Valentisw, Pacliom,
VIII, die sciliceiS Maii 575. Diu disputatum est a viris
doiirs de anno ejus emortuali , al post(|iiain cl. Maf-
feius edidit veius iliud , ac pene syiichronum mo-
niiroentuin , quod tolam fere Aihannsii vilam com-
peiulio narrat, eoque iKneficio prcier nlia plnra cru-
diiits sibi devinxit, causa conrecta est (r). Ailinna-
sio successit Pelrus magno Ecclesi:r plausu , qui Da-
roaso .«tlatim pro receplo more etordiiiaiidiiem siiam,
et calamitaiem denuniiavii, quam Pallndius prsefec-

tunc illeexemplo Aibanasii ad aposiolicam sedemper-
fugiuni cepit : quauiobrem Bouiracius illum mcrito
inter eos numerat , qui prxsidio appcUaiionis ad Ro-
manuni poniificem usi sunt, utjiis suuin sarlum ,
tecuimque scrvarent^^). liincsynodicusGatalogus la-
tronem Luciuin a Damaso anathemate noiatum scribit
in syiiodo, de qua mox dicam.

Gxtcrum qiia Damasus charitate Pelrum exceperit,
ac detinuerit apud se , cum cjeiera nobis documenta
desint , conjicereex bis facile po-siimtis, qux Na-
zianzenus scribii : Pelruspro caduveribu$ cruentas ves-
les EcclesicB Romance prolulit , ut auxilium nancisce'
retur , quemadmodum etiam nactum esse scimus, Fit
enim scppe , ut qui opibus , et potentia prcBcellit , ad

tus elhnicus homo, Ghrisiiano populo intnferat. B m/irmt , a/yZic/t^ue miseriam sublevandam maxime tii-

DainasusvicissiuiconsueiascommuirKniis, ac prxter-

ea consolaiionis liiteras misit per diaconum quem-

dam urbU Romre cujus iiomen Peirus Alexandrinus

tacet, quaniquam profecto dignissimum , quod ad

posteros transuiitteretur. Scribit enim Alcxandrinus

pnesul iii encyclicis lilleris , quas Theodorelus reci-

tnt((/), beatuinilluindiaconum vinctisposttergamani-

bus (liiclnm a caruilicibns, non secus ac iiisigncm queiu-

dani maleficum, hoinicidariini (Oinieiitiscrnciaiiim ,

lapidibus , ac plumbairs cervice diu \erherata , navi-

gium cum permnltis aliis conressoribiis coiiscendere

ju-sum, divin.necrucissigiio consignaia fronle omni

cura , ac solatib de>tilutuni, ad ineialia daiuin fuisse.

Huic vero dine persecniioni a Palladio excitaiac con-

tra Alexaudrinam Ecclesiam, ciimntiis accessit ab C

An*nis. Euzoiuseniro Arianus AnliochiiC pscudoepi-

tcopus,ac niaguus sacrarum comes a Yalcnle niissi

posi audiiam Athanasii uioriem, ut Lucio Ccclesias

traderent, Pelruin Alexandrinum carceri niaiicipa*

runt, a qno lainen eIapsus,consceiisa navi ad cpisco-

pum urbis Roinx se conlulit (e). Yal«'sius, ac Pagius

Intcr ordinationem Peiri , cjusque rugani, snlis lon-

guin teuiporis spatiuni iniercessiibse pulanl (/*), nt

Tix fieri p«»sil euiii ad Urbetn boc eodem aniio veni-

rc poiuisse: Tilleinontitis observat hanc Yalesii opi-

nioiiem anliquoruni t«!Siimoiiio de^tiini : at cgo addo

naila etiam probabili ratione fulciri. Trimehtri euim

spatio h<i:c oiunia coufici nullo negotio potuerunt ac

quarto , aut quinto ab Ethnicoruin at(|ue Arianorum

flectatur , ac spontanece benevolentia: affectu , ad eum ,
qui dignitate imminutus est ^ se adjungal (A).

CAPUT IX.

374, Damasi, 9, Gratiano acg. iii et Fl. Equitio

coss.

L BasiUus, cteterique Orientales episeopi ad Dama*
sum mittunt Dorotheum presbyterum Antioclienum
cum litteris, quce afferuntur, et illustrantur, IL Sjf/i-
odus a Damaso coacla, ejusque ad Orientales littertB
per Dorotheum reducem allatce, quce illustrantur.
)JL Hujus synodi anuus statuitur. lY. Lex 20 C.
Theod. lib. xi tit, 36 expenditur. Y. Simplicius
Uibis vicarius, cui lex inscripta : Theophanes expli-*
catur de Sabbatianis agens , libellus Faustini , et
Marcellini iierum excutitur,

I. Gum itaque Eusebii Samosateni , ac Meletii
aucioriias Basiiinin perinovisset , ut Evagrii Antio-
clieni coiisilio cederet, ac ut iteriim mlttercntur ad
Occidentales , qui liiteras ferrent , ac Orientalis Ec-
cle>iae calaiiiitates viva voce describerent, Doroibeus
preshyter Auiiochenus , Orientaiium eoruindem no-
mine Komanum iter agi^ressus est (t). Uoc constat ex
epistula Basilii 242 et 245 (j), quarum prior Occi-
dcnialibus , siib qua poiissimum voce Romanuiii
pontificem designatum scinius, altera vcro Italis , et
Gatlis episcopis iiiscripta est. Nam curo Evagrii seu-
tentia fui^set ut plures, iique prxstanles dignitate
vin Riimam ablegarentur, neqiie hoc Basilius, ejus-

persecutione inense , Septembri nenipe , aut Octobri ^ qiie partitiin saiictissimi episcopi ignorarent, caiisam
c^nsceosa navi Romam Pctrns nppellere. Sub prima quominus id fecissent, gra?issimam allegani his vep-
itaqiie persecutione, qu:e a P.illadio ethnico homine bis : His de causis plures ex nobis oportebat ad vestram
excitata e!»t , Pelrus miniine cessit , neque Eccle^^iam dignitatem accurrere , et unumquemque rerum sunrum
deseruit. At postquam Euzoius cuin inagiio sacrarum narraiorem fieri : nunc vero hoc ipsum vobis indicio sit

(a)Epist. i56.

ib) Yid. Marant. Yii. Basil., cap. 28, n. 6.

(d) Lib. IV, cap. 22.

(e) Yid. Socr. lib. iv, cap. 21 ; Sozom. lib. vi,
cap. 19.

{f} Yalesius, H. E. , lib. iv, cap. 22 ; Pagius ad
aiin. 572, n. 22.

(g) Bonifac.adRuLTbeisaL, epist. ISapudCou-

stant. Yid. Liip. de Rom. appell. disscrt. I, cap. 4.

(h) Orat. in Laud. Ilieroii.

(t) hlein ipse , ui ego puto , qui diaconus priorcs
Basilii liite.ras Ri>mam atiuleratanno 371 »d preshy«
teratuin deinde evectu^. Sic Possidonius sub Cyrillo
Alexandriiio diacoiiiis , deinde presbyter litteras sse-
pe aiiulit GcTlesiino, Sixio, ac Leoni. S. Leo Magn..
episi. 81 , Lugdun. ediL

0) Alias 50 ct 8i.

IM 8ANCTUS DAltAStJS PAPA. m

iUlui. in 91A iigimui affiietionii ^ quod hec facultoi A Basiiius luin per Sabinum anlea a^ripserat, utvide*

quldem nobi$ ni itiner\$ suicipiendi. Eienim si quis
vel bremssimo tempore abfuerit , traditoi relinquet po-
pulos insidiantibus (a). An vero rtianircstior esse po-
icst ad buc iLfagrii consiiium allusiu? Gum vero Eta-
grius Basiiium de iiac miitenda legaiione monuisset
anno eiapso, an liiteras has , qux eo respiciuni, dif-
feremus ad annum 576, ut nuper firo alicui docto
visum fuil. Postquam igiiur Basiliiis causamhancgra-
vissiuiam lialis et Galiicis episcopis aperuit , cur plu-
res, ii(|iie dixnitate prsesiantes viH missl non Tuerant,
tum hsftc addil : Vnum misimus vice multorum , reli-
giosissimum , ac dHectissimum fratrem nosirum Do'
rotheum cbmpresbyterum , ^tit et quttecumque effugerunt
lltteras nostras^ sua ipsius narralione potest supptere ^

rent Ocddenlales , quibuscum commuiiiohem ha-
here eos oporterel , lum ileruni per Dorotheum
presbyterum monendos ceusiierat, ne siiie judicio
reciperent comwuniones ex Oriente venientium {b) ,
ideo Damasus posi eain fldei ecthesim addil : Hcec
est, fratres dilectis$imi , fides nostra^ quam quisque
sequitur, nosler est pariiceps , his nos communionem
damus : et quo ohservari potest concessain a Ro-
mauo poiilifice, aul negatam communioiiein, hahilam
ubi(|ue pro lege fuisse. Moiiuit deiiide Orientalcs , iie
caiiones in clericorum ordiiiationihiis iiegligorcnlur,
neve eoruin pru:varicatoribus facile commuiiio im-
penireiur , ac ttim iitteras ita concludil : Cceterum
quod ad removendds veslrce dilectionis spectat injurias,

cum omnia asseeutus sit aceurate , et defensor sit fectoi B uec frater notter Dorolheus presbyter explicare omnia

fidel. Huncsuscipientes in pace, ceteriter dimittite^bonuni
nobisnuntiumafferentemstudiivestri ad [ratres adJUHan-
dos, lu ea vero, quac,Occidentalihus, Damaso scilicet,
eorum corypheo reddenda fuerat, breviori, el graviori
exaratdslyIo,Orientales auxilium jamdiu ab Occiden-
talihuseipectatum itcrum postulanl; expositisque.qul-
bub Cdtholici vexabaiilur proceliis, obsecramus, aiuiit , ti(
vet nunc tandem porrigatis manum Orientalibus Eccte-
siisjam in genua inclinatis^ et mitlaiiSf qui udmoneantde
reservatis ob mala pro Christo toleraia proemiis : Non
enim tantum consueta oratio efficere , quantum pere-
gfina ^ot $olet afferre solalii , prcesertim ab hominibus
veniens ubique proeclari$simam in parlem Dei gratia
cognitis : sed praeier hanc causain aliain addunt, qua

vivaciter prastermittit , nec nisus nostri , ut ipse testis
est , defuerunt. Quibus quidem verbis inielligimus ,
Damasuui cum synddo aliquam perlentasse viain,
qun Orientalibus auiilio esse posseut.

111. Cur vero hanc synodiiin praesenti anho coac-
tam dicamtis, ohvia profecto, ac certa est, ni fallofy
ratio. Ddrolhcus eniiu , qui litleras Urientalium Ro-
niain ntlulerat, secum retulit synodicum decretum ,
ac responsa ad Orienlales, ui ex inodo recilaiis ver-
his constat. Litleras vero Orientaliuin lioc ipso anno
ineiinte scriplas probavimus, luui qiiia in iis aperta
allusio fit ad ea, quae £vagrium ihler , et Basilium
non niulio antea tractala fuerant , tum iiuia Orien-
lalcs ipsi , cum illas scribercnt, aiunl, annum esse

magis Occidentales permoveri debeanl, qua^ cum Cteriium (/ecimttm, ex quo h;erelicum in Gatholicos

claris verhis miniine expressa sit , nuUus dubito ,
qoin in conimonitorio rerum a Doroiheo explicanda-
mm descripta fuerit : Apud nos , inquiunl , sunt qui
gtorim desiderio , et maxime everiente animas Christia-
norismtumorej effutierunt quorumdam novitatem ver^
borum unde Ecctesim quassatte , quasi vasa quoedam
luxata inftuentem hmreticam cormptetam receperunt,
Sed 90$ i dileciissimi nobis , ac optati$$imi , saucio-
rum quidem $iti$ medici, sanorum vero hortatores ^
quod mgrotum e$t , ad sanitatem revocantes . et quod
sanum incitimte$ adpietatem. Hoc tarneii loco Apolli-
narium leeto nomine indicaium puto , iisque colori-
bus adiiinbratum , propierea quod ejns innc faina si
non integra, siliem iion proraus MHla ferehaiur.

belluin ex^rtum fuerat , qui si numeretur a perse-
cutione posi Conslantiuopoliianum Ariunoruih con-
cilium coepta, nos ad hoc tenipus omnino ducil , cui
praeterea cactera omiiia, quae in hac epistola 2i2
ei 243 describunlur, niire conveniunt (r). Quam-
quam enim sub Juliano, ac deinde sub Joviniano ca-
iliolici episcopl reversi essent ad s^des suas , alier
tamen, cum ita Arianis aperte faveret, ut uon mulio
mefius essent Catliolicorum res , quam suh Con-
staiilio , alter vero posi paucos ab imperio menscs
obiibset, persecutio vix inter^upla videri poierat. At
contra si aniios tredecim a Ifateniis persecutione
nuinerare volumus , quod placuit scriplori Vit:c Ba-
silii , cum ea iion coeperit ante ahnum 567, ul Pagius

11. Daiuasus his sibi redditis a Dorotheo litteris D probat , sive anle anniim 565 , ut aliis videiur , bxc
aynodum convocai. Ejus unicuin fragmeutum super*
est , qnod Holstenius in Ittcem proiulit , ae nos suo
loco colIocaTiiiius. Hoc auieni oinnes tuiic In Orienle
grassintes haereaes proscriptae sunt , Sahelliana sci-
licet, et Phoiiniana, Ariana, sive Eunomiana, Pneu-
matomachorum , et Apollinari^tarurti , qnamqoarn
posterior haec levi bracbio petiu est , ae veluti fu-
gieniibus armii^ , quia iiondum palam eruperat. Eas
ouinft una epiaeoporam Oecideutaliain consensione
conctdissii Damasus ait, tdati flierico comihani Is-
raeliiarum voceconclamaia, prolapaa esti Qiiia vero

temporis hota nos iraheret ad annufn 578 aui oSO ,
quod falsiim oppido est.

IV. Ad hanc itaque synodum puto referri pofise
legemSOCod. Tlieod. lih. ti tit. 56, c(ti:f Cecmpius
a concilio septnaginla episcoporuin dauinaiu< a Va-
leniiniano dicitur, alqiie ad prafectuiu Urbis ab ea
senleiilia provocans , pecuniaria poena mulctatns.
Lex illa daia esl Valciitiuiano N. B. P. el Victore
coss. y anuo scilicel 369 , viii td. Jul. ; contra com
iiiscripta sit Ctaudio P. V. ejusque Urbana prsefec-
tura cum in annnm ctdat 574 (d) , qno hanc sub

(a) Ep. 245 , n. 5.

(b) Epist. m.

ieJl Yid. Tillem. in 9aisil.| not. 67.
(i) Rsloss. epist. 19, p. 48.

IM PROLBGOMfeNA. m

DaniftM kynodiiai hslbll^m dlclmus , vitidni in con- J^ Lucireiianis sub imperaiorum eUiclo nd Simplicium

dalo comprelieii.si videri poleratit. Novalianl quippe

sttlitiim irreptissedicamus oportet. Quod si error , ut
alils magis pb^iiit , In inscripiione latct, acOiybriiis
loco Glladii feponendus est, Ceciopius a priiiia siib
Damaso sjiiodo, nnno scilicet 396 , damnaliis videii
poierit. Ipsa verb lex prxfecio Urbis inscripia non
obscnre indicat , verosimilliuiam esse Baronii (a) ,
Jllorumf|iie eonjecturam exi^timaniium , Cccropium
lllam ab episcopalu deposiium , qiiod tJrsino adlix-
serit. Faetiiisorum enim borum liominuin contuina-
cia , tc prOtervia saepe factum esi, nt imperaibres,
UrlMiniqne judices buic rei sese immiscere debuerinl,
qoaiiKiiiam id schismaticorum tnalo semper accide-
rit| ot jam dlxi , atque ilerum dicam.
Y. Huc anno Ticario Urbis Ursiclnd Simplicius

non sccus ac Doniiislac , anab:tplisiiium profiieban-
tur, al(|iie arcia erai inlcr eos conjunclio, ul ex h\-
nocentii liileris (fj consial atque ex Cypriano, et
Ainbiofiaslro (g) : (|u.un profecio bxrcsiin Hilarius
Luciferianorum diacoiius inler suos quoque iiive-
xerat, ut Roinse haberet, quibus cum conimuiiione
juiigi posset. Dauiasus iiaquc videtur aucior luissCy
ul Valenliuianus , et Graii.uius hanc contra rebapti-
zautcs legeiii ferrenl , alque ad Simpiicium Urbis
vicarium initterent, ut juiiclis viribiis, ac senteuliis,
religioni coiisulcrelur. Uinc Liicireriani t^aiisiinus et
Marcvllinus querunlur, Dainasiim ipsuin accepta auC"
toritale regali caiholicos preshyteros , et laicos intecU'

soccessot' est datus (b). Gratianus hujiis Siinplicii Q /um, in exsilium mtsis«e;.Urbis auleni judices aecu*

ilieminit in rescripioad Aquilinum vicarium, dc quo
lierom suO loco, atque ei missum a se edictum ait ,
quo }ubebAtur, ii( omnes, qui impios contus profanata
retigione lentmmt^ ad centesimum ab Urbe miUiare
expeiierentur ^ ubi pertinax furor ab obscquentibus
deetUutus , In ejus pernieiem rueret , ^iit solus errarel,
His igitur ejuS rescripli vcrbis , qiiod Siinplicio lunc
Urbis vicario transmissum, et ad Yalentiniani impe-
riiim pertinet, rebaptizantium omnium secias desig-
Datas inieiligamus necesseest, quia Taleniinianus
paler, si eos, et Manichneos excipias caeteris omnibus
fM«d nfiittio imbibissent^ cotendi tibertatem anlea con-
cesserat (c).
Sunt itaqiie viri docti , qiii ad bnnc aniium refc-

satit, quod iinperalonim legem perperani interpre-
taii, Daniaso ipso niinium obseqiierentur.

Caeierum , ui ipse cognoscas, deliniasque, quae
Luciferianis schismalicis bis presbyteris, ciiin Dama-
suin, aliosque egregios catliolicos episcopos calum-
niis aspergunt, fides babori possit, uno lioc pra> cae-
teris exemplo ostensum eo. tfaxiino posl Ariminense
concilium ab sede pulso, Zosinium ab Arianis subro-
galiiin asscrunt, (|uem praplerea lionoris gratia ad se
venienlem a Lucifero ex Orioiile rediice non admis-
siiin aiunl. At bunc Maximum , Zosiinumquc , ititer
Neapoliianos episcopos in Clironico Joannis biaconi
alioqiie a Blancbino edito frustra quaeras. Quin vero,
si ejus ecctesise monumentis fides est, iiuilus omnino

nint, qoae Faustiniis et Marcellinus vesaiia capita, ex (j iocus illis esse poieril ; nain Severus, cui scribit

Damasi mandato gesta fuisse narraiit contra Luci-
ferianos. Uac enim iege Detnasus agere , per Eccle-
ftix defensorem j^otuit, ne Lnciferianorum , ac re-
bapiixantium coetns flerent, atque hac, aliaque forte
Taletitiniani constltutione contra rel)aptizan(es epi-
teopos edita (d) curare ut Aurelius Luciferianorum
tonc in Urbe psendoepiscopus , veluti sacerdoiio
indignas alio amandaretur.

Hanc vero conjecturam confirmare videtur Theo»
phanes , eura scribit ad annum divinse incarnatio-
nis 377, Daniasum Satibairanos ab Ecclesia ejecisse.
Abiios enim iile apud Alexandriiios , iiiclpii a ka-
leiidis Decembris aniii 374, ut etiant PagiUs notat (e).
Nuilos sub D.imaso Sabbatianos luisse cerlnm est :

Ainl)rosius epistolam 59, ei ciijiis apud Symmachum
meiitio cum laiide est (/i), Episcopaluin illum tenuil,
ac sancte adminisiravit ab aniio salteni 342 ad
an.387.lliftc vir clar.AIexiits Symmachus Mazochius
in not. eiudiiissiiiiis ad velus marmpreum Ncap,
Eccl. Kalendarium, ad diein 21 Fcbruarii recie col-
ligil inier fabulas rejici oportere Neapolilanum tlrSi-
cini episcopatnm, qiiem cl. Muraiorius ante Sevisrum
ipsnm in notis ad ejusdem Joanriis diaconi Glironi-
con , collocare visus fucrat. Quamquam deinde non
video , cur alio loco Zosimum hUnc,et Maximutti
inter ejusdem Urbis episcopos reCensere llle poiue^
rii, eosqiie Ecclesiam illam ab anno 359 ad an-
uum 36i adniiiiistrasse scripserit (i) quos seque ae

hoc quippe nomen audiri coepit posi obttuin Tlteo- j) Ursicinum Severus tunc ejus Urbis e|>i8copuS rejicit.
dosil Magni, cum Sabbalius a Novalianis secessione

fiicla, aeciam coiididit ab eo diciam; ex quo aperie
colligimusy seplimdm Consiantinopolitani cecuiiie-
niei concilii eanonem , In quo espressa Sabbatiiino-
rum menlio e«t, alteriusab illo teinporis, et concilil
esse. Novattanos iCaque omnes , stib ea voce Theo-
phanes inieliigit, eosque ab Ecc-Ie!»ia Datnasus pro-
seripsisse poiuiif veluti qui cum Moniensibus ac

la) Anno Jtetf. ^ ^ ^.,. . ^ ^

\b) Gotbor. , Cbrortol. ad huric ann., Ttllem.de Va-

lenlin. 1, art. 29.
(c) L. 9 Cod. tfk. de Haer.
\d) Cod. Tblod. (ib. x^t, ti(. 6, f. i.
li) Ad ann. 37S, n. 2.

CAPUT X.
375, Damasi 10, POST constiLATUii Gratiani

ADG. III ET EQUlTIt.

I. De Vitati Apoltinarista, ejusque ad Vrbem actissu ,
et aecedendi cattsa : de fidei formutd nb eo oblatn
DamasOt et communione per fraudem extortUi ac de
tribus ab eodem Damaso scriptii ea occasione ud

(f) Apud Coiist. ep. 5, n. 2, ep. 2, n. jl.

(g) Cyprian.,episi. ad Jubaian., d. 8( Ambrosiait.
in cap. I epist. II ad Corinlb.

(h) Epist. 51. lib. vu.

(i) Ad. Noo. Aprilis p. IM, el ad 11 Janiii tom. U*

107

SANCTUS DAMASUS PAPA.

168

Paulmum Antiochemm epistolit agiiur. II. Harum A niusaii(t), ex ipsius officina prodieril. Hinc Nefilorius

postrema inter CathoUcos Anliochenos motus exrital^
qui referunlur ex Basitio. III. Dorotheus de tfrlio
Romnno itinere ob eam causam cogitat , ac eumdem
Basilium consulit, IV. Simpttcianus , qui deinde
Ambrosio successit , Romanas Ecclesice presbyier ;
Baronius propugnatur,

I. Damasi litierae , quarum dumtaxal fragmenium
superesi (a),ac Dorotheus redux Orientalium episco-
porum aniuios erexeruni, ob auxilium, cujus Roma-
nus poniifex, ac congregaii episcopi lum re ipsa ,
quoad polerant, tum verbis, ac prolixa voiuntatis de*
claratione spem fecerant. Id coiligitur ex iis , qu»
Basilius tunc scripsit ad presbyterus Anliochenos ,
ad Pelagium Laodicensem, et Viium Gharrorum epi-

Cyrillo exprobr^t, quod teslimonio Vilalis Apollina-
ristx, velut alterius ab illo Viialis, usus sii {j), Vita-
lis enim non secus ac alii ejus sect^ homines, ratio-
nis, mentis , et sensus voce, quem Chrislo Domiuo
concedere videbaiur, nliud nibil inlellexit, Epiplianio
teste , qiiam divinum ipsum Yerbum , quod mentis
supplerel vices. Cum itaque fides hxc, quam scripto
obiulerat, prima fronie sana, acrecia visa esset, Da-
niasus oum, quoad Roniae fuil ad communionem ad-
misii; quod versutam nequiiiam alque abdilam , et
occullam fraudem sub iis lalenlem verbis , tunc mi-
nime deprchemii^set : at pro eo ,'quod ad futuriim
tempus, et Etclcsiain Anliochenam aitinet, scripsit
Paulino, ul ilie , cui ea explpratior esse dcbuerat ,

scopum (b). Verum paulo posi mutata rernm facies B causam cxpediret, se ratum habiturum, quidquid op-

est, ob ea quae recenier Antiochias coniigerani. Vita-
lis presbyter ex Meleiiiciero fnerat, qui cum xgre
ferret pr;£latum sibi Flavianum, causatus se contem-
piui ab illo habituin, ad ApoUinarium se translulit, a
quo regendis iis , quos sibi in ea urbe adjunxerat,
praeposiius est (c). Credibile est rem omnen delatam
Damaso per Paulinum, augeri scilicel Anliochix Apol-
linarii ^eclam, huic nuper accesiisse Viialein iiiagni
in ea urbe noininis, atque illum ab eodem ApoUina-
rio agendis haereiicorum synaxibus admoium , [haud
exiguo damnatae ab Alexandrina, et Roinana ante
acia synodo baeresis prxsidio , ct catholicae fidei de-
Irimento. Quam enim aliain prxter hanc afferemus"
magni illius, quod utrumque obtinuerat, dissidiicau-

tiniuin censuissel , atqne eas«lilteras Vilali tunc
abeuiiti tradidii, ut illi redderentur. Veruin panlo
posi ejusab Urbe di&ce>3Uin, scriplo ileruin brevi
epistolio per Petronium presbyterum affereudo, s1-
gnificavlt aliqucin subortumsibi inea re scrupuluin ;
al quia deinde prxvidit, fore ul Paulinus ob eam cau-
sam consilii incerlus nihil agerel inierea, ac remom-
nem delinerei, quousque alix allaiae essent a Ro-
mano poniillce litlera?, quibus eo dubio absolvereiur;
ne tempus Irustra traheretur, ac nc Vitalis, aliorum-
que ad Ecclesiam venieniium recepiio diutius dif-
ferri posset , hanc Aiiliocheno pnrsuli, quae lertia
esi, episiolam scripsil, qua vcluii quodain rerum
agendarum conimonitorio condiiiones adjicit , ac

sam ((/)? Romam itaque Vitalis accessit, ut se pur-G expressam in ea fidci formulam {k) millit, non tam

garet , ante sponte sua , an vero accitus , obscurum
esl. Tillemontius ilium sponte sua accessisse puiat
Qt communionem , quain frustra a Paulino rogiiave-
rat, a Damaso obiineret (e). At cum idem Daniasus,
ut Nazlanzenus ait, fidei ab eo professionem exegerit,
cum praeierea iu eo libello , quem Pontifici ocTratTYi-
Biig oblulit, id agat dumlaxat , atque in hoc iiicum-
bal, ut Apolliiiarii breresim alienain a se faciat, s^que
ab ea suspicione liberet, facile coHigimus , euin non
sponie sua , sed acciium , tantuin confecisse viam.
Cyrillus Alexandrinus quamdam fidei coiifessionem
recital Vitalis episcopi his conceplam verbis : Si quis
dixerit Dominumf ac Salvatorem nostrum, qui ex 5p/-
rilu sancto^ et Maria Virgine secundum carnem nalus

tibi, ut ait Damasus, qui ejusdem fidei communione
sociaris, quam his , qui in ea subscribentes^ tibi, id est
nobis per te voluerint sociari. Iliiic vero iiitelligimus ,
Damasum cum ha;c scriberel, incerium prorsus, at-
que in expectaiione fuluri Aiiiiochix evenlus fuissc :
quamobrem anathematismum 'liliim^ qiio Nazianaenus
captiosum lidei a Viialio oblalae libelium eversuin et
sublalum ait (/), alium esse ab eo , qui baceadem
epislola exprimiiur, atque alio tempore promulga-
tum, poslquam scilicet inlcllexit Vilalein ipsum aique
Apollinarianos in prisiinis pcrstare exposilionibiis,
ac postquam rectius edoctus , fucuin i>ibi factiim vi-
dit, el permoleste tulit, ut idem etiam de se Nazian-
zenus inquit.

est, anima, aut menle.aut ratione, aut sensu destitu- ^ 11. Hac iiaque Damasi ad Paulinum epistola, qiiam

tum esse^ anathema sit (f),

Petavius haeret an eam Vitali nostro atlribuat (g),
Veruiu si quis eam piis , nc veram fidem spirantibiis
dictionibus conscriptam videat, si quis eam cum ai-
lera couferat , quam ab eodem Vilali exprcssain Epi-
phanius reiulit ( /i), vix dubiiaverit, quin ut Lequie-

[a) Vid. post. cpist. i, num. 1.

\b) Ep. 255, i5^, 255; Vit. Basil., cap. 56, n. 6.

[c) Sozom. lib. vi, cap. 25.

[d) Vid. Epiiih., Haer. 77, niim. 20.
\ej De Apoll., art. 9, tom. VII.
[/) Ad Reg.cap. 10, tom. VI.

«Tbt^ol. tom. iT, lib. VI, cap. I, § 18.
Haer. 77, ex nuro. 20.

secundo loco ego recenseo, facium est, ut causa
ipsum iuier ac Meleliuin diu agiiata, confecta ali-
qiiando visa fucrit, ui statiin dicam. Cur vero Dama-
sus Paulino polius quam Melctio communicandum
ccnsnerit , plures sunt , ac gravissimae raiiones.
Prima, quod Viialis presbyter a FlaTiano contem-

(i) Disserl. 2, § 7.

(;) Epi>tol. 45, apud Liip. ad Ephes. Concil. Oper.
tom. S\\i est Vitabsqui orthodoxus fuit episcopus^ est
et alius Vitalis , qui ab impio fuit ApoUinario conse-
eraius,

(k) Vid. cp. 2.

(/) Vid. Nazianz.,epist, 2 , ad Cledon.

169

PaOLtGOMENA.

J70

plui habilus Melelii commuiiioni renunllaveral, nec A /tno ab OccidenU iiUera$ quasdam veluii cujusdam

tlter supereratAiiiiochix caiholicus episcopus, quo-
cum spes essei ui communicare vellet, quam Pau-
lintts. Secunda, qiiod Meletius, qui longe aberai a
8U0 grege, in exsiliuro pulsus, gravissimo huic ne-
goiio ea, qua par erat, diligeniia expediendo adesse
non polerat. Tertia , quia Paulinus conira, erat
Antiocbi» prxsens, et recte fldei studium prae se tu-
lerat io ea urbe, snumque regimen Damaso jam ap-
probaverat* Illum his raiionibus inclinaium jam
erga Paurmum , promovere eiiam potuerunt lum
exemplum Aihanasii, qui quoad vixit« communio-
nem cum eo retinendam censuit, tum consilium Pe-
tri Alexandrioi ejus discipuli ac successoris, qui per
id tempus Romae aderat ; tum eiiam baud laudan-

pnncipalus tesseram atiatat' fuisse, vaideque efferri
/iujus pariis duces, et gloriari de interis, deinde eiiam
fidem proponere^ ac ea condilione paratos esse cum
noitra Ecclesia conjungi (b). An vero aperiius
designari poieranl, quae Damasus ad Paulinum scri-
pserat, ac ipsa litierarum verba, qiiae a nobis reci-
tata sunl, clarius exprimi? An vero non iis Paulinus
quoddam veiuli aposiolican communiunis in Orienie
symbolum ac caput constituebaiur, cum Damasus
illum suo loco ponii, atque eos, qui Paulino coinmu-
nicaverint , secum communione junctos censeri
jubei ?

Has autem liiteras hoc aiino a Damaso scriptas
omniiio fuisse . probat accuraiissimus Yitae Basilii

dus Melciii in Ecclftsiam Aniiocheiiam ingressus, B scripior , easque immerito a sodali suo D. Peiro

freqaentesque ejus de Ecclcsia ad Ecclesiam inigra-
liones. quaroquam deinde eam notam viiic sancii-
tate ac fidei integriiaie eluissei. Quamobrem non
longe a temeritaie abeunt, qui injuriam Melelio a
Daroaso faetainy eique prae Paulino Ecclesiam Antio-
cbenam adjadlcari debuisse scribunt.

Doroibeos ilaque preshyier, qui commode sub
antecedentis anni auiumnum reversus ab Urbe fue-
rat, ac legatione illa cunfecta Antiochiae substiierai,
Basilium illico de iis, quae ibi agebaniur, certiorem
fecit : venisse scilicet ab Occidcnte liiteras, quibus
Paulino episcopatus adjiidicatus fuerat,. iliisque
praeierea liiteris Paulinianos uii, ut Terentium du-
cem ad conjunctionem cum Meleiiaiiis pertracian-

ConsUniio rererri ad ann. 378 (c). Arguraentis, quas
vir dociissimus aflerl, noniiulla ego lanium adjiciam,
ui res omniiio certa videri possii. Priinum esi, quod
statim ac Dorotheus ab Occidenie reversus est, ac
liiieras aitulit Orienlalibus episcopis, Basilius ex-
sultare potius, ac fructum aliquem ex ea legaiione
capere visus est: an vero id fieri potuisset, si Meie-
tium antc hoc iempus spe sua palam dejectum vi-
dissei? Deinde cuin Damasus ad Paulinum scripsit,
Vitalis iiondum fuerat ordinatus episcopus, quia eum
loco fiiii habet, ac illum eo nomine in episiola com-
pellat, quamquam Norisius aliud agens aliter sense-
rii (d), Sed ea digniiaie auctus nefarie fucrat anno
376, quo colloquium cum Epipbanio habuit, quod

dam permoverent. Basilius igitur ium Meleiio de- G ille reciiat («). Haec itaqiie epistola scripia esi,eo

naniiavit rem omnem, ium Ttreniio siaiim scripsit,
ne sese daret omnino atieri parti, sed rem integram
ad Meletii reditum servaret. Ex iis auiem, quae ad
utrnmque scribit , liquido consiat, tuin agi hic de
Utteris, quas Damasus in Viialis negoiio ad Pauli-
nam dederat, tum ante hoc iempus alias nullas ad
eam scriptas. Sed audianias Basilium : Rumor ad
nof pervmit vertari t6 Antiociiim » et qum in manibus
tunt negoUa cum tummit potestatibut administrare :
priBter hune rumorem iilut^ etiam accepimut^ ttantes a
Pttuiino fratret nonnuiia tecum disserere de conjun-
ctione nobitcum ineunda,ideu c«m lt«, gtit sunt ex
parte honunit Dei Meietii episcopt^ quos eiiam et /if-
tern audio ntmc occroBMTALiuM circumferre , qute

intermedio tempore, quod ab ejus ab Urbe rediiu ad
annum 376 lapsum fuerai. Teriio cum littt^rx illae
Aniiocbiam perlatae sunt, et vulgari coepiae, Teren-
tius dux, qui publicis curis valedixerat, ui anims
Tacaret, ad negotia ilerum redirc coacius, Basilio
tesle, ciim summis poiesiatibus rempublicaro admi*
nistrabat in eadem urbc. Quaerendum iiaque tempus
esi, quo ille otio su acquieii dederii, tum qiio ad ne-
goiia accesserit. Aliud vero noii occurrit. quam quod
inter annum 375 et 375 roediuro est. Anno enim 375,
negoiiis illuni vacavisse constai ex Basilii episiula
ad eum ex Armenia scripia (f), Puiat autem Tflle-
montius hoc ipso iempore ducem illum iii Iberiam
missuro duodecim legionibus praeposiium, ni Sauro-

episcopatum urbit Antiochenas ipti attribuunt^ Meie» ^ maliuro in regnum restiiueret. Re itaque fdiciter

confecia, ac devictis si qui fuerani, hostibus cum ex
Armf nia Antiochiam, ubi Valens sedem fixerai, re-
versus essei, ad otiura secessit, raius se conterop-
lum ab eo imperaiore, qui sibi anxie peicnti ne
unam quidem ecclesiam pro caiholicis concesserai,
quin poiius libellum ab eo oblaium lacerayerar»
quein Tereniius in frusia discerptuiii cum eollegisset,
liabeo inquit , quod peiii. Egregiuro boc facturo,
quod Theodoretus narrat (9), Pagius roeriio coUocat

litim vero fruttrantur (a). Nullas itaque anie hoc
teinpus a Damaso litleras Pauliniani acceperant,
quis circuroferrent, adjudicatumque Paulino episco-
patum probarent. Cur vero Basilius dicai, Paulino
atiribaiiim iisdero liiteris episcopaturo, inielligimus
cx bis, qaae eodcm teropore ad Meleiiuro scribit :
Pastqufim reditimus^ ex imbribus et molestiis piutima
infirmitaie coiiecta^ ttatim nos ab Oriente (Aniiociiia
ntmpe) iitlerm exceperunt, qmbut tignificabatur^ Pau*

(0)Ep. 214, alias359.
WEp.

,.,-^.ii6,.aliasa7«.

U) Toro. III, cap. 33, n. 6.

\(i) Disscn. de sanci. Siric. oper. tom. IV.

Pathol. XIII.

(e) Haer. 77, cap. 20.

(/) Vid. epist. 99, apud BB.

(9)Lib.iVy cap. 32.

171

SANGTUS DAMASU8 PAPA.

172

ad Aonum 573 (a). Si iiaque eo anrto Jaro proTCclo A ordinari se p^ssus est, ea adjecla cohdilione, ul li-

secessit dui ilie ad oiium, ad aolam et negotia vix
redire potuii ante seqnentem, eumque ad finem Ter*
teniem annum : ac proinde litterse, quoe a Damaso
Aniiocbiam yenenint, Tereniio lierom ac paulo antea
negotiia admoto, extra hune, de quo agimtis anfium
prsetergredi non possunt.

lii. Doroiheus liaque, cni non seciis ac Basillo
Meletli causa cordi fuerat, cum hiPC scripsit, signi^
ficavit etlam sibi in animo esse Romam Itemm pfo-
ficisci, ut eam acilicel, quibus posset rationibus tue-
retur^ roga?itqiie ut Gregorium Nyssenum ad boc
iier sccum suscipiendum impelleret. Wxc ei Ipso
Basilio discimuf {b), qul rescripslt Her illttd hyeme
ommno eotiflci non poase» ac vias omnes prasterea,

berum sibi foret euddi quo Vdlet {[) , ac de ^e idem
ractum asserit sarictus Paulinus Nolanus, cum ad
Severum be^ scribit {g) : Ea condUibue in ecdesia
BaninonBMi iohiecrati adduelUs snm, ut ipH tcciesm
tlOH alHgaref, in saeerdoii0 tantnih Doniini^ non etiani
itt locuni eiHe^ds dedicaius ; qbod cum abbas Plori -
dns fetulissei, recte fetlam adjeclt, intef* pnora li-
ber» ordinatlonis exempla referri oportefe (&). Gum
itique Simplicianus Romas presliyierum agferet, an-
teqoam Medlolanum accddefet , Aomanae E6clesiae
presbyter jiir^ In^ritoqde a Barbnfo (ttdus esL Gur
Tel*o a DaMas6 Mediolafiom titlssus cehseri dcbeat,
dupldx 68( ratio ; altera quod pf^sbyteri sln^ fofma-
tis ac iRTito 6piscopo deserere slatidriem non pote-

gwD Gonstantinopolim dueerent, militibtis intercep^ rant ; altefa quod Damasus Ambfosii ordinatidnem

las esse ; qno intelligimw has iitieras aerlptas esse
aulumno inchoaio jam et inciinat(l. Quod si Doro-
theuf na?igntione uti Tellt, tm negnt BaSllios, qiiin
tampaa abeundl eommodum, et op^rtunuitl sit, et
quin slatlra abeat, dummodo Gregorius frater tnnt
natigailonem , tom legationem riOn recuset. QiM
deinde addii de Occidentalrum sifperciiio, anfmom
produnt ob Melelil cansam exulceratom^.aie sarfictissi*
mum egeiefoqui Tirum aliquid humaini passom. Nattt
Uamaso fastom omnem , ac snpercilium abfdisse
probant^ tum e|n6 scrlpla, quae exsiant ad Paulinum,
Hicronymum atqne Acholiom,tum Hiefonymos fpse,
gni mitissimi eom itigenii tirnm prsedicat.
IV. Anmdium fareas ad hnnc anmim (ej S. Am^

conflrmaverat, quar^ etiam pef Simplicianum, cu-
jiis sanciiias, doctrina, ^c cum Airibrosio familiafi-
Us p^rspecta erat, cavefe debuit, rie ^ub iioyd epi-
sCopo etsi integefrimo in sjicris tariien canonibus
n6nditm Instfuctd, aiiqdld detrinrentfcaperet eccfe-
siasiica disciplina. Ifr^ft enlm pfaeclpusl (^tfra, ut re-
d^ns ofdinaii, vel ordinaridi, ^b iis qnibdS Subefaint
(it a siiis «^o^ecffsltoribus iristfriefentuf , Hc scripto
aa^pe 6^m acctpefent fegufarum ecclc'8i.is(icarom
iJOtficcM (t). Anibrosii yero ordinalibnem i Dariiasdr
caos^ <*ognfta conflfmatam ftiisse coristat ei Ambro-
sfo ipsof, qut hxfd ad Yercellenses ^cripsit : Ordina"
danefn HietMi Occtdentales episcopi lODicio, Ofienlates
duietri ^jMiph ptohdfuni (;). Ifoc iutem ad ofdina-

brosio, qul fub eiiiom prxcedentr» anni ex laico et 6 riOm Komani episcopi jus intit (^efUnblsse coffigituf

neophylo ordhmtos fiierat Medtolanensis episcopus, a

Damaso oiissom scribit Simpllciannm Romaiiae Ec-

dest» presbyteroflri, doctorem ei moniioran. Tille'

nioniiua hac de re majus altquod tesiimonium quae-

rit ; nam prino incertmn esse ait, an Sitfrplicianus

RomanaeEcclesise presbyter fuerit, emn tantum con-

stet, illum sub Gonstanilo egisse Romae, ac Yictori-

Btnn ad Ghrisliffiia sacra ira^nxisse sob Juliano, tum

mom Mediolaflp fuisse sub Amlrrosio eptscopo, at-

que ab e» pairia spiriluaplis^ lo^ habflom Augustino

teste; ai inde contefidit non efnci, eum a Dam^so

illuc misstiii, atque enm in flnem, qnem Baronius

memorsK (d). Verunr cum Simplicianns presbyter

fuerit , cum Ainbrosius praeterea eum loco patris

spinHialis babverit, siye quodenin Bfomae instruxis- D^

aety sive ob alitm causam, eum presbyierum fuisae

oporici hmge ante ordinaiionem Ambrosii, quod

TilleRioiitiua ipae iion negai. Niilhis afutcm tunc

presbyier esse poferat, qui non certo loco si7e ec-

clesi» adscriberei^tf , quem episeopo inviiodesefere

non poterat, ut aiio migr^iret. Rem notissimam at-

que a Thomastino egregie pertf actatam (e) itemm

nonagam. Hine Hieroiiymaa a Paolino AntiocheiHr

fii^Adstritl. 375, n. 3.

[h) Ep. 215.

le) Ann. 575, n. 22.

\d) De Ambros., art. iO, ac de SiMplfC., t. X.

(e) Tom. I1,lib. i cum pluribuo aeq'.

(/) Bar. ann. 378» u. ^5.

ei fis, qtiaedilssdrunt Baccbltifds^ ac Jo^Yiri^s Aritotiiu^
Blaneir^, qoi conferri poterunt (A:).

GAPUT XI.

376, DaMASI 11,^ VUBNS ACG. T ET ▼ALUfTmKAMIja

Aoo. eoss.'

L Doroikeus Romam^ profeetui ium t^cHmiifto atfero
Antiifehenee Eeelesim pfesbgkro ^fteros (^fnrt kd
Dama$um a Batdtk^ ef OrientaHbas $&tiptm, qum
expenduntUTi ae tota Banmum intit a BaMMirei
gesHB series eai^poniiuf. II. Jdm pontifex eim ay-
iiodo, cui Petrm Alexandrinui aderOI ,* m&r€m gerit
Orientatium voiis, ao Hs reierihft^ tftfus tune ioripim
synodiem fragmenium e/MudtUlf , ep etpHeatUr. HI:
. Bae eadem ggnodo damndti Apollinarfus' et Timo»
theus, lY.^ De Meletii agitalacOram Dantuid eausa,
ejusque apud eem pontifieem statu , et qmd de eo
pontifiex eenserit ; Bupitdus refetlitur. V. Aiiiomfml
Amsulodamensis dut mira inconeiderantia, aut maia
fides.

t Gregorius Nyssenus , quem sibi socidm ad}t^iigi
Doi^iheus optaverat, dci Romano iiiner^ mihinie
cogltare visus est» siVe quod recusavbtiV, aiV^ quod'

(g\ Efp. I , Ver. edil.

(h) Lib. XIX, cap. 57.

(t) Vid. Quesnell. ad S. Le6»b, ep» VS»

(t) £p. 63, apud BB.

Uc) De l£ccl. Hiet. Ofig., p. ii, cap. 5'cum aeq*

t. IV, ub. ii, ds^. r, f fe! ' ** -

I?S

RROLfiGOMENA.

174

eum alia negotU, ac quibus paulo post vexatus fuit, A adeoque praecl^iris sinceri erga Romanum poniificem

Ari:inorum persecutiones detinuerini. At Dorotheus
ipse, ciii sanclissimus aller Aniioclienae Ecclesiae
presbyier coioiiilem sese obluleral, illud urgebat dili-
genter eiqtie sese parabat circa hujus anni initium.
Hxc constant ex Basilii epistola ad Eusebium Samo-
sntenum , ciijus haec sunt verba : De rebus autm Oc-
adentaUhus priut ip$e didici$li , narranle omnia [ratre
Doroikeo, em ifualeB dandm rur$u$ luterce abeunti?
Fortd$$e enim $e iiineri$ $ocium junget opthno sanctis-
$mo , qui tnAgho ardet $tudi6, ae Orientem peragrat^
ek ab in$ignioribu$ quibuscumque iubscripiiones et
episioUucoltigU {a), Accuratissimus posiremi operum
lomi editor, qui ab hoc anno numerat primumDo-
roihei |[>resbyieri Romanam iter , primamque ejus

obsequii significationibus referia esi, ut verissiiiium
sit, quod magnus Baronius (c) ait, sancios viros capi
humana aliqua animi perturbatione aliquando posse,
minime autem detineri. Agit ilaque Damaso primo
loco gratias , ob eam , quam fecerat in anterioribus
nllcujiis auxilii spem, operamque illam, quam posue-
rai, nc ea frustraretur. Huc enim portinet, eoque
respicit hoc ejus epistolae initium : Dominu$ Deu$
noster , in quem $peravimus ,. tantam cuique vestrum
gratiam largiatur , ti( ad propositam spem perveniatis^
quanto ipsi gaudio corda nostra implevistis , tum ex
commiterationef quam cerumnis no$tri$ impendistis, ut
induti viscera misericordice , quemadmodum prcedicti
viri annuntiaverunt noMs,, Dorotheus scilicet ab Urbe

ad Damasum legationem, haec allata verba interpre- B tunc redux , et qui comites ei fuerant. Quapropter

lalar, ac si iBasiUus quaerat qucerur$u$ dandce lilterce
Doroibeo , non ad Urbem , sed in Orieniem abeunti
ex Cappadocia , aut alio Cappadociae finitimo loco,
ad quem ille forte venisse poterat ab Eusebio, quem
ihviserat, redux (b), At si quis epistolam illam
atlento animo legerit, facile depreliendel , eo loco
aciscitari iUum, quid iterum scribendum per Doro-
l^icum Komam cum sanciissimo profeciurum ; siqui-
dem stalim prosequilur, qwe igitur per ipsos scribenda
<tii'f, aut quomodo cum scribeniibus consilia conjun-
genda^ equidem dubito. Sed si cilo reperias, qui ad
nos proficiscantur , nobis cxponere non graveris : mihi
enim ventt in mentem iltud Diomedis usurpare, utinam
precatusnon es$e$, quoniam, inquit, virest superbus.

rursus etiam per dHectos, et $alutamus, et adhortamur^
ut si Dominus quidem [aeultatem vobis dederit ad noi
proficiseendi , ne pigremini uos invisere, . . . Quod si
bonus Deus, ac $apien$ vitce nostroB moderator hoc bC"
neficium in aliud tempus reservat, saltem nobis scribitCf
qucecumque a vobis scribi decet ad sotamen a[fiictorum^
et ereclionem eon[ractorum , . , nec aliunde expectatio
utla auxilii, ruii Dominu$ per vo$, a qnibus sincerecoli'
tur, miserit medetam, Tum deindcrem aggrediiur, cau-
sasque gravissimas, ob quns apostolic» sedis auctori-
tatem efQagiiat, ac pauca de Ariana haeresi vehiii ab
Ecclesiae corpore ahscissa , aiquc ideo minus ad no-
cendum apta cuin alligisset , ita pergit : Qui autem
pelle ovina induti sunt, ac speciem blandam prce se

Etenim si nobis placetur Dominus , quonam alio admi- C [erunt ac lenem, intus vero dilaniant crudeliler Christi

nieuto indigemu$? Sin antem perseverat ira Dei, quate
nobis prcesidium supercitii Occidentatis ? Recens aiiiini
dolor ob praelatum Meieiio Paulinuni , haec a viro
aanctissimo duriora expressit; at ex iis aperte liqiiet,
&e qiiibiisnam litteris Dorotheo dnndis , quove ejus
itin^fetunc Basilius ageret. *Miiiimc itaque nccesse
esi, UiDordibeiiro ipsum, Eusebium in Thracia Scy-
tbfs foirte proxiinioreexsulaniem accessisse dicamus,
iil llVi Octildentnlium rerum statuin prxscns expo-
h^ret, quod facere per epistolam faciie poierat :
"llr^tereaque minlme credibile est, presbyteruin iilum
Vetetii causam, In eo, qiiod scripserat, discrimine
kntkNiblae positam deserere volulsse, ut iter nihil
pfoRituratD, sWe in Thraciam, sive in Cappadociam

gregem, et propterea , quod ex nobis exorti sunt, [acile
perniciem infeiunt simplicior'ibus, hi sunt, qui motestiam
exhibent, ac cegre vitari possunt. Nosrogamus ut vestra
diligentia omnibus Orientis Ecclesiis denuntiet ,.. Ne-
cesse est autem hortm nominatim meminisse, ut eiripsi
cognoscatis eos,qui turbas apud nos movent,eosque nosiris
Ecctesiis manifestos facite, Primum inler eos locum
assign.it F.usthaiio Sehasteno, alterum Apollinario;
hisque tandem Paulinum adjungit, quamquam minori
hunc cum libertate , ac veliit subdubitaiis taiigat.
Euslhatium ilaque post acceptam Ronta; Patrum fidem,
el ad communionem admissum , nnnc inter eos esse
ait, qni consubsiantiale condemnant, ac ducem se
pr:vbere Pneumatomachorum haeresis : Apolliiiarium

InMitberet, byemali potis^imum lempore, quod iisD vero, intemperanli scribendi facilitaie usum, ac non

Inidcfs perdifficile, ac perincommodum esse solet,
'quodve }am prope aderat, cum Bnsilius ad euni An-
'tlocfalae ageniem rescripsit, ut superiori capite vidi-
Iniis. Certam Itaque ratumque sii, Basilium ipsum
'boc loco, ab'Euscbio qunerere, quae rursus dundae
IHf^i^ DOroCheo, !n Occidentem, unde non diu antea
lMNre«i«fnit ,'itehim abeunti.

D.-^bHt jgitur Dorotbeus prcsbyter iterato Ro-

*Mkm,^8eeainr()ue tulit eplstolam Orienialium nomine

'^^Basilio^seriptam , !n veleri editione Tl, in nupera

S63. Haec vero lenitate, atqne haniilitafe tanta,

(a) 279, alias iO.

{b) Yit. Baall., eap. 5.S num. 6.

petitisex Scriplura probaiionibus, sed liumanis ratio-
nibus innixum, in varios errores lapsum esse, in iis
praesertim, quae de Incarnatione tradiderat, ut jam
pauci, qiii ab eo scripia legerant, priscam pietalis
formnm servarent. Denique quod ad Paulinnm atti-
net, ha^c pauca dumtaxat scribit. Pautinus utrum ati'
quid et circa ordinaiionem reprehensioni obnoxiunt
habeat, ipsi dixeritis, Nos sane umrore officit , quod in
Uarcelli dogmata propendet , ac itliiu sectatores sine
discrimine ad suam communionem admittit : quod
tamen non diu postea ab eodem etiam Basilio, re

175 SANCTUS DAMASUS PAPA. 170

melius pf^rpensa ac cogniia, factuni fuisse alio loco A tium Sebaslenum, aliosque Pneiimalomachos , ac

probavi iius (a). ScUis enim spem nostram omnem
everti Marcelli dogmate, quod neque filium in propria
hyposlasi confiietur, sed prolatum esse, et rursus rever^
sumesse ad eum, ex quo processeral. Qiiiljus Romano
pnntiflci denunliaiift , epislohc rinen) iniponens h;cc
ail : A vobis ut horum curam suscipialis, efflagilamus.
Suscipietis aulem, si omnibus Orientis Ecclesiis scribere
non gravemini, eos qui hcec depravant, si corriganiur,
admiltendos ad communionem : sin autem periinaciler
noviiatibus adhcerere voluerintj ab Ecclesiis abscin-
dendos.

Hxc ihque rerum inler Damasum el Basilium
gcf^tarum, el liiteiarum hinc iiide scriptarum series
est. Basilius annn 571 Dorolheum diaconum legat

Marccllianum dogma , cujns Panlinus insimulalus
fuerat, brevihus sese expedil, liac proposila fldei rc-
gula : Utjnim ^'icceni concilii fidem inviolabilem per
omnia retinemus, sine simulatione verborum, aut sentu
corrupto, nullo modo Spiriium sanctum separamus ,
sed perfectnm in omnibus, virtute, honore, majestate,
deiiate cum Paire conveneramur ei Filio ; itaque etiam
plenitudinem Dei Verbit non prolativif sed nali, neque
in Patre remanentis, ut non sit, sed ex (cterno in (Bter-
num subsislentem , perfectum, id est integrum homi-
nem assumpsisse, id est salvasse confidimus. Nam
qnod ad ejnsdem Paulini ordinalionem atlhict, cui
Basilius aliquid vitii objecerat, cum eam Damasus
judicio suo j:tm probavisset , nun crat cur aliquod

ad npostol cam sedem cum episiola in nupera edi- B aJdcre necessc e.sset.

lione 70. Hesciihit D.imasus anno sequenti per Sa-
binum diaconum Mediolanensis Ecclesiae, ad Orien-
tales missum. Basilius eodem ipso anno scribit rur-
sus epistolnm 90, eamque Sahino iii Occidentem
rediuiro ferendain dat. Cum ea forle non plncuisset
Damaso, idem Cxsariensis pr;rsul Evngrii monitis
excitatus scribil itenim anno 574 ineuiite, epi^stolas
24i et 245, easque tnlit in Occidentcm Dorotlieus
presbyter : eodemque anno ad Orientales rescribit
Damasus per ipsnm Dorothenm, ut consiat ex Dama-
siano primo frngmento, atque ex hac ipsius Basilii
ad Daniasum epistola 265. Hsec vero hoc anno scripla,
Damasoqne per dictum Dorotheum reddita, omnium
postrema est, eique ab eodem Damaso responsum

Nunr vero minimc difflcile est statnere ejus con-
cilii lempns. Nam si hoc anno nondiim provecto ci-
tata Basilii episiola scripta est, ad eumdcm profecto,
aut nd sequentis initium, tum hoc frngmenlum rc-
ferri debet, tum ea synodus, cui a ine adscribilur.
Hoc fncilc pneierca dijudicabit, qui epistolam illam
cum eodem fragmento conferat, observetque ab eo
iria illa conflci , qux Basilius a Damaso poiissimum
postulavcrat. Accedat insuper Socraiis lesiimonium
scribeniis , Peirum Alexnndrinum ad Ecclcsiam
sunm jnm reversum, ciim Yalens Antiochia discedere
coactus est, itnrus contra Gotbos (6), anno scilicet
377 jain ad flnem inclinato (c). Si vero idem Petrus
Alexandrinns illi synodo adfuit, necesse est, ut in-

fuisse constal longiori epistola synodica, cujus dum- C termcdio hoc lempore, atque ideo vel hoc ipso anno,

taxat frngmenlum allerum ab Molstenio servatum
superest , quod numero secundo a priino dislingui-
mus. Duplicein ego hanc synodum colligo ex muiua
utriusque fragroenti collalione. In primo siquidem
Damasus pontifex multnm fuiuri auxilii Orirntalibus
spem facit, ob quam Basilii animus niiriflce erectus
est, et exultare visus, ut constat ex ejns epistota 255,
254, 255. In altero nullum spei locum dal. Nam ta-
metsi sapientissimus pontirex episcopos Orientales
certos esse juheat , esse se pro niembris sollicitiim ,
aperte tamen fatelur, nullum aliud praesens refrige-
rium expeciari a se posse, quam quod ex mutua in
retiiienda flde concordia, capi poterat. Si itaque
fleri non polest, ut hxc intcr se contrnria, sibique

vel alio nondum adullo confectam illam dicamus, ac
praeterea errare illos, qui concilium, in quo damnaius
Apollinarius cum Timotheo fuit, in annum confe-
runt 578.

lY. Fatendum quidem est, ex hoc fragmento
Apollinaris nomen, ac Timothei in ea synodo damna-
tum fuissc, minime probari posse, sed ejus duminxat
impiuiii dogma proscripium; at hoc validis argumen-
tis aliunde pctitis conflcitur. Enim vero quin Dama-
sus iu concilio, cui^ Pelriis Aiexandrinus adfuil,
utrumque damnaverit, graduque moverit, nemo du-
bitavcrit, qui ejusdem Damnsi ad Orientales episto-
lam sexiam legerit. Hoc praeterea aperie asserunt
Ruflnus (rf), Soznmenus (e), ac episcopi nonnuUi in

repiignans oratio ab una eademque synodo, aiqne D litteris ad Rufum Thessalonicensem Ephesino conci-

uno codemqiie tempore profecta sit, eorum nherum
fragmentdrum ad unam, alleium vcro ad alteram
pcrtinent necesse cst, primum scilicei.ad eam, quae
anno574 congregnia fiierat, ac Basilio pcrgrata ac-
cidit, alterum vero ad eam, de qua nunc agiinus.

UI. Damasus igitur his ncceptis a Basilio litteris,
coiivocati synodo, cui Petrus Alexandrinns adfuit,
ac Dorotheus preshyter Orienialinm legaius, Apolli.
narinm cum Tiinotbco damnavit, amentemque eorum
hxresim ab Ecclesia proscripsit. Quo vero ad Eustha-

a) Yid. cap. 6.
\b) Lib. IV, cap. 57.
[c) Yid. Pag. ad aiin. 378, num. 5, 6.

lio inscrtis (f), At utrumque in hoc ipso, de quo agi-
mus, concilio damnntum, gradiique motiim et ab
Ecclesia projectum, ex Basilio ni fallor, maniresium
flt. Neque enim Apollinarius meritam hanc senten-*
tinm passus fuerat, cum idem Basiiius eum detulit
ad apostolicnm sedem, petiltque tam anxie ut damna-
retnr. Hinc in litieris ad Pairophilum iGgensis Eo-
clesiac episcopum circa hoc tempus scriptis, Apolfi-
narium ait se iion babere inimicum , quamquam nec
ita amicum habeat, ut ejus in se accusaiiones susci-

(d\ Lih. XI, cnp. 20.

ie) Lib. vi, cap. 25.
Conc. Yen. edit. lom. III, p. 1274.

iTJ PROLEGOMENA. 178

pmt, cain polius sint, quse in eo reprehendat non- A impudentiani iis notam faceret, alteruteos laudaret,

nnllis leclis ipsius libris {a). Contra vero Apollina-
rium pro ha;reiico , projec(o«]iie linbuit ab Ecclesiae
corporc, statim ac Dorothetis ab Urbe rediit, attnlit-
que synodicam illam Dainasi epislolam. Seribiteiiim
ad Eiilogium , Alexandrum ei Harpocfaiionpm, ex-
sales pro fide episcopos, de quibus alio loco aclum
a nobis est, eosque laudai, quod Apollinaris commu-
nionem rejecerant , atque borlatiir, ui eum conentur
ad bene conslitutum Ecclesice ordinem reducere , eique
fortiler reetas fidei dogmata proponant , ut illius emen-
datio manifesla fiat, ac (ratribus innotescat illius poe-
nitentia (b), Cur vero alia de Apollinario ante Doro-
ihei iter, alia vero post ejus rcditum Basilio mens,
agendique ratio fuisse potuit , qnam quia post eam

quod eorum communionem aperte rejecerant.

V. Praeler hanc, quae feliciier confecta vidit, Do-
rollieum non iieglexisse episcupi sui Meleiii causam,
tum verisimile est, tum B^isilius probai in eadem ad
Petruin Alexaiidrinum epistola, quin poiius eam ve-
homeiiliori, quam forte par erat , studio ab eo tra-
ctatam discimus ex liis ejusdom Basilii verbis : ^o$
autem in tristitiam conjecit frater noster Dorotheus^
quod ut ipse scripsisii, non omnia leniler et mansuete
dixerii dignitati tuas. Is reversus mihi narravit, quos
coram Damuso reverendissimo episcopo cum tua prcB'
slantia sermoneSt disputationeSj habuisset, ac dolorem
mihi a/ferfbatf cum dicerel numeralos in Arianis fuisse
religiosissimos fratres comministros nostros Meleiium

synodum nullus supererat de ejusdem damnatione B et Eusebium, Forle itaquc cum Dorotlieiis vehemen

ambigendi locus ?

Huic ita()ue concilio praetcr Pctrum Alexandrinum,
ac Dorotheum presbyierum Orientalium episcopo-
rum nomine agentcm, Timothcus adfuisse debuiteo
roissus, ut Apollinaris causaiu liierelur (c). At hic
ctiam cum magislro suo damnaius, ut iii Orieiitem
rediit, siniulalione omni dcposita, in apertum furio-
sumque sehisma prorupit, ac Petrum eumdem Alexan-
drinum, Basilium prxterea, Epiphanium , ac Pauli-
num anathematizare ausus est , alios scilicet ul Sa-
belliano.s, alios amcm ut Tritheitas, ut cgo puto,
cum Apoliinariani de recta prx caeteris in Triniiate
fide sese efferrent, atque alia nulla cxcogitari possit
causa, cur viros illos sanctis^^iiiios atque integerrimos

tior esset, quam deceret,ac Meletii prae Paulini com«
miinioncm retinendam contenderet , Petrus , qui
Athanasii vesligiis inhaerens a Paulino slabat, ul di-
spulatoris vebenientiam retuiideiet, objecit ilerum
liiin relentam a Meletio el Eusebio cum Acaciu, at-
qiie Arianis societatem; tum pra^terea, quod cum
homoeiision praRferreiit,- ab boniousio recedere vide-
reniur, ati|ue ad Ariauos ipsos transire. Haec enim
quue tunc invaluil suspicio, deinceps elitm diu per-
multis baesit, ac Hieronymum induxit, ul inChronico
scriberel, Afe/e/ium, in Antiochena syiiodn, homoum^
anomoeoque rejecto, medium inter hcec homoeusion^
Macedonianum dogma vindicavisse : ac causani dedit
libro iuter Athanasii opera impresso, qui inscribitur

eicommiinicare ausus fiierit. Hujus rei testis est C Refutatio hypocrisis Meletii, et Eusebii Samosateni^

Petrus ipse in epistola ad episcopos, presbyteros, et
diaconos pro vera fide in exsilio consiiiutos, cujus
fragmenluin Facundus (d) recitat. An Vi-ru Tinio-
tbeus id sceleris ausus sit , postquam idem Pctrus ad
Ecclesiam suam reversus fueral , an vero cuin mo-
ram Romae adhuc traheret, statui noii polcst. Quod
affirmari a me posse puto, illud est, boc accidisse,
postquam Epiphanius cum Yitali Anliochia! coiigres-
6US fuerat, ab eoque Apollin:irista deiecto, sese se-
paraverat, ac posiqunm Basilius ad sedem aposloli-
cam Apollinnrium delulerat, damnuriqueobtiniierat:
neque enim erat causa , cur iis anie hoc tempus ve-
saiius homo anathema diceret : videtur lamen vero-
stmilius, ha?c a Timotheo perpetrata flagiiia, post-

et sociorum adversus Consubstantialitaiem,

At Damasus ea, qiia pra^ditus erat sapientia, atque
animi constanlia, nihil dcces^it a concppta semel
definit;)que sententia. Nequtt enimecclesiasticae disci-
plinae ratio patiebatur, utPaulinns,qui lcgitimeordina-
tusfuerat,acnullaunqiianihu:reticorum,coiiimuiiione
se pollii€ral,qui mngno animo niagnai:ue conslantia,
neque Valeniis, neqiie Arianorum minis perterriius,
caiholicam fidem palam profcssus ftierat, qucm
Hieronynius confessorem, Rufiniis virum sanctum, ae
per omnia sacerdotio dignum appellat, posthaberctur
Meletio, qui Aniiochen;im Ecclesiam veluti priimium
criininis obtinuerat, quaniqnam eorum societati re-
nuntiasset. Conira vero, atque ob hanc causam, quod

quani Petrus Alexandriam reversus Romanam hanc ^ Ario anaihcma dixisset, ac pro vera fiJe exsul tunc

synodum , ot Rtifiiius ait , confirmaverat , eorumque
haereiicorum damnationem episcopis et Ecclesiis
sub se posiiis denuiniaverat. Apoliinnrius enim ejus-
qtie asseclae, tunc quacrere qui sibi commuiiicarent,
contra praccipua calholicoruin episcoporum capita
calamnias serere, nc disseiisiones ubique, et scissio-
nes Ecclesiarum exciiare coeperunt, ac nefariaquae-
quo, pudore omni deposiio, audere. Hinc quippe fa-
cturo , ut idem Petrus , et Basilius , uno eodemque
tempore iisdem exsulibue episcopis scriberent, alter
ut summaiii Timoihei aliorumquc Apollinaristarum

(a) Epist. iU, alias 9i.
{b) Epist 26S, antea 295.

esset, quae a Pelro Alcxandrino tunc forie illata* sunt
vetcres criminatioiics, mininie efiecerunt, quin Da-
masiis cuin Basilio, aiiisque Meletii et Eusebii com-
municaioribus societatem sacrorum servans, cum
eodein etiam Meletio comniunionem mysleriorum
sacrorum retineret. Hinc Dorotlieum ip&um et san-
ctissinium Meletianarum pariium presbyieros semel
ileruin(|ue ad se missos perhumaniier suscepit, ac
ad sacra omnia admisit. Habitus itnque Meletitis pro
catholico episcopo fuit, at minime cum eo iniia et
reienta arcta illa conjunctio» ac fraterna charius, qua

J79 SANCTUS DAMASJUS PAPA. 180

Iriiebanliir, gui plena Romani episcopi communione A &io posUilaase ut ad D»masuro ipse scriberel, peic-

reique ut Legatos in Orientem mitteret. Qtiinto
Occideniis episcopos acceplis Basilii liiteriS) Mele-

minime carebant , alque lixc cuni Flaviano Bleletii
successore agendi raiio a sede apostolica deinde
eliam servala est, donec cum eorum allero» tran-
saciione, de qua redibit senuo, cum altcro vero
TlieophiloAlexandrino, et Ghrysosiomo conciliato-
ribus, controversia flnero liahuiL Hinc vero liquet,
qaam fallaci capliosaque ralione utanlur Dupinius,
aliique ejus ingenii bomines, qtii hoc Meletii et Fla-
viani exemplo abutuntur, ulprobenl, iii Ecciesia ca-
tholica esse posse aliquando , qui extra Romanae
Ecclesise communionem sit. Quae eniui cuin Melelio
et Flaviano non habebatur coinnuinio, non ea sacro-*
rura mysteriorumprivatio fuit, sed arciaeillius eccle-

lium conira Damasi sententiam praetulisse Paulino.
Sexio presbyteriim sanctissimuin ab Orcidontalibus
iisdem, iii Orientein cum Sabino aliisque aliquot cle-
ricis legatum missum. Hxc enini omnia, quae ille
£cribit, quam falsa sint, tum ex recensita a nobis
rerum gestarum serie constat, tum pneierea nos
docenl, qu£ deinceps indiligenti huic, mendaci ac
insulso scripiori in csteris ^am iides liaberi poa-
&it.

CAPUT XU.

577,DaHAS1 i2,GllATIAN0 AU6. It Et MEItObAUDit C0S8.

siastioe sociciaiis et confoederatlonis, quae presby-

terocumsuoepiscopo,episcopocurasuaprovinci«B'- f^^^o^y^' «^ Dama$um de iribus hypostanhui

episcopis, ^ccura Romano polissimum intercedebai, ^f^^^^ exponunlur, et explicantur. Disquiritur .

disjiinctio : cujusmodi sunt, mutua visilatio, forma-

tarura ac comniendatitiarum coramercium, in con-

ciliis consessus, ac alia quae ad externam Ecclesiae

poliliam attinent, ac quibus carere, gravissima iis

lemporibus poena reputabatur (a). Hoc enim est,

quod Sozomeuus (b) scite indicat, cum aii Occiden-

tales ob Flaviani ipsius ordinationera non me-

diocriter indignatos, ad Paulinum quidem lamquam

episcopum Antiochia consueta$ icrip$i8$e epi$tola$f ad

Flavianum vero nullas. Haec vero exteru» societatis

disjunctio, qux aliquando latius porrigebatur, ali-

quando angustioribus finibus coarctahalur, iion pro-

hibebal, qnominus illi, qui ita abstenli essent, in

quanam [uerit per id tempus^ ac praterea in Con-
stantinopolitano concilio recrudescenti$ eju$ liii$
eau$M. II. Dama$i ad Biero»ymum re$criptum, Hl.
Antiqua Hieronymiance epi$tolas lectio retinetur et
a$$erilur, IV. An Bieronymu$ Vitalem pro eathoUco
hctbuerit ? V. Pelrtts Dmna$i litterii ad $edem re*-
titutu$, Alexandriam redit,

1. Sancius llieronymus, qui ad Ghalcidis eremum
ante quinque circiter annos sese receperat« celebres
lioc anno litteras Damaso scripsit (e), quibus quaerit
an tres in Deo bypostases dicendoe siui , et quocum
communicandum sibi Aniiochiae siu Gur eaa litteras
hoc anuo, aut altero ineunie saltem, cum cl. Vallar-

• ■ ' « • — — — w — '

ecclesiis, in quibus iid commuuio concessa erat, C gio scriptas censeam ratio ex iisdem consial. Freme-

cum aliis eliam, cum quibiis erat vetita, episcojiis
conimuiiicarent. HiucTheophilus Alexandrinus, cum
Flaviano ipso, a quo iGgyptus disjuncta erai synodo
Gonstantinopolilanje cuidam adesse non dubitavit,
nullaque est ratio, cur Tillemoniius (c), roirari se
dicai, quomodo illud ab eo fieri potueril. Gaeterum
ut redeam uiide diverteram, cum Damasus Dorothei
scrmoiies etacriores etiain dispuiaiiones,ipso Basi-
lio teste, patienler audierit, humani aliquid passus
est Gaesareae episcopus alioquin saiictissimus cum
scripsit, elalum illum^ $ublimem^ et altiu$ $edentem^
audlre non posse veritatem humi pradicantem (d).

VI. Haec^vero cum ita sint, nunc anonymi trans-
fugae sive oscilaniia, sivc mala iterum fides lectorum

bat enim cum scribebanlur , (ulia mundi prteiidiis ,
Ariana rabies; ac Hieronyinus« cuiaam Antiocliioe
commuuicaret, incertus , sequebatiir jEgyplMi con-
fe$$ore$ in Palaestina exsules, quos in Damasi coni-
munione esse iioverat» ab iisque Sanctum D$mini et-
peiebat. At anni sequeniis Augusto mense, Valeniis
obiiu Ariana rabie$ prmidii$ suis omnino decidit nec
ulli jam amplius eraiit iCgypiii confessores in Syria
exsules, a quibus Hieronyrous Sanctum Demini pe-
tere amplius posset, omnibusexiliosolutis. Gonstan-
tius , qui has Hieronymi litleras iierum impressas
dedit, easque auno 380 jam labenie exaratas putfii ,
^gyplioruin confessorum nomine Petruin Alexan-
drinum inielligit. At qui fuerint illi , ex Basilio jam

oculis exponenda esl. Hic igiiur primo loco nihil vidimus, ipseque praelerea Hieronymus aperte nos

unquam tum Allianasio, tura Basilio, a Damaso re-
scriptura fuisse asseril, sive quia litibus propriis oc-
cupato^nihil esset opus alienis, sive quia tiniuii ne
Valeniis imperatoris,^rebus,suis nihii profuturara in
se provocaret iram. Secundo lilleras, quas Basilius
scripserat, ab Evagrio Antiocheno tum Roinam alla-
tas, tum ab eodem ad Basilium relaias. Tertio binc
faciura ait, ut Basilius omnem cum Rouiano episcopo
litterarum consueiudinera abruperit. Quarlo ne quid
verojnterea religio detriinenti.caperety ab Alhana-

(a> Vid. Morio. eiercii. 1. n, cap. 17, h%^ 19.
m Sozom. lib. vii, cap. 11.
(c) De Flavian. art. 7.

docet, qui ad eos veluti sibi Ticiniores pro $m^o i>o-
mini corpore recurrebai : quamobrera vix puto fore ,
ut Gonstaniios inlerpretaiionera banc suara, a vi ge«
niiina verboruin et temporum ratione alienam, em-
dilisprobei. Gur vero tum Meletiani, tum Viialiani
dicerent, hisrere se Damaso, non secus ac Paulinua,
ratio minime a longe petenda est, ut visum fiiit ei-
deoi viro duclo, opinanii Hieronymum respexisse le-
geni de restituendis basilicis a Theodosio latam^eofi»-
teniioneroqne inter Meletium^ Pauiimiffl , ei Viialero

(d) Ep. «9.

Epist. 15, 16, Ver. m.

1SI

PROLbGOMENA.

coram Sapore ea occasione babiiam , quam Theodo- A qiiam Pelro, ejiisque catbedrttTtoredi» qoMn proinde

retus narrat (a). Enim Tero qui secum repulet, opor-
tere eos , qui se caibolicos haberi volunt, cathedrae
Petri communione junctos esse, intelliget, quod idem
Hieronymus ait : qui vero ab eo indicatam putant
contentionem illam , minime adveriunt , legem de
restitueudis basilicis die iO Januarii anni 381 fuisse
propositam, Saporem vero, cui mandaium a Tiieodo-
sio fuerat , ut eam Aniiocbiae exsequereiur , vix ad
urbem iUam anle Martium mensem venire poiuisse.
Nenio antem dixerit Hieronymum tam sero Auiio-
chia discessisse, ui disputationi illi adesse poiuerit:
siquidem, dt reliqua quae aCferri possent arguroenta
prsieream, cum esset ille Constantinopoli et apud
eloquentisiimum Gregorium Nazianzenum tunc ejus-

curo.de dogmate res est, veluti unum fidei magitlrum
respicii et agnoscit. Hic vero cum sit obvins horum
yerborum sensus, frustra Tillemontius quaeril , cur
Hieronymus Paulinum ignorare se dical, qui illi non
cognitus et familiaris esse non poieral, Paulinum
enimHieronymus ignoral pras Damaso, Anliochenum
scilicet episcopuiii , qui falli poierat prae Eomano
ponlifice falli nescio, siquidem staiim addit, qwcum"
que quisquii ille $it tecum non cotiigit, ipargit.

Quaestio illa de tribus hypostasibus, post A/exan-
drinum juncto Occidente concitium^ Eusebio nempe
Yercellensi ac Lucifero Galaritano apostolicae sedis
legaiis composita fuerat. Atbanasius enim utraque
parie leniter ac benigne accita^ verborumque iententia

dem urbis episcopum (sive episcopi ioco eam Eccle- £ diligenter et accurate perpema^ poHea quam concordes

siam administrantem) sanctarum Scripiurarum uudiis
erudiretur^ bretem de Seraphim tractatum dictavit (6),
quem deiiide publicatum dicavil Damaso. Pamina-
chio autem el Oceano libruni illum anie viginti annoi
dictalum scribit (c). Si vero eam ad Pammachium ei
Oceaiiom episiolam anno 599 scriptam esse in*
ter eruditos convenit (d), necesse est, ut ilium auno
saltem 579 moram in regia urbe traxisse dicamus.
Gaeierum qu» Theodoretus dicla factaque inier Me-
letium, Paulinum ac Yiialem in ea dis|tutatione scri-
bit, vel pro ejuserga Flavianum studio conficta sunl,
01 Baronius censet (e), vel ut alii putant, res diversas
diversoque gestas tempore indiligenier iniscuit.
Sed ul ad instituium redearo , si quis epistohm

reperit, nec quantum ad doctrinam uUo modo inter se
dissidenies, ita rem iransegerat^ ut nominum usum
concedens rebus eos constringeret (h), Cur igilur ea
potissimum recrudescere visa est circa haec tenipora,
raiio minime a longe petenda est. Nam postquam
Damasus Paulini communionem elegeral lilteris ad
eum scriptis, Euslhatianos quibus ille pracerat, de
coiijunctione cum Meleiianis ineunda cogitasse , al-
que in eum Onem Terenlii coniids tunc Anliochi»
vcrsantis operam adhibuisse vidinius. Dasilius iia-
que, alii(|ueMeIetiaui, quimerito timebant fore uiii
qui a Meletio stabant, ab eo tunc exsulante facile ab-
scedereut, ac Paulino praeseiiti accederent , ut huic
conjunciioni suis partibus miiiime profuturae. impe^

Ipsam l^erit, facile intelliget, quae sii ex S. Hiero- G diroentuni aliquoU afferrent , totis iterum viribus

nymi senlenlia apostolicae sedis auctoritas, ac quam
iodeficiensin fidei quaestionibiisdefiniendisjudicium.
Pauca referam, ut hocconsiet : Quoniam vetuslo
Oriens inter se populorum furore colUsuSf indiscissam
Doinmi Utnicam desuper textam^ minutatim per [rusta
discerpit, ideo mihi cathedram Petri^ et fidem aposto-
Uco ore laudatam consulendam censui, Ego nuUum
jnimum^ nisi Christum [sapierUf beatitudini tuce, id est
eathedree Petri communione consocior, Super illam
eathedram cedificatam Ecclesiam scio. • • . Qui itaque
aiunt Hieronymum consuluisse Damasum, sive ob
Romanx Ecclesiae, in qua baptizatus fuerat , digni-
lalem ac majestatem, sive quod eam sequeretur
universos Occidens (/), id agunt dumtaxai, ut ani-

trium bypostaseon dicendaruro necessitatem tueri
coeperant, ac trium personarum vocabulum veluti
Sabellianismi vehementer suspecium explodere.
Hinc ideni Gaesariensis praesul , qui de tribus hypos-
lasibus ne verbum quideni fecerat, cum de reducendis
ad Meleiium Pauliiiianis ad Athanasium scripseral,
atque eos proinde tres personas, et unam bypoetasim
professoSy recipere paraius erai, in littoris ad Tereu-
tiuin deinde missis, ait : Paulinum dum unam hypos*
tasim ac tres perfectas personas admitiit , a SabelUo
nunime discedere , ^t ttniim pariter hypostasim ae
tres personas admiserat : quastionem propterea de trt-
bus hypostasibus tevis monunti wideri non posse , »ed
latissimum hcereticis campum ad detrahendum de £••

mum praejudiciis sane occupatum prodant. Petrum D clesia apertum tn, si qui unam cum Sabemo hypostasim

enim peculiariter inler cmteros elegit Christus, ut eum
gentes in fidei controversiis non audirent solum loquen-
iem, sed etiam crederent. Ita enim cum Pelrus senten-
tiam edixisset, tacuit omnis multitudo Petro definienti
eonsentieus , tif Act. xv a Luca referlur (g). Hinc
Sanctus Doctor addit : Non novi Yitalem , Meletium
respuo, Pautinum ignoro : nuili eniin, quicunique ille
sit, a Deo concessum est, ne in fide deficiat, praeter-

10) H. E., lib. V, cap. 3.
\b) In Isai. cap. vi.

(d) Yid. cl. Vallars. in praef. ad Hier. epist. Fon-
tan. S, A. lib. v, cap. $.

profitelur, Ecclesice Antiocherue prindpatum, contem"
pto Meletio obtineat (t). Haec omnia acute perspexil
nuperus doctissimus tertii opeium Basilii tomi edi-
tor, qui propterea hxc scribit : Non id ogebatur, ea
scilieet concordia, ut schismati Antiocheno fims impO'
nereiur^ et ad legitimum (ut ipse quidem opinatur)
pastorem Meletium oves redirent. Si tanti conmodi
spes affulsisset, certo scio BasiHum omnia pad ae

(e) Ad ann. 378.

If) Tillem. in Hieron. arl. i6.

(g\ Melch. Gaii. de loc. lib. vi, cap. 5.

(h) Nazianz. Orat. ii.

t) Epist. 214.

185

SANCTUS DAMASUS PAPA.

charilali po$thabiturum fuiite ac libenter nueeplurum A focHs eriminanturf Si rivui tenuiter ftuit^ non est alvei

Paulini plebem, ac elerum^ eliamsi unam hypostasim
admitterent. Sed Paulini amicorum consilia omnia eo
spectabanij ut Paulinus excluso sancto Metetio solus
Anliochite pra*esset. Non immerito ergo cum Pautino
communionem ineundam negabat, quippe cum iniri non
posset, quin Metetius rejiceretur^ qui sotus Aniiochice
legitimus erat episcopus (a). Id quo ergn aposlolicam
sedem ac lol sanciissimos Occidentis ejiscopos ob-
scqtiio :ifArmet , quibusve praeterea ralionum mo-
meniis haec probet, viderit clarissimus auctor. Nunc
ut eo redeat, unde diverlerat oratio, Flavianus ac
Diodorus , Antiocl)enac Melelianorum scu Campen-
sium Ecclesix duces, Basilii litteras, atque auctorita-
leni, luiic iterum osicndere coeperunt, Pauliui asse-

culpa, sed foniis, Hieronymo praeterea accedit Acacii
Beroae in Syria episcopi tesiimoninm, ex quo scimus
Paulinum a iribus dicendis hypostasibus absiinuisse*
ut piissimos Occidenlis episcopos sectaretur (c). Cum
itaqtie Damasus a tribus dicendis hypostasibus absii«
nuerii, m.ngnas Baronius {d) meriio Theodoretum
rejicii scribeniem, Meleiio a Snpore, Arianorum ec-
clesias adjudic:itas ea de causa, quod Damasus non
secus ac Meletius ipse, unam Triniiaiis subslantiam
conBtens, ires hypostasesdisertc prxdicarel(«).Hinc
qux* in aliis Damasi ad Paulinum litteris leguniur
verl)a, unum Deum in tribus hypostasibus (f), purum
ejusdem Theodoreti putumque additamentum sapiunt,
quae proplerca a laiinis omnibus exemplaribus ab-

clas cauterio uniortis inurere^ Sabellianx haeresis reos B sunt. Nec vero id insolens buic scriplori est : nam

traducere, atque eo pacio suos a conjunctione cum
iis ineunda deterrere. Hxc vero est causa, cur ea
conteniio iterata fuerit in Constanlinopolitano con-
cilio post Meletii obitum , veluti ad Paulinum ab
episcopatu Antiocheno repellcndum, comparata et
in primis accommodata, ut colligi potesl ex Gregorii
valedictoria ad 150 Patrt^s : Deiinant, ail enim , qui
de his inter se contendunt, inepiire, perinde ac $i fidei
noitrce pietai in nominibui, non in rebui consiitat,,,,^
quid igitur vobii hypostaici volunt^ aut vobis personce ?
Nimirum iria esse^ qum dividanlur non naturii , sed
proprietatibus : opiime ; an fieri potest ul quidam
magis inter sese coneordent , atque idem dicant, quam
cum ita senliunt, tametsi alioqui syltabis discrepent ?

cum in Illyricana synodo, cujus nlibi a nobis menlio
facta cst, congregati prxsules aperte professi fui^sent
cum reliquis omnibus Lalini imperii episcopis, eam-
dem substantiam Palris et Fitii et Spiritus sancti in
tribus eae personis^ Theodorelus , qui^ eas litteras in
Graeciim versas recitat (^), staiim addit toOt* carcv ^v
tpwl re^ctaic OTroardcvcvev, quod itidem apertum ejus-
dem glossenia est.

III. Priusquam ab his Hieronymilitterisdiscedam,
locum ex iis afferam, quod illum haud recte saepius
acceptum viderim : ait iiaque, Trium hypostaseon ab
Arianorum prmute et Campensibuiy noveltum a me
homine Romano nomen exigitur, Sunt qui disjunciio-
nem illam et oiniitendam censeant, ac sub Arianorum

Enim vero cui bono Nazianzenus rem illam egisset G prmute Meletium unum intelligunt , qui eorumdem

iterum, si non erant qui eamdem contra Paulinum
cantionem iterum canerent Y

U. Quid Damasus Hicronymo responderit , certo
non constat, cum ad nos Damasi litterae non perve-
nerint. At cum ille snb hujtis nnni finem , aut alie-
riiis iniiium scribat iterum ad Marcnm presbyierimi,
baereticum se judicari, quamquam idem dicat , ac
credat, qiiod Damasus et Petrus Alexandrinus et
credunt, et ore exprimunt , cum praeterea presbyter
a Paulino Antiocheno ordinatus deinde fuerit, idqne
per hsec ipsa lempora coniigerit ut cl. Vallarsius
invicte probat (6) ; hinc apparet tum factam illi a
Damaso facultatem, hyposiasim unam ac tres per-
sonas prolitendi, tum praescriptum, ut cum Paulino

Arianorum manu evecius ad cailiedram Antiochenam
fuerat : aliis vero placet, ut lcgainus sub Arianorum
prole Campensibus, aiuntque Meleiianos Arianorum
prolem nou sine probabili ratione a Hieronymo dici
posse. Ego vero opinor, aliud nibil cuindem Hierony-
mum hoc loco velle, quam se revcra luin ab eodem
Arianorum praesule, sive Euzoius ille fuerii, sive Do-
roiheus, tum a Campcnsibus, Meletianis scilicei,ob
eam causain vexatum ; ideoque nihil a veleri leclione
movendum. Neque enim niinori$ Arianoruni quam
Meletianorum intereral tres hypostases dici, eratqiie
una eademqne omnium causa, quamqunm non idcm
omnium finis. Hinc in alia epistola, Campemei cum
Tarsemibui hanreticii copulatoi ait, quia Meletiana-

commnnicaret : neque enim , qui Pautinum ipsum D rum partium duces, vires cum haereticis Arianis, et

ignorare se paulo antea profiiebatur sacram ab eo-
dem ordinntiiuiHm accepissot citra sibi pra^scriptam
a Romano poniifice l«>gem. Eorum itaque sentenliam,
qui Dama^ium hyposiaseos voce ad designandas per-
sonas usuin allquando fuisse asserunt, erroneam esse
constat ex Hieronymo ipso : siqnidem ad Marcum
presbyierum deinde ait: Hcereiicum me cum Occi"
dente, h(ereticum cum ^gypto, id est cum DamaiOy
Petroque condemnent, Quid unum hominem exceptii

(a) Prnef. ndtom. III, | 3.

(b) Vil. Hier., cap. 11.
c) Apud Cyrill. ep. 15.

^ Aff ann. 578, num. 37*

consilia in ea contentione conjunxerant. Falluntur
ilaque meo judicio, qui civei Tarsensei hoc loco ab
Hieronymo htereiicoi diclos putnnt, ac in bujus rei
perquireiida causa laborant. Campemei enim cum
Tanemibui idom Hieronymus jungit, quia Flavianus
et Diodorus, qui Silvani Tarsensis episcopi alumnus
fuerat, Meleilaharum pariium Gatholicis conjunctim
prxerani; uterque vero cum hasreticii coputatui yi*
deri poterat, tum quod unam cum Arianis eamdero-

(e) Lib. V, cap. 3.

(/) Apud Thcodor. lib. iv, cap. 8.

(g) Lib. IV, cap. 8«

185

PROLEGOMENA.

186

quc caasam in iribus liypostnsibas lucri videbantur , A scripias fuissc oporiel. Earum rocntio est tam apud

lam quod, Theodurcto (a) ac Philostorgio lestibus,
promiscua erat inter Meletianos ct Arianos , preca"
iionum^ hymnorum^ comuliationum, aliorumque om"
mum^ si mffHicwn sacrifieium excipias , sacrorum
communio. Quid enim Tarsenses, si qui forie litTre-
licis adbaeserant cum Antiochenis Caiholicis, com-
uiune habuere, ut eos Hierouynius hoc loco prx cx-
lerisomnibusexpressosvelii. Hoc iterum Hieroiiymus
ipse indical , in epistola ad Marcum presliyieruni ,
cum ait, SabelUance impielatis aryuor, subsislen"
f es, veras^ integras, perfectasque personas pronuntians :
st ab ArianiSf tnerito : si ab orthodoxis , qui hujusmodi
arguunt fidem , orthodoxi esse desierunt, l)tram<|Ue
enim faclioncm notat, a qua molestins illas ferreco-

Socratem , lum apud Sozomenum (c) , qui eodem
len^pore, quse illarum visesset, nos docent , cum
eorum alier et consubstaniiulis (idem, et Petri in
sedcm Alexandrinam collocaiionem ; alter vero
ordinationein a'Damaso conflrinatam scribii, atque
ita ulerqiie ejus, qux Romano pontifici inest, aucto-
ritatis specimen Dnmasum dedi>se fatetur. Huc sane
respexisse liquet Eutlieriuin Thianensem, et Hella-
dium Tarscnseni episcopos , qui ita ad Xistum scri-
bunt : Et otim sa;pius ex Alexandria hcereiicis zizU'
niis insurgentibus suffecit vestra apostolica sedes per
universum tempus istud , ad mendacium eonvinceu'
dum , impietatemque reprimendam , et eorrigenda quce
necessarium fuit, munieudumque orbem terrarum ad

gebatur. Hinc vero coUigi ctiam aperte potcst, bsnc B gloriam Christi, tmn snb ilto ter bealo epitcopo Da-

Antiocbiac gesia fui.vse, antCiiuam Meletius eo iteruin
reversus csset, atque ideo has epistolas, co quem dixi
anno scriptas esse oporiere.

lY. Munc quxrendnm resiat , cur Hicronymus
Vitalem pro catholico habuerit, atque eum numeret
iiitcr episcopos, qui Dainaso hmere se dicerent. An
Tero Roniano ponlifici ha^ere llieronyino videri pu-
terat, qui Apollinario parebat, aiqiie ordiiiatus ab
il!o fueral , ab Ecclesia jam |irojecio ? Ego sic
existimo, Yitalem ordinaluni ab Apollinario fuisse
non diu postquani a Damaso rediit cum communio-
nis lilleris ; idque dolo malo, atquc cum in fiiiem,
ne a Paulino cogi posset ad subscribcndam lormu-
lam, qiiam illi a Damaso iransmissain noverat. Ne

maso^ quam pliiribus aliis (d). Hpcc autcm cum Lupus
nnnotassct periinere ad Peiri Alexandrini iiii sedo
conlirmalioncm, Luciique Ariani dainnationem, Ba-
luzius euin errarc vehementer inquii, cum Damasus
iion solus , sed ciim concilio Italiae el totius Oc-
cideniis Lucium dainnaverit (e). Unde autem syno-
diim illani Baluziiis ex omnibus Occidentis episcopis
collectam probet, ipse Tiderii : ego enim practer
Pciruin ipsuin, cx subnrbicoriis, atque iis, qui Ro-
maiio poniifiti praesto esse soleni, episcopis coinpo-
sitani fuisse crcdiderim. Gu*terum inepta prorsus
observaiio est, qnamqnam alii , qui non xquo in
sedem npostolicam animo sunl, ea uti soleant. Nnm
qu£ fuerit in Roinana synodo episcoporOm Italiae

Tcro vaferrimus homo malani de se suspicionem C aucioriias , ipsl nporle explicanl , ut nemo melius.

Injiceret , Paulinum SabellianlMni incusnrc , aique
ejus communionem palain cjurare deiiide ccepit.
Rem narrat Epiphanius (b), qni Antiocliiam £e^e
conlulerat anno 576, ut utrumiiue intcr se conci-
liarei. Inierea vero Apollinarius ac Timotheus ab
Eeclesia ejecti, ac eoroin asseclaruroquc li.Tresis
a Damaso cum Romana synodo proscripta cst. At
Vitalis Damaso sese hxrere dicebat , non secus ac
lleb:tiu8 , ac Paulinus , sive quia ejiis rci fama
nonduro Antiocbiam pervcnerat , cum Hieronymus
fcriberel, sive quia nominatim, ut ca^icri, niinime
damnatus , fultus prseterea communionis litteris ,
qoas olim a Damaso surripuerat, ac siniulatione vir-

cum ad clericos et monaclios Orientales hxc scri-
bunt : Quolies inlra ItaUam propter eeclesiasticas
eausas, prcecipue fidei, colliguntur Domini sacerdotes,
consuetndo retinetur , ut suceessor prwsulum sedis
apostoticce ex persona cunctorum llalice sacerdotum,
juxta sotticitudinem sibi Ecclesiarum omnium eompe-
tentem cuncta constitual, qui caput est omnium (f).
Nam qui cuncta consiitnit , ad illum ei eorum epi-
sooporum senteniia pertinct decernere, quid facien-
duin ab aliis sil.

CAPUT XIH.

378, Damasi 15, Valentb vi et Valentiniano ii

AA. coss.

tutis et religionis, pro caibolico sesc gereret, et

Ecdesiam falleret. Huiic profeclo luduiii deinceps D I. Gracchus hoc anno P. U. Mithra spelmum des-

eliam diu lusisse di^cimus ex Ambrosii cpistola
ad Tbeodosium imperatorem , atque a secunila Na-
zianzeni ad Cledonium qiias expendi diatr. 2, cap.i;
ex iisque non obscure colligimus vaferrimum illud
eaput nuiiquam fuisse ab Ecciesia aperie projectum,
alquc iiiier hspreticos proclamatum.

V. Diximus Petrum Alexandrinum boc anno ad
Ecclesiam suam reversum. Itaque liiteras illas, quas
a Damaso secum attulit, quxque perierunt, hoc anno

(a) Theodor. Hist., E., lib. ii, cap. 24; Pbllost.
lib. III, cap. 14.
{b) Her. 77. cap. 20.
(c) Socr.» Ilb. IT^ cap.57. Soiom., lib. vi,cap.39.

Irtii^, ac quce Damasi in ea re partes. II. Aomaiitim
quoddam conct/tum, ejusque ad GraUanum, quas ex-
tant litteras ad hunc annum erronee consignari.

I. Hic annus clarus est in ecclesiastica bistoria
ob partam Ecclesi» pacem Valeinis obiiu. Cjetenim
qnod ad Dainasi res gcsta^i atiinel, ejus poiissimiim
studio reftrri poiest, qnod Gracchus, cmwi prafectu-
ram gereret Urbanam, $petceum Mithrte, et omnia por"
tentosa simulacra , qutbus Corax , Gryphtu , Miles ,

(d) Lup. in Synodic. cap. ii7.

(e) Collt^ct. Coiicil. nov., p. 817, not. c.

(D Concil. Rom. ii, sub Felic, conlr. Acac. Cone.
tom. V, Ven. edit.

Ift? SANGTUS MHASUS PAPA. 188

LeOf Perse$t HeUost BramusfMHer inUiimiur ^ sti6- A rentur («). HriK; cam Iiiefenymu5( scribsi, Gnic-

itertit, [regit, excussit {a)^ Baranius^ ui iioc f«ctttiii
^nferat in annum 385, quo Gracchus ?< P. fuit,
Hieronymum errasse, urbananMiue loco prxiori»
praerecturam scripsisse putal." At Goihofredus , Pa-*
gius ac Tiiiemontius rero iiarrant ad anniim 376 et
377, quo Graccbum urbanain eamdem priefecturam
gessisse coliigunt ex duabiis ilii in^criptis iegibos
Theodosiani Godicis (b). Allera enim data est Ya«
iente v et Yaleniiniano AA* coss., anno sciiicet 376;
aiterfll yero Gratiano augusio iv et Merobande coss.^
anno nempe 377, aiunique iiou olMtare huic sen»
tenti» , quod utraque ad Graccbum P. P. inserlpta
sit : inscriptionem enim in mendo cubare censem^
eamque corrigendam ex Godice Justinianeo, quo le»

chom monfttmosM deatruclis simulacrk , hi$ quaei
oMdHus jneefMssis impeiramse baptismum Ckristi,
fecile intelligimus hanc illi a Dainaso proposiitm
eonditionein fuisse pro eo conseqnendo. Nam eoiii
pra;fect() Urbis inter c^ra , ludorum ac spectaeu-
lorom cura ac disciplina incumberet, qoae Gypriano
teste (/) cnm tIx idoiolacriae crimine aut pericttlo
earere possent , eum pro recepio Eecieai» raore a
b.)ptismo repellere tidebantur; aequum proinde^
ac e bono religionis fderat , ot anieqQam admiticret
ad graiiam , majus aliquod , ac consiantis in propOM
siio voluniaiis argumentum , Damasos ifi Graecho
qiisreret. Quo loco Urbis positum esset Mithr» spe^
l:vum, quod Gracchus destrusii, affirfnare vix ausim^

illa prima ad Gracbum P. U. direcla legitur ; quod B quamqnam minime dabilem, quiu celebri, et prfficl^

puo. Forie tero in Gapitolio ipso atque in ea parte,
qu:e aqiiilonem spectat , quo Adrieusis epiwopus
subierraneum repertum templum, ac MithraB simo-
lacmm ex Grntero referl (^), eaque omnia ot et in-
scfriptionem se vidisse Ricqiiiua ei Pignorius affir-
mant {h). Gseterum Damastis hanc a Graccho rem
petere, ac Gracehus eo facilius praestare debtiii, tum
quod Gonslans aras , et idola Bomae destrui jusse*
rai (t), tum quod Gentlles Socrate teste (;), Miibria-
cis sacris ad magicas artes ei difiMtionem abute-
renliir , qu« gravissimis Ghristianoruin principom
canslllnlinnibus prohiMla fueranl (i)« liine Naziaii-
zenus in Garmhie ad Nemesium, Mithriei fani sceU-
ra^ orgiaque haud memoranda execraiur , ac S. Paa-

etiam probalur ex ms. Wurceburgensi Theodosiano
Godice , qui cl. Rillero teste , loeo P. P. habet ad
Qraccbum P« U. At Philippus a Turre Adriensis
cpiscopus ciijus ego sententiam sequor, Graechi
praefeciuraro urbanamj ac Mithrae excidium ad hnnc
annum revocat (c). Observai enim anno 576 ^
magistratu funclum fuisse Rutinum, cui in Junio
meuse daia est lex 3 de OfT. P. U., qnam Codex
Justinianeus reciiat. Sequenii anno ac posl RuK-
iium , Urbis pnefecturam Probianum adminisirahse
constat ex Theodosiano Codice I. 3 tit. 2 iib. ii,
quac Septembri mense data legitur. Quamobren
unos Graccbo locus esset , inter Januariuro scilicet
et Septembrem menses , quod idcirco iitlermedium
spaiium Tillemoniius illi aitribuil {d), Ai ai Pro- G Hnas eos jure merito perstringeiis aii :
bianus Gracebo succcsserat iii Septerobri , ut Tiile-
moniius putat, cur iierum eidemGraccbo inscripiam
legimus in Godice Justiiiianeo legem, ne in sua eausa
quis judicet , daiam kal. Decembris, Valente vi ei
Yaleiitiniano ii coss.^ auno nempe 378« Resiat ita-
que ut dicamus errorem Godici Justinfaneo irrep-
alsse : ai cur non polius Godici Tbeodosiano eonli-
gisse potuit ? Id ego libentlu» inducor ut bredam,
quia ms. Wiirceburgensis^codex legem illam Vaienie
et Valentiniano coss. lectam ait, sed consiilaiua an-
nuin silentio practerit', quae proinde ad utrumque
referri potest ; atque nihil impedii , quominus
Gracicbus linplere debeat , annum illum , quo nul-
lus apud Panviiiium et Blanchinum praefectus nota-
. lus ledUor.

II. Hoic ilaque egregio faeinorl , quio Damasus
manns admoyerit , ego minime dubiio , eirai enim
episcopi munus lum baptismum eonf(&r^e« lum
baptitandos probare per aliquod aui tempua, aut
faetum , antequam ii ad bapiisml graliam admitte-

la) Hier. epist. 107, Ver. edit.
\b) L. unic. lib. i, tit. 2,et leg. 3, iib. ix, tit.SS.
[e\ Dissert. de Mithf. caji. ultlm.
l) De Gralian. art. 5.
) Bingbani. lib. x, cap. i, § 3 el 5.
) Gyprian. de Spectac. : quod enim spectaeutum
sine idolo , ifiits fiidtts sine sacrificio ^ quo4 c^rUtmen
nan eonseeratum morlMo f
{s) Gap. 5.

Qiiid quod el Inviclum spelsea sub aalra recondunt.
Vaenique teguiit teOebris, aadenl bitffc dicere solem.
Quis eulat occulte lucem, siUusque superDum.
Ceiet ia infernis, nisi rerum causa malarum (f)^

Sirmondus in lucem proiuiit Romani concilli
litieras inscriptas ad Gratiannm et Valeniinianuni,
nec noii Gratiani ejusdero ei Valeiiliniani rescripliiMi
ad Aqoiiinum vicarium , iii quo iisdom de rebiis
agitnr , de quibus in ejusdem concilii iiiteiM (m).
Pagiud, Tiilemontins ac caeieri fere omnes lum h^
mannm lioc ooncilium , scriptasque ab eo lineraa,
tum Gratiani rescripium referunt ad hunc annum«
nulla alia prorsus raiionev nisi quia cum nulia nequa
In Romani concilii liiteris , neque in imperatorum
D rescripto aul Valeniis aut Theodosii meatio sit , in^
lermedio proinde tenipore, qnod ab alterios ubitu
ad aiterius eleciionem elapsum cst , Imbc cooiigissa
oporieai ; quae levisaiina prorsus conjeciura est|
naiii neque semper oninium imperalorum nomina
exprimebantur in iiueris , quae ad eos pro rerum

(h) Aicq. DeGapitol. cap. 4i; Pigiior. adnot. ad
Carlar. de Deor. imagin., p. S06.

U) L. 3de Pagan. G6d. Th.

(j) Lib. III, cap. 3.

{k) Vid. Vulp. Vei. Lat. lib. iv, cap. 7.

(/) Gnrm. uilimi vers. fi2, Veron. edH. Vide
etlam viruin doctum Banuerium Milhoiog. lib. vn,
cap. 14, toni. 111.1 ^^^

(fli) AppoDd. ad (M. T^o^d. \m^ I» )n ^«

**^ PllOLEOOMeNA. 190

opportmlMte MrMNstwntMr, neqne id necesse vide- A De kujut $9Mdi Itinfore , nme onn* tmomati

baittr , cum satis essei in liti^roe » Aiit rescripia
•omin yrmeiplim nomeA t>rtRrerreni , i|uoriim crai
iis in locis iaiperiuin, ac poiestas, quod (ne ego nan
«lecessario lalHire derungar) ex Symniacho colligi
fpotest. Dein4e quot sunt in Codice Tbefidosiaiio le-
gea, ac eilicta publiee recitata , quae unius aui alie-
rius ei imperaloribns nomine sappe careani ? Per-
tnrrai tantum apod Gottiofredum chronolrigiam
leg«m suli Valeiittiiiano , Valeiile ac Gratiano ediia-
rum> Tidetlque Reinesii episioiam 49, qui quam
imbecillum sil Ikns probaiionis genns, exploralum
faabere copit. Plura iiaqiie suni, qu» me impelluul,
ut Ronanuffl hoc eoficilium ab hoc anno removeam,
alque ul in aiiud tempus iransrcram. Primum, quod

I. Facia iiaque, uldiximus, Graiiani legeciilbo-
licis episcopis ad Ecclesias suas redeundi copia ,
S. Meieiio ea inier prinios uli iii^uii; siquidem ejiis
exsilij locus circa Nicopolim fueral Armciiiae melro-
poliin, quae Anliochia non loiige aberal. Staliin vero
ac rcversus esl, coiicordiaestuduil, proposuilque ad
eam sarcieiidam, ui greges ambo episcopi junge»
reiii, alque in conimune pascereni, sive ul coiii-
niuni aucioriiate Ecclesiam illam adminislrareni (e).
Hanc coiidilionem , cuin Paulini pars merilo reje-
cissei , alia oblaia esi , quae cum ouinibiis placuis-
sei , iransacia res fuil , ac populus ad unitalem ,

Tii fieri pntHit, ut tain brevi intervallo temporis, B sacrorumque societatem rediil. Condiiin vero, qn»

^uod a Vatentis obitu ad Tbeodosii electionem in
lerjaoet, Romanum illud eoncilium Graliano scri-
bere^ aeGritianns rescribeire fioluerit, tnm longe
luin piMtas , ae aiiis iisque gravissimis reipublicus
negotiis dJstMlos. Praelium enim, quo Valen$ qc-
cubtfil, flte 9 Augusti iniium esi, el acceptac cladis
onniiiis ad Gralianum delatus a Viciore fuil , cjui
fiiga elipsas, per Macedoniam ad eum se rec6|yeral,
iii Daeaa enm eiereitv positnm, Quanium veru re-
tidnum est lemporis , ul Romam' de Valenlls obiiu
nantiiis afferri * ae deinde ea omnia , quft rellqua
•unt» 6eri potaisse credatur Hnte Theodosii electlo-
iiem, qiiae die i% aot i9 Januarii subserinentis anni
poblieata est t Seenndo Graiianus posi Valenlis cla-

Iniic pacis bencficium ailulit, bjpc fuil (f) :ul ii sci-

licel « qui ad regendum episcopalum idonei vide-

bantur, sperabanlurque , jurejurando se adstringe-

rcni,neque ambiiuros se, iiequc oblaium episco*

paium suscepturos , quamdiu allcruler sive Pauli-

nus , sive Meleiius in vivis essent , sed ul is, qui e

duobus superstes essel , sedem illain solus obtine-

rei. Tbeodoretus igilnr , qui concordiam a Meleiio

oblalam , a Paulino rejectam scribii , nimio suo»

ul sa»pe solei, erga Flavianum studio inJuisisse visus

est, fruslraque TillemontiUs causas quieril, quibus

iilnin purgci(f/). Hujiisce siquidcm paciiac juramentl

apiTlii eslapnd Nazianzenum mentio in oratione xiv,

quain pro pace babuil in Gonsianiinopoliiana Eccle-

*ein cum Slrmii consiiiissel , temporuin necessiiaie **^ • P^"'® *"*®^ '«"•'^™ ^**' caihedra valedicerel, si-

_^_^a l^ • ... ..... «■•iMAm l..»A >.:..« .. K.. .^ :_• . rk

coaelnSi legem dedil, qoa Manicb:eis, Eonominnis,
ae Phoiiiiiants exceplis j eaileris eujuscuniqne rell-
fioiiis hoiniiiibiis p^miisil , ul Hcwre et libere eon-
MfiM in eeeletHs ph>i»riis affereni. Hujus legts teslis
€st Soerales (a|, Sosomeniis (6), ac Soidas, fcujus
▼erha Gotfaofrediis reeitai (c) , qoamquam eani se^
^nti annu iler faeiens , Atnbrosli < ut par esi cre-
dtre, eonsilia obsecntos revocaverit (d), Qui igiiur
ieri potoii, Dt aliam hoie omnino contrariam eodem
hoc lempore dedisse videaiur ? Nain quas Aquilino
vieaffo inseripu est, alteram tollit omnino.

PoMremo rorom allqnot gestarom series , qiite Ih
ejus concllii episioia narraior, minime palitur, u(
illud boe anno celebratum censeri possli. Ne tero

quidem baec ejus verba eo respiciuni : Pax amica
non re dttmiaxai , sed nomine quoque ipio jucunda , *
qnam nune populo dedi , ac recepi; haud $eio an sin-
ceram ab omnibus vocem, spiriiuque dignam^ an non

potius POBLICA PACTA DEO TESTE VloLATA , qUO grovior

sit noslra condemnaiio. Socraii praeierea el Sozo-
nieno, quorum niajor, quam uiiius Theodoreli auc-
toriUs esly iidcm adbtruil sancli Arobrosii Aquileien-
sis concilii nomine scrib^iiis lesiimonium ,.quod alio
loco expendam.

il.^Rebus itaque hoc pacio Antiochiae compositis,
Meleiius ex episcopis comniunione sibi junciis syiio*
dum cogii. Cui synodo proeier Eiisebium Samosaie-
num, Pelagium Laodicenuin, Eulogium Edesscnnnii

alio loeodielarepetam,vide,8iplacel,'addnn. 980 D ^®"<>"^'" Tyri , ac Diodorum Tarsi , quoriim iio-

etp. 15.

CAPUT XIV.
579, DAHAii 14, AusoNio et Oltbrio coss.

L Aniiochenum schisma mutua inter partes eonsen-
mne depositum; Theodoretus noiatus, II. Synodus
9ub Meieiio AnHochim habiia ; quid actum in illa,
de/initumque fuerii. Acta ad Damasum missa. III.

(a) Lib. T, cap. 2.

\b) Lib. Tii, cap. i.

^ Vid. lib. T, eod, tit.

W Theodor, H. E, lib. t, cap, 5.

mina in fragmento, quod Holsienius, acdcinde Cons-
lanlius edidil , expressa sunl , alii 146 episcopi sub-
scripserunl, quorum memoria periil, praeier quum
Gregorii Nysseni, qiii se concilio ilii adfuisse aperle
leslatur duobus in iocis, quos Baronius (A) reci-
lai. Ejus ^ynodi acla , ingcnti rei ecclesiasticoe jac-
lura tempns abripuit. Hoc lamen cuiisut ^ reciiatas
in eo fuisse Damasi liileras , lum eas quse primo
ad Iliyricos mibsae fucranl ex Romana priiua ejiis-

(f) Soc. lib. V , iap. 5: Sozdftiei». , Jib. vii , fcdb. 5.
{g) l)e Meleiio not. 12, tom. VUI; ile Plaviau^i
ari. 5, lom. X. *
(h) Ad ann. 579.

191 SANCTUS DAMASUS PAPA. m

dem synodo , ac deindc od Orieniales per Sabinum A missus, dicam ad annum seqneniem : nunc enim pau-
allaUE ; lum quas a secunda ac teriia synodo anno ca de hujus synodi tempore.

111. Hanc itaque eniditi omnes conrerunt in an-
nnm 579. Enimvero ante lioc tempus profecto ha-
bori iion potuit , quia Euloginm Edessenum episco-
pum ab Eusebio Snmosatcno ordinaltmi ad Eccle-
siam , unde sub Yalente pulsus fuerat , hoc ineunle
anno reversum fuissc constal exGbronioo Edesseno,
quod vir doctissimus Joseph Assemanus edidit (f).
At qui Septentbrem illi aul Octol)rcm mensem assig-
nnnt, mihi videntur rcm prorsus incertnm, pro certa
asscrcre. Quamquam enim Gregorius Nyssenus eam
congregatam scribat (g) nono aut decimo post obi-
tum Basilii men<^e, ac scdata jnm persecutione, qnia
tamen dispuiaiur adhuc de Basilii die emortuali, nihil

Bcilicet 374 ac 376 exeunte aut altero ineuntc scrip-
tas Doroiheus presliyter Orienialium legatus, secum
retulit, ut diximus. lis autem leciis Melelius primo
loco, tuni Eusebius Samosatenus, aliiqae dcinde
omnes subscripserunt verbis hisce, quae digna sunt
ut observentur : Consentio omnibus supra scriptis, iia
credens , et sentiens ; et si quis pnsler hac sentit ,
anathema sit. Ex his enim tum coiligitur, quanti ha-
bitnm perpetuo fuerii apud omnes Gatholicos sedis
aposlolicae in rebus fidei definiendis jndicium, tum
praelerea an verum sit, quod Bossuetius ait,contro-
versiam de sancti Spiritus divinitate, quam Sozo-
menus (a) Romana» Ecclesix judicio flnitam dixe-

rat, in Gonstnntinopoliiano deinde concilio retrac- B ceni exculpi ex eopotest. Si Nazinnzeno credimus

tatam fuissc. Nam ut mea faciam verba viri claris-
simi P. Orsi (b) : Cum totus Occidens , universa jEgy-
pluSf omnis Qrientalis Ecclesia el omnes per universam
Ecclesiam catholici episcopi, Damasij et Ecclesias
BomantB, de Spiritus sancti divinitate judicium am-
ptecterentur , et Macedonianos tamquam manifestos
h'vret\cos ab Ecctesice communione repetlerent , diris-
que devoverent , ac smpius repetitis anathematis jacu-
larentur^ quis osquo ammo ferat , ut tam solemne judi-
cium non adhuc omnino immobile et irreformabile ,
ied adhuc retractationi obnoxium videretur?

Blondellus ad hoc ipsnm concilium revocni pac-
tum illud, quod Paulinum inter et Melelium atquc
utriusque partem , iniluro fuisse diximus , qnod la-

(h), Basilius oclo tanlum annos in episcopatu vixit :
vel ut Nyssenus ait, nonum incoepit. Qnamobrem si
annos ipsos numeremus ab ejus ordinatione , qu» a
Petavio , Tillemontio , ac nupero operum editore in
vija Basilii consignatur ad annum 370 ( et si quo
mense, quove die obscurum sit)»vivendi flnem fecis-
se debuit vir sanctissimus anno 378 , et , ul mihi vi-
delur , non diu post Valentis obitum , ac Gratiano
solo imperante, sub quo ei Ilieronymus ejus obilum
coilocat (f).

Hanc vero sententiam , alia eiiam gravissima , ni
fallor, conjectura conMrmat. Nam cum ille ad supe-
ros iranslatus est, Nazianzenns , gravi ac pericutoso
morbo , quo affliclabatur , erepium sibi fuisse doluit ,

meu ante Blondellum magnus Baronius scripserat G ut sanctum cinerem exoscularelur , ac Nysseno cui

(r), cui Valesius etiam consentil. At Tillemontius (d),
qiii non potesi adduci ut credat , concordiani illain
tam frequenti gravissimorum episcoporum numero
conflrmatam, in Constanlinopolitano deinde concilio
irritain fieri , nulloque in pretio haberi potnisse,
Blondelli opinionem rejicit , sed haec Tillemontii ra-
lio inflrma prorsus et nullius momenti est ; nnin
primo, graviorcs ac seniores episcopi , qui Gonstan-
tinopolitanae synodo aderaiil, nihil innovandum cuni
Nazianzeno censebant, ut alio loco dicam : deinde,
81 ea concordia ab eorum pluribus probata antea, ct
confirmata non fiierat, cur Gregorius ipse pacem ab
iis fractam , ac publicas Deoque teste conflrmaias
pactioiies violatas doluit ?

scribit , caeterisque communibus amicis , consolando
adesset (j). Non iiaque longe ab iis aberat, cuin haec
scriberet , quamquam Tillemontius, Floridus. ac
scriplor Vitac Basilii , ilhim Selencix Isanrix tunc
agentem, ac ex ea iirbe Gonstanlinopolini rccti pro-
feciuin statuant. Horuni enim doctissimorum homi-
nnm judicio, ipsins ego Nnzianzeni auctoriiatein po-
tiorcm habeo, qui SHleucia, quo seccsscrat, Nnzian-
zum se reversnm scripsit, questusque est, res ab eo,
qiio eas reliqnerat statu, minimc immutatas a se re-
pertas. Siquidein cum Selenciam se contulisset, tM-
que tempus haud breve peregissett lum ut Deo vacarei,
tum sperans fore , ul interea Nazianzen» Ecclesiie ,
cujus curam constaniissimc deciinaverat , episcopus

Hujus deinde synodi^acta ad Damasum a Meletio D aliquis prnpnceretur cum reversus est, nit reperit hO"

ipso missa fulsse oportet , cnm eadem originalia in
Romanas Ecclesiae archivjs pridem servata fuerint.
Hoc ipsam praeterea nos docet synodicus libellus his
Terbis : Meletius suo in throno Antiochics, divinam et
sacram convocQvit synodum, qua divinum confirmans
Symbotumf et Marceltum, etPhotinum, et ApoUimrium
anathemate notans, divinam ad Damasum et episcopos
OccUkntis misit exposilionem («). Quis autem Uoinam

(a) Lib. Ti, cap. 2i.
\b) Lib. I, cap. 8, art. 2, tom. L
icS Ad ann. 378, num. 26.
(d) De Meletio art. \Z, num. 8.
{e) Synod. cap. 74.
(/) BB. 0. tom. 1

rum, finxerat qu<e mens sibi ; [ugisse, sed quo! putabat,
h<Bc agmine oborta magno comperit negotia (&), eccle-
siastica scilicet , quae cxcuiere optavcrat ; apertissi-
ma itaqne sunt Nazianzcni verba , nec aliam quam
quGC a Gregorio presbytero in ejnsdem Nazianzeni
vita , et n Biilio illis attribnia cst , interprclaiionem
ferunt. Siatim iiaqiie, ac rcver>us Nnzianzum fuii,
actum est iterum , ut cjns Ecclesiae curam suscipe-

(g) Vit. Macr. lom.HI, pag. 187.
(n) Garm. t>4, num. 45.
(t)D^S. E. cap. 116.
(j) Naz. ep 571.
(k) Garm. de vit. sua.

105 PROLEGOMENA. i9i

rei ; al cum flecli niillo modo posset , Basilius cx^ A vii elapso , fieri non potesi, ul Basilius viUim pitH

terique provincix pruesules oblinuerunt , ul irct sal-
lem ad regix urbis Callioiicos instruendos, et verae
doctrinae in ea Ecclesia reliquns excitnndas ravillas.
Hxc enim est causa, cur in oralione de laudibus ejus-
deni Basilii profiteatur , non prosler ejus senlentiam
voluntalemque^ illud a se susceplum onus, alque h:cc
▼erba Gregorius presbyter sic iniellexerii, ul Cxsa-
rieosis praesul Nnzinnzeno jamcurrenli slimulos addi-
deril eumque ad spiriluate hoc certamen inunxeril. Sed
curargumeniisutimur non necessariis, cum ille Coii-
sUnliiiopolim se accessisse asscrat , Cappadocia re*
licla (a). Constans itaque certuniquc esl Gregorinm
Scleucia Nazianzum, el ad suos reversum, anlequam
ConsiaDtiiiopolim proticiscerelur. Reliqiium nunc est,
ui eum anie Bnsilii niortem , indo minime abiisse B
ptobenius : at boc una ejus ad Simplicinm lixreli-
cam pulcherritna epistola demonstrari poiest. Ejus
iiaque irrequisii» ac ininime conseniientis servum
Basiiius ante aliquot annos episcopum ordinaverat ;
gravique deinde et vehemeiili oratione ejusdem fce-
Diinu; furias et convicia conipresseral (6). At quae
eo vivenle mutirc aniplius non auserat, vix derunclo,
sxcularia judicia minari, alqne ilerum veheinenier
conteodere ccepil, ut ordinalio illa auliquarctur.
Gregorius igitur , cui ea dc re niatrona scripserat ,
lenissimo illam sermone demulcendain censuii , lau-
davitque proptcrea priino, quotl de Basilio tnnc re-
cens defuncto perhonorifice loqneretur ; luni deiiide
ad negotiuni qnod atiinet , eani rognvii , ne Eccle-
sLiin optimo illo episcopo qnodam veluti donario di- G
Tiiem expoliaret , majorem sibi laudcm conciliatura
rebus ea inconsulia gestis conscnsum accominodans,
qiiam si anlea rogata acquievissct. Quod si peiat, ut
scrvus Ille , qui bona ndminislraverat , rniioiies red-
dat, aequa illam postulare inquil : sin autem conien-
dii , ui de[K>naior velut sacerdoiio indignus , liuic
coepiscoporum provinci^ nomine rescribii : Nos nec
aHum quemdam ex iis , ^tct criminis alicujus rei sunt ,
tficogRita causa dimiitimus , nec hunc dimillemus. Ve-
miii si quis aliquid habet , quod eum accuset ; te pra-
sente , iimulque judicante , si ita libuerit , sin mtnus
absente quoque^ hobis judicibus exploratos, siquidem
innouns inventus fuerit, etiamsi servus fuerit^ absolve-
tur , M tero convictus fuerit condemnabitur (c). Non-

trnxerit ad knlendns usque Jnnuarias auni 379, ejus-
qne idcirco obitus dles revocandus erii ad annum
578 , atque ad Juliiim mensem , vel Augiisturo. Ra-
tiones auiem illae;, quibus alia sententin defendi so-
lei, liaud difficulier everti , aliaque rursus argumenta
afferri possent , quibiis confici vldetur , turo illigari
haud posse Basilii mortcm anno 379, luni ad aliquot
saltem menses Aniiochenum hoc concilium reirabi
oportere. Ai cum pcrinde sit, quod ad uos aiiinet,
utram eligas opinionem supervacaneo labore absii-
nebo, ul ad alia transitum faciam.

CAPUT XV.

S80, Damasi 15, Gratiako aug. v et theooosio

AUG. COSS.

I. Lex 2 Cod. Theod. de Fid. calh. a/fertury expendi"
tur. II. Acacius Beroce in Syria episcopus Homam
venit, ut videtur, cum actis Antiochence synodi a
Meletio legatus : alia enim Acaciani hujus ilinerii
causa adducitur, ul pactum scilicet^ quod Meletium
iuter el Paulinum Antiochia: initum fuerat , confir'
ttiare/tir. III. Synodus sub Damaso , a qua^ pacium
illud ratum habilum, Meleiius ad plenam commu'
nionem susceptuSf ac scriplce ad Theodosium litierce ,
neillud aliquando frangi sineret. IV. Agitur de o/-
tera Damasi ad Paulinum celebri epistola , eamque
ab hac synodo scriptam fuisse probaiur. Pneumalo-'
machi quo primum tempore Macedoniani dici coepe-
rini ? V. Vigilii papce locus expenditur , qim Ambro^
sium huic concilio adfuisse conficitur.

I. Ilocnnno iii kalen. Mart. data est celebris I. 2,
de Fid. cailiolic. , Acholio suadente , atque hoc a
Theodosio sincerae fidci testimonium forte exigente ,
anteqnam ille ad bapiismum , quod xgrotans postu-
laverai, adniiiteretur. Causa vero, ob quam Sozome-
nus (c) legem iilam datam memorat , aperle eiiam
demonstral, quid iroperator intellexerit , cum subdi-
tos suos ad religionem revocat , quam divinus aposto*
lus Petrus Romanis tradidit ^ quamque pontificem
Damasum sequi claret^ et Petrum Alexandrke episco^
pum: nempe ut Oiienlales sui iii varias sectas divisi^
inielligerent aliquando , quo se vertere possent , ne
aniplius in fide nuUrcnt , ad Romanam scilicei Ec-
clesiam , quam divinus Petrus in fide insiiiuerat, su-

duro itaque Nazianzenus ex Cappadocia pedem mo- D premumque ejns episcopum Damasum, quem Basili-

Tcrat , cum Basilio vix tunc defuncto hanc epislolam

Siropticiae scripsit , seque judicem cum reliquis ejus

provinciae episcopis hoc in negotiosessuruni oblulil:

aique hxc insuper ratio est ut, cum in vicinia esset ,

pargare se debuerii apud Nysseiium Basilii fratrem ,

cor ipsius funcri non adfui^set. Si itaqiie Gregorius

Constantinopolim accessit post obiium Basiiii , ipse

vero eam Ecdesiam administravit integro Tere trien-

nio (d) ; si eam denique dimisit medio anno 581 ,

(fl) 'Ext? J' iiri5>0ovXa7nra5oo"O"0cv 7^ Xitrwv -^ TrtfTTtwf
sptivfut, Totg TiMc* Zwsl : Carm. de Episc. , vers. 94.
(6;Epi8t. ii.x
{c) Ep. 58.

corum libri ejusdem apostoli hoc loco successorem
vocani (f) , ac Petrum Alexandrinuro. At cum de
Pctro sernio est , ciir nullam Theodosius Alexandri-
nac Ecclesia^ mentionem facit? An forte Alexandriua
Peiri Ecclesia a fide tunc defecerai ? nullo roodo :
sed ui intelligereni , quanla esset inter unam alte-
ramque Ecclesiam , alque inter utriusque eplscopos
differenlia , atque hanc cum suo capite conjunciam
errare noii posse, ut poterat , ac potuit aliera. Hinc

(d) Carm. de Episc., vers. iOi , toOt' ftoc toitov,

(e) Lib. VI!, cap. 4.

(l) Ak/aocco; 6 x«i SttiSoxoff «vrou So$c(9Ci.

Petru^ Al6x2iiidrinii8 nullsini dliam bb cadi^m j^rth A gregali^ thissos ad Daiiha&lim tliebciot^elds ait (f), nec

positus issl Orientalibos pro cxetnplo quod sequeren-
itlr, quaiii quia ciim ille Daina^o et Rdinauak Eccle^
8i3B matiifbsta commuitione JniictU^ esset ; minittie
dubitari j)bterat, qain Teratii fidem profitcrettir. lili
igitur efrare convincuritur , qui ciim rationum , et
Scripturartim pondere oppressi, Ronlanain Ecclesiaiii
periculo efrandi subtrahant , rioH idieiil de Roni^tid
cpiscopo sentiunty pertnde ac si HiembFa stiie capiie
perfectum efficere corpus possferil, aliit dotes esse
aliquae in corpore prrecipax, et eicellentes^ quab noii
sint capitis , el a capiie dcHvenitir. Sed ne citrai
campum excurram , adisis Orsium hac de re oplime
dissereniem (a) , ego siquidem ad instilutum redeo.
II. Dixi superiori capite , a Meletio missa fuisse

ejus iu lilteris tiinc scrl^tis ttientio est.

At si ad causds attendimus, ob quaS AcaciuS R6*
marh niitii poiuit, ac debuit, tum tempus, i\uo eb ac*
cessit, lum ejus synodi, cui adfuit, annus haud difU
ciiller st:iiui poierit. Causa tiaque duplex atterrl p6-
tisst; prima ut Meleiius de pacto, qiio tnt^i^ ipstiiil
ac Paulinum, atque utritisque t^artis CathblicO^ divi-
8ib subiatiil fberat, Damasum atqub Occtdebtales
episcopos certioreis faceret, atque ea ratiohe pleiiain
alque :i|;)eriaih iaposlolicas sedis comniuniohem sibi
snisqub cohciiiarel; ac praeterea lit pactum illlid siedii
ejusdcm nucioriiat^, ratum, inconcussamqde dabere-
tur : neque eniih ignorare Meletius puterit, i^criii
esse canohibus ihterdictum, he duo esseht IH nna

Antiocbenae a se liabiix synodi gesta. Quaerendum fi civitate i^ptscbpi, atque ebs canone^ proble intellige-

hiinc est, (jtiis ea tulerit, qiioque anno.

Alexdnder HierapoHt;inus Ac^cio Bcroeae in Syria
episcb^o hacc scribit : Scit Sanciita$ tua , tieut olim
mi/ii per efAitolani scripsit , quia , et in Roma coram
8, M, episcopo Damaso profsente tua Sanctilate , mo-
tltm est de hceresi ApoUinarii : et nohis dua$ naturas
eonfitehtibui , ut non divinitali passionem trihuamus ,
dieehant /i{, ^tti erant Apollinarii , iuos nos dicere fi»
lios (6). Pn^ius posl recitata baec verba ita prosequi-
tiir : iApus \n scholiiSr ad iUdni epistolam existimat
termbnemhie esse de synodo Romana tertiat quam an-
110 37S , iiie baibilam pulat ; sed ut animadveriit Ba*
tuziut in noti}^ ad eumdem , Acacius tunc nondum erat
episcoi^ui : huc usque detegere non potui , an Acaeius

bat Talere opohere, nisi aliier iuprehio Eccl<^:ie ca-
piii ob graves raiiones visuni esset. Altera veiro causa,
eaque Jusiissim^ Tuit« ut ad eamdeih apostolicam is6-
dein fbrret acta Antiochenae syrtodi, ex quibhs Da-
mn^o ])er8pecia fieret Meletii i)teius aiqueOrie^iiUiliunl
illi commuh^cahtium ffdes, et obsequhihi erga defi-
niia ab eodom Damaso dogmata, aique cO pactd
aequior, tum Antiocbeno huic i^iraesnli, tom ctieteris
omnibus fleret, quorum fides in suspicionem adducta
aiiqu^tidoHierat. Hanc porro causam syhodicus li-
bellus non obscure indicat alhtrs superiorf capite
vcrbis, quibnsait, ejusdem Antiochenac synodi expo-
$i(ionem ad Damasum el Occidc^t^les a Meletio mif-
*am; atque hoc est multo probabilius, qnam iHud,

sub hujus anni 578 finem vel anno 582 , quo alia C quod Valesius ait (g) legaios scilicet a 'bamaso Ahtio-
sifnodus Romana celehrata , tn Oceidentem venerit (e), cbiam tnissos, ui synodo illi ades^ht, a qnibus

Ego vero Acaciura neque anno 578, neque aiino
582, Romam venisse puto : ad priorem enim quod
attiuet, constat illum ordinaium episcopum circa ejus
aniii flnism a S. Eusebio Samosaleno ad suam Eccle-
siam redeunte post Yalentis interituih [d) ; quamo-
brem unusquisque facile cum Baluzio affirmaverit
illom . adesse non potuisse Romanae synodo, quam
anno ilio congregatam plerique frustra asserunt, ut
dictum est superius,

Quo minus vero dicamos, Acacium ivissis Romahi
anno 582 illud prohibet, quod DaiMasils, ae cum eo
euncii sacerdotes OcddentaleSy Theodorum Tdrsij et
AeaciumBeroeee, episcopos reosagehaht\ Ob ordinatum

deinde acta ad Urbem relaia put:it, tH in Scriniis re-
conderentur.

in. Haec vero cum ita iBlnt, BeroeenHis episdhpuS
nolio alio commodiori tempore Idomam vefhisse po-
iuit, quam boc anno, post confeciam scOicet Antio-
cbcnarii synodtim, cujus aiferebat acla. Hicvero com
Romae praesens esset, babira est quarta sub BaihaBd
synodus, ciijus Alexander Hlerapolitanus meminli,
eique adfuit; adfueruni iiidem Apollinaristae, qoos
€tiam post synddum fllam Antidclieniim, n qua daro •
nati fiueraiil,Romam versiiktitse ptirgardnl, mafafhque
caosam pro ba^i^eticorum more tueri pergereht» ab
Oriente dtSce^^litse, verosimillimum est. Haec vero

Flavianum Paiilino superstite, ed^que pro excommu' iUa ipsa est kynodus, qnnm syitodichs libellos post

iitealts habebant (e) ; vlx itaque fieri poiest, illis pau*
eis taniom elapsis ab ea ordinatibnb mensibus, re-
busque, animisque adboc eiasperalis, Acacium ad
aynodum Romani Ire, Damasi atque omiiium Occi-
denialiiim episcopornm conspeclom subire Voluisse,
atquc inter eos locum habere potuisse : hinc non le-
gitur ejus nomen inter tres iltos episcopos , quos an-
no illo ab Orientalibus iterum Gonstahiinopoli cbh-

(n) Tom. ili, iib. xv, art. 2.
. (h) Apod Ld)i. epi^t: 5T, id dmdl. Bphes. , oper.
tom. Vli.

(d) Tbeodor. H. £.» lib. v. cap. 5.

Valehtis obithhi i Damaso c6ngreg:^tatn Onrrat his
verbis : Valens auterh euik ih Thrada adffenis'Gothos
jpughasset^ igrre ahiumptusad cetirnufiiiiptemndgnnit.
Valentiniano etiam defuncto^ Gratianus lilrtis pios ab
^xsilio episcopos revoeavU^ quo tempore teatus eftom
Damasus saeram RonuB eongregavit eynodumadoefnti
Arianos PneumaiomachoSf et alios pfvrftHbf Airrtflt-
^os (h). Neqoeenim exi8ttitrarie-debeldtfe,^atit isdpi^

(e).Soizom. lib. vii. cap. 11.
(/}B.*E.IIb.Vc\ii).€.
{g) Ad Tfaebd. lib. t, cap. 5.
(h) Cap. 7i.

197 PhOLE^OllfcNA; ! 198

muin itlnita ponlifleehi (nwmtrbs ex diflitiit Italid; A et alterum post assumj^thnem camts ex Virgine.

pvtibfsi eli^iscopos eonTocflre^ aut hosce adc^se po-
tuisse, primis illis post Yalenlis obituni lurbul^ntis
leiDporilnis, led cam reddita EeclesisR p.ice ac secu-
ritiie, ma]ori omnes cttm libenate ac religiotils
eemmodOi offlcio suo ftingi poteranl.

Fmetual tero, qaem ex ea legatione sibi proffn-
foerat Melelios, aberrimam ceplt; nam Damasii^ ki
ratom habuil pactum illad, quo Antiochenoni schis-
aa saMalum fuerat, et Melctium ipsum in plenam
eomnranionem recepit non secus ac Paulinurn. Hxc
cohslani lon et eo, quod Acacius,ab eo nfiss^s^sjnb-
do sob Damiso tdfoit; tam et eo quod acta, ^t siib-
acrlptioiietf, qoig ab Antiocbeno concilio aitulerat, lif
Roiiianc Ecclesiae archi? o reconditae fuerunt ; coh-

Sccundo. Cum omnes ad e:ini usque diem exortas
haTcses ed fldei ectlicsis proscripslssc videaiur, ciir
de Priscilliani portenlosis opinionibus nullsi mentio
est? An forte aut Priscillianum Ipdum, aut inraroem
ejus KaereNim silenlio pneteriissei, merilaqiie senleU-
lia minimeconflnxi^setDamnsiis, si lixc iili innotuis-
dct? Iloc cgo mihi persuaderl non patinr, ac poiius
crednm, illnm fldei regulam scriptam riiisse, (irius-
quadi baereticiis ille Romam accederet , atqiie ided
anlc annum 581, qtio coiistal enm a Caesar-AugusUI-
110 concilio damnaiuin ad Urbetn accurrfsse, ut di-
cam.

Tertio. Observanda suni haec Dnmasi verba et
anafliemaliimo (jiiarto : Aiiathentatlxdmus Macedb-

sianl hce eadMi insuper ex Gregorid Nazianieno et B nidHos, qui de Atii siirpe venientes non per/ididm mn-

ItiCeHa Aqaileiensls concilii, de quibus ad annilm
seqaentem redharus erit agendf locus. Ne qnfd Tero
res lla eonposHas turbare deinceps posset, Ambro-
8108, al ego pofo, exierique lunc Rom» congregati
epioeopi prihrlde dispicienies, quod deinde accidit,
oertpeemnf Theodosltf, ot juxta partium paetum, alte-
rodeeedenie^ffinesiuperstitem Eccleticeremanerent, de
m aitera supererdinatio attentaretwr. £am porro epi-
siolam anrt^ Aquiieiense concilium scripiam esse,
nemo ssliem negaverit, qui alias legerit ejusdem con-
eHii lilteras , quae supersunl, aliam Tcro aut aptio-
rem oectsionem, aot Italicorom episcoporum conven-
tom exeogitasse vix poteris, iiraeter hunc, a quo sic
scriM poioerit.

idvere, sed iionien. Macedoriiniii, qtios Damasus lioc
loco exprimit, qul stnt, neiniiiem latere puto : a( fn-
quii*endum, quo priiniim tempore, qui sancil S()iri-
tus divinilatem oppugnabant, hoc nomine a Macedb-
nio Sectse duce appellntf sini. Ilt vero hofc facilius
asS^quamur, tria tempora distliiguenda et ob^er-
vniidai sinit: prfmum quod excurrita morte Gonsiaii-
lli ad Lnmpsaceham synodiim, qtite congregata est
anno 3Gi aul altero nondum provecto : posleriu.^;
qdod cain synodum usqiie ad Valentis fmpferatoHs
interiium; tercium denique, qnod Valentis liiierltam'
subsecutum est. Constantio iinque defdnclo, Seinia-
fiani usice assei*tore8, qui ex [ihdulgentia novi princi-
pis .)d sedes suas reversi fuerant, libcre congregare

lY. Ah hac sfntem synodo qiiarta sub Damaso, C sese, arctiorcm inte^ se societatem jnngere, Ariarios

pnifectsni ego insnper existimo Celelrrem illam fldei
confeMonem ad Paulinum, quam iterum impressam
dsmos sab rramero qanrio. lllam profe^io synodicam
faisse,' Theodoretos, Yigilius p:ipa, aiiccor synodicf,
attiqife feiereS ssserunt. Hinc Valesius (a)eain scri-
ptsm j^otst ftt sjnodo, qoam Daroasus baboit anno'
399, Aissamqne Panliiio, qui redux in Orieniem,
Thesssllonieae sabsliterat. Atnullaest causa, car Pau-
liHO miltt debuerit, quae ei tunc praesenti in manus
Iradi potuit. Pagius itaque obefuscfem synodtci libelli
snciorluiem, eam refert ad eam synodum, qnam
posl Yslenlis dbUain a^o 378, collectam putnt (6^,
Ilsrdoinas aatem anno379^. Gacterun^' si i^tilla esi ido-
diea ratio, ci^ adeo coarctemns syn6d!ci libelli verba,

sive Acaci:inos iterum palam exsecrarl, ac drHs de*
vovere cceporant. Ea igiiur occasione MacedoOiuii,
qni ad eosdeih Semlarianos jam se Iranstuler^it , ac
cum iis in latrocinali convenia Constaniinopoli de-^
positus fiierat, seqiie in villa hiiit ^bi proxima
abdidernt, e fatebris exiens in pnblf^im ertfpit, mis-
saque nd Seininrianorum capita Iegaii6he , viresr
illis suas addidit, effecitque neduin ut homoeilsiani/
mordlcns retiherent , vertlm etiam ut Spiritum san-
ctuih a dfvinitaie exctuderent, eumque ih creaiura-
rnm numero collocarent. Earo ftaqne hxreslih Silva-
nus, Elensius, Eustathius, Sophroiiius, ac quotquot
denique ab Acnciaiiis Constantinopoli dcposili fue-
ranl,profcssisnnt, aliiqiie dcincepsex illisetiam, qui

nt jsm praMiohlii, propius ad verituem accesseril, D in recia caeteroquin deFiliodoctrina fiierant. ITscc di

qni eam tuirt'8]^odum, ium divinorui/ik capitun/t defi'
fiffimiilad huVtc revocaverit annniiV: quam' proctei^ea
otNiiionem, nonhalis, ot mifai videtur, conj^cturaa
conilmtsn^.

Naim pHnio* ex Aieiandro Hierapolitaho constat,
Apoltinaristas iWea synodo, cui Acacitls adfuit, Calho-
licis objecissls,' qnod duos' Filios asserefem, qnia
duss iwChristy^Dbmino naturas profiiebantiif : hahc
igltnr cslumnfaiHlfl oeessionem, ut deincepl eriperet,
tnne totiM ftOo , lit ibAasus eos ansiHemaiita-
veril, qw doos ssserunl FMtoi, tmttm anu scecitla,

(«) AdTbeod. H. E., Itb. v, cap. il.
(#) Ad snn. 578, num. 19.

Socraie, Sozomeno, Nazianzeno^, aliis^e coriimtem-
ponim scriptoribus constant, qiiOruhi dicfa h'uc afferre
supervacaiveum est {c). Eam vef o hteresiin haod diu
laluisse colligimus ex Alexandrma synodo, quie eam'
daminaTit, etex Athanasii ad Serapionem epistolis :
al qui eaih profitebantur, Socraies PneiHnatomachos'^
TUNC dictos ait, Macedonianorum scilicet vocabulo
nondam eiorto , cui Socraiis tcslfmonio viin hadcf
exignam eorum temporom scfij^a adduht, inf quibtnf
Pnieumalomachorum voi perpetua esi', Mdeedonia^
norum nulia. Joviano interea defuncto, babita a Se-

(e) Yid. Socr., lib. ii, cap. I?; Sozom. , lib. iv,
cap. 27.

199 SANCTUS DAMASUS PAPA. 200

miarianis Lampsaccna synoilus csr|sub Valente , a leg. U el 13, Cod. TheoJ. de Ha^r., ac Socraiis cl

qux decrevit, ul oninia Arimini, et Constantinopoli
ab Arianis gesta, irriia essent, Anlinchena in EncoR-
niis formula, ac homceusium mordicus relineretur,
et ubique reciperetur; Acacianis, et Eudoxianis
pcenilenliae locus dalus, sin minns iterum deposili.
Hinc vero Yalentis, qui se Eudoxio dederat, jussu
orta in Catholicos, seque ac in eosdem Semiarianos
dira ilia pcrsecutio, qu» eos impulit, ut tres iilos
Euslathium scilicet , Silvanum, ac Theophilum Ifga-
tos ad Liberium, et Occidentales miiterent, qui Ni-
caenam fidem profiterentur, et communi cxierorum
omnium nomine conimunionem.exposcerent. Recepii
itaqiie in plenam caiholicse Ecclesiae communionem
ab eo suni, utex Liberii ejusdem, qu» adhuc super-

Sozomeni xtaie non alio nomii^e haeretici ilii compel-
labantur.

Hxc autem cuin ita sint, Quesnellium (c), alios-
que errare oporlet, qui hanc epistolam cum epistola
alia conjungnnt. quae de Vitali agit, unamque esse
Dainasi ad Paulinum epislolam censent , duplici
constaiitem parte. Ut enim caeiera nunc omittam»
divdrsa imer uiramque, scriptionis cniis», el tempo-
ris ratio diias esse probant ejiisdem pontiQcis ad
cumdem Paullnum litteras. Nam qnod ad tenipus
atlinet, hxc scribi vi\ poiuit ante hunc annum, alia
vero anno 375 Basilio jam innotuerat ; hxc Tiiessa-
lonicam missa esi , alia Anliochiam : deinde haec sy-
nodica, alia vero Tamiliaris est : postremo cum Vila-

sunt, litteris constat; Basiiius quoqiie in epistolis ^lisob unam Apollinarii haeresiin delalus csset, nui-

rem sacpe memorat, sed accuratedescriptamlegimus
apud Socratem et Sozomenum (a); qui pntterea
Semiarianos illos per anticipationem qnamdam Ma-
cedonianos perpetuo vocant, ut intelligamus unam
eamdemque esse hujus vocabuli viin. Ab anno igilur
366, qun haic gesta sunt, quousque Valens rerum
potitus in Orieiite cst, nullnm Semiarianos inter et
Gatholicos episcopos discrimen fuit , nullus ejus
vocis usns, cum omnes baberentur ut fratres: nam si
qui cnm Eunomio Spiritum sanctum a divinitate ex-
cludebant, iino Pneumatom.'tcIiorum nomine adhuc
compeliabantur, ul antea. At quonam igitur primum
tempore haec vox usurpari coepit? Ab hac Romana
synodo, et a Damaso hoc ipso anno. Nam Valenie

la erai caiisa, cur ad tot abjnrandas haercses adige-
retur, a quibns erat alieniis. Hinc nihil inirum est,
si Paulinus Ipse, hac minime usus est coram Epiplia*
nio, ut Sabelliaiiismi notam, quam Vitalis vicissim
illi exprobrabat, ase amoliretur, sed ea fidei profes-
sione, quam pridem Athanasio obtulerat, sese calho-
licum probuverit (d) : nondum enim aniio 376, quo
rcm coram sc actam Epiphanius narrat, plenain hanc
a Damaso eciliesim acceperai, quam profiteri posser.
Duas igitur Damasi ad Paulinum litteras merito di-
slinguit Coelestinus pontifex hxc scribens : Proede-
cessor meu$ Damasus scribens ad PauUnum Antioche^
tiw Eccledm episcopum inter ccetera ait : Anathemati-
zamus eoSf qui duos filios Dei asserunt , alterum qni ex

defuncto, ciim Gratianus Manichaeis, Photinianis et Q Patre ante swcula est genilus, et alterum qui assum'

Eunomianis exceptis, neccssitati rerum ac tempo-
rumcompulsus, lege lata concessisset, utquam quis-
que veIIet,religionem profiteretur (6), Semiariani illi
seorsim a Galkolicis collecias agere institueriint, ac
conciliabulo Antiochiae in Garia celebrato, decreve-
runt vocem consubstantialis rejiciendam esse, nec
ullo modo communicandum cum iis, qui Nicsenam
hdem profitereniur. Uaec igilur publica alque ite*
rata antiquae haeresis professio, ei a Gatholicis sepa-
ratio, prima hujus anathematismi origo, et causa
censciida est : cumque conciliabulum illud exira
annum 379 coUocari certe nm possit , manifesio
etiam deprehendimus, anathematismum ip<um, quo
primum Pneumatomaciii, a Macedoiiio hxresis duce

piione carnis natus est ex Virgine; qux ex priina epis-
tola sumpta suni : tum pergit : Item ipse apostolicm
memorias vir Damasus in aUera epistola ad Paulinum
anathematizamus eof , qui duos in Salvatore filios con-
/itentur, alium ante Incamationem, et alium post at^
sumptionem carnis ex Virgine, et non eumdem Dei /!-
//um, et antea, et post. Duplicem etiam Damasi epi-
stolam numerat, nnamque ab altera disiinguit Godei
Canonum Ecclesiae Hispanae a viro clar. Joseph
Gennio nuper egregie illustratus.

V. Dixi supra celehrein eam fidei expositioncm iii
synodo episcoporum a Damaso scriptam, atque ad id
proiiandum Vigilii papae testimonium atiuli. Verum
ejus verba recitanda a me sunt, cum ex iis alia etiaro

Macedoniam dicti sunt, non diu postea publice pro- J) colligi possint, qux ad bistoriam illusirandam |)erti-

posiium, denuntiatumque catholicae Ecclesix esse
potnisse. Hinc Nazianzenus cum Ecclesiam Gonstan-
tinopolitanam administraret, et orationcm anno illo
aul altero haberet, quae quinta de Theologia dicitur,
quaestionem de Spiriiu sancto pridem oppressam et
extinctam^ atque a fide summotam et exiurbatam vo-
cat, ac propterea tunc renovari dolet^ et ingemiseit.
Ab eo vero tempore Macedonianorum vox passim
usurpata est : nam Tbeodosius eo vocabulo utilur in
1. 11, proposiU die 22 Julii anno383, ac deinde in

(a) Socr., lib. iv, cap. 12; Soz., lib. vi, cap. 11.
(bj Socr., lii). Vycap. 2i; Sozom., lib. vn» cap.2.
(c) Disa. 14.

nent. En vero illa ex priori ejns consiituto (e) : Per-
spectis proBdecessoris nostri B, M, Damasi synodalibui
conslitutis^ quas post Nicaenum coneilium de sancto Spt«
ritu tractantibus et convenientibus in urbe Roma epi"
scopis catholicis, et B, M. Ambrosio Mediolanentis ci-
vitatis antistite sunt edita, inveni plenistime de/initum^
eos qui duos Filios affirmant unum ante scscula^ et o/-
terum pott assumpiionem carnis ex Virgine, anathemeh
tis pcena percussos ; qnad exanathematismosexto sum-
pta suiit. Primo itaque intelligimus, boc coocilium,

{d) Vid. Epipb.,h»r. 77, num. 20.
(e) Cnnstitut. pro damnat. trium Gap.» 26, Conc.
Ven. cdit. tom. vl.

201 PKOLEGOMKNA m

a quo nn^itliematisiniis illc pronuilgalus e^i, illud A tenr^ori, succiiuc caussp. rcddeniluin cst. Eo igilur

jpsuni csse, in r,uo collecli episcopi posl Nicwmm^
tractarunt el addiderunt eiiam de Spiritu sancio^ aique
id vorissiinum esse, plura ndejus diviuilatcm cl ado-
rationem altinenlia capita abuude probant : nec nie
aib hac sententia revocat, quod in ejusdem cxposi-
tionis initio non addidimus scriptuui sit, sed addide-
runtj quod vcrbum aliud concilium designal ante-
rioh teinpore habiium : siquidem cum ai^iid Tlieo-
dorelum aliudsilDniuasianx eclhcsis initinm, ea quse
illc umillit indicio nobis sunt, pro vario Iranscripto-
rum ingcqio exordium fuisse adjecium, ncc illud pro
ejusdeni eclliesis parie babendum. Al quod gravius
est, deinde ab eo Yigilii loco cognoscimus, Ambro-
sinm, buic concilio adfuisse, quod dnpiici alio nrgu-
menlo connrmari polest : primo quod ouin ejiis epi- B
Stola ad Gralianum Augustuin, de qiia scquenti ca-
pitc agam, corios nos Caciai, Koinuno biiic coiicilio
innumeros ex di/fusis lialice partibus episcoposad[uisse,
nuUa esl raiio, cur ab corum nuinero Mediolanenseni
pra;sulem excipiamus : secundo quod epistola illa
cjn^dem consequenler Ainbrosii foetus reputari pos-
sit, quidquid BB. editoribus visum sit. i^aulinus pro-
fecto ununi rerertAinbrosioUomanuin iter, quod post
aliqnol ab ordinatione elapsos annos coUocai , quodve
propicreaTillemoutius,eiBB.conferuntiiiaimum582.
Atsi quis Paiilini verba ailendat, nibil exsculpet, quod
eorum senteniiam probei magis quain noslram, qui
Ambrosium Boinam venisse dicimus, tum hoc anno,
atque occasinne concilii a Damaso tuiic convocati,

Paulinuin qiioque Anliocbenuin vcnissc puto, luni
quod bxc Anliochia Boniam cunli terrcsiri itineic
via cssci, tuin ut Hieronymum suum viderel in ea
urbe tunc commoraniein. Quin cuin ego lcgo dcci-
mam terliam Grcgorii orationein, videoque illnm de
Aniiocbeno scbisniate recens transacio luculenter
agcnlein, ac duos ejusdem civitalis episcopos im*
pcitse laudanlcm, ac pari in bonorc coilocantcni,
eumdero Paiilinumfamiliari Nazianzeniconsuetudine,
non secus ac llieronyinus, ac Melctius ipse, Ubuni
fuissesuspicor iii ea urbe, anieiiuam inde discederei.

CAPUT XVI.

1. Agitur de Romanii concilii epistoia ad Gratianum a

Sirmondo edita in appendice Codicis Thcodosiani,

euque expenditur, iUustratur, aiqne huic ipsi ronct-

lio aitribuitur, 11. Con\vrtur cum Aquileiensis con^

cilii epistota , ul inde ratio inlcUigntur ^ cur Homani

hujus couciUi Patres pro Damaso adversus Vrsicinum

tunc scripserinl ; et cur prwterea hcec eadem epistola

hoc anno scripta censeri debeatf ac tribui Ambrosio,

111. Ostenditur Damasum numquom de aduUerio

accusatnm fuisse ; et anonymi Amstelodamensis te-

meriias el inscitia notatur,

1. Ad hoc praiterea concilium referendam ego

puto epistolam illam ad Gratianumet Valeniinianumy

quain Sirinondus Homani coucUii iiumine iii lucem

prolulii (c), ac dcinde tum in Yeneta Conciliorum

editione, luiii inler Damasi epistolas a Coustanlio

impressas legimus. Gur vero ea referri non possit ad

tum auno 589, nt alieri qnoque concilio adessel. C annuni 578, ut plerique censent, raiiones jain proiu-

Certeidem Paulinus unain lantuni Ambrosii ad Maxi-
mum legationem menioral , an vero propterea alte-
ram, cujus ipse Ambrosius in oraiione in funere Va-
lentiniani dicia testis esl, falsain esse dicemus? Scio
niagnum Bjronium scribere, Ainbiosium ipsuin boc
anno Sirniium profect mi fiiisse pro Avemio episcopo
ordinando: ai quidquid Iiiijiis rei sit, nibil impedit,
quominus uirumque iler conflci coinmode poiueril.
VI. Reliquum esi, ut caigain afTeramus, cur bxc
epistola, Tbeodorelo teste, Tbessalouicam missa fue-
rit. At quisque facile dijudicabil, illani Acholio fanii-
liari siio Damasum dedisse, ul Paulino in Hoinano
itinerc posito ac per eain urbein, unde percommoda
et parata in Ilaliam navigaiio, periransituro redde-

limiis cap. i5 et 15. Dicendum inodo su|ierest, cur
huic anuo et concilio alligandam eam cenbeamus;
quod ego epistolam ipsain cxponens faciiius assequar.
Laudani iiaque bujus concilii Patres pietaiein prin-
cipuiii, ac beneficia in Ecdt^siam religionemquc col-
lala, aique illud pr;je cxieris veluii nccesaariuin ad
reiiitegrandum ejusdein Ecclesia: corpus fuiore Ur-
sini tuiic in parles secium, quo decrelum fueral, ut
eo jam pulso, sociisque ab eju$ conjuuciione divulsis,
de reliquis ecclesiarum sacerdotibus episcopus Homa-
nus haberet examen^ ut de reUgione, rcUgionis ponti-
(ex cum consortibas judicaret ; cujus sub initio scbi-
smaiis, dali a Valeiiliniaiio rescripti, nullo alioquam
hoc ioco niemoria superest. Iloc tamen bonum, quod

rctur. Cum autem Hieronymus cuin Paulino ipso ac D praecipuum repuiani,' elTeciu bactenns caruisse do-

Epiphanio Romam venerit (a), uiriquc sociuin se
janxisse debuit in regia urbe, quo anno elapso se
contulerat post sacros ordines Antiocbix acceptos.
£piphanium porroCoustantinopoliniaccessisse iinpe-
raloris liileris evocatuin, ul Homam navigaret, scri-
bit Polybius ille,cui Papebrocbiiis (b) Epipbanii Viue
sapplementum tribuit, cujus ego tesiimonio ulor,
quamquam alia prorsus occasione, aique alio tein-
pore, boc ab eodem Epipbauio iler susceptuin scri-
bat; siquidem cuin in iis erret, itor illud, quod
aliunde conGrmaiur, minime rejicienduin, sed suo

(a) Epist. 127, num. 5, Ver. edit.

(b) Ad diein 12 Maii.

Patrol. Xlll.

lent, cjusdem Ursini culpa. Hic eiiim quamquam ex-
tra suburbicarias regiones relegatus essct, Urbemque
accedero probibcretur, per eos lainen, quos sacrUege
ordinaveratf plebeniso//fc//<zrccofi(26a<tfr continuo, al-
que popuios impellerc, ui a Damaso officioque defi-
cerent. Hinc vero factiim fuisse aiunt, ut apud fion-
nfi//o5 alios episcopos^ hoc pessimo exemplo, quadam
quasi auctoritatecommoios, ipsius Dainasi jiidiciiim,
atque auctoriias nullo jam loco csset, ac res eo re-
dacise csseni, ut qui vcl sc daninaios ab eo intel-
lcxeranl, vcl inerito limebant, ne dainnareiitur, vulgi

SANCTUS DAMASUS PAPA.

SOI

mullitiKlinein rediinerenl, qua judices perterreface- A^plalus (6), a quo discimns illum, post Macrobium,

rent fngarentque ; eaque raiione, quoquisque flagi'
Uo$ior esset, eo tutior^ deque retinenda injuste Eccle-
sia certior videretur.

Ilsec vero in Parmensl episcopo, ac Florentio Pu-
teolano manifesto deprelien(li scribunt. Parmensis
enim, quamquam Damasi ejusque synodi judicio
damnatus essei, Ecclemm tamen relinebai impuden-
ter. Parmensis hujus episcopi nomen reticent, at si
Ughellio credimus, Philippus fuiti ROmanus patria,
ob eamque causam in partes Ursini irahi potuit, ac
a Damasu deinde deponi. Floreniius {a) Puieolanus
aeque damnatus fueral; atque hic deiiide ab impera-
tore, ad quem confugerai jure meritoque pulsus, per
Siimmam audaciam post sexlum a deposiiione annum

qui vivebat circn annum 370, quo alter lucubrabat
opus suum, ac Lucianum qui Macrobio successerat,
prxfuisse iisdem Donatistis iu Urbe, ac vilam pro-
duiisse ad Siricii tempora.

Gaeterum cum rebaptizatores, hoc loco SQcrilegos
dictos audis, facile intelliges, qui fuerint sacrilegi
illi, a quibus inferiiis hasc eadem episiola Sylvestrum
accusatum dicit, causamque cognosces, ob quam ac-
cusalus fuit. Hi sunt Donaiisia, quos sacrilegos per
eicellentiain jure dictos, eoque noinine ab imperato^
ribus ipsis saepe designalos nemo negaverit (c). Gom
igiiur, Romaiii hiijus concilii Paires Sylvesirum a
sacrilegis, Donalistis scilicct accusatum scribunt, fal-
sum tradiiionis, et thnrificaiionis crimen imlicant, de

repserat ad civitatein, Ccclesia^ inciibabat, multasque g quo illum cum Melchiade, Marcello et Marcelliiio

in eo oppido sediiiones concitaverat. Uiiic vero non
obscure colligi poiest, has ipsas lilteras hoc anno,
cui eas alligavi scripias esse. Nam si Florenlius post
sexlum annum, ex quo dejectus ab Ecclesia fuerat,
iterum ad eam repserat, hxc temporis nota, tum uos
ducit ad annum 37i atqiie ad eam synodum, quam
anno ilio Romae collectam diximus, tum ad hanc ip-
sam, quam currenti congregalam as^erimus. Hinc in
Graliani rescripto, de quo Sid sequentem aimum re-
diturus esi sermo, cum aiitea legereiur Fiorentium
post quintum decimum annum Ecclesiam a qua pulsns
fuerat, iterum contaminare conari^ Bloodelius locum cor'
ruptum fuisse vidit, ac non utantea poi( decimum quin'
Ittm, sed post quintumdemum annum, mcriio legen-

presbyteris, per summum scelus ex Augustino defa-
tum scimus (d), ut conficereni, se ab eo, qui judex
esse non poierat, nullo jiire damnatos; qiiam etiam
ob causam Lupus et Norislus, Siniiessaiiam synodum
ab iis obirusam putani. Hinc praeterea discimus sum-
mum illud Ecclesise caput sese pnrgare apud iuipera-
torem voluisse, ut Ecclesiam ipsam ab iis difficulla-
tibus expediret, in quas illam conjicere per putidam
calumniam sacriiegi allaboraveraiit. Gum igiiur a Do-
natisiis Sylveslrum accusatuin fuisse certo constet,
cum praeierea calumniosae illiiis accusationis mani-
festa sit causa, nulla est solida raiio, cur Floridus
et Goiistantius non hanc hujiisce rei fuisse cabsam
sint arbitrati, atque aliam inuiili sane labore exqui-

dum censuit, qnod P.igius etiam aliique observarunt. r sierint.

Inter eos auiem, qui sacerdolale judiciuin declina-
verant, n£ damnarentur, Resiituium deferunl in Afri-
ca episcopum, quem a Gratiano coram synodo jiis-
sum causam dicere, sava et insolentium manu di/fu-
glsse aiunt. Quis fuerit Reslitutus ille, cujusve Eccie-
si;e episcopus, vix conjici datur inter tot hujusce
temporis, et nomiuis horumque locorum episcopos,
ex quorum eiiam liumero eum fnisse scimus, qui
cum caeteris Ariminensis coiicilii legaiis inaiius per-
fidi^ dcdit Nica:ae iii Thracia. Quod asseri pro certo
potesl, illuil Cht, aiit iiomanue huic syiiodo aliipioi ex
Africa episC'>pos adfuisse, aut Damaso hujus negoiii
relationem de morc transinissain» ut iilc quid facio
opus essel, rescriberet.

Deinde quod hoc loco Claudianum ab expulsis or-
dinaium scribunt intellige de expulsis ab Ecclesiis.
Neque eniin Graliaims aliunde quam ah Ecclesiis,
qiias occupabanl, Donatistas per Africam expelli jus-
serat, ut ill(e Gatholicis resiiiuereiitur, ut ex I. ii
God. Theod.,.Nesanct. Baptism. iieret., aperie con-
siai. Haec vero cum daia sit die 17 Novembris anni
377, cumque ordinatio Glaudiani ejus publicalione
poslerior sit^ jain vides, neque hanc Roinani concilii
cpislolam, neque Gratinni rescriptum, de ciuo proxi-
ineagcndum erii,aniio 378, ut plerique falso putant»
daliim videri posse. Neqoe eiiim Glaudianus ordinari
potiiit, slatim ac lexiila proposiiafuit; nec confesliiii
Romain venil : rursus non stalim ac Roinain vcnit

Per eamdein prxterea AfricMni sacrilegos rebaptiza- j^ deprehensus est : tuin poslea ad iiiiperatorem scribi

lores Graiiaiius expelli juNserat. Al expulsi Uaudia^
num sacrilege ordinaveraiit, et Romuin transmise-
rant, ui Monieiisibu's pra^e>set quasi episcopus. Inipe-
rator jusserat, ut hic Roiiia abirei, palriamque repe"
teret suam, Sed sape eiiam consirictus^ judiciis con-
temptis, ac iiuperialibus rescriplis, residebat adbuc,
pretio pauperiores solliciians, et redemptos rebapti*
zaos* Hujus Glaudiani memoriam ad nos iransmisit

debuif, ac rescripia exspeciari oportuit, quibus ex-
pelli jubcreiur, eaque posireiiio cum veiiissent, nec
illecesiiit tanien; sed judlciis, rescriplis ac vincu-
lis, quibiis sxpe constrictus fuerii, iiegleciis et coa-
temptis, contumax resederai, aniequam ha:c eadem
epistola scriberetur, ac residebat adbuc : quibus om-
nibus iransigendis profecto si spaiium dainus, bien-
nium vix niinium videri poterit. Non ego difliteor.

1a) Florentii nomen cum iis le^itur, qui conlra
lauasiirm in ^ediolanensi concliio suoscripserunt,
aed Ecclesie locus non additur. Vid. Bar. ad ano.
S85, hum. ^.

b) Lib. 11,'num. 4.

cj Lib. II et IV, Ne Sanct. Baptis. iter.
) De unic. Bapt. cap. 16

m PROLEOOMENA. 206

qnin httc lex, qn» Fhtiano Africoe vicario fnscrihi- A commodala , facilius concedenda perroovcrctiir.

tur, aliam memoret ad Nitentium, qu:e dudum
pro^tcrea data scrlbiliir. At ea, qua; ad Niten-
tium data fuerat, si hewe advertiiur, ogii dum-
taxat de fundis ac doinibus, in quibus hceretici ve-
litos conventus agerent, puhlicHiidis; de pellendis
yero Donati^tis ab Ecclesiis, quas occupaverant,
niiJI babet oinnino. Quia vero solemne ernt, ut
baeretici, qui ab Ecclesiis sacrisqiie locis ejicieban-
tar « profanas synaxes agerent nbi posseni, ut ex
plurilius Tbeodosiaiii Codicis legibus (a), aliisque
Bcriptoribus con^tat, Gratianiis ut Donatisias ipsos,
non secos ac alios h:i>reticos eo comniodo arceret,
ejos, qiiam alias ad Nileniium prAscripscrat, legis
exeniplo ii&usesi, magnasque domos et fuiidos, iii

Quae vero pro eorum lemporum ratione Romani
biijus concilii Paires a Graiiano petunt, duo sunt
polissimiiin : I'' tt( quicnmque Damasi, ejnsque syno-
di judicio^ fuerit condemnatus , atque injusle volue-
rit Ecclesiam teUnere^ vel vocatus sacerdotati jndicio
non adesse, a pra^fectis pnrlorio Italiae, vel vjcario
Romam evocaretur : In longinquis vero parlibiis ad
mctropolitani examen per locoruin judices deducere-
tur ; sed si meiropolitanus ipse, aut damnatus jam,
aui coninm:ix esset. Romam conieiidere, aut ad
eos, qiios Roinanus episcopus jtidices daret, aucto*
ritate piiblica juberetur. Id enim si fierel, necessnrio
conseqiicbaiur, ut qui depositi essent, ab ejus c/otla-
115 finibus segregarentnr, in qua gesserant sacerdo-

quibus sacrilegos illos ab Ecclesiis eodem tempore B tium, ne rursus usurpare possent, qmd jure sublatum

pulsos grassari occulto furore coniingerei, publicari
jiissit. Sed jam revertimur ad hiijus concilii epi-
slolam.

His igitur Ecclesi» ac religionis incommodis,
qoorimi in Ursinianos culpam vertunt , Grntiano
denuniiatis, eum praeterca monenl in hanc vcrba :
Sic deuique faclio profecitUrsini, ut IsaacJudceo sub^
ornato , sancti fratris nostri Damasi peteretur ca-
put^ sanguis innocentium funderetur, compouerentur
doli^ qmibut divino ptane instinctUy provideniia vestrce
pietatis occurrit, spoliaretur prope Ecclesia omnibus
mimsteriiSf ea fraudc videlicet^ ut dum causam dicit,
quijudex in omnes fuerat constitutus, nemo esset^ qui
4e tapsis vel eerte de faetiosis possel episcopatus inva-

fuerat. Allerum quod petuiit, lllud est, ne Damasus'
publicis judiciis subjectus essei, sed si quae emerge-
rent causae, in synodo episcoporum, cui sese ipse
sponte subjiceret, deinceps proponereiitur : Iniquiim
enim videbntur, Romanum episcopum, qui omnes
prcerogativa apostolicas sedis excellit, eo jure privarl,
qtiocxneri episcopi gaudebant (6). Priiiium si Gra-
tianus praeciperet, fuiurum ernt ut plurimum aucto-
ritatis, et splendoris eidem Romauo ponliflcl acce-
deret, ac Parmensis, et Puteolani eplscopi, bisque
siiniiium, qui deponi deiiiceps poierant, audaciae s^t
temeritaii obviabatur. Allcruni vero si concederet,
futuris Ursinianorum ac facliosorum hominum ca-
lumniis atque insidiis obstruebnt osiium. Nec vero

soribns judicare. Hinc nonniilii scriplores pulant, at- C essc aiunt, cur Gratianus suspicai! possit, hoc peti

pro Dainaso dolo aliquo malo, atqiie eum in finemi
ut illuin saecularium jiidicioruni severilati subtra*
bant. Nam cum id peterent post latam pro illo sen-
tentiam, ac postquam cjus innocentia et inlegritoi
Valentiniani patris judicio comptobata jam, et ptcedi-
cata fuerat, ntque ideo non laterel Gratianum ipsum,
quae a perspcctae sanctitaiis viro expectarl deinceps
possent, videri ille iion poterat ad sacerdotes perfu*
gere, ut publica judicia declinarct, sed ut collati
episcopis omnibus bciicficii ipse eiiam particeps es-
set : ac praeterea, ut cavcrctnr deinceps, nequis ite^
rum calumniator existens, dum virum innocentia $0-
tis munitum sua fruslra impetit apud sseciilares judi-
ces illud, obtineat dumtaxat, ut tormentis, et vexa-

qoe ba'C ita inlelligunt, ut velint Damasum, tum ac-
cusninm recenter nb Isaaco, luin nb impernioribus
paolo antea absoluium. Qu:Brunt cti:im qiio de cri-
mine saiictissimus bic Pontifex postulatiis tunc fue-
rit, ac levissimis conjecturis pcrmoti, illum de adul-
terio fali^o accusatum aiutit. Ego vero existimo non
agi hoc loco de recenti aliqua contra Damasum rur-
tus excogiiata proposiiaque accus:Uione, scd anti-
quas illas, quas eliam Rutinus indicat, calumnias
diimtaxnt, aiqiie insidias memorari, eo scilicci con-
silio, ut Graiinnus iis perpensis, qna; Ursininna fac-
tio in primis illis contentionis .Tstibiis ausa fiierat,
Tideret, quam necessario ab iis sibl eliam cavendum
esset imposterum ; nam si Ursiniani contra D.ima-

8um fraudes composuerani, ut illo iiiler reos delaio, D tionibus sacrorum ministrorum, religlnni injnriam

nemo esset, qui de factiosis episcop.itiis iiivasoribus
jodicare posset, necessario sequitur agi hic de re
prave meditata, antequam factiosi episcopaius tnva-
fOTft, UrsinuB scilicet, eju^que socii damnarcntur
eoliecla synodo; qiiod anno 369 ac delnceps etiam
liBctiira dixiinus; aiqne ideoconllcitur haec omnia ite-
mm Gratianci enni in Ihiem referri, ne se ab iis de-
cipi pateretiir, ac ut ad ea quae po^^tiilabantiir in his
iiticris, veluii fuluris eorum dolis destruendis ac-

inferai, ut nlias faclnm fueral, Damaso ipso caetero-
quin ob integriiatein suain Innocuo et incofumi.
Caclernm ne reliquum buic suspicioni locum faciant,
acutprobeni, Damasum, queiu virum sancium ap-
pelliint, aliqiiid potius de suo jnre cedere, (|uani sibi
arrognre vclle, Gratianum postremo rogant, nt ejus
causas, si noluerit ab episcoporum synodo cognosci»
ipse ad se iraliat, et ad suiim consisiorium, ciii
spondent eum, Siivestri exemplo, adfuiurum. Illud

(a) Tid. lib. m, iv et t, de Haer. niim fitium iii causa de non tradendis basilicis

(b) Hoc eodem Vaientiniani Senioris rescripio cpisl. 2i ; quera locum vide, ac cum hoc, si pl.icct,
Ambrosius iterum usns est scribens ad Valentioia- ^ conferas.

207 SANCTUS DAMASDS PAPA. 208

dumtaxat eo casu petunt, ut negotiuni prius ipseAtis. Roroani itaque concilii Patres, ac Ambrosiiis

examinel, an lionestum scilicet, an justum, an vcro-
similesil, inlerroganda deinde dislinguat, cdat scili-
cet, et distincle perscribat puucia qux sul» in'iuisi-
lione cadent (a), inquisilionem ipsnm judici conunit-
tat, sed arbiirinm $enlenlias sihrreservet, Quod liiiic
speraiit fure, illud est, ut nuUi perdito, vel infami^
aut accusandi $ummi taeerdoiiSf aut in eum testifi-
candi facultas deiiiceps, pateat illicila^ siquidem liiiic
hominum generi dinicilior ad principem, et periculi
plenior esse solet accessus, qiiam ad ordinarios ju-
dices. Hoc enim ad eornin temporum inrelicitait!m
accesserat , ut calumiiiosi episcoporum accusaiores
impunehaberentur, quos ideo utruriosae buicliceniiae
Goiistantiiis subtralierei, apud aliosepiscopos iierum
explorari jusserat, edita 1. xii G- Theod. deEpisc.

Quaeri hoc loco posset, qiiaenam sit iex illa, quam
concilii Patres memorant in his epistoiae verbis :
Certe prius examinet causam vestra clementia^ etsi
emerserit queeslio^ interroganda distinguat, ut quem-
admodum dudum estis censere dignati, faclorum a
judice ratio quigratur^ non arbilrium sententics vindi-
ceiur. Neque enim dubiiari potest, quin legein ait-
quam respiciant, rei quae tunc ab iis tractabaiur ac-
commodaiam ; saiie du.r inveniiintur in Cod. Tbeo-
dosiano ab bac re niinime aliense. Aliera Valenti-
niani Pairis ad Prxtextatuin P. U. data anno 367,
altera Gratinni ad Senaiuui, lecia Valenie v et Va-
lentinianocoss./annoscilicel 5T6. Prima jubet, ut
cum senatores vocaniur in criinen, ac pcena aliqua

potissimum, cujus sub oculis rcs agebantur, cuin li-
merent ne qua rursus ex pessima illa conspiraiionc,
injuria Daniaso, aut ecclesiasticx tranquillitati delri-
mcntum accederel , iinperatorem monendum censue-

' runt de antiquis iilis raclionis Ursinianac fraudibus^
ut Damasum eo pacto ex iitsidiis, quas eidem forsi-
tan ii parabant , subtraberent. Hac ipsa enim de
causa , atqiie ul idem Ambrosius ait , non solam /a-
tura prascavens , sed praslerita , quce Ursini temeritafe
gesta fuerant , perhorrescens , Aquileiense conciliiim
Gratiaiium ipsum rogandum iteruiii censuit , ne quid
sibi e turbido ilio et irrequieto capile obrepi pate-
retur, Ou;e profecto cum ita sint , tum liquet eam«
deni in Komano boc , ac in Aquileiensi cuncilio ro-

B tam versaiam esse, luni perspicua est raiio , cur
Roinanuni boc coiiciliuin , ejusqiie ad Graiianum lit-
teras ad bunc annum retulcrim. Valens eiiim pseudo-
episcopus Petavioneiisis , qiiocum Ursinus ad tur-
baudam Ecciesiae pacem foediis iniveral, Mediola-
nuin accedere vix poiuil aiite annum 379 , siquidem
Gotliis, qiii post Valentis cladeni iii lllyricum, aique
ad ips;! Italiac osiia prorupcrant, sese junxerat, ac
palriam suain prodiderat , inclinaio jam anno 378.
Hinc vero maiiiiesium est, hoc idem concilium,si
c:im scelcratorum hominum societaiem , ciim scri-
bcret, pr;c oculis habuil, vix alio quam boc tempure
coiigrcgatum exi^liinari posse : deindc vero colligo ,
cum viris gravissimis Sirmondo, atqiie Harduino,
bas ipsas Romaiii concilii iitieras Ambrosio atlri-

gravior infligenda iis fueril, imperatoris arbitrium C buendas esse , quidquid BB. ediioribus videaiur, qui

praemissa relatione exploretur Cod. Tb. I. x de
Poen. ; secunda vero statuit, ut ordinarii jtidices in-
tendendi examinis et cognosceiidi criminales sena-
torum causas poteslateni babeanl, sed nibil dc ani-
madversione deccrnant, ei intfgro person» statu,
aut ad iiuperaiorem referani, aut ad inclytas potesta-'
les^ Urbi scilicet et praeiorio prxfcctos, God. Tbeod.
I. xin de Acciis. Jlanc itaque putarem respicere
verba illa, qu;e reiuli, poiiusquam alieram; Valen-
linianus enim pater ordinariis judicibus, ne banc
quidem simplicem cognilionem permiserat, nt con-
stal ex 1. II God. Theod. de Eixbib. reis. Quam-
obrem scriptam oportuit epistolam hanc anno mini-
mum 380. Si enini, ut alii censent, anno 378 haec

eas ex operum cdiiione eorum ciira adoniata expun-
xerunl ; tum quia illum ipsum adfuisse huic Synodo
probaviinus, tuin quia idein i^triusque cpistoiae, Ro*
manae scilicet et Aquileicnsis , et stylus esi et sco-
pus, ac eaedem pene sentcniiae. Sirmondi yero ct
Harduini judiciuin praeferenduin esse praeierea liquet
ex ilenrico (Uerico , qui in mss. codicum monasterii
Padolivonensis catalogo sa.'Culo xi confecto eam
Anibrosio aitribuit (b) , quamquam deiude decipia-
tur, cuin ex Aquileiensi coiicilio scriptam asserit : cum
ab lioc Roinaiio exaratain potius fuisse prot>et aliera
ejusdem Aquileiensis concilii ad Graiianuin epistola,
quam inodo indicavi : neqiie enim , uiia eademque
de causa , ab una eaderoque synodo ad unum , eum-

scripta credatur, lex illa , quae biennio nondum D demque imperatorem gemioas uno teinpore litteras
elapso publicata recens potius csse videbaiur, nulla acriptas csse crediderim.

prorsus rationc, ab episcopis iilis dudum lala dici
poterat.

H. At enim cui bono Romanum hoc concilium ve-
teres ilias calumnias et insidias Gratiano cominemo-
ralas voluit? Optimo sane sapicntique consilio. Ur-
sinus eniin ac Valens Pctavionensis, per ea teinpora
in sceleris societaiem Mediolani eonvenerant , ac
«cculta agitabant consilia, quibus Ccclesiae pax tur-
haretur , quod apprie constat ex litteris Aquileiensis
concilii ad eumdem Gratianum anno insequenti scrip-

HI. Niinc redeo ad eos qui Damasum de adulte-
rio delatum puiant, quod Gratianus turpissimis illum
calumniis impetitum dicat in rescripto ad Aquilinum
vicarium. Ac si cujuscumque generis calumniae |ier-
peluo lurpissimie per se ipsae non sint , ac legum in-
fainia eas non sequatur, non ego tamen contendo ,
quiu huic opinioni pondus aliquod videatur Anasta«
siiis addcre , in Daroaso hsc scribens : Oic incrimi»
natus de aduUerio^ et facta synodo purgatus est a 44
episcopis^ qui etiam damnarunl Concurdium et CaUixm

(a) Vid. 1. XXX de App. God. Th.

{b) Montfauc. Diar. Ital. p. 93.

209

PROLEGOMENA.

tnm diaeonos aeeuMtores et projecerunt de Ecdesia, A oratio iterum convertenda esl. Si enim hnncaudis,

Al in describendis Liberii , Felicis et Damasi gestis ,
Anastasins tot erroribu.^ scatet , tantaque rerum
confusione laborat , ut nulla prorsus aut exigua illi
fides haheri possit, nisi argunienta nliunde suppe-
lant. Saltem concHio illi , quo accusaius , et hoc
crimine porgatus dicitur, nullum locum esse posse
foto illo biennio, quod ab eleciione ad celebrem il-
lam synoduro anuo 569 congregntnm intercurril,
qaidquid Baluzius asserat, jam vidimus. Cgo iiaque
ne eorum qiii sic staiuunt opinioni accedani, duplici
potissirouro ratione adducor , silentio neuipe Mar-
ceJiiiii ei Faustiui, ac litteris ipsis Romani hujus
concilii» Nam qiiod ad priinum aitinet, au vero hi
presliyteri , qui livore aiqiie odio perciti , omnes in

cum synodus illa Damasum ahsolverit, Cliristianae
charilatis officium est, ut illum falso accusaturo cre-
dns : at quia vix credlbile , esse potuisse adeo per-
friclae frontis homines, qui dicam illnm lam grnndem
Romano episcopo impiiigere ansi sint, et in judicium
vocnre iiiDocentem, ac prxlerea cum nulliim de ca-
lumnialorihus illis cnpitnle supplicium siiniptum
fuisse coustet, res adhuc in ancipiti posiia est , libi-
qiie, anonymo judice, quain mnlueris, sentenliam
eligere fas erii. P;»pte, qiiam doctuses, qi:am sa-
piens iheologiis , cuni haec pronuiitias ! Alinm porro
sententiam ab Apostolo I Cor. xni, didiceram ego :
at lu niilii podori loco deinceps cris, tuoque peri-
culo credam , cum dc lionei^ta proximi fama agitur,

Damasum aliosque illi similes saiictituie opiscopos B tnagis valere posse, obsciiroruni aliquot , viliumque

calumnias evomunt, qui euin prxterea niatronarum
oiiriseii/piicfR dictuiu fuis$e scribnnt , turpissinium
boc crunen siieiitio praeteriissent, si ejus neduin sus-
pectus, verum eliain reus apud Judices traductus
fuerat?

In litteris vero Romani concilil non aliud Damaso
crimen cx purte accusntorum arQngitur, quam pu-
blicas leges ipsum violasse , ut ex his enruni verbis
coiistat : Nam quod ad publicas teges pertinet , qute
poteMt fsse vita munitiorj quam vestra prudentia, qua
imntitur^judicata ? si vero nullus prxter nccessarios,
proximosque accusare adulleros poierai (a), tum
Dulla 681 ratio, cur Isaaio judiro , nulliusque nomi-
nis ac conditionis homini , lioc licuisse puiemus, inm

ac nullius preiii hominum audnciam, quam diligenti
plurimornin grnvissimoruni , nc snnctissimoruiii vi-
rorum judicio confirmnlam senteiiiiain. Vereor ta-
men ne cuin ha*c sci ibis lectorcni tuuin fnllere velis.
Siquideni tii mininie ignoras, uuain illam, quam pro
tua opinione comprobundn, rationem affers, falsis-
siiuam esse , ac miiiinie licere Ecciesiip, cilumiiiato-
res suos iii saiculari foro ad pobuam iiersequi , ac sa-
cerdolum religionein , ut aiiiiit liujus concilii Patres,
tornienta abliorrere. Cxteruin hac ego le sollicitu-
dinc liberum deinceps esse jubeo. Siqnidem nul-
lam esse synodum assero , iii qua Dnmasns de boc
criuiine ant accusattis nut innocens pronuiitiutus fue-
rit , nulloque aut gravi auciore , aut solida aliqua

preterea aliud fuisse criinen oporiei , quo Damasus C conjeciura niti, qui secus censeiil. Je ne sais, nit

in ieges publieas peccnsse fingeretur , ut ab eo vcrbo
accusari possct; aliud vero nultnm ego video, quam
de vi pubtica , ob dejectos pridem a Liberiana , et
S. AgneiisbuMlica Ur&iiiiaiios pniratasqueeaoccnsione
caedes , ut dixi : cui qnidein delicio cum poena capi-
tisstalota foret, ideo pr;£Suies congregati scribunt ,
ab Isaaco factione (Jrsini subornaio, eos insiriicios
dolos, olim scilicet, quibus sancti frntris Dfimasi pe-
leretur caput, Hinc vero factum puto, nt Schisinatici
conira Syinmachum , neque Dainnbi, neqiie Sixii III
exemplo uierentur* ut eum ponti(icein synodo adesse
cr»gerent,quamr|unm de siniili accusationc, eodemque
de crimine scilicet adulicrii ageretur , alque alia in
cum finem exempla atlegarent; nequc eniin credi-

iWe {c),cequll faut croire de raccusation d^adulikre in-
tentie au pape Damase. Avait-il donni lieu a cet af-
freux scandale ? Ou n^itait-ce qu^une malice de quetque
partisan d^Ursin ? je pense qu^on ne saurait sans ti-
miiiti prononcer sur' ce fait , quoique S, Jirome ait
dit de ce pape quHt fit profession d^une coniinence
parfaite , et qult la garda inviolablement jusqu'i la
mort, La chariti nous oblige a croire que te synode
qui justifia Damase de celte accusation atroce , agit
avee iquiii et ne fit que lui rendre justice ; muis se per-
suadera-t-on aisiment qvCit se soit trouvi des gens
assez effrontis pour calomuier un pape avec tant d^tit-
solence ? Et leur imposture iiaut avirie^ comme on l§
supposCj pourquoi ne furent-ils pas tivris au bras, sicu^

bilc cst res lantas , publice actas , ac (|uaB hominum D lier pour iire punis selon toutc la rigueur des tois ro-

incmoriam vix exce sserant , Symmachi ejusdeni ad-
fersarios iatere potuisse.

Hxc autem cuin ila sint, quisque facile dijudicare
poterit, quanta se prodat in Jannonio oscitaniia, seu
potios inscitia , cum scribit rogatum ab Italios episco-
pis Gratianum , iit Damasi , quem ipsi aecusaverant ,
casisas ipse cognosceret. Sed eo, quem cum magis-
traauo Dupinio egregie castigntum dedit P. Joannes
Antonius Blancos (b) nunc omisso , ad anonymum ,
qul anceps est, an sanctissimum illum pontilicem ab
boc turpi criiniiie inissum fuciai , an vero damnet,

(a) Cod% Tbeod. 1. ii, ad L Jul. de Adult^, ibiq.
GothoCrt

maines contre ies catommateurs publics ? Je borne ici
mes riftesaons : it est fdcheux de faire sentir qu^on est
assez fondi a juger mal de la vertu d^un prilat , dont
CEgtise honore ta niimoire,

CAPUT XVH.

I. Damasus irritam pronuntiat ordinationem Masnmi
Cynici , scriptis litteris ad Acholium Thessatonicen-
sem, quoB expenduntur et iltustrantur. 11. De vica^
riaiu Thessaionicensi, III. An Damasus mutata

(b) Tom. iV, lib, n, cap. 3, § 7.

m SANGTUS DAUASUS PAPA. ^ld

deinde senientia , ejusdem Cynici ordinalionem cum JL narii recensere. Ai cum nullus eorum lemporum

Il:i)ic«> quodam conciWo defenderit?

I. Cqm S. Gregorius N >zianzenus , quem anno
elapso saltem iiieunte Gonstantinopolim accessisse
diximus, eam Ecele.>iam pro episcopo admiuisiraret
m:igno rcligionis bono, parum abfuit quin Ccclesia
ipsa atque Uiite exiurbaretur fraude Maxinii Cynici.
Res cum ipsis eliam cogniia sii, qui eccle^iasticas
hislorias sumuiis tantum labiis degustarunt, ea ego
dumlaxai eligam, quae ad Damasum pertiuent. 1$
iiaque ambitiosam aique illegiiimaiu Gynici ordina-
tionem Irritum denuntiavit, daia boc anno ad Acbor
lium Tbessalonicensem, Euridicum, Severum, Ura-
niuin , Philippum et Joaiinem gravissima atque ele-
gantissima illa epistola, quam inier multas, quas Da-

scriptor, ne Gregorio quidcm Nazianzeno excepto,
qui ilium profeclo optime noverai, baiic illi dicam
inscripseril, vereor ego ne forte Theodoretns, no-
mine dcceptus, Maximum uuum pro alio acceperit,
illum posterierem scilicet, qui post G{»hesinum con«
cilium, alque iiiiiam cum Gyriil(^concordiam hai)im
monachi indutus , et ApQHinarii errore fervenSt a
Joanne Antiocbeno missus per Orientem dicitur cum
imperialibus liUeris^ et proeceptis prafecloriiSj ul /la»-
resis ianguorem disseminaret, alqiie analbema ferret
adversus cos, qui Apdllinarii deliramcnta ejui^que
haBresis veuenadetexerant (f).

II. Episcopos illos ordinatores, quos Damasiis ak
Ji^gyplo vemenies ait , a Petro Alexandrino Consian*

masum in bac causa Nicolaiis I scripsisse memorat, e B tinopolim missos, ut Maximiim cjus civitatis episco-

tenebris erutam Holstenius, vir apprime docius et
singularis judicii, primus edidit in Romana coUec-
tione, ac Consiantius deinde inter Damasi epistolas
octavo loco recensuit, ego vero quarto. Quarum Ec-
clesiarum episcopi fueriut, cxleri illi, quibus epis-
tola inscripia est, nullus prodit. Ad Tbessalonicen«>
sem tameu metropolim pertinuisse oportet, siquidem
Ambrosius (a) Severum et Pbllippum, eos ipsos sci-
licel quibus illa insciibitur, Thessalonicenses sacer-
dotes, «d eam nenipe metropolim pertinentes, vocat,
ab bac Damasi epistola triennio nondum trans-
acto.

Causse cur Damasus eam ordinationem in irritum
miseril, plures sunt : l^ quod ab extrapeis confecta

pum constituereiit, Gregorius ipse teslis cst, cui ta-
men Alexandrinus ille praesul suasor antea atque
aucior (uerat, ut Ecclesiam illam pro episcopo ad-
ininistraudam assumeret. Hinc mihi verosimilis eo«
rum opiiiio lit, qui putant, Maximum hunc, illuin
ipsum esse, quem Atbanasius et Basilius scripiis ad
eum iilteris impense laudant, quem propierea niliil
mirum est, si Petrus Atbanabii successor, vacanti
Consiantinopolitanae Ecctesiae, qui prxflcereiur ido*
neum censuit. Nunc vero si quis eain Damasi episto*
lam ciim iis conferat, quae Naziansenus ait in Caruiina
de vita sua, aperte deprebendet Romanum illum pon-
tilicem nibil iaiuisse eorum, qu» cum hxc f.ibiiia
ageretur, conligisse alier comuiemorat; adeoque aN

fucrat, ab episcopis scilicot ad eam Ecclesiam et pro- Q terum alteri similem mirabitur, ut verba ipsa, ao

vinciam nibil altiiientibus : biiic concilium, quod
anno sequenti in ea urbe cougregaium est, caven-
diim censuit, can. 2, ne episcopi ex una dioecesi ad
aliam transirent ail ordiiiationes facieiidas, aut ad
aJia negotia, jussitque ut ea qiix suae essent dioece-
sis curarent dumtaxat ; 2^ quia ea ordiiiatio noc-
tumo tempore ac clandestine in Ecclesia incoepta,
intra profanas deinde xdes festiiianter continuala, ac
consummata fuerat, qiiae omnia receptae ecclesiasii-
cae disciplinae advcrsabantur ; 5^ quia nulla populi
ac cleri postulatio prxcesserat : binc Julius Roma-
nuspontifex, Gregorii, qucmiii locum Aibanasii intru-
seratit, ordinationem Arianis exprobrat qiiia fxternu$
Aonio, qui non iUic bapiitatus, qui compluribus ignolus

senteniias alter ab aiiero accepisse videantur. HiiiQ
colligilur, qux in iis inquirendis ac referendis Acliot
lii fides, et diligciitia fiierit, siqiiidem baec Damasus
ab illo se didicisse profitctur. Cum auiem idein iion*
tifex essct eodem tempore jain certior factus, Maxiiui
coiiatus a Tbeodosio imperaiore, ad quem Tbessalo*
nicae tuiic ageniem confugium ccperat, in irritum
missos, ac qiiod male cceplum ab eo fuerat, auc*
toritate publica jam destructum, liinc discimus, lias
ejus ad Acholiiim, caeterosque episcopos, boc anno,
quem Tlieodosius fere integrum in ea urbe transegit»
scriptas esse oporiere, quamquam baud facile sit
praBcisum tempiis staiuere. Reruiii lameii gesiarunn
series exigit iit eas Septembri aut Octobri niense da-

nec a presbyteris, vel episcopis postulutus ; ncc decere ]) us coiijiciamus ; siquidem scripla^ sunt, posiquam

ail sic prater jusque fasque^ et contra Ecclesiasticum
canonem ordinare quemquam (b) : cui Atbanasius ipse
conseutit (c) ; 4* quod alienus essct a Christiana re-
ligioiie babilus ille, qiio Maximus uiebatur, quem-
que Damasus. habitum idoli merito vocat, siquidem
pbilosophorum bujiis seclae babilus, non secus ac
idolorum, uiio tautum sine luiiica palliolo, barba
pr3eterea,ac coma consiabat,ut ex Luciauo liquet((/)^
Eum Theodoretus [e) videiur inter sectatoresApolli*

T|ieodo>ius Maximum rejecerat, ac concilium pro
episcopiConstaiitinopoliiani eleciionejam iiidixerat,
Quidqiiid borum sii, quod pro certo videtur psseri
posse illud e^t, scriptas ilias fuisse posiquaiii Da-
masus in itumana synodo Antiocbenam concordiam
confirniaverat, plenauiqiie Meletio, atque ejus omni-
bus communicaioribus comuiunionem concesscrat.
Ait enim optarc se ut, cum brevi luturum esset Gon-
stantinopoli concilium pro ejus urbis eliyendo epi-»

Sa) Eplst. 15, apiid B6.
b) Jul. epi>t. 1 , num. II.
e) Epist. encycl. «d ep. , non. t.

(d) \\d. not.

(e) Hist. lib. V, cap. 8.

(f) Vid. 8^ -

(f) Vid. Synod, adv. Trag. Iren., cap. 195.

SI5 PROLEGOMCNA. 914

scopo, dent operam, ut is assumatiir, qui nuliam ba- A Que ad id probandum liis utiUir epistolae verbis : 7//iii<

pranerea commoneo tanctitatem vestramt patiamim ali-

beat reprebensionem, ut beo propiiio cum iniegra
paxcatholicorum omnium gacerdotum fuerit confirmata,
nuHee danceps ditsensiones in Ecclesia oriantur, ut
pra^stanle DeOy quod jamdudum optavimuSf cum ca -
tholicis sacerdotibuSt possit pax perpetua permanere :
quod in ramiliari etiani ad Acholium epistola repeiit.
Yerebalur Itaque ne qnid in ea electioiie tierel,
quodparlamjamcoiiflrinalanique illani paccm iterum
pertiirbare posset. Atque liinc cnlligo, sublatuni jain
cuin scriberet, diutuniuin illud inter Occideniales
et Orienlales dissidium.

Sunt qui ex allaiis hiijus epislohc verbis conHciunt
Acboliuni Damasi noinine adfuisse Constaniiiiopuli-
lano concilio, ejusque vices egisse. At Uxc opinio

quem contra staluta majorum nottrorum de civitate
alia ad aliam transduci, et deserere ptebem commiuam^
et ad alium poputum per ambitionem transire^ etc. Alii
vero Meletium boc loco nolatum piitanl. Ego lamen
neque hunc, neque illum persiricium exibtimo, sed
Roinanum poniiiiceni sarrorum canonum observan-
tiam promovere vohiii^se censeo, quos apud Orienla-
les luin iii eleclionibu.<», tuiu freqiientibus transmi-
gralioiiibus violatos fuis^e non ignorabal, ut ex So
crale di>ciinus, ac ex Nazianzeno ipso, qui hoc vilium
iis exprobratincarniineadversus tipiscupos (e). Quod
sallem ad eumdein Gre^oriiim atiinet, certiim ma-
nifeslumque cst non potuiAse ejus hoc loco transla-

coinmuni erudiloriim caltulo, ac gravissimis prae- g lionem pcrsiringi, siquidetn ea episioJa scripta est

diu ante quain illa decreto episcoporuin Consianti'
nopoli congregaioruin fieret, ac proindc Baronium,
cnm Daniasuni Gregorio favisse censnit, a vero aber-
rasse liaud liqiiet. Me tamen non laiei, Macedones,
iEgypiiosque episcopos, statiin ac Consiantinopolim
veneranl, posi decrelam scilicet Flaviani ordinaiio-
neni, Grogorii intbronizalionem improbasse, ob vio«
lalos in ea re canones. At illud ab iis faclum praeter
Damasi inentem videri poterat ; siquidem ille, qui
nulli se Ecclesiae addici passus unquam fuerat, ea
legc, ut ipseaitincarniinede vita sua, non tenebatur.
Episiolain hanc Acholio inscripiani reddidisse vi-
detiir Rusticus, faniiliari alia Daniasi epistola eidem
commendatus ut lilius, a se ipso scilicet baptizatus,

terea rationibus, qux apud Balozium, P.igiuiii, Lu-
puin, Tilleinontiuin, aliosque legi possunl, rejecla
esi. Baliizius tamen in aliuin errorcm lapsus est,
cum existimavit ex eodeni loco colligi, Acliolium ip<
siim ejusque tractus cpiscopos Damaso scripsisse,
postquam ad eam synodum cvocaii fuerani (a), si-
quidem Gregorius Nazianzenus aperie asserit, Mace-
dones episcopos aut ex improviso accitos a Theodo-
sio, aut ex improviso venisse post Meleiii obiium,
sero scilicei, ac diu postquain Damasus de indicto
coiicilio monitus ab iis fuerat : cuni iia(|uc idem Da-
masus Acholio scrihii, ut det operam quemadmo-
dum caihotictu epitcoput in urbe regia constituatur ,
\d vult diimiaxat , ut hoc agat officiis suis

ac consiliis apud iinperatorem ab eo baptizalum, ac q Erai bic ex silentiariis Gratiani Augusti, quorumolfi-

Thessalonics tunc ageniem : nain qua raiione pe-
lere potuissel ab Acholio Qccidcntali Ecclesix
accensito, ut eam rem praesens curarei in synodo
ilia, cui soli Orientis episcopi interesse debuerant (6)?
Cum yero Tliessalonicensis pr;csul pro singulari sua
sanctiiaie ac religione hoc negotiuin sxpius ac di-
ligenter egisset apud imperalorem ipsum, quousque
in ea iirbe mansit, illudqiie eidem Constaniinopolim
sub ejus anni exituin profecturo sediilo commendas-
set, binc ego facluin fuisse pulo, ut Theodosius, ejns
rei meinor, Acholium ipsuin ac qui ab eo pendebant
Macedones episcopos tam sero ad conciliuin accive-
rit, inopinato prxterea, ac eo ipso tenipore , quo
Gregorius ob decreiam Flaviani ordinationem, ortas-

cium erat excubias agere ante cuhiculuin principis,
vel cum in consistorio is resideret, vel cum exteros,
eorumque legatos audiret (f) , atque iis principes
sxpe utebanlur, ut huc illuc pro rerum oppor-
tuniiate millereniur , quod huic Tbessalonicara
forle ad Theodosium lunc misso contigit. Utra-
qiio vero h;cc epistola tam aperta familiaiitatis
argumenta continet , ui veterem Damasum in-
ler et Acholiuin ipsumconfirniatamqiieconsuetudinem
fuisse ex iis clare paleat : quaniobrcm cum Anibro-
siiis freqiienles illum in Italiam exeursus fecisse as^
serat (9), qnin Romain usque, ante boc tempus acr
cesserit,uthabitis a Damaso anteaciis conciliis iiitcfr
esset, atque inde quin hnic poniifici probe notns

que ob eam causam gravissimas contentiones in prn- D Acholius fuerit, ego minime dubiio.

ximo erat ut sese episcopaiu abdicarei (c), ui ii
nempe componendis rebus, ac sanciendo foederi ad-
laborarent ; sin ininus, curarent qiiod Damasiis pri-
dem iu mandatis dederat, nequa illi, qiiieligeretur,
Dota inuri posset.

Censet iterum Baluziiis,quem Pagius exscribil (d),
Damasum non favisse Gregorio, ul Baroiiius scripsil;
quin potius illuin, eorurn consiliuni dammisse iiit,
qui ejusdem Gregorii translationem pcregcraiit, at-

{a) De Conc. lib. y, cap. 21, num. 2.
{b) Vide eliam adnotat. ad episi. 4.
(cj Carm. de vita sua ex num. 152.
(f^ Ad ann. 579, num. H et seqq.

Interim hinc colligi non obscure potest, eumdeni
Acholiuin diu anie hoc tempus vices gessisse Romani
ponlificis per lllyricum , siqnidem illnm twpe a so
nioniium Damasns iiiqiiit, ne fieret aiiqnid inconsi-
derate. Yicariam illain potestalem a Dauiaso Acbolio
collaiam, Siiicius deinde, Anastasius, Innocentius ,
ac succcssores Romahi ponlilices, Anisio, Rnfo, ac
csetcris Thessalonicensibus episcopis ad Ju.^tiniani
usque tempora coiifirmarunt. Ex qnibus vir clar. Jo-

M Vers. 800, exToII. edit.
\f) Vid. Goibof. ad 1. IV, et tit de Decur. et
Sileni.

{g) Epist.ad AnisitimapudBB.

SANGTUS DAMASUS PAPA.

216

sepli Gennius merito colligil, enm delegaiionem vel- A prcsientiam quodammodo noitrce visitationis impende-

uti personx aUriliiilum , cessavisse morienie pon-
tiflce, cujus agebafitiir vices (a). Hunc Vicariatum
miiiime placuisse Dupinio, ojiisque simiiibus, depri-
mendo Romaiiae Ecclcsinn juri unice intenlis , nihil
miror. Mirum profecio vidcri polest, cur Tillemon-
tiiis qui vcritati laiilum studuisse videri vull, vica-
riam iilnm deiegntionem rejicerc , ac sub iiividioso
innovationis vocabulo traducore sibi licere putaveril.
llic enim vir sane doctissimus , primo loco dubius
esl, nn Damaso vicariain illain priefeciuram iiisti-
tuere licuerii , et nn boc nb iilo consilinm , cx cnno-
num pru}scripto, nu vero polius cx solo rctiiiendiC
por Itlyricum toium recenicr a Gratiano di\isum,
potcstaiis siudio caplum fucrit {b), Rursiis alio l^ico

res (g), IIoc aulem npostolicae sedis iu Illyricum
utrumqiie jus, quod Tillemontius vcrbis n subrepiilio
Theodo«iii rcscripto mutuo SLCCcpils, innovationem vo-
cnt, Theodosius Magnus, Gregoriiis Nazianzenus,
B;isllius , nc Coiislniiiinopolilnni coiicilii Patres facto
probnrunt, ac raiioni consonum judicaruiit , illudque
Bonifacius I, Ilonoriiis dcindc Imperator, ac Thco-
dosius ipse, vcritale cognila, ali.i prorsus juslaque
Toce Inudnnt, ac dudum a Patribus consiitutum, per^
petuo servatum, lol scecnlorum reverentia confirmatum ^
as^eriml , ac sub illis etiam ^mncipibus obiinuisse di-
cuiit , quos nulla noslrce religionis cura constrinxt (h),
Hicc obiier dictn suniciant, cuni niilii nou sit nni-
miis jus hoc apostolicac sedis a viris dociis egregie

vicnriaium illum npcrte exngitnt, nc veluii contra B vindicatum asserere , sed Damasi gestis liicem af-
canones institiitum damnat, laudatque Thcodosium , ferre.

quod eum rescripto suo rcvocaverat (c), ac dictato-
rie pronuntint, nullam esse juri congruam rationem,
cur Damasus primum per lllyricns provincias vicaria-
tum siium conferre potiierit (d). Vcrum nondum
evictum est, Graiiano deberi Illyrici divisionem , ul
ei ea Damasus ad Vicariatiim instituendum moveri
potuerit : deindo probari oporieret, eiimdein vicaria-
lum ininime institutuin fuisse nnte Illyrici divisionem
a Gratiano factam, quod Tiliemontius nuni|uam
evincet. Factnmen Damasum Acliolio commisisse vi-
ces suas,ut lllyricum totum, tunc divisum, sub se nc
patriarchaiu suo retineret:()uid« rogo, pcccavit in ca-
nones?Quid Basiliiis G.ippadociam iniegr.im contra
Antliimum Thianensem sibi assereus tanta conten- C
tione, veteri consuetudiiii , ul Nazinnzenus ait (e) ,
ac huic, qusc a Patribus facta fuerat divisioni inliac-
rens? Gasterum apostolici vicariatus origo, natura,
et causa alia est , quam quse Tillemontio visa fuit »
siquidem ea petenda est, ut Bacchinius nit, in dis-
sertaiione de ecclesiasiicu! hierarchise originibus , ab
60 jure , quo Romanus episcopns veiiit unicus me«
tropolitanus Occideniem totum siib se habuit , ntque
ecclesiadtica negotia per se cum poterat in vicinis
provinciis, iu longe vero a se dissiiis, per certos ,
quibus demandandum censuit, episcopos administra-
bat, ut factum eiiam per episcopum Alcxandrinum
in toto suo patrinrchatu ex Syncsii epistolis disci-
mus ; qux est causa , cur Nicaena synodus celebrem

III. Ut itaquc undc disccssit rcvertntur oratio ,
postreino qutcri posset , cum Damasus Maximi Gy-
nici ordinaiioncm rejeoerit, qui ficri potuerit ut
Italiciim concilium eain deinde tueri ac probare vi-
deatiir in liiteris ad Tlieodosium scriptis, atque a Sir-
niondo editis in appendice Codi( is Theodosiani. Ego
quidsentiam cxponnm partxulari dintriba, qua uiram-
quc illam epi^tolam discutiam , ne intcrca lectorem
plus xquo dctinenm.

GAPUT XVIII.

38i, Damasi 16, Fl. Stagrio et Fl. Eucherio coss.

I. AgUur de Conslantinopoiitano i concHio in iis quo!
ad Damnium attinent, ac defensor Gallieanarum
propositionum rejicilur. II. Qua^itur quid sit Occi-
dentalium tonius can, 5 menwratus, obquem secta-
tores Paulini Antiocheni ad communionem suscepti
sunt^ idem canon Metetio auctore conditus , et pro-
mulgntus^ ejusque occasione dicta a Gregorio Na^
zianzeno oratio 13, quas explicatur, ut etiam 44. III.
Aliqua de 5 seu A canone, quo Maximi Cynici ordi^
naiio rejecta est. IV. De Flaviani Antiocheni ordina-
tioncy alque iis, qua: tunc gesta et tractata sunt,

I. Hic annus ac seqnens plures ac grnvissimas
res secuin addiicit, quibiis illustrandis pro ingenii
modulo immorabimur. Inilium vero faciam a Gon-
stantinopolitano concHio, quod aniio ipso pene ineun-
te coeptuin, die 9 Julii llnero habuit.

illam inter eos comparaiionem iiisiituerit can. 6. D Dispulalum esi , an illiid auctore Damaso convo-

Quani viri doctissimi sententiam conOrmare videtur
Innocenlius ! , in epistola ad Alexandrum Antioche-
num, qiia eum monet, ut episcopos longe a se po-
sitos per datas a se litieras ordiuari jubeat (f);
ac Leo Magnus cum Anastasio Thessalonicensi pro-
fitetur vices suas delegasse se , fi( curam^ quam uni-
versis Ecctesiis principaliter ex divina institutione de-
bemus , adjuvares , el longinqvis a nobis provinciis

(a) Antiq. E. H., disp. 3, cap. 2.
De D:imas. arl. 13.
God. Theod. Icg. 45 , lih. xvi, tit. 2.
De Bonif. art. 9 , tom. XII.
^<; /// hud, BuB, om, S$,

catumsit, aliis nssercntibiis , negantibus aliis : an
praelerca Acliolius ejusdem poniificis vices in eo ege-
fit. Quodiiaque ad primnm attinet, qiii illiid Tbeo-
dosiijussu, Dainasi acccdente etiam aucioritate et
consensu convocatum ac congregatum scribunt, vix
errare dixeris. Nain cum Rfmiaiius pontifex tem-
pestive monitus, convocationi, quod facere jure po-
terat (i), ininime intercesserit , aiictor videri ac

(f) Apud Goust. epist.i2l.
*a) Epist. i:^, Juxt. Lugd. impress.
(k) Apud Goiislant., iu epist. Bonif. 7,8,9, 10.
(i) Socr. , lib. ii, cap. 17; Sozom. , lib. iii, cap.
10; Bar. ann. 351 , nuin. 20.

317

PROLEGOMENA.

218

dici potnit , ut illud coiigregarelur ; qux prorcclo esl A rium Romanorum episcopum miserant per Eusthaiium^

ralio, cur sexla synodus, Tlieodosio ac Damaso
ejusdeai concilii convocatioiiem iribual (n) , al nul-
lus omnino Damasi ejusdem legutus nfTuii, orrantque
si qui sunl, qui Acliolium digintate iila ab eo orna-
tum censent» cum Tbessalonicensis episcopus sub ip-
^ius concilii finein , aique iit elcctioni Cunstrtniino-
poiiiani episcopi post Gregorii dimissioncm raciendae
adesset , advocatus fuerit , ut alio loco dixi.

Jam vero, quod ad ejusdem concilii Acta pertiiiet,
illa jam Photii sctaie pcrieranl : aliquot itnque
dumtaxrit supersunt canoncs , quorum alii ad fidcm ,
alii ad disciplin.ini speclant. Ad fidcm pcrtincl pri-
mus canon , quo cum aliis basreticis Pneumatomacbi,
atqiic Apollinaristce dainnati suni. Al eos ipsos Da-

nec recte cos facerej qui cum conseniienlem fidei doctrx»
nam semel agnoverint , iterum nunc ea , quce ab ipsis
decreta sunt , subvertere conentur. Unde cnim Constan-
liiiopoli congregaii cpiscopi doctrinam illam fldci
constJir.mi esse cognoverant , quam ex anteacta apo-
siolicne sedis sub Liberio definitione, et judicio, cui
Macedoitiniii ipsi sese submiserant? Illa itaqiie eo-
runulem episcoporum sententia, pro alicnis a fido
ccnsebanliir nntc ipsum conciliiim, fidescjue a Libe-
rio proposila, irrcformabilis, alque irrctraciabilis
dogmaiis, eoriim judicio vim nssumpserat. Erit-ne
igilur qiii piitet illos in synodum congregasse scse ,
ut denniiiimibus illis nssensu suo robur conrerrcnt,
el aiicloritatem? At, iiiqnit scriptor ille quisquis sit,

masus jam antea damnaverat, ejiiS(|iie decretn , tum B Coustnnthwpolitani Patres.retatis iis, quwque circa fi-

Occidentales omnes episcopi , tuni Orieninles, si pan-
cos Macedoiiianos excipias , complcxi fucrant. Si
quishaede rc dnbitat, aileat virum doclissimum P.
Orsi , qui Ecclcsias omnes percurrens re^n in nperta
luce coUocai (b). Frustra ilaqiie Bossuetius boc ca«
none almtitur , ul probct, iii ftdei con!rovcr>iis (1"
niendis ad sedis aposiolicsc aucioritatem, aliarum
quoqiie consensum Ecclesinrum accedere debcre ,
eumque propierea in rinem , Conslaniinopoliianum
hoc coiicilium congrcgatum fuissc , ul eo scilicct ca-
none de consensione liac et unilate conslare pos-
ftet (r). An vero episcoporum aliqiiol bxreticorum
contuinacia elficcre t>oiuit, ut generali concilio opus
esset, pro dogmate, quod aposiolicx sedis judicio

dcm , quaque circa disciplinam a se dccreta essent , id
tantum postnlant , ut Damasus , et qui cum ipso eranl^
episcopi , secum coUastentur , atque ita fnturum aiunt ,
ut cum veibum Dei communi consensu stabilitum ^ et
Clmstiana inter nos charitas confirmata fuerit , desi-
namus id dicere, quod ab Apostotis condemnatum est ^
Ego quidem sum Apollo, ego autem Ceph(e. Videt eru'
di'us tfctor , ut in cowmuni conseiisu verbi interpreta»
tionem ac fidei itabltilatcm collocent. Wx liilerae non
ad Constnnlinopolitniium primum concilium porti-
ncnt, sed nd altcriim qiiemdam conventum scquen-
tis ab boc anni, ad qucm eariim discussioncin rejici-
nius. Verum non id qiiasrimus , an Consiantinopoli-
tani Paircs apostolicre sedis dermitionibus coitsense-

dcfinitum aique Ecclesio! totius obsequio coinproba- C nni , nt fiicere tenebantur, sed aii disscntirc potue-

liini fucral , iierum stabiliendo ? Id veio , ncque
pseudo-Bosbuetius , neque aliiiuis cx doctis^iino, re-
Jigiosissimoque Gallicaiiornm pr;esiilum corpore un-
quam dixerit ; nam quo alio telo Janseniani haeretici
generale cnncilium frustrn , doloquc mnlo inclaman-
lcs, nuper nb iis disjecti sunt et proslrati? An vcro
aliam Gregnrio utrique , Mclelio, Ampbilochio, cre-
lerisque illis Constantinopolitnni concilii Pairibiis,
aliam Gallicanis episcopis mentem Tuisse dixerit
scripior ille?

Certum itaqiie, ralumqiie sit, eitiscopos illos non
potuisse congregnre sese , neque canoncm illum con -
didisse eo poiissimum consili > , ui de consensione ct
uniiate constarel, de qua nnlliis erat dubilandi lo-

rint. Id vcro ot, qiiod sibi ininime concessum pu-
tnnt, iil ex Socrntc et Sozomcno audivimus. Quam-
obrem ex boc loco, delorlisque a recto sensu verbis
nullum sententisc sux priCsidiiim capcre idcm scriptor
potest.

II. Cntcrnm , qnx fucrii Constaniinopolitnni con-
cilii erga priniam sedem observnittia , et obscquiiini,
ex quinio ejiis canone non obscure colligiinr. Ait ila-
qiie canon : De lomo Occidentalium etiam eos suscc-
pinius quiuuam^Antiochiw, Pntris, et FUii, etSpiritus
saucti diviuitntem confiteutur. Qnnf^rilur intcr erudilos
qiiid inlellcxerint concilii Patres sub Occidentaliuni
tomo; vnrins(|iie in scntenlins iliim cst, qii.i; apud dc
Mnrca, Valcsium, Lupum , Tillemontium, Cnveum,

GUS. Quin vero si Socratem et Snzomennm ntlenie ^ atque alios legi possunl. E^'o lamen nd veritatem ac-

legimiis, aperto colligimiis n Constaiiiinop;>lilnnis
Patribus damnatos Semiarianos et Pnenmatomaclios
ob eam potissimum caiisnm fuisse , quod a fidc Pa-
trum, ut Basilius M{d), Romxaccepla discesserunt.
Ut eiiini Socrates et Sozomenus scribunl (e) , nnte-
quam canon ille pronuntiaretur, quo Semiariani, scu
llacedoniani proscripti sunl, Imperator cum episcopis
partis ipsius omni ope adnitebanlur , ut Eleusium, et
qui cum ilio erant , ad partes sueu traducerent , revo-
cala itlis in memoriam tegatione , quam otim ad Libe-

{a) Acl. 18 prosphon. ad imp.

{b) Tom. 1, lib. i , cap. 8.

{c) Vid. parr. ii, Iil>. xii, rap. 8;

cedere pnto Baronii (f) opinionem, qui sub bis ver-
bis indicari censcl regulnm seu confessionem fidei a
Damnso Roinnnnque synodo cxpositnm, de qua su-
periori anno egimus. Antiocbenos enim Catliolicos
duplicis generis fuisse conslat : alios, qui nnnm di-
viniiatem, ac ircs bypostases, atios vcro qui, by-
poslnscon voce repudiata , divinitaiem unam ac ires
personas proniebantur; atqiie illi Meleiinm, bi vcro
Panlinum episcopum .(^equebaniur. Ad primi gencris
Antiocbenos quod attinet , nulla apud episcopos Con-

(d) Epist. 244. juxtaBB.

(e) Socr. lib. v , cap. 7; Sozom. lib. vii , cap. 8.

(f) Ann. 584 , i\um. 1%^

219 ^ SANGTUS DAMASU8 PAPA. fiO

stjntinopoli congregatos conlroversia esse poterat , A legerii. Censet eliam eo locu agi de Antiocbeno

qiiin Catliolici foreni , aique ad communionem reci-
piendi. Canon itaque ille secundi gcneris Antioclie-
nosrtispicit, quos ad communionem recipiendos esse
jubet, qiiamquam ires hypostases minime proOie-
rcnlur, cujus rei causas alibi exposuiinus. Cur vero
Occidentalium tomi liic mentio Cbt, aut qiiis bic to-
mus? Occidentalium voce Hoinanuin uiium poiiliA-r
cein veliit eurum caput , ei e syiiodo sua plerumque
scribenlem , a Grxcis designari solilum , laiu certuin
est, quam quod certissiinum : vid. capi, 20. Neinini
prxlerea obscurum est tomi vocabulo sigmticari dog'
nialicas definiiiones ab eo proposilas. Hiiic Basilius (a)
aliasDamasi litteras ad Orieiitales scriptas Occidenta-
lium tomum vocat, atque eas veluti ad fidei normam
provocat.

Uoc igiiur loco agebatur de aliqua definitione
Romani episcopi, ejusque concilii , qux ad eoruin-
dem Autichenorum cuusam pertinerei ; at Damasus
anatbemalismo 20 ei 21 , sublaia trium dicendarum
bypostaseon necessilate, eos perfecte Catholicos esse
pronuntiaverat , qui unam divinitalem , poteslateiii ,
majestalem ac gloriam Patris , ei Filii , et Spirilus
saiicti, ac tres veras , xquales, semper subsistcnles
persoiias profilcrenlur. H<ec vero eral corum Anlio-
clicnonim fides, ul ex Bieronymo (6), Nazianzeno (c),
ac cx Paiilino ipso constat, eaque formula Aii-
tioclienac syiiodo adjecta , qiiani coram Albanasii)
professiis esi. lile igilur Occidentatium tomu$ aliud
nihil esi in Constantinopolitano eo canoiie , quam

schi^matc iiincsublato, ac muttia dissidentium con-
cordia extincto, quod cerluin omnino est ; nam Gre-'
gorius de reintegraia cbarilate gaudio aflectus, ad
Arianos sese converleiis, qui anteaciam dissensio*
nem Caihoiicis probro verteranl, Vbi sunt , ail, igi^
tur, qui re$ nostras tam bene, quam male se habentes,
observant , non ul judicent , sed ut improbenl, Agit$
igitur.,., ad concilium vos etiam e^si vocamus^ ut
pudefadi , viciique recedatis , cogniia nimirum ex eo
ipso qitod cegrotavimus , nostra sanitute,,., Non euim
de Deitate dissensimus ; sed ordinis et disciplince cau-
sa certavimus : nec de eo inter nos contentio extitit ,
utra impietas eligenda esset, eane qum Deum contrahit^
an illa qute Spiritum sanctum dumtaxat , vel Filiuni
g quoque ipsum a divina essentia distrahil.,,, Quibus
profecto vcrbis Faulinianos ac Meletianus respicit ,
eosque onines perfecie Catbolicos ct integrae fidei
fuisse aii , qiiamquam alii ob reticenliam Irium by-
postaseoii dc Sabclliana lixresi, alii vero , ac si
Ariani et Macedoniani esseiit , calumniose traduce-
rentur , ob rclentam cum iis societaiem. Tum per-
gil : Nostra non eadem ratio est. Nam quod ad divi-
nitatem attinet , inter nos conseniimus , labiumque
ununiy et vox una fuimus,... Verum aliis de rcbu$
coutentio inter nos fuit. Male etiam id quidem , non
enim inficiabor : Nam cum fieri non posset ^ quin ali*
quid , homines cum simus , peccaremus , nostrum hoc
erratum fuit , quod nimio pastoris amor$ affecti sumus,
nec cx duobus bonis utrum magis expetendum esset

celebris illa Damasis ecthesis, quam episcopi illi cum G Teperire potuimus ; quousque in hoc convenimus , ut

pro lege habercnt , eos qiios anlea pro alieiiis ba-
buerant, compleciuntur, velut ad ejus normam cgre-
gie Catholicos. Id vero est quod practer Damasi ip-
sius acla a Sarazaiiio publicata , Eutychius Alcxnn-
drinus aperte asserit apud Reiiaudotium (d),ac syno-
rlicus libellus non obscure iudicat , cuin ait , eum
pontificem, collecta Rom.^esynodo, divinum decreliim
edidisse, et ad eam qiiae Consianlinopoli cogcb.Uur,
emisisse synodum (e).

Hunc ego canonem , ut obiter dicam , Meletio au-
ctore , ciijus magna erga sedem apostolicam obser-
vantia profcclo fuit , conditum lulsse puto, dictam-
que ea occasione Nazianzeni orationein 15 'de Pace
inscriplam. Elias Cretcnsis eam refert ad eamdem

CTRUMQUE PARi IN LAUDB et admtratione poneremus.
Aii vero (|uid clarius , ei exprimendo Aniiocheno
schismali et concilio , qiiod hinc habebaiur desig-
gnaiido, .-iptiiis quid dici poterai? At quamquam vir
exquisitae diligeiitix ad veritatem propius accesse-
rit, fallitur tamen , cum putal agere Gregoriura in
ea orationc de peculiari suic Ecclesiae dissidio; ex
cujus clero cum ali<iuis , aul Melelio, aut Paulino
taiiium , coniinunicandum crederei , a Nazianzeno
ipso, qui se designal candidi ac probi patris noniine^
secnssionem fecerat , ac deinde ad eum rcdierai ,
qucm proinde Gregorius filii obsequentis loco habct :
nani si quis oraiionem illam recte perpendnt, facile
dijudicabil , Tillemonlii interprelationem iinllo fuu-

causam , ob quam oratio 12 habita fuerat, ad subla- D dameiito nili : si(|iiidein Nazianzenns iitrique parii

tum neiiipe Monacboruni , qui ab ejus parte disces-
serant, schisma. Billius qni merilo observal plures
esse locos , qui neque ad eam causain , ncque ad id
lemporis referri possunl, ab Elix oplnione discedit,
sed a judicio abstinet, neque ipse indical, qua oc-
casione, quove lempore dicta viJeri possit. Tille-
montius it-ique (f) eam Constanlinopoli diciam pu-
tat, posl Valentis obilum, ac collatum non diu an-
tea Theodosio imperiuin» quod profeclo nemo iie-
gaverit , qui orationem ipsam prope finem aitente

(a) Epist. 265 , num. 3.
ib) Hier. epist. 15.
lc) Nazianz or. 32.

comniunicaverat. Deinde candidus ille , ac probns
pater Gregorio liiiic diceiiti assidchai cum obsequent$
sibi filio. Ille praeierea anle Gregorium de pace
verba feccrat. Alius itaque ab ipso Gregorio illc es^e
debet, Poslremo probum illuin ac candidum patrem
et obsequeniem filium sibi assideiites , et mulnum
sibi ipsis ornamentum affercntes ait. U veroea qua er3i
huniiliiaic ac modeslia Gregorius minime de se di-
cerei. Ego itaque boc loco , aique iis verbis de Me-
lelio et Flaviano , quem Meletius iion diu aniea ad

(d) Renaud. H. P. Alex. in Timolbeo.

(e) Cap. 76.

(/) De Greg. Naa^. act. W et i.oU 30 , |om* I3(.

m PHOLEOOIIENA. m

presbf lerattts ordinero evexerat, agi piito. Huuc igi- ^ caeteris raiioiie usus, quod vonia fort(is>e dignuai

videri poierat Occidentales ab Oricnlalibiis noole*
stia aliqua afTici , qiiousqne nnndiim inaiiiresium fue^
rat, an illi Meleiium , duin vivcrei , pro Aniiocheno

lur , probi ac candidi patrii , illuni vero /!/it o6«e-
queniis nomine ap|)ellat ac designal. Uterque Gre-
gorio tunc diceuti assidebani , ac nuituo sibi ipsis
ornamento erant , qnia Fluvinnus Mcleiiuiu ad re-
giaro urliem secutus fuerat. Melciius tandem vir <jm-
plez , «;Mr(if tnoribtu , et vullu placidui , tum pro
pace JaiM>raverat , tum pauio aniea , ut erat eoruin
lenipomm mos , ad populiim de eadem sermonem
babuerat (a) , ms igilur veluti pacis et concordiaB
eo coiicilii canone .restitutae auctores » sibi iunc di-
centi a&sidentes , pro concione laudat , aiqtie hoc
est , ni ftflior , certum miniineque obkCiirum ejus
oniiooisargumentum. Atque binc eliani lux affufget
ad cogiio^cendam causain , ob quam oratio 14 , qiix

epitcopo habitiiri eueni , alque excepluri (r). At cuin
iideiu illum e&cepisseni , ac parta utrinque pace ,
res in Iraiiquillitate, Dei bencricio, posit^ jain fuis-r
seiit , alios ab Orieiilaiihus animos induendos , no
nibil oinnino innovandnm (d), Veruin epiicopi illi ,
lumullu , dainore , ac turpi etinm arte efreccruiit,
ui sapientissimo Gregorii atque alioruiu gravloruiii
Patruni consilio poslbabito , unico prwtuli , prw$ul
novui opponeretur , atque ul Flaviaiius Paulino su-r
perpoiitus polius qiiam successor vacanli Ecclesias
datus esse videreiur. Rem oninein ab eodem Nazian-

ftiniiiiier de pace inscribitur, reciiaia est. Nam cum B '^no i'^ carmine de viia sua atquealibi elegantis^ime

diviiius ille vir, concordiam vixdum sarlam, ite-
mm ac lurpiicr abruptam , et publicat ac Deo tette
confiTmaUis pactiones in irritum mittat dotcat, apcite
intelligiraus habitani fuisse ad epi^copos Conslanti-
nopoli congregatos , postquam, Meletio defuncto, de
subrogaiido contra vim pacti iii ejus locum Flaviano
agi coeptum est , eamque esse illam ipsain , cnjns a
se ea occasione dictx meminit in carmine de vita
soi.

III. Ad canonem 5 , alias A , iransitum facio , quo
sciiicet Mjximi Cynici ordinaiio in irritum inittiiur ,
qua etiam in re Painasi sentenli<e conciiium obsecu-
turo esi, Uinc vero factum ut iEjtyptii et Maccdoues
episcopi , quos inter Achoiius recensendus est ,

desciiptnm , prnelerea recilant Baronins , Tilleinon«
tius , atqiie alii , ut niliil opus sit illain iieruin a
nie recantari. Minime tanien iinpetrare a me pos*
suni , quin iternin asserain Theodoreium nimio suo
erga Flavianum studio abropium fuisse , cum epi-
scopos illos , quos Gregorius gracculoruin ac ves«
parum nouiine coinpellat , lueri voliril per aperlain
adversus Paulinum caluinniam, liax scribens (e) :
PauUnut quidcm prcetulalum Ecdetice iiliut tibi vt/i-
dicabat : tcd reclamavit antittitum ccetutf rationi con*
tentaneum non esse dicent ut qui Meletii consilia
retpuisset , post ejus obitum sedem iUius acciperet,
Nani si Melelius et Paulinns pacto convenerant , ut
qui eoruin alteri snperstes essel, Ecclesiam integram

qoamquaro Gregorii Nazianzeiii episcopatum inipro- C adrninistrnret , falsum profecio est , Pauliiiuin Me-

bare visi sint, ac violaios ob ejus Iranslaiionem ca-
Dones, causarentur, niliiltainen pro eodem Cynico,
aut contra ejus exauctorationem luoverinl. Quin po-
tius ha;c ab iUis gereb.inlur , non tam odio ejnsdem
Kazianzcni , vei ut in cjus ihrono aliuiii collocaient ,
qiiain ui iis qui illuin episcopuinConstaniinopoli coii-
stiiuemnly dolorein aliquem, ul ipsc ait (6), inure-
rent. Ex quo discimus Maximum ipsuin ad hoc usqne
tempua, neque in llaliam venisse, neque aliud quid-
pbm egisse apud Damasum et Occideniales episco*
pos , quo rebus suis opein ferret. Cxleros autein
concilii canones omiltimus , tum quod nibil ad euin
pontificem sedemque apostolicam perlineant, tum
qtiod dubium adhuc sit , an ex iis nonnulli ad hoQ

leiii consiiia concordix reslituendx* idoiiea respuissc.
Hinc Gregorius, cujiis testiinoninm nemo repudia-
verit, aliam, eainque prorsus ridiculam, causani af-
fert cur scquior iila , quaniquam major episcopo-
rum pars Flaviannm Meleiio subrogandum ccnsiie-
ril. Qiiainohroin si Fiavianus ipse , ne episcopainm
illum aul ambiret , aut sponte oblatnm acciperct ,
jiiraroento sese obsirinxeral , nulla esi ratio cnr
juramenti religionem sprevissc non videalur , cnm
nedum se eligi et ordinari Antiochenum episcopuin
passus est , sed tanta deiiide conlcntione sedem rc-
tinere studuii. Neque , qnod Grxca Ecclesia cjus
inter sancios iiieinoriain colat , ^stiuiare debenms
nullius euin peccali renm Geri poiuisse , qiiod deinde

ipsum concilium , an veio ad aliud. quodpiam , re- D pcenitentia aliisque virtulibus eluerit.

ferri del>e;iiit , quod vero propius videtur.

IV. Ageiidum itaque superest, de ordinalione Fla-
viaiii, et Nazianzeni abdicaiioiie , qux snni ejnsdem
coDcilii pars et acccssio. Meleiio anle ejus fiiiero
deruiicio, Pauliuus, vi pacti quod juraium fuerat,
Aiitiochenani Ecclesiam reiinere solus debuerai. Id
eensebat Gregorius , atque ut haec senientia obiine-
rel, loUs eloquentiae viribus adlaboravit, ea prae

{») Vid. Greg. Carro. de Vita sua ex n. iii.
{b) Carm. de Vit. sua ei num. i.55.

Roninl v^ Wkim , qnuB ait £cclMiasti€0 aiylo pep-

Hosce ilaque iinprobos episcopos et tumnliuarios
coetus cuin abliorreret Grcgoriiis , de regix civiiatis
episcopalu diiniilciido conhiiiuni cepit , quod post
adventnm i£gyptiorum ac Macedonum episcoporuin
exseciilus est, lunc sciiicet , cum innnibus Flnvi.uio
laiidem iinposilis , nuila amplius supererai teniaiae
ab eo concordi£C spes. Flavtanus enim ordinatus
est , ut ego puto , medio illo lempore , quo Grego-

pelua iiujus verbi vis. Hinc ^fxroi, qui commiinionis
jure utuiilnr, quibiis «^fxroi oppositi siiiil. Vid. Can.
Ap. 15, ac Swicerum. Videeiiaiii epislolam Julii ad
Orieni^les ii. i5.

id) Vid.Naz.Carm. de Vii.bua ex nuro. ii7etseqq.

(9) Lib* V, eap* V5 , e^ interp. Vales.

223

SANCTUS DAMASUS PAPA.

224

rius, nondum resignatione facta , a domo Ecclesiae A clus est , minime sibi necesse duierit. At de lioe

secesserat , seque abdiderat , ne malis , ut ille aii ,
conventibus adesse cogerelur (a). Nam cum oralio-
nem valedictoriam ad Patres i50 habuit, exemplum
se relinquere professus est , quod »i nonnuUi imita-
rentur , ac thronii cederent , non facturi eaent jactu-
ram , sed habituri supernam caihedram muUo subli-
miorem , ae tutiorem, Cx quibus non obscure colligi
potest , Flaviaiium ipsuui , qui lioc loco perstringi-
tur , episcopum , cum bxc Nazianzenus diceret ,
jam creatum , ac in tbroiio collocatum fuisse. Fla-
yianus deinde , si Sozomeno credimus, auclor im-
primis fuii , ut Nectarius Gregorio ipsi succedereU
Quid autem de ulraque hac orJinatione Damasus
senserit , dicam seqiienii auno.

Me non laiet (6) Tillemoniium scribere , ab epi- B
scopis sedi sute redditis , atque deiiide Aniio-
chias in eum finem iierum congregntis , impositas
Flaviano manus. At iile qiiaerit opiiiioni suae praesi-
dium , unde illa destruilur, ut alio loco probatum
dedi. Deinde h.rc viri docti senlenlia receptae tunc
discipliu.ie minime coiiseiitauea est. Nam episcopis ,
qui aui deruncti , aul in plena synodo dejecti fue-
raiit, alter' dabatur , et consecrabatur eodein iu
loco ac ab eadem plena synodo successor : cujus
rei a Nicxna , quae Pbilogonuni , Constantiiiopoli-
tana ipsa , quae Neciarium , Epbesiua , qiiue Maxi-
mianuin Clialcodoncnsi , quae alium Dioscori loco',
ac sexta , qu.nc Tbeopbanem consccravit , exempla
peii possunt. Unum pro Tilleinontio praesidium vi-

concilio rcbusque ad illud attinentibus iterum agen-
dum erit sequenti anno.

CAPUT XIX.

I. De Aquileiensi concilio tcriptisque ab Ulo synodicis
epistoliSf priores dum ad Gratianum recensentur et
expenduntur , ad eorum temporum historiam itlu$-
trandam, II. Gratiani imperatoris rescriptum ad
Aquilinuin vicariniii affertur et illuslralur. Seuto-
nus notalur^ et Anonymi Amstelodamensis impuderUia
casiigatur. Ilt. Tertia Aquileiensis ejusdem concilii
epistola expenditur et cxplicatur. IV. Priscillianus
Romam venit, ut se purget. Quesnellius et Dupinius
refelluntur.

i. Non diu post Constantinopolitnnum conciliumy
Aquileicn^e congregatuni est, ac niense Septcmbri
absoliitum. Ex illo igiiur, quod si non rrequentia,
digiiiiate sullein, ac sanctitaic episcoporum qui ad-
rucriiiii, celeberrimum inter concilia locum tenet,
ego ea dumtaxat colli^am , quae ab instituto meo
hniid aliena suut, atque ad Damasuin attiiient.

Prseter ejus Acia, qux a Chirfletio Trustra sollicitata
sunt, tres esstani epistolsc, quarum geniinae ad Gra-
tianum OccidL>niis iinperaloreui, altera ad Tbeodo-
sium pertinet, qiiamqiinm enrum iiiscriptio omnibus
conimiinis sii. Meniorantur priore episiola ca qua:
ad fidem spcctaiit, et conrecti in concilio fuerant :
depositos scilicct Paliadium el Secutidiaiium, epi-
scopos Arianos, atque Attalum presbyteruin concilio

deiur capi posse ex ejusdem Constantinopolitanse C ipso praeEcnies. Palladii et Secundiaui nientio est

Synodi actis, quibus Flavianus ipse subscribit, ut
presbytcr. At qiii ex liujiismodi subscriptionibus
aliquod ad suas opiniones coiifirmandas argumentuin
trahunt , nx ii prorsus e tenebris lucem qnaerunt ,
ut idem Tillemontius alio loco probat (c) , ego vero
piito duo habila fuisse , ac distingui oportere con-
cilin, qti.ie esi pluriuin dociissimorum hominum sen-
tentla , Socraiis ac Sozomeni tesiimonio non ob«
scure confirmata. Primum non adeo frequens : alte-
rum multo frequentius. In primo Maximum exaucto-
ratum , ac conflrmatum Meletio pra>side in sede
Gregorium. In altero , cui Gregorius aliqiiando prae-
fuit , Flavinnum ordiiiatum , ac deiode Necta-
rium , ediiosque aliquot prvterca canones : utrius-
qiie auiein siibscriptiones , et canones in unuin de-

in litteris Siiigedunensis coiiciliabuli, el in Germinii
ad eas responso, anno 566 jam labente scriptis : ai
Secundinniis nonduiu promotus ad episcop:>tum
fucrai (d). Presbyterum Atialuin Aquileicnses Patrcs
Jiiliani Yaleiilis discipulum vocant : Valentim vero
ipsuin, (|uninqunm non longe abesset, concilium de-
clinasse scribunt, iio eversoi patrice , perditorumque
civium causas prcestares ineo tenereiur (e). Hic post
proditam^ ut Ainbrosius ail, Gothis patriam, in Ita-
liam secesscrnt, enniquc contaminare , et inflcere
conabaiur consiituiis variis in locis, fnlsis sux sectae
episcopis, aique hoc ipso anno , et tempore, quo
concilium congregalum fuerat , Mediolani latebat,
Juslin;e forte prxsidio tutus. tlunc igitur a Gratiano
peiunt ut domum suam TCpetere jubeat , atque flo-

^ - , -- — — ^ ^^, ^ ,

inde collaios , ac ex duplici unum eiTectum ac re- rentissimas Italiae civitntes ea peste libcret.

putatum. Hinc factiim , ui Flavianus , qni Meletio In altera ejus concilii epistola de Ursicino agitiir,

vivo, primo subscripscrat , ut prei<byter , alteri illi, eaque eodem tempore, quo prior, scripu ac legatis

iterum snbscrijbere postquam ad episcopatum eve- abeuntibus tradita est, ut eidem Graiiano reddere-

(a) Carm. de Vit. aua ex num. iSi.

(b) De Flavian. art. 3, tom. X.

(d) Coiic. Von. edit. tom. II, pag. 989.

(e) tlic latrocinaliter Peiavionensem Ecclesiam
occupaverat. Sunt qui eo vocabulo illam intelligant
qu;e nunc Passaviensis diciiur, quod utraque in No-
rico sita sit, ac fleri facile poiuerit ut Pnacionensis^
BeuPeta9tensis in Petaviensem^ ac postremo in Fai-
$dviensem transierit. Vid^ auctorem commentarii de

Litteraiis Italiae, Venetiisimpressi ann. I7i9, tom.
II, ac Tiliemoni. tom. V, png. 707. iEtate profeclo
Innocenii III, ui ego ex ejiis pnniiflcis epistola in ar-
cbivio Passavicnsi asservata oiim Icgi Pataviensis di*
cebaiiir. Si itaque ba*c vera snnt, Passaviensis Ec-
clcsia Victoriniim episcopum ct martyrem, cui Hie-
ronymu!^ in cntnlogo locum dedit, sibi merito vindi-
cabii. Deiiidc illustris ejus cleri ct populi laudanda
religio. et fldes erit, qui latronem illum sibi prseess^
noluerit ac turpiter rejectum a se expulerlt.

2«5 PROLEGOMENA.' Ii6

iiir. Posl/iiiam igitur decretissuis se providisse puia- A Ambrosius, aliiqiie Corum plures, qui eidem concillo

adfuerant, tnnc Aquileiae posili, sciibendum ilerum

Teninl, ne duo illi, qui juxtn angulum ripensis D.ncio'.,
Nicaenum concilium oppugnarc ausi fucrant, nmplius
latere ac venenuin Arianum afnare posseni, aliud se
negotium curare debuisse aiunl, gravissimum sane,
ac mngnam ipsis solliciludineni aflerens, qiiippe quod
Ecclesix corpiis loto orbe diffusum lurbare posset.
Eorum vero yerbis exprimam, qiiid boc fueril. Licet
frequenter compererimus Vrsinum non potui$se obre-
pere pieiati vestrw^ quamvis quieluni nihil esse patia-
tur^ et inter belticas necessitales obreptio imporluua
lentetur^tamen ne tancta mens vestra animique tran-
ifuHlitas, ques omnibus consulere geslit, importnni ho-
minis eimulata adulatione fledatur , deprecandos vos,
et obseerandos, if dignanter ducitis, mtimamus , non

ceiisueninl; rogaiidumque imperatorem, ut provide
pro rerum necessitate consiilerel ; quod lamen cxtra
Damasi ipsius coiisilium sententi.amque non ego fa-
ctum crediderim. Nam quod Acbolius in eudem con-
cilio, If^gali munere fiiiictus sit, nonnuliorum opinio
est, quam ipsa synodi acta destruunt.

n. His itaque litteris Graiianus oxcitatus est, ut
boc anno rcscriptuin daret ad Aquiliiium, ut videtur,
urbis vicarium, Cod. Theod. lib. xvi, lit. 2, I. 35,
memoratum, connrnialunique, quo liim Romani, tum
ipsius Aqiiileiensis concilii poslulaiis fecil satis. Hoc
ex vaiicnno codice magnus Aiinalium pareiis ad an.
58!, lum deinde magis correctnm Sirmondns, po-

soium prascaventes futura^ sed ctiam prmerila, (/ikc B ^^''^'^**^ ^onslanlius edidit iiiter Daniasi cpistolns.

jam ipsius teiveritate gesta sunt, perhorrescentes, Nam
«f aliquam viam nactus fuerit audaciWf quid non ille
confundat .'.... et ideo petimus, et rognmus, ut obri-
piendi ei adinure dignemini facuUatem, Ursinus itaque
Yaleniiniani rescripto,quod anii<)37l dalum diximiis,
pridem relnxatus acerto consiilutoque cxsilio, Medio-
lani sedem Gieral, ac cum JulianoYalente,quietiam*
eo deinde secessernt, in sceleris societntem coicrat.
Indc ▼ero ad Romani concilii preces anno superiori
abire coactus , et in Galliam relcgatus , Graiianuin
loncbello Alamannico occupaluin adire potuit, ntque
oiimi suo suorumque studio agere, ui imperaiorem
illum flecteret , suasque in partes traberet. Obse-
crantur itaque, ut seditiosum illum , Arianorum so-

Obscurum illuJ identidem, perplexumque esl, sive
ob aliquod transcriplorum viiium , sive ob stylum
ipsum, qui Gallicano cothurno perpeluo assurgil. At
eorum, qu:r continet, baec suinma est : Se pridem
dedisse lilleras ad Siniplicium quundam vicarium,
quibiis jubebatur : priino ut omnes, qui impios coetus^
prolanata religione tentarenl , ad centesimum Urbis
miltiare pellerentur, ubi pertinax furor ab obsequentibus
destitutuSf in ejus tantum perniciem rueret, qui solus
erraret; secnndo ut condemnali judicio recle sentien-
tium sacerdotum, rediium ad Ecclesias, quas conta-
minaverant, non haberent, ac redintegrationem judicii
frusira apiid imperalorem precarentur. Prima biijus
ad Siniplicium rcscripii pars Donatislas, Lucife-

cUm^ ac sceleraluni hominem a se rejiciat, atiiue eo (] riauos, ac Novatiinos perstringii, ac cum iisomnibus

lacto Ccclesiam tutam iraiiquillamque servet. IIoc
fero consilium, alque banc agendi raiionem eo ina-
gis Gratiaiio necessariam scribnnt, quo Ursini aiii-
Dus aperiius ^ese prodideral. Eo ipso enim lenipore,
quo ille linperatori in Galiiis nioleslus fnerai, Ro-
nanam quoqne Ecclesiam, civiialemque adverstis
Daroasum concitabat, missis distributisque per Ur-
bem liiteris per Paschasium quemdam , * seditione
plenis. Hinc prxfccius Urbis, a quo curanduin erat
ae quid civium quies delrimenli caperel, iis de rebus
Gratiano ipsi retulerat , ac popnlus Romaniis cuin
ksc Aquileiae scribebantiir , pendebat incertus, ac
rei exitum exspectabat. Hiijus Paschasii , cum in
liisce iitteris dumtaxat meniio sit , nihil mibi oc-

comniunionc juiictnsUrsinianos. Alteri veroejnsdem
capili, Florenliuin Puteolanum, ac Parmenscm epi«
scopum, postqiiam a Romaiia secunda synodo sub
Damaso collecta damnati ftieranl, causam dedisse
puto. Simplicium siquidem vicarii Urbis officium ad-
ministrasse scinius Graiiano A. iii et Eqnitio coss.,
anno scilicei 374 (a), alque ita Valentiniano adhiic
vivo. Al Valentiniaiius Ursicinianos, dumtaxat, et
rebapiizantcs legibus suis coercuil (6), ad hos enim
Auguslinus scribit : Huic^ Jovinno, successit Valen-
tinianus : lcgite quas contra vos jusserit. Hujiis ilaque
furfuris et perlinacise homines , ullra centesimuin
lapideni, episcopos vero ab earum Ecclesiarum, a
quibns depositi fuerant, finibiis expellcre Siinplicius

corrit quod addam : quia lamen abscisus diciiur, j) a Valenliniano et Gratiano jussus fuerat. Quaerunt

illum euniichum fuisse inteliigo, quod hominum ge-
BQS impndens, atque ad oinnia audax esse solet.
Nanc si bxc conferanlur cum epistola Romani con-
cilii, qnam superiori anno adscripsimus, nemo du-
bitaveril quin una eademque res utrobique agnlur,
•e scilicet Damasus Ursini ejusque simiiium frati-
dibas ac calumniis deinceps pateat , ac praeterea
bcili negotio intelligilur unam epistol.im diii nb al-

nonnuUi cur bic Parmensis episcopns inclytte IJrbi
proximior a Gratiano dicatur, atque ideoperniciosior,
quam Florentius. An vero Pnteolanus non erat Romae
proximior ? Inclyias igitur Urbis appellaiione Tille-
monlius ac Coustantius Mediolanum potius quam
Romain designatini putant, quod ego verissimum
existimo, quamquam ad hoc probandum. idoneam ra-
tionem non aflerant : observandum siquidem cst,

tera distare non posse. Cum igiiur Gratianus tunc . Urbis prsefectos ac prxfecios prxiorio, inclytas po^
bello occnpatiis, neque ad Romani concilii , neque <esla(e< perexcellisniiamdictos (r). Eodemigiturjure
ad praefecii Urbis litteras rescribere poiuisset, ideo nihil obsiat quominus inc/ylarttm Urbium nomineeas

) Cod. Tbe. lib. ix, tit. 29, 1. 1.
k) Cod. Tb. lib. ix, tit. 5, I. 5, et tit. 16, 1. i, 2.

M7 SAMCTI1S DAMASU8 PAPA. SI8

inieiligamos, in quibus illi residere ac Jus dieere A^"ti<iuiis ^''"^si^^^l"*^'^^^^^^ P^*^^"^ ^^ V'^ pos^^i»

corisueverant : sed iterum ad rem.
' Nec Doiiniislas lamen, nec Ursinlanos ad cente-
siiiium ub Urbe l.ipidem pulsog, nec Puteolanum et
Pdimensein episcopoi ab eariim Ecclesiarum finibus
trusos scimus : sive quia idem Simplicius aliis gra-
vioribus occiipaius, hoc negotium neglexerit, sive
quia iion diu post hoc mandalum, iijunere abtverit,
aiii vero, qui deiiide successerunl, ut Aquilino con-
tigit, privaix graiise, ut Gratianiia ail, imperinle hoc
prcceptum condoiiaveriiit. Hiiic ea judicum ac mi-
nislrorum socordia freli , Donalistie qui expelli de-
biicniit, Claiidianum ex Africa in Urbem evocave-
rant, ut iis loco episcopi prxesset, in eaque ille hac-
lcniis residebat, spreiis imperaiorum legibus; Ursi-

certoque exsilio conclusi nihil ampliusefncereper se
possent, quo pax Ecclesix lurbaretur, reliquiim erat,
ut etiam de cxieris aliquid gravius siatueretur : jiibet
itaqiie Aquiliiio, ut leges eisequnlur in eos qiios rc-
scripium nominalim compleciebator, ac rehaptiian-
tes, Ursini:ino8, omnesque allos, quos eptscoporom
Judici:), huju^modi turbarum reos ostendereiit , ultra
ceniesimum milliare ab Urbe depellat; depo>ito.s vero
episcopos ab earum civitatum flnibits exiorres Taciat,
quarum plebem , vel Ecclesias sive per se, sive per
alios sui similes vexant, piaculo neglcct«'e snnclionis,
ni>i pariierit , obslringeiidos. Cxti rom si Parmensis
episcopus Romanae synodl decreto damnatos fucrat,
8i ea civiias vicario Uuliae suberai, hinc primo colli-

niana vero faciio, qiiae estra centesimum irudenda B 8^^* frosira coniendi suburbicariasEccIesiaseasesse

fucrat, audaciam adversus Oamasum receperat, ac
popuium Romanuin sollicitabat, eoqiie exemplo epi-
scopi nonnulli, qui aut jam damnaii fueraut, aut quos
damnari oporiebat, ejusdem Damasi Romanfaeqae
syiiodi definitiones nihili pendebant, ac sedes, a qui-
bus deposiii fuerant, per scelus ac seditiones, et po-
pularem empiam pretio gratiam , aut retinebant, aul
repetere aiidebant.

ilis igitur gravissimiscalamitaiibus, pariim sejam
providisse, partim vero se nunc occiirrere, hoc rescri-
pio Gratiaiius i^ignificai. Nam quoadUrsinum aitinet,
qui fiierat potissimum in causa cur Romanum, et
Aquileiense concilinm ad eiimdem Gratianum scri-
bereiit, eum Agripfrina ieeetsione tunc cohiberi ail, ne

duint.ixat, qu» suburbicariis provinciis incloduntur.
Deiiide vides quantom ex eo f:tclo momenii aocedat
conjecturis lllis, ac ralionibus, qiiibus Baccbinios,
seriiis ac alii putant, oriam ceiisuit Nediolanensis
episcopi per reiiquas vicariatos Italiae proviiicias ju-
risdiciionem.

Ut vero ejusdem Damasi secoriiati magis consu*
lerci, ac cx^icri in eo, quo par erat,erga aposiolicam
sedem nfficio coniinerentur, duo praRterea statuit im-
perator : primo ne quis scilicet sive ob pravii;item
morum, sive ob calumniae crimeu infamis, aut episco-
pos accusare, aut testis contra ill.os esse possit; se-
cundo ui qui Dainasi judicio sisiere se noluisset, ac
contumax fiiissel, cum damnatns ah eo, quinque aut

»10(111 aliquQs inquietos exerceat. Cum vero imperator G seplem episcoporum habito cousilio depositiisque es-

scse quodaiuinodo purgare videatur, quod inquielum
iilum homiuem, per oecursantes obtundentem scepius^
qnam monentem audiveril , id sciticet eo consilio a se
f:iciuin asserens, iii ad saniora pi;rtralieret, suadcret-
qiie ut sectatores abjiceret, diio hinc colligi possunt.
Primo hoc rescripiiim videri datum post Aquileien-
sis concilii liiieras, qiiibus ob enm caiisam faciliiateni
neinpe suam, perstrictus fuerat, atque ideo huic ipso
aniio, quo Baronius illud collocai, secus ac alii cen-
sent omnino alligandum. Secundo Ursinom ipsum ,
qui anno 579 siias cum Jniiano Yalente vires contra
Ecclesiam Nediolani junxerat, exlra Iialiain trusum,
ac certis exsilii fiuibus conclusum fuisse eo, quod in-
ter annum 379 ac 381 inierjacet, lemporis spatio.

sei, si Ecclesiam, a qna dejectus fuerat, retinere per-
geret, ad urbem Romam sub proHcuHone, fid.i seilicet
at«|ue idonea cusiodia, perproffectos prastorio Galiite, ei
Italiw^ Proconsules et Vicarios transmitteretur. Quod
si quis item contumaxepiscoporum judicium spreve*
rit diffugeritque, eadem publica aucloritate ad idem
episcopaie judicium remitteretur. Const.it igitur li-
cuisse Romano pontifici episcoporum causas in pri-
mii eiiarn, ul aiunt, instantia cognoscere exira subur-
bioarias provincias, per Galiias scilicet et Italiain
totam , ejusqoe hoc jos ab imperalore ip30 asserlom
confirmatumque fuisse, nisi illae ad episcoporum pro-
vinciat^ syiiodom delatae antea fuissent. Nintme dilfl-
teor lamen, qulii hoceodem rescf ipto stniui videaiur/

Cum vero illum, ejusque auiicos sibl occiirsantesGra- D eas qunn in longinqnioribus partibus emergerent, a me-

tianus in Galliis a se audiios scribtt, facile inieiligi-
mus hoc coiiiigisse anno 380 jam provecto, cum sci-
licet Sirmio redux eo profectus est, ut bello Alaman-
nico vacaret (a) , eaque est ratio cur Ambrosius ait
Aquileieiisis coiicilii nomlne, intir beliicas necessi'
tates obreptionm importunam lentari, Verissimum it»*
que est quod ci. Nuratorius ait : (b) Ursinuin sero
admodum iu Galliiti exsulaase;qiiamqiiam baod satis
feliciter, ut alio loco dixi, hiiic conjiciat, euin in ca-
thedra Neapolitana sedare potuisae ante Seferuro*
Cum igitur Ursinus CiictioBan duif liucprsterea

(a) Soxom. , lib. vni cap. 4.

tropoliianis cognosceiidas esse, nisi metropolitanos
ipse suapectus esset. At quae sint longinquiorea illae
parles , aut certo deflnire nemo poterit , aut saltem
consiat, nullain in re de qua agitur, intra Galliarum
et Itnliae praefeciuras pmvinciam , in longinquioribos
partibus positam dici posse ; si<|uidem Grailanus ea-
runi pra*feciis aperle iniperai, ut episcopos, qui R<h
maiio pontifici aut non pamerint, aut ejus judicium
diffugerini , ad urbem Romam etiam invitos pertnn
hant. Sed haec cum a meo iiistitiito aliena sint, atti«
gisae satis sit«

(6) Not ad Joaao. Diac. Sc. Ital. toni« i.

ti» PROLtGOMENA. tSO

Newtonios (a) haic Graiianl rescripto Petri siic- \ dissensiones ill(e inter ipm catholicos fuerint , eas

eessorum in toia Ecclesia prioiatus originem nitri-
buil : atque hinc Romanum pontincem reproc^^enla-
tum scribit sub undecimo cornu Danielis cap. viii ,
cujus deinde durationi annis nescio quot prj^siilu-
tis, Judicium posiremum futurum inquit. At si ha*c
serio scripsii , aliud nihil consecutus est (juam ut
magnam lum civilis, tum ecciesiastlcac hi^tori;c in-
scitiam proderet, augerelque numerum propheiartim
ex grege bectariorum , in quorum ore dcdil Oeus
spirituiu mendacii. Anonymus vero historiae Rom;i-
norum pontificuni consarciiiator , Gratianum Ipsum
vecordisc iiicusal, quod ea lege nedum Romanos cos-
dem poniifices a sua ac cxterorum imperaiorum ju-
mdiclione subtraierit, verum etiam illam,qua deinde

boc loco expressas exisiimare debcmus , quns post
Melclii oMiuin ortas fuisse diximus, nc Gregoriiis
Nazianzeiius iis lacrymis dignas ail qualegj nec otini
nec recens quitquam edidit adhuc^ ob ullo$ tortis adver^
$te impetus. Etenim magistri plebis , atque antistites
snncti datores Spiritus , et qui throuis fundunt ab altis
verba , queis paritur satus , tanto furore se petunt ipsi
invicem , tumutluando « contrahendo copias , carpendo
sese mutuo linguis , effere saliendo , mevtis ut solent^
sante impoteSy pfasdando quos quis ante prcedari queat
rabida imperandi dum tenet mentes sitis orbem univer»
sum prorsuSj ut divulserint.

Ilxc Igitur omnia , quse ob unnm Flaviani ordi-
nationcm contigisse Gregorius tum hoc loco ait, luni

sbaiereutur , in eos iranstuleril. Si enim traiisrugae ^ rursus in oratione ad 150 Patres , ciim perspccla

huic fidein habes , cum Romanus episcopus ad fo-
nim saeculare tiinc irnhi posset, noiidum fuerat ante
hoc tempus supremus Ecclesi;c judex : hoc Damasi
ezemplo probalum putal , quem primum synodale
judiclum ab imperatore poslulasse iiiquit, ut ssecu-
larium magislraluum sui conscius severitatem atque
inlegriiatem declinaret, quamqutm deinde, cum ne-
que apud synodum , neque apud civilcs ipsos mngis-
inlus purgare se posse confideret, ad ipsum priiici-
pis coDsislorium velut adasylum, conrugiendi consi-
lium posiremo ceperit Profecto si puiidum hoc
bibliopolx mancipium ob singula meudacia notari
delicret , nuilus esset oraiioni fiiiis ; nam quot uno
hoe in loco dolos consuat, falladasquc neciat, facile

habcrcnt Paires concilii Aquileiensis, simulque in-
lellexissent , non levem Pauliuo injuriam f.ictamy
aiuni sese iion mediocriier commotos, quod plernque
innovata compererant, quodqiie ii gravabantur, qiios
ob perpetuo servatam cum Occidcntalibus commu-
nlonem a(/;uvart poiiuso|)ortebat, Timotlieum nempe
Alexandrinum et Paullnum Antiochenum. Hosenim
qiierunlur eorum dissensionibus urgeri , quorum fides
superioribus lemporibus haesilabal, eorum scilicet,
qiios idem Gregorius a/!*yt565oyf et fiitrovg vocat^
ac qui tuentur , quam prlnceps tenet , fidem, Si vero
Timotheus posi turpissimns ilias exciiatas , alqiie
agitaias contentiones , cuin suis cpiscopis Cotistanti-
nopolim venit, ut sanciendo faderi adiaborarel, si nihi-

aperieque deprehendet, qui Roniani concilii et Aqui- C iominus eorum hqminum molesiins ac disseiisioiies

leiensis litleras , ac Graliani ipsius rescriptum ad
Aquilinum, cuiu his ejusdem auonymi diclis coiiferat.
Caelerum, quod ad diviiiam Romaiiorum i^ontificum,
episcoporum , ac sacerdotum , sacrorum(|ue omnium
ministrorum exemptionem aitinet , enm tam solidls,
inviclisque rationibus asseruerunt complures scrip-
lores caiholiei ante me , ut iis, quae lam sarpe dicla
sant , iterum dicendis, tempus frustra tereretur.

111. Praeter hanc epistolnm , qua; ad unum Gra-
lianum spectat , eique reddenda fuerat , alteram
scripsit Aquileieiise concilium , quse ad unuin Theo-
dosium et ad Orientales episcopos pertiiiet, qutrque
per icgalos ab eo concilio missos nllnta , ac reddita
imiieratori fuit, ac plura compleciitur, qUtX adejus

ferre coaclus est, planum perspectumque est, aliam
non posse excogitari causam, quam unam releiitam
cum Paulino , rejectamque cutn Flaviauo ordinnto
jam episcopo coinmunioiiem , ac proiude nianifc^tum
est, Aquileiense concilium , quidquid Tillcmontio nc
Florido visum sil, nihil laiuisse eoriim , quae con-
stanllnopoli decreta , ac conrecln jam fueraul, lioc
auiem si constat, contra vero si nihil de Maximi Cy-
nici exauctoratione , sl do Gregorii inthronizatione ,
si de Nectnril ordinatione niliil prorfus in liisce lit-
teris afrerunl , dijndicare ipse potes, quid Ambrosius,
ca[!terique ejiisdem concilii Patres iis de rebus cen-
suerint. Sed ul eo revertar , unde breviier digressus
suni, hos dubice fidei Orientales cpiscopos 0|)tal Ain-

temporis illuslraiidain historiam ftfciunt , si recte D brosius suae , at(|ue aliorum Occidenialiuin comiiiu-

adyeriantur. Primo itaque imperatores laudani, quod
eorum pietaie f.ictum sit, ut in Occideiite vix duo
h.-erellci reperti fuerint : in Oriente vero Artanjs
ejeciis^quod omnes ecclesias Dei catholicis resiituta
nmtf atque iilm per solos cathoticos frequententur : ex
qno patet eptscopos Aqvileiae congregatos de legibus
a Theodosio die 10 Januarii , et 50 Julii in eum ri*
nem laiis , certiores factos , cum scriberent. Tum
dolent , erebra$ inier ipsos cathoticbs dissensiones ,
impaesumntiue dieeordiam , in causa esse , quominus
bls beneficiis integre gaudere possint. Cum iiaque

nioni adjungi , dummodo integrae sinceranque fidei
illi siiil, ac vetustm communionis sociis, Paulino i^cili-
cet ac Timotheo, eadem prarogaiiva servetur , quos
ejusdem juris partlcipes esse volunt, sive quia coni"
munis societas nullam habere debel offensam^ sive quia
cum Occidenlales utriusque partts, Meletian.ie sciliccl,
et; Paulinianx, liiteras dudum aecepissent , utrique
communicaverant , nullaque erat causa , cur unam
modo prx alia eligereni. Ut illam igitur , qtia ipsl
cum omiiihus utebaniur , inter utriusqiie partis ca-
tholicos paccm conciliareDt, pridem se deliberasse

(a) lo Daniel. proph* cap. viu et in Apoc. c. m.

251 SANCTUS DAMASUS PAPA. 23i

addnnt, de miUeiidis ex suo corpore legaiis cpisco- A ip^^^ dissidii culpa dcinceps transferri posset, atque

copis in Orieiilem : at ciim lioc capluin coiisilium
hosiiiibiis deiiide irruptionibus , publicisqiie tiiniul-
tibus retardatum iinpediiumque fuissel , negotium
illud per litleras agenduin censuenint, quibus Tbeo-
dosium rogaverant, ut pacium, quo Anliociienum
scbisma composilum sedatumque ruerai, ratum (ir-
matumque eese veilet , neve paieretur subordinatio-
nem aliqnam attentarl, qua profeclo timeiidum erat,
ne illud nsperius recrudescerct. Sed eos aiidire prae-
Stal : Sed quia $tudia nostra tunc temporis liabere ef-
fectum per tumulius publicos nequiverunt^ oblaias pie-
tativettras opinamur preces nostras^ quibus juxtapartium
Pactum poposciiius , ut attero decedente, penes super-
stitem Ecclesias permanerent nec aliqua superordina-

iis iierum exprobrari, quod Orieniales negligerent.
Videntur lamen in spe opiima justaque positi cum
scriberent, res Aiiliocbenas feliciorem in Aleiandri-
no illo concilio, sccus ac in Consiantinopoliiano con-
tigil, exihim babitiiras. Hinc niunt, id obsecramus^
ut cum inler se costa pleniore tractaverint , etiam auxi"
lia decretis sacerdotalibus vestrce pieiatis aspirent , et
nobis deferri in notiiiam censeatis, ne tilubanli nutemus
affectUy sed laHi atque securi pietati vestrce apud Deuni
omnipotentem gratins agamus , non solum qma exclusa
perfidia est , sed quia catholicis fides et concordia est
restituta. H^c tamen sic accipienda sunt , si Romani
deiiide episcopi aucioritas accederet. Hinc idem
Aiiibrosius in bac Flaviaiii causa Tbeophilo Alexan-

tio attentaretur, Hic liquet igitur, prinio iilas Occiden- B drinocum suis episcopis, a C-ipuana plenaria synodo

lalium preces oblalas imperatori fuisse, qiiia bostiles
irruptiones ac publici tuuiiiltus vias inlcrceperant,
nelegaii niitterenlur; secundo posiquam iisdeui inuo-
tuerat Anlioclienum illud paclum , quod niedio cir-
citer anno 579 jurejurando nrniaium iii ea urbefuisse
diximus, necesse ita |ue est, ut preces ipsas Tbeodo-
sio oblatas fuisse dicamus anno elapso , bello tamen
Gotbico nondum confeclo ac, ut dixi, ejus synodi
Romanie nomine, cui Acacius Meletii legaius adfuit.
Sed cum deinceps neque cjus pacli, neque carum
precum Tbeodosio oblaiarum raiionom habiiam
fuisse aliquam episcopi Aquileix congregati cogiio-
vissent, ac vix restitutam concordiam, ruptam iterum,
dissociaiamque in Constaniinopoliianasynodo, bujus

delegalo judici scribil, saue referendum arbitramur
ad sanctum fratrem nostrum Romanai sacerdotem Ec*
cle^ioif quoniam prmumimus ea te judicaturum , quw
etiam illi displicere nequeant : itii enim erit consultum
sententia^f ita pacis , et qnietis securitas , si id restro
statuatur consilio , quod communioni nostras disscn-
sionem non afferat (b).

IV. Severiis Siilpicius scribil Jusiantium , Salvia-
num , ac Priscillianiim a Csesaraugustana synodo
dainnatos , ar, Romam profectos, ul apud Damasuni
objccta purgarent, ne in conspectum quidem ejiis ad-
missos esse (c) ; quod profecto nemo est, qui noii
videal uiii laiiium rel.ilioni ad apostolicam sedem dc
niore ab ea synodo mature transinissac tribuenduin.

proinde decreta parvifacientes , petimus^ aiunt , vos C Hxc erudiii viri ad bunc annum nierito referunt ;

clementissimi et chrisliani principes , ut et Alexandrne
catholicorum omnium sacerdotum concilium fieri cen-
seatis , qui inter se pleniut tractent^ atque definiant,
quibus impartienda communio , quibus servanda sit.
Cacterum Aquileienses Paires non in eum finem
Orieiitale plenarium concilium Alexandriae convocari
petunt, ut ejus ipsi deflitiiionem in ea causa sequan-
lur. Nam quod ad se aitinel aperte asserunt, pernian-
suros se in communione Timotbei et Alexandrinae
Ecclesiap , neque a pacto , quod Antiochiae jureju-
rando adjecto iniium fuerat, sese quoquo modo dis-
cessuros, atque ideo Paulinum pro Antioclieno epl-
scopo perpetuo babituros ; in quo vides , quid Occi-
dentales ipsi de propria digoitate ac suffragii prae-

Cxsarnugiistaiia enim synodus habita fuit anno
elapso circa Septembrem inensem. Priscillianus au-
tem neque slatiin movil ab Hispaniis, neque itcr
deinde coepiuin prosecutus esi diligenler, scd sub«
stilit in Aqiiiiania, spargendis pcrfidi» seininibiis ac
corrumpcnclis moribus occupatus. Damasi pietatom
ac religionem laudanl boc loco qui sapiunt, ani-
muinque gcrunt praejudiciis vacuum ; at qui vel iiae-
resi patrocinium quasruiit, vel odio in transversuni
aguiitur, Qiiesnellus nempe, ac Diipinius (d\ boc ab
eodem factum asserunt metu excommunicationis ,
qua eadem synodus eos obstrinxerat, qui damnatog
illos bxreticos in communionem reciperent. Apage
deliria : an vcro duo illi episcopi recto itinere Ro-

rogativa sentirent. Cur iiaque concilium illud con- D niam se conlulissent eo consilio, ut objecta apnd

vocari petunt?Ratio in iisdem liiteris , alque bis
verbis expriinitur, ne aut aliqui videantur esse postha-
biti, qw et pacto^ Quod stare volumus, communionem
nostram rogarunt, aut ullius pacis et societatis neglecta
compendia. Diiplex igitur hiijus concilii pciendi causa:
altera, ut eo pacto eorum, qui ad Pauliuum ei Occi-
denialium communionem recenter accesserant , ra-
lionem liabuisse viderentur: pluresenim qui Meletii
partes secuti fuerant, ab Flaviano ob violatum pacium
deinde recesserant (a) : altera , ne in Occidentales

a) Sozom. lib. vii, cap. il.

b) Apud. BB. ep. 56.

c) Uist. iib. 11, n. 250, Oper. Sigon. tom. IV.

Damasum purgarent, si non fuissent omniiio cerli,
liocRomanum pontificem jure uti, ut supremussit
omnium judex in fidei caiisis ? An vero Hosius Nicx-
norum ac Sardicensium canonum auctor prsecipuus,
ac promotor, Hispaiios suos ignorare passus fueral,
hanc iis iii conciliis confirmatam divini primatus
proirogativam ? Id cgo mibi persuaderi non patiar.
Gaeteruui ui non ex conjecturis tanium, sed ex iis ,
qua: adhuc supersuntmonumemis cognoscas, benigne
lector, quae fiierit erga Sardicenses canones nispana&

(d) Qiiesn. dissert. 5, cap.164 Dupin. diss. 2,
cap. 2, §2, pag. 16i.

255

PUOLRGOMCNA.

231

Ecdcsifle observantia qtiarlo hoc sxculo, adisis vir. A el aversaniium licel ora.excltnia focit vestris favilla

dar. Cajelanum Cennium in eriidius ejus Ecclesi:c
anUquilaiibus (a), qui nobis olium boc a laborc fe-
cit. Cuni vero bsrelicos ilios Roma piilsos, cum
Mediolanumaccessissent, abcpiscopo AmbrosioSulpi-
ciuf pariter rcjecios addat , binc colligas cum eodem
clarissuno auctore , magiiam Damasum inter aique
ipsum Arobrosium , aniniorum cunsiliorumque coii-
junctionem fuisse, ac Mediolanensem cxiiniam jam
Ecclesiam, Romanae inprimis obsequentem exstiiissc.
Ncque enim puto inter Catholicos, quin vero neque
iuter doctos a caibolica religione alienos esse posse,
qui nunc asseraut, Gnosiicos Roma pulsos Mediola-
num coorugisse, quod episcopum illiim Romano x-
quatem, aut etiam superiorcni cxistimarent : bscc
vero utriusque Ecclesix, qu» snb Damaso potissi- g Suppficiler Chrislo se ccngregasse regendos ?

respergat ? Non illis salis sunt lavacra , non porticus ,
non plateee occupatce simulacris? Etiamne in communi
consilio non erit conmunis conditio ? Obstiingetur pia
senatus porlio obtestantium vocibus, adjurantium sacra-
mentis ? Aram igilur illam a Constante dirutam , a
Magncntio restitutam, a Constaniio ilcruin eversam ,
ac rursus sub Juliano superstitioni rcprxseiitaiam ,
Gracchus , ut creditur, cum Urbanam prxfecliiram
gereret, legis ab eodem Gratiano lalx auciorilatc
fullus dcstruxcrat, quod egregiuin faciiius Pruden-
lius bis versibiis contra Symmachum iiidicat :

JamquidPublicolas percurram carmine Gracchot
Jure potpslatis fullos et in arce si^natus
Praeclpuos, simulacra Drum jussisse revelli.

Cumuue 9uis pariter lectoribus ouini|K)tenti
pm ■ — ■

inuin ei Ambro^iio conspiciia erat, prseclara conjunc-
tio; cum aucta deinde, atque ad Siricium , Anasta-
Mum, Simplicianuni, et Venerium propagala fuisset,
effecit, ut Africani, Hispanique prxsules Mediola-
nensem episcopum aliquando consulerent, quem non
Ignorabant Romanx Ecclesiae arcti>simo juncium
fcederc. ac dogmaium, sententiarum, consiiiorumque
insiruciissimum et lenacissimum.

CAPUT XX.
552, Damasi 17, Stagbio et Antonio coss.

I. Damasus ethnicorum senalorum de Ara Victoria

' re9tituinda congilium disturbaf, scriptis ad Ambro -

MKnt litteris. II. Celebre ab se anno elapso convoca-

At senatores illi , qui Christianx fidei nomen dede-
rant, ut alteriiis partis sludia frustrarenlur, commu-
nicatis cum Damaso consiliis libellum alium compo-
suerunt, quo obtestabantur falso obtendi a Symma-
cbo seiiatus nomen ; quin vero, se non aditiiros
amplius curiam, si res ea juberetur. Eum deinde
libelluin Damasus Anibrosio misil, injunxitque ut
daret operam penes Graliauum , qui aniiuin fere in-
tegrum in lialia transegit, ne quid inierea Chrisiiana
religio detrimenti caperet. Eorum , qui libello scri-
bendo adfuerunt nomina cum Damasi ad Anibrosium
litteris perierunt , quos tainen Ambrosius ipse innu»
meros fuisae ait, atque id Prudeniius conhrmat, ali-
quot indicans. Graiianus itaque, cui Mediolanensis

tum coneUium Romo! habet, III. PnBdpuw ejuseon-- ^^^^^y ^^^j .^^^.g p^^^^.^ ^^^ religlonem sludii

- - - - -* A.KAAAMA ■ma Mm^m^ ^m^ M ^ § ^^ aa ^M^^MMMMammw ^■aaAbAaa ^^

vocandi eausm. IV. Orientales se excusant^ quomi*
fius ad illud acuderenty eorumque liltercB ex rei tune
ge$tm serie expenduntur, ac plura observanda propo-
muilMr. V. Ctcr de CyriUo Hierosolymitano^ cur de
Nectarii eleetione udem ad Damasum retulerint,
VI. Quinam huic eonciUo adfuerint ? Basnagii erro-
nea sententia.

I. Prirois bujus anni mensibus per senatores Ur-
bis idolorum cultores, actum est dc restituenda sia-
lua, atque ara Victori», dataque est Symmacho cura
legationis in eum flnem petendae ad Gratianum impe-
ntorem. Sutuam illain Tarento pridem Uomam ad-
yectam, i£gyptiis deinde spoliis decoratam, Augustus
in media Curisc latitudine collocaverat, qua parte in-

eum libellum miserat,.cum intellexisset rem iuiquam,
cui prxterea gravissimorum seiiatorum numerus
baud exiguus repugnaret , a se postulari, legationem
non concessit ; aique ita Damasi providentia , aiqiie
Ambrosii opera evenit, ut Symmacbi aliorumquc co-
natus male tunc verierent. Qux sub Graiiano baud
hene cesserat, res iterum tentata est eo defuncio ,
apud Valentinianum puerum ab eodem Syniinacho ,
cujus relatio eiiain nunc superest inier ejus epistolas
lib. X , ep. 54. Verum buic eliam petitioni magna
animi vi inlercessit Ambrosius , niemor legatiinis a
Damaso acceptx, effecitque gravissima ac vehe-
meuiissima episiobi , ac oratione , ut adversariorum
spes iieruni frustraretur. Hanc alteram autem lega-

troilus erat Palribus ad senaium pro deliberaiione p tionem cumSymmacbusobierit jam PrcefcctusUrbis,

euntibus , aramque dedicaverat. Ad cam Romani du-
ees , rebus feliciter gestis , bellisque perfuncii cum
sacriflcareot, accepiasque ex bosiibus victorias refer-
reni, Symmachus indecoplam bausit, qua lululen-
lior in bac causa flueret in lilteris ad Valeiitinianumy
qune eiiam num exsianl. Quo factum, ut idolo buica
seoatoribus curbm pro consilio ingressuris , mero ,
et tbure sacriflcari, ac juramentum dici oporlebat :
Hinc Ambrosius (6) : Ferendumne istud est, ut Gen-
iiUi saerificet et Christianus inlersit ; luiuriam omne$ ,
hauriant vel hwUi fumumoeuUs, tymphoniam auribus,

(a) DisserL 2, cap. 4.
Pateol. XIIL

Urbanam vero pra^.feciuram cuin adminislrare coepe-
rit elapso jam medio auno 584, liquido constat prio-
rein removeri non posse a priinis liujus anui mensi-
bus , ac rem iiiain confectam antequam Ainbrosius
pro synodo, de qua mox dicam, Romam accede-
ret, siquidem ilie ba*c scribit : Nam et ante biennium
ferme , cum hoc petere tentarentf misU ad me sanctus
Damasus Romana EcclesiiB sacerdos judicio Dei e/ec-
tus , Ubellum, quem ehristiani senatores dederant , el
quidem innumeri , postulantes nihU se tale mandasHf
non congruere gentiUum istiusmodi peUtionibus non

(b) Ep. 17, ex BB. cdit.

SANCTUS DAMASUS PAPA.

150

prmbere consensumiquesti eiiam publice privalimque , Ji esi ^ ui conciWnm Romae poiius,qunm Alexandrix

te non convenluros in curiam^ si lale aliquid decernere*

tuT Hunc libellum ego [ratri Clemeniice veurce

dhrexi.

II. De Bynodo iiaque, quae hoc aniio RomsD congre-
gaia esi, nunc agendi lociis. Qiixrilur autem primo
loco quis enm convocaverit , ac quam ob causam :
lum deinde quo tempore convocaia, ac eiiam cele-
brata, quidve actum , definitumque in ea fuerit.

Theodoretus illam a Damaso convocalam scri-
bil(a) liis verbis : Sequenti vero cestaie, ab ea scilicet,
qua Gonstantinopolitanum generale concilium con-
fectum est, cum pierique eorum episcoporum , qui ei
adfuerant, ad eamdem urbem venitMnl , ocgidbnta-
Lioii episcoporum epistolam acceperunl^ qum ipsot

indiceretur, misitque iii euni finem evocaiorias lilte-
ras, quaeideo, cesiatejam (aeta, episcopls illis Gonstan-
tinopolim juxta lilleras Aqiiiteiensis concitii a Theo-
dosio convocatis, communicatae sunt. Utramque si-
quidem hanc epistolam, a Damaso aliam, aliam ab
Aquiieiensibus Patribus , Orientales commemorant
aperte ac distinguunt ; ac quod ad Aquileiensem
attinet, ad regiam urbem se venisse aiunt secundum
Utteras anno superiori posi Aquileiense concUium ad
imperatorem Theodosium missas; cum vero de recenti
aDamaso scriptaagunt, inexspectaio nuntio, senuasi
depreheiisos dolenl, ac Romano illi itineri se impa-
ratos asserunt. GsBterum Romam hujus concilii in-
dictio miniroe a Damaso facia est inexplorata Gra-

hortabatur, ut Romam ad mammam lynodiim, qum t/- 3 liani imperatoris senteniia , qnem ideo suas ejusdem

iuc parabatur , f€ conf^rrent. Nemo enimnescit, Occi-
dentalium vocabulo Romanum episcopum imprimis
intelligi, eorum scilicet coryphxum. Hinc titteras
Lampsacenae synodi, quamquam Liberio et Occiden-
taiibus iiiscripias, uni Liberio traditas ex Socrate et
Sozonieno scimus {b), Uinc quoque Hieronymus aii ,
Hcereticum me eum Occidente, hiereticum me cum
JSgypto, hoc e$t cum Damaso, Petroque condemnent{c).
Errant igitur , ut obiter dicaro, qui hoc Tlieodoreti
loco , Oeddentalium voce , lulici cujusdam concilii
episcopos desigiiatos putant , quorum epistolam ex-
stare aiunt a Sirmoiido vulgatam {d). Hanc enim in*
terprctationem , ac divinaiionem , ne alio loco dicta
repetam , praeter Theodoreium , Sozomenus etiain

Damasi litteris adjunxisse ex Sozomeno liquet : atque
haec est ralio cur Hieronymus Orieniis et Oeciden-
tis episcopos imperialibus litteris Romaro contractos
scripseril (e), et cur praslerea Orientales ipsi piissimi
imperatoris Theodosii lilleris ad Romaiium conci-
lium se evocatos dicant; siquideni unius impera-
toris liiterse , alierius etiam nomen prae se ferre de-
buerani.

III. Quod ad causam cogendi ejiis concilii spectat,
hanc poiissimaiii fuisse Soiomenus nos bis verbis
docei : Meletius upulturam es$ consecutus , Flavianus
vero ejus loco ordinatus contra juri^uraudi fidem : qua
ex re ingens perturbatio Antiocheatem Ecclenam iterum
occupavit : et plurimi se a commmnioae Flaviani le-

manifeste refellit, inquiens Romanum episcopum , ac C junxerant^acteorsimsubPaulinocoUectascelebrabant:

reiiquos Ocddentalium pariium sacerdotes ob Flaviani
ardviationem non medioeriier indignalos ad Orientales
teripsisu, ut eos in Ocddentem convocarent,

Gum autem Orientales Romani pontiAcis epistolam
iccepisse se dicant, cettate jam faeta^ ac poslquam
Juxta litleras Aquileiensis concilii anno superiorf
acripias, a Theodosio acciti Gonstantinopolim vene-
rant , seque vix non deprehensos tiinc dolcant ,
flierito colligas primo, hoc concilium fuisse confecio
)am Aquileiensi convocaUiin.deindetractoriam illam
Damasi epistolam primis htijus anni mensibus irans-
missaro; aique hanc esse,ni failor, rei gestae seriem.
Diximus enim aniio elapso Aquileiense concilium a
Theodosio postulasse, iit ad sedandum ex ordinaiione

ted et tacerdotes ipsi hujus rei causaiater sedissidc'
bant. Verum episcopus Romanus^ac reliquiOccidenla'
lium partium sacerdotes non mediocriier indignatanlur^
et ad PauUnum quidem tanquani episa^pum Aniiochias
consuetas scribebani , episiolat » quat s^nodicat appel"
lani ; ad Flavianum vero nuUat Utteras dabant : quin
et Diodorum Tharsi^ et Acacium Beroece episcopos^ qui
iUumordinaverant, in crimen vocabant, et ab eorum
eommunione abstinebant. Itaque ut his de rebut co^
gnosceretur, tum ipsi , tum imperator Gratianus ad
Orientalesepiscoposscripseruntfeos in Occidentem eon-
vocanies (/). Quod Sozonienus aperte asserit , Hiero-
nynius sub involucro verborum indicat , episcopos ob
quasdam Ecclesiarum dissensiones Romam coniractot

Flaviani ortum di^^sidium, Alexandriae synodum cogi D scribeiis {g) , atque haec est ratio, cur Orieutales illi

juberet , ex omnibus Orienlalihus collectam. Hae lit-
terso ineiise Sepiembrl Jam labente scriptne , ac per
legaios missae, vix reddi poiiieront anno illo jain ad
inem inclinato. Tlieodosius igilur iis post episcopo-
rum discessum acceptis, Aquileiensium sententia
obsecttturus , imperii sui prsBSuIes GoDStantiiiopolim
iltnifii convocai, cum iis acturus, turo de loco, turo
4e causa eoncilii , quod propositum postulatumque
fa«rat.lnterea vero Romano pontificl praestare visum

ia) Lib. V, cap. 8.

[b) Lib. IV, cap. 12; lib. vi| cap. 10.

[c) Epist. 18, Ver. edit.
f) Tiilem. de Ambros., art. 10.

Damaso caeierisque sub illo episcopis rescribentes ,
paratum ad pacem atque unitatem aoimum decla-
rant.

Nolim tamen ego asserere hanc unam fuisse hujus
conctlii convocandi causam ; sed eam inter caeieras
probare non possum, quam Vaiesius , Baluzius, alii-
que Patroni Italici concilii studiose sa>pe urgeniy ut
nempe de Nectarii ordinatione cognosceretur, quam
Occidentales rejicere videbanittr, pro suo erga Mixi-

(e) Epist. 108, Yer. Mu
n Sozom., lih. vu, eap. 11.
g) Epist. 127, Ver. edit.

»7 PROLICflOMENA. tSS

iDuniCjnicuinadeuroappelUntem&ludio. Uauceoini APrisclanum, eisque dedenini in mandatis, tum ut

falsam esse probant, tum Sozomeni sileniium , lum
Boniracii , et Nicolai tesiimonia , quae alio loco pro*
duii ; tum praeierea quod a vero prorsus abhorreat,
Damasum qui lumultuariam Maxlmi ordinationem
in irritum miseral, solemni publicoque ediio judicio,
adeo sibi deinde noii consiitisse , ui Nectarii or*
dlnaiionem eodem Cyfiico impellente reprehenderit.
Quamobrem, si in Romana hacsyuodo deNeciarii ordi-
natione acium fuit, alia prorsus, quam qux obtendi-
lur, ratio esse debuit,cur de iiia, ut dicain, ageretur.
IV. Evocaioriis Daniasi liiieris rescripseruntOrien-
tales , episiola illa, quam Theodoretus reciiat et im*
pense bittdat (a), in eaque causas aiiulerunt binas»
quominus Romam accederent : primo quod cum ha^

Cjelerorumomniumvo/Nn/a/6)ii pacifieam esUj atquead
unUaiem speclare declararenlt lum ut eorum pro
$ana fide %elum manife$tum facerent : qua profecto
deciaraiione ii revincuntur fucum Tacere, qui eos
Roinam accedere noluisse aiunt, quia supreniam
esseconlendebanl Orientatium conciliorum auctoritatem.
C I lerum quo ipsi ctiam sanos sese aique integros
esse probareiit apud Romanum pontificem , in liite-
ris, qiias legaiis ad Damasnni ferendas dederant,
tuni aperia copiosaqiie fidei expositione, Arii Sa-
bellii , Eunomii , Macedonii et Apollinarii huereses
dainnarunt, tum postremo baec , "quae referre opene
pretium est, verba adjunxenint : Si qnid amplius
desideralis, salis vobisfiet^ si lomum Anliochios a syn- .

retici quamquam ahoviHbus depulsi, greges in saltu B odo, quas itlic eelebrata est, coHdilum, nee non eum,

diripere, pjvfanos couventus agere, ac niliii non in
religionis perniciem moliri pergerent, concilio adesse
noii poterant : quin Ecdesias deserere ac uecessario
uudare prxsidio viderentur ; secundo quod prxstilu-
tum tempus non erat tam longo iiineri , caeierisque
ad illud pnrandis sufGciens. Siquidem conveneramuif
aiunt, Constantinopolim secundum tilteras a Reverentia
vtslra anno superiore posl Aquileiense concilium ad
friistimum imperatorem Theodosium missas , ad hanc
Mlam profectionem instrucii^ et de hac una synodo
eon$enium episcoporum , qui in Provincia erant , a/fe-
rentes , cum de longiori ilinere suscipiendo nec suspi'
cati essemus^ nec audivissemus quidquam, priusquam
ConBtantinopolim convenissemus ; ac prosterea consiiluti

qui superiore anno ConstaniinopoU ab oicumenica syn -
odo editus est , legere dignemini : quibas in tomii
fidem nostram uberius exposuimus, et in hosreses recenu
exortas anathemalis senieniiam protulimus. Ex his
enim tria potissimum colligo : primo, inter eos qul
banc epistolam scripserunt, aliquos fuisse ex iliis,
qul Antlocbenae synodo adfuerant, atque, ui rgo
conjicio , Diodoruin Tarsi , Acacium Beroeae, Pela-
giuin Laodiceae , ac Gregorium Nyssae episcopos ;
secundo, certos illos fuisse Antiocbenae synodi acia
ad Damasiim allaia antea fuisse : nam quo pacto ea
legere alioquin hic poterat, ut pleniori cognltlone ea
de re instrueretur ? Atque hoc confirmat conjeciuram
meaiu, qua opiuabar, anno 380 acta illa per Acacium

temporis angustia^ nec ad tongioris iiineris apparaiunif C allala ad Urbem fuisse (b), Tortio, si ad ea quae de

fiec ad omnes communionis twstra: epitcopos , qui m
divarsis provinciis sunt , commouendoSf et consensus ab
iis aeeipiendos sufficeret. Uaec vero ego attuli , ut vi-
deat lector boc ioco aperiam de litieris, quae lum ab
Aquileiensi concilio, tum deinde a Dumaso scriptae
iuerant, meniiunem fieri, nuilam vero de illa epistola,
qiiam postremo ioco liaiici concilii nomine SirmoiH
dus protttlit : atque ut hinc rursus colligat, illam
supposititiam esse, ac nunquam aut scriptam, aut
saltem anie aestivos hujus anni menses Constaniino-
polim transmissani ; tum deinde errare eos, qui ii-
bm ipsam a Theodoreiu indicaiam putant sub Occi"
deniaUum epistotas voce , eique tunc cum scriberent
acceptx, ab Orientalibus responderi. Nam si illam

Constaniinopolitana anlecedentia anni synodo, Orien-
tales scribunt animum diligenler advertas, facile in-
telliges, eorum quae gesta ac oonsiiluia fueranl,
aliud nihil ad apostolicam sedem referri prseter hn«
reses, in quas anathemaiis senientiam proiulerant,
aliaque nonnuila ad discipiinam speciantia capita, de
quibus nunc sermo erit. Jure igitur ac inerito Leo
Magnus ad Anatolium scribit, quo ejus ambitionem
reluiideret, epiuoporum quorumdam eonscriptionem^
eam scilicet, qua Constantinopoliiano pr«psuli primoe
hoiioris partes post Ronianum atiributae fuerant,
num^ttnm fuisse ad apostolicos sedis transmissam noii''
tia»n (c) , gravissimamque viro sanctissimo injuriam
iuferre, qui bac de re dubiiare visi §unt.

Anibrositts, caeierique lialici vicariaius praesulessoiil) Quae vero ad disciplinam spectant, de quibus

scripserant, ut Tillemontio aliisque hujus sententiae
paironia placet, niilla erat causa cur Orieniales
rescriborent Damaso, Acholio, Britoni, ac Basiiio,
qui fictitlo huic Itaiico concilio profecio non adfue-
rantft ac ejusdem gesta ignorabant. Sed hacc obiter,
cum res alibi aiqoe operose discussaa me fueril.

Postquam vero iidem Orieiiiales bis se raiioni-
bo4 eicttsaverant » ne Roniam accederent , ut cha-
iriiatero, qua se ad synodum vocatos aiunt, mutua
ebaritate repeaderent, tres ex suo corpore lo*^
gatos miserunt, Cyriacum nempe, Eusebium, ac

a) Lib. v, cap. 9.

b) Yid. Cap. 15.

Orientales, nulla reliquorum canonum meniione
facta, per iegaios Damaso retuierunt, Neclarii et
Flaviani ordinationem respiciunt, ac Cyrillum Hie*
rosolymitanura ; sic enim habenl : De particuiari
autetn Ecclesiarum administralione , antiqua ut probe
noslis obtinuit sanctiOj et sanctorum Patrum Nicosx
congregatorum regulas , ut in sittgulis provineiis epi'^
scopi illius provincicB , et si illis plaeuerit , iina cttni
episcopis ipsis finitimis, ordinaiiones, prout utile fuerit^
faciant; ex quarum legum prosseripto Constanttnopo-
titanm Ecclesios , reverendissimum ae reUgiotisiimum

m SANGTUS DAHASUS PAPA. 340

Nectarium ordinavimui episeopum in univertali coh' A Gynico favebant, minas ; at ii prorsus divinare milii

eilio, communi omnium consensu^ coram religio$itnmo
imperatoreTheodotiOy adttipulanteomni cteroetdvitate.
Antiquittimce vero Anlioehenas in Syria Ecctetm reve-
rendittimum el retigiotistimum epitcopum Flavianum^
Iflitfi illiut Provinciw , tum dicecetit Orientatit epitcopi
tft unum congregati canonice ordinarunt tota Ecclesia
contentiente t et quati uno ore virum eollaudante :
quam quidem ordinationetn tynodut universa tutcepit.
Hierotolymitance autem Eccletice reverendittimum ac
retigiotittimum CyrHlum indicamut, qui canonice otim
fuit ordinatus, et plurima variit in todt contra Arianos
certaminatubiit. Hocautem loco Bevcregius utitur (a),
ut aposiolicorum canonum , quos sub voce antiquas
sanctionis indicatos recle putat, aucioriiatem atque

vidcntur, suisque prxconceptis opinionibus abrepti :
pontifex enim Bonifacius, testis procul dubio idoneus,
unam lanlum afleri hujus rei causam, quia nempe id
negotii in Romani episcopi notione non etset, enmque
propierea firmitatem non haberet, qaa: ex una tan-
tum apostolicx sedis communione accedere illi
poterat ; siquidem Nectarius , catechumenus cum
esset, Nicxno can. 2 ab episcopatu arcebatur, eaque
est causa cur plures ex Patribus ejus consecraiioni
ab initio iniercesserint. Hoc itaque cum etiam Theo-
dosius probe intelligeret ac verereiur ne quid ite-
rum propterea contra Nectarium moveri posset,
tribus qui tunc ab ea synodo Romam legaii episcopi
fuerant, aulicos suos adjunxit, quo facilius Damasum

aniiquitatem adsiruat , ac ut Nectarii et Flaviani or- B permoveret ad concedendas suae commnnionis litte-

dinntiones, nedum a cujuslibet provinciae, verum
etiam aliarum provinciarum ac totius Orieniis, in
conciiio Gonslanrmopolitano tunc congregatis epi-
scopis, factas probet. Nam si secus essei, cur provo-
cassent s^daniiquam illain lanc/tonem, canonesscilicet
apostolicos 34 et 35^ Hi enim tantummodo agunt de
Tocandis , si plncuerit, alianim etiam et flniiimarum
provinciarum ad sacras ordinaiiones episcopis : hoc
vero contra eos, qui Flavianuui Antiochise consecra-
tum asserunt interim observatum volui. Sed iterum
redeamus, unde discessimus.

Quid igitur Gyrillo crimini datum fuerit, ut Orien»
tales episcopi , ejus npud sedem aposlolicam Roma-
namque Iianc synodum causam tueri debuerinl,

ras, sive formatam^ qu£ collaium neopbytj sacerdo-
tium roboraret, Id vero esl, ni fallor, quud Ambro-
sius, cujus alio loco verba attuli, non obscure sensit,
cum ordinationein suam ab Orientalibus et Ocdden-
talibus comprobatam scripsit, aiquealiis» Orientalibus
scilicet , exemplum dumtaxat , Occidentalibus autem,
suprenio nempe ejus Ecclesiae capiti, jii(/fctKm atlri-
buit (c). Gum igitur ccriam ac necessariam causam
teneamus , cur episcopi illi de Nectarii ordinatione
Damaso reiulerint , minime necesse esi, ut ad Itali-
cumcouciliumejusquelitieras, mera nempe figmenla,
recurramus.Gaeterum erataltera praeterea ratio, cur
formata a Romano pontifice pro Nectario pelerelur,
sed qux &iIeniio tegi ac dissimulari debuit. Nam

ininime conslai. Sunt qui facium puiant , quia Da- G cum episcopus Cunslaniinopolitanus ab Heracleae

masus ac Occideniales ejus ordinationem infamaiam
uoverant. Rufinus praeterea, Socrates ac Sozomenus
illum in fide varium fuisse scribunt , quod recentia
aliquot Graecorum menaea confirmare videntur. At
vir doctrina acpietate insignis Toultaeus, in Yita
ejusd«^m Patris operibus prxmissa, hauc ab eo cul-
pam diligenter amovet. Ralionibus autem ab eo alla-
tis addi posset id , quod in Synodica legitur, eum
scilicet , ab synodis sub Damaso Homce, ac Constanti-
nopoiisub Nectarioceiebratis, muttis elatum taudibus^
ut hinc colligas pura fuisse illum flde : accedat quod
si haeresim professus aliqaando fuerat, ad commu-
nionem recipi per Orientales non poterat, nisi causa
a sede aposiolica antea cognita et discussa. Siqni-

metropoli subtractus, decreto synodi primum honoris
gradum post Romanum consecutus esset ; ut novae
dignilaiis quasi possessionem iniret, videbatur iie-
cessarium, exemplo Alexandriniet Aniiocheni, utde
sui ordinatione apostolicae sedi referret, ab eaque
litteras communionis acciperet , quod exemplnm sub
Neclario positum sanctus Joannes Ghrysostomus ac
caeteri successores longo deinceps ordine secuti
sunt; hisce autem, quae Orieniales a se MiaiMc ned
xeevoyixwc consiiluta putabant, epistolam concludentes
petunt, ut Damasus cxterique Occideniales secum
gratulentur : qua ecclesiastica, ac mutuam cbarilatem
exprimente formula utuntur, ut eorum omnium quae
cousiiiuerant conflrmationem peterent, siquidem

dem Felix III hanc esse Ecclesiae regulam et vele- D hic erat synodicarum relationum, quae ad Romanum
rem tradiiionem scribit, primarum sedium episcopi poniificem mitiebanlur, finis {d).

cum ab haeresi revertuniur , non prius recipiantur,
ac communiouem obtineanl, quam ad primam sedem
acta relala, atque ab ea, quae definita fuerant, con-
firmata sint(6).

V. Quod ad Nectarium aliinet, sunt, quod Jam
observatum a nobis fuit, qui censeut ejus ordinatio-
nem , ex prxscripta Nicaeni concilii lege factam
Orieuiales asserere eo consilio, ut eam tueaniur ad-
Versus Damasi atque Occidenialium , qui Maximo

(a) God. Gan. Vend. lib. i, cap. 51.
\b) Gonc. Yen. edit. lom. Y» p. 187.
(c) Vid. cap. 9, in fin.

YI. Haec Orieutalium epistola inscripta est Daiiuiso,
Ambrosio , Brtlottt , Vateriano , Aschotio , Anemio et
Basilio , ac cceterii in nuigna urbe Roma congregaiis ,
ex quo colligimus eos omnes concilio illi adfuisse.
Si Basilium excipias , ac Britonem , aliorum sedes
cognitae satis sant : Britonem tamen Bollaiidos, cujus
senieniiam Tillemontius (e) sequitur, Trivlrensi
magni in illa etiam aetate nominis Eeclesiae prae-
fuisse censet : pro Basilio alii Bassittnum legunl ; at

(d) De Marc. lib. i , cap. 10, § 9.
(«)DeS. Just., tom.Vm.

PR0LE60MENA.

242

frequenliores codices Baiilium liabent , qu» milii A nymi praeterea erudilione toto illo tcmpore quo Da-

leclio magis placcl ; Bassianus enim Laudensis epi-
scopus liAud pridem ordinatus non ila roagni nomi-
nls et digniiaiis eral , nec lam illuslrem Ecclesiam
adminislrabai , ut prae caeieris, qui prx^iermissi
snnt, nominari debuerit; quamobrem liasiliuni , ne
caeleris, qni compellantur, inrerior sil, aut in Hispa-
niis, aal in Africa, aut etiam in Galliis, primaria
alicujus Ecdesiae episcopum Tuisse verosimile esl.
£x Orienle adfuerunt Paulinus atque Epiphanius ,
ac forte etiam non defueruni , qui ex iEgypto vene-
riiit, ob arctnm cum Romana Ecclesia foedus, ac
imperialium, quibus omnes evocaii fuerani, liitera-
ruro aucioritate. Basnagius quidem Paulinum aique
Epipbanium abfuisse , Maximum vero ('ynicum con-

niasus supersles fuit , usus esi in sacrls illusirandis
Scriptnris , earumque enedandis difficullaiibus, at-
que ut hoc agerel , lum voce , tuin scripiis ad eum
episiolis exeiiabal, qu£ adhuc exsiant, ejusque pon-
tificis incessaniis in Chrisiianam doclrinain sludii
testes sunu Sed jam ad alia.

CAPUT XXI.

I, II. Quid definitum in eo Romano conciliOtacde Con*
ilanlinopolitani confirmatione. III. De fragmenlis
deinde agitur ab Hohtenio editis. IV. Baronii con-
jecturcB expenduntur^ ac vindicantur. V« Daduli de
eodem concilio testimonium adducitur.

1. Dolendum profecln esl, si quae alia, lum pro-

cilio illi adfuisse asseril (a). Unde autem colligat, B feclo hujus syHodi,quamTbeodorettiS maximam vo-

qiiod dc Paulino et Epiphanio scrihit, videril ille :
nam quod de Maximo asseril , a Baluzio liausisse po-
tuit, qui bac sappe fabula deleciaiur (6). His deinde
accessere tres illi episcopi , Cyriacus nempe , Euse-
bius, ae Priscianus ab Orienialibus*Conslantinopoli
Gongregatis » legaii ; quibus forle aulici illi a Theo-
dosio missi comites sese junxerant.

Gum Paulino praelerea atque Epiphanio Hierony-
mus ad Urbem accessii, cujus rei ipse testis esi in
epistola ad Principiam (c), Si enim pene eerte trien"
nium Romw vixit (d) ; si pncterea Hierosolymam post
obiium Damasi profeciurus mense Augutto in Romano
jH^rtunavim oicendit («), ad Urbem cum iisdem sociisac-
cessissedebuitboc anno circa aulumnum,conciliojam

cat, acia, quae aeiate scripioris libelli synodici adhuc
exslilisse videniur, deperdita posiea fuisse : neque
enim duhiiari potest quin ea omnia qux gesta de-
cretave ab ea sunt digna prorsus fuerint doclrina
ac saiiciilale Patrum , qni frequenles in ea adfue-
runt : al cum velusias lemporum hoc nobis bonum
praeripuerii, reliquum esl, ut pauca, quae possumus,
conjectura saliem assequamur.

Quin itaque iis de rebiis in illa actum fuerit, ob
quas a Damaso convocatam diximus, nemo dubita-
verii. Verum cum inierea ires ab Orientalibus epi-
scopis legaii liileras, de quibus uuper actum esi, at-
lulissent, qiiibuseorum qu» tum circa fidem, lum
circa Gonsiantinopolilanam et Antiochenam sedem

prope fuluro^ac proinde longiorem, secus ac noiinulli Q decreia a se fueranl, confirmaiionem posiulare vide-

censent, moram Gonstaniinopoli iraxerai. Illius autem,
a quo eiiam litleras acceperal, nomen haud erat Daina-
80 ignotum. Ateum praeiereahuic pontificifamiliarem
fuisse, conjeciare possuinus lum ex episiola de tri-
bus byposiasibus, qua ejus humanilatein laudai, lum
etiam ex ea , quae inter Evagrium eidein Damaso
pemecessarium , ac Hieronymum ipsum , consueiu-
dine intercedebau Virum itaque , cujus dociriiiam
ac pieutem noveral, apud se reiinuii, ut sibi in cau-
sis negoiiisque ecclesiasiicis expediendis praesio
esset, ac ut Orientis et Occidentis synodicis consulta'
tionikus suo nomine responderel (f). In quo lum op-
timum ejusdem Damasi jndicium laudes, tum su-
premx Romanorum pontificum in Ecclesia potestatis

bantur, bac ctiain de caiisa , quae omnium maxima ,
de fide scilicet acium fuisse op(»riuii. eaque occa-
sione qnas in Constanlinopolitaiio concilio definila
fueraut, Roma^ iterum probaia fuisse, ac confirmata,
quae Baronii aliorumque senieniia esi.

Objici quidem posset, Damasianas hujus confirma-
tionisnullumexstare certum argumeniuin ante Photii
seiatem : quin poiius cum in Gelasiano decrelo ex
Vaticanis codicibus per Fonlaninum , ac virum cl.
Blanchinium edito ac recensito (g) Nicsenap, Ephesi-
nae, et Ghalcedonensis synodi nienlio dumiaxal sit,
secus ac in Horinisdiano a Chirfleiio ediio, in quo
posi Nicaenam addiiur eliam Conslaniinopoliiana ,
hinc colligi vidcatur, illam ab apostolica sede ante

argomentum iiide capias cenissimum. Nam toium , j) Hormisdae xlalein minime nccepiam et confirma*

qiia patet , orbem si menie complectaris , quxnam
alia tibi occurret Ecclesia» cujiis proinde acRomanae
tania fuerit dignitas, et auclorilas, ut ab ea diffi-
cilium obscurarumque lum in fide, tum in disciplina
qoaesiionum consiantia tanta, ac diulurnilate, fiducia
prxterea, atque bumilitaie, explicalio posiularelur,
ac lanto sinceroque obsequio excipereiur? Hiero-

a) Ad ann. 589, n. 2.

b) Vid. lib. ▼ de Gonc, cap. 21.

c) Ep. 427, n. 10, Ver. edil.
(tf) Ep. 15, n. 2.
(e) Adv. Rufin. lib. iii, n. 22.
7) Ep. 123, n. 20, Ver. edit.

9) Prolog. ad Anatl.i tom. IT, opus* t.

tam. At ejusdem Phoiii leslimonium aperlum adeo
expressumque est , ut ego vix dul>iiem quin litle-
leras ab ipso Damaso ea de cansa scriptas, ut moris
erat (h), aut aliud aliquod documenium legerit, quo
ea de re ceiiior faclus fuerit. Recensitis enim in
libro de synodis praecipuarum in Orienie Ecclesia-
rum episcopis , qui Goustantinopoliiano huic conci-

(h) Hoc aperte discimus ex epistola Marciani im-
peratoris ad Leonem Magnum , qiia cum episcopis ,
qiii synodo Ghalcedoneiisi adruerant , profitetur ml-
rari se cur non vicissim liiieras misisset bic ponti-
fex , qus in sacris Ecclesiis legerentur, ostenderent^
que acta eiusdem synodi a sede a^stoHca approlNiri^

m SANCTUS DAMASUS FAPA. 9I|

lio adfueranl, Timoiheo Alexandrino , MeleiioAniio- A tiinc relaias el lectas fuisse oportet. At ego vix puio.

cheno , Cyrillo Hierosolymiiaiio , ac Nectario , quoa
synodi principes fuisse ait , illis Damasum postremo
jungit, eadem aoit multo po$l cbnfirmauiem ^ et con»
uttsu suo comprobantem t eumque consensum, ui
nides , non ex nudo tantum silcntio pr^suniptum,
sed ejusmodi prseterea fuisse jiidicat , ut ea valida
et firma redderet ^ certo aliquo scilicet documenlo
munitum , ac cum iinperio et potestate conjunc-
tum (a). Etsi igitur Tigilantissimus pontifex hxreses
illas aniea ssppe damnaverat , credibile lainen est ,
aliquo iterum solemiiique scripto , noYam hanc in-
victamque definitis iii Constantinopolitano illo con*
cilio dogmatibus vim conferre Toluisse , tunri qnod
ea erant Orienialiuin episcoporum yota , tum quod

ut iteratam conira eos fidei expositionem Damasus
tunc condi jusserii : cui enim bono alta fidei formula
ab Apollinarianis subscribeiida posi iilam, quam
Paulino Antiocheiio aniio 575 iransmissam diximus,
atque allatis modo verbis Rufinus aperte memoratt
Anno itaque 375 contigisse hoc debiiit , quod idem
Rufinus ab Hieronymo audiverat, aeriptoque dein-
ceps consignavit; preibyler autem Hte dhertimmus^
qiio amico et administro Damasns tunc usus est,
alius fuerit oportet ab eodem Hieronymo , qui nec
presbyter dici tunc poierat], ut vidimus, ac..Roma
aberat, scque ad solitudinem Syriacam receperat.
Gasterum facium Ulud a Rufino minime excogitatum,
sed veritati consenlaneum esse, conjici potest ex

post peremptorium hoc apostolica) sedis judiciiim , B mss. cod. in notis ad illas priores ad Paulinum lit-

nuUa erat amplius Macedonianis atque Apollina-
ristis evadendi spes. Cum itaque , ut nuper dictum
a me fuit , Orientales illos a se gestorum confirma-
tionem posiulasse constct litteiis per legatos epi-
scopos Romani aliatis, Damasus id priesiiiisse vide-
tur in eorumdem reditu : illos siquidem abeuntcs
sine responsione aliqua ac sine aliis ad Theodo-
sium liiteris, quibus certior fieret de confirmata
Neciarii ordinatione, ab eo pontifice fuisse dimis-
sos nemo dixerit , qiiem in respondendo synodicis
cousultalionibus diligentissimum fuisse constat, lum
ex iis quae supersunt litteris, tum vero ex Hiero-
nymi , ciijiis opera ulebatur, testimonio. Hanc vero
puto fui!>se causam cur idem pontifex, Hadriano
teste , qui basilicam S. Laureiitii iongo post in- Q
tervallo reparavit, Coiistaniinopolitanum iioc conci-
lium pictura reprsBsetitatum ad posleros in eadem
transmitti voliierit (fr), quo doinde exempio Cceles-
tinus aoSixlus Ephesinum in Liberiana , Leo Magnus
Chalcedonense in Vaticana expresserunt (c). Atque
haec suni , qux in Romano hoc concilio circa fidem
confecta videri pos&unt.

iL Tillemontius actum praeterea fuisse pulat de.
Apollinarianis ab Ecclesia recipiendis : cuinque ei
mandato papae Hieronymus concinnasset formulam ,
cui hxreiici illi deinceps subscribere cogerentur, illud
contigisse.qnod Rufini verbis hic referre prxsiai: Da-
matus episcopus cum de recipiendis ApoUinarianis de-
liberatio haberetury editionem ecclesiasiioB fidei^ cui

teras a me productis , qui eam vocein , qua impressi
careni , adjunctam habent.

HL Holstenius, ex vetusta Valicana canonum col-
lectione fragmentum prolulfi, qiiod inscribitur ex
condlio urbis Homai sub Damaso, de exptanallone fi»
dei. Hoc duplici parte consiat. Agitur in priore de
septiformi spiritu, qui in Ckristo requieseit; \n poste-
riori vero muUiformis nominum Christi dispensatio
explicatur; eamque si quis conferat cum cartnine
sexto, observetque iis versibus pressius repeli, quod
ulieriori calamo eodem fragmento bic expressum fue-
Tiii , (acile concedet , uirunique foBium uniiit eius-
demque auctoris esse, Damasi neinpe, cujus nomine
inscriptus est.

Utruqiie vero ejusdem pars Eonomium ejnsque
asseclas respicit : nam ut a postrema incipiam, cum
ex multiplicibus iis nominibus blaspliemi illl confice-
rent Chrisuim Dominum facluram et creaturam esse,
catholici econtra Patres iis utebanlur, ntvel maxime
ejus erga nos misericordiam ostenderent et commen-
darent, quod aperte colligi poiest ex Germinii lilieris
ad Ariaiios, a quibus is ad Semiarianos transiver.it :
Quod putant , ait ille , se pro magno d$ diwinis Seri"
pturis proferre, ut dicanl Christum' faeturam et creatu*
ram, e contrario nos secundum Scripturas dtnmnf
Viam , et Januam , et Lapidem offensionis , et Petram
seandalif et Fundamentumj et Brackium, et Manum^ et
SapienUam^ et Verbum^ el Agnum^ et Ovem^ et Pasto^
rm, el Sacerdotem^ et Vitem^ et Diem^ etalia : sed

iidem edilioni , si Ecclesiw jungi veUent , subscribere j) hwc omnia sic inteUigimus , el dicimus , ut virtutes , et

deberent^ conscribendam mandavit amico suo presby-
tero, viro diserlissimo, qui hoc iUi negoiium ex more
procurabat , nccessarium visum est in ipsa ediiione de
Incarnaiiom boiiimeii domiiiicuii dici: offensi sunt in
hoc sermone ApoUinaristo! : novilatem sermonis incu-
sare co^perunt (d). Nemo profecto negaverit quin in
Romano hoc coucilio agi rursus poiuerii de Apolli-
narianis, occasione Constanlinopolitanae synodi, a
qua damnati fuerani, cujusve definitiones Romae

(a) olf oO TrelOf xpif&s Accfiacoc o tv; *PMfm; ti

XK^ifTftfavo^.
(6) Conc. Ven. edit. tom. VIH epist. ad Caro|.

operationes filH Dei intcUigamus , non ut divinam ejus
ex Patre nalivitatem comparemus (e). Varias tllas ac
miiltiplices appellationes , quibus Christus Dominua
designalus legitur, ipse eiiam Ambrosius, Basilius ac
Naxianzenus sa;pc adhibenl, quibus operaiionum cjua
varieiatcm multipliceinque beneficentiam indigiiari
aiunt dispensatioiiemque ipsius, ac servatorU miiiii*
sterium non coactum.
Quo vero ad priorem ejusdem fpgfpenti pariem

Mig-, pag. 4591.
(c) Vid. Blanch. not ad Sixt. 5.
(a) Hieron. Apol. t^ cap. tO.
(e) Apu4 Hilar. ffag. ki, Ver.

PROLEGONENA. M6

altinel, ncininem latet, Euiiomiani Spiritui saneto A synodum, ac proinde non sine aliqua verosimili con-

tam diviniiaiem ademisse, tum ejus originem soli
Filio atlribnisse : utrnmque enim ex blaspliemis,
quae supersunt , ejus scripiis constai (a) : hinc est ,
quod Damasus postquam argumentis ex sacra Scrl-
ptura petiiis abunde probaverat Spirilum saiictum In
Filio requiescere, naluraliter scilicei et cssenliaiiter,
tum concludit Sfnritum $anctum non eue Patris lanr
tummodOf aut FHH tantummodo Sptritum , $ed Patris
ei Fiiit SplnlMm, quod adslruit ratiunibus illis,quibus
Athanasius, Basilius, Ambrosius, Epiphanius, Cyrii-
ius, ac csRteri Patres usi sunt, ui probent unum esse,
ob unam Pairis Filiique nalurnm , nec ad res crea-
las amandari posse, Teluti utrique consubstantialem :
quse propterea est raiio , cur recentiores caiholica-

jectura a me asseri posse, hoc fragmentum ad aliud
potiiis , quam ad hoc concilium, ut Holsienius opina-
lur, pertinere, ad illud scilicet , quod anno 580 con-
gregatura dixi , in quo de Eunomii et Macedonii hae-
resi aciuro potissime fuisse constat.

lY. Praeier hsrc llolsienianus idem codex decre-
tum coniinet de Pairiarchalibus sedibus , ac de re-
cipiendis , ac rejiciendis libris. Insignem Dionysianae
colleciionis codicem in monaslerio Sanctae Crucis
ego iractavi bencGcio abbatis tunc ddctissimi ac reli-
giosissimi, nunc sanclae Romanx Ecclesiag cardinnlis
Besntii, atque alterum huic similem Yaliicellianae
biblioihecae , concedente viro celebri aique huma-
nissimo pnire Josepho lilanchino. Tertium ex vettt-

rum partium Graeci addilionem vocis, FHioque^ fac B stissimo Veronensis Ecclesiae archivo memorat num-

tam symbolo , quo nunc uiimur, veluti destruendae
Eunomii haeresi optime comparaiam luerentur (6) ,
lum deinde cur illam eidem Damaso attribuerent.

Prirous hoc asseruit Alexius Aristenus xii saeculi
scriplor in scholiis ad synopsim Canonum a Justcllo
editam ; illum siquidem veluti hnjus sententiae auc-
torem producit Joannes Melhonensis episcopus in
responbione ad Marcum Ephesium, ac Simon Con-
stantinopolitanus in episiula ad JoannemNomophy*
lacem, cujus verba, quaehuc periinent, ex Allatii (c)
interpretatione haec sunt: Sciendum porro e$t, ut nor-
rat Dn amanti$$imu$ diaconu$ , et magnu$ ceconomu$
magnas Dei Eccte$ios Dominu$ Alexiu$ Ari$tenu$ com-
pendio$o de omnibu$ eanonibu$ , et oecumenici$ $ancti$-

qiiam non laudandus marchio Maffeius; alteruin a
Dacherio sibi communicatum se legisse ait Baluziu^
(«), qui omnes haec ipsa decreta coniinent, quae Hol-
stenianus hic codex. Merito igitur magniis Baronios
(/*) hoc de patriarchalibus constitutum eidem Damaso^
ac Romanae huic synodo vindicat, quocum viri cele-
bres Holstenius et Franciscus Blanchinus consen-
liunt. Iluic autem saiiciendo decrcio inde acceptam
occasionem putant , quod cum Ponlifex turbatajp
clandestino Consiantinopolitano canone patriarcha-
lium Ecclesiarum dignitaiem intellexisset , necessa-
rium duxerit synodali hacsua lege ejus episcopi, ai<-
que Orientalium inconsultam ambitionem retundere
Paulino praeseriim curante, ne quid Antiocbena sua

$imi$ iynddi$, nec non, et qute inter ea$ actUata $unt, C ac Alexandrina scdes, quae suae eratcommunioni8«
traetalu, po$t Nicoinum concHium exortam e$ie hare- detriroenti caperet.

$hn , quag FHium quoque Patrem a$$erebat : namque
nonnuUi dieebanl^ quemadmodum FHiu$ ex Patre , ita
ei Spiritum a FHio e$$e genitum^ $icque Spiritum ^anc'
tum FilU fitium , et Pairi$ nepotem decernebant : qua-
prepier ad abolendam iimitem h(Bre$im et orthodoxam
fidem eon$labHiendam^ Dama$u$ $ancti$$imu$ papa ante
ioneHm $ifnodum Con$tantinopolitanam sectindam, iina
cum $ibi obnoxii$ catholici$ epi$copi$ Romce conciiium
eoegit^ qui in $aneto Sicasno $ymbolo addiderunt Spt-
ritum iancium a Patre et FHio procedere, a$uverante$
vero iUum genitum e$$e ex FHio anathemati $ubjece'
nmt. Rodem modo anathemati ^ubjecerunt , qui non
libere^ ei eonfidenter proidicarent eumUem cum Patre

Me non latet hoc ipsum de patriarchalium sediuin
pracrogaiiva decretum ab editore episiolarum Roma-
norum ponlificum, aliisque Damaso abjudicari, ae
Gelasio atiribui, cujus esse canonem de recipiendis
ac rejiciendis Scripturis , cui junctum legitur, apud
erudilos convenit. Potissima hujus opinionis ratio
inde capilur , quod cum fragmentum Hlud Holsleni^-
num , ()uamquam Dama$i nomiue in$ignitum huic de
prasrogativa $edium decreto adjunctum habeal genera'
lium $ynodorum indicem, in quo necEphesini^ nec
Chalcedonen8i$f $icut nec Coele$tini , nec Leoni$^ ueque
Ne$iorii^ neque Eutycheti$ nomina tacentur, Damasi
esse nequeat, miraturque ideo CoustantiuS| quo pactp

ei Filio uniu$ e$$e auctoritati$ atque e$$enti(B, et ple- D Baronius eo tilulo aique inscriptionc, cujus falsitas

r0$que aHo$ ttnaihemati$mo$ contra plures h(Bre$e$ ad-
dideruni. Me non latet Arisienum, seu quisquis ille
sit ipso Aristeno scriptor antiquior, aliosque recen-
tiores Graecos profecto falli, curo additionem illam
Nicaeno symbolo faciam Damaso aiiribuunt, quae
muHo recentloris aetatis est, quamqnam qiio potissl-
mnm tempore ea coepeHi, non vacat inquirere (</).
At hlnc saltem colligi poterit ca de re acium iracta-
lumque fuisse subDamasoanteConstantinopolitanam

[a) Vid. in adnot. ad episi. 53, n. 16 et n. 20.

(b) Vid. Allai. Graec. Orth., lom. 1, p. 72 et
p. 460; Peuv. Th. Dogm., t. H, lib. vii. cap.^,n. i.

{p) CoDt. Hotling., cap. 48 et cap. SO.

adeo nianifesta est, lain facile decipi potneril.

At cum hoc de sedium praerogativa decretum con«
tincalur verbo lenus in Codlce Canonum Quesnel-
lianoy ratio harc noneain, quam Goustantius putat,
vim babere posset si Codex ille jam scriptus fuisset
ante Leonis Magni actatcm , ui editor censuit, misso
lamen hoc incerlo , fallaciqne prapj^idio , qnod milii
videor asserere posse , illud est, ordinein illum na*
merumque prinue^ $ecundcB <u; fertosedis, anteaeU^

(d) Yid. allat. eod. cap. 20; Lequien, Diaserf. 1
ad Dnmasc. oier.

ie) Ad Lup. Ferr. ep. 428.
(f) Ad an. 582, n. 49.

247 SANCTUS DAMASIJS PAPA. m

icm Gelasii constitutum fuisse atque praescriptum : A ut ojus conservationem rite recteque faciam proba-

cjus enim aperte meminit Leo Magmis, ac Felix Ge-
ksii antecessor, qui praeierea eodem l«co eamdi^^linc-
tionem ab anliquis iuajorum staluiis ad se deductam
ail (a). Quin vero ea Statuta majorumt anleriora
sunt xiate etiam Boniracii I, cum liic pontifex ad
episcopos per Thcssaliam constiiulos scribnt : qno-
niam loeu$ exigit , <i placet recemere canomm tanC'
tioniB. reperieiis qua sit post Ecclesiam Romauam te-
cunda sedes, quoive sil tertla : qiia! profccto apertis-
sima sunt. Scio Coustaniium aniiotarc, hisce verbis
indicari 6 Nicxnum canoncm : at praeier ea , quae
responderi possent , illud dumiaxat obscrvari cum
eodem Quesncllo velim (6), Nicaeno illo canonc pror-
8US non definiri, cujusnam Alexandrini, an Aulio-

rent ; alia enim erat causa , cur non oporteret eam
fieri , aul /actam recipi : nam primo Flavianus im-
positus fuit, ut Nazianzenus ait, antiquo prtetuti
prasut novus^ quod aposlolicae tradilioni Nicaeno
concilio coiinrmaias adversabatur : secuudo jiirlsju-
randi religio, illum quominiis asseqiiereiur Antio-
cbcnum episcopalum , inhabilcm eflecerat : quarum
tamen rerinu , ac peracerbi inde orti dissidii, cum
nulla in Orientalium liiteris ad Romanum hoc con-
cilium scripiis memio sit, merito viri gravissimi
dubitant, aii illae, quod £cclc8iastica simplicitate ac
sinceritate careant, ea iaude dignae sini» quam Theo*
doretus eisdem atlribuit.
Hxc iiaque sunt, quas ab hoc postremo Dauiasi

cheiii episcopi secundus, aut leriius locus sil, cum B concilio gesia prx cxleris videri possuni : nam qunc

tamen Bonifacius aliique pontificcs ordincm inter eos
praescriptum exprimanl, acsecundum Alexandrino
locum, Antiocheno lertium aitribuant : Baronius iia-
que reclo sanoque judicio colligere poiuit ex eo Co-
dice, Gelasium non tamhaec primo constiiuisse, quam
quae antea rccte conaiiiuta a praedecessoribus fuerant,
scriptis iierum prodidisse.

Idem esto judicium decreti de recipiendis ac re-
jiciendis Scripiuris librisque ; nam qui exsiiterat in
Romana Ecclesia sacrarum Scripturarum librorum-
que Canon, necesse etiam fuit, ut pro rerum leuipo-
rumque ratione confirinaretur aut eliam augerelur a
Romano poniifice. Id vero cum sub Hormisda factum
concedant viri docli, qiii Geiasii Catalogum auxit (c),

plura alia ejus nomine , tum in conciliorum collec-
tionibiis decreta circumfcrunlur, incertum csi, an ad
islud, an ad aliquod aliud specient , mulioque incer-
tius an Damasum auciorem habeant, de quo consule,
silubct, Tillemontium ac Couslantium. Caelcrum
cum hoc concilium postremum dixi , velim id intel-
ligas ex iis quorum memoria superest; facile enim
crediderim , Damasum advocaiis ad naialem suum
de more vicinioribus cpiscopis singulis fere annis
synodos celebrasse , quarum tamen aliquae ob lem-
porum veiustaiem in oblivione sinl positae.

V. Si Landulpho cuidam seniori Mediolanensi
episcopo fides esi ; sedente D. Ambrosio , gravitsima
dissensio orta est coram Apostolico in tynodo inter ta-

cur non Gelasius ipse Damasi Decreto addidisse po« Q eerdotet monoganm et alios sub eastitate aut virginitate

tuit , alque inde Decreium hoc quamquam ab eo
dumlaxat auctum eidein ailribui , ut deinde llormis-
dae etiam atlributum aliquando legimus ? Neque eniin
Damasi a!tate aut Manlchiei deerant, aut Ariani, aut
Prisclliianisiae » qui vel Scripturas sacras falsarent ,
vel apocrypbas obiruderent , quorum proinde falla-
ciis confirmato iterum , ac publicato earum canone
occurri debuit , ac dari praeterea Hieronymo earum-
dem corrigendarum cura : hacc tamen fragmenla cum
baud omnino constet ad Damasum periinere, malui
a judicio ferendo abstinere , ac inter dubia appen-
dicis loco conjeci.

Quod autem ad canones spectat , qul a Constanti-
nopolitana synodo conditi fuerant, eos , si quodSde

degentes : eaque Apostotico imperante^ et aliis epiuopis
consentientibus, judicio B. Ambrotii detegata, ut quid'
quid ipse diceret , sanclum et firmum teneretur , pro
uxoratisdefiniiaest : quin» si Pseudo-Datium audias,
ea controversia agitata est m synodo Damasi /,150
episcoporum, cetebrata Constantinopoti , ubi B. inter*
fuit Ambrosius. Al eas eorum temporum quisquilias
referre, viro clarissimo Muratorio jiidice, refellere
est ; quamquam Puricelli laudanda diligenlia est ,
qui in ea fubella refutanda studium et operani serio
collocavit suain, in disseriatione posi ejusdem Lan-
dutphi Chronicon, inler Italicos scriptores vulgatum.
Propiusad veriiaiem accessiiDandulus, cum in hoc
eodem Daraasi concilio , lum Priseillianum damna-

Maximo Cynico decretum fuerat excipias , a Da- J) tum scripsii , lum synodalia ejusdem gesta trihus

maso Romanaque sede nullo in preiio hnbitos , Lco
Magnns , Gelasius, ac magnus Gregorius nos docue-
runt, quorum dicla supervacaneo labore huc ego non
transferam : quin tamen Neciarii ordinatio coiifir-
maia fuerit, idonei omnino testes Bonifacius I ac
Nicolaus nos minime dubilare sinunt {d), Conlra
vero externam omnem cum Flaviano rejectam com«
munionem Sozomenus, Theodoretus, aliaque eorum
temporum roonumenta probant : frustra vero Orlea-
tales obiendebant Aposiolicos Nicaenosque canones,

(a)yid. Conc. YeneL edii. tom. Y,p. 185, et
pag. 3ii.
{b) QuesnelL dissert. 12, cap. 4, n« 13:

Orientalium legatis fuisse communicata (e); quae ta*
men unde hauserit obscurum nobis nunc esL

CAPUT XXH.

583, Damasi 17, Merobaude et Saturnino coss.

I. Ubeitut precum Faustini et Marcellini in iit qute
ad Damatum pertinent, ad examen revocatur. II. An
hi duo presbyteri^ Luciferiani fuerint, an potiut
Ursiniani? Bassus Urbit prafectus quis, et an Chri»
itianutf ill. De Ephesio Urtinianorum in Urbe pteU"

c) Yid. Blanchin. in not. ad Clem. et Gelas.

) Vid. Diatrib. 2, § 3.
e) Scr. Ital. Tom. li;

219

PROLEGOMENA.

250

Ho-ijiHUopOt ejuique expuUione. IV. De FabeUa- \vero manifesle probat, prir/Vi/fonfi ad ipsas Marcel-

damMti a Damaso LiterH. V. De Hilario Romano
diaeono^ an ille ad Ecclesiam reversut sf7, et an au-
eior commenlariorum quie inter Ambrosii opera
cireumferutUurl VI. De Arsenio Homano diacono
Arcadtt prcscepiore ae monacho sanclissimo.

I. Ad bonc annum eiimque nnndnm adultum refero
(fjiiamqoam haud omnia) quac siudio Religionis et
Teriialis« Damasum Rnmae fecisse legimus in libello
Precom Marcellini et Faustini a Sirmondo edilo.
Priroo itaque Aurelium graviter ab eo afflictum aiunt»
60 qood Gregnrio B.Ttico communicarel. Quis ille
Aorelios fuerit, quasve afniciiones perpessus sit,
minime esprimunt : Luciferianis illum Romx pra*-

llni Preces coaevus auctor cum Vnino viro $ancio ae
sine trimine (vide peiulaniiam) jussione imperaloris
inexsiUum sponie ilerum proftcto, ejus faciionis presby'
teros diversis modis afflictos , ei in peregrina toca di»
ipersos scribit , quos inler Marcetiinum ei Fausiinum
stniim collocat. Ex eonim itaque numero Macarius
fuisse debuil, qui cum Romae clam substitlsset, ac
collecuis agere, faclionesque fovere pergerct , pos-
iremo deprehensus, exsulare merito coacius est.
Hinc vide quam phaleratae sint, quot dolis cnnsulae
eorum presbyterorum Preces, nam primo qux ad
Luciferianos pertinent, susdeqiie miscent, ut ejiis
secl» invidiam minuant : deinde Ursiniani cum
essent, aique ob eam causam exsillum paiereniur.

fuisse puto, siquidem Donaiisi» , Novaliani , Mani- R exsecraium Ursini nomen silenlio teguni, Luciferia-

cfaxi ipsi 9 aique omnes propemodum seqix, quibus
persuasum merito fuerat in ea urbe centruin catho-
lic:£ communionis esse , curarunt semper, ut suos
Rom» eplscopos haberent, ne extra Kcclesiam posili
viderentor. Secundo loco schismatici bi Macarium
preihiterum recenseni , quem miris laudibus ma*
ciant, quasi vero virtus christiana sine cliaritaie esse
tliqua possit. Hic cum veiitas imperiali lcge, et
dandestinas colleclas agerel, ab apparitoribus com-
prebensos Damasi adstiiniibus clericis cum vi irahe-
relur, gniviter inier eumdum vulneiatus est : alia
vero die ad judicem docius, cum ut Dnmaso commii-
Dicaret, ac imperiali rescripto obsequens essei, nec
vi, nec blanditiis adduci posset, in exsilium pelli-

ni videri volunt, alqiie ob unam inconiaminaios reti"
gionis causnm, lum se a Damasi communlone alie-
nos, tum se vexatos aiunt, ea fraude scilicet, nt im-
peraioriim animos ad misericordiam flecterent. Ma-
carium lionc ego ctim reliquis ejeclum puto sub
Olybrii aut Ampelii pra&feciura ; siquidem cum hxc
velut diu antea gesta libellus narret, ad eorum prae-
fcctonim tcmpnra irabi possunt, sub quibus llrsinb-
num schisma, pulsis refractariorum capitibns, finem
Romae habuisse visuin csi. Nunc pergo ad reliqua ,
quae ad hunc anniim perliiiere videntur.

U. Ait itaque libellus ille nuper etiam factum , ut
idem Damasus Ephesium perdere ayqressus sll coram
Basso Judice : at Bassum Damnsi accusationes repu*

Uur atque apud osiia Tiberina ex accepto vulnere G tisse ea ratione usum, quod constituiiones imperato^

iDorloiis, a Floreniio cjus urbis episcopo, cnjus tn-
nnen nulla apud Ugbellium meniio esi, in basilica S.
Asterii sepultnra) datur. Ha!C libellus de Mncario
presbytero ; an vero Luciferianus fuerit, an Ursinia-
Bos, boc ille iion exprimit non siiie fraude, et dolo
nalo. Aiio autem loco diclum probalumque a me
fuit (a) Lnciferianos nulla imperatorum lege probibi-
los qoin, si rebaptizaniibus non se junxissent , libe-
re siKc religioiii vacarenl. Addo nunc canonem nul-
lum adversuseos edilum, ante Consianiinopolita-
Dum aliquod sob Nectario concilium, quamquam
ubiqoe ab Ecciesia segreges haberentur, in Occi-
dente potissimum. Alia igiiur causa fuisse debuit
cor presbyier ille collectas agere non posset • cur

ffifn contra iteereiicos solummodo promulgata: videan-
/iir, non contra eos, Luciferianos scilicet, ^ut sanC'
tisiimam fidem sine swcuti ambiiione conservettt,
Damasum tunc primum erubuisse, quod invenius
judex esset, qui sotus itnperialia rescriptn piissime tft-
terpretans iueretur. Aiilcqnam progrediar, quaero qiiis
idem Bassus fueril, judex eo tempore sivc prxfectus
Urbi, sub quo res acta dicilur ; notum enim est, qui
illiciia collegia celebrasse dicebantur, apud praBfec-
liim Urbis accusari debuisse. Rassns , qui prxfectus
Urbi fuil, anlea quam ad enm dignitaiem ascenderel,
Gampaniai consularis fueral» ut ex inscriplione ,
qunm mutiiainm Sirmondus, intogram Reincsios at-
tolit (b) manifeste discimiis : at qui Campaiiias con-

compreliensns Damasum pro legitimo Urbis episcopo D stibiris fuit, Anicius Auchenius diclus esl , ul idem

babcre juberetur, cur deinde coniumax, et obnrma-
toscuin essel, in exsilium pulsus e^t, prasier unam,
oollaque publica aut civili, aot ecclesiasiica lege
damnatam , Lociferiani nominis professionem. At
qo2 alia aflerri poterit praeter confiniiaium ejiis
presbyieri In schismaie Ursiniano animum , qund
imperaiores iteratis legibos puniri jusserant ? Uoc

(a) Vid. cap. 9.

(») De Soborb. csp. 5, Rein. , p. 395.
ic) Pro Salotb

Et ViGToau

DD. NN. GRATiAin

rr Fl. Thbodosii pP. FF* AA»

Amoirs » AvcRiints bAsstrs

Reinesius probat, ac ex inscriptionibus consini, qua-
riim altera apud P. Josephum Vulpiuin in Antio legi
poiest, nlieram a viro cl. Josepbo Maria Pralillo pro-
duciam iteriim refero (c). Urbanam iUque praefeclu-
ram Rassus nondiim attigerat anno 381, quo Sya-
grius et Eucherius coiisules fuerant; cootra, illa jam
fuiictus fuerat anno 384, quo Symmacbus tunc Urbis

V. G. CoifS. GAMPANIiB

lodis popolo datis , atqob

Vbctigal l. absolutis

Pos.

STAGRlOy ET GUCHBBIO GOSS.

Prfttll. de Vla Appia lib. iii, cap. 4.

351 SANCTUS DAMAStJS PAPA. 25t

praerectus stios in ea dignitale nntecessores Basium A lioc ctiam fn capite meniiatur, vix dubitaverii, qui

ipsum, ei Aveniium vocat, ac ut Orptiiti soceri sai
bsBreditatem tueatur adversus fiscum, hac poilssl-
mum raiione utitur Yalentiniano scribent, quod cum
Boistcs, el Aneniius, ea de controversia novissime re-
luiiiisenty hsredes recenti pro^cepf ioite absobilijudi-
cio fuerant (a)* Cum ititque Bnssi prxfectura initium
ceperit post annum 581, ac reliquum, quod indead
prnefecturam Symmachi excurrit, parlim eidem Bas-
80, partim Aventio necessario tribuendum sit, fa-
ciie intelligimus, hujus Cphesii causam, cujus idem
Bassus cognitor fuisse dicitur, anno 582autinse-
quenti confectam. Tillemoniius dubiiat an hic chris-
tianus fuerit, siquidem Libellus precum, qui illum
cqlhoUcani religionetn dumtaxat veneranlem vocai,

ad haec advertcril animum : primo scilicet Bassum
non fuisse Urbanae prsefeciurx admoluni antc annum
381, atque nliquam sequentis anni pariem Avcniio
ejus successori dandam ; secundo celebre Tbeodosii
edictum, quo Ariani occupaias basilicns Caiholicis
resliiiiere jussi sunt, Constanlinopoli fuisse promul-
galuni dle 19 Julii anni 381 : lertio ciim illnd Oxy-
rincbi efTectui dalum est, Ephesium eo loci adfiiisse,
atque eiiam aliquaiidiu post hxc ibi subsiitisse : vi-
des igitur, quid hinc effici possit. Nam si ille Bassq
jam Urbis praefecto delatus est, si eodem, aut se-
qiienii anno eum per interiora iEgypit, ac per Pa-
hrsiinnm cursitasse consial, hniid diu Romas sul>-
siitisse 8ub eodcm praefecio poiiiit, sed solum veriere

quod homini ethnico convcnire potuit, nihil pro cer- H coactus est : cor enim aut Romam tam cito, ac gre-

10 definire videtur. At haec verba, quibus Luciferia-
ni, ut solos se catliolicos esse prxdicnrent, pro more
utebantur, ad cliristianam religionem indicandam
retttlit aliud agens vir accuraiissimus : nam qiiin
Bassus christianus fuerit, vix dubilare nos patitur
Priidenlius, ac monumentum Junii Bassi, quod in
basilica Vaticana adbuc superest, ab auctoribus Ao-
m0 subteirttneai producium.

III. Ephe$iu$ ille ordinaius a Taorgio fuerat ept-
scoptis incontaminatai plebis Romante ^ ejus scilicet ,
qunc in scbismate adversus Damasum permanserat,
ei Ursini absenlis et relegaii sequebatur partes; qui
locus ut obiter dicam, observatione dlgniis est, curo
argumentum prxstet miiijme dubium, ex quo ordi-

gnles suos,quibusepiscopusdatus fuerat descruisser,
aul qua; illi cum Heradida tam longe a se posito
negotia esse poicrani, ut ad eum Oxyrincbum usque
sese sponte conferret? Cur vero eo tempore quo
Bassiis Urbnnam praefecturam gercbat Ephesium per
iOgyplum ac Palapstinam cursilaiitem dixerim, alia
etiam ralio ex eodem libello maDifesla est. Post-
quam enim Oxyrincbi Tbeodosii jussa impleta vidis-
sei, iiide Elcuiberopolim ab eodein Ileraclida Lucifc-
rianorum episcopo missus diciiur, iit Hermioncm
ejus secUP virginem visiinret, aique ca forte occa-
sioiie fnctum, ut arctum illud cuin Faustino et Mar-
celiiuo foedus slringeret, qui jamdiu antea eo exsules
sese contiileraiit ; ac cum aliquandiu iu cn quoqae

nandi pro Romano episcopo pontifice, aut abtente G urbe morattis essei, in Africam navignvit : gravla

aut impedito vicarii episcopi recepta pridem disci-
plina constet. Sed ne longius nbeam, quis ille Taor"
giui fuerit incompertuin est : forte Novatianis tune
plures in Urbe ecclesias obiineniibus prxerat, qui*
buscum Ursiniaiii foedus et socieia^m junxeraut;
siquidem adversus Taorgium ipsum ex partc Daroaai
nibil actuiii legimus : plebii vero incQntaminatai no-
mine, Ursinianos laicos inteiligo, quia projeciam eo-
rum temeritatem numquam der^rbuisse, probat epi-
stola Romani concilii ad Gratiannm , quam supra
expendimus, ac Yalentiniani rescriptum ad Piiiia-
num P. U- a magiio Bairoiiio relatum pro confirmaii-
da Siricii eleclioiie adversus iteraias Ursinianae fac«
tionis moliiiones. Hiijus auiem Ephesii nomen idem

deiiide, ac continiiaia incommoda, quae post Ephesi!
discossiiin se ac cacteros Liiciferianos passos aiunt a
Tiirb'>ne Eleuiheropnlis episcopo, in cansa tandeni
rueruiit, ut eas preces scribereni, ac Theodosio ofTer-
rent. At Damasiis supcrstes erni , ciim supplex ilfe
Libellus scriptus, oblalusque imperatori rnit. Cyne-
gius aulem praDfeciuram praetorii Orientis ttinc lenv-
poris adininislrabnt, ut ex cjiisdem iinperaloris re-
scripio, quod eidem Libello subest, cognoscimus.
Cum vero eam digoititem indeplus ille sit primo aut
altero monse anni 584, Libellum ipsum codem car-
rente anno datnm fuisse oportcl. Concedamns iiaqite
illo jam mediodatum, oblatumque Theodosio fnlsse;
si diuturnas Ephesii peregrinationes moramqtie ln

Bnroiiius (b) aiteriteo noiat, velut in mendo cnbans : D iiHgypto factam, antequam in Palaesdnnm se confer-

Gotbofredus vero Epliesium nostrum, Ettrtfstum illura
fnisse putat, quem Arcadius anno 505 in numero
sacrorum aniistitum hal>eri non oporiere jiissit in i.
18. Cod. Theod. de Hsr., quod seiiieet episcopaiu
jam dejecius fuisset. Goihofredum Pagius ac Tille-
mootius secnti sunt, quorum probabilis est opinio ob
eam, quae saspe occurrit litierarum Y et F eommnia-
lionem, fieriqiie facile potuit, ut librariiis loco Ephe-
$ii Eureiium levl erralo scrip^eril. Quidquid horum
sit , qiiiii Epheiiu^ \\\^ pplsps ab Urbe fuerit, ac Li-
bellus precum, qui fiiisse Hlum judicio liberatum ait,

(a) Vid. Symipach., epi|l. ^. 5ft, 39 ei ffl^

Ub. ]^.

rei,siiempus, qiio ibi siibslitit, ac illnd quod ab cjos
discessu deinde fluxil, anieqtiam lil>ellus ille scribe-
reiur, ac ii presbyteri nd Imperaiorem Constaniino-
polim accedereiil, suppulemus , id quod dixi, racile
staiuemus, Epliesium scilicet sub prasfectura Bassi
Romana urbe necessario excessisse.

lY. Qnod itaque ex eodem tot mendnciis scatenie
libello colligi potest, illud est, fnbellj|in de damnato
Liberio per Damasuro, in 9Ctis Eusebii presbyieri a
Baliizio publicatis ree Itaiani, ejosdem Damnsi aelate
posteriorem esse. {ijl^ip fi |he f^iberium praevaricato-

(b) Ad anii. 39^1 n. 10.

9» PROLKGOMENA. 2?;4

rem faeta iyMdo dtuiuiaverai, cor noh iidem presbj* A in ctvitate epUeopui, Omni eniin hebdomada offeren''

leri bane eidem prxvaricationem yicissim deinde eo-
dem libell06iprobrassent,utAtliana8io,Hilario atque
•liia ejus feneris, ac noroinis episcopis ? Gur ne mo-
roenlo quidem, ot ex eorum scripto constat, tum
ipsi, tom espteri Romanae urbis pervicaces clerici,
boic pootiflei commnniearunt ?

V. Godex canonnm a Quesnello editus exposiiio-
nem fidei eontinet Faostini pr^sbyteri nomine in-
feripiam. Eamdem scriptor iile ab eodem Presbytero
oblatam Tbeodosio conjicit, atque a Tbeodosio dein-
ceps iransmissam Damaso conira scbismaticos Im-
peraiorem lllum obtnndenii, a quo posiremo ad scri-
nia sedit apostolicae, stque ab iis in eum, quem Ro-
mansB Bccleai» pecullarem Yocai Codicem, transie-

dum etr, et $i non quotidie peregrinii^ ineolit lamen
vel bis in hebdomada ; et n non desint^ qui quotidie quo*
que baptizentur cegri, Sed de his jam satis.

VII. Prioribus eiiam , ut egopulo, bujus anni
meiisibus Arseniiim Arcadio puero jam declaralo
Augusto , bulc muneri obcundo parem , Damasiis
pr.Tceptorem misit, rogatiis a Graiiano, cui Theo-
dosins ea de re scripserat (e). Rnronius Melapbrastls
fide nixuseum Roinan» Ecclesi:r diaconum vocat:at
Tlllemontius non una Meiaphraslis auctbritaie addu-
ci potest, ut illum diaconum fuisse credat, ac gravius
aliquod et aniiquius tesiimonium qiiaeril. Verum cui
bono scriptor ille banc in Arsenio dignitatem finga'"
re potuisset ? Cur potius non hoc scripserlt ille , an-

rit fa). Qua tamen quanti sint, iiide cognoscitur, R ^^uiori aliqiio, minimequedubio lestimonio frelus?

qood Godex ille tam foil nnios Romanx Ecclesi»,
qoam eslerarum omniom peculiaris, ut viri doctis-
sirai Goostantios et Maffeius, qui consull poterunt,
Jam demonsirarunt.

VI. Antequam a Luciferianls discedam , illud
posiremo adjiclam, esse scilicet viros gravissimos,
qiii Damasi in religionem sludio factum aiunt, ot
Hllarius Romanae Ecclesiae diaconos ah eo schismate
ftd Eccleaiam redierit (b), ejusque rei illustre test:-
moBiom reliqiierit in cap. iii, epist. I ad Timoih. hls
axpreasum verbis : Cum totue mundut Dei sit, Ecde^
rim taman domut ejut dicitur^ eujut rector ett Dama'
am (e). Qu9 et si ineram veritatein sapiant, ita la-
men nonnollis displicoisse miror, ut, mss. omnibna

Nicepboros sane, cui Coiistantinopolliana biblio-
tlieca patult , lectorem provocat ad libros ab Arsc-
nio relictos , et ad blsioriam , qux de illo conscri*
pta est (/) , eaquc legi a Metaphraste poinerunt. Ne-
que Tcro rationes , quas Tillemoiitius affert , gravio-
ris moinenii sunt ; siquidem minitne necesse fuit,
ut haec Arsenii dlgniias in veleribus martyrologiis ,
Pairumqne Vitis exprimereiur , a quibus una dum-
laxat ejus professio sospiciehatur monasiicum scili-
ccl institutum : quod autem vitsegenuspaulomollius,
ac splendidius, cui se illum dedisse ferunt post suum
ad aulam accessum, miniine conveniat tum dia-
coni oflicio, liim pieiati,quam Romx prae se lulerar,
hinc colligi poierit moribus aulae fractuin declinasse

repognantibus, vix non pro sporiis, et additiliis ha- C illum laniispcr a prisiina snnctiiaie : an vero hoc

beanl. Scio non deesae viros dociissimos, qui hoc
opos eidem diaeono abjudlcaiit, neque mihi animua
esl, ttl meam faciam banc liiem. Fateor tamen ea
Terl»a vix non efflcare, ul commentarium illud ab ali-
qiio saltem auciore scriptum existimem, qiii Lucife-
rianam et schisroaticam aectam professus antea
fuerii. Siquidem eiim ii neque Liheiium, neqiie Da-
masum habereut pro legitlmis Romanae Ecclesiie
epiacopis, eoaque Hieronymus monuisset Eecletim
talutam tn iKfiiml tacerdotit dignilate pendere (d),
videlnliir viri lonc ad Ecdesiam ipsam sinr^re re-
deuntis ease, fidem in eo capite suam argumenlis mi-
nime dubiis paiam pnbliceque testaiam facere, quam
etjara ob causam, iieratum baptismum , quod antca

mirum , el insuetuin ? Cxterum quidqiiid borum sit,
vides, lector, quain acrU maturiquejudicii in delt-
gendis viris Daniasus fuerit. Theodosium vero laiida-
veris , quod Libanio , Tiiemistioque negleclo , f|iios
Arcadio prasceptores dare poierat, Arsenium elrge-
rit,veliii qui probe sciret , doclriuHm , cacler.ique
ornainenla a sincera pietale , ac religione sejuncia ,
principibus Reipublirae admovendis obesse sxpius
magis quam prodesse.

GAPUT xxin.

l. fiamati epittola ad Orientales, quo anno^ quaoe
occastQne tcripta tit^acde Timotheo Apollinaritta.
IL De Symboio in Actit Ephetinm tynodi^ Nicmno

cmn Lopiferianus esset, asseruerat , palani deinde a D conci^o (ttlributo.

ae rejici oportere existimavii, cap. i Epist. I ad
Coriuib. Hxc autem cum ita sinl, nosque impellant,
■I conimentarium illud a Luciferiano ad Ecclesi.im
reduce scriptom foisse opinemor, cor non ab-Hilario,
coi 8. Augiistinua illud aitribiiit? Auctorem porro
Romanum fuisae, atque in Urbe circa b»c teinpora
iilttd scripsisse constat ex I Timotli. iii » ubi hxe
eil : aunc antem teptem diaeonot ette oportet et a/l-
qmmi^t pretbytirot^ ut bim stni» per Eccleeiat, etunut

(a) Quesneil. dissert. 44, n. !•
{b) Vid. Pag. ad anpuio W, n. 8 ; Nal. A)ex.
aec. IV, cap. 6, art. 14.
{c) \n Append. Oper. Ambr. , lom. n , p. 295.

I. Iloc eodem anno scrlplam a Damaso ad Orien^
talet epislolain piito , qtiam a Thoodorclo acceptam
Epiphanius laliue reddidil , pottremo loco a me re-
censitam. ApoUliiarist» enim et sl ab eo pontifice
scmel atque iterum damnali fiierant, utdixi , ac dein-
de a Gonstaniiuopoliiana synodo, sese tainen , ut
haerelici solent, in perfldia ohfirmaverant, atque in
ea disseminanda toiis viribus allaborabant. Aiebant
vero impndenier , se veluti rect« fldei conaentientea

[d) Adv. Lucif. cap. 9.

\e) Bar. ad ann. 580, n. ^,

[() Lib. XII , cap. 33.

255 SANCTUS DAMAStJS PAPA. 256

ib OccidenlaH Ecclesia snaceptos esse, elnullnm ex A ip$edainnamesi^niLtonimskii{d),tumquieummserat

legibus , qux adversus haereiicos promiilgaiae fuerant
obsiare sibi quominusreligioni vacarent,acsu»sec-
tx dogmnta praedicarent ubique. Hinc publicos col-
ligebant coetus, prophanasque agebant Synaxes • ac
circuibant palam per iGgyptum , Syriam , Cappado-
ciam , lotumque Orieniis tracium , mysteriorum suo-
rum , aut ordinationum exercendarum causa , quae
fieri non poterant absque gravissimis Ecclesiarum
bene constitutarum ac catholicorum episcoporum
incommodis, ac molesiiis , quas Nazianzenus Olym-
pio tunc Cappadociae praDsidi enarrat baec scribens
(a) : Prteter alia omnia eo quoque audaciie prorupe-
runt , ut epiicopos etiam quosdam , quibus dignitas
ab universali Orientatiumel Occidentalium synodoabro-

Apoltinarius ; ex quo factum , ut longe obstinaiiores,
et audaciores nefarii homines evaserint , ut alibi di-
ximus ; quamquam eodem tempore , quoad potuit,
pcrseveraret ille sc caiholicum asserere , ac subdo-
lis , captiosisque formulis simpliciores decipere , ut
constat ez pseudo-Julii episiola ad Prosdocium ,
qua vix nou assequitur , ut recte , ac cum Catholicis
senlire videatur ; siqiiidem eam ipsiTimoiheo Leon*
tius adjudicai ; rejiciunique viri docti Lequieuius ,
Cousianiius , ac Muratorius inter eas quas ApoUi-
narisLT Julio papx afGnxerunt; aliud eiiam simulatae
ab eo religionis argumentum ducitur ex Polemii ope-
re contra illum scripio, cnjus apiid Pholium cod. 110
fragmcntum superest, ubi Timotlieus reprehendiiur.

gata fuerat, accsrsenies, aut transeuntibus abutentes B quod esse se ex Apollinarii discipuiis videri vellei ,

imperialibus omnibus constitutionibus ^ atque omnibus
vestris edictisviolaliSf cuidamimpii, etadulterini sui
gregis ( Nazianzi scilicet) episcopi nomenimposuerunt,
Qiinmquam plures fuisse oportet deambulones illos
pseudo-eplscopos , paucorum nomina ad iios a Leon-
lio iransniissa sunt. At primas inter eos agebat partes
Apollinario luncdefuncto, Timotheus ejus discipuliis
ircanorum omnium particeps , atqne ingens jam stib
eodem magislro Ecclesiae turbo : nam qiiam aliam
ob causam ejus potissimum daronationem Orientales
a Damaso enixe efllagitassent , nisi quia ille unus
omnium insiar cum esseUeum nominaiim damnari lanti
interessc putaveruni?HuiicBerythi episcopum fuisse
idcro Lcontius ait , quod tamen tiullus eo auciore

alque ea , quae docuerat ille seniire , quamquam bi^
narium naturarum prwdicaret , atque ad Cappadocum
dogma et Itatorum arrogantiam accederet.

Gregorius iiaque Nazianzenus qui summuro, quo
tenebatur, religionis siudium minime cum solio de-
posuerat, pra^tcr liiteras ad Olynipium Cappadociae
praesidem, alias dedit ad Nectariiim Constantinopolis
episcopum, rogavitqueut imperaiorem adiret, roone*
retque, nihil Ecclesiae rediiurum ex ejus pietaie uti-
liiaiis , si eam Apollinaristarum licenliam diutius
valere permiuerct ad rectsB fidei eversiooem (e).
Scripsit etiam Poslhumiano PP. Orientis, petiilque,
ut cum episcopi in regia urbe iieratam synoduro ce-
lebraturi esseut, Ecclesiarum paci ab haereiicis illis

paulo antiquior asseruii. Ilinc vereor ne ille sub- G potissimum labefaciaiae, pro ea summa, qua pnc-

scriptinnibus episcoporum , qui Cousiantinopolitano
I concilio adfueruni , deceptus sit , ac quod inler eos
TiinotheumBeryilii legerii,unum pro alio acceperit :
neqiie enim fieri potuisse videiur , virum hunc per-
diiae famae , et gradu jam antea dejecturo , sedisse in-
ter catholicos pr»sules , ac senientiaro praeterea in
Apolliiiarium suum dixisse , aique ideo illum inter
eos potius iiumerandum puto , quos profaiie ordf •
nalos Apollinarius huc illuc commeare jusserai , ui
Ecclesias bene conslituias scinderent , quosque Ba-
silius memorat , ct sinc populo , sine Clero obambu-
lanies , ac nudum episcopi nomen circuroferentes
appellat (6). Timotheus autem iste seroel atque ite-
rnro Roroam venerat primo ante obituro Athanasii,

fectus pra^torio uiebaiur , auciorilate provideret ,
etiamsi asperius aliquid statuere necesse esset : has
enini lilteras agere constat, de synodo illa,quam So-
crates et Sozomenus hoc anno a Theodosio convo-
catam scribunt (Ot quia anno superiori Posthumianus
nondum evectus ad Orieniis praefecturaro fuerat. Mi-
nime vero ego dubito, quin pra^terea Gregorius ad
aliosscripserit, ad amicos scilicet, probosque epi-
scopos, ad eam synodum convocatos, et ad Nyssenuin
praecipue, quem conciiio illi adfuisse sciinus, ac lia-
buisse orationem quae de Abraham tituluro prac-
fert (g),

Videntnr vero Neclarius, el qui ConstantiDopolim
venerant Orientales episcopi, Nazianzeni monitis ex-

aquoetiamcominendatitiasadDamisurocuroailulissetDcilati, ezposiulavisse imperatoris opem, acpraeierea

aimulaiae tunc fidei reus, litteras in Orientem retulit
suffi cum sede apostolica communionls lestes , aique
hujus primi ejus Romani itineris praeier Leonlium ,
Facnndus Hermianensis meminit {e). Yenit ilerum
Atbanasio jam defunclo ab Apollinario missus , ut
seclae suae negotia procuraretnpud Itomanuropon-
lificem ; sed Apolliiiarisiaruro fraude tunc detecta ,
in concilio quod habiium fuisse dixi anno 376 aut
altero ioenAte , Petro Alexandrino pnesente , tum

(«) Eplsl. 77.

ibS Epist. 265.

icjiLib. vii,:cip. S.

{d) Adv. Prand. Apiioll. In flil.

scripsisse Roroano pontifici ; responsio enim Damasi,
quae episcopis Orientem gubernantibus inscripta est,
non ob»cure indicat plures ac simul collecios fuisse,
qui communi nomine scripseraiit : quantnm vero eol«
ligi ex eadem responsione potest, Orientales Damaso
renuntiaveranl, Timotheum praecipue jactare se, jc
in vulgus spargere, ant se miniroe Roinae damnaturo,
aut iteruro velut catbolicum ad comronnionero ad-
missuro» eaque frande ingens sanae doctrinae et Ee-

(e) Nazianz. or. 46.

/) Socr. lib. vii, cap. 10 ; Sozoro, lib. Tii, cap; li.

g) Oper. toro. I, p. 8M<

(

257 PAOLEGOMENA. i58

clesiarain tranquillitali detrimentum in pneseniia nf • A primuro alque iierum hic repetit , ut Nicmm fidd

ferriy ac in posterum imminere , nisi illum a sede
apostolica publici damnatum, ac rejectum fuisse Ec-
ciesiis omnibus palam (ieret.

Qttis eanim rerum evenlus Constaniinopoli fuerit
aperle discimus ei 1. 2 God. Theod. de llaerel. pro-
posiia die 4 Se ptembris hoc anno , et eidem Posihu-
miano inscripta. Hac eiiim cum cseteris haerelicis eo
loco expressis, Theodosius ApoUinarianos , quorum
nolla in anteactis constilutionibus meniio luerai,ma-
nifeste recensei, eosque vetai , ol Gregorius fieri
oportereexisiimabal, ne colleclas agant quoquomodo,
Dc Ecclesias consiiiuant, neve adulterinas ordina-
tiones h;ibeant, aique ula coetibus, locisque omiiibus
a quibus extranei sunl, expeilanlur, et ad terras a

subscribercnt ; aique hinc prxterea intelligimus, cur
Vigilius Tapsensis , posiquam scripserat, Macedo*
nium incusasse Alexandrinam synodum, quod a Pa-
trum senientia recessisset, nova decernendo de Spi-
rilu sancto, qux a Nicxna fide Iradita non fueranl,
adjiciat staiim, eadem quoque impietaiis prxscri-
ptione conira Ecclesiaro usum fuisse Apollinariuni
(/); nam cum negarc non possei, quin Nicxna eadem
synodusYerbum inhumanaium fuissedicerel, Ecclesia
vero hujus vocis vim iia explicarei, ut Yerbum hu<
manam mentem, atque animam cum carne, ac totum
perfectumque sine peccato liominem assumpsisse as-
sererct , ac duas in una persona naluras perfecte
unilas stalueret, ejusque hxresini everteret , catho-

quibus orium traxeranl amaiidentur, a quibus insu- g licam verissimamque interprelationem calumniaius

per vult ne umquam discedere iisdem liceai. Haiic
synodam latamque ejus occasione legem Sozomenos
inemoTat(a), eaque faclum inquit alio luco (6), ut
btcreticorum duces ex amoBnioribus imperii Romaiii
locis iu squalidas acdeserusregionesdeportaii lunc
fuerint, quos inter Timotheum numerandum puio,
siquidem illum Byziam regum Thraciae arcem, impe-
rutoris jussn relegaium fuisse scimus (c).

Sed neque Damasum defuisse officio suo , hxc
ejus ad Orieiiiales epistola certiores nos facit. Hinc
Tero auctum est» adversus Gregorium et Damasum
ipsum, cnjus auctoritatem hsereticorum more, arro-
gantiae loco habuerunt, Apollinarisiarum odiuin, ut
ex memorato Polemii fragmento vidimus, ac prx-

ille esl, perinde ac si aliqiiam Nicaciio symbolo addi-
tionein induceret. IIoc deinde argumentum ab Apol-
linario magisiro suo faaustum adbibuit Eutyches de-
lirussenex, cujus verba eodem loco Tapsensis af-
fert : neque enim Inielligere poluerunt, aut volue-
runl vesana capita, quo pacto Christus Dominus in
duabus et ex duabus naturis totus esse posset, atque
nna persona complecli, quidquid utrique naiurs
uniiae convenit, quin duae personae, ac duo filii esse»
ac dici deberent : hominem itaque factum Christum
Domiiium, eumque perfecium liominem conflteban*
tur cum Nicxnis Pairibus, ita lamen ut duarum na-
turarum unionem sine commixiione rejicerent, velot
nuper Nicxnae fidei additum dogma, ac Christum Do-

lerca colligimus ex iis quae Eunomius Beroex in Q minum hominem dicerenl, divina tantum perfectione

Thracia pseudo-episcopus scripia reliquit (d), qiiibus
JSg^pHoi^ Cappadoce$ ei Romanot perstringere au-
dei, eo quod duplicem naturam prxdicarent, quam
vesanus illeunamex utraque composilam et contem-
peraiam, ut ApoHinarius deliraverat, esse asserebal.
n. Observandum modo esi, in eadem Damasi epi-
stol.1 moneri Orientales ipsos, ut in fide a Nicaeno
eoncilio iradita immobiles perstent. An forteApoIli-
oaiisitae Nicaenae fidei repugnabani? Hoc profeclo ve-
rissiinum ; Nic»ni enim Patres ita bicarnatum asse-
rnnt Cbristum Dominum, utillum etiam inhumanatnm
atatuani, id est hominem prodiisse in simili nostrae
forma ac specie, anima ac mente minime carentem,
ut exnlicat Chalcedonense concilium in allocutione

perfectunij Verbo scilicct humanac meniis supplenle
vices ad omnia, ut aii Leo Magnus, raiionis officia
(g), Quse profecio cuni iia sint, niilla est solida ratiOf
cur Valesius (h) et Pagius (i) magnum Baronium re-
darguant, qui eam fidei expositionem, quae in graecis
actis Ephesinsc synodi, Nicasnis Patribus librarioriim
forie errore iribuitur (j), Latina vcteri iuterprela-
tione usus, Antiocbeno contra Paulum Samosateuum
concilio adjudicaverit, putaveritque Eusebium dolo
malo ac studio Ariani dngniatis iii ea rererenda ver-
satum : quam deinde Baroiiii sentcniiani eruditi alii
scripiores merilo complexi sunt a Fabricio menio-
rati {k), ac nuper etiain cl. Bcncinus , qui illam
sumpiam existimat ex veteris ejusdem Antiocbenae

ad Marcianiim imperaiorem : quod etiam docemur a D synodi encyclicis litieris (/), nam cum ea fidei ectbe<

Leone Magno, cum scripsit, id ipsum quod a Chalce-
donensi concilio de Domini nostri incamatione tra-
ditom fuerat, apud Nicaeam etiam definitum antea
fiiisse (e). Hxc iiaque estratio, cur idem Damasus
in priori ad Paulinum Aniiochenum epistola, quafor-
Biulam pnescripsit Apollinaristis, qui ad Ecclesiam
revertebaDtar , recipiendis accommodatam , edixit

(fl) Lib. vn, cap. 12.
\b) Lib. VI, cap. 26.

Id) Lequien. dissert. 2, n. 21.
(e) Epist. 79, Lugd. edit.
Cont. Eutych. lib. ▼.

sis Christum Dominum in duabus, et ex duabus na-
turis apertissime definiat, ac velui inconcussum
dogma credendum proponal, non erat cur Apollina-
rius , ejusque asseclae Catholicos criminarentur ,
quod nova Nicxno coDcilio decreta addidissent, si ea
jam fides a Nic^enis Patribus conscripta, ac proposila
fuerai.

g) De Nativ. Serm. 8.

h) Ad Euseb. lib. vii, cap. 50.

i) Ad an. 272.

;) Conc. Ven. edit. t. IH, p. 4502.

k) BBG. lib. VI. cap. 4, p. 363, t. XL

/) De lil. encyc, p. 272.

|S9 SANCTUft RAUiSilS PAt>A. «110

Videlur nonnuUis mirum atque insuelum , quod 4 procousule, i^erum domini effecU, eatholicot aliquot

Damasus episcopos, quibus scribit, fitiorum vocabulo
compellei. At boc exemplo nou caroi, siquidem Aiim-
nnsius, Diodorum Tyri fiUum vocat,ei amaqlissimum
sacerdotem : ac propterea boc concedeudum tum se-
dis digniiali, ob qunm Ambrosius Siricium Damasi
successorem, pareniem vocat (a), tum cbariiati, qua
idem pontifex eos in siiiu suo gesiare videri voluii ,
tum grandacvae ejus slati , cui tamen, si ad eiini
epistolam aUeiidas, de consueta ingeuii vi nibii in«
terea decessi.sse videatur.

Hxc cum Romos agerentur Gratiano die 25 Augusti
defuncto, nc Maximo per lyrannidem imperium ade-
pto, mngna rerum mutatio facta est ; de qua tamen,
majoris peri^picuitatis , atqtie ordinis servaadi graiia,
ageiidum superest sequenti ac postreiuo Damasi pun-
tiHcatus anno.

CAPUT XXIV.

Zii , Damasi pomtificatus fostremo, Glbarcbo bt

RlCHOMBRE C0S8.

Damati ad Valentinianum pro Symmacho litteriB; de
PrisciHano, el Burdigatenti synodo, Hujut ponli/i'
cit obilut^ depotitionit locut , et etogia.

Ili cousules postremum siguant Damasi pontifi-
catus anuum : ejiis siquidem tunc superstitis Ambro-
sius meminitinepistola adValentinianumcontraSym-
machum,cujus, cap. iO, verba atluli, ac Symmachus
ipse tunc Urbis pr;L*fectus in liiieris ad Tbeodosium ,
Valentinianiim et Arcadium pro se scriptis (b) : bic
enim delatus imperatoribus , quod praetextu inqui-

episcopos ad fugam compuierani. Quamquam itaque
Maximus, duui haeo agel»aniur, in Gallios penelras-
set, Grjtianum magna celerilate opt>res6isaet» Gai*
iids sibi ipsas, ac liispanias adjunxisaet. poniifex ta-
men ad euro minime scripsit , sive gravi i»au percul-
sus, sive consilii inupset dubitans,i|0 Vfilentinianum
Justiq» mairis artibus in reiigione tuiic nutanteoi »
a Caibolicis magis aiienum facerot, atque ad Ariaiio*
rum partes prorsus impelleret. Ei cjusdem igiiur
Maximi iltteris ad Damasi suecesiorem , non diu posi
usurpatum imperium datis iutelligimiii , Siricium ip«
suin priumm in scribendo fuisae, ac uotiuh princi-
pein ad catholicae lidei defensionam coboriatum esse.
Guin vero Maximus Siricio reseribeos , te siatim ac
in Gallias advenii, religioni, quam sceleralorum hhe
" poliutam depreheiiderat, opem ceieriter alluiisse as-
aerat, binc meriio viri docti coiiflciMut Burdigaiense
concilium ad annum ^ Damasique pontiflcatum re-
fierri oporiere : cum euim nou diu posl Gratiani obi-
tuin Treviros Maximus victor ingressus sii, atque
^um Itbacius epiacopus iilico aecesserit, cum statim
deinde collapsis Eociesiae rebus reaiituendis eonsi*
lia , inanuuique admoverit Burdigalensis synodus ,
aiiiio 385 convocari , eique omnes seqoenti anno
adesse commode potuerunt, Damaso nondum de-»
functo. Hinc ego vix dubito quin omnia ad illum
reiala de more fueriiit ; at fractas tenio, tristiiia
morboque vires iu causa fuisse puto , eur boc oego-
cium successori expediendura reiiquerit,quod Siri-
cUis statim ac pontificatum iiiiit , diligenter aggredl

reiidi publicorum ornamenionim spoliatores , Chrit- ^ visus est, ui ex memoratis ad eum Maxlasi iitteris a

tianot ex Eccteti<B penelralibut ad tormenta rapuittel ,
ac de tonginqHtt finitimitque urbibut antittitet in vincula
duxistetf tragicasque de minittrit Ecctetiai catholicas
quasttionet agitattetf specie quidem mandatis impera-
torum obsecuiurus, at revera fana sua diruta, ac de-
striiciaC/iirtsffanar tegit injuriitvindieaturut^ ut se pur-
garet , Damasum innoceniiae suas lestem dodit, qui
litierjs Vatentiniano datis significavil Gbristianos
nullam omnino a praefecto contumeliain passos ;
Symmachus addit, inter ptures quos in custoiiia ha-
bel)at varioruin criininum reos , nuUum fuisse re-
peitum cbristianae legis culiorem : quod viri ab ea
religione alieni testimonium eonim temporum mores
baud parum commendat.

Nunc ut ad annum elapsum reverlamur, quin gra-
vissimam Damaso molestiam attulisset Gratiani iiitc-
ritu<, vix dnbitaverit , qui secum reputet optimum
ithiin priiicipem ab eo poiitifice fitii loco habitum.
Accesserat prasterea ad aegritudinis cumulum foeda
Ecctesia» facies ob impia Priscillianistarum facinora.
Hi enim eorropto Macedonio officiorum magistro, s^
des a quibus ejecti fueraut iierum occupaverant ,
tractoqoe ad suas partes Volventio Hispaniarum

Baronio (c) productis constat ; quas, lU obiler di*
cam, si quis attenie legat, videatque Priacilliaiiisia-
rum scelera non argumenlit , neque tutpidonibut du"
6tti, vetincertitt ted iptorum confeitionibut tnUrjudi"
da prolatit in aperto posila» eaque in gesliS ad
eumdem pontificem transmissis exposiu; si quia
eiiam omnes , oorum temporum liistorias couMilai ,
secum profecto suiiuet , quam leviiery ne dicam le-
mere, Beausobrius eam bomiuum faecem, turpemquo
eorum causam defendendam iiisc^perit ; digiium
prorsus patella operculum (d) ; sed jam ad linem
pergo.

Damasus itaque post 18 io pontifieata exaclos aiH
nos, inenses duos, ac diesdecem^ propaoctogeimriut,
ut UieronymMs ait (#) , rebuil humanis ereplus est ,
die scilicet 10 Decembris . qua velustissima kalend*-
ria ejus depoMtlonem coUocant. Seputtut fuit juxla
matrem $uam ac germanm in bmlicaa ta axcitata^ wifs
ArdeaUna in Catacumbit ; cum vero looum ipsum, vi«
ris clarissimis Boldetto et Marangonio faoem praDTe*
renlibus, quasi digilo ostenderil illuslrisiirous ifisi''
nus episcopus , eoque leciorem non sine inulta vo-
lupute manu ducat (f) , ego plura non addam.

a) Epist. 85.

b) Lib. x, epiil. M«
{c) Ad ann. 387, n. €5.

(d) Dissert. de Pmdam. apud Liiifant , IMstor.

du Goncil. de Basil.
'e) De S. E., cap. 108.
(f) Lib. I, cap. 8.

m PR0UEC01IEN4. Mi

QuamquAm ctim idem c1. HarangODiis rem totam j^ res est, amisso scilicci, dlsiiectoque superiori lapide

narraveril iterum in Commenlariis ad Chronologiam
Romanomm pontilicttm in fneluri$ Osliensii basilicce
iuperiHlem , quap huper prodieriini , ejus ipsius ver^
bis velul fumram lectorl jucundioreni , descriptaro
dabo : Qui eliam tepultus eet via Ardealina in basilica
iua, jnxla matrem suam et germanam . . . Situm
ejusdem batilicte inler ccemeterium Callixti , seu l^rce^
textati , et tiam Ardeatinam , putamus nos delexisse
unno 4736, una cum sepulcris tum eliam matris aique
sororis. Cum enim anno ipso fossores eminentissin^i
eardinalis vicarii eub custode Mano Antonio Buldetho
in ea parte ecemeterii operi incumberent^ sub vinea tune
Margaritte BeUotti tita inter viam Appiam , et Ardeati-
nam, invenerunt sarcophagum marmoreum ex candi'

sarcopbagi, in quo eum poniificem dppositum fuisse
conjiciunt viri illi clarissimi. Yaticanx Ecclesi.-e co-
dex y cupientem dissolvi , [ebri correplum , sumplo
corpore et sanguine Doiuini , elevatisque in coeliim
ociilis ac mnnibus orantem obiisse illiim refert, quse
forte est causa , cur cum febriciianies patronum ali«
qunndo elegerint (a). Hujus sanctissimi , ac sapien-
tissimi pontincis in tuenda caibolica fidecoustantiamy
in nioribus integritatem erga pauperes oppressosque
episcopos misericordiam,*atqiie huinanitatem , cbri-
stianam humiliiaiem, docirinam , sacrorum xdifi-
ciorum curam, aliasque prsclaras vlrtutes, atlaia per
Sarazanium »c P. Coustantium Graecoruin ac Laii-
norum Pairum lesiimonia, ac ejus praeierea qua^. su-

tUuimo Pario lapide figurce ovalis , palmorum fere U g persunt scripta, ita cominendant, ut frustra sint om-

tongitudinis, sex altitudinis, lalum quinque, cujus pro-
epectut spiralibus undis in fronte exornatus erat , et
ntrinque de»nens in preegrandis formce duos leones
a/fabre sculptos. Ex hoc jamdiu corpus ditigenter ex-
tractum fuisse apparebat , sed cooperlum tamen era^
fnretgrandi , sed diversi generis marmore effracto , quo
Muper erecta fuerat fabrica laterilia , quce perlingebat
usque ad superiorem partem cubiculi : juxla vero sar-
eophagum in superiori parte aderat janua parva , per
quam patebaiaditusin nonadmodum amplumcubiculumf
XT fere passuum latitudinis, totidemque longitudinis et
edtiiudirds ; in cujus fronte aderat alter simplex marmo^
reus sarcophagus, sicuti in lateresimilis formoB alius,
quiparitervacui reperti sunt. Postpaucoseliam dies non

nes antiquorum, acrecentiuni haereticorum adversus
illum caluinnise.

f I. — Dam^si scripta referuotur. Cur Mariiis Mercator
Bonosuui ab eo Ponllflce prosdanmalum dixeril ; an Bo-
nosiaci Pholiniani fuerinl, au ejus tanlum haeresis su-
specU habiiisiutf

llieronymus inter scriptores ecclesiaslicos Da-
mnso locuni dedit, ejusque elegnns in Tersibus com-
ponendis iiigenium , multaque iu eo genere opuscula
laiidnt (6). Alio loco ineiuorat quse de Virgiuitate ,
meiro prosnque coinposuerat, Eustociiiumque monel
ui ea legat non secus ac Tertulliani, Cypriani ei Am-
brosii scripta (c). Hsec opuscula Baroniuslrenisorori
ab eodem inscripla fuisse putat , quod tum prxlerea

ionge ah ipso mausoleo reperta fuit qutedam amplasca' r acta ejusdem virginis a Bollando producta , tameiai

la , seu descenius , per quem ipsmnmet vas marmoreum
introduetum olim fuit in coemeterium, Hisce aitente
consideratis in animo fuit nobis expiorare quodnam in
emperiori parle hujus hci adesset cedificium , quod ful-
eiretur eo muro, seu columna structili constituta supra
grande Ulud marmoreum sepulcrum ; unde reperimus
adesee antiquam formam Ecctesice tongitudinis palmo-
rum fere 60, in cujus parte seplemtrionali exslani tres
akndee chrcutares ; unde dignoscitur eam olim exstilisse
Ecclesiam, quas locum superiorem tum cubiculi inferio-
rji, tum sarcophagi occupabat : insuper cognovimus
HUan fuisse o/mt depictam ex quibusdam residuis co^
ioribus, qui adhuc supersunt, Ex his iyitur probabili'
ku$ eonjecturis judieavimus hanc esse poluisse basili-

baiidmagni ponderissiut,confiniiaut(<^). Eginbartus,
cujiis alio loco testimonium attuli , acta SS. Petri et
Marcelliiii ab eo poutifice ad nos transinissa asserit ;
sed quse nunc npud Surium, et Bollaiidianos ad diem
2 )uuii referuutur , aiium auciorem habent. Quia
vero iii actis ipsis legiuius Doroiheuui » a quo SS.
martyres percussi luerant , poeuiieniia peracta ad
baptismum admissumsub Jurio,quiPontificalum iniit
anno 537; videri possel, Damasum puberiatem egres-
sum ac plus minus trigiiita annorum fuisse , cum ea
Bcripsit, secus ac ipse de se ct Eginbartus ait («) ; at
cum fieri facile possit, iit Dorotheus ille, seu coactey
seu sponte per plures annos inter cathecumenos
manserit , sua proinde tum aclis , qux Tillemontiiis

aam S. Damaei, sub qua S. pontifex malrem^ sororem" p et Bailietus frustra sollicitant, ac cl. Mazocbius egro-

fne defunctas sepelivit in supra memorato cubiculo
eeemeterii, juxta quas et ipse sepeliri votuit in ea parte
eoenuterii , quee postea Damasi appeUata fmt , prope
«tam Ardeatinam, Baronius epiiaphium profert ex
pervetusio oodice Trevirensis bibliothecae a Browero
exscriptum, qnod sibi ipsi, si codici fides , Damasus
l<ecerat. Illud iterum Sirmondus inler opera Theo-
dulpbl Aureliaiiensis lib. ii, carm. 14, in obitu Damasi
inscriptum, ac pofttremo Sarazanius edidit : quod u-
men an revera tumiilo incisem ftierit , nunc incerta

(a) Fonsec. lib. i, cap. 16.

(b) De S. E. cap. Mi

(e) Epist. iS. n. 12, Ter. edit.

giis nolis illu<^trai {f) , tum Damnsi diclis Udes con-
stat.Oldoinushuic prasierea pontifici adscribit de Fide
contra hisreticos librum unum^ ac de Trinitaie libellum
unum, quem ms. Verderius, et Posseviuus Coiistanti-
nopoli vidisse aiunl. Al eiim de Fide contra hcereticos
librum , illum Ipsum fuisse puto quem Triibemius
etiam indical , alteram scilicet ad Paulinum episto-
lam , de qua a me acium est cap. 15. Libellus vero
de Trinitale , aliud fprtassis non est quam symbolum
Damasi nomine saepe inscripiuniy de quo mox dicam^

eAd die
Vid. ca
AdKal

[d) Ad diem 28 Fd>r., tom.lU.
cap. I.
Kalend. Neapol. 11 iunil.

m SANGTUS DAMASUS PAPA. 264

Ex iistamen, qux supersunt fragmenlis , \iqmdo Admdit? Qtd duo $int filii.quimajor, $ivetwttor? Quo-

consial, huic cgrcgio ponliflci, nec ingenii , nec judi-
cii, nec doctrinae praesidium defuisse , nequc imme-
rito cum Ambrosio et Cypriano , a Tlieodorelo ejus-
demdoctriMe gratia comparari (a),

Caeterum , quamquam ille gravissimis Ecclesiac
uiiivers» ezpediendis negoiiis occupatus liaud niul-
ta, ct praeter necessiiatem scripserii, in causaiamen
fuit , et plura Hieronymi opuscula , quibus forte ca-
ruissemus , a nobis possideantur , ut ^unt tractatu$
de Serapkim^ bi^m Origeni$ homilio! in Cantica Canti-
eorum, liber Didymi de Spiritu $anctOj ac de perpetua
B. M, virginitate conirsL Helvidium, quem ab eo pon-
liflce lectum antea probatumque Hieronymus ipse
inuuit in litteris ad Pammacbium (6). Helvidius ipse

modo minor acceptam $ub$tantiam cum meretricibue
diuipat ? Fame (acta a principe regionie prasponiiur
porci$ , $iliqua$ comedit , ad patrem redit , accipit anu-
lum el ^tolam, el immolatur ei mulu$ $aginatu$? Qui$
$it major frater, et quomodo de agro veniern $u$eepiiom
fratri$ invideal? Et ctelera qumin Evangelio planiu$
explicantur, Addi$ in^uper, Sdo muUo$ in hac lectione
diver$a dixi$$e^ et fratrem majorem Judasum^ minorem
exislima$$e GenliUum populum ; $ed qwero , quomodo
Judaico populo po$$il aptari : Ecco toi annis servivi
tibi, et numquam mandatum tuum praeterii, el num-
quam dedisii milii lixdum, ut cum amicis meis epu-
larer ; et itlud , Fili, tu mecum semper es, ei omnia
roea tua suiit : tt autem, ut ai$ , deju$to et peccatore

tunc praeierea ab eo ponliflce videlur ejectus ab Ec- B voluerimu$ e$$e parabolam^ justo non poterit convenire^

clcsia Tuisse , siquidem Marius Mercator Bonosum a
Dama$o prasdamnatum scripsil , in Helvidio scilicet ,
ul ego conjicio : enim vero Bonosum ob eam quam
Helvidius professus fuerat, haeresim a Siricio repre-
hensum constat eptstola ad Anisium Thessalonicen-
sem, quam Ambrosio pridem inscriptam, Holstenius
huic pontiGci resiituit (c). Me non latct, Mercatorem
ipsum scribere, Bonosum, Ebionis, Pauli Samosateni,
ac Photini ezsecratum dogma secutum esse ; Gela-
sium praeterea , ac Arelatensis ii concilii Patres, Bo-
no$iaco$ eodem cum Pliotinianis ac Paulinavistis er-
rore abrepios asserere. At lioc factum , quia cum ii
perpetuam B. M. virginitatem cum Helvidio negarent,
merito in suspicionem venerant , de non servata in

ut de $alute alterius et maxime fratri$ contri$tetur.
Quid vero ad ha:c proposita duhiu Hicronyinus re-
sponderit, ex eadem epistola cupido lectori constarc
poterii. Aliae circumrerunlur Damasi ejusdem ad
Uieronyinum , ct Hieronymi ad Damasum epistohc ;
sed quin ulrique falso adscripiae sint viz est qui du-
bitet. Ejusdem etiam generis suiit, quas liujus ponti-
ficis nomine ad Stephanum archiepi$copum et concilia
Aphrlcce, ad Pro$perum Numidice primce $edi$ epi$co^
pum , ad epi$copo$ Italice , et Aurelio epi$copo , Sara-
zanius edidit numero 8, 9, 11 et i2.|Hinc PelrusCou-
stantius merito eas oiiines rejicii a nuinero e|iistola-
ruin Damasi a se editarum , cujus ego aliorumque
jiidicium secutus, illas dumtazat, quae certas prorsus,

ipso etiam partu iniegritate ipsius Deiparae , eoque C et niinime dubiae fldei sunt, retinui.

ez capite cum Photino ct Ario facere videbantur , ac
Deum puri hominis loco habere , ez quadam dumta-
xat nefarii dogmatis consecutione. Hoc innuit Siri-
cius ipse cum eos, nit, qui hoc adslruunt, aliud niliit
adstruere, quam/tid(rortim perfidiam; aiquehiecprac-
lerea est raiio» cur Ambrosius , cum perpetua B. M.
integritate adversus Bonosum ipsum , Filii quoque
diviniiatem defeudendam suscepit {d) , optimo scili-
cel 9 sapientique consilio advertcns , quam haec duo
inter se arcte conjuncia, ac colligaia sint; atque hinc
praetcrea faclum, ut Arelatensis ii synodus, quaePho-
tinianos et Bonosiacos ex eodem errore veniente$ di-
zerat , illos ad Ecclesiam redeuntes baptizari , hos
vero veluti jure suspectos, $i interrogati fidem no$tram

At fructum praecipuutn, quem hujus pontiflcis in
sacras litieras studium ab Hieronymo obtinuit, ego
facile collocaverim in novi Tesiameriti ad Graecos
codices, ei Psalterii juxtaLXX castigatione. Quid in
novi Testameaii emendatione praesiiterit Hierony-
mus, cxplicat ipse in praefaiione ad eumdem Dama-
sum, ex qua praeterea colligimus, quae fiicrir, el
quaiita consilii ab eodein capti necessiias et uiiliias.
P^alterium vero, cujus ipse S. Paier meminit in
epistola ad Paulam, et Eustochium, illud Ipsum esse
creditur, quo una dumiaxat Vaticana l>asilica nunc
utiiur, Romanum deinde appcllaium, quod ab initio
esset Romani cleri proprium, eique a Damaso tradi*
lum : liinc idem Hieronymus adversus Ruflnum ait.

ex toto eorde eonfe$$i fuerint , cum chriemate , et ma- ^ P$alUrium quoque certe emendati$iimum juxta LXX

nuum impoeitione^ Gao. 17 et 18 , redpiendo$ siaiue-
rit ; sed iterum ad rem.

Ut Damaso hos Hieronymi tractatus , ila Hierony-
mo debemus binas Damasi epistolas , quas ille inier
suas servavit integras, atqueejus praeierea , quae est
de Fitio luxuri6$o et frugi^ partem. Quae integrae su-
persuni suo loco recensui. Postremx vero» quae pcr-
iit y eam qiiam Hieronymus retinuit , ut Damasi
propriaro» hoc loco partero affero (e). Ai$ qui$ ett
iiU in EvangeUo pater » qui duobm filii$ $ub$tantiam

la) Epist. 146, Oper. toro. DI.
6) Epist. 48, Ver. edit.
[e) Coll. Rom. p. i, p. 189.

interprete$ no$tro labore , Roma $u$cepit , Damasi
nempe jussu, quero pr»ierea hac accepta oecasione
dtviitam, ut Anastasius ait, ordina^^ep^almodiam^pa-
tant viri docii, recio scilicet psallendi per Urbis ec-
clesias ordine constttuto. Huic deinde illud succes-
sit, quod S. Pater Bethlheroi positus ex Hebraeis
fontihus vertit, ac ubique praeterquaro in Vaticana
eadem basilica postremo obtinuit; qua tamen de rc,
ne quid ego amplius addani, fecit labore suo vir cl.
abbas Antonius Martinettus ejusderobasilicac presby •

(d) De Jusiit. Virg. cap. 5 ad 12.
(«)Vid. "

epist. 21, Ver. edit.

265 PROLEGOMENA. 26^

tcr ^ieneficiaius, singulari crudilaquc (lisscriaiionc A exbcriplum, in Barberinam BB. illalum, tibi sisien-

dum lioc loco censui , ul dijudices quanla eju«

de Romano Pialterio inscripia, quam te, si lubeai,
Gonsuluisse non pigebit.

Sed hxc, quae ego aitigi, juvat nunc in ge$tis ejuS'
dem Daroasi ex arcliivio Vaiicanx ipsius ecclesix
uberius expressa referre : Sciens virwn ( sancium
Hieronymnm) in omnium diversitate linguarum suffi'
denter instruetum, ccepit eum ad explanationem divi-
uarum Scripturarum impellere, et qumtionibus dificit-
iimis pulsare. At ille libenter obeditns, mutla posleris
profutura ejus nomini dedicavit, quorum quffdam inter
ejus ejnslolas continentnr, ut sunt solutiones quarum'
dam qutBstionum libri Genesis, homilias in Canticum
eanticorum^ de Bosanna liber unus, de morte Otioe^ de
Seraphim et Calcuh liber unus^ et de Prodigo fitio //-
ber unus. Seriem quoque quatuor Evangeliorunt, diver-

eliam auctoritas essc posse videatur.

VlTA ET ACTDS B. DaMASI PkPJE.

Imperante Constantio filio Magni Constantini, LibC''
rtttt urbis Romm pra!sidebat episcopus, qui mira guf-
dem sapieniia et virtutibus tempore quodam enituit, ila
quidem ut Conslantinum Christiani nominis inimicum
publice redargneret, asserens eum post Christianm pro-
fessionis susceptionem^ famulis omnipoteniis Dei enio-
lumenta non incommoda conferre debere :' unde iratus
Constantinus enm quasi in exsitium deportari prcBcepit
extra civitatem, et habitavit extra milliario tertio in
ccemeterio, quod dicitur Noellm via Salaria. Sed hu-
mani generis inimicus sensum Liberii commutavit^ adeo

$orum arbitrio confusam ad rectam lineam ejus jus- B ut hceresi Constantii consentiret : fuerat namque Con-

none reduxit, sed et psalierium juxta LXX interpretes
de Grmco transtutit in Latinum, cujus poslea meram
veritatem non ex aliarum tinguarum rivis turbidis, sed
ex ipsa fontis Hebraici puritate iransfudit. Quas qui»
dem transtatiOy licet in eectesiis non canteturj usu prti-
tino prcetalente^ ad evitandam tamen Bebrceorum ittu'
eionem multum prodest. Epistolarum autem ejus ad
eumdem incertus est nunterus, nec scieniice nostrce prce
msUtitudsne subjacet : quod uiique volens innuere vir
Ule doctiuimus, in quodamloco sic ait : B. M. Dama-
eus meus sermo erat^ et in Apologeiico ad Pamma-
ehium, quam sapiens fuerit beatus Damasus^ quam pU'
dieus sie eommemoral : dum adviveret S. M. Dama-
jMt, tibrum contra Helvidium de B. Marias virginiiate

slantius rebaptizatus ab Eusebio Nicomediensi in Aqui'
lone, villa in Arianorum dogmaie^ sed^ Domino Eccle-
sice providente pacem, in Nicomedia mortnus est, et
cessavit persecutio. Regnante autem Valentiniano, eic.
Praeter hxc duplex circumfertur Damaiii nomine
inscriptum Syuib(iium, particulam Filioque expri«
roens. Allerum illud est, qund liicronymo etiam at-
Iribuunt mbs. aliquoi codices. Altetum vero in Fio-
rentini coucilii diS|»utatiouibus coll. 25 et a Genna*
dio pn)I:itum esi (ti). 1'rimum tum llicrouymo, lum
Damaso abjudicant critici (»b eain potissimum raiio-
nem, quod additio ejus particulx rcceiilioris aetatis
est; quae lauien ratio liaiid decretoria profecto est,
quia cuiii ea fuerit eorum etiam lemporuni fides, ut

fterpetua seripsimus, in quo necesse nobis fuit ad virgi- G ex Hieronymi ipsius, Aiubrosii, llilarii, aliorumque

niiatis beatitudinem prceferendum, muUa de molestiis
dieere nuptiarum : num vir egregius, et eruuitus in
Scripturii, virgo virginis Ecclesia: doctor aliquid in
illo urmone reprehendit ? Sed et beatui Damasus plu-
re$ Uuulento stylo scripsit epistolasy quarum qua:dam
tnter eputolas Bieronymi continentur. Scripsit et pas-
mouem SS. MarceUini^ et Petri, quam sibi eorumdem
epiculatorem in sua adolescentia asserit trndidisse. Li-
krum quoque de Uiude Virginitatis versu prosaque com-
pondtf ud et summam quorumdam voluminum, tam
Novi Testamenti, quam Veteris, hexametris versibus
eomposuit.

Saraxanius operibus a sc editis addidit acla Da-
mti, seu potius lertionaria, qu® ex Vullicellianne

Patruin scripiis liquet, nihil prnbibcl, judice Alla-
lio (6), qiiiii Damasus in privata suo; fidei ecihesi ea
formula uti potiierit, quae pructerea cjus xtaiem sa-
pil, et a scriptoribus oclavi sxculi laudaia esi. AN
terum quod in concilii Florentini dispuiationibus
laudatum dixi, majoriquc in pretio videtur habcri a
Lequienio, veluti ex aniiquisstmo exemplari proiiuc-
lum (c), aliud nihil est, quam pars libeili, qui inier
Augustini opera legitur, in Toletaiii concilii calce
cap. 40, qiiamquam codex hic particula illa, Filioque^
careat. Miiii vero in tanta codicum atque opiiiio-»
num varieiate, cum etiam illud mecum reputareni
paruiii inde laudis aut accessurum, aut Daniaso de«
cessurum, prxterquam quod nullae in ulramqiie par-

et Vaiican» Ecclesiae archivio Baronius sxpe memo- ^ tem saiis validae raiiones, sed leves tantuni coujec-

nt; at ex iis, si pauca excipias, qux suo loco ego

minimc neglexi, vix colligas unde diuturui bujus

pootiflcatus atque eurum temporum bi^toriam illus-

Inire possi?; atquc binc coiijicio acia isia aetatis

etse a Damaso longissiine rcmotae, atque ob eam

cansam censui illa oinitti siiie dispendio posse. Hoc

taoien dumtaxat te monitum volui, Vitce Damasi^

quam Sarasanius primo loco imprcssam dedit, ini-

tioiii deesse, quod ego ex antiquo Vaticaiio cod.

olim S. Mariae Rotund;e, ut ilolstenius annoial ,

(o) De Proc. Sp. S., sect. vii.
{b) Cdutr. Hoiting. , cap. 20.

Pateol. XIII.

tunc afTerri possiiit, nihil statuere visum est. Niliil
etiam aitinet de Pontificali verba facere, quem Da-
inaso, cujus falso Tert nouien, eruditi onines abjudi-
cant : quod vero ad Biiclierianum catalogum spec-
tat, qui in Liberio noudum e vivis sublato desiuere
videtur, quamquam nulla est causa cur ab eodem
Damaso luuc diacoiio scriptiis esse non possit, ut
nonnuiii censeiit, ita eiiaro nulla est ceru ratio cur
hoc ab eo ractuin dicainiis : quamobrem ad alia
ejusdcm scripta progredior.
(c) Dissert. 1, Damas. cap.

«07

SANGTUS DAMASUS PAPA.

§ IL — Mttlu Damasus scripsit, quae perilsse consiat; ex j^ Testamentum composuit : tnm ea locavi qu» de Deo

iis quae supersunt, epigraromata aiiquot iilustraotur ;
alia i)auca Damaso eiaeui viodicantur, aiia appeodicis
loco reterontur.

Carmtnura qu» Damasus composuit , ut de iis
etiam pauca dicam, major pars amissa periii , si-
quidem ea desunt quae de Virgtnitate scripstt,
el in Vetus ei Novum Tesiamentum. Praeterea ne-
que omnia habemus, quibus ornavit memorias mar-
tyrum, ut ex lioc Vigilii papae testimonio constat.

DE SS. MARTYRIBUS VlTiU ,

Martiau et Alexandro.

Dnm peritura Geth» posnisseot castra sub Urbem,

Moveruut saoctis beiia uefauua prius.
Toiaque sacrilego verterunt corde sepulcra,

MariyriiMis quondam rite sacrata piis.
Quos moQstraoie Deu Dainasus slbi papa proliatos,

Affixo moDuit carmiue jure coli.
Sed pertit t>tuius, coofracto mannore , sanctus,

Nec tameo his Iterum posse latere fuit. ^
Diruta Vigiiius nam posthsec papa gemiscens,

Hostlbus eximbis, omne oovavit opus.

Qoiii igitur ob eamdem causam atqiie eodem Dan*
fragioaliamuita lapidibus incisa perierint, ego mi-
nime dubito, alque illud prae caeteris, quod in-
scripsisse debuit Alexandri episcopi et fortissimi
mnrtyris sepulcro, siquidem illum vigesimo milfiario
a via Claudia ad Urbem ab eodem poniiflce trans-
latum : ac in iiova Crypta reconditum roemorat
Adonis Mariyrologium ad diem 26 novembris : im-
mo vero ea ipsa»quaesuperfuerunt, ac nunc pos-
sidemus variis temporibus , ac locis detecia, atque
hinc inde paulatim collecia fuisse constat. Nam qu»

sunt , de SS. Apostolis deindc, ac Romanis pon-

tiftcibus. Transeo deinde ad martyres, ac primo

loco Lnurentium recenseo , velut iflnm queni Da-

masus praecipue coluit, ac cxteros deinde ; pos*

tremo vero illas, quae supersnnt, inscriptiones'

c^lloco : 8ed prius de iis leciorem nonnulta moni^

tum volo, quaetnm carminibus ipsis, tum ecclesia-

sticae historiae lucem aliqoam afTundere posse exi-

stimavi ne prolixior in notis dcinceps sim.

I. Garmen itaque de Christo Senaiare^ inter ope«

ra cl. Claudiani etiam impressnm legitur» queffl

propterea Cbristianum fuisse Barthlus oplnatus est :

at qiioniam Vossius et Colomesius ad Giraldum,

Damasi nomen in quibusdam mss. praeferre as-

3serit, ac Damaso praeterea attribuit del Rio in

calce conjecturarunri ad Claudiannm (a) , ego etiam

quidquid Sarazanius dubitet, Damaso asserui : nam

quin Claudianns alter, Mamercus scilicct, ejusdem

auctor videri possit , faciunt postremi hi versiculi :

Mox aetbereas evectus in auras,

Purgata reuarans latum te lyce, Parente»
Augustum foveas festij» ut saepe diebus
Annuasinceri celebret Jejunia sacri.

Si enim rationem temporum tecum ineas, vix statua^,

cuinam ex imperatoribus, qui cum Mamercus scribe-

ret ac floreret reruin potiii sunt, aptari illi commode

possint. Hinc vero colligas, quam vetus mos iHe

fuerit, cujiis in Marculphi formulis mentio est, uC

episcopi iii solemnioribus anni celebritatibos mlssit

ad reges Ittteris fausta omnia apprecarentur.

priora lucem viderunt, inter chrisiianos poetas ab Q H. Quae de Apostolis agunt, tria sunt. Primum »

Aldo editos Venetiis lo02,in-4°, ac rlirsus per Geor-

gium Fabricium Basileae 4562, paucissiina sunt. Tum

deinde paulo auctiora prodierunt in veterum poeta-

rum corpore Geuev» 1611, 2 vol. in-i<^ ; et Londini

1713, in-fol. At oinnium diligentiam superavit Mar-

tius Milesius Sarazanius Romae 1638 , qua ego edi-

tione utor. Hic enitn lum ea retinuit quae pu-

blicam lucem jam conspeierant, tum plura alia addi-

dit qu;e numerum quadragenarium complent; nam

quae iii anteactis editionibus legcbantur , hsec sunt

dumtaxat : V* de Paiilo apostolo,^^ de Agnete,

5^ de eadem, l^de Andrea apostolo, 5^ de Aga-

tha, f^ de Felice , l^ de Nomine Jesu , 8<> de

eodem, 9^ de Christo, lO^ dc Ascensione Christi ,

quod de S. Paulo inscribilur, atque illiid , ex ils
forte unum, quae ad Novum Testamentum perti-
nent, ven. card. Thomasius in ffymnario, canf
solitum fuisse notat in ejusdem apostoli conver-
sione, postremis duobus omissis versicnlis* Alte-
rum^ quod de 5. Andrea est, an Damasum au-
ctorem habeat Sarazanius ambiglt, nuila, ni roilii
videtur, de causa, siquidem in omnibus ejus ope-
rum editionibus legitur ; atque illud etiam cani
alicuhi consuevisse colligimus ex veteri Mosarabica
liturgia, qunm Josephus Blanchiniis vir chiris>imo9
edidit, addita dumtaxat ad ustitn chori doxol<»gia.

III. Poslremum, quod ad Apostolos attinet, Cata->
cumbis ad S. Sebastinnum , ubi sacra Peiri et Paoli

llo' dc cignomeiitis Salvatoris ; quamquam Sara- ]) corpora jacuerunt , inscriptnm legebatur, atque hoe

znnius, qni hscc ex Baronio et ex Palatinis mefm-
branis a Grutero editis ferc omnia nccepit, alia
duo iis adjicere potuisset , qua: cuin Damasum ,
nisi ego fillor, auctorem habeant, collegi ego, ne
diutius a cu*teris divulsa , ac siiie palre essent.
In his autem recensendis ordinem ab eodem
Sarazanio servalum paululum iinmutavl. Nam , quod
ille non tanii esse putavit, ut faceret, ego pri-
mnm iis, qui in laudem Davidlt sunt , versibus
locum dedi , qnod profecto hexametrum carmen
unum forte ex iis snperest , quae Damasus in Yetue

illustre Daniasi testimonium, si caetera deessent,
eos revincit manifesto, quibus ea de re incertns
adhuc animus esse posset. Cteterum qno tempore
eadem sncra pigiiora ad Catacumbas allata, ac it^
runi inde accepta , antiqu% primxque sedi restitnta
fueriiit, obscura et perplexa res est. Consnle,
si placet , pra^sules eruditissiinos Blanchinum et Yl-
gnolium in notis ad Gornelium , coi Aiiastasio9
hanc laudem attribuit ac Romam snbterranetfla
vlri clar. Bottarii alterius ex Yaticanas l^iblfecbee»
custodibus (b) ; si vero caosam qoaeriff, cuf taiii-

(a) Fabr. BB. Lat. , lib.
tom* II» Yen. edii.

III, cap. 15, p. 1:^ , (b) Tom. I , p. 51.

«M

PMHJ^OMENA.

t:o

diu in Catacwnbii facrinl, Gregoriuft Magnas liaac Adcm collocat: Malnncsburiensis, Slcphanum, Zephy-

aUuIil : De corporibui vero BB. AA. quid e§o dic/ti-
ru$ sum, dum conslat quia, eo iempore quo passi
laiiil, ex Orienle Fideles veneruut^ qui eorum corpora
eicut dmm suorum repeterenl , quas ducla usque ad
gecundum ab urbe milliarium in loco^ qui dicitur ad
Catacumbas^ catlocata sunt:dum exinde levare om^
ntff eorum muttitudo conveniens nileretur , ila eos vis
iouitrui atque futguris nimio melu terruit atque
dieperntj ut alia denuo nuUatenus attentare pras'
sumerent (a). Addil sacra baec pignora a Romanis
deinde levaia, ac prioribus in locis recondita, sed
nec lempus exprimit, nec qiio auctore id factum.
Hoc ipsnm itaque, quod Gregorius aperie explicat,
Damasus haud obscure iodicat, cum ail:

Discipalof Orieos misit« qood sponie falemur,
Ronia suos polius meruit defendere cives.

Me non latet, narrationem hauc prostare etiam in
Aciis Pctri, a Florentino Marcelli cujusdam nomine,
ac deiude a Fabricio inter apocrypba Novi Testa-
menti scripta editis, in quibus praeierea adjicitur sa-
cra corpora novemdecim mensium spaiio in Cata-
cumbis jacuibSe, quod Gregorius Magnus siluit. Sed
ego ob eam impostoris auUaciam non inducar, ut
apertum hoc et antiquissimum ea de re Daniasi te-
stimoiiium inter incerias tradiiiones, sive ut Pear-
ftono placuit, inier fabellas rcjiciam. Primo enim
existinio, qux pseudo-MarcclIus de sacris AA. cor-
poribus sub Actorum finem narrat, pannum esse
recentius iis assutum : siquideui pseudo-Abdias, fal-

rinum, Eusebium, Eutychiannm, Dionysium, Pontia-
num, ac Lucium addit, qiiorom alii mariyrio coro-
nati fuerant, alii in pace obierant, ac proceres et
sacerdotes summi fucrant, atque ideo prx caeteris
indicati eo loco videri possont.

IV. Quae ad Romanos pontifices carmina attinent ,
quatunr sunt, iisque Steplianus, Marcellus, Eusebius
et Mnrcus laudantur. Qu» de Marcello et Marco
agunt, Baronius ac Sarazanius }am produxerant:
quamobrem alia duo nunc primum sub ejusdem Da-
masi nomine 9 atque inter ejos scripta prodennt.
Gerte epigramma primum, quin illum pontificem
auctorem habeat, vix me dnbiiare sinit tum siylus,
tum prior ille versiculus, qui Damaso snepe placuit,
B atque aliis in locis legitur. Eo vero Stephanum pa-
pam ac martyrere designari facile deprehendet, qni
eum Actis conferat a Baronto produciis (c), Hic si-
quidem cuni christianos in coemeterio Gallixti con-
gregatos ad martyrium foriiter tolerandum cohorta-
retur, a militihuseo immissis insua sede deeoUatus esi,
atque eodem loco sepultus a sois, illaesis tunc di-
missis, atque orbilatem dolentibus, ex quo conjici
poiest, Stephanum sub Valeriano passum, qui in
episcopos, presbyteros et diaconos potissimum, gladio
incontinenter animadverti jusserat ((/). Eam itariue
sedem sanguine respersam, eodem in coe,!neterio diu
servatam, ineunle lioc saecuto ab Innoccntio XII,
GosimoIII, magno Etruriae diici donodatam, ac Pi-
sas translaiam, collocatamqtie in ecclesia ctarissimi
sarius alier, quamquain Peirum a Marcello discipulo C Equitum Ordinis snb ejus papae ei nartyris nomine,
e cruce dcpositum, ac in Vatieano scpuhum scribai^ describit Damasus cum ait :

bac tamen de re ne verbum quidem babel : suspicor
autem additamentum hoc suinptum ex bistoria,
quam Garolo Magno regnante in Gallicanis ecclebiis
JMabillonius leciam probat (b) , atque aclis illis
deinde insertaro; atque boc, ut ego juresuspicer, fa-
cit idem utrobique expressum spaliuni lempori.^t, qiio
AA. corpora in Catacumbis jacuisse dicuntur, noveni-
decim scilicei mensium : deiiide pseudo-Marcellum
iUum, aut Dainaso, aul Gregorio Magno nemo anti-
quiorem dixerit, ut viri illi gravissiini sua ex impuro
buc fonte bausisse videri possinl : quin poiius iii eo
figmento tantam prodit impostor ille Romaiiarum
renim inscitiam, tantam praeierea siyli crasi>itiein,ut
neduro Damasi aliorumque ejus saeculi Patrum aeia • D
tem aequare, sed ne sequiora quideui teinpora ex-
cedere videatur ; unde tit, ut iile ex probatis potius,
confirmatisque traditionibus veri aliquid acceperit,
qno soas incruitaret fabulas. Sed de UU satis. Ejus-
dem Praeiextati coemeterii vesUbulo inscriptum fue-
rat carmen aliud de Sepulcro suq dicium, quod huic
pr^pterea conjunximus : quos autein eo carniine
praelerSiiium ejusque socios Damasus exprimat, in-
certum est. Ginsildensis monachus a Mabilloiiio edi-
Sixtum, ibi Fabiaoum, Anterum et Miltia-

\a) Oper. tom. tt, veg. 4, ep« 50, juxt. BB.
\h) Apud Tillem. de Petr., art* 3.
[c) Vid. Notas.

Hic positus reclor coelesiia jussa docebam.

Siquidem, ut Augustinus ait, sedens Dominus docet
quod pertinet ad niagisterii dignitatem (e) : aique liiiic
coHigas Actorum illorum fidem, quod saltem ad ge-
nus marlyrii nttinet,a criticis inlemperantioribus
temere ac frustra solticitatam. In eodem Palalino
codice legilur cpigramnia de Nemesio martyre, de
quo in eisdem Actis sermo. An vero Damasum aiicto-
rem habeat, ego non assero : illud tamen iieruui af-
fero, tum ut eorum Actorum fides magis constet,
(um praeterea, ut videas, qunniam in iis dcscriben-
dis epigrnmmatis incuriam collector attulerit :

Martyris bic Nemesi sedes (ler saecula floret,

Serior ornalu, ooi)ilior merito.
Incultainque pndem dubitatlo longa reliquit,

Sed teiiuit virlus, asseruilq^iie lidem.
EfTera quem rabies uegleclo jure sepulcri,

Sanclorum tumulos, pr«da furentis erat.

Postremi enlm hi duo versiculi leguntur etiam in eo
carmine quo Ghrysanihus et Daria laiidantur.

V. Ex Marcelli paprc et mat tyris inscriptione di-
scimus, coeptam sub Gornclio de Inpsis recipiendis
coiilroversiam, licet confeciam tiinc et defiuitam ob
eorum, qiii detnde ceciderant, proterviam iterum ex-
citatam sub eo pontifice ; atque ex sequenti carmine,

^d)Gyprian. ep. Lxxxik

(eJLib. I, dt serm. Dam. in Mont. Vid. lontr.
Vetr., p. iOt.

271 SANCTUS DAHASUS PAPA. 272

ad EuseMi ctiam succesf oris aclatem protractam al- A dius, Urbannm praefecturam administrasse legimus

que amplialam ; sicpiidem ulerqiie a tyranno in cx-
siliiim pulsiis esi, ob apostolicam in servanda Ec-
clesi» disciplina constantiam. Inielligimus etiam,
cur idem MarceHus Titulot 25 in urbe propler bap-
tismum, et rxBniientiam muUorum conslttuitse dicatur
ab Anastasio, et cur praeierea tentut et coarctatui
fuerit, eo quod ordinaret Eccleiiam : enim vero hxc
omnia collapsam prsecedemium persecuiionum causa
poeniteniiae discipliiiam ab eo reslilutam demon-
strant. Cur vero Damasus eodem cnrmiiie marlyrium
sileal, atque uniim Marceili exsilium refcrat, hanc
ego causam fuisse pulo, qiiia sciiicet Donaiistae,
quorum haud exiguus Romae eral numerus, poiitifici
huic per summum scelus dicam traditoris impege-

sub Maxentio anno 310-511 ((/), ac nihil obstat, quo-
minus ille sit, ciijus in eo carmine meuiio est, qui-
ve iiinoccntis et integerrimi pontificis poena et ex-
silio gliscentem in Urbe furorem ac gravissimam
sediiionem compesci posse existimaveril. Qiiidquid
autem sit, ad haec potissimum adverti velim, primo
magnas a lapsorum coniumacia excitalas tunc tem-
poris in Ecclesia turbas, quod eiiam liquet ex Arela-
tensis concilii cnn. 3 , quo repressi sunt. Secundo
Eiisebiiim illum a Damaso reetorem dfci, quo verbo
Romanos pontifices designare illo solet. Tertio deni-
que, quod hic rector, ob eam ipsam, ob quam Mar-
celliis causain, pulsus est, ac quod ejus exemplo^
laelo aniino exsilium pertulit. Gedo ilaque Eusebium

rant, quorum Damasus calumniam ut palam faceret, B alterum, cui hxc omnia aptari possint, praeter eum,

excelsum ejiis adversus lapsoruin audaciam aniinum,
ac toleralum eorum vUio magna foriitudine exsilium
commemorai ei laudat.

Yl. Venio nunc ad Eusebianam sepulcralem epi*
grapheli , qiiam ex antiquis inscriptionibus Baro-
nius produxit , et ad Eusebium prcsbyterum retu-
lit (a). At cum ea, qu» ad hunc Eiisebium presby-
terum ailinel, omnia prorsus iiicerta slnl, ac inagnis
lenebris obruta [b), ego virorum gravissiinorum Til-
lemoiilii , Coustanlii ac P. Oi;si apohlolici palalii ma-
gisiri nunc meritissimi, cum quo ine sentire gavisus
sum, judicium secutus, carmen hoc tum Damaso al-
tribuo, tum Eu^^ebium papam iii eo laudarl censeo.
Id vero jure factum dijudicabit, ni rallor, qui carmen

qui cum summus pontifex, ac Marcelli ejusdem suc-
cessor fueril, recens sibi propositum exemplum ha-
buit, quod sequeretur.

VII. Marci sepukro inscriptum carmen obscurum
facit, ul ego puto, transcriptoris indiligenlia, his po-
tissinium versiculis :

Tp custos, Christi perfeclus amicos,

Et Dam^isus, lumuluiii cum reddil hondrem.

qui aui nullam, aut satis perplexam sententiam red-
dimt : primo igiiur loco moneo legendum tumuli^ aat
tituli, Sic apud Gruterum tituli homrem usurpatom
videas («), deinde , s>i nullus in Iranscribendo error
irrepsit post lioc Te , subaudi in Pace : formolam
enim Iianc Te in paee^ Te cum pace^ solemnem esse ,

ipsum, cum eo quod de Marcello est, conferat, vide- C ac Cliristianorum tuinulis sappe inscriptam legasapod

ritqueutrumque ila sibi siinile, ut iisdem sentenliis
ac petie verbis consiet. Nec a mea ine seiiteniia de-
terret, qiiod Eusebius papa in Callixti coemeterio se-
pultus dicitiir iii iiidiculo Buclieriano, ille vero, de
quo in hoc carmine agitur, in Sicilia defunclus sit :
poliiit enim Rusebiiis poniifex ex Sicilia, ubi dece»-
seral, ad Urbem transferri, ut factum de Pontiano
ex Sardinia Icginius. Qnin vero si quis hoc pro certo
habebal , a vero vix ipse aberraveril : Bucherianus
enim alter Ronianorumponlificuui Catalogus, Euse-
bii mortem consignataddiem 17Augusti;a]iam vcro
causamexpone,4vales,curejusdepoMiiodiIatafueril
addiem26Septembris.Hincpaletpontificem illuin ia
veiusiissimis aliquot marlyrologiis a Florentinio in-

Boldettum, M.irangonum,et P. Lupiim {f)\ Fabrellus
praeterea has eiiam ad Genlilium lapides incisas me-
morat extremas litteras et tv. , lector scilicei , aut
viator, qui me prius valere jusseras, vale {§), Cuito-
dii autem voce , si proprium nomen haud i»it , illam
iiitclligere poteris , cui vel Martyrum, qui in eo coe*
meierio sepulti fuerant, vel basilicae in eodem loco
a Marco conditae custodiendae cura commissa fuerat,
et quiforie ejus pontificis ornando sepulcro cum Da-
maso allaboraverat : utrumqueenimtiiuluminteree-
clesiasticaofficia saepe memoratum videas, etiamapud
Gra^cos, quibus xXciSouxoc erat , qni apud nos cuitot
el is plerumqiie presbyter. Cum vcro audis Marcum
oraae, poputus quod diiceret omnii , vides illum lum

dicatis (c) iiiter martyres jure meritoque annumera- J) guas babuisse ad populum conciones et cathecheses ,

tum, ac ceriumhujuscc rei argumentum Damaso po-
tissimum acceptum , ferri oportere. Si aliqnod
exstaret de Heraclio illo, qui lapioi dolere vetuit, in
ecclesiasticae hislHriae monumentis vestigiuni, aul si
judidi^ snb quo Eiisebius pulsus est, nomen expri-
meretur, in majori forte luce res collocari posset.
Heradiimi Rufinum, sive sit ille Siatius, sive Ara-

(a) Ad ann. 357, n. 52.

Vid., si placet, diatribam de geslis Liberji ex-
sulis. S 1 .

(r^ Ad diem 26 Septembris.

{d) Apud Sigon. de Occid. imper., p. 71 et 75,
Mediol. edit.

tum vero Sozonienum , Graecum hominem , et longe
ab Urbe reinotuin , ejus ecclesiae ignorasse morem^
cum scribere visus est, Romae nec episcopum, nec
qiiemquam alium in Ecclesia docere populum {h) ;
neque enim ego aliquem esse pulo , qui siaias boe
loco , coiisueiasque liiurgiae preccs , ac formulas lu-
telligi oportere exi&timet.

le) Pag. 954, n. iO.

(pOsser. p. 4t1, 413; delle cose Genlileielie ,
p. 455; ad Epilaph. S. Severae, p. 171.
{g) Inscript., c p. 9, p. 609,670.
(h) 11. lib. vu, csip. 19.

^73

PR0LE60MCNA.

«74

Vra. CarTmcn de Feltce Ruinarlus dubiiai, an No- A siae muris Magm nomen inscriplum aliquando fuit .

lanum exprimat, an alium anonymum, qiiem pre^by-
lerum Roroae orlum, acpost varios toleratos pro fide
cnicia^ttts , exsulem factum , Nolsc in pace sepuhum
aiunt, ejosalierius Felicis rrafrom, qui cum Adaucto
sub Diocletiano martyr occiibuil, seqiienti ab boc
carmine laudatus (a) , cujus basilica non in Piiicis
fueral, ut cl. Mazocchio visum, std via Ostiensi e
conspectu fere S. Pauli , atque in coemelerio Com-
modillae , quod a clar. Boidetio non multis ab hiiic
annis repertum et demonstratum est. Dainasus pro-
fecto, Felicem, quem hoc loco laudat, longe ab Urbe
positom indicare videtur, cum ait :

Nec quemquam pateris repedare viantem.

Quamobrcm cum populi non ab Urbe tantum , sed a

tunc versiis iinmuiatos fuisse crediderini , ciim saxo
insculpereniur, siquidein aher bic versiculus:

Hosiibus extinclis, fueranl qui false locutl,

quem nec Bollandus, nec Sarazanius , nec ca&terae
editiones habent, atque ea proinde occasiune cete-
ris additus est, aliqua lunc usos licentia quadrata-
rios probai. Neque enim ex Daniasi adversariis ali-
quein niorie mulctatuin Tuisse scimus , ac iiemo fa-
cile animuin indiicet, ut credat, mitissimi auimi
pontincem , quem adversariis ipsi^ qiiam>|uam supe-
rntis Hieronyfnus non nocuisse asserit, vola beato
Felici persolvisse, quod hostes sui exiincti ac morte
sublati fuerant. Fauia vero est, ut alio loco dixi ,

lolo peiie termrum oibe ad Nolanum religionis ^ ^®^* *""J"* P^'*^®*^®"*'* ^^"^^ ^®*^™ ««^^ Damasum

*' An«f..i:^^>v ^ : -•_ ... A. - «^

caasa confluerent (6), vix alium ab illo, hoc carmine
designatum dixeris, cui propterea Baronius, Bollan-
diani, Muratorius, aliii|ue eruditi viri dicatum illud
ceiiseui. Uiiic ego Tactum puto, ut cum celebris es-
set ejus diei Romae solcinnitas, basilica illi aedificaia
fuerit iion diu posl Daroasi obiluin , quae deinde , ut
ab aliis basilicis Felicis nomlne insignitis ( plures
enim Felices in Urbe fuerani) distinguereiur , m
Pincfsdicta est, a proximis Pincianx familiae do-
mibus : quae vox cuni ab eo tempore ad Nolanos
Urbi proximos transiisset , ab iis eiiam Romanorum
more Felix in Pincis dici coeptus : siquidem nulla vel
apnd Pauliiium, vel coaevos scriptores ejus loci men-
tio Nolae est. Nuperus Nolanae ecclesiastica) hihturiae

contulisse ; quam ego incertis , ut saepe fit , conjec-
turis iion inipetam. lllud profecto consiat turoiiluro
Felicis Ntilani , aram veritati$ dictum , ejusque reli-
qiiias veritatis vindices (d) ; qiiam ob causam iile, qui
Ursiciiii, Isaaci Judaei, aiiorumque adversus se ca-
luuiiiias effugerai, hoc nuncupnre voturo, ac patrono
suo pr.csens reddere facile potuit. Huic simile et
proximum est votuin aliud , quod pro cleri a se di-
vulsi reditu inscribiiur.

IX. Carmen, quod Sarazanius n. 17, recensuit, ac
de incerlis tnariyribus dixit , ad SS. Nereum et
Achilleum pcrlinere nos docuit Emsilden^is inona-
clius, queni Mabilloniusprimum,acdelndeBlanchinus
ediditin Prolegonienis ad Anastas. opusc. 45. Ilujus

«criptor alioquin eruditus, hoc carmen Maximo No- ^ Profecio codicis noii speriienda est auctoriias, tum

lano episcopo a Damasodicatum slatuit, una tantum
cujusdam ms. Breviarii auctorilate perniotus. Cj:-
tenim boc Breviarium in eo Iragmento , quod Bol-
landiani ad diem 7 Februarii recitant , tum fabulas
admixlas habet, tum sequiorem ac receiitiorein aela-
lem sapit, quae sunt in cauha , cur Bollaudi^ini ip&i
non in pretio multo illud habere videantur. At quod
efBdt, ut fide careat, iilud est, quod pnmum versum
immutarum refert , ac quo loco Felix scribi debue-
rat, Magne legendum proposuiihoc iiiodo :

Corpore, mente, aoimo, pariler quoque nominc Magne.

Neque eniin puio essc, qui sibi libenter persiiaderi
patianlur , 3lagni pro Maximi , appellaiionem a Da-

quod videlur octavo saeculo scriptus, tum qiiod om-
nes , quas habet inscripiiones ex autogra|>his ipsis
excepit auctor, ac in coinnientaria reiulit, cum itcr
agens extramuranasecclesias, et coenieteria lustra-
ret. Si iiaque hoc epigramma ad eos martyres atti-
net, hoc accedctad coKJcciuraruin cuniulum, ob quas
eorum , qu;e nuiic legimiis acta , dubiae videntur fi-
dei : neque enim , qui eunurhi fiierant, Doinitillae
virgihis familiares ac cuslodes, miliiice dedisse nomen,
almiim gessisse officium, castra deinde reliquisse, clg»
peoSf pharetras et lela projecisse videri possunt, ut
Christiaiios sese prontcrentur; siquideni hoc genus
hominuin iis polissimuin tomporibus ab armata mi-
lilia arcebantur. .Malui ejiisdem tanien aiitiqui scri-

roaso usurpatam, quasi vero Magni et Maxiini uiium J) pioris fidem cuin Ciampinio (e) sequi, quam Saraza"

esset, idemque nomen. Certe apiid S. Pauiinum
Maximi episcopi frequentissima mentio est , jla^nt
nulla. An vero versiculus ille parietibus Nolaiiae ec-
clesiae olim inscriptus Magne habuerit, an Felix ,
nullus nunc idoneus lesiis docere nos poiest , curo
aniplius non appareat. Hac lamen de re duhitare
nobis licet, siquidem Ferrarius Nolanae ecclesiae
canonicus tum eos versus recitat, ut apud Baronium
iinpressi sunt, tum^eos ad Felicem refert (c); quod
81 landem res ita se hahuit , ac loco Felicis Cccle-

d\ Vid. Boll. ad diem 14 Januarii.

[bS Augustin. ep. 78.

{c) De Noh Ccemel., p» 54.

nium, ac de iisdem mariyribus carmen inscribere.

Epitaphiuin , quod Eutychio in Callixti cosmeterio
optiniis cbaracteribus incisuni Tuerat, adhuc superest
integriim in ecclesia S. Sebasiiani : at nihil aliud
inde colligimus, prx'ter maximam iteratamque cru-
ciatuum vim , divinamque mariyris in iis tolerandis
constantiam. iEtaie S. Gregorii nondiim amotus ab
eo loco fuerat , et ad basilicam sancti Laureniii in
Damaso translatns, siquidem ex sacro ejus corpore idem
poiitirex olcum misit ad Theodelindam regiiiam.

Id) Remond. Hist. di Nola, lib. ii, cap. 4 et cap^ 264
\e) Vet. Mon., tom. H, cap. 20^

27; SA!ICTU$ OilUSfiS PAPA.

}L Tbankii mmjriim m AjAamu «anjrologia A ficwa id aaiea s^cctarci (^); M ftffie
15 Aflffl»ii dcscriflaiB , swf4iiB esi a Daauso et lectiset k*»» • «iaeolfty
AetH S. S«eplii0i ^pst et ottrtjris , qiut Bu^mim
relitlii (n) ; frusira eflim alibi boe qiuera», ati^oe liioe
Tides eomm aotiqottaleni aoetoriuiemqae , qox iis
accedii ex boc canBi«e, adfcrsos Pearsooooi, aiioo-
^oe aJii|ooi moroiiores ei receoiiores ehticos se4
ab eonun arf uuis Acia i|«sa Tiudicaoi Bollaodiaoi ad
dieo i Augooti , ai/|De Ajiooyoios m disserutiooe
Aveoiooe iwpressa sob boc tilolo : Amilumiat poMiifi»
dm notiwwM C^jniimi facto impugMMia, ted a GaUm
ikiologit tmdUota. Ai ex boc eodeio cjnuiiie plora
eollif ioiu» : pnoM) scilicei Tigoisse ea jeiaie discipli*
nan Arcaoi (#) ; secnodo, diu aoie Melcbiadis a^u-
ieoi iraosiniftSufD fuisse iutelligis ad ecdesias fer»

rettiur, atf oe id seoiel ai^ iicfMi mi rotfpium
fysssei, io l«f eoi pos4reso boe i|row abiii luoottolii
«uie : so»p'ican taoieii iMie ^«s pott^l, booe eooi*
deoi Tbaisicioa diaeoMOi foisie; iir|oidcwi Danans
ilbioi Siepbaoo cooiparai, aifoe olfios^oe meriioai
pari loeu babei , qood profecio tmm aiarlyrii geous »
ioai etiaw eodesia^iicboi yndoi, ae mioislerium
reftpicii.

XI. Doo, q«2 seqoootor. catauBa , beaios marty*
res Petrom ei Nareellioom , ae Gotf ooiiim eomple-
ciuuiur. De Peiro ei llareirUiuo oibil oeeorrii dieen-
dum , siquidem eorum , qus sopersnui Acia a clar.
Mazocctiio ad diem li ianii emdilis annouiioiiibus

memm , quo oomiiie jam liquei , eonsecraurum ab B illa:»irau, efreg ie boc epigrammaie eoufirmaiitar.

epi»copo obl^iioiioro partem expriuii, quamobrem
eum Anasiasios Melcbiadem ipsum ftdtu scribil, oi
Qblalion€9 conteeraUB per eccletiat ex conucratu epi»
tcopi lUrigereniur f alind uibtl exprimti , quam eo an-
ciore ac pootiilce facium , ui ad ioleraiissam prapce«
deiiiittip persecniiooum lempore consueiudinem ,
re^tiuiiis jam clero sacria sub Maxeotio basilicis,
rediUiA fierei : leriio, Tides fermenlum ipsuro ad basi-
licas eiiaro exiramuranas allaluro , ^iquidero Tbarsi-
cius esira urbem tacranienta gerent^ deprebeiisns est
et bpidibus obrutus. An vero dicamus , boc factum
pro recepto inore, an rero ob persecuiionis caosam,
qn^ duranie plura licebani, qu» pace Ecclesiae red-
diu nou permillebaiilur 7 Eqiiidem puto fennentum

Quod ad Gorfooinro aiiinei , dubiui Floreotinus ad
diem 9 Seplembris, an bic idem alqne ille sit, qiiero
Nicomedix com Durolbeo passom Eusebins narrat (e).
Ila eniro plerique censeni , qoibiis Romaoi martyro-
logii et Adonis tesrimooinni pra-il. BoUandiani vero
ad diem 12 Martii gravis^imas raiiones affemut, cur
noster alius ab illo Gorgonins sit. Fuldeuse eerte
martyrologiuro duos Gorgonios, allemro Nicomedi»,
alleram Romae passum statuil (/"), atque buic sen-
teiitiae Damasus favere videtur, siquidero beatot alios,
quo$ vicina in tede habitare ail, cuui eodem pariter
Gorgoiiio passos, ac cum eodem , ut loco , sic etlaro
martyrio conjunctos fuisse innuit. Quinam vero illi
fueriiu, difficile est dicere. Notilia ab Exkardo ediia

ad presbyteros eilaro in c^meieriis excubaiites, etC apud Georgium hxc habet: Ibi tancti itti dormiunt

suburbaiias ecclesiaa adminisirantes, pro recepio

cooflrmaloque more iransmissum. Eniiuvero si Mel-

chiadis et Siricii docreio non licebai , cujutlibei loci

pretbytero mi$$Qt per hebdomadam celebrare^ non ac-

ceplo prius ferroenlo episcopi ; nisi quis contendat ,

I» coBroeteriis non potui$se sacra fieri , quod nemo

diserii,nece8se est,ui cum clariss. ai(j(be erudiiissimo

Boiurio fateaiiiur , illud ad eorumdeni eiiam coeme-

ioriorum presbyteros fuisse mi8sufn, per quod iis sa«

cra facere licebat {c), Accedat poniinces sumroos in

cceinelerijs ipsis , et ad roeroorias mariyrum sacras

saepe habuisse synazes ; quaroobrero si lunc a sub-

urbanis ecclesiis ad urbanas fermenlum mitti opor'-

tuit f Nibil impedii quoroinus ab urbanis ad siiburba-

nas siaiis diebus transmiliereiur. Quod iUque Inno- ^ caniur.

Pelrus, Marcellinut , tancti xxx iitt/ifrs, Gorgomnt^
Geminut, etc, quoseliam Melesburieiisis merooral,
ac iis non longe positoi tanctos quatuor coronatot nd-
dit. Hos eiiam xxx roilites via Lavicana ad diias
Inuros iina die sub Diocletiano coronaios memorat
Hieronymianum martyrologium , ad diero22 Decem-
bris , quos onines forte Damasus eodero loco quie-
scentes designare potuit. Iconographiaro superioris
ei inferioris coemeierii SS. Petri el Marcellini ite«
ruro edidii cl. BotUriiis Yatican» biblioihecae (u-
stos {g)j in eaque cubiculuro reprxsenut, In qiio
Dominus Jesns roedius sedei inter Petrum ei Paulum
aposlolos sUntes, sub ipsis vero Gorgomut, Petrut^
Marcellinut , 7t6ur/ttti , expressis nomiuibos indi-

ceiiiius aii in epislola ad Deceniium Eiigubinum, non
putare $e^ ut (ermentuni per parochiat milteretur, quia
non longe portanda $unt $acramenta , vir clarissirous
refert ad legetn aliquaro lunc ab eo poniifice ediiam,
qua juberetur, ne lioc deinceps lierei : quero prxterea
presbyteros , qqi per coeineterta manerent • consti-
iuissi^t ^^^^^ ii^ conficieiidorum sacramentorum pri-
roum copiato fecisse ceoiet. Vides quarto. /^menium
Ipsuro jib acolyibo delaiufnt cuin ad diaconorum of-

^a) Ad ann. 270.

Ib) Vid. Scbeleair, de DIk* arc^» cap. 7| | 5.

(d) Jusiin. apol. i, n, 65» 67, edit. BB.

XII. Ex Priscill» coemeterio quamquam multa
perierint , plura tamen , quam ex aliis , Dauiasi car-
inina tulerunt aeiatem. Adhiic enim supersunt , qiiae
MarceIii,rrolbi,Ilyacinthi, Saiurnini, Mauri acChry-
sanlbi et Daria; sepulcris inscripla fueruni. At qiiod
de Chrysantho ei Dariainscribiiur, cumex apograpbo
osciianier exscriptum olim fuerit, roedica manu iii-
digei, quatn Sarazanius applicuit, ac, ul nunc legitur,
ex Aciis eorumdero martyrum, ci ex Gregorio Turo-

{£) Lib. viii, H. E., cap. 6.

/) Vid. Georg. a4 Mart. Ad., 9 Septembfis.

g) Tom. I, lab. 4.

471

PROLEGOMENA,

MQM lUastnri ofMHei (a) ; siquldem ex iis inlelligi A ino projecum» (um a Nomine senratMB Ulasam, pe-

datiir, Gur eomm.sMiciorum lumalum» idololatriae fu-
rentis frmdmm Damesus fttisse dicat : illo scilicet, Tu-
riosa eihmcorum manu, qui ad coemeterium advcrsns
Cbrisiianos coniluieraiii, disjecio penitus eversoque,
cryptaque iosuper occlusa lapidibus terraque agge-
sia. At post redditam Ecclesix pacem , loco eudem
pristinx religioni restituto, Damasus bxc carniina
lum io!icripi»ii , tum prxierea nliquid novi operis sua
irapeusa addidii, qui ob eaui cau>am, puio, sub pau-
fterit appellatione se baud immeriio designavit.

XIII. Carmen de S. Agnete ciuu archeiypo colla-
tum, alque eroendatum dedi : lapidem enim, cui pri-
dem optiinis cbaracteribus insculptum fuerat» pro-
jectum jam di^ectumque non multis ab binc aiinis»

stremo gladio jugulatam asserunt. Hoc verius esse
Damasus hoc versiculo non obscure innuit :
Urere cum flammis voluissel nobile corpus.
Siquidem hinc liquet, iniquum judicem voluiue qui^
dein, sed nequaquam efncere potuisse, qiiod voluU
nt non parva laiinis, qu.D circunireruniur, Actis ex
hoc carmine aucloritas accedat. Itinc Agnes media
Peirum inter el Pauluin apostolos, flainniaque circa
ipsam succre^cens ex coBmelerio Pontiani exhibetur
in veteri fragmenlo a Bonarrotio illusiralo (c)^ atque
id prxierea conlirniant veteres ejiis basilicx pictu-
rae, qiiae et flaiumas, et sub ipsas gladiumi quo inar-
tyriuin consummaium Tuit, adhuc reprxseniant (d).
Irenein Damasi sororem, non secus ac ipsum Da-

Deo favente a se reperlum penes ecclesiam extra por- 3 masum, sibi vindicaiii srripiores ilispani, ut liquet

tam Nomentanam; servaiumque, iierum ejusdem ec-
ciesiae parieti affigi curavit pro suo in sacras anti-
quiiaies siudio cl. Marangonus. Ex hoc iterum epi-
grammate colligi priino poterit, Damasum eorum
opiuioni favere, qui Agnctem sub Diocletiano passam
arbitrautur; siquidero earuro rcrum, quas virginis
parentes dudum retulerant^ fama inter prsesentes
nondum perierat, cum ille hoc carmen scriberet.
Secundo fortissimam virginem, pronuniiata prKconii
voce adversus se Judicis sententia, slatim liquisse
ftafrtrts, qux eam non deseruerat, gremium^ ut poe-
uam, cui daronata fuerat, 4inperterrita obiret : erat
enim moris, ut prxco silentium tuba indiceret (fr), lum
deinde ut judicis sentenliam alta voce legeret: qiiam-

ex ejus Aciis, quse Bollandus prodiixit ad diem 21
Februaril. At si quae Actis illis fides haberi potest,
nemo negaverit, quin Irenes Roinanis virginibus ac-
censenda sit. Nam cum eam duodecimo Damasi poH"
tificatui annOj qui incidil in annum 378, ad superos
abiisse asserant; conira vero cum Damasus ipse hoc
carmine anno vige$imo nondum completo sibi ere-
piam fuisse doleat, hinc facile vides illam alibi quam
RorosR nec ortam, nec educaiam videri posse : sed
Actorum illorum, ut veruin faiear, levissima prorsus»
ulram in partem velis, aiictoriias est.

HsBC habui, quae ad Damasi carmina hoc loco ob-
servarem, ex quibus, praeier ea quae dixi, velerem
liymnorum usum, sacrariim reliquiarum cultum»

obrem si mos illc servatus in Agneils martyrio fuit, C snnctorum invocaiionem, votorum tum nuncupatio-

Don est cur Laec Daroasi verba, rum lugubres canlui
tuba concrepuiiiet, de publicato tunc primum Diocle-
tianae persecutionis edicto cum Tillemontio accipiat
mas, ac martyrero foriissimain, statim ac impiam
promalgatam adversus Gbristianos legem aiidivit, ad
pcBoam sese uUro obtulisse dicamus. Tertio ex eo-
dem carmine intelligimus, Agnetis ad poenam dam-
natae jam, nudaeque, ac pellucida veste contectae,
CQm prius ad lupanar de more ducenda esset, eflusis
per membra crinibiis, pudorcm ab procaciiate oculo-
rum mirabiliter defensasse Deum, ac nullam pro-
pterea esse causann, cur Actis, quae Ambrosii nomi-
ne circumferuiitur, fldero non habeamus, quamquam
nulla hujusce rei apud Ambrosium ipsum et Priiden-

nem, tum piaro soluiionemconflrmatam videas. Gur
vero iis quae Sarazanius edidit, non solum ea qiiae
Stephanum et Eiisebium Roroanns pontiflces laudant
ac supenus recensui, sed et alia nonnulla addiderim
appendiris loco, una baec esi raiio, quod scilicet illa
eliam Damasum mihi sapere videantur, alque ejus
aliquando verba, ac sensus refcrant, atque aeiatem.
Sed hac de re, ne quid ego temere statuam, lectoria
judicium esto.

Gaeierum quod Daroasus in meirum peccare ali-
quando videalur, haud mirabiiur, qui in legendisin-
scriptis versibus, et elogiis mediocriier versalus sit :
vix enim, ut mea faciam viri docti verba, pauca de
multis epigraminata in lapidibus reperias, quic non

tium mentlo sit. Quarto denique martyrem sanciis- D mullis modis in metricas leges ofTendant, et si illa
simam igne damnatam, qiiod idein Ambrosius silet, sint alioquin elegantissima [e).

vulgala vero Acia conflrmant ; atque hinc intelligisy
quam levibus saepe de causis vetera monumenta su-
specta habeamus. An vero Agnes igne an ferro mar-
tyrium fecerit? Ambrosius et Prudentius gladio, Acta
mariyrum Occidenlaliuin, quibus vir clar. Gvodius
Assemanu? archiepiscojms Apameac ex YaticanoSy-
riaco veteri codice, ac pra^claris annotationibus ad-
jectis Ecclesiam nnper locupletavit, igne absumptam
docttnt : Latina vero Acta, virginem in flamroas pri-

a) De Gl. Hart., cap. 38^
b\ Senec., epist. 78.
c) Framm., p. 91.

§ III. — De Daroasi operibus : Basilicae via ardeatlDa ab eo
aeiJiQcalae locus,ut videtur, ejusque coemeterium. De
Basiiica S. Laurenlii in Damaso : qua occasione de Titu^
tis agitur, ac Anastasii locus in Marcelio addueitur et
explicalur.

I. Reliquuin nunc esi, ut etiam de Damasi operi»
bus pauca adjiciam. Pontiflcalc itnque bsec memo-
ral : Hic fecit buiilicai duas, unam jvxta thealrum
S. Laurentio, et aliam via Arc/ealtna, ubi requietcit in
Catacumbis, et cedificavit platoniam^ ubi corpora Apo*

(d) Ciamp., tom. II, p. 59.

{e) Mazocch. ad Kal. 30 Junii, not. i8.

279

SANCTUS DAMASUS PAPA.

S80

itolarum jaeueruni, quam et veitibus ornavU, Plalo- A Sancti prdenomen una tantum liltera S. indicatum

niam vocal Anastasius preiiosa marmora in labellas
dissecia» qiiibus ncmpe muruin el pavimentum Da-
masus obduxeral,Iocuinque lioc pacio ornaverat (a):
fiasilicam via Ardeaiina sedificatam ubi sepulius ja-
cuit pro majori parte adhuc siiperesse putant viri clar.
Boldettus et Marangonius, idonei profecto judices,
qux ih usum cellac vinarise conversa postmoduin fuit,
inler Ardeaiinam et Appiam viam. Nam primo iocus
ille in longiludinem ad palmos sepluaginia, in lali-
tiidinem vcro ad triginta extendiiur : habei deinde
Septentrione semicyclum, scu absidem pro aliari
Gomparatam : tertio, parietes alicubi colorem picturae
obtinent ; quae profecto omnia vetusiae sacrui ?edis
speciem servant : quarlo tandem huic ipsi loco co^

qnarto jam sxculo , nec id fieri propterea coeptum
posi saeculum XI , ui censuit Fontaninus (b),

£x hnc vero marmorea tabella causam tenes , ni
fallor, unde lim/tdicii sint, ac praeterca intelligis,
quotquot erani in Urbe basilicic, titulorum nomino
tum nuncupari potuisse, tum merito nancupatas. Ut
vero plures erani basiticae ecciesiasticis cogendis
synaxibus assignat-p, qmm viginti quinque (siqui-
dem sacras aedes sub Gornclio numerum quadra-
geiiarium excessisse ex Optato scimus ), ita etiam
totidem fuisse tiiulos fateri cogimur : neque enim
Marcellus illam cxteris aliis basilicis nuncupaiionem
eripuit, ut ea solis illis viginti quinque^ quos ipse
constituity propria esset. Basilica igitur haec, quam

meterium subest, a viris illis diligentissimis primo B Damasus titulum consliluisse dicitiir, titului neces-

detectum. Eam iiaque esse illam censent, quam Da-
masus exstruxerai,ac cceineierium quod subest, illud
ipsum, in quo deposiius jacuit. Eorum rationes di-
lucide attulit IIIustrissiDius iEsinus episcopus loco
jam indicato, quem videas.

Alieram ad Theatrum Pompeii, ejus pontificis aitaie
anteriorem fuisse, manifesto probai ejiisdem carinen
de lemplo S, Laureniii inscriptum : quamobrem non
eam primus aedificasse, sed refecisse videri debet,
quamquam sic restauraverit, auxerit, et ornaverit,
ut unus deinceps ejus auctor dictus fuerii. Kani vero
restaiiratam , amplificatam atque ornalam prxterea
consecravit , ut ex marmoreo monumenio discimus,
quod a cardinali Farnesio, ciim eam basilicam ite-

sario fiierat ante ejus pontificaium, siquidem suos
habuit saccrdoies, diaconos, aliosque gradus, qui
gacris agendis pra^erant, ut ex carmine 55 aperte
constat. Aliquid itaqiie amplius, quain illam omnibus
Urbis basilicis conimunem nuncnpationem, tum Mar-
cellus suis, tum Damasus ecclesiae S. Laurentii con-
tulit,cum tituium consiiiuit, Quid vero illud sit, ex
Anasiasio tnlelligimus, cuin ait Marcellum, viginti
quinque lilutos in urbe Roma constituisse qtuisi dioe-
CESES propter baptismum , et poenitentiam multorum ,
qui converiebantur expnganis; sed quia post Decianam
perseculioneni usu recepium fuerat, ut ab episcopis
presbyteri aliquot consiituerentur, qui lapsos ad
poenitentiam reciperent (c). Marcellus ut Chrisiianis

ruin reficeret, reperiurn, et ad aedes translatum suas C diuturna acerbissimaqne Diocleiianea persecutione

prosiraiis consuleret , loca iis recipiendis , non tam
constituisse , quam restituisse videri potest. Cum igi*

adhuc servatur his inscriptum litieris.

T. I. X. N. EGO QAM

ASiUS VRB ROMC

EPS ANC. GOMVCOSE

CRAVI N. R. a. S. M.
SPA. S. PE.
Hasego litteras hoc loco transcripsi eo modo, quo
immorlalis memoriae vir Franciscus Blanchinus pos-
tremis curis cxpressit. Nam cum prius eas reiulisset
in prolegomenis ad primum Anastasii tomuiu , lapi-
dem deinde forte diligentius observatum, ac una
lantum sigla D. loco alterius. Q. quam antea descrip-
seral immutatum iierum attulil iu notis hisioricis

tur jam tot essent tituli, quot basilicae, ac loca sacris
agendis assignata, ex omnibus elegit viginti quinque
dumtaxat, eosque quasi diceceses esse jussit , commu-
nicato scilicet poenitentes reconciliandi ei baptis-
mum conferendijiire, quod cum esset unius episcopi
proprium, iis, quibus conferebatur tituliSt praestabat,
ut quasi diceceses esse viderentur, ac earum presby*
teri,quasi episcopi.Erat itaque,ut tiiuli nuncupatio,
sic eiiam sacrorum usus communis caeteris etiam
basilicis Urbis. Ai illx , quae boc peculiari jure prae-
terea utcbantiir, majores prae coeleris , ac digniorcs
liabebanlur, unde illis cardtmi/tiiin it/u/ortfm vocabu*

adDamasi nostri Yitam, tom. III, atque ita explicavit D lum deinceps hxsit. Atque hxc sunt, quae Damasus

7t7ii/iM in Christi nomine : Ego Damasus Urbis Romce
Episcopus hanc domum consecravi, nom regionct dedi-
catam Septembri meiise, S. Paului, S, Peirus, cujus
deinde mensis prima die observai in ea basilica gest:c
rei memoriam celebrari, (|Uod si cui siglis iliis N. R.
S. M. , nec nona regio placeai, nec soliiarius die
certa non designaia, annoque non adscriptis consu-
libus expresso September mensis^legere forte poterit,
hnnc domum consecravi novalam , refectam , dedicatam
S, Martgri : siqiiidem haec omnia re ipsa Damasus
tunc prxsiiiit. Coeterum ol)servari boc loco potest,

(a) Mus. Ital., tom. I, p. 89.

(b) Dc diic. arg., cap. ii.

huic a se novatie, restauratce, dedtcaUB fundis, et donis
auctae basilicae beiicficia pracsiitit, ut supra alias
permultas exlollereiur.

Hunc foriissimum martyrem Ronianis civibus, se*
cus ac hacienus crediium fuerat , annumerandum de-
monstravii Josephus Blanchinus vir clar. aperto
Leonis Magni tesiimonio , ex ipsins Sacrameiitario
nuper a se edilo. Ego vero alium sancto huic pouti-
fici tesiem addi posse exislimo, Prudentium scilicet,
qui Romanae urbis gloriae hoc unum defuisse scribii,
ut posl domitum orbem terraruin vinceret Spurcum

281 PROLEGOMENA. 282

Jovefft, non Caitii Camilli ^ ^ni Catarit turbuleniavi^ A ecclesiamingressuraeconiparatumruera((6).HujusDa-

sed LaurentH martyrit haud incruento prtelio : ex quo
quidem iUud evidenier consequilur Laureniium a
claris illis ejus urbts filiis minime disjungendum.

Carmen de Fontibut nohis indicat , aliquid operis
in Vaticana etiam basilica ab hoc pontifice factum.
Quid boc sil, Ciampinus quantuni poinit tn tania ve-
lustiie lemporum , ac reruni immuiatione , veteris
lempli icbnographiam describens , bis verbls expli-
cuil : A6 araianctorum triumregum, longe operosior
et puUhrior molet attoUebaturf ut patet adn, 30 cum
veiuttittimo altari S. Joannis ad fontet appeUato,
Non longe ab hujut altaris gradibut in mediomagnum
ac patuium labrum laxabat pretiosittima concha mar'
morealabatlrmo, qua icevi nilore^ quasignis exttantibut

masiani operis ilerataexsiant tesiimonia lum PauliY,
luni Innocentii X , qni aquom Vaticani collis , incerto
olim a capite deerrantem^ a B, Damaso inventam, tca-
turigine ad lavacrum novce generationit in fonlem cof'
rivatam , rursus amissam , conquisilam , repertamque ,
ac mireprobatam, fonte recens exstructo restiiuit, ul m
Urbe aquis peregrinis affluente , adet Valicancs suam
hanc imberent^ gemina talubritale iiauriendam,

Sunctae Anastasiae vetustam sane basiiicam a Da-
maso picturis ornatam narrat Hilarius papa, recita-
lis a Sarazanio versibus in notis ad carmen 17, ex
quo forte aliquid pra^sidii , qnamquam frustra, acce-
dere videbiiur ad eorum senientiam , qui eam eccle-
siam Hieronymi cardinalis tilulum fuisse scripserunt.

illuttrit. In hanc cceco meatu per fistulas e tolo undas B Baronius denique ac Ciucconius Acinrum Damasi
irrumperent, quibut catediumeni bapiixarentur, lllam * aucioritaie pcrmoti, ecclesiam S. Rufinae el Secun-

Liberiut pontificex exttruendam olim mandaverat Da-
mato^ cum non adhuc pontificia fulgerel majestale,
Quin ul operit tam pertpieui memoria ad potlerot per^
veniret^ ipte Musarum non iiumilit cultor Damasus^
lapidi inadit quosdam versiculos, quorum nonnuUa
fragmenta^ cum in parielibus intra novum Oratorium
S, LeonispapcBvix legi posseni, tandem erudita per-
iinacique curiositate primcevo ac genuino sensui resti-
tuta vituntur in cryptit Vaticanit (a). At quia aliud
baplislerium, aliud vero b»ptisterii fons, hiiic ui ego
potOy diiplex est Damasi carmen de Fontibus Vaii-
rantf,aliud inlegro baptislerio ip>i,curanle Mercurio
diacono, aliud vero ipsi aquarum receptaculo Actia-

do* in sylva Candida , a Julio inceptam , a Damaso
absolutam fuisse asserunt. Sunt etiam, qui boc Da-
niasi siudium extendant ad loca ab Urbe dissita; No-
lani enim &criptores aediculam illam , in qua S. Fe-
licis sepulcrum fucrat , quam deinde aniplissima illa
basilica sua a se clausam Paulinus scribil (c), Da-
maso attribuuni , ac veterem banc prse cxneris in
ejns rei lestimonium inscriplionein afrerunt : f Sep*
tima die stante mensc Madii f dedicatio erit hujut S,
Ecclesice, beutus Damasut PP. construxit et cedificavit,
Ad Honorem. Di. Et Beatissimi. Felicts. Conf,; qua
de re, vide, si placet, cl. viruin Joannem Stepha-
nuni Remondinuin (d), Mirum lanien vidcri merito

fH opera inscriptum.Nam fonsaiius, seucuiitharuin, C poierit, Paulinum ipsum , quamquam de xdicuta

quod Paulinus Nolanus eleganter describit in atrio
basilicac posilum, ac ab nonnuilis pro baplisterio
acceplum fuii, uni lantuni lavandae pro more plebi

illa saepius egerit, nullam umquain ejns ponttficis
meniionera fecisse.

(a) Vel. Mon., tom. I, p. 59.

edii.

a. Murat. n. 41, 4i, ad Episl. Paul., 45, Ver.

(c)Ep. !2, Ver. edit.

U) ■

Della Nolaii. Ecclea. Storia, lib. ii, cap. S, 9.

DIATRIB.E DUtE

ILLUSTRANTES GESTA QUiEDAM PONTIFICUM LIBERII ET DAMASI.

DUTRIBA PRIHA.

De gestit Liberii extulis.

§ I. — Afferunlur co»? i scriptores de geslis Liherii exsu-
lis, quos taiitum futuros sihi judices proposuit nuclor in wy
hac celebri ooatroversia.

Mecum ipse constitueram , quamquam occasio
sese obtulissel, iie quid sermonis isiis de rebus age-
rem, quod illas exlra institutum meum positx viJe-
renlur, ac ue jotam lam ssepe versatam, inutili la-
bore a me versari iierum dicereiur. Veriim consi-
liuod posiea immutavi meum, quod videram tum
Liberii ba^rcsim ab Jawsenianis, ebpsis annis ad
nauseam usque recantari adversus Catholicos, luni
fuisse nuper nostrarum partium scriptorem histo-
ricum, qui eam pro re indubia babeal , tum denique
qnod legeiido» et roedilando observaverim quaeslio-

nem banc deficienlibus monuinentis a viris ca*tero-
qiiin dociissimis, dum quisque prxconcepise opinioni
inservit , non tam explanari, quam implexam inagis
atque obscuriorem cffici. Me igitur cum iis multis ,
qui hauc controversiam iraciarunl, abripi passus
sum ; ne auiem lectoies meos niuiiuin raiignrem ,
co.cvis dumlaxat scriptoribus , quorum supersunl
opera , eam dilucidare aggressus sum : quod lameu
an successeril ex voto, ii dijudicent.

Principio quin Liberius papa iii exsilio positus Sir^
miensem fidem susceperit, iiemo diibilavcrit, qui ejus
ad Orientales cpistojam legat : iieque enini is suin
ego , qui eain repugnantibus tol sxculis poslulare
falsi ac inter Arianorum commenta rejiceru prorsus
audeam : an vcro voluntatem verbo lenus expres-
sam I an poiius subscriptione aliqua etiam sua Jslm

m SANCTUS DAMASUS PAPA. m

coniirraaiam , Liberiits eo loco expltcel , jptout etiam A calbolica visa es( , el tancU iu libro de ^ynodis :
qusenam Sirmiensis ea fides sit , de qua ille loquiiur,
dicam postea. Nunc breviier monuisse satis sil, Sir«
miensem fidem triplicem esse, ut iriplcK esi formult
seu ccthesis, quae in ea urbe procusa et promulgata

atque iiaec una efiiratio, ob quan, iil hecerodoxos
praeteream , ex nostrts noniuilii in hanc ivenuit

lentiam.

est; prima scilicet,cum Photinus aliOrientalibusdam-
natus, et Sirmiensi episcopatu atque ipsa urbe piilsus
est: altera,quae ab Ursacio, ValeniectGerniinio con*
scripta posteriori tempore, atqiie Ho%ii etiam qnani-
qiiam immerito et Potamii blaspbemia dicia esl : ter-
tia deiii(|ue, quae a Marco Arethusio die 21 Julii HipO'
Ho et Eusebio coss» aiino sci)icel359 diclaiaest,acob
eainmerilo causam.obascriplos scilicei dienietcon-
sules, ab Aibanasioinlibro de Synodis risu excipiiur.
Cum igitur quaerimus ex tribus illis fidei exposi-
tionibus quamnam susceperit, atque ex iis iitri dein- B scilicet , ui ea occasione de Plioiino daia Sardi-

§11. — Hilarii testinioDia late expeDdantur, pro ooosli-
luenda Sirmiensi fide a Liberio suscepia. Nuilam in Sir-
miensi urbe bal>eri iiotoisse Ariaiionni synodum aaiio
549 secus ac oonuulli censeDt.

Caeterum Sirmiensem fidnn , qnam tMerius susce^
pit , aliara non esse ab ea , qaae a concilio contra
Photinum promulgata fuerat, roanifeato probatHiU-
riu8 ipse , qiiem propterea miror minime bactenut
attente lectuin. Agit ille prolixios de Strmiensi hoc
Arianorum concilio , ejusque , quaro Orientales sibi
proposueranl , duplici convocaiidi causa : prima

de subscripserit Liberius pontifex , si hujus setalis
Patres, qui hac de reagunt, Aihanasium, Hilarium,
Ilicronyinuni consulamus , cuin bi nullam ex iisdem
forniulis aperte designent, incertos nos relinquunt;
Athanasiiis enim in bistoria Arianorum ad Monachos,
sive epistola ad Solitarios hxc scribit iPorro LiberiuM
exlorris factus posi biennium denique (ractus est ; mi'
nisque morlis perierritus subscripsit ; tum illum ut
purgel , statim haec addit : Verum ea ipsa re compro*
balur cum violentia eorum, tum Ltberii in hoeresim illam
odiumy ejusque pro Athanasio suffragium^ quamdiu
scilicel libere^ arbitrioque suo agere Ucuil : nam qua
tormentorum vi prceter priorem senientiam eliciuntur ^
ea non reformidantium^sed vexantium sunt placita (a).

censis caiholicae synodi , qu» Marcellum , Plio-
tlni magisirum, et Alhana^ium innocenles pro-
nuniiaverat, decreia convellerent : altera vero
eaque gravior, ut Photinian» baereaeoo prstexla
novam promulgarent fidei ectbesim , qiia per coni-
culos Nicxnum dogma desiruerent. Ecibesim illam
deinde recitat , fraudulentam , haereticam , el verbis
blandieniibus veneno inieriore pr*Tgnanteni vocat, ac
ita coniparatam , ut uno eodemque contextu , Photi«
num ejiccrei, Athanasium reum agerel, ct fidem Ni*
caenam everterei. Cam etiam cum Nicaena fide com-
parat , ut hac ipsa alierius faisitatem demonstret ,
atque ha^c ait : Nam quce apud Kicasam ordinata
est , plena atque perfecta est , et omnibus uudique qui^

Hieroiiymus duobus in locis factum altigit, in C bus adrepere hceretid solent^ aditibus observatist i'i-

Chronico scilicet et in libro de Scriptoribus Ccclc-
siaslicis : ac primo hi£c ait : Liberio in exsilium ob
fidem truso , omnes juraverunt ( Roniani clerici ) ut
nullum alium suscipereut; verum cum Felix ab Aria-
nis fuisset insacerdoiium substitutus, plurimi perjurave-
runt , et post annum cum Felice ejccti sunt , quia Li-
berius tadio victus exsilii^ et in hceretica pravitate sitb'
scribens Romam quasi victor ingreditur (6). Posteriori
loco : Fortunatianum Aquileiensein detestabilem ha-
beri asseril , quod Liberium Romanas urbis episcopum
pro fide in exsilium pergentem^ primus soUicilavit , ac
fregit, et ad subscriptionem hcereseos compulit (c),

Hilarius eiiain Liberii lapsuin bls inemorat : pri-
ino contra Constantium, ubi haec ait : Vertisti deinde

violabili inter Patrem et FHium mernee unitatis soHdi"
tate connectiiur : hcec vero simplicitate blanditur , prt-
mum asserens nos ita credere, quod absit a quopiam :
cwterum Occidentalium fides^ Evangelicis constituta
docirinis , Patrem in Filio , Filiam confitetnr in Pa-
tre^Patrem ingenilum^ Filium substanlia ceternitatia
ceternumy id esl ut Patrem sempery ita et Fi/iumieiu-
per in Palre , et natum de Deo esse , et in eo semper ,
de quo est^ esse : at vero hcec perfidia, non fides ,
Deuni ex Deo dicens, et pnmogenitum commendans ,
et Trinitalis nomen inslituens, virus suum sub mo~
destia religios(e moderationis occultat, Post h;cc ad
Alhanasium venil , atque euin ejnsdem Nica*nx Hdei
aiictorem , ac vindicem acerrimum laiidat . ob eam-

iis^tte nd Romam bellum fttum, eripuisti iUinc episco- D qnc causam ab Arianis, falsis accusationibus vexa-

pum i El, oh te miserum! qui nescio ulrum majore im-
pietate relegavcris, quam remiseris (cf). Tum deinde in
fragmentis, quo loco Romanuni hunc pontificem sus-
ceplam a se Sirmiensem fidem scribentem , aposia-
tam vocat, atque ana//rema/t dat , verba non aflero,
qu.-e inferius opportnniori loco recitanda a mesunl.
Si ilaque Liberius hseresi subscripsisse dicitiir ,
sectindx tantum Sinniensi formulae subscripsisse vi-
deri poiest; nam prior quo; iu concilio contra Pho-
tinum convocato promulgata fuerat, Hilario ipsi

(a)N. 41.

\b) Ad Olyrop. %%%.

(f) Pe S. £m c#p, 97,

tum , a Snrdicensi vcro synodo absolutum probat ,
productis ejusdem synodi, ac pluribus a Liberio
scripiisante cxsilium lilleris (e). Al illum postremo
hxc omnia, qiiae ante exsilium vel gesserat, vel pru-
miserat, in exsilio posiium fiuxafecissedolet, atque
hoc ut cvincat, reciiai illam ad Orientales, et alte-
ram ad Ursaciuni et Ya!entem ab eo scriptam epi-
stoltm.

Ejus igiiiir ad Orientales epistolae, ac illi adjecia
Hilarii verba recitanda nunc a me sunt| quae rem

((/)Cap. ii.

W Fragm.i,4;.5.f«>

2Uf PROLeOONeNA. i^

deflDiuot ; »U «iaque Liberius, icl idafu me vern fide A el eoe^uofns noitris^ F«(eitfe, Vrtaeio ei Germimo.

loqui , Doamus , f l /ra/er meu$ communie Demophilui^
gui dignalue est pro tua benevolenlia fidem vestram el
CQlholicam exponere , qute Sirmii a pluribus (ralribus
et coepiscopis nostris tractata^ exposita et suscepta esl :
ad ea Tero Hilariiis illico bxc adnotat : Ha:c est per^
fidia Ariana (a)« Sirfniensem ilaque , quaui Liberiuft
susceperat (idem , llilarius , ul vides per/idiam vocat :
at qiiae perfidia boc loco Hilario esl , Sirmiensis una,
ut vidimus, coiilra Photinum fides esi; banc enim
ille exsecraiur , banc ciim Nicxna romparat, b»nc
ipsam Liberio exprobrat; eam ilaque Liberius susce-
perat, Hilariotote. Ad bacc igilur miniine advertil
animuro, qui prior Hilarii fragmcnia in luceni protu-
lit, yir doctissimus Nicolaus Faber, et si qui sunt

Hanc itaque aec Hilartus eo loco expriinit, nec a Li*
berio susceptam exsecrari potuit, sed alteram.

Deinde, si recte advertas, fidei quam Liberiiis
susceperat couscribendx , neque Hosium, nequePo-
tamiura, neque Germinium praesenies fuisse Hibriiis
ait. Giir vero eos reticuisset» si secuiidam Sirniien-
sem formiilain eo loco exagitaret , qnam alibi ab iia
couscriptaiii ait ? Aliam iiaque tunc desigiiaveril, ne-
cesse est , Sirmiensein sciiicet ediiam contra Photi-
num , cui nullus ex iis adfuit : coiilra vero Sirniien-
si , quam Liberiiis susceperat, perlidiaeconscribendse»
Theodorum , Busilium , et Eudoxium , idem HilarittS
adfuisse asserit : at , si de Sirmiensi secunda TormulA
bxc intelligas, falsissiina sunl; siquidem prior jam

alii , qui iis Hilarii verbis , secundam expiiini Sir- B obierat , alii vero duo longe aberant : hii^c inanifesto

miensem formulam putant : aii vero ille eam desi-
gnare hoc loco poluii, de qua neque cuin haec scribe-
ret, neque toto fragmentoruni opere, aut agere un-
quaro, aut necogitare quidem visus est? Veruin nec
optimam , ut mihi videlur , ejus ponlificis ab bnercsi
eztricandi rationem ineunl, qui easHilarii inteijeclas
annotationes , pro adscitiliis , adultcririis , atque
aliena manu inseriis habeut ; siquidem cum illx ad
Sirmieiisem , quam hic pontifex susceperat fidem ,
Dosquasi ro:inu ducant, causam banc pro eo potius
cooficere videantur. Gur vero idem Hilarius Sirmien-
sen coDira Pbotinum fidem , quam in libro de Syno-
dis catholicam censuil , Arianam perfidiam tiic vocet,
dicim alibi : nuiic enim rem hanc aliis argumentis
confirmare pergo.

§ HI. — Item Uilarii testimooia extenduntur pro consii-
tuenda Sirmiena fide a Liberio suscepta.

£x eadem igitur epistola , fidem illain prxterea a
pluribus fratribus et coepiscopis traciatam , et exposi-
iam fuisse inleliigimus. Hoc ipsum Hil^irius confir-
Diat , episcopos duos supra viginti enumerans hiiic
conscril>eDd;e praesentes. Perfidiau aulem apud Sir-
mium degcriptam , quam dicit Liberius catholicam a
Demophilo sibi exposilam, hi sunt qui conscripserunl :
fiareissus, Theodorus, Basilius, Eudoxius, Demo^
philui, Cecropius, Siivanug, Vrsacius, Valens, Eva^
ffrius, Byremus, Exuperantius ^ Terenlianus, Banus^
Gaudentius, Macedonius, Marcus, Aetius, Julius^
Severinus, Simplicius et Junior, omnes hcere^ci, Mss^
oodices a Baronio memorali alios etiam adfuisse indi- D iur esse scripium hoc de fide decretum, quod Hilarius

constant ex Theodoreto , Sozomeno , el Epiplianio »
quos lecior consulere ipse poterit (b) , ae Petavio
pneteiea in disserlationibus de Sirmiensi synodo
contra Photinum. Hoc ipsum de Narcisso et Cecro-
pio affirmari forie posset : bunc enim inter eos legi*
nius, quos Georgius Laodicenus episiola sua excita-
bat, ut fidei , Eudoiii , et Aeiii fraude pereunti ma-
ture succurreret (c). Aiter vero in sede sua tran-
quillain agebat viiam, cum Bisilii Ancyrani opera »
ac linperatoris jiissu bscreticos illos Aniiochia pulsos
fuisse iniellexit {d). Fides illa postreino , qtiam pon-
tifex probaverat, ac Hilarius perfidiam voc.it, ab
Orientalibus conscripla fueral, qui Sirmium accesse-
rant Photinidejiciendi specie, at revcra, ut Atbana-
C sium iternm sede pellerent , ac Nicscnam fidem con-
vellerenl. Al Siriniensis secunda foriiHilu solis Occi-
denlalibns ortum dcbel : hinc Eudoxius slalini ac
illam ab Ho!>io probatain fuisse intellexil, Ursacio
et Valenii gratias ogit , quod eorum minislcrio Occi»
dentales recte seiilire cceperaiit (e), Eain iiaque Hi-
Inrius , nec iis verbis expriinit, nec in mente lia*
buisse videri potesl.

Unum video, quod forte opponi possit , esi^e scili-
cel, prxter illam qux Plioiinum dejecii , ac scde
expulil, aliam Siriniensem synodum anno 549 con-
gregatam , a Petavio etCoiistantio inemorMtnm, quam-
qiiamPetavio OccidentaliuiiiGatbolicorum , Gonsian-
tio vero , ac nupero ecclesiasticorum auctorum Histo-
rise Scriptori , Ariaiioruni Orientalium sit : Ejus igi-

cant, at Sirmiensem secundam formulam tres dun-
taxat episcopos Ursacium scilicet, Yalentemi el Geiv
iniDium; si veroPotainium elHosium adderc placet,
ad summuin qiiinque conscripsisse constai : Hilarius
profecio eos duintaxai ubique exprimit , neque un-
quam plnres : hoc ipsum praeierea eadem formula
his verbis indicat : Cum nonnulla putaretur esse de
fide diseeptalio , diligenter omnia apud Sirtnium traC"
tata sunt et discussa , prassentibns sanctissimis fralribus

{a) Apud Coust. epist. 11 , et Hilar. fragm. 6 «
D, 4, 5.

{b) Vid. Theodor. , lib. it , cap. 15 ; 5oz(mi* t jib.
Vf I ctp. 15 ; Epiph. ^ hnr, 75.

recitat bis verhis expressum : Profiiemur enini ita :
Vnum quidem ingenitum esse Deum Potrem , et unum
unicum ejus Filium , Deum ex Deo , lunun ex lumine
primogenitum omnis Crealurce , . et terlium addentes
Spirilum sanctum (/). Proindeqne illnm qiiam Libe-
rius t^uscepit, fldcm conscriptam ab hac synodo esse»
atqiie ab iis episcopis , quos ille exprimit. Profeclo,
quod aitiiiet ad hoc Sinniense concilium , Peiavius
magnos adversarios habet : verum quidquid de bac

{c) Sozom., lib. iv, cap. 15.
{d) Pbilost. , Iib. viii, cap. 10.
{e) Sozom., lib. iv,cap. 11
If) Hilar. frag. 2, d.21.

i87

SANGTUS DAHASUS PAPA.

lite sit 9 quam non facio meam ; quod confldenler A riUu Ugentium atque indoctorum timplicitat tam mol"

assero, illud esi, nullum Sirmii coaclom videri
posse Orientalium Arianorum concilium aiino illo ,
atque anle Constaiitis obiium. An vero imperator ille
in Urbe imperii sui , ac siiis peiie sub oculis (a) pas-
8U8 umquam fuerit cogi synodum , qua Ni&Tua fides,
cujiis fuerat perpeiuo tenaz , evertereiur , atque
Athanasius sibi carus, ac suam in tuielain merito
receptus « sede ilerum exturbaretur , idque ab cpisco-
pis sub Consianiii diiione positis, quorum praeterea
fraudes , animum(|ue a se aversum noverat? An hoc
eorum temporum poIitidD tum civili, lum etiam eccle-
siasticae consonum 7 At enim verba illa, quae flilarius
recitat, frustra quaeras in Sirmiensi, a qua Pbotinus
funditus eversus et dejecius est, synodo. Hoc vero

libus principiis intercepta euety uno eodemque sub^
scriptionis elicitce assetisu , in Phoiini animadversio'
nem, in Athanaiii reatum^ in damnationem fidei calho^
licm transiretur. Hic igitur Sirmicnsis liujus adversus
Plioiinum concilii scopus. Acta vero res hoBC Atha-
nasio sedi stiac jam restiiuto, ac Constante Magnentii
frnude exstincto : si ilaque Atiianasius anuo 549
exeunte Alexandriam redire vix potuit, ut viri celc-
bres censeni, ac nuper oppido demonstravit \ir cl.
P. Tliomns Mamachius Casanatensis theologus, de
Raiione Temporum Athanasianorum epist. 1 et3; si
Conslans imperator, Januario iiieunte, Sergio et Ni-
griniano coss. , periii , si ab uno illo eodemque Sir-
miensi concilio id acium , ut uiia siibscripiione in

ego nego : siquidem, si animum bene advertas, llila- B Plioiini animadversionem , iii Aihauasii tunc in sua

rium senieutias potius compendio exscripsisse , quam
verba ipsa , quarum lamen partem aliquam retinet ,
referre voluisse dices.

Caeterum nullum Sirmii esse potuisse Arianorum
Orientalium, ejusque anui conciiium, Athanasiiis et
Hilarius aperiissime probant. Narrat ille , in hisioria
Arianorum ad Moiiachos (b) , pacem illam summam
ac concordiam quac Ecclesiam universam exceperat
ac pomplexa fuerat, cum sedi suae restitutus ruisset.
Tum vero cur disrupia illa, ac turbas illae gravis-
simae, quac dekiceps illam vexarunt, iterum exortae,
hanc affert causam : Basc eum audirent , et conspice-
rent sententias Eusebianie hcereseosque successores Leon-
tiut , Georgius , Acacius , Theodorus , Narcissus , qui

Ecclesia pacillce agentis reatum, atque in fldei Ni-
cacnas damnaiinnem ire omnes posseni; aliud quaeras
tempus aique' aniium necesse est, iis profeclo agen-
dis accommodatum , quam qui viris illis eruditis vi-
sus est.

§ IV. — Agiliir de hxresi DenuwhtU Beroeae iu Thracia
episeopi , euinque SenuarUnum perpeluo fuisse proba-
tur, atque acerrimum Arianorum adversarium : au cou-
cilio Ariminensi bic aUruerit?

Postremo Sirmiensem a se susceptam fldem, nnlea
sihl a Demophiio expositam fuisse Liberius asserit ;
quod ne miruin videri possit, Hilariiis facit, qui Oc-
cidentalos prxter unain Nicaenam , reliquas onines
scripias fides magno Dei beneficio ignorasse scri-

in synodo (Sardicensi) depositi esaucloratique erant, C bit (d). Inquirendnm igilur nunc est, an Demophilus

magno pudore suffundebantur. Deinde cum viderent
tantum cum Athanasio animorum consensumy et pacem
agitari , metu invidiaque anxli fuere^ et quod tot epi-
tcopi cum Athanasio communionem foverent , et quod
formidarentj ut quos ipsi deeeperant, a se deficerent^ ei
huic unanimitatif conmunionique sese adjungerent^ neve
quod futurum videbatur, de eorum heeresi ubigue fa-
mosa triumphus ageretur, Constantium itaque una
omnes adivisse, atque illum contra Magnentium pro-
perantem advcrsus Atlianasium ira iterum inflam-
masse scribit, idque malorum omnium quae deinde
secuLi sunt , initium fuit. Hilarius autem , ut quae
tunc agitaveranl consilia effectiii darent, Sirmii illos
convenisse, asserit (c) homines mente ealidos, inge-

Arianus, an Semiarianus esset, cuin Liberlus Be-
roeae exsularct, ac uiram hacresim tum eo tempore,
tum etiain doinceps professus sit.

lllum itaque cum Eudoxio, Martirio ac Macedonio
M0CX/960TIXOV formulam ad Occidentales attulisse legi-
mus, atque e Mediolanensi concilio iratis animis cuni
sociis exivisse , quod Arii sentenliam hcereticam dam-
nare noluerant (e). At eam formulam, si qui atlule-
rant, sincere prontebaiitur, Orthodoxi specie saltem
videri poterant ; siquidem illos qui dicunt Filium ex
eo quod non erat, aul ex alia substantia, non autem ex
Deo, aut tempus aiiquandOy aut sceculum fuisse, cum
non exstaret , pro alienis habebant a saneta et cathoiica
Ecclesia (f). Kudoxium saltem ex Arianorum senten-

nio subtiles, militia pertinaces, occasionem revolvendi 1) tia ad eos, qui homoeusium asscrebant, lectis A^ierii

ejus^ quod Athanasii absolutione dissolutum fuerat, ju-
dicii qucBsivisse ^ scribens, ui mortuam de Athanasio
ipso j(im tempore quceslionem , et veritatis judicio con-
tepultam^ in publicam recordationem nova Photini
eausa excitaret. Fidem practerea illam , ciijus pauca
verba attuli , tunc illos condidisse ait , quam hasreti'
cam^fraudulentam^verbis blandientibusveneno interiore
tuffusam ac postremo perfidiam vocat, ut cum secu'

(a) Cnnstantem, 27 Maii, Limenio et Catalino
eoss., Sirmii et in lllyrico egisse, ex Chronol. Cod.
Tbeod. ac ex Libunio orat. 3, Tillemontius probat
art. 13.

libris iransiisse, ac postremo ad Anomoeos revoca-
tum Philoslorgius scribit (g), Omnes praeterea con-
cilio Sirmiensi contra Photinum adfuerunt, atque
unam omnes idcirco fldein professi sunt, si non aliam
voce asscruerunt, aliam menle sententiam retinue-
runt. Ab ejusdem concilii tempore ad Sirmiensem
usque secundam formulam,' nullam aliam palam s»!-
tem, inter haereticos invectam senientiam fuisse sci-

'd) De Syn. cnp. 63.

\e) Liberiai in epist. ad Constant. apud Cousi.
epist. 4.

Ib) Cap. 28 cum seqq.
\c) Frag. «, n. tU

(f) Socr. lib. n, cap. 19.

(g) Lib. IV9 cap. 4.

PROLEGOMENA. 290

mus : prodiit primis, ut ego puto, anni 558 mensibus A scribit : Cons/au/inopo/ts dudum habetDmophilum^ac

ea Llasphemia per Ursacinm , Valenlem , et Gcrmi-
nium; at Demophilum ipsum iis sese aliquando
junxisse nuspiam lcgimus, sive cum eaconscripta csi,
sive cum aliorum aliquot episcoporum numero, el
consensQ, aucia deinceps fuit.

Ob tnrbas deinde ortas, anno insequenii Arimi-
nensis syiiodus coacta est : huic, si Socraii, ac Sozo-
meno credimus (a), Demophilus adfuit cum Ursacio,
Valente, Germinio, et Caio, atquc iis in Pairum con-
sessu tertiam proponeniibus Sirmiensem formulam
tum succenturiaius est, tum ob oam causum cum so-
ciis anaihemate damnaius. Socratcs ac Sozomenus
hxc bauserunt ex Atiianasio (6), qucm tamcn ma-
gnum ac sanciissimum pra^ulein vereor ne memoria

de iilo quidem iimulacrum quoddam rectm fideiy et
pietatis ab omnibus advenientibus summo consensu
jactatur; adeo ut eliam dissidentet civitatit paries coa'
lueritU in unum , atque ex vicinis nonnulli episcopi
conjunctionem amplexi sint (e).

Sed cur argumenlis utimur in re manifesta non
necessariis? Nam quae Demophili sententia fuerit,
intelligimus ex fragmento quodam , quod ex ejus
commentariis Pbilostorgius excepit , Suidas auiem
servavit, eiad nos transmisit. Aititaque : filius solius
Patris voluntate yenitus est, sine tempore,et sinenmdio^
ut jussorum Patris minister sit el famutus ([) , in mi-
nisterio dispeiisationis ac redempiionis scilicet, ut
videtur iis explicare, quoesnbsequuniur verbis : Iiacc

deseru^fril in libro de Synodis, ut eum deseruit in g enim, si conrcrascum prolixa Aniiochena formulay

epistola ad Afros, ubi Eudoxium quoque inter eos re-
censel, qui Ariminensi synodo adfuerani, ac depositi
sunt ; nam Beroeensis episcopus, qui Orientalibtis
accensebalur , nec adesse illi concilio poiuit, nec
praeierea deponi , siquidem Constantius Occideiitales
Arimini collectos superbe vciuerat, ne quid omnino
contra Orieoiales episcopos staiuereni ; hxc vero est
ratio, cur ejus concilii , quac supcrsunt acta, ac syno-
dicae epistolae , quarum auctorilas potiori habenda in
pretio est , Vrsacium , Vatenlem , Germinium , Caium
£t Auxentiuniy Arianos tunc synodo praesentes me-
morant dumtaxat, et inier dcposiios referunt, Demo-
phili vero nomen nuspiam exprimunt : qui enim
absentem ac longe ab eo loco posiium memorare po-
'tuissent?

Aciis iisdem auctoritas accedit ex testimoiiioHila-

rii, qui in tractatu contra Anxeniium,eos omnes inter

Arii Spirilus baeredes numerat, huiic vero silenlio

prseterit (e); atque hunc etiam omittunt Marcellinus

et Faubtinus presbyteri , cum Ariaiios alios recen-

sent, qut Ariniinensi eidem concilio praesenies fue-

ruut. Quid vero praeterea , quod decem illi cpiscopi,

qui ad Imperaiorem confecia synodo lcgaii fucrant,

ac Nicaeae in Thracia praevaricati deinde sunt , cum

priora concilii acta rescinderent , ac commuiiionem

UrsaeiOj Vatenti^ Germihio , et Caio nominatiro

resiituerent, eumdem Demophilum alto sileniio prae-

terierunt? An vero gravius ille peccaverat, ut omni

omnino venia apud ignaros illos episcopos indignus

seu cum Sirmiensi contra Photinum synodo (g)^
unam eamdemque scnteniiam utrobique expressam
videas, Filiuin scilicet genitiim sola voluiitale Pairis,
sine lempore, sine medio, ut Pairi obsequeretnr ac
minister esset , Patrem vero non Kubsiaiitia lanlum,
sed et auctoritate Patrem , quam porro auctoritatem
sic explicavit Hilarius, nt nibil acqualiiati detraheret,
quia pieiatis subjeciio non est essentiae diminutio,
nec religionis oflicium degenerem feclt naiuram (h).
Hinc ideiii Ptiilostorgius Demophilum ipsum, ul solet
omnes a sua secta alienos , carpit , quod luliilenlus
flueret, quod omnia aique ecclesinstica poilssimum
doginala confunderel , misceretquc , ac deniqne,
quod Eunomianis gravissime infensus gravissimis eos
Q malis affeeeriL(i). Hoc vero testimonium, cum apcr-
tissimum et decretorium sit, nemo jure dubitaverity
quiii Dcniophilus Seiniarianus perpetuo fuerit, ac
quin praeterea illam, qiiam slncere profitebatur»
fidem Liberio exsult exposuerit.

§ V. — Quo anno ac mense Sirmiensis hlasphemlt con-
scripla, et in Gallias missa videri possit? Variae ea de rc
senteniiaB : Hilarius afftTlur, et explicatur, ejusque
leslimouio controversia deGnilor.

Hoc eliam mihi proposui, ut perscrutarer diligen*
tius, quo anno el tempore Sirmieiisis ha*c blasplie-
mia scripta videri possit, ac quis deinde exilus,
fructusque ejus fuerit; siquidem his etiam fiet, ut
eorum temporum historiae aliquid liicis accedat.

Plerisque iiaque placet aiino 357 malis artibus In

essecenseretur? Certum ilaqite ratumque sit Demo- j) lucem obtrusam; at vix est, quialiquam suae opinio-

pbiittin Ariminensi concilio non adfuisse. Quseri
lamen hoc loco posset, cur nulla iii Seleuciensi etiam
tynodo, cui imperator Orientales omiies adesse jus-
serat, ejuidem mentio sit? An forte ab iis turbis
abesse maluii? Aii potius inter illos centum et quin-
que Homoeusianos ab Hilario (d) memoratos, sed
fugitans jurgiorum fuii? Utrumque fieri facile potult,
siquidem Ba^ilius Magnus sic illum animo aflectum

(fl) Lib. II, cap. 37; lib. iv, cap. i8.
i6) Lib. de Syn. cap. 9, epist. ad ca
\c) Lib. conir. Aux. cap. 6.

1d) Contr. Consi. n. 12.
c) Tom. Ul, ep. 48.

nis rationcra proferat, praeter Petrum Coustantium,
qui Hilarii auctoriute uiiinr ad Gallicanos episcopos.
qui eam damnaverant,h:ec scribentis : Vicistis enim^
Fratres^eum ingenti fidei gratulatione , et geminam
habuit itlassa; conscienti(e vestrce honor gloriam^ de
integritate seitieet conscienti(e , et de exempii auciori-
tate, Nam fidei vestrm imperturbatas fama quosdam
Orientalium episeopos sero jam commovit ad aliquem

if) Apud Vales. H. E., lom. HI, p. 558.

fl) Can. i, 3, i5, 27; Ancyr. conc. can. i7. i8.

[h) De Syn. cap. 79.

t) Lib. IX, cap. 9.

tdl 8ANGTUS »AlfAMIS PAPA. Hi

fiidorm nutrilw kmrmot^ et audUh Hi, quee apud j^ Quadis et Samath redeunH; ium htfeaddil : ita con^

Sirnuum eonscripta rmpftf lime fuerant , irreliQiosorum
audacite qHibusdam decr^ii eonlradixerunt (a)« De-
ereia, quae Hilarius memorftt , illa saiit, qu» Ancy-
raiia synodus promulgaveral. Hiiic ait idem Coa-
sianlius : Ex Hilarii verbis ea inter hanc, Gallieanam
icilicel, et Ancyranam eynodum debet intercedere fetti-
poris mora , ut commode potuerii Htiu$ formula in
Gallias deportari, deinde Gatlicanorum episcoporum
convocari synodus , hnjus decreta in Asiam ad HUa*
rtum, et ab Hitario ad Orientales perferrij qui Gallo^
rum exemploexcilati Ancyranam synodum coegerint (6).
Non uiiiis tamen est Cousianiius, qiii hauc fn
Gallicaiios episcopos gloriam conferat , siquidem
Tillemuutius sic Hilarium intcUigit , ut Orientales

tigit^ ut cum ego dimicassem » ilte sotum iter fedsset^
et eum Istri accolis padfice coltocutus esset^ non ego^
sed ille triumpharet (d). Nunc YCro cam praeliom Ar«
gentinense, ab anno 557 removeri haud possii, atqne
anno illo per Itlyricum Constaiilius iier feceric, nihil
impedit quominus Sirmium comniodo aceedere, ac
conscribend» formulae adesse potuerit. Neque Tero
opus est , qnod nonnulli faciunt, ut Imperaiorem in«
vitum ac defatigatum ex Illyrieo iterum reYOcemus
Mediolanum, Decembri mense, que leges in ea Urbe
daias legimus , atque eum deinde 18 ejosdeffl die ,
Sirmii rursus siatuamus vacantem publieationi alia-
rum legiim (e). Faciie enim illum ab boc iBCommodo
liberamus, si cum Reinesio (f) librariorum imperitia

episcopos Ancyranaro illam synodum coegisse velit, B faciuin dicamiis, ut Medianee autcompendio scriptae,

fosiquam eam blasphemiam in Galliis proscriptam
fuisse intellexerant. Casieruin quin Gallicani eorum
lemporum episcopi , sanctissimi profecto ac dociis-
simi fuerinl, et a Deo concessi, ut fidem toerentur,
neino negaveril : ego etiam concedo libenter plures
fuisse boe eodem s:ecuio , ac esse nunc etiam D. 0.
li. beneficio , qui tantorum Palrum filii et haeredes
gloriam auxeriiit; ai forie non ea esl Hilarii hoc loco
uicns, quam Tillemonlius et Couslantius putant :
oeifue enim ille Gailicanos episcopos laudat, quod in
revocanda et damnauda Siriniensi hac formula,
exemplo suo Orientalibus auctores fuerint , ut enim,
Diox dicam , ex Hilario ipso lioc falsum fuisse con-
ftiat : sed quod ii servaiae pcrpetuo rectae fidei fama

aul exscriptorum imperilia Mediolanum soecesserlt*
Erat enim Mediana locus, sive imperatorom recessus»
lertio a Nalsso lapide , imperii Valentinianum inter
et Valeniem divisione celebris. Hane vero eorreclio*
nem facilius eiiam probatorus erit, qui secom re-
pulet , babita itineris ac mansionum ratlone vix
fieri potuissc, ut imperaior , qui 6 et 7 Decembris
Alediolaiii agebat, 48 ejusdem mensis die , publi-
eaiidis iii Siriniensi urbe legibus vacaret. Quod si
iex i4 de Episcop. , quae Felici Romano eplscopo
inscribitur, noii Mediotani^ sed Ifei/tafMf dala est^
Liberius exeuiite anno 357 noiidum Beroea disees-
serat, ac prisiinam constantiam diniiseral, Sfquldem
eiirn pontificem , statim ac cedere visus est » td im-

efleceranl, ul Orientales nuiritae a se hapreseos ali- G peraiorem venisse, ab eof^M^ sedi suoi restitutum fuuH
quando puderet : quas profecto constans fama ut uimus.

facile per Orientem diu antea spargi, aique ad earum
provinciarum episcopos ferri potuit, ita etiam diu
aiiiea e(»s ipsos ad pudorem nulrilae haereseos per-
movisse dcbuerat, quem tamen palam fecerunt dum-
iaxai,cumcaplata Eiidoxians blasphemiae occasione,
editis Ancyranis definitionibus ^ haereseos infamiam
aliciiam a se facere visi sunt. Hinc vero fit , iit
raiio, obquam Coustantius illam relulit ad aniium 557
noiidiim provecium, liaud satis solida videri possit.
Qui vcro illam anno 558 conscriplam putant,
hoc poiissimuin fiiiidainenio nilunlur, quod Con-
stantius,qui huic conscribendae adfuit, quamquam
anno 557 exeunte Maio, Roma digressus sit, ut

Cur itaque eoruro , qui eam Sirmiensem formiH
lam prinio aut aliero menseanni 55S8Criptampiitant,
senteniiam ego veriorem existimem , fedt duplex
Hilarii testiinonium , alterum in Hbro de Synodis ,
alterum iii opere contra Conslantiom. Nam primo
loco, cum Gallicanos episcopos de Aneyrana synodi
definilionibtis certiores faceret , haec ail : Et kmc
quidem , fratres charissimi , &mni§ qncB edita est /idei
doctrina per paucos juxta uniuersitaiis modum Oriet^
tales, si}B His ipsis prope dibbos quibus vos ingestam
hwrenm respuisiis , emersii ; ci^us exponendm $a fuil
ratiOy quod unius wbstanticB sitentium decsrnebatur {g).
Hisce itaque verbis , quae profecto decretoria suiily

in lllyricum fesiiiiaret , tainen nec Iialiam reli- D manifesto liquet , uno prope , eodemque tempore a

quisse, nec Sirmium anle postremos ejus anni dies
accessisse videaiur, cum leges habeamiis ab co Me-
diolani dakis die 4 et 6 Deceuibris mensis (c), at
h.TC quoque ratio haud difOcullate vacat. Ammianus
enim Marcellinus , Urbe agre relicta , in Illyricum
festinasse imperaiorem scribit , ut Quadorum , et
Sarmatarum inotus compescerel : Amoiiano aceedil
Julianiis , qui Chnodomarium Argentinensi pr»lio
captum, statim Constantio misisse alt, commodum e

(a) De Syn. n. 5«

Ib) Adnot. ad llilar. de Syn«, cap. i\.
(c) Cod. Theod. I. 5 de Malef.9 et I. U de Bpisc,
et 1. 9 de Curs. pub.

Gallicanis ei Ancyraiiis eptscopis, aiiathema dicium
eidem fuisse. Si vero id ab Ancyranis fafclom fbis-
se scimus sub festum Pasehaiis , quod incidit
anno illo in duodecimam Aprilis , eodem eliam
mense id a Gallicanis pnestilum viderl debet; quo
argumenii genereSirmoiidus utitur, ut syMidum, qua
Sirmieiisem earo Masphemiam damnalam a Gailis
pulai , eodem prope lemporecollectam merilo oen-
seat. Quantum vero temporis spatium intercurrisse

id) Orat. ad Aihen. p. 1179, edH. Spanb.
[e) L. 5 de Erog. md. eil. t9 de Appel.
/) Epist. 27, p. 114.
\g) De Syn. , n. 28.

•«S rftOLBGOMBNA. «M

poluil, ut impia h»c f6rmula a loco, ubl scrlpia esl. A antio 555 congregaia. Nam metn piebts propria jnM^

cula non ausi proferre , epistolam sub imperatoriB ito-

in Gallias defcrri possel? Namstaiim acea accepia,
ei sigoificata est, Hilarius damaatam fuisse iudicat :
(a) An vero mensis unius spatium minime sufiiciens
fuerit , Ursacio potissimum et Yaleiite adnitemibus,
ut ea quam citissime transmilieretur ? Iiaque eiira
primum sut alterum anni ejusdem meosem coUocari
vix poterit.

Alterum Hilarii leslimonium » b;rc ejus ad Gon-
itanlium verba suppedilant : Incerlo enim doc/riiia-
rum ventovagamur,.,, Jam vero proximi anm fide$ ,
ifmd jam de immutalione non habet ? Primum , qute
kcmausium deeemit laceri. Sequens rursus , qum h§-
mtBUiium deeermt et pradicat, Tertium^ qum Vwm
umpiiciter a Palribut preesumptam per indulgenliam

mine miserunt , omni pravitale referlam , eo consilio ,
ut si ea ceqms aurihus populus reciperet , publica ad€-
TORiTATE cupita rcferrent : sin aliler fuiseet ex^eptet^
omnis invidia essel in rege^ el ipsa etiam venialis, qtiia
etiam tum catechumenus sacramenlum fidei meriio
videretur potuisse nescire (d). Ex koc aulem SeTcri
loco inielligis etmm, quid Hilario sit, publicce auelo-
rilatis professia.

Sed et alia est causa , cur ea formula non synodi ,
autepiscoporum, sed uno lanium imperatoris nomiae
missa Tideri oporteat. Si enim Hosism excipias',
CTleri qtiainor , qiios Hilariiis illius auctores fiiisse
asserii, exlra Ecciesi.T communroneni fuerani : hoc

excusat. Posiremum^ quat non excu^at^ sed damnat {b). jg saltem de Ursacio et Yiilefiie Galli eptscopi certo

Scritiebat ille Gonstanlinopoii positus, aniio 559 )am
prope exeunte , aut aUero jam iiieunie. Huic vero
j^osimus utitts est, qui praecesserat , annus : bic
igiiur Sirmiensi blaspbemias , ac qux huic coutrarise
esl , Aneyranse ecibesi orlum dederat ; quas deinde
formulas baud multo post Sirmiensis lertui, quse usiam
excusat, ac deinde Seleuciensis Acaciunorum , qtiae
deinde nova appendice Gonstaniinopoli ab iis donata
est, ac u»am aperte damnat, subsecutae sunt.

Monstcum itaque boc , qtiin statim ac iii lucem
prodiit, in Gallias missum fueritv dubitare nos baud
siuunl Hilarius et Pbcebadius. At cum flilarius, non
a ayiiodo , quae niiiia fuerat , non ab episcopis, sed
tantum ex Oppido Sirmiensi missum dicat , uon ob-

statuerant (e). Quatnobretn omtii cum ortbodoxis
episcopis inlerdicio per canones liilerarum commer-
cio, non erat cur illis consueio more ac de rebns
ad ildem periinentibus Ariani illi scriberent ; unaque
ba>c supererat via, qua etiam usi sunt , ut forniulam
a Constaiilio miiti ae per magistrains promulgari
curarent , quod aliquando a Consiantio facium le-
gimus. Siquidem cum de Athanasio agebatur , fiM-
gistratibus scripserat, ei miilctam denunilaverat ,
nisi quis propri.ti civilatis episcopum adversus illum
subscribers coegisset (f). Qux cum iia sint, paradoxa
mihi videtur eorum senieniia , qui Sirmiensem illam
blasphemiam synodicam appeilant , atque in synodo
conditam aiunt , cum prseterea nec episcoporum nu-

scure viam indical , qua missuin fuerat. Ursacius q merus rei laiitae dermieiidie necessarius adfuerit ,

igilur ct Yalens , rerum domini cum esseut, Magis-
iriani seu publici cursoris opera iisi sUnt , eo consi-
lio» ut celerrime ferri possei , ae prxierea ut impe-
ntoris nomen el jussionem prae se ferret, quo facilius
reciperelor : Magisirianos eiiim ad magna priiicipum
perferenda mandata electos Gothofredus observat ,
alque iis uti in rebus EcciesLe periurbandis , Con-
sianiio baud insueium fuisse , ex Tbeodoreio colli-
gimus (c). IIoc vero est, quod idem Hilarius alio loco,
aique bis verbis aperiius explicat : Anua in obscuro
mique in angulis Dominus Christus , Dei esse secundum
maturam fUius negabatur , et essenticB inops paiernas^
accepisu cum aliis Crealuris de non exslantibus pree*
dieabaiur. At vero nune PUBLiCiS aoctoritatis pro-

nec synodic» de more aut scripix , aut missae fue-
rinl, nec ii convocali , quibus accedendi jus eral :
qnamquam si forluilum iiitim, ac quatuor, aui quin-
qtie episcoporum clandestinum congressum synodi
nomine, ediiamque ab eo foriuuiam synodicam ap-
pellare volueris , niioime repugnarem , eo lamen
sensu, quo Sardicense concilium scripsit Arianos
venientes Sardicam per singuia loca synodos fecisse
inter se , et pacliones cum interminalionibus , ut
omnino venientes Sardicam ad judicium non acce-
derent, neque in unum cum sancia synodo con-
venirent, ea voce peculiares, claiidesiinosque
eorum conventus exprimens (g).
Sed ut ad instilulum redcam , quamquam haec ab

FESSiONE h4Bresis prorumpens^ id quod anleafurtim |^ eo miuiine prorsus extratiea sinl, sUHini ac forraula

wuusitabat , nunc non clam viclrix gloriabaiur : lum
deinde Ursacium et Yalentem veluli impieialis liiijus
auctores argnens, fefellerunt, ait , ignoraniem regem^
ul istius modi perfidim fidem beUis occupalus exponerel et
credemdi formam Ecclesiis nonduiu regeneratus expone^
ret; bincenfini cnlligis unoomnia imperatoris nomrne
iunc pcracu fuisse. Hac eadem illi fraude, quxmale
cecidii, usifuofant latrocinali in Mediolanensisynodo

{eiS De 9yn., n. %,

\b\ Lib. h adv. Const. n. 5.

[eS N. E. t. II, cav. 5.

Sever. Hiai., lib. tt, n. 460.

Hif. de Syn., n. 2, et Gontr. Gonst. n. %

bxc Gailis episcopis nuntiata ac significala esl ,
palam rejecia, palam damnata fuit : an vero collecla
syiiodo, utSirinondus censet, an vero circumeunti-
bus episcoporum litteris, ut fieri eliam poiuit, nihil
inlerest quxrere. Nunc vero , quo recidai oraiio,
vide : si eam anno 557 scriptam asseris, si Gonslan-
tii aucioritite promulgatam ac suQ^ultam vides, cur
nibil acium ab illo interea fuit conira repugnantes

Y) Athan. ad solii. p. 829.

{g\ Ex interpreiatione Rilarii nragm. n. 7 grxce
apud Atbanasium : Kai "E/^xoftcvoi 9i %U ti^ loL^lvfch
x«Ta Twrovc wvoSouf IjroioOvTO T^pof lauToOff.

i95

SANCTUS DAMASUS PAPA.

episcopos? Hilarius profecto Ursacio ct Valenii ex- A rniliaribus lantam Ursacii, Valentis, et Germinii lit-

probrat, quod ea promulgata, contradicentes episco-
pos ad exsilium coegerant. Coegerunt enim nos^ ait
ille, ad voluntatem exiulandif dum impietatii imponunl
neceisitaiem (a).

At viris illis ad omnem audaciam, crudeliiaiem«
que paratis, non consilium, non animus, scd tempus
defuit. Nam confecta interea Ancyrana synodus est
inennte Aprili mense , quae Sirmiensem blasphe-
miara sub Eudoxiana bsresi latentem confixerat.
Legaii qui ab illa ad Gonstanlium fnerant , Busilius
Ancyranus , Eleustus et Eustathius , ac Sirmium
ineunte Maio cominodo accedere poiuerant , impe-
ratorem a priori sententia depulerunt. Ursacias
ipse, Valens ac Germinius Constantio obsequi, Sir-

teris , quod eos non lateret , cujus esset animi vir
pessimus, communemque sese babere cum illo cau-
sam : binc iile unus gratias egit Ursacio ipsi, Valenti,
ac Germinio, quod eorum Ministerio Occidentalet
recte sentire coeperant ; Hosium eam blasphemiam
profiteri coactum iis verbis exprimens : (c) aiquc ii,
quibus rescribii, ut vides, tres sant dumtaxat. Quarlo
Constaniius h.Tresi pcr legatos, qui Ancyra venerant,
indicata , lum novatores exsilio danmavit , Aeiium,
scilicet , Eudoxium ac socios , tum scriptis litteris
Aniiochenos monuit , ne promulgatam in Eneceniis
fidem dcsercrent : aique ut Eudoxianam haeresim,
impiam , novam ac sero ex erroris barathro emersam
exsecrarentnr (d). An vero ille tam impudens fuerit,

roiensem formulamejurare, atqueAncyranam ecthe- B ut hxc ageret , et scriberet , si ea formula probata

sim , quae tunc promulgau est , profiieri coacti
sunt. Uinc illis omnes nocendi nervi repente , ac
praeter omnem exspeclaiionem , succisi sunt. Rem
uarrant Hiiarius , Socrates ac Sozoinenus , qiii con-
suii possunt. An non vides aperta omnia , et piana,
ac qood Hilarias aii, Gallos et Ancyranos episcopos
uno prope eodemque tempore impietatem illam
damnasse, at verissimum sit?

Sed pergamus rei , de qua agiiur, lucem afibrre.
Quaeri igitur potest, an ea formula sicut in Gallias,
ita missa in Orientem fueril , ac proniulgata t Sic
nonnulli putant : equidem haud facile concesserim,
Ursacium , Valentem, Germinium el Polamium ejus
auctores , Occidentales cum essent , ac caeieraruni
omnium Ecclesiarum consensu carerent , fidem pro- C
posuisse propriam Orienlalibus , ut iis etiam com-
munis esset , ac promulgasse , ut ab omnibus velut
certum constilutumque dogma reciperetur. Hanc
vero sentcntiam haec, ni fallor, prxterea confirmani*
Primo quod Georgius Laodicenus in litteris, quae in
Ancyrana synodo recitat^ sunt, unum tantum
Aetium et Eudoxiuin haeresis tunc ortae auciores
dat. Secundo quod Basilius Ancyranus in encyclica
ex synodo a se habita , scripta , tum eos perstringil
dumtaxat , [tum vero ex Hlyricorum nuntiis (b) ac-
cepisse se scribit , perniciem illam latius scrpere
propagarique , ad instar ferinenti : eam igitur iion
viderant Orientales , nec illa iis in locis vulgata de
more fuerat. Teriio non ego dirfiteor, quin Eudoxio,

anlea a se Tuernt, si per Orientem promulgaia jussu
suo ac cncyclicis episcoporum litteris, ul reciperc-
tur ? Al, inquies, poluit ea privatim ac familiaribus
cpisiolis vnlgari : quid vero hinc colliges ? An eam
propterea Dcinophilus certo viderat? An fidem prre-
terea, quam fama tantum, ac inceria voce clanculum
proiusam accepcrat, nec satis perspectam hal>ebat,
exponere Liberio potuit? Contra vero Ancyranae de-
finitiones, quihus Antiochena el Sirmiensis expositio
expresse confirmata est, promulgatae statim fuerant
encyclicis dc more litteris : Consiantius pnetcrea
illas tunc obtiiiere solas jusserat (e). Vix igitur
aliam ab ea, qux tunc oblinebat, fidcm Demopbilus
Liberio cxposuisse potuii.

Hasc autcni cum iia se habeant , minime necesse
est, ut diuiius imniorer in rerellendo Dupinio, alque
annnymo scriptore, qui Dupinium nobis iierum pro-
posuit elnpsis annis in Gallicam linguam conversum
sub tilulo Tractatus de ecclesiastica et soBculari po-
testate (f). Qui priino Demophilum inier Anomoeos
coiilidentcr collocal , deinde duplicem a Liberio
sigiiaiaro formulam somnial, atteram scilicei Beroeie,
eamque Ariaiiam totam, alque Anomoeorum senlen-
tix couformatam , alt^am vero Sirmii , eo nempe
animo , consilioque , ut de priori ilia Beroea; sub-
scripta sese purgaret, vulgatamque quod Filinm
Patri dissimilem proresstis esset , famam dissiparet
apud Basilium Ancyranum caeterosque Semiarianos,
qui ad Coiistantium Sirmii ageiitem legati fue-

qui recenter Antiochenae sedi irrepscrat, cogniia D rant (g), Quae enim dicta a me hactenus , et dispu-
fuerit : at uni Eudoxio significaiam contendo, ac fa- taia sunt , ac quae prxterea rursus diceuda restant.

(a) De Syn. cap. 78.

\c) Sozonien. iib. iv, cap. i^i.

[a) S(»zom. lib. iv, cap. 13.

[ei Soz. lib. IV, cap. 14.

If) Trait^ de la piiissance eccl^siastique et tem-
poretle, MDCCXxvii, p. 713.

(g) Ce n'est pas ici le lieu d*examiner quelle est
cette formule de foi h laquelle il souscrivit ; il nous
% tuffit que les anciens ment aisuri\que la formule de
fot d taqnelle il souscrivit itait hiriiique^ et qu^il ap-
protiva tAriamsnu .... D'aiUeurs la formule^
quHl avait souuriie dans son exilt lui avait iti prisen»
ie par Dimophile, arien ; el elle iuut st fort arienne^

au^a Coccasion de cette souscription^ ies Ariens direni
haniement que Libkre avait reconnu par sa souscrip*
tion que le Fils itak dissemblable h son Pire; ce
qui obligea les Simiariens , quand Libire fut revmn ik
Sirmich, a Venaager h signer une profession de foi ,
dans laquelle it reconnoissait le Fils semblabte a soh
Pere. Car Libhe signa deux fois : la nremiire^ dans
son cxil , une formule de joi lout a fmt arienne^ que
Dimophiie lui prisenta, et aprh it icrivit aux Orien»
taux .... itant ensuite rappeli a Sirmich^ les dipH-
tis du concile d'Ancyre . • . fobtigerent de signer un
recueil dis [ormuies de foi , et de reconn^re qne ie
Fils iiait seMblable it son Pire. Cest ainsi que Soto^
mine rapporte cette histoiref et sa relatian eti.^oii-

SU7

IMIOLLGOMLNA.

298

aperte demonstranl , Dupinium , qnx numqiinm rue- A ^ur in liileiis ad Orienlales scriplis , fidem sibi a

raniy fjcta lemere comminisci, falsisque ca tesiimo-
niis confirmare, ut fucum, proutsolei, leciori faciat.

§ YI.— Rei tolius a Liberio ffestae series exftoniiur, ejus-
que ad Orietitales, et ad iTrsaciuni et Valeiitem liiterae
explicaDtur. ExfKMiia rei tuuc gesi» series cou6rmatur
auctoriuifeSoiumeoi,ataueAcacii, aliorumque Constan-
tioopoli coiigregalorum Arianorum tcslimonio non antea
oteervato.

Quae itaque hactenus dicta , et disputaia a me
sunt, cum qux suscepta a Liberio fides fuerit, osten-
ilunt 9 tum vero lotani rcrum gestarum seriem fucile
jam pervidendam offerunt. Basilius igitur, coiifi'Cta
Ancyrana syuodo , ac Pasclialibus forte dicbus, ad
imperatorem profectiis est Sirmii agenlem ; eoquc ,
ut diii , pervenire facile poiuit ineunie Maio : res

Demopltilo expositam se suscipere Liberius ait ,
hac vero de re nuilum iii aliis ad IJrsaciniii ipsiim ,
ei Valeniem et Germiniuin exaratis, verbum fece-
rit. Qiiis eiiim hinc non videat, cum idem Liberius
eas litteras exnraret , unam fuisse eornm omniuiu
fidem , missamque proinde utramque episioi.im ,
poslqunm Valens , Ursncius et Germiiiins Ancyrana:
synodi definitionibus subscripserant, nulLiqiic inler
eos , et Orientales exierior in scntiiiiiis discordia
csse videbatur?

Nunc vero videndum a nobis est , quid Liberius
ogerit , postquam Sirmium accesstt. Alliaiiasius et
Hilarius , ut dixi , iiihil prorecto exprimunt , quod
nns ejus rei dilucide scientes raciai. Socrates de hu-
illum suas pari celeritate, ac felicitate confecisse cx g jus pontificis lapsu nihil omnino attigil;siquidcm Ro-

Ililario et Sozomeno sciinus : nam Sirmiensis blas*
phemia abrogata et Antincliena in Encxiiiis fides
iierttm confirmata Cdt ; Ursacius praeterea ct Valens
ejusdero blasphemiic auctores ignorantiam professi ,
revocarunt , quod fecerant , Antiochenae et Aiicy-
ranx ecthesi subscribere coacii : Cudoxius et Aetins,
aliique manifesti ejns impietaiis sectatores exsules
facli : Basiliaiii denique victores universa loca pera-
grarunl, ut homausium sive Ancyranam fidem , quae
eadem cum Sirmiensi est, confirmarent (a). NuIIus
iiaque dubito, quin liitcras qunquaversus illico spar-
gi curaverint , quibus episcopi omnes per Orientem ,
alque ii potissimum , qui Sirmiensem fidein profi-
lebaiitur, ea de re ceriiores fierent , quog inter De-

finus , queni sequilur plcrumque , hac de re niliil
certi compertum se habuisse scribil (c). Uiius ilaque
Sozomenus supercst, qui gestc lunc rei memoriam
transmisit ad posteros, ntquc illaiu adeo descriptam
accurate, ut omncin oinnino pudoreiu exnisse opor-
teat , qui ejus linc in f.icto auctoritatem sequi nolit.
Illum itaque operae pretiuiii est ui andinmus.

Haud multo po$t Imperator ab urbe Roma Sirmium
reverBus , cum Occidentalea episeopi legaiionem ad
ipsum misissent , Liberium Bero^ ad se accenivit ;
eumque adessenl legati episcoporum Orientis , convo'
catis sacerdotibus , qu* in comitaln eranl , Liberium
coepit compellere , ul Filium Patris non esse consub^
stantialem profiteretur, Instabant autem , el iniperatO'

mopbilus merito numerandus est , quia non longe C ^^ni ad Itoc impellebant , Basilius, Eustathius et Eleu-

aberat , ac Sirmiensi eidem fidei conscribendx ad-
fueral, eamque ut vidimus, cum Seminrianis palam
profitebaiur. Hxc vero omnia cum illc Liberto prae-
scns narrasset , aiqiie explicasset , obtinuit , ui ille
exsilio rraclus,ei Urbis revisendae cupidus, ad Orien-
lales scribtret , qni in comitatu crant , et rerum
apud imperaiorem potiebantur , Basilium scilicct ,
ut Nicephorus explicat , ejusque socios (b). Nec vero
senientiam hanc ineam everiere videtur, quod idem
pontifex Ursacio eiiam , ei Valenli scripserit , Sir-
miensis ejus blaspheinio^ aucioribus et assertori-
bus : cum enim istam tunc ii revocasscnl, et enmdero
cum Basilio , cxterisque Semiarianis fidem profitcri
coacti fuisseiit , nuliu erat aperta ratio cur idem
poniifex , qui Orientalibus scripserai , eorum Occi-

sius , qui prcecipua apud ipsum auctoritate poUebant.
Qui cum ea , quce contra Paulum Samosatenum , el
contra Photinum episcopum Sirmii decreta fuerant ,
ae prcp.terea fidei formulam in dedicatione Antiochensis
basilictp editam , in unum tune libellum conjecissent ,
perinde quasi quidam sub obtentu vacabuli consubslan"
tialis propriam hceresim stabilire eonarentur ^ effece^
runt ut Liberius et Athauasius , Alexander , Sevcria^
nus et Crescens Africce episcopi ei formulce eonsen-
tireni, Consenserunt pariter Ursaeius et Germinius epi-
scopus Sirmii , et Valens Mursce , et quotquot ex
Orientis pariibus aderant episeopi. Sed et confessionem
a Liberio vicissim susceperunt , qua eos , qui FiUum
subitantia et per omnia Patri similem non esse asse-
rerentf alienos ab Ecclesia pronuntiabat (d) II is

denlalium etiam^ quorum magna erat apud Constnn- ^ per legalos Occidentalium eonfeetis , imperaior Ro-
tium grntia, ac eadcm lunc cum curteris fides, com- mam redeundi potestatem fecit. Seripserunt eiiamepi'
munionem refugere debuissel. Hinc vero inteliigis , scopi , qui Sirmium eonvenerant ad Felieem , qui

[crme aux aneiens monuments dans les Fraaments de
5. HHaire . . . Ha:c exscripta ex Disscrt. 5, § 3.

(a) Philost. lib. iv, cap. 9.

(b) Niceph. lib. ix , cap. 57.

(a) Hunc Sozomeni locum , nefarie tamen falsaium
exscripsit Graeculus ille, ciijiis exsiai variis in biblio-
Ihecis rhtipsodia qu:cdam sub ementito Photii patriar-
chcB noinuie , ac suh hoc litulo : Xuvaycjyai xat oTro-
isi^ttc ecxpi€Sic ffiivc(Xs7/xfva( Ix rc o^vo$(x&>v, xat lo^
ropvK&Tt ypafwt iztpi ^irio^ofrwv , xat /xijTOOTroXiTwv , xol
Xoorwv rrc/SNuv ayayxoMiiv , "Exx^ijTiacmxwv (ijTiifMCTuv*

Patbol. XIIL

'w. - »

Epttymvi^.

"Ev TTOtocf 9>aivovTa( mizpaxortc 0( *P<afialot napodo^
7wff ;

'AiToy.ptvtt.

^EtcI KwvoravTiou Ai^iptoc o *Pw/x>3f pLSxa ttqv ex rv^
•umpopiag CTrovoSov , r^ h 'AvT(o;!^cta cxtcOs^ot} Tr^o^rci
iy/pMMg ffvvjQvcffcv * iv ^ipst Bi o/xoAoytav TrajB* auToO
cxofx^o-ovTO Bao-iXctoc tc o AyxOpac , xai EuoTa6(Off 2c-
SaoTStac, CTtys piQv y.cti 'EXcuastoc aTroxijjBuTTOvo-av Touf
pLti xaTcc TTovTa 'ANOMOION tw DaTjOi tov Ttov ^iyovTac.
w^i rn^ xotvwviac dc outwv ou dttoraTov.

m SANCTUS DAMASUS PAPA. m

lum RomatUB Ecclesicc prcesidebat » et ad clerum eju^ A (juimquam inclinal animus, ul credam iis mbis ex-

dem civitatis , ut Liberium susciperent , atque ambo
apostoticam sedem gubernareni , et simul sacerdolio
fungerentur absque utla dissensione (a). Ilxc Sozome-
niis : at quos Yalesius , cujus inlerprelaiione utor,
Occidentalium legatos in roedium sialuit, equidem
nullos riii^se puio : siquidem Graccuin verbuni irpi-
agcuw, tum eos exprimit, qui legaii mi>si sunt,
lum eos qunndoque , qui pro alio deprecatores acce-
dunt : hoc saltem sensu Langus Nicephori inlerpres
ac Fronio Ducaeus voccm illam accoperunl (b), For-
tunntianum igitur Aquiieiensem , quem Libcrius cum
litieris ad imperalorem miseral , buc loco ego de-
signaliim inlelligo, alque ipsos eiiam Ursacium et
Yalenlem , quos ille sibi devinxcrat , ca;tero$que in

primi siudium illud, quo aliaboravcrat, ut iis in lo-
cis Ancyranae deflniliones reciperentur , alque Ano-
moei damnarentur. Quxro ilaquc, siquidem hoc ad
Institutum periinet, quapnam fuerant» quae Gcdesiae
Romanae baud pridem eontigerant, alque eidem Ba-
silio Acaciiis veluil auctori praacipuo* crimini verlit.
Plerique rem, veluli in obscuro posilam, inlaclam
praeiereunt; Tlllemontius vero, ciijus nihil diligen-
Viam fugit, suspicalur boc loco Felicis intrusionem
indicari, aique ejus rei culpam in Basillum ab Acacio
transferri {d). At cur Acacius Felieis ordinaiionem
fiasilio exprobrare potuit, cujus ipse Mediohini cum
caeteris Arianis Gonsianiium possideas (e), si Hiero>
nymo credimus» auctor potissimum ac promolor

comitaiu luiic posilos : neque enim brevis mora pa- B fuerat ? Ego vero miror, cur nullus unam illam, quae

tiebaiur, ut quos miui per Vinceniium Gapuanum
ex Gampania idem poniifex opiaverai , lunc adesse
potuerint.

Yides iiaque Liberium Basilii opera ab exsilio re-
vocaium , postquam Sirmiensem fidcm se recepisse
scripserat : deinde vero, postquam eidem fidei cura
Afris aliquol episcopis reipsa subscripsissel , Bomaia
eundi , suamque recipiendi sedem potesiaie dona-
tum. Cum aulem ille, Anasinsio teste, iii non. Au-
gusti Urbem ingressus sit , Sirmiuin accessisse de-
buit in Junio luensfe, rebusque eo jam labente con-
lectis, Bomano itineri se dedisse. Oinnia vero, si
sic nccipias , sibi recie cobasrent : nnm claiidestina
Ursacii, et Valentis formula, Basilio inslanle, abro-

sese sponte oflbrt, veram causam attigerit, eorumque
verborum vim aperie explicuerit : iis enim haud
obscure expressas intelligimus sedttioncs illas, ac
forie etiam caedes, quas Socraies, ac Sozoroenus, et
preces Murcellini et Faustiui roemoranl, Bomsc ortas
et perpelratas, eum Felix, quem Acacius evexerat,
sede expelleretur Liberio reduce ; caruinqiie in cul-
pam vocatom eo loco fuisse Basilium, quippe qui
unus, ac praeclpuus fuerat ejus ponlificis reducendi
auclor. Quod si Liberius Basilii ejusdem opera Be-
roea evocaiusesi, si lidei ab eo proposiise subscrl-
psil, si iis deinJe confectis sedi suae restiiutus est,
nuilum deinceps fulurum e*ise puto> qui de Sirmiensi
blaspUemi I buic ponlifici htem movcat, nisi sibi an-

gatiir, acSirroieiisis conlia Phoiinum ecihesis iieruro C tea persuadeni; eain fuisse a Bsisilio propugnaUm,

promuigatur Maio nondiim proveclo : Liberius non
longe absens a Demophilo expositam suscipit idque
Basilio Ancyrano , aliisque Orienlalibus in coniitatu
posiiis denunliat iis quas meinoravi lilteris. Ab
exsilio itaque cvocatur ad imperaiorem , ac fidem ,
quam se suscepisse dixerat , scripto proressus , ad
sedcm suaro reverliiur. Neque eniro ncgaverit aii-
quis , quin haec oronia triroestri spatio fieri cororoode
potuerint.

Gaeteruro non unus Sozoroenus hujusce rei testia
est; siquidem non oliscuro Acacii Gxsaiiensis tesii-
monio confirinantur. Fuerat ille cuni caeieris ex f^ece
Ariana, qui Vsiam a fide rejiciendaro statnerant, de-
postlus inSeleuciensi synodo a Seroiarianis UsicB as-
sertoribus : sed Acaciaui paulo post foriinres, ut par D
refcrrent in lairocinnli Goiisiaittinopolilano con-
veuiu, Seroiarianoruro duces sedibus expulerunt :
quod cum jure recisse videri vellcni, ubi de Basilio
Ancyrnno aguni, hns curo nonnullis aliis expresse-
runt cnusas, quod scilicet, lllyriis, Italis et Afris dis-
iidii^et tumuttus causa ^i^itiuetyeteorHm qmse^ Ec-
elesias Romance contigerant , auctor fueral (c). Cur
igitur lilyrits, Iialis et Afcis dissidii , et tumultus
causa ille fqisse dicatur , ego mininiQ iuqi^iran[L,

ia) Ul^, IV , cap. 15.
b) Ntcepn. lib. ix , cap. 37«
c) Soiiipnj. lib. ly, cap. 24 : km Stx^^ ^ ^«^

pra>tereaque Consiantium, qui liui« rei agendse prae-
erat, qiii Antiochenam formuhim, retineri jusserat,
qui Eudoxiuin, atque Aetium ejusdem blosphemitt
per Onentem duces mulctaverat, qui Yalentein, Ur-
sacium et Gerniijiium coegerat, ut eam ejurarent,
perniisisse, iit Romanus pontifex illnm eodein tem-
pore confirmaret ; roirari itaque baud satis possum
praeceps eorum judicium, qui cum taiii longe adsint
^ aeiate gesiarum rerum, Libcrium, qiiod nemo ve-
teruro scriptoruro ausus est, subsGript^e Sirmiensis
secundae fonnulae reuin agere potuerit.

§ YII. — Qusestio a Tillemonlio primum proposita exculi-
lur ; an sciiicel Liberius homou^ium Bon rellcuerit so-
lum, sed eiiam (Ja.iniaverii? Raliones, ob quas scriptor
ille doclissi.iius aDcipitem se oslendit, | roponunlur.
Sozomeuus aUduciuir pro veriori seiiieatiii, et illustra-
tur : aii pro cerlo bii liabendum, daiimavibse houiousium
synodum AiitiochtMiain, quse liabila fuii ooulra Paitlnm
&imosatenum. HiUrius el Victorius haud recte a Tilte-
monlio accepii aireriiniur, et explicaulur.

Hanc dubitiitioiiem nullus in medium adduxerat
anleTilIemontiuin,qui eain primo proposuit, curo de
Arianis ageret, versataroque in uiramque parlemy
po»tremo inexplicatam, deserit doctiorii ut ilie pro

xai Twv izgpi *Po>>|xai6)v ttqv "l^fxxXnoio^v ff\)/f $6cvt«4V^

id) Dc Arlaii. tooL VI, art. S8,

(e) Sultscripsit enim cuin caeieris tunchabiM>.liMra
cinftli concijio. ¥id. Bac. apo. 5$$, dujd. $$i

Mi PnOLEQOMENA. m

siiignlarisiia inodestia inquit, virodignam (a). A sinium, ac manifeslum polo. Constat enim Basilium

Ancyranum subscrihenda proposuisse ea quas conira

Cur Tero sic dubitaverit, faciuiit iiacc pauc^, qus
jnm recitala sunly Soiomeni verba : CoHvocatis Con-
•Untius ioeerdolibuSf qui in Comitatu erant, Liberium
coipil compeUeret ut Filium Patri$ non esse consub*
gianUafem pfofiteretur, Siquidein ea sic accipit» ut
LiJMriuiD nedum bnmousii professionem dcserere,
▼erum eli^m illud paiam damnare a Constantio coa*
cion puiei. Erat verocausa, ut suspicalur, cur im*
perator id vellei. Nam si Basiliiis, aliique Scmiariani
in Ancyrano couveulu buic voci analhema diierant,
ti Conatantii animum lunc possidebani, ac modera-
baniur, fieri etiam facile poluii, ut tem|)orum k>eni-
gniiaie, atque ejusdem imperatoris auclorilale iisi
ftini, ut eum pontificcm iu lianc senientiam pertra*

Paulum Samoeatenum, el contra Photinum episcopum^
Sinnii decreta fuerant^ ac prwterea fidei formulam in
dedicaiione Amiochenus Ecclesice editam^ una simul
scriptioiie conjiincla, at(|iie ;iliud niiiii. Quid vero
binc coliigas liaud obscurum est. Si cnim Siruiiensis
cum adjunctis analiicmaiismis , si Piiilippoiiuliuma
fides, si Anliochena illa, qurc ca^ierarum omniuiii, ut
ita dicam, funs ct origo est , honmusiutn adslruunt
dumiaxal, homousium vero quamquam supprimant,
minime damnaiu (p), necBasilius voluit, ui a Liberio
ea vox damnarctur, nec eam Liberium damuasse v|-
deri poiesl, sed nudo invoivisse sileniio; quae una
erat oblaLx ac ab eo coufinnataB formulae vis.

bereot. Unum tamen est, quod Tillemoutinm ea de B Unum lamen video, qnod ei Sozoineno ipso objici

re dubium babei, atque illud esi, quod Basilins, alii-
qoe Ancyranae synodi legali anathema iilud clam esse
oportere staiiierant, atque hocdecreium ab iis, quae
Sirmii promulgatu! sunt, defiiiitionibus expunxer.int.
Rationes deindc, seu conjeciuras afTert, ob quas eos
capiata opportunitate ab instilulo illo consilio reces-r
nisse, ac liberas eidem anathemati h:ibeiias laxasse
eenici; primo quia Hilarius scribit, Ursacium, Va-
lentem et Germinium ab eodem B^ibilio posiulnsse,
ut legeretur episiola de homousii et honmusii exposi-
Um€ ; quim illam ipsam esse opinatiir vir doclus,
qiiae ab Aneyrana synodo scripia fiicrat, ab Epipha-
uio reciiata (6), ac /lomcefistiim asserens, homousium
•naibeaiate proscripserat ; secundo quia Viciorinus

adver^us b:inc sententlain forte posscl. Cudoxius, ut
bxTCsi tunc erumpenti patronos qnaereret, in vulgus
sparscrat, Liberium et Occideiitales lum homausium
rejecisse, tum pra;tcrea eoiifiteri FHium Patri dissi-
mtlem, Vidcs itai|ue bicipitein esse calumniain. Quid
vero Liberius? £os qui Filium secundum substaniiam^
et per omnia Patri simiUm non esse assererent , alieno$
qb Ecclesia pronuntiat (d). Gnm itaque una tanlura
honwusii professione eum pontificem sese purgan^
teni videas, alteri calumniac capili latus pruibet. At
boc miniine necesse ost, ut dicamns : Eudoxius eium,
qui utraque voce eanideni expiimi et asseri fidem
ineriio intelligcbal, homousium aeque ac homoeusium
proscripserat , aii|iie in ejus criminis socielaiem Li-

docet seriplas ab Orientalibiis nd Afros iitieras, G beriutn foiso advocaverat : id igitur tunc agebalur

nos

ut ii cnm Orienlalibiis omn:bu«?, et Afris ipsis , qui
iic statuerant, komousiutn ab Eccicsia ejicerent, ac
iis iitteris non rationesa sacra Scriplura peiiias, sed
jussioiies, el roinas adjunrtas fuisse doiet ; nain si
omnes, ut vidimiis, uni eideniquc formuise ciim Li-
berio ftubscripserant, idem profecto dc omnibus judi-
ciam esse debet ; et si Afri episcopi , et Orientalcs
komomwium ab Ecclesia tuiic proscripsisse dicti sunl,
uvUa afferri ratio potest, cur ab eo criniinc Liberius
€xcipiatur.

Hae igitiir sunt caiisap, ob quas vir ille accuratissi-
uiiis rem banc in incerto relinqnere visus csi ; quae
laoien, ut in aperta iuce coliocari possii, primo
disqnireiidum a me esl , quid Sozomenus recitatis
■lodo verbis senserit, tuin deinde expendenda alla- ruerit.

dumiaxat, ul idem pontifex fidem catholicam adver-
sus Eudoxii doios assereret, vulgaiamque adversus
se caluniniam eversum irel. Id vero cum aperta una
bomoeusii professione abunde consequereiur , tum
apud Eiidoxianos, tuin apud ipsos etiani Guihoiicos ,
quibus tunc teinporis una erat utriusquc vocis, ca-
denique vis, nihil opus fuit, ut ctiam de boniousio
aliquid addcret, autsuam tnnc proferrct seiitentiam.
Gaeterum cum Liberium oblalae a Seiuiarianis for-
mulac subi)Cribeniem , Anonmos dumtaxatabEcclesia
aiieiios pronunliantem vides, aperte etiam inlelligis,
boniousianos, et homoeusianos pari in prclio et loco
ab illo babitos , ac etiam iion obscure colligis, qua^
ejus praeterea de voce illa, cuin baec ageret, seiilenlia

UHtun ooiijeciurarum vis. Quod itaque atiinet ad pri-
Bioin caput de inente nempe Sozomeni, baud equi-
4m eoulendo, quin Constantius, ac Semiariani illi
afMscopi Liberium sollicitaveriut , ne profitereiur
fft4 ctv«t Tw Tcov T^ noT/ol ofAOouo-iov. At qoxstio est,
«liMesit boriMB verborum vis, au scilicet apertam ho-
mousii exccratiujicm, an nudum ejus silentium ex-
^•litHn inferanl ; aUjue boc ego lota , quam idem
Soxomenus narrat, facti serie recie pcrpcnsa, veris-

(ii) Tillem. , de Arian. {. 74, ot in not. 57.
k) Hxr. 75.

\e\ Vid. Pelav. ad Epiph. h»r. 73, p. 3i0.
) Sozom. lib. iv, cap. 15 : Ev pjipst ^iwi oyLolo-

Sed ut ad eam, cui a Liberio subscripium vidimus
formulam revertatur oralio, ab erudiiis quaeriiur, an
illa tunc tempoiis ex integro composita, et proiusa
fueiit, an vero, qux jam exstabant, Antioclieiia in
EnCTniis , et Sirmiensis iterum exscriptue simplici-
ter , unaque scriplione, unoque libello alligata: huic
Pontifici oblatae sint. Sed observari debet pro rei di-
iucidatione Aniiocbenam iii Encaiuiisfidein,omninm,
quae deinde excogitaiae sunt, expositionum foniem ,

ytav JxofAicovTO iztipoL Ai^spfov, ajroxyjpvTTOV^ocv touc
jtin xoT* ov(7iav Ts xoU xara TrovTa o/xotoy t^ Jlofxpi tov

Tcov airo^aivovrac •

505 SANCTUS DAMASUS PAPA. 504

ac typum , ac qtiamdam veluti sectCR suae (esserAm , A credidit simpllciter , aut quod magis placet, credere

Seiniarianos perpetuo esse voluisse. Hiiic ex Atilio-
clien£ iiujus fidei formulis Psendosardicensis exposi*
tio primo composila, et conflaia, tum deinde ana-
tlicmatfsmis adversus Paiilum Samosatenum, et Piio-
tinum promiilgalis adaucta est (a) : Sirmieiisis vero,
quam lioc loco Sozoiiienus memorat , Pseudosardi-
censem illam reiiiiet, ac fere verbo tenus exprimit.
Si igitur Sirmiensis fides Pseudosardicensem, si haec
Antiochenain continet,si prnBterea anaihematismos
adversus Sainosatenum , et Photinum promulgaios
iterum cxplicat, nihil opus est, ut formulam, quae
oblata Liberio a Basilio esi, recenter composiiam, ct
lunc procusnm fuisse dicamus ex Sozomeiii mente :
siquidem uiia hxc Sirmiensis (ides oninia in se ipsa

videri voluit. Neverolioccxisiiinerconndentius,quam
par est, asserere , duo faciuiit ; prinium quod jacta-
tum illud ab iis decretura, non Antiochenx, sed Sa-
mosatenx syiiodo atiribuit : alterum , quod cum
quam ille causam agit , iiiviciis aliis argumentis ob-
tiiieat, nihii sua referre putavit quaerere, an verum,
an falsuni illud esset (</). Caeterum si epistola Dio-
nysii Alexandrini nomine inscripta ad Paulum Samo-
satenum vera, ac genuina est, si quae Nlcxnoram,
Patrum nomine in Ephesino concilio recitaia est ,
(lilei expositio, ad Antioclienam antiquam synodum
pertiiiet, falsum profecto est homousium ab ea rejec-
tuni fuisse , cuin uiroque loco asseratur illud apertis
verbis (e) : ego vero non video , cur eorum, qui haec

continet, et complectitur, qiise ille exprimit. Vim B pro veri$, et genuinis habent Antiochenae ejusdem

igilur huic scriptori inferunt , qui A/if/oc/ieno; fidei
voce, eam eiiam indicaiam puiani, quae adversus
Pauli Saniosateni haeresiin in ea urbe olim promul-
gaia fuerat, eamqiie Antiochenx in Enca?ntfs, et
Sirmiensi jiinctam fuisse opinantiir, veluti homousio
evertendo, qui eral Semiarianorum conatus iniprimis
idoueaiii , ct comparatam. Enlin vero Sozoinenus
unam tantum exprimii Aniioclienam ndein , eam sci-
licet , qu.ii in Encccniis dicta est : quis igitur reliquus
veteriilli Antiochenx expositioni locus? Qiiod si Li-
berio ea etiam proposiia fuisse ait, quce adversus Pau*
lum Samosalenum et Pholinum episcopum Sirmii de*
creta fuerant, cum Antiochena iu Eiicaeiiiis , et Sir-
iniensis ecthesis eos haereticos noiniiiaiim damnent ;

synodi monumentis, senteniia non praeferenda sit al-
teri, qux negat : h;ec eiiim paucis tautuni, iisque le-
vissimis conjecluris nititiir , alia vero Anliochenae
Eccleslae symbolo coiigruit, atque auctorum ab ea
actate haud loiige distantiuin lestimonio comprobatur.
Sed haec non est iis de rcbus «igendi locus, quem
prastcrea praeoccupavii vir doctissimus Micbaei An-
geius Jacomelliis iniimus CappcUunus SS. D. N. in
dissertaiione de hceresi Pauli Samosatenif quam si quii
consulat, operac pretium fecerit.

Ad epistolam nunc venio quam Valentem , Ursa-
ciuin et Germinium postulasse Hilarius ait , ut a Ba-
silio Aiicyrano legereiur. Quae fuerit igitur, a quibus
scripia, quidve ea praeierea coniineret, obscurum

ccqua^aiuaboAntiochense veterisilliusadversuseum- C est : hoc lantuni ab eodem Hilario intelligimus, ac-

dem Samosateiium syiiodi dcfiiiitioni, si quae uinquam
fuit, iierum tunc depromendai necessitas esse potuit?
Sed iiec ego facile coiicesseriin , homousium ab
Antiochena adversus Samosatenuin synodo damna-
tum, rejectumque fuisse. Iloc quidem decretum (ne-
que enim negn) Ba^ilius Magnus, hoc Uilarius me-
morat. At viri docti Basilio opponunt auctorisateni
Athanasii, ac rationes alias aflerunt, ob qtias ea de re
meriio dubitamus. Primo scilicet, quod assertum il-
lud Aiitiocheux synodi derretiim iis repiignat, quae
paulo ante synodum inter utruinqiie Dionysiuin, Ro-
manum scilicet, et Alcxaiidrinum ge>ta fuerant. Se-
cuiido, quod illud ab omnibus prorsus , ne Arianis
quidem exceptis , ignoratum fuerat usque ad an-

tum in ea fuis^e potissimum de honuBUsii et homouiii
expositione. Epistolam , ait ille, quam a vobis de ho^
mousii et homcsusii expositione apud Sirmium , VaUni^
Vrsacius et Germinius poposcerunt^ legi; intelligoin
quibusdam non miuus circumspectam es$e, quam libe»
ram (f). Tillemoiilius Arianos illos, ut legeretur pos-
tulasse conjicii eo consilio, ut Semiariani, qui eadem
episiola homousium anathemate proscripserant , ac
deinde hocdecretum clain omnes habuerant, palam
etiam illud aliquando facere , ac vocem illam dam-
nare cogerentur. At epistola illa, qux lecta esi, Ao-
mousium anaihemate notatum,qua saltein conjectura,
ne dicam raiione probat virdoctus? Hoc Semiariani
illi praesiiterant in ea Ancyranae synodi encyclict.

nuin 558, ciijus profecto rei idoneus tesiis Eusebius D At si quis Hilariuni legat, ac cum eadem fynodict

vir infinitae propemodum lectionis, qui cum raiiones
omnes afi^errei in synodo Nica?na adversus homou-
sium propositas, banc ncc meinoralquidem(6). Ter-
tio deiiiqtie , quod nullo alio testimonio niliiur ,' ni&i
lunc viventium Arianorum , quortim nemo igiiorat ,
qunm suspecta fides fuerii (c). Qnod voro ad Hila-
riiiin periinet, nullum in historica htijus rei perscru-
tanda veritate studiuin posuit , sed Semiarianis , aut

(a) Vid. Athan. de Syn. , p. 895, apud BB.; Hilar.
conir. Coosiant., num.iS: P. Coustaut. in not. /"ad
Hil de Syii. lib.. p. 482.Ver. edii.

(b) Vid. ojus epi:»t. ad Cii-sar. apud Atlian. de Syn.,
tom. I, pag. 240.

conferat, aliam a synodo scriptam epistolam, aliani
tunc fuisse lectam facile depreheiidet : in epistoU
cnitn Ancyranx $yiiodi,eam quam Hilarius memo-
rat, homousii^ et homosusii expositionem frustra qaae-
ras. Causa eiiam, ctir qtiae Valenti, Ursacio, el Ger-
minio lccta epistola esl , aliam esse oporteret ab ea ,
quje Ancyrae scripta fiierat, haud obscura est.
Etiiin vero Ancyrani legati anathema consubsiao-

(d) Vid. de Syii. num. 81 et n. 88.

(e) Coiic, tom. I, p. 875 , et tom. lU, p. i5M ,

Ven. edil.

(f) De Syn. num. 78.

805 PR0LE60MENA. 506

tiali diclum clam haberi oporlere inter se slatiuTnnt : A »copo9^ neque solum votuntati tua!,BedvioUnti(B;manda$

cootra Valens , Ursacius, et Germinitis honmusium
aversabaiitiir, xpiod nihil ab homousio difTerre merito
arbitrarenlur : res tota cx llilario consiat (a). Quid
igitur Seiniariaiii illi farerenl, ut Arinnos alios ad
komoeusH prc»fessionein perlraiierent ; anathma Tcro
homouslo diciiim , clam omnes pro itistittito habe-
ient?Alia scribenda ab iis episiola fuit, qua homou-
fti\ et homtxfuii im Iniiiis explicarent, ac raliones
affarrent, cur boc alteri prac/ercndum esse videreiur.
Ba^c itaque scripia tunc, accomposita est, hanc lli-
brius indicat, al nos fruslra nunc quoerimns. Caete-
ram quidquid de hac episiola, quae Arianis illis lecta
eit» dixeris , aut scilicet diversam, ul opinor ego, il-
hm esse ab encyclica Ancyranae synodi, nui anathema

tibi subscriptiones Afrorum, qttibus btasphemiam Vrsa'
cii et Valeniis condemnaverant , reddi : renitentibus
comminaris , et poslremum ad diripiendos miitis (c),
Liquei igiiur eo poiissimum tempore Afros ab iinpe-
ratore variis nrlibus sollicitaios, ul AriininenKeih
forinulain compleclerentur, nc fidem desererent : fru-
siraquc aliquod in rerum tiinc gesuirum comuienla-
riis nrgumentuin quxras, quo ante Arimincnsem for-
mtilain hanc Afris episcopis vim iiiferre Consianlium
potuisse probes. Nemo etiam ncgaverit , qiiin Aca-
ciani, qui Conslaiilii nuloritale abutebanliir, eo eliam
tempore ad eosdem litteras communi nomine scriptas
miserint, quibus de reccpia ab omnibus formula
ipsa, lum certiores eos facereni, tum deinde liorta-

in ea dicium homousio^ qiiod tamen ad Liberium ai- B retilur ut reliquis accederini. Si cnim Yiciorini testi-

linet, perinde esi. Neque enim prxsens ille fuit cum
kgebatur; sed postquam ea lecta est, postqiiam An-
cyranae deOnitiones ab Ursacio et Yalente probai^e
janiacpromuIgal£fuerant,Basilii luncrerum Domini
flpera ab imperatore accitiis Sirmium venit, omnibus
leiliGei, ut vidimus^confectis jam ac composiiis rebus,
ae eo tempore qiio nihil nccesse erat ut ea lcgeretiir.
Roe vero quod aio, cx llilario ipso non obscure col-
ligiiur, qui cum tres illos dumtaxat episcopos ejus
lectionem postulasse scribat, alium nullum, cum lecta
a Basilio esi, adfuisse indicat.

Yictorini tandem tesiimonio, qnod idem Tillemon-
tiBS in iuam trahere senteniiaro nitiliir , nihil fragi-
lios, nihil obsciirius. H.-ec sunt ejus scriptoris verba :

moniiim cum flilario conferatnus, facitc iutelligimus
uirumque designare gravissima ca tempora, qux la-
irocinalem Constaiiliiioporuanam synodum , qua ea-
dem formiila coinprobaia, et promulgnta est, subse-
cuta sitnt. Fac tnmen hoc Yictoriui locu Orientaiium
voce Basilium ejusqiie Aiicyraiia lrg:itione socios ex-
primi, scripiasqiie ab eo tunc fuisse litlems in Afri-
cam , quibus ejus Ecclesix proesules in suam senten-
tiam pertrnbere siuduisset exetnplo eornm, qui cum
Liberio homoeusiuin professi fuerant : quid vero iiide
coiificies? Aii forte cum Bnsilius scripsit, tit homou-
sium abjicerent, hoc etiam voluit, ut annihemate
configeretur? Id vero minime necesse est,ut dica-
mus, cuin nliud abjicere sit, nliiid vero damnare, al-

Orientaies scribunt ad Afros, ut ejicerent a sancta Ec- C que unuin , haud allerum inferat. Rcm vero se ipsa

clema bomousium , dicentes secum sentire et Afros , et
OrienttUee omnes (6). Incerlum itaque cst quonam
lempore haec ad Afros ab Orienlalibus scripia sint,
an scilicet ante Ariminen<ie, an vero post Ariminense
condlium, ejusque confirmalam Consiantinopoli for-
mubm : enim vero Afri aliqtioi episcopi homousium
bis abjecisse videri possuiit ; firimo cum Liberius Sir-
miensem ectbesim professus cst, ut vidimus;se-
enndo cum a legatis Ariininensii concilii Arianorum
formula recepla est : coiislai eniin inier prxvaricato-
res illos, ires ex eadcm Africa praesulcs atiuumera-
l»8. Iiiccrtutn praeterea cst, an Orientalcs illi qiii ad
Afios scripscraiit, Arianian Semiariani fuerint, qtios
omnes hoc vocabulum, homousion, 3*que tunc abje-

manifestnm duobus allatiscxemplisconfirmareplacet,
alteroex Hilario, nlieroex Arianoruni penu producto.
Hilarius iiaque Gallicanos cpiscopos laudat, quod
missam ex Sirmieiisi oppido iufideiis fidei impieia-
tein, non modo non su$cepissetit , sed nuntintam, si-
guificatamqiie damnassent (d), Acariani vero in ae-
leuccnsi syiiodo homotisium , et homceusium vehit
voces sncris Scripluris incognilas siii*pliciler reji-
ciuiit, Ix^o^iofAsv. Anomaeum vero anathemate aperte
damnanl, avaOs/xocTi^o/xcv.

InGrma igiiiir, ac jacentia argumenta vides, qua^
Tillemoniium in eligenda senlcntia ancipitem habuis-
se visa siint. Placet tanien unum adhuc pro Liberio
lesiimonium nunc ex Hilario alTerre. Fuerat ille

cisse constat. Equidcm hoc ego loco Afrorum nomine ^ efTectus certior cpiscoporuin aliqiiot litteris, iii Ancy*

eos qui Ariuiinensein formulam receperant , per

Orientales vero, qui scripserant, Acacianos expres-

IM exislimo, ac rttlcras a Yictorino menioratas, da-

las ab iis puio posiquam Semiarianos ipsos qua vi ,

qiu fraude induxeranl, ut eamdem Ariminensem Tor-

malam, a pr;evaricaioribus illis legatis admissain pro-

iterentur. Cur vero sic ego existimem , racit Hila-

riiis, qui tuDcConitantinopoli posilus Gonstaniio hxc

eiprobrat : Substravisti voluntati tuas Orientales epi-

(a) De Syn. cap. 79.

[b) Ub. I de Fid., adv. Arium, Si oportuit scribi ,
Mortait et persiiadere illis non solum iiissione, s^d
rationibat el ScHpiUna facrla» BB. PP. tom. lY,

rana syiiodo, quaui taiitopere laudaverai , anathema
Consubsiantiali 6ii:imn, qunniquam hocdecreiumepi-
scopi illi tectum deiude, ac secretum habere siudiiis-
seiit. Rationes tiaqiie omnes quibus temerarium fa-
cinus lueri poierant cum atlulisset, easqtie vehemen-
tissime expiiguasset, tum haec ait: Sed fortedicetur
mihi : Aliqui hodie ex his , qui tum synodo (Nicaenae)
interfuerant, tacendum de homousio decreverunt. Et ego
invitus licei respondebo dicenti^numquidnonet^ipsi ta*

p. 262.
(c) Contr. Const. num. S6.
\d) De Syn. num. 2.

07 SANCTOS DAMA^tia PAPA. iH

cendo dt %oih(Bume$$ee6nil%tnUn\ ? Vro vt)s, He qfih • A ant quid ex titrcerte fidei comcientia retiquuMkiH? iVoft

qnain o/fits Hx hi$ pttetet senetn ffosfnm Yeperiattir ,
qui tactndum e$U exittlmet de ntYoqne {a). Vides iUi-
que unlus tlbsfi exeinplum pro Seinbrianis db Hi-
lario produclam , qiiamquam leohim propiignaudae
sentenU» haud satis Idoneum , qula liosius homou-
sium ri>que ae homtfsusiUm a fid^ sustulenit. Cur igi-
lur LibeHI exemplo iion uiitdr rei de qua ageb itur
confirmaiidac apiissimo? An llilariushocdissimulans
praHeriit? Iloc ne suspicnri quidem licet. An igitur
ignnravit? Quis vero aninium inducere posslt, ul
cred.it, Semiarianos ejus poiiiificis poiiorem auciori-
tatem negligere potuisse , ac rem , qiiam illorum im-
priinis Intererat vulg:iri quam maxiine , Hilarium ip-
sum, ac caeieros omnes clam essc voluis^e? Yeruin

e$t ex$ttin$ ei ad originem $ub$tanlia atiqtui atiu^ ni$i
$ola qiias Dei e$t : ut th eo nihit atiud nalum esse po$*
eil quam omne quod Dei $it , quia non ex nihile ex$tan$
aliundc non$ubsi$tit id). Hoc iiaquc locD Hilarii aper-
tan^ et iiianiresiaiii sententiam vides : Austra vertf
dix-ris illum hnud proba$se eam farmutam tanqUttm
iniegram et perfeclamj $ed hoc egi$$e, utqui ta uieban-
tur, eo$ alticeret ad cathoticam fidem. Qulbils eniin ilsl
rescribii Occidenlales rueraiit, ac perreeie eatholici
episcopi, aique iis cutn lisec serlbil, flliqtmm in vird
Intpgerrlino, ac iu re otnnium niatinia, slmulationeni
suspicari piaculum est* An itaqu^ itttohmniem po-
tiUs in sua illum sententia dlcelntis? MHgnus Baro-
nius, qus^ In iisdem fraymenU$ adversus Liberium

ignoraVerlt Hilarios, quod prorecto fidem siiperat, an B verba legimus, margini adscripia fuiiise ceiiset, etex

vero ighoravit Valens, Ursacius, eiGerminius, qui
rebus it Liberio gestis praesenies rueraiit? Cur vero
cuin ii in Arlminensi concilio Usio! notiien sublatum,
ac lertlam Sirmleusem forhiulatn coiidrmalam vel-
lent, cuiu ob eain cauaam a Pairibus quxrereni, si
Rufiiio credimus (6) , an Aomottstiim quod summa
constautia retlnebanl, an Vero Chri$tum Dominum
adordndum, sibi proposuissent, de Liberione verbutn
quidetn ? An forle nuUo in pt^etio apud illos fuerat
aetenune Urbis eplscopi auctorUas,et exetnplum, quod
tantl fecerant aiiie ejus exsllium , ei Mediolaneiisc
concilium, utabillo uno cxterurum omhium aniinos
pcndere arbiirarenlur ?

eo in texluin delmie translata. Nalalis Alexander,
tum liaiic Dnrnnli opinionem probat, tum aliam ra-
tionem addit, Sil*iiiiensem scilicet ectbcsim qus ver-
bis tenus caiholica esi, spectatis tamen ejus aueturi-
btls eorumque Consiliis, perfidiam meriio ab Hilario
dictam; qiidd etlam Tillemoiiiio placuit. Ego vero
non video, ciir $pectati$ auctoribu$ ea fides in Liberid
per/idia videri debeat; eum vei*u ad Galllcanus epi-
scopos miiiitur, siiicera et catiiolica sit, aique cur
illa euin pontificem 8ubscrlbeiitem« hmreticam .effice-
re lliiario poiiierit, eoruhi vero, ad qiios initieiiiittri
fidei, ac reiigloni nocere non posset^ Petrus igilur
Cousianiius Sirmiensem eain expiisitioneni ab eodein

,,,,, , Hilario iiumquain ei anlmo probatam fuissi asserit^

9 Vlll — Hilarii exsecraliones, ex celebri frngmeniorum rt „•«. • • . ^ • i . • j — ^ iu--i . . m- . ^

loco adversiis Liberium affnTTi sollus, nuiloloco Uaheri C siquide»». quidqiiid prater /idem unam Niecuuam e$( ,
oportere demonslrator, veliil nx rcjectisab eo scri(itis

accepUa, buuaque fiUe haud agere, qui iis uiuoiur.

Cutn igitur teneamus SirmlenSem fidein, ac formo-
lam, qoam Liberfus pro humanae fr.-igilitaiis exeiii"
plo professus csl, ad ea quac hinc fluunt, conseclnria
oratioconverienda esset. At lixc a me omitienda
esse existimavi, tum quod unuin hoc mihi proposui,
ot rerum gestarum veriiatem ab invofucrls, qiiibus
quasi obtegi videbatur, eo quo posseni inodo, expli-
carein, luin quod iii ea re iractanda atil ante tne ope-
ram diligenter collocaruut saam. Reli(|uum igltur est,
otvideamus ctir formulam illam, quam velut catho-
licam piobavernt Hilarius in libro de Synodis, per/i-
4im Ariana loco habuerit in Pragmeniis. Nam cuiil

perfidiag^ non fidei loco couslaiiter h:lbiieral ; quo ex
capiie Hiiariuiii ip>um tum ab iticoiistamia purgat^
luin uuathema Libcrio dicere liaiid immerito poiaisse
pulat («): al eo ipso libro, ex qoo vlr docios ea tcr-
ba iii rom suain transinlii, Aniiochetiam, Pbilippo-
polilanam, el Siriniensem fidcin llerUui laodal idein
Hiiarius (/); ait eiiiin : Damnae quaque et $iib$taniit0
nooisn, quo te et Sardicensi $gnodo^ et 8irmien$i^pium
e$$e Occidetitatibu$ mentiebari$i quod Itnnen propheiici»
auctoritate $usceptum fidei intelligentiam continebat^
Quod si eas ipsas Hilarius eodem loco haud omnino
probare alioquin vtsusest, id se facere innuii, quio
nihil iis eratopus postNicaiDam fideni; nam etsi nul-
luni in iis viliuin agiioscat, aberat tamen cau$m reth-

episcopi ali(|aotGermanix primac et secniid.c ab eo 1) gio$m, ut ifle ait, votuntati$^ siquidem bonorum demu-

qitaererent, quid Orientatee in fidei profe$$ionibu$ ant
ge$$i$$enl, aui gererenl, rogarentqoe iiluni, ut rescri-
beret , qnid ipse tnper omuibu$ eorum dicti$ $entiret^
posi laudatas prohatasqne AiiliOchenam eclhesim in
Eneseiiiis, ae Philippopoliianam, qoam Sardiceiisem
ex Orlentalium ore vocai, cum deinde de Sirmiensf
contra Pbottnom agit, primo e|osdem atnathemafts^
mo allato (r), sie ait ; Qui$ hie mbiguitaH$ loeue,

(a) De synod. num. 97.

(b\ Lib. I, cap. 26.

(c;) Eo$autem, qui diewHI, d9 tmiBe eximtiht$ Fi-
/liis, vel de atiera ^ubstantia, etnon i» JHo; et ifuod
groi tempu$ vet $aicutum, quando nw erol, a/t>noi scil

taiio, mati meditatio e$t, et non nece$$rtria emendaliOf
perter$itati$ occaeio est, At vero, an ub eani duroiaxat
causam, Libcrium apostatam, prmvaricatar em diccre,
ac dtris exsecrari jure potuerit Hilarius , nemo ul
opinor, facile conccsscrii.

Kquidem, ul dicain aperte qnod seiitio« non video
cor Hilariana; auetoritatrs tauU (absit hividia dicto)
in liofc quo sese expiicat ioeo ralio iNibeiidi ait.

$ancta et cathotica Ecctesia,
id) De Syn. n. 39.
le) YM. adnot. ad lik eptsu xl» dt §i frSgm. 6|

'(/)' VM, Mitr, CouH,, 0. 91^ S#^ «k

PROLE&OMENA.

310

Neiiid pi-ofeeto negayerit qulri fragmentis illis ad A tuto sequi posse existimaret, optiiiid saue consilio a

posteros Iransmissis , inagnum Ccclesiae thesaurum
sertaT^rit, ac ingentes propterea quiii illi lial^endae
siul grates. Al cum in iis collocandis nullus aut
ordo temporis aut reruin servatus fuerit, cum ei
qux primoloco ponenda crant exlremum, qux ex-
trenio priorem occupent, farraginis casu potius con-
gestt! quam justi operis noiuen a viris doctis obli-
nent. Quis igitur cerlos iios facial aii liber de Synth
dis prior tempore sit fragmeoto illo, in quo de Libe-
rii iapsu agiiur, an vero posierior, ut liiiic judicare
possimu^, titram, cum eum librumscriberet, apreci-
piti illo adversus Liberiuin judicio re melius ac dill-
gentius cogniia discesserit, iiecne?
Confusa deinde rerum congcries, ac monstruosa

ceria proferenda sententia absiindll {ej.

Uiius esset adhuc , qui adversus Llberium afferrl
solei, ex scripiore prooemii ad preces Mar^ellini eC
Faustiiii locus (d). At illum pra.>lereo, tum qiiod in-
certum est , qiiid perfidiiB voce scriptor ille iiiicUe-
xeril , tuiii quod ejus pra^terea meiidaciiim mani-
festuni est : nam si GonstaiUius Romam venil ineiinte
Maio, si felicem a se intrusuni pro episcopo liabuit,
si illi veliiti cpiscopo legem 14, C. 5 de Episc, aund
illo 557 exeutiie, inscripsit, si Liberius tunc temporis
nec manu$ perfidim dederal , et de sua deponendd
coiistauiia iie cogiiabat quidein, qui fieri potest, dt
populo suum reposcenti episcopuin imperator ille
responderit: Habetis Liberium^ qui melior revertetnrf

est ejus operis facics. ul jam praein.mui. Id minime B 5 ,x. _ Liberil in Urbem rediius describitur. et narran.

negat Nicolaus Faber, qai primiis iii lucem emisit,
ac in ea expolienda, ac obducio qiiodam veluii
fuco occulenda^ tota versalur pracfatio viri doctl Pe-
tri Coustanlii. Multa postremo iii iis sunt, qutt fesii-
nanler exarata extremnm maniim, et criticum judi«
ctum desiderare videaniur. IIxc igitur racile me in-
ducuiit ut credam, ea qute nunc possidemus fra||-
menia, Hilariom inter rejectaned^ at'itfe a se iinpro-
bata habuisse, eamque pr.Tterea uiiam esse causam,
ear imprecationes illas ntinc legimus, erasurum pro-
etttdublo,ac alia omniffb scriplurum, si futurum po-
tasset, at ea per manus ire aliquando possent, ac
palam /leri : neque enim aliquam aliam rationem
f Ideo, qua llliim tueri alioquin possimus , com de eo
pontiflce, qui tum ante lapsum, (umdeinceps etiam, C iiaqiie Liberius ad Urbein, Anastasio leste, iv ka-

tur qii^e illuin consi^cuta suiil. Anoiiyuius adnotator ad
defemionem Propoationum rleri Gallicani afferlur, el re-
jiciiur : Acla Eusebii presbyleri ei mariyrts commeolila :
sub eo noiuine non Eusebium presbyierum, sed Euse-
bium papum latere.

Haec habui , quse dc gesiis Liberii exsiilis , sive ex
indubiis veterum monumentis , sWe ex probabilibus
conjecturis accepia scriberem. A( ab illis ego minime
separanda pu(o , quae ejus ad urbein consecuta suut
reditum ; sunt enim lixc veliUi qiinedani ejusdeni
exsilii pars et accessio : :Uqiie hoc eo etiam facio li-
beniiiis, quod iis abutantur nonnulfi , u( eiim poiiii-
(lcem iieduin liaereticum , verum etiam acdrfimuni
Catholicorum persecutorcin Tuisse probent; lania iis
inest Roinanos poiiiirices deprimendi voluptas. Rediit

magiio auitno fidem assoruernt, atque in lapsu ipso
minime deseruisse yideri poierat, haec iudigoe scri-
pta feliqtierit.

At 4aid de Hieronymo, ciijus eliam adversus Lil>e-
rium festimonia afferri solent? Sane in Y.iticano
regin» Suecorum Chronici Hieronymiani Codice,
qoem Holstenias admirahdcB vetustatii appellat, a6
▼iridocd vi aut vii sa^culo scriptom putant, de Li-
befii Iap8u,ne vestigiumquidem exstare,nosadinonet
▼ir clar. Fr. ThomasMjmacliius Casaiiatensis theo-
Ingos, atque hinc conjicit recentioribus exemplarl-
bus adjuiicta csse, quae :id eamdem rem pcrtiiieni (a).
Ut ea vero mihi eiiam suspecta sint, facit prac-
lerea alter Hieronymi , a((fne huic repugnans locus

lendas Aiigusti aiino 558, teriio scilicet, ex quo exsul
fuerat, ut conimunior eliain chronologorum sen-
tentia staiult, ac ex reruin, quas narravimus , serle
constat. Socrales ac Sozomenus (e) , ut vidimus, iun6
ortas in urbe seditiones aiuiit, at nihil In specie me-
nioranl. Ilieronynii Chronicon Liberium quasi vic-
torem Roinam ingressum scribit, ac ejeciosciim Fe«
lice, qui substituliis illi fnerat, Urbis clericos , qui
pro Felice stabaiit. Aliquam tameii rei tunc gesUe
imaginem fepraeseniat auctor prxfatioiiis ad Maf-
cellini et Faustini prcces haec scribens : tertio anno
redit Liberius , cui obvians cum gaudi6 poputut iiO"
manu$ exivit, Felix notatu$ a tenatu , tel populo Je
Vrbe propettitur; el post pautum temporis imputsu

ex fibrrfde Scriptoribus Eccl^siasticis. Naiii si Libe- ^ clericorum, qui perjuraverant , irrumpil in Vrbem , el

riris pro fideadexsilium petgens, a Fortunntiano fra-
etn^i et nd 8Ub$eriptionem hwreseO$ coiiipul$u$ e$t (6),
ebr iHumanteii non jamad exsili nn pcigeiKem, $ed
ttedio victum eXiiUi inhcerelica praviiate $ub$crip$i$$e
asserere potnit? Hiiic Saliem colligi jare pntest, llie-
ronymiim ipisam haud ex compcrtts a se ^ebns , sed
et falso poiius ac olim viilgato runiOfe hasc scripsis-
88, quam sane incertam fainam cum Ruflnus se baiid

(a) De Rat. tempor., Athanas. epist. 4, § 25.
ib) Cap. 97.
\c) Lib. I, cap. 27.

(d) Post duo$ annos veuit Romam ; pro Liberio ro-
gamr a populo ; qui moo? annuens ait ; Habeli$ Libe"

$tationem in Julii Ba$Hica trah$ Tiberim dare prdisu'
mit , quem omnis multitudo fidelium , et procere$ Je
Vrbe iterum cum magno dedecore projecerunt. Ralio
itaque cur Liberius Roinanorum ulnis, cum rediit,
exciperetur, acFelix ejicereiur, unus fuit amor gfe-
gis erga pastoreni suum , cujus praeter Cliristiandi
scrip(ores egregium in Aminiano argumentum exstat,
alio loco a mc productum (/). Hoc vcro (es(im6niuin

rium, qui quatis a vobis profectu$ est , melior rever*
teiur, Hoc auiem de con$en$u eju$^ quo manu$ perfidim
dede.rat, indicabat.

(e) Socr. lib. ii, cap. 57; Sozom. lib. iv, c. 15.

(/) \id. cap. i.

3li

5ANCTUS DAMASUS PAPA.

512

eogravioris momenti cst, quod ejusdem praDfaiioms A delorquere studuerint, aique liujus persecmiom^s

auclor Liberium poslreino manum perfidiai dedisse
asserit : hiiic enim inlelligis, m.iledicum liominem
aliam nullam habuissc ejus ponliflcis vituperandi
causnm.

At si Anastasio ausculias, aliisque nonnuUis, alia
omnino rerum facies. Neque enim tlle Urbem ingredi
ausus est, cum :ib exsilio redux essei, $ed habiiwH
%n monasterio saucla! Agneds apud germanam Con'
9lanlii , ul quasi per ejus interventioncm. aut rogatum,
rediret in civitatem. Id aulem cum idcm Constamius
resciviNScl, init cum Ursacio et Valenle , Romanis
pre>byteris , aliisque Arianis consiliuin , ex eoruui
sentcntia Liberium a coemeierio sanctne Agnetis re-
vocat, iinperalor una cum pontificc Komam ingre-

vostigia in iis, qux reiuUmus , Sozomeni , ac Hiero-
nymi Cbronici verbis, depreheiidisse sibi visi sint,
audi anonymum adiiotalnrem ail dereiisionem propo-
sitionum Gallicani cleri : Quod spectat ad persecur
tionem , prceterquam quod huic aperta testimonia per^
hibentur in gestis pontificalibus Felieis et Liberii , 5o-
zomenus quoque Libeiio suos usque adeo addictos fuisse
scribit , ul ejus eausa gravlssimam seditionem exdtave-
rint , et ad ccedes usque proruperint : sed clarissime
omnium Hieronymus , ideo cum Felice ejectos clericos
memorat , quod Liberius tcedio vicius exsilii , et in hx-
reticam praviiatem suburibens^ Romam quasi victor
inlravit : quibus in verbis apparet , utrumque pariter
junctuntf id est fidei negationem, quam importat hwre-

ditur , iierum ipsa hora Ariaiios illos consulial, et B /icor pravitatis subscripiio, et vicforittin, utique non

Felicem, qui caibolicus erat, ex episcopaiu ejicit.
Ab eo vero die fuit persecutio in urbe Homa in clero ,
ita ut intra ecclesiam presbyieri , et clerici necarentur,
llos iiiter Acta a Mombritio primum, ac deinde a Ba-
luzio auctius edita Eusebvm presbyterum numerant ,
qucm a Constamio et Liberio inierrogaium , magiio
animo Odem confosum siatuuut, ac demum utrius-
quc jussu CNiguo cubiculo inclusum , ac pro eadem
fide moriuum asserunt.

Qiiod si dicas, iinperalorem bello per Iliyricum ,
et dispiitttionibus Arianorum Sirmii occupatum ,
cum Liberius urbem ingressus est, atque lixc Ro-
mae agebantur, adesse non poiuisse , audi qua ra-
tione ii qui Acta illa (uenlur, omnem libi dubitaiio-

sine vi , et pugna aliqua , cum cemulis , qui per iliam
victoriam ejecti dicuutur, Et hcec est (o lepidum ca*
\i\M\)persecutio peculiarisurbi Romce, quam describunt
Acta Eusebii,.,, Et iltam quidem localem urbique Ro-
mcB propriam Acta nostra cessasse volunt sive post Eu-
sebii mortem^ stve, quod magis series demonstratf post
synodum , auctore Damaso , qm postea pontifex fuit ,
in Liberium congregalnm , et si non ad multum tem^
pus , id est ad e^atum usque concilii Ariminensis, Nec
enim mirutn est Liberium , cui tanta constantia omneg
resisterent , intellexisse landem viam a se insisti , qwe
res suas in odium invidiamque maximam deduceret :
tum alicB subinde causce intervenisse videntur, Jam enim
omissis prima et altera formula Sirmiensi , qtuirum

nem eripianl. Aiunl igitur, ea sic intclligenda non G alterutri Liberius subscripserat et hactenus abomnibns

esse, ac si Consiantius ItomaQ praesens fuerit , sed
ejus loco dala ab eo mandata, ac per veredarios al-
lata , accipi a te oportere. Sic enim ni feceris, luin
Anastasii , tum Acioram , quae Liberium haeresim
aperte profcssum , ac prxierea in Caiholicos acer-
rime s;evientem produni , fldes perierii. Nihil enim
proderit, si deinde dixeris , qux Orosius , Eusebii
consanguineus , sodalis , et oculalus testis Acta scrip-
serat , iioii ipsa iila esse , quse nunc iegimus apud
Mombriiium elBaluziuin, sed interpolata sequioribas
saeculis, et iinmutala ad nos pervenisse. Eiiim vero,
8i quis lioc negaverii, utjure potest, ac merito, quo
argunienlo, qiio judicio conirarium vinces?
Pudet me in bis refellendis quisquiliis diutius im-

subscribi voluerat, tertia in nova Synodo Sirmiensi
parabaiur , propter acti disputationem de majoribui
conciliis Arimini in Occidente, et Seleucice in Oriente
celebrandis agiiabantur consilia, quorum exspectatio
suspensos omnium deiinebat animos ; unde per iUud
intervallum^ incerto futurorum Liberio^ facile Ecclesia
respirare potuit, Post Ariminense vero concilium , si
Socrati Sozomenoque credimus , renovata est perse-
eutio , quce vix integro anno quieverat , adeoque acta
nostra cum cceteris scriptoribus consentiunt , nec veri^
latem exaggerant , dum Liberii sive ha^esim sive per^
secutionem describunt,

Mirum profecto est, anoiiymum liunc confidentia
taiita meiidacia lot consuere ac vulgare poiuisse. Ut

morari : at hinc videre licei, tantam esse prajudi- D enim caelera omiiiam, primo falsuni est synodum il-

catx opinionis vim , ut quae aperte falsa sunt , pro
vcris obtrudat , ac pulidis figineiitis in pretio ha-
bilis, gravissimse in viros sancios , et immcrcntcs
caluniniac iiigeraiitur. Hinc cum altum ejus perse-
cutionis apud ^icriptores omnes tuin coxvos , tum
huic aetati proximos , sileniium sii , atque hinc fig-
mentum iliud sequioribus sseculis ortum videas , mi-
raberis tamen esse nuper potuisse, qui, ut quod
volebant, efficere possent, sordes illas collegerint,
aique, ut aliquod iis prelium conciliarent, probaios
anctores vexaverintj, ac luvitos in enm sententiam

lamyquampersecutionifiiiem imposuissetiiigiia Dama-
8oiuncpresby(eroconvocaiam,quodutlecioripsejudi-
cel, do actorum verba : Mortuo autem Liberio^ levcUur
Damasus^qui voce publicadamnavit Liberium cumepiuo-
pis viginli octo et presbyteris viginti quinque^ et eessavit
persecutio non tamenmultumtempus, DefensorGallica-
narum propositionum, qui probe novcrat Liberiuro,
ut ait ilie, pridem antca resipuisse, ne illa quae in
sune senteiitiae praBsidium advocat Acia deserat, ea
aic inlelligil, iii eam synodum a Daniaso tuiic presby •
tero convocaiam velit (a), £ iqiie eliam fallacia adno-

(a) l^ar. n,lib. iiV^ capi 34.

SI5

PROLEGOMENA.

lator Dtitiir : at recitatis verbis vim inferunt aperiis- A 359 mors conferenda esf. Jam vero vldes, quid hinc

simam, qui ea sic cxplicanl. Deinde an Daniasu prcs-
Lylero lot episcopos ad synodum convocandi jus et
copia fuerii? Tertio, an ea, quam sibi scripior uter-
que fingil, gravissima perscculione fervciiie id com-
modum prselerea, et fucile? Quarto denique, si Libe-
rius a Damaso presbytero damnaius, ac per synodum
depositus a sede fuerat, cur idem Damasus jam pon-
tifex Ariminense concilium ob banc poiissimum cau«
sam rejicit, quod Romani episcopi senieniia expeiita
uon fuerat? An Liberio damnalo, et deposito, eo
tunc jure uii licuii, ut ejus concilii decreta niodera-
reiur? Gxlerum ex boc actorum illoruni loco vidcre
mibi videor, unde falsarius consuendo buic ngmeiito
roateriam sumpserit. Yidcrai illc libeilum Marccllliii

flual. Nam si Eusebii ipsius, et Gregorii aherius
presbytori morlem grnvior ei acerbior persecuiio sia-
lim consecuia est, si tertla Sirmien$i$ formula aiitea
conscripta jam fueral, si episcopi Orientales Seleu-
ciam, Occideiiiales Ariminum pridem convenerant,
borum profeclo nibil Liberium detiniiil, quominus
in Caibolicos saevire pergeret, ac falleris lu, aut noa
fallere vis. Cum auiem eum pontiHccm prim» aut
alleri Sirmicnsi forniulae ncdum 8ubscripsis$et verum
eliam uiab omnibus subscriberetur voluisse inquis, fa-
cis pro coiisueta tua bona fide, ac pro ea qua^ Ghri-
stianum decet, bumanilaie, qui crimen gravissimum
iion solum iiiexploraium, sed falsum profecto, vehit
mnnifesiuiii, unus ac primus in lucem effers. Sed jam

etFausiini, ejusque prx*fationeiii legerat : qusc igitur B anonyiuum missum faciani : nam si omiies ejus falla-

tonc coiiiigisse scimus, cum Felix Urbe ac sede ex-
pelleretur, sic accepit, ac si adversus Caliiolicos pcr-
petrata essent, aique ex scbismaiicis Feli( i ipsi coii-
ira Liberium adbjereiiiibus martyres efOnxil, iiifra
illlas sseculi capiuin bomo plane rudis. Hiiic vcro
Damaso electo persecutioneui cessassc aii non muUum
tempus, quia adversus Urstiiianos, nliosque scliisuia-
ticos, quos ille pro catbolicis itidem liabuit, ex le-
gibus et ediciis imperatorum sa;pe actum vide-
rat.

Secundo falsissimum est excitalam a Liberio, cum
rediit, persecutionem quievisse anno fere integro aiite
Ariminense concilium : ut ctiam nilstiin fuisse iilam
a Liberio inlegratnm post coiicilinm ipsuni. Nam si

cias perscqni dicendo vellem, lectori gravioribus oc-
ciip:ito laslidium crcarem cuni lcmporis jactura con-
jtinctum.

Caeleriim cuni Acta Eiiscbii prcsbyleri rejicio, quod
viri alii giavi^simi fccerunl anic mc, ne qiiis a me
Eusebii confcssoris sanctiiatem ei cultum imininntum
putet : hunc siqtiidcm ad alium sub eo nomine la*
lentem tranf^rero, Enscbium scilicct papain pro asse-
renda Ecclesix discipliiia, sarlaque tecta servanda,
iii cxsilio mortuum (a). Rcruin eniin ad euin pontifi-
cem pcrtinentiuni, cum nulla prxier nudi fere noiiii-
ininis ac cuhus niemoriani, cognilio essei posicriori-
bus sxculis, bxc ipsa cujusd^ini veluti siibsiructionis
loco jacta sunt constriiendsc, qu:c nunc legiitir de

actisillis fides est, Eusebins presbyicr post sepiimuin C Eusebio presbyiero fabuljc riniaruni plcn.ne. Cur vero

ab inclugione mensem dormitionem accepil xix kal,
Septembris^ 14 scilicet Atigusti : menscm igiiur ac
diem tenemus quo Eusebius derunctus est. Nunc
qiiaero a te, o adnotator anonyme, quo illiim aniio
defanctum censeas, an scilicet anno 358, an vero se-
qaenii 559. Si primum ais, cuin Liberius urbem Ro-
mam ingressus sit anno lllo die 'i Augusli, quo ea,
quam tibi fingis anieacia diuiurna persecuiio, quo
Eusebii tui confes^io, quo sepiimestris aiite' obitum
inclusio, quodenique mariyriuin recidet? Si vero rem
protrabis ad Augustum niensem sequenlis anni, lem-
pus illud frtistra qiiaeres, et annum fere integrum, qiio
excitatam pridem a Liberio persecuiionem, ob inimi-
nenlis Ariminenms concilii exspectationem tfuievisse

ego sic opinor, raliones accipe. Enscbii titiilum io
Urbe sane antiquum esse baud ncgaverlt qni eum
expressum legat in coticilio primo sub Symmacbo.
At non videtur ditendum Euscbio presbytero dica-
lum illum esse poiuisse, ctnn ejtis presbyteri nomcn
in Marlyrologiis Beda nnlifTuioribus fruslra qu^eratur.
Sacramentariiim quidem Gregorianum recurreiitem
btijiis Eusebii memoriam colit die 44 Augttsti : at <a-
cerdotis vox, qua euni ornat, episcopum pro usu tutic
rerepto cxprimit, praeterenqtie omnia quae In Anti-
phonnrio Gradtinli, el Evangeliornm (*npilulari ven.
card. Tbomasiiis co|lectn refert ad xix k:il. Sepiem-
bris episcopo confcssori nul ninrtyri acconimo-
data legis, aiqne ideo in S. Mnrcelli P. et M. alio-

mU; siquidem si Acta Eusebii vera canunt, fatearis D rumque pontificum nniali cclebrando cnni, et legi

necesse est Liberii et imperaioris iram adversus Ca-
Ibolicos numquam deferbuisse, sed eo ipso tempore,
quo episcopi in ea urbe collecti deliberabant. ac sia-
tim post ejusdem Eusebii morieni gravius exarsisse,
Gregorio presbyiero, qui eum sepuhur» mandaverai,
neci tradito, ac cxteris ex clero per plateas, vtVos,
eeclerioi, et balnea, palain gladio trucidatis.

Teriio. causae, ob quas eam a Liberio persecutio-
Dcm intennissam ais, falso et inepte cxcogiiatx a te
ftant. Ut enim dixi, autActa Eusebii presbyieri dese-
renda a te aunt^ aut ejus in Augustum mensem anni

^ (•) yid. de Damas. ScritM. | 2, et not. ad Car-
inefi lu.

coiisiieverunt (b), Ad lixc Buclicriantts iiidiculus Eq«
sebii papae morlem consignni ad xtv kalendas Sep-
tembris; Eusebium vero presbyierum Acia illa apo-
cry pba xix kalendas iildeni Seplembris obitsse feruut :
facilis vero in iis exprimendis numeris error, ac ille
lam levis, si bene ndvcrias, ut unus idemqne credi
possit Eiiscbius, qui uirobique exprimittir. Ex alio
denique Bucheriano catalogo, Ensebiuni papnm in
coemclerio Kalisti depositiim fuissecoiisiat : in iisdem
Actis commentitiis Eusebius prcsbyter in erypta juxta
eorpuM S. Suxti martyris et episcopi in via Appia in

{b) Yid. Op^r. , tom. Y, p. 205, p. 279 et p. 488.

515 SANCTUS DftHASUS PAPA. 516

canielerio Calixii sepiiUus 6\ciiMT, Vides ilaque quam A intercmt in abseniia Romaiii epi^copi facihus ag-

Ii:lc siinilia sint inler se^ atque binc itilelligi^, quath
facile (ieri possit, ut imposlor, qui sequioribus et te-
nebrarum pleiiis so^culis Acia illa scripsit» ex EusebiO
papa» cujus alioquin gesia diu in obscuro jacuisse sci-
iniis, Eusebiiim presbylerum effecerii, ac nobis ob-
truserit (a). Saiie Gregorius iionus, qui Ecclesiam
sancii Eusebii consecraYii, niiiiiinc iios edocei, an
ille episcoptis, an presliyter fuerit (6), ex quo con-
jici poiest, nihil illuro habuisse certum^ exploratum-
que, ac rem in fado etiam tum lixsisse, quae boc sae-
culo Damasiani carminis beneficio lucem accepisse
Tisa esL

§ X. — tnquiritur quem ergo sese revera Liberius prae-
bueril, postquain reversus ad sedetn est, ac deinc^ps.

gredi , iie ab eo impedirentwr, quoniinus res suas
facilius agerentf ac quo vellent perducerent. Hbc
ego non liego , qiitn lieri poiuerit : ai si ha;c vera est
ratio, viderit iile , qua deitide via , quove consilio,
acta apdcrypha Eusebii presbyleri cum suo auciore
tueri deiiiceps poierit. Nam si Liberius Calhoiico-
rum persccutor fueral , ul asseruiil Acla illa , cur
duo ilii Ariaiiorum coi*ypbaei Romaiiuni rpiscopum
sibi coiiseniieiileni abesse ab eo concilio voluissent ?
Yidetiir iiaquc probabilior Cdrum opinio^ qui il.um
abfiiisse puiant, ne concilio liuic, quod Coiisianiius
iniquis adeo condilionibus convocaveral , et cui cer-
tos agendi ac decernendi iines pra^scripserat , vim
aliquam consensu siio conferre videretur : at<|ue

coiicilii scilicel Arimiuensis lempore? Anse ab Alliana- ^ h:inc esse causain iiitelligis , cur congregati episcopi

sii communione revera uiiqiiam subiraxeril, vd quamdiu
ea iiilerruplio duraveril? De leniiwe scriptt* ab eodem
Alhanasloepisluliead e|)iscoposi£Kyplii quae illusiratur.
Hilarii locus ex fra^meiilis pro Liborio, ex).licatur. De
ileralo Lihpni ab Lrbe recessu, Conslanlii iiietu : Luci-
feri iocus afferlur, et illuslralur. Anonymus Amsteloda-
mensis uolalur.

Fabellis igitur ad eos quos ill:je delectant atnan-
datis, jani videamus quid Liberius egerit,quxve
fuerit de eo opinio, postquam Felix ejectus est, ac
pontificalum , queiii aliquo forie lempore legiliiiie
adiiiini^traverat, sponle dimiltere visus est. Duo
vero teinpora consi<leratida sunt : alterum quod ab
ejus reditu ad Ariniinensem synodum excurrit ; al-
terum , quod eani deinceps consecutum est. rrinio
igitur loco observ:iri potest, nuspiain legi ali(|uid

lapsi sinl, quia scilicet Kom.ino ab$ei'te pontifice ,
qiii est Ecclesi;u caput , deerit tllis divinum illud^
iiierr»iiti:c doiium , qiiod iniogro Ecclcsia: corpori
numquam defuiurum scimus.

At quid interea cum Athaiiasio? An Liberius ejus
commuiiionem reiinuerai? Sic eqiiidem piito : Aria-
nos eiiim, aiiieqiiam is in exsilium |iellereiur, id
unum voluisse constal , ui pontifex Atbanasiuffl
damiiaret : ai de inutunda a Liberio tide, ac omit-
teiido homousio ne vcrlium quidem. Lcganlur litierte
ab eo ad imperatorem (unc scripu-e, ac eoHoqnlum
Medioiani habiiutn. Abiit iiaque Beroeam in Thracia
exsul ob unam retentam cuiii Athniia>io coinniunio-
ncm : postremo fractiis ad Orientaies scripsit, Sir-
ab eo scriptum aul gestum , quo veni.im, ut xquiim Q wieiisem se suscepisse fidem , alqne Alh:masiiiin a

fuerat , ab Ecclesia deprccari visus sit. Secundo non

•

liquere eumdein sivo a siiis , sive ab ltali;e episcopis
pro haerelico aliquando Iiabitum : inagnum vero ex
hoc silonlio de nuinquam ab eo deposiia caih(»lica
fide argumentum capitur. Tcriio Damasus , cutn Ari-
minense coocilium ageretur, necesse fuisse scribii ,
ut Rotnani episcopi senlentia expelerelur^ aique hinc
quid Uuat jam dixi. Qiiarto deuique, cuin Ariiiii-
nenses episcopi imperaiori scribant, rejecttm a se
formulam, quaiii Yalens atque Ursacius proposue-
raiit, eo quod vidisseiit, si ea recepta fuisset, tur-
baiionem, ac couteulionem tum reliquis civitatibus,
tum vcro Romanae Ecclesia; suboriiuras esse (c) ;
intelligimus tum Romaiios cives ac clericom cum

suacommunione amovisse, pacem(|uc cum iis liabere
vellc : id Yalciiti eliatn et Ursacio significavit qtiaiii-
qiiaiti ca epistola suspicione uon vacet. Yenit igiiur
Sirmium , Basilii Ancyrani oiniiia tunc pro nrbitrio
admiiiislr:inttsopera: quidactum, tractatumque tutie
fuerit jam vidiuius. Una ftdes est, qii» ConstanlK
iuipcratoris, Basilii praelerea nique ointiium aiiimos
occnpalos habuit, huc omtiis omnioin cura coliaui
est : de Atbnnasio niliil. Cur vero? quia mutatt
scilicet reniin facie, nlia omiiino studia csse debite-
rani. Eruperat enini recens Eudoxii ha^resis, et
factio iii apcrlum cainpum ; adversus quani curse
fuit B:isilio, eos oinnes, qui IJsiam profitebantur,
nutretinere, aui sibi adjungere : binc de Athaiia-

eptscopo suo, tum eos qui scribunt , cutholicos om- D sio, quem haud ignorabat eum omni fere Ecclesia

nes cpiscopos, una cutn illo pacifica cominunione
ac fide jain antea conjunctos.

Ariminensis inlerea synodus congregata est : at
Liberium neque pcr se, neque per lcgalos suos huic
adfuisse scimus. Qiii vulgaiain sub celebri Bossueti
Meldcnsis olim cpiscopi nomine defensiouem ex la-
tino in Gallicum sermonem nupervertit, id factum
pLtat fraude Ursacii et Ynlentis, qnorura scilicet

(a) Acta nia Sirfnoifotf^ , P6<«iinus , ^t t^npehr6-
chiiis viderunl sub Bonifaeii pnpas et mart^it noniine
scripta ; ex qiio idem Papebrochius , Dissert. X , al-
terum aperiissimae fnlsit:itis eorum argonientum c:i-
yfff, nH Aiivin^iiio adtiotftio/e diSliimtllatirtn.

(6) ^iiu Dom. MGCxxxvii domous Gregorius pipa

communioiie juncluiu , iie cogiiare quidein visus
est : sic etiam Constantius, qui Basiiii mente rege-
baiur, vetus er^^a illum odium aliquanlisper depo-
suil. Hinc rursus facluin est, ul cutn Liberius rcm
illam tuuc prorsus negleetnm, atque in oblivioiia
posttnin videret , ac nibil a se amplius postuiari
iniellexisset , niinime censeuilus sit pristinum cum
Aihanasio cominunionem , quidquid antea scri|)Sis-

noAus conse^^ravit banc ecclesinm ih bohorem tf.
Eo!^ehii et Yincentii ttkvti tHbus altnribus, (ruorufil
mn)iis altare confessoiis ipsius nianibus propriii
consccravit. Esi etiani npud Monifaue. Diar. |tal.
(<) Soiimn. lib, iv^ eiy. fS.

317

PHi)L»obhltNA.

tet, re ipsa depofttiisse; atque hse esi ratio, m A q^emadmodum ipsit ptacet^ ieu pdllUi nt illis suggHHi

egt) su^picori cur Atbanasius ipse» Liberium baud
qvjdeiu apene adrersus se, sed in higreBim |)0tiu8
subscripfisse dicat.

Cfetemm, si quo lempore Ecciesiastica commnnio
inter utrumque abrupta est, quin hsec baud diu p(»st-
ea rediutegntta fuerit, vii duliilaverii , qui legat
<yusdem Athanasli episiolam ad eplseopos iEgypii
et Liliyae, sivc orationem primam contra Arianos^
videaique eo ioco Liberium att|ue Hosium inter Or-
thodoxos episcoposi et fidei defetisores landatos (a)«
ll:rc enim cum scripia sit , ut Atlianasius ait, annto
a Mca-na synodo trigesimo sexto^ validtssimum iul
uumqnam abruptae aul jam redinlegratae chariiitis
argumentutn pnestat ; si enim raiiones subdiicbs ,

diabotMy tubseribatit, vel qui comradixetit, in Hsi^
lium ejiciaiur (</); Eiiim voro, aut anhn illo, aui bM"
quenii exaratse ab Arbnis, ac deinde promttlgtiUB
aliciijus fidei nulluni omniiio iuvenire est vei^tlgiitfif
iu veteribus inonuniehiis : conira vero roire ortliiiii
conveniunt ciiiti eo anno, quo scripiam eaindem fepi-
stol.im diximus : nam his verhis racile quisque ei-<
pressam videt Acacianam rorinulnin, latrOciiiali Coit*
siauiihopolitaho eoiiveniu conflrnialain, poiestatenH-
que nullis consiriciam fltiii)Us a Constantio faeianij
qtiam Socraies et Sozomeniis inenioraiit, quo ea ubi^
quereciperetllr; tuiib enim Eudoxius el AcnciUS si^
mul juticti, fidei formulam^ qua; Arimini recilala eal
una cuin additameniis, qu» ipsi tamqiiam enm cdr-

annus tunc labebatur 360; si vero annos illos exnc- B recturi eidcm adjecerani^ ad omnes Rumnni ini|)erii

los j:im esse vis, annus tibi 361 occurrit. Me non
latet esse , qui cum eam epistolam anno 356 atiiue
ante Liberii lapsum exaratam conseant , anlios illoS
ab ea expressos nomeraiit ab Alexandiina synodo^
quae AriOm damnavit, el adversus ejas ba^reslm
classicum prlma cecinit. At ii qni itn sentiunt^ vim
itife^utit manifestsm apertis Athanasii verbis , qtii
unitis ejusdemque genm/fiisfnorfi, Nica^nae scillceti
deereto AHauos tum bxreticos declaraios, tuin ab
Eeeieslil fejeclos aiL Cscterum , ne qtia erroris atifue
aiiud opinaiidi occasio esse posset , idem Atliaiiasitis
qiio ioco ArianBs anle 36 annos haereiicos declara^
tos I ei ab Ecclesia pulsos asserit , Meteiianos anto
qiiiiiqiiaginla quinqnei sehisniaticos factos ait {b).

provinci.is misenint, eosque qul huic fidei subScH-
bere recUsassonl, in cxsilium ableg.iri jusserunt et
iinperatoris mandato -{b)^ stique ca tiihc |iotissimUltt
iiKiucia Eeclesiae fdcies est, (|iianl scripiores omiiii^
eoruni lemporum describubti alnntqiie iisque ad obi-
tuin Coiistaniii dtirasse : iieque tero nb bac me seit-
te.Mtia depellit, qtiod Athanaftitis eodem locd Geor^
giumi velnil tunc Alexandriam friittendum comiiie-'
morei : duplex enim prxdonis iiliiis in Alexnndrinarti
sedeni Irruptio fuil, alia, qux anno 356, aiit ui mihl
videlur, sequenti aliiganda esl; alia vero anno 561
posi tres fere annos, ex quo pulSus ab Urbc iila po-
puli bcdiiione fueral. Uiramque liaiiC latrociualem i<i-
vasionein memordi et distiiiguii, suoque lempori a^-

Ifeietiani vero schlimails iniiia referri oporiere ad C S'gnat anoiiymus MafTeiinus : ut vero priorem llc-

annum 305, aut ad alterum liuic proximurn, ut Ba-
ronio visutn fuit^ manifesto evicii vir dociissimtis
marchio Mnfreius, produclis iGgyptiorum qnntubr
sanctissimoruiii prsesuloin ac martyruni dpistolis an-
lea ineditis , quas ad Meleiium ildem miserunt (r);
Cuin eniin scripl» h;e fuerint fervento Dioclelianea
per?»ecutione , dataeqiie siht ah ipso, qiio illl detine-
bantur carcere; etimque praeierea sciiisinatis tiinc
temporis erumpentis iitdicia , et causas iidem refe-
raut, ipsumque Meletiuni acerbe increpeui, atqiie
borlentur, ut ad saoiora consilia rcdt^at ; reete eon*
ficit vir celebria nullo prorsus solido fundamenio
niii , quiii potiua errare eos qui Meletianum schiam»
ad annum 300, aui ad alterum burc proximum re-

raclius couies, Caiaphronius, ei SirlanUs vim po|>ul<t
iliaturi, a Coiistauiie mlssi praeverterani, iia etiairt
ne qiiid posteriori decsset, mistiis e$t Paului Nola-
riics, qui ediclum pro Georgio propotuit^ et domuit
multos ob ejus vindictam. Quis igliur cerlo iios do-
ccat, ati prioretn, aii tcro posteriorem eadein epi-
stola Alhdiiasius voluerit indicare? Nnm quod eliatit
CecropH Nicoinediae episcopi, qui anno 358, die 24
Augiisti aub ejus urbis Basilica ierr:r inotu prostraia
periit, ntciilio ibi liat, non video, qnid argui Inde
possit, si iocus ilie atteute observetur : si eiiiui cnnff
de cailiolicis episcopis Alhanasius agit, Maxiniiiium
Trevireiisem^ JiilinmRonianum pohtificeni, aliosqoe^
quos pridem defunctos noverat, cuni llosio et Lihd-

feruiit^ pr«vertuiilque trieniiio iiitegro ante ipsmn H rio tuitc lucia usura fruenlibua memorat, aiqiie eoo

perseculioiiem.

Tempus praelerea^ quo eadem epistola scripta estv
sequeniia quf)que verba demonstraui, qux in ea le-
gunlur : In liiue reglonibus commorans audivi^ nl
§ermttni et ortliodoxi fratres nuntiaveruni, aliquos e%
ArH sectatoribus convenisset ac de fide^ prout votue^
rmU tcripwste^ veiieque ad vos litteras miltere, ut vel

(a) Epist. nd E|>isc. iEgypl. n. 2 : St quce scribunt,
ea scriberent^ Orthodoxi , ut magnus et eoiifesmt Oiius,
ut Maximtmit GaliieB^ aut eju$ suceessor^ vet iuHut,
et Liberiut R&mte epiicupi ^ ainque , qui idem ae iHi
tentiuiti; n inqiiam i I It { Arhnt) hi$ ettenl «^niffos,
nuiiut profecto in Hiorum tcriptit esset sutpiciM tt^
cnt ; ei n. 3.

iiiler egregios fidei defensores coilocal, in quorunl
de fide scfiptis nulius esse poferat ftuspicloni loi hs;
ila eiiain tton video, cur inter eos, quoriim rejicieiidsi
scriptn, ac dogmata, exsecranda docel, recensere
non poiuerit Cecropiumt et Leontium Cattratumi et sf
jam vila subl:ilos; siquidem hoc uituin eo loco sibt
proposuisse vidctur, ut comparatis utiiusquc pari)#

(b) Meietiani anle quinquaginta quinque annot facti
tunt schismulici^ et Ariani aiiie irigenid set annoi h(B-
retici sunt deciaraii, iidimque sunt ab Etciesid htlut
(oeoiinieiiic;r) synodi Judicio rijeiH,

(e) Soc. lib. II, cap. 43 ; Softtm. Hli. tff eip« 19

519

SANGTUS DAMASDS PAPA.

520

•piscopis, eoramqtie collalis inier se scriptis, epi- A nes illos abusos esse, tum e\ iisdem hisioHcis» lum

scopl iEgypli et LibysB intclligerent, quorum eli-
geoda« ei quorum sibi fugienda senteiitia sit (a),

Hcdeo nuiic, unde discesseram, ad synodum scili-
cet Ariminensem, cujus praiierea occasioiie, haec le-
guntur in Hilarii rragmeniis (b) : Sed PotamiuSf ei
Efneletus^ dum damnare Romas epitcopum gaudent,
ucut tii ^rimtiiettst synodo continetur^ audire htec no^
luerunt» Locum hunc luxatum, periurbaium, ac me-
dicam, sed frusira, exspectare manum nemo est, qui
non videat ac rateniiir. Si quid tamen exsculpi inde
potest, videiur, aclum in Ariminensi synodo de Ro-
mano episcopo Liberio fuisse. Quam vero caiisam ?
Eam sciiicet quae liuic pontifici laudi et ornamenlo
esset; hanc ui conjiciamus, praemiitendum est, Pola-

ex Hieronymo Yincentio Lirincnsi et Augusiiiio di-
sciinus, quorum dicia bic fiuslra afferrem. An igitur
Liberium, qui Ariminense concilium in irrilum mi«
serat, aique unus eornm conniiis fregerai, ab scele-
ratis illis illxsum, ei intacium praeiermissum dice-
nitis?

Sed el Sozomeno accedunt Prosper in Ghronico ,
quod iiitegrum Ganislus edidit (/*), ac Lucifer adver-
susGonstantium. Prioris teslimonium minimedubium
est, cum utrumque exsilium memoret et distinguai ,
atque allerum conferal in nonum Liberii poiitificaius
annum, alteriim vero in consulatum Gonslaniii YHl
ct Juliani Garsaris : qux vero Lucifer scribit, fateor
nobis,qui ab iis temporibus longe absumiis , sub-

mium jam mortuum, si Fauslino et Marcellln» pre- B obscura videri posse : at si atlenle observenlur, ar-

sbyieris fides, concilio nec adfuii-se, nec adessc po-
tuisse. Reliiiuuin igitur esi, ut ea quae in Mediola-
nensi concilio ab eodcm Potamio, et Epicteio adver-
sus Liberiuin perpetraia fuerant, refricaia ilerum,
et meinorata dicamus in Ariminensi consessu, occa-
sione recentis forinul» ab Ursacio et Valente propo-
sit;e; cui cuni episcopi cathulici repugnarent, ac
Romanuin etiam episcopum certo repugnaturum sci-
renl, fieri non poierat, quin etiam pneviderent forc,
m ille rursus vexaretur, atqiic iterum sede exturba-
retur.

Rcra vero probavit eventus : nam Liberius omnia
Arimini gesta, apostolica auctoritaie cassavii et in ir-
ritum misit, datis ad oinnes episcopos encyclicis lit-

gumentum praestant ininime dubiiim iteratx biijus
Liberiana; secessionis : aii iiaque ad imperaiorem :
Negabi$ te ad idololatriam invita$se no$ $u$cipiendam ?
Si cen$e$ negandum , convincent le ezpo$itione$ $ectce
tute epncoporum comblasphemorum videlicet tuorum ,
eonvincent te libelli recitati a te^ac dati Homas epi$cO'
pi$ etiam calholici$ , ad hoc videlicet , til ontnt in loco
tua roborari po8$et blasphemia (g) . Sunt igitiir, qui
hisce verbis designari puient tempus illtid, quo
Gonsiantius in Urbe substitit, anno nempe557; eo-
que libellos tunc ab co recitatos ac distributos conji-
ciunt catliolicis, qui aderanl episcopis eo consilio,
ut persenlisceret . quo quisque animo fulurus esset
erga prsemeditaiam jam , ac producendam ex Sir-

tcris, quas Siricius in cclebri ad Himerium Tarraco- C miensi Urbe blasphemiam (h). At cum Lticifer, reci-

nensem epistola memorat. Ne vero lieratum bnmana".
fragiiitntts exemplum cderel, ipse deinde sui con-
scius sese subduxit, ac in coemeterii latebras contn-
lit. Liberiani hiijus iterati secessus Sozomenus aperte
meminit, eiimque a priori exsilio disiinguii (c). Ru-
finus vero, a quo deceptns Socrates, cum Beroeae
exsilio inscite confundit (d). Quamobrcm Tillemon-
tius, quainqiinm iterato buic ipsi cxsilio aliqiiam ve-
ri speclem concedal, abesse tamcn fuiidamentum ait,
ex quo illud pro certo haberi possit : nam Sozome-
nus, ut ille putat, dubius est, Actis vero Liberii, quae
eam rem confirmant, Baronius ipse haud multam ad-
bibet fidem : quod si Liberianus hic secessus perit,
Damasi etiam vicarialus concidil. Sic saitem visum

tato$ a Constanlio libello$^ nc per niaiius Cpiscopo-
rum iraditos scribat , ut ejus in omni loco blu$phemia
roborari po$$et, faciie lector inlelligit, agere illum non
de praemeditata taiitum , sed producta jam in lucem
et promulgata blaspliemia : deinde ncmo facile con-
cessurns erit, bla$phemiam , quam sciuiit omiies Sir-
miensi illo clanculari , nc forluilo congressu deinde
conscriplam , eo jam teinpore efformaiam, lectim
Gatbolicis cpiscopis, nc per manus tradit:)m esse po-
tuisse, qno Gonstaiitius in Urbe substiiit; si quis
igiiur ab Lucifero designatam , significatamque cen-
seat impiam illam , quam dixi , Ariminensem , sen
potius Acacianam formulam , a vera iilum ejusdem
mente vix ego abilurum credo. Hxc enim illa est.

est Gonstnntio in monito praevio ad eadem Liberii D qttae post diuturnam coram imperatore ipso disputa-

Acti in appeudicem rejecia.

Yerum huic duplici exsilio nec raiio deest, nec
alii prxier Sozomenum lestes. Nam quod ad ratio*
nein attinet, ex eodein Sozomeno ac Socrate scimus
eamdein, atque illam, qu.im in Orienie Endoxius et
Acacius habuere, Ursacio et Yalenti concessam per
Occidentalem potesiatem fuisse (e), Hac vero Utro-

(•) Yid. n. 6, 7, 8, 9.

tionem cum a praevaricatoribus episcopis recepta
fuisset, proposita deinde, ac Gonstantinopoli publice
reciiataesi (i). Quia vero Roma» , quo inlerea impe-
ratoris jnssu delata fuerat, recitari non poteral, Libe-
rio episcopo, totaque Eccle.ia repngnante, traditam
dumtaxat per maniis episcoporum fuisse legimus,
nullo tamen prorsus successu. Quamquam igitur Lu-

ib) Fragm. 4.

U) Lib. IV, cap. 11 et cap. 19.

(d) Lib. I, cap. 27.

[n Tom. I, edit. Basjing.

(e) Soc., lib. ii.^cap, 87; Sozoro., lib. iv, c. 49;
ic^.y lib. IX t cap. ii .

Lib. I. p. 228, BB. PP. edii. Lugdnn.
Ih) Tillem. de Arian., art. 67, not 6.
(t) Yid. Socr.» lib. u, cap. 41; Sozom., lib.
cap. 23.

!▼#

PROLCGOMGNA.

5i2

circr co loco non exprimal , nn Liberius , cuni haec x ^^SU ^^ ^^^^to asseri posse exisiimavi. Scio non deessp

Rontac agerentur, absens essei, an prxsens, illum
lamen abfuisse credibile esl, eo consilio, ut ab eo-
nim , quibus in episcopos huic forniulx adversanies
omnia licere Conslantius edixerai, poiestaie liber,
catholicx fidei inlegrilaii sua etiam fiiga , et secessu
cavere pergeret.

Casterum quomiiius de aliera Liberii ab Urbe mi-
gratione ego dubilem, faciunt polissimum hxc Ana-
stasii de Julio verba : FuU lemporibus Coiutanlii hm-
reiid fHii Constanlini. Uic in multa tribulatione , ei
exsilio fuit men$ibu$ decem : et po9t hujus CoMlantii
moriem cum gloria est reversus ad sedem divi Petri :
bjc ipsa babet velus regiiix Siiecorum martyrolo-
gium, a Georgiomemor.itum(a). Vides itaque Julium

viroserudiiione prxslantes, qui eum pontificem nullo
uinquam modolapsum foisse censcant,acquxadvcr-
sus illum viilgaia sunt , incerto lantum rnniorc niii,
qux vero ab eo scripta dicuntur, falsa omnia, ac
Arianorum ; quorum artes, et fjUaciae aliunde probe
constani flgniciita csse, non sine probabiii aliqua
ratione opineiiiur, sed et si ea pro veris et genuinis
habeantur a nobis, puto jam liquere nibil ex iis effi*
ci , et extundi posse , quod desperatx eorum , qui ab
Ecclesia projecti sunt , causae prodesse possit , nuU
lamque ideo esse solidam rationcm , ctir anonymus
ille Vitarum Romanorum ponlificum consarcinaior«
catbolicarum partim scripioribus ilirasonice insul-
tare, ac capiiosa perplexaque oralione ejus nobispoo-

sub Consiantio a sede pulsum ; illum prjsierea Con- B lificislapsum exprobrarc deinceps pergat, ut fecii (e);

stantio mortuo post decimesire exsilium ad sedem
saam cum gloria reversum vides. Haec porro si huic
pontifici attribiias, faisissima sunl : al si illa expun-
gasab Aciis Julii, ac restilunscum Baronio, aliisque
eximii judicii viris, sinceris Liberii Actis, a qui-
Lussuinpt.i pcr errorem sunt, tum secundum liabes
ejus exsiiium , tum vero omnia nilida sunt, ac sibi
cobaerent.Lairocinaiis enimConsianiinopolitana syn-
odus in Februario menseconreciaest.Valeniemaulem
ei Ursaciutn , qulbus tunc facta Occidentales Eccle-
sias arbilrio suo vexandi copia , non slaiim ab ea
urbe discessisse constai : siquidcm ipsi, si Foriunato
credimus, nnciores Constantio fuerunt, ut Hilnrius
redire in Gallias juberetur (6). At ille primis ejiis

siquidem, si quod in eo viiium fuit, iion iilud amis-
s;i! fidei, sed pristln.T) dcpositx severioris constantiae
fuit, ali|ue illud haud ita grave, quin ratioiie nliqua ,
si non prorsus tolli,'extenuari saltem posse videatur.
Nain cum is esset rerum slatiis lunc temporis , ut
una cademque repuiaretur, et essei, homousii et /lo-
mceuiii vis , tuin apud Catholicos , luin apud An<H
moeos , ut oppido dcmonstrarunt Toutteus ei clar.
Gorgneus Suessionensis canonicus {[). Liberius fidei
Sirmiensi ideo foriasse subscripslt, quod duo hsec
assequi se posse confiderci, et ut fidein retinerei iiK*
legram , ct ut inier Catholicos et Semiarianos ho-
niceusii assenores episcopos, arctius inireiur fcedus»
quo vires ainplificarenutr adversus Aetii, Eudoxiique

anni mensibus Conslantinopoli nondum discesserat, C etAnomxoruin tuitc palam eruinpeniesconaius,ap-
tit ex liiieris G:illicanorum episcoporuin ad Oricnta- priine utiles ct necessariae.

les apud eumdem discimus (c). Vcro autem simile
esi, sceleratos bosce turbones nonanteiterin Italiam
imtitnisse quam impcraior visc se daret, contra Per-
sasilurus, adulto scilicet, ui Ammianus ait, jam vere.
lloc vero si dederis , facile etiam concedes , eosdem
factam sibi ab impcrniore per Occideniales Ecclesias
lyiaiinicam poiestatem cxplicare vix poiuisse, anno
lllojam medium pr?etervecto cursum. Hisce deindc
per Ecclesi:>8 ab Urbe remotiores agendis, si aliquod
aliud temporis spaiium assignes, atque liuic prseierea
docem illos menses addideris, qnos Julius falso de-
liiuisse dicitur, facile pertinges ad Constantii obitum,
atque ad tempus illud, qiio, nt Hieronymiis ait (d) :

DIATRIBA n.

An Damasus faverit aliquando Maximo Cynico adver-
sus Gregorium Nazianzenum; ac de duabus epistoiii
Italici concili nomine a Sirmondo editis.

§ L ~ Basungius refeliilur. Seriptores afferunlur tum qui
irriiain aiunl, nulloque loco ab OrienlalilHis iiabilain
Maximi Cynici np|)clialionem ad Damasutii, ei Occiden-
lales, lumque e£fHClu iiiain non caruisse censent, eum-
que iii OocKlenialium commuiiionem receplum. Utraque
|)ars una, ItaUci cujiisdam concHU episiola uititur, quae
aflertur : qoi de ejus veritate dubitaveriol.

Si liiterae illae exstareni, qiias Nicolaus 1 scripsisse
Damasiim narrat, ut Maximus episcopatu pellerelur,
non esset huic coniroversiae locus, neque ausus es-

Episcopi qui de propriis sedibus fuerant exterminati, D set ullus famam vel ex hoc capite impefere sanctis-

per novi principis indulgentiam ad proprias Eccletias
redierunt : praetereaque lum ea, qu.ne a Julio cxtranca
sunt, ad Liberium pertinere , tum vero alterum ejtis
exsiliiim nolla soiida ratione in dubium vocari.
- Atque baec sunt,qua ex diligenii synchrononim
lestium lectione, de rebus a Liberio exsule gestis col-

(a) Hartyr. Adon., II, April. p. 662.

ib) Fofi. vit. flilar., n. 8.

{c) Fragm. if.

(d) Coiitr. Liicif., cap. 19.

{e) II fnut itre horriblement privenu en faveur de
rinfuiUibiUti pour soutenir que Libire ne blessa point
la foi en adhirunt h la perMie de Sirmium. Auui voit-
Ott que ceux qui parUnt de la sorte sont des gens ob-

simi sacrorumquc canoiium observantissimi pontifi-
cis. Verum injuria temporum factum est, ut inlerch*
dcrent omnes, si duas excipias, quas Holstenius
edidit, aique ego quarto, et quinto loco recensui.
Itnque aliunde argumenta repetenda sunt, quibus Da-
masi nomen a calumnia vindiceiur. Ca^terum cum

scurSf qui n*osent se faire conmAtre , quoiqu^Us soient
protigis des puissances ; mais la chute de Libkre est un
objet irop odieux dans toutes ses circonstances, Je me
conienie de renvoyer sur ce sujet i fexceUente disser*
talion de M, Larroque,

(f) Toiitt. ad S. Cyrill. dissert. 1, cap. 7 et 16;
Goign. dissert. de Syn. Ariinin., qu;cst. 3.

iiiS SANCTUS DAUASUS PAPA. 5iU

liinas illas, qu» supersnnt, Bnsnagio videndi copia A dis apostoliese Juribas recte oamparalum, eorum

fuerit, deridieulum se prapbnii, cum Nicolaum ipsum
mendacii eiposlulare ausus est, quia nuila extlai Da^
ma%\ tpiBlola, qum Nicclai dictis prcgiidio sU (a). Uii-
nain yero Romanorum pontilicum regesta eisiareot
adhuc : ei iis enim ego minimo dubilo, quin mavi-
muni noliis pracsidium et dccus, haeretieis vero alii»-
que sedis apostolic^ oppugnatoribus ad cognoscen-
dam veriiaiem iuroen affulgeret; sedjam ad insti*
tutum.

Eorum igilur, qui Damasum Naiimo Cynico ad-
vcrsus Gregorium Nazianzenuni studuis^e arbitran^
lur, duo sunt scriptorum genera: alii deprimendis
Sedis Aposioiicae, et Romanorum Pontificom juri-
bos, alii vero vindicandis intenti, uno t:imen omiies,

esto judieium, qui secum repuiarinl, quem causa
ilU eiitum aliquando habuerlt. Itaquo cum ea epi-
Ktola Joanni David(e),ac Natali Aleiandro (i) dubi»
fldei visa fuerit, ac viri illi eximii suromis t^tnm
iabiis retn aitigisse potius qiiam confecisse videMi-
tur, opere me preiium faclurum pulavi, si In eam
diiigentius inqnirereni, et graviora aliquot argumenla
eorum, qui legerint, judicio subjicerem, quibiis tum
Damasi faina in tuto ponntur, tum falsitas ejiis epi-
stohe, ob quam hic cujusdam veiuti praevaricationis
reiis agitur, consure magis posset. Sed ut lectores
niinori inconnnodo rem ipsi dijudicare possiul, ipsam
ante omiiia Iialici concilii epistolam ilerum hic de-
scribendamcensui. ConciUi ltali<B ad Theodonum tm-

eodemque praesidio iituntur, uno scilicet ItaHco Coii- B peralorem, de episeopo Antiochim subrogaio post mor»

cilio, unaqiieejusepistola, nlqueuna omnes, eadem-
que via incedentes, conlrarium sibi proponunt iline-
ris finem. Hanc primus Cpistolam in lucein prolulit
vlr summi judicii, et inflniiaa leciionis Jacobus Sir-
inondus, in appendioe CfMiicis Theodosiani poslremo
loco (6), eamque deinceps omnes compleii ^unt ve-
loti ad id, quod sibi proposuerant, probandiim im-
priml^ idoneam ; ac postremi Operum Ambrosii edi-
loies, vcluii fcetum lanto praesule digiiuin, cum rcli-
quis ejiis epistolis imprimendam admiserunt : ei ea
enim Baltizius (c), aiqiieali nonnulli colligunt, nul-
Hus tune usus, atqne aucioritatis fuisse Sardicenses
de appellaiione c^mones ; n.iiii si rccepti jani fuerant,
ciir non propositi per Iialicos praesules hac ipsa

fem MeUtii, Ei ut Nectariut ConstaminopoU post Maxi-
mum ordinatus loco cedat^ aut RomcB super ulriusque
ardinalione coneilium habealur, Beatissimo imperatori
et clementissimo prineipi Theodouo^ Ambronut^ et cce-
leri episcopi Italim,

Sanctum animum tuum Deo omnipotenii puro et
tincera fide dedilum sciebamus : sed recentibus eu^
ntulasii beneficiis, quod Catholieos EccUtiit r^di-
disti , imperalor Auguste, Alquo vtinam CathoHcot
ipsos revereniim veieri reddidisses , ut nihil noptrant
eonlra prmscripta majorum , nec temere vel servanda
rescinderent t vel rescindenda servarent^ liaqua do^
lenlius forte qunm inconsultius ingenuscimut ^ impi"
rator^ facilius expelti potmsse lucretieos ^ quam inter

epislola, ot ea Maximi appelUUionem tucreiitur? Du- C Catholicos conitenire, Quania enim nuper confuuo facta

pinius aulem (</), et Qiiesnelliis pro inore niliii non
andeiil, asseruntque lcmere cuin Euscbianis Philip-
popoli congregalis, nihilsynodoOccidenlaliumcontra
Orieniales licere staluere; lum qiiod eorum conalus
eflectu caruerini, cnm Maximus Cynicus perpeiuo,
eiauctoraius manserit; tum quod Opcidentales ipsi
hoc aperte fatenntiir, cum sibi non prmrogalivam
uindicani examinis^ sed eonsortium petunt communis
arbitrii, Quihus profccto verbis hoc domtaiat voluiit,
ot cuni Orieuialibus, non de Orienialibus judicent.
Ei adverso Lupus (e) ac Schelestratins (/) hanc ip-
sam epistolam Romanae synodo ac Damaso atlri-
buunl; ei eaque connciunt, tuin Maiimum beneflcio
appcllatioiiis, tum Damasum jure suo usum fuisse.

ttf, expUcari non polest. Scripseramus dudum^ ut
quoniam Antiochena civitas duos haberet episcopos^
Paulinum atque Melitium , quos fidei coucinere puta-
bamus , aut inler ipsos pax , et concordia salvo ordine
Ecclesiasiico conveniret , aut certe si quis eorum aUero
tuperstite decessisset^ nuUa subrogaiio indefuneU lo-
eum , snperstite altero, gigneretur. At nuiMMeUtio de-
fuMto , PauUno superstiie , quem in eommumone no-
f/ra, mansisse consortia, qum a majoribus inofense
ducla iesiantur , contra fas alque ecclesiatlicum or-
dinem , in hcum Melelii , non tam subrogatut , quam
tuperpositus asseritur. Atque hoc faclum allegatur
consentions et consiUo NeciarU , cti;iii ordinalio quem
ordinetn habuerit non videmus, Namqus in conciUo

cuiii enm in commoni(mem receplt, niqiie in epi- I^ uuper , ck»i Maximut episcopu» Alexandrinm EccU-

scopr gradum restituil, a qtio ille per Consianiinopo-
litanam synodum dejecius fuerat : quod nuper etiam
sentircr visus esi vir clar. P. Joannes Antoniiis Blan-
cusei Observantium familia (g), ac P. Jo. Cbrysos-
tomns a S. Joseph ei piarum Scholarum clericis (/i)
qnos Itonoris causa nominaios velim. At vero, an
boc quod viri illi doclissimi ei hac epistola argu-
meiitum irahunl, satis flrmum sit. ei «sserendis se-

a) Ad ann. 581, n. 5.

b) Oper., lom. I, p. ^29,Ver. Edit.

c) Conc.,lib.vn, cap. 4.
{d) Eccl. Disclpl. diss. i, 1 1.
(e) De Rom. app., cap. 51.

»m communionem manere secum Ueiis Pelri sanctm
memorim viri Utteris prodidistet , eumque inlra prt-
vntas mdes , ^uto Ariani basilieat adhue tenebant , so-
creium esse , mandatoribus epiteopit ^dtMonUbua , di'
lucida letlificatione docuittet , nihil habuimut , bea^
litsime princept , in quo de epitcopatu ejua dubitare
possemus , cum vim sibi repugnanti a plerisque etiam
de populo et clero testatut esset iUatam. Trnnen ne

(f) Antiq. Eccl. disscH. 6 , cap. 4, aH. %.
(/») Tom. III , lib. II, €»p. 5, § H.
(h) Dlsaert. de appel. 6. Aihan., cap. 4.
'i) De Judic. epist. Qm., p. f M.
*) Sec, IV , dissoH. %%, p rop. S.

3i5

PR0LEGOM£NA.

>26

abseiitihis partibui prmiumple aiiqmd difiniste Me- A *'>"iil rcnim gesinriim seriem (a) Maximus Cynirus ,

rfmiir , clememiam luam dalit litleris puiavimui m-
Miruendam , ii( ei cotuulgrelur ex utu publicee paeis
atque c(mcordiw> Quia revera advertebaniut Grego-
rium nequaifuam secundum tradiliouem Palrum Coii-
stOHtinopolilancB Kccletim tibi tacerdotium vindicare,
JVot i§itur in tyuodo ea , quai totiui orbit epitcopis
uidebatar cue prwscripta, nihillemere statueHdumetu
censuimus. At eo ipso tempore qui generaU conciiium
decUnaiferuttt , Constauiinopcli qute gessisu dicuntur t
Nam cum cognovissent ad hoc partium vemiste Maxi'
mum , m causam in synodo ageret tuam, quod etiamsi
indielum conciUum non [uisset , jure et more majorum
aicut , et sanetas memoriee Alhanatius , et dudum Pe*
trus Alexandrince Ecclesim episcopi et Orieniaiium

qui inleroa lem|>oris in luliam vciierai , eidem con-
cilio adest aniio secuiidiim alii|uns 581 |K)si cele-
bratum Aquileieiise conciliuin , secuiidum vero alios
circa medium annuni 582 , scque allaiis Peiri
Alexandriiii , qui moriem jam obieral , lilieris ca-
tholiciim , pnelereaqiie Calsis prodtictis lestimoniis
riie recleque ordiuatum probai. Cur vero Tille-
moniiua Maximum circa boc lempos in Italiam ve-
nisse opinrtur , hanc aflTert ratioiiem , quia sperabat
fore, ut res suas Constantinopoliianae 5yn«)di scn-
tenii.i perdiias , in «Bcumenico coucilio Romae a
Damasi» coiivocalo restiiueret. Ilalici lamen episcopi
Diliil a so teiuere defiiiiendum rati suiii , ui ciusa
bt^ec a gQueiali illo coiicilio pro|)edicm Aiiuro co-

plerique [ecerunt ^ ut ad Ecclesite liaiiee et lotius Oe^ J^%uQ^\'el\ir. Veruui ne inlerea onicio siio deesse

cidentis confugisse judicium viderentur; cum eum ucul
diximus » experiri veUe adversum eos, qui episeopatum
ejus abnuerant , comperiuent , prwtiolari utique etiam
nostram super eo sentcniiam debueruut, Non preero^
gativam viudicamus examinis , sed eonsoriium tamen
debuit esse communis arbitrii. Pottremo prius coustare
oportuit , uirum huic abrogandum , quam aiii confe-
rendum sacerdotium videreiur , ab his prasertim , a
quibus se Muximtu vel deslilulum vei appeliium injuria
querebatur. llaqne cum Maximum epitcopum recepC'
rint in communionem nostra consortia , ^iioNuim #tiin
a cathoiicit conttiiit epitcopit ordinalum^ nec ab
epitcopatut ConslanlinopolitaBi pulavimus petilione
removendum. Cujus aliegationem proisentibus pariibus

ipsi videreniur , tuin Maximuiu ad communionem
receperuiii , lum Tbeodosio scripserunt ot ejusdem
jurium rationero baljeri vellel , eique consulerei ,
ex usu publi&e pacis, et Iraiiqiiiililalis. Periil auiem
hsoc prior , ut bis videlur, episiola ; tres eiiiin ab
eodeiu coiicilio epikloiatTbeodosio scriptas inquiuni
ex quibus ea , quam supra descripsi , secondum lo-
cum occupat , posirenium vero altera , de qna | 4
ag;im deiiiceps. llanc vero fuitke ejus prima; , qu«
poriit , episiol» rerum suinmam , ex bac secimda
colliguul , quam propterea transmissam aiunl non
diu posi primam , tunc scilicet , cum Iialici illi epi«
scopi certiorea facii smii, gcuer^le coucilium a Da-
maso auno boc couvocatuni ab Orientalibus decli-

eestimavimus esse pendendum. Neclarium auiem cum q uari , atque aliud ab iis in regia urbe cogi.

nuper nostra mediocritas Contlantinopoii cognoverit
ordinatum^ coltasrere communionem nostram cum
Orientaiibus parlibus uon videmus. Prceserlim cum ab
nsdem Nectarius dicitur iliico sine communionis con--
sortio destiluius , a quibus [uerat ordinaius. Non me*
diocris igilur hic scrupulus, Nec quadam nos angil da
domestico ttudio , et ambilione conlenlio , ted com"
mmuia soluta et distociala perlurbal.Nec videmus eam
posse aiiter convenire , iiiit aui is reddatur Coiutan-
tinopoli , ^ifi prior est ordinatus , aul certe super duo-
rum ordiiuitione tit in urbe Roma nottrum Orienta"
RHjnque conciiium. Neque enim indignum videturf
Auguste^ ut Romance Ecclesice anlisiitis , ^mtimo-
rumque^ el Itaiorum episcoporum debeant tubire Irac-

llis iiaque aecepiis ab Italico eontilio liiteris, nune
audi si placet, quid Tbeodosius ex auctorum islorum
ingeuio rcseripseril. Aiuni resGripsis«e imperaioremy
niioiies iilas, ob qiias lialix praesules conciliiim in
Occideiile postiilaverant, mininie videri idoneas, ei
graves : allaias euiai de Flaviani et Neclaiii onlina-
lione causas in Oriente ezcilatas, aiqne ad Orienla-
lein £celesiam pertinenles, in Orieute cognoscendas
et deAnienUaft esae, nee utk Occidentis judicium Irans-
ferri posae, ue inea moverentur a Patribus coosti->
luti : reinideut iniquam ab lis i^tulari, el quae Orien*
talibus ipsia slomacbum movere poeset, ciiin eoa »4
concilium Romae congregaiidum ob cas res voe»*
bant : alque ideo, si quid illis abyentibus in Occi-

laluin, qui uniut AchoiU epitcopi ita exsi>ectandum esse j^ deute aiatueretur, futurwm illud irrilunv, ac ninjorei

putaverunjt judicium^ ul de Occideniaiibus paxUbus

CanstantinopoUm evocandum putareut. Si quid wii huic

reservalum est , quanto inagit piuribus reservandum

e$i ? Nos autem a bealiuimo principe frcure tuoe pie-

ieuis admifiiiti ; ut luce Ciementice scriberemus imperio «

postuiamus , u( ubi iina cojnfiittnto est , commune veiii

esse judicium ^ concordantemque contensum.

i II. — Rei ffest» series exponitur ab iis excogilata^ qui
eam eplslohin pro sincera habent : quo aiino Maxiiiius
Cjoicus Mediolaoani veoeiil? Cui uain prseterea concUio
adfuerit, ut soam loeretur in eo ordinatiouem ? Pelri de
Marca, Yalesii, aliomukque ea de re opiulo : hanc erro-
neam esse raliooibus, etTillemontiiaucioriiate e vincitur.

Qui itaque hoc Italicum eonciliupi , aKtuet l;9nc

ejtti •pistolim provcriscerlisque babeni, banc fuisse

iiiter utrainque Ecclesi^im jurgiorum causam: Iiali-
cos praeierea episcopos, aul Cynieo roeiidnei prx*ter
aequi boiiique consilia se nMJiiui» (aciks pra^buisse,.
aul nimio a<lversu8 Orieutales xslo abripi se poas«»s.
Cur vero baec ipsa Italieis iiiis pRBSulibus. Tbeodo*
sium rescripsisse putent, abam non affenMlr:i4ionetft
pnbler baoc, quia nerepe ilti iKisirenui e|tisiola e»-
cusaul sese apud imperalorem> sftirmMque,. u&s»
defendanl, causas cuc generale oonciHiim uectss**
riuin judicaverint, sive ob quas, iit putanl lii, peC"
casse se faieantur.

(a) Vid. Pag. ad sna. 579, n. H , et 381 , n. 6 ;
Tillem., de Ambr., arl^ S&; ricury, lib. xvi^ n. 17.

327 SANGTUS DAMASUS PAPA. 526

Al hxc, ul mibi videliir, faciliu3 est cx ingenio A RomaiKB^ et Oceidentaiis Eccteiiw in scdem Cofff/an-

ringerc, quam vera esse demonsiraro. Knim vcro,
quin Maximus in Ilaliam veneril,nnliu8dubilat. Fieri
eiiam potest, illum in Iialiam venisse ann. 582, ul
Tillemontius censet, quamquam conjeciura qua vir
doctus nioveiur, ut sic censeat, levissima profecto
sit : Maxiinus enim a Damaso pridem rejectus, iiihil
boni exspeciare, poterat ab ea synodo, in qua r^tum
haberi oportebat, quod sapieniissimo pontifici pla-
cuisset. Athanasii deinde , ac Peiri Alexandrin|
exempla , ut caetera praeleream, certiorem fecisse
eum poterant, aperiam, expeditamque omni pro-
fecto tempore ad Romanos pontifices recursus, et
appellationis viam, nulliusque in eum finem concilit
coDvocatione opus esse. Facit itaque, ut anno illo

tinopotitanam avide arripuiue, Binc fnctum, ut in
concilio Aquiteiensi sub Ambrotio, quod generale erat
ex Occidente, cuique Damasi auctorilaiem ex eo inter
cmera inlervenisse cottigitur, quod de illo eongregando
Cratianuiadeiimscripsit^ut fidem faeit auctoritas Syn'
odici cap. 74; fVi coucilio^ inquamf Aquileiensi, dam^
nata ^ectarii ordinaiioney ita approbatus sit Maxi*
mtti, ut episcopi ex eo concitio ad Theodosium rescrip^
serintj nihit habuisse se^ in quo de ejus episcopatu
dubitare possent (c). Hanc opinionem avide etiam ar-
ripuit Basnagius ((/), alque eidem accedit Valcsius,
quamquam eaiii parum firmam cognovcrit, cum bxc
ficribit : Episcopi igitur ItatifTy qui Aquiteias in eonci-
lium congregati erant, tectit Maximi litteris^ eum in

Cynicum ad nos accessisse faciiius credam, Hiero- B cofnffiunioftem receperunt.., quinet postea cum Nec-

nymi tesiimonium haec scribentis : Masamus philo'
tophuSf natus Atexandriw, Constantinopoti episcopus
ordinatus est^ et putsus insignem de fide adversus
Arianos icnpstl tibrum^quem Mediotani Gratiano prin-
eipi dedit (a). Advertendum quippe est, euni non
vcnisse in Italiam, siatim ac Coustantinopoli pulsus
est, sed ad imperatorem Theodosiiim anno 380 jam
medio Thessalonicai agentem* sese contulisse, tum
deinde ut canem iterum ab eo loco pulsum, Alexan-
driam profectum : ubi cum Petro ejus urbis episcopo
molestias creass^, inde quoque opera prxfecti exu-
lare coacius est. Posiremo ut Nazianzenus elegan-
ter ait : Quiescere visus est, veluti nubes^ quw gravi
grandine fmta est^ exspectatque ventum, quo incita in

tarius in eoncilio Constnntinopolitano ordinatus fuis^
tet episcopus ejusdem urbis, communiotiem ejus recu'
sarunt, scripserunlque ad imperatorem Theodosium, ut
concilium Romoi fieret , ffi quo Nectarii et Maxind
eausa disceplaretur... Initio quidem Damasus ordina"
tionem Maximi improbavit ; postea tamen favisse «f-
detur Maximo ; neque enim concitium, episcoporum
Italia Maximum in communiontm recepisset, aut pe*
tiisset umquam ab imperatore^ ut synodus Romce fie^
ret super ejus ordinatione, nisi ex consensu Damasi.
Vtrum vero Maximus in communionem receptus sit a
Damaso, obscurum est {e).

At hnnc, quam Baluzius qiioque, Valcsius, Dupi-
nius, CouMtaniius, aliique amplexi sunt senlentiamy

AOft putantes grandinent effundat tuam (6). Hisce au- ^ ipi^a evertunt acta Aquileiensis coiicilii, et qux illud

tem agendis fieri noii potest , quin residuuni ejus

anni spaiium, ac majorcm alterius partehi altribua-

mus. Hinc vero conjicimiis, philosophum illum si-

stere se Mediolani non potuisse, ac librum illum

Gratiano afTerre mense Martio anni 581, ciijusali-

quot laDtum dies imperator Mediolani egit, si tamen

egii, Gum coiitra annuin sequentem fere iniegrum in

ea civiute substitisse ex codiceTheodosiano constet.

Verum non boc quaeritur, an scilicet Cyniciis Medio-

lanum venerit, sed cuinam concilio causam oratu-

ros suam adfuerit (iieque enim h.ic de re dubitari

potest) ac prxterea e quibus illud episcopis collec-

tumfuerit?
Petrus de Matca in concilio Aquileiensi gesta hoec

coiisccuta sunl. Nam si ejus concilii Patres Maximl
causain cognoveiant, si eam juri consonam judica-
veraiit, cur iii actis ipsis, qu.-c adhuc exsiaiit, boruin
nihil apparet ? Prxterea si Theodosium rogaverant,
ut philosoplio illi ex usu publiea pacis et eoncordim
coiisulerel, cur de Antiocheno dissidio ob Flaviani
ordinationem , cur de inolestiis , qiia! Timotheo
Alexandrino inferuntur , aguiit dumtaxat, Maxinii
vero iiegotium silentio prauereunt in litteris ad eum-
dem Theodosium inissis ? Supersunt illae ejusdem rei
testes {f)\ exsiant paritcr npud Theodoretum {g) alix»
qnas Or-ientales episcnpiOccidentalibus rcscripserunt
aiino 582 jam provecto, atque ego alibi jam expendi,
cur, cum in iis fiat mentio de acceptis illis Aqui-

fuisse censet : Nectario quippe inquit in Gregorii lo^ ^ leiensis concilii liiteris, nullum prorsus de Maximo,

€um ordinato spe sua dejectus Maximus in Italiam se

eontuUtf ut pontificum Italorum, sed prcedpue Damasi

Romanif et Ambrosii Mediotanensit, quorum ea tem -

pettate lutfifita erat auctoritat, favore futtut, Neetario

reprobtttOf ConttantinopoUtanam Ecclesiam retinere

pottet. Conttat autem NeetarH ordinationem non pla-

ctdste Damato. Itaque dffirmare potsumus Damasum^

et Oecidentale coneilium^ hoc Maximi confugium ap-

probatse^ eamque occationem explicandte aucloritaiis

fa)I>eS. C.,cap. 117.

(6) Carin.de viia sua.

[e) Lib. V, cnp. 21 ; iib. vii, cap. i.

\d) Ad ann. 580, n. 4, et 581, n. 5.

cur de ejus ad hoc concilium confugio, nullum oin-
nino verbum cst ? Valesius itaque, qui dirficultatcni
probe advertit, ut illam effugiat, duo ex ingenio
ponit : primum nempe, concilio Maximum non ad-
fuisse, sed per litteras Aquileiam scriptas causam
dumtaxat egisse suam : alterum vero , non ipsum
integrum Aquileicnse conciliuin, quod jam confec-
tum, dissolutumque fucrat, scd Iialicos illos episco'
pos, qui Aquileiae, si ipsi Valesio credis, peroppor-

{e) Not. ad Sozom., lib. vii, c. 9.
(f) Conc. Ven. edit., tom, 11.
{g) Lib. V , cap. 9.

539 PKOLEGOMENA. 550

tune subsUierant , Maximi causam scripto rdalam A ^''^^i ^<^^**^ scripierim, uon ideo tnei loltus, sed

audivisse, ac epistolamy de qua agimus, Theodosio
scripsisse.Athaecquam ludicra,quamralso excogiiaia
sint, ipsa ejusdem epistolae verba, si lanium legan-
tar, aperte demonstranl. Huc adde liiieras genui-
nas Aquileiensis, ac flctitias Iialici concilii inler se
pugnare, aique dissentire : Aquileienses namque Pa-
fres concilium , ut Alexandriae cogatur, postulant,
quo Orientales omnes conveniant : Iialici vero prac-
sules eosipsos Roniam evocanl : quis autem crcdat
utraroque epistolam ab unius ejusdemque concilii
episcopis , profeciam ? Merito igitur Tillemoniius
eam sententiam rejicit , quocum Pagius, Fieurius,
aliique eruditi scriptores consentiuiil.

omnium eorum , qm in Italia tunt , et qui in his
parlibus degunt^ e$$e iilam iententiam (c). Liberius
pncterea in littcris ad Orientales scriptis , quas
Socraies recital {d) , episcopum se Italias vocat ,
unusque Italorum atque Occidenialium ore loquitur :
ac Theodorelus Hoinanam primam snb Damaso
synoduin ex Italia el Gallia colleclain dicit (e).
Consulaiur. ctiam P. Antonius Blancus, tx Obser-
vautium fainilia vir doclus , qui lianc adversus
Jannonii deliria sententiam egregie confirmat (f). Et
bis igiiur colligitur, unum tantuin in Itali:i concilium,
illudque Romanuin ex uiiiversa Iialia congregatum,
tuuc fuisse, atque idcirco Iialicum alterum, a Ro-

mano separaium , ac diversum , aut nuUum , aut

I III. — Tillemontii ipsiiis sentenlia afFerlur, expenditur, D -^/lAniinpia «faiie Uinn nn.n ii;af.«>n »»»..» /«\ «-
ac rejlcitur. Aflferuntor argumenia ex i,«a eaJlem epi- » "^«centions xlaiis. Hinc cuin Hieronymus (g) ex

stob, coevlsque aliis moiiomentis petita, ex quibus efU- male inlellecto Eiisebii loco Romanam ab Jtalica

diversam synodum, ubi de Cornelio agit, agnovisse
visus sit, Pearsonus merito observat de hac Ita-
lica synodo non liquere, ac dubitare se aii, aii
Itaticum coiicilium illud ab Hieronymo recte con-
flalum sit (h),

Teriio. Conciliom , cui Maximus adfuit , si buic
episiolae fides est , coactum fuit sub episcopatii Gre-
gorii Nazianzeni. Do verba, ex qiiibus id coudtat.
Namque in concitio nuper , cum Maximus episcopus
Alexandrina Ecclesm communionem manere secum,
lectis Petri S. M, viri titteris prodiditsel , quia Ariani
basilieas adhuc tenebant , seeretum esse mandatoribut
episcopis ordinantibus dilucida testificatione docuisset^

citur epistolam illaiii, nec Itatict aliciijus concilii, nec
veram. neqoe Ambrosii praeterea umquain cs>e potuisse,
sed babeuoam pro coinmeniiiia. Brevis in ejusdem per-
scrutando auctore excursus.

Reliquum nunc est, ut inquiramus, aii potior eorum
seDieiiiia sit, qui postnabito Aquileiensi concilio,
ad Italicum boc, ex ii* scilicet episcopis collectum,
qui Ambrosio suberant, Maximum confugisse pu-
tantf atque illi adfuisse. Uoc vero, post aliquot a
me proposiias difHciiltates , lector dijudicare ipse
poterit.

Primo iuqiie loco me haud bene babet concilii
buju» , quod Italicum dicitur, inscriptio, qua nullus
designatur certus cogniiusqiie in Iialia locus , in

quo illud habitiim, ac celebratum dici queat. Hoc G nihit habuimus, in quo de episcopatu ejus dubitare

euim iusuetum est, ac alienum a recepto eccle-
sia&tico more, quoconcilia oinnia ad illud u^que
tempus» ac quae eii:im deinceps celebr.ita sunt, a
*eertii aliquo, deteniiinatoiiue loco dcnoniinationem
aoceperant. Hinc llieronymiis Rufinum synodi se ju-
dkio probatum asserentem , interrogat : Synodut
m qua urbe fuit f dic episcoporum vocabula, profer
tententias subscriptorumj doce qui eo consules fuerint;
qmt imperator hane synodum juuit congregari : certe
ob qitam cautam tynodut congregata sit (a).

Secundo. Yix proferri poterit concilium aliquod
drea bxc teinpora , quod Italieum dictum sit , et
Don potius Romanum. Roinauo siquidem episcopo
▼eluii metropolitae universa Italia parebat adhuc ;

possemus : tamen ne absentibus partibus proesumpte
aliquod definivisse videremur^ ctementiam tuam datis
litteris putavimns instruendam, ut ei consulereiur ex
usu publicm pacis, atque concordiaSt ^'«'^ revera ad-
veriebamus, Gregoridm nequaquam secundum tradi-
tionem Putrum Constantinopohtanas Ecclesim sibi sa^
cerdotium vindicare. Hinc vcro, quae sponte sua
fluunt, bsec sunt : primo, si Maximus liuic conci-
lio adfuit, Nazianzeno Constanlinopolis episcopo
coiifirmaio, ejus in Iialiam advenius, et confugium
referendum iiecessario foret ad primos menses
anni 581 , cum Gregorius in Maio aut Juuio epi-
scopus esse desierit : hoc vero falsum esse probat
tum ratio temporis, ac rerum gestarum series, quam

el vix aut Mediolanensis, aut Aquileiensis ob prae- D supra expendimus ; tum Nazianzenus ipse in car-

rogaiivam sedis a caeteris eplscopis distingui, et
Jus illod exercere cceperant, qiio deinde usi 8unl;
qnod enidiie probat Bjcchinius in dissertatione de
Eedesiasticae bierarchias originibus (b) , aperlo Eu-
aebii testinionio concilium a Cornelio in causa
Novaliani ex tota qua patet Italia colleclum, Ro-
manmm compellantis : at ne longe a Damasi aetate
abeamus , iulius a sua synodo ad Eusebianos scri-
beos : Necette ett , inquit , vobit notum facere

(a) Lib. II contr. Rufin. n.t9 , Ver. edit.

Ib) Par. II, ex § 7.

[c) Apud Goust. ep. i , n. 81.

[/) H. E. lib. IV, cap. 12.

Patrol. XIIL

mine de vita sua ; tum Aquileiense concilium, cum
uihil prorsus sive in synodo Aquileiensi , sive apud
Nazianzenum ipsum legaiur de illius ad episcopos
Iialicos coiifugio, aut de litteris in ejus caiisa ad
Tbeodosium scriptis. Secundo, manireslum esi errare
eos , qui rem hanc, atque Italicum concilium trans-
ferunt ad anmun 38i , quo nilversus Gregorium ,
qni jam episcopatui sponte cesserat , nulLi esse
coiitroversia poterat, ob quam Italici illi episcopi

le) H. E. lib. ii, cap. 22.
(f) Tom. IV, lib. ii , § iU.
(a) De S. E. cap. 76.

(A) Ann. Cyprian. ad an. 251 , n. 15.

SANCTUS DAHASUS PAPA.

95J

Imbg Tbeodosio luiic scribereut. Valesius ac Tiile- H masus propediem habilurus erat (b) , eatt qiioque

montius, bac diffieuluile obruli, oodum gladio se-
cant » ac in illis, quse reciiavimus, epistola Yerbis*
menduin inesse aiuBt, et loco Grtgorii legi opor-
lere NtcMrium (a). At baee leciio nullios omnino
codicis auctoriti^ niiitur et coniirmatur. Deiade
rerum seriem in bac episiola expositam si quis
recte adveriat, nuUum esse errori locum, sed om-
iiia secum recte oobserere deprehendet , ac Gre-
gorii el Neclarii nonien, utroqHC, quo jacet» loco
recte posiium fuisse ooncedei. Tres enira, ut di-
ximus, in ejusdem Naximi causa epistolae scripue
finguniur : binc cum ille ad eos in coacllio con-
gregatos Itihcos episcopos primom accessit, et
prior epistola scripU esi , Gregorius Nazianaeiios ;

lioc loco designaiam Pagius iiiquit , »1 eo , qoo Tille-
montliis ulitur , additamento no» adkfbiio, Ttm ver-
l>is apenissimaro inferre , ae fucttm ieeiori faeere eo-
gttur. Yerum qao ms. aiit impresso oodiee» tol Kbris
impressis h«c lectio niiitur, ul illam ■obis a Tille-
montio obirndi liceat 7 Insuper an noo reeiiata iilius
episloke verba , ae exposita rerom series f lnt|c il^
lius correclioiiem , atque additionem respount? Nain
qu» sit ea synodus totiu9 orbis prmmipUi epmopit «
de qua boc loco sermo esl , qojeve oilul lemere sta-
luendum censuit , aperte explicant eo , qu» mox ad-
jiciuniur verba» ai 910 generale conciUmm deeltnaoe''
runt; quac habiiam jam iu Maximtcausa, naa vc^o
habendam in fuiurum synodum exprimunt ac prde

com vero iisee aliera, ac posierier, Neclarius Eccle- B so femnt, ac rem nop agendam, sed aclam jam prae-

siae GoD8tantinopolitan:c jam prxeral , cujos proinde
eliain episcopaium improbare videntur. H«c au-
lem cum ita sinl, aul lialicum Imc conciiiom
eilra annum 582 collocandum est , ul od anniim
38i nondum proveciom referaiur, qiio Gregorius
revera episcopus fuerat ; aut si ab eo anno mi-
nime tibi removendum videatur, ac Nectarii epi-
scopaium retinere volueris, Catearls necesse est,
|U«d concilium ex quo coeptum esi, nomquam
posiea dissoitttom fuisse, sed ad aliquot «llra io-
legrum anui spaiiom menses protractum, qood nemo
sane dixerit.

Qoarto. la hoc concilio , cui pbilosophos ille prse-
sens fuit , soamque causam dijudicandam obtulil »

teritanique osteodunl. Deiiide si itMiicum hee conci-
liom , a qoo Maximi causa ad illqd a Danuso jam
convocatoni rejecla esi , Kiabitom fuil eo ip$Q tent'
pore^ (|uo Consiantinopoliiana synodus congregata
fueral , aot IHiid reirabas noii secos ae fifaxrml re-
cursum ad primos menses aimi 581 , quo Coiistanti-
nopolitana ipsa synodus |am conveneral, Neclarliim-
que ordiuaveral , Romana vero generaiis a Damasor
nondom convocala fneral; vel si illud ipsom aim«
58i congregaium asseris , Neclarii ipsios ordinalio-
nem coiiferas nccesse est ad eumdein annum., alqoe
ad conveiitum iliuin , quem eo lempore Orientales
Consianlinopoli haboeruou Primum ne dieas , obstas
Gregorii Naxianzeni silentiuro, ebslaol quoqoe Aqai«

tria inveiiiamus oportel : primo nempe , ut generale G ieiei^is acta concilii , ae Tiliemontios ipee : olterom

soa sai^em convocatione foeril; secundo, nl habiium

sit circa lempos Coostantinopolitan» synodi, qua

Maximos exaocloraios esi, eiNeciarius ordinatos;

lerlio denique, ui iUud ab Orieotalibus declin.tluin

fuerit. Haec tria babes ex iiis episiol» verbis : iVot in

eynodo ea, qwe toiiu» orbi* ejjnecopie videbalur eese

pr<turipla , nihil teniere ttatuendum eete cemuimue :

at Ko ipso TEMPORB , ^t generale conatium dectina»

veruntf Con*tanUnopaii quai ges$i$$e dicunturf Nam

cum cognoviitent td koc partium vemtte Maximum ,

ul cautam in s^uodi^ ageret tuam , cum eum experiri

vetU adtertus eot^ qui epiuopatum ejut abnuerant^

comperittent , prcestolari uiique etiam nottram super eo

tententiam debuerunt^ Nuncvero biccsingula perpen-

denda sunl , ei im)uirendum ulrom Iialico hoic D coi liaximiis adfuit , ab Orientalibus declinalom foit,

aique boc iis lialici episcopi exprobraliim aioni, vel
de Aquileiensi, vei de Italico ilio , vel de Romano .
qood Damasiis convoeaverat , inlelligas necesK esl ,
aique 01 ex iribus iilis unom eligas. Si primom ; hoe
forie jure diciom videri ppleril, com Orieolales^
quibus facta fuerat accedendi copia , abease nMlue^
riot, ut ex actis conslat^ Al iit s»pe diximus , oeqoe
Maximus liiiic adfuit, ant adesse poioit » neqoe do
ejos causa aeium in eo fuit. Si vero Italieunft eligis #
alque illiid, quod ex vicarialus Italiaeepiscopls, Til-
lemimiius coBgregaiuot aii , hoe leoiefe a« folae dlc-

vero, quamqiiam placueril Joonni David (c), tai
omnino falsum esse liqiiel ex l# 5 C. Tb. de Fid.
caih. , quae publicala legitor die 28 jolii aiini 581 $
ac Neciarium Constaniinopolitanae Eceiesiae jam prae«
sedisse probal. Reliquum igitur est , ul hanc epislo-
lam inter (igmenla rejicias , vel com TilleoMMilio ipso
fatearis aliquando , qui eam scripsit tam ▼ecordeni
foisse , ac bardum , ul ininime sciverii , adverteritqoo
aoimuui ad ea quae scriberel (d). Ao veao 10 adeo
reccnli, ac maoifesla re, in Ambrosio prmUioo, a
qiio epislolam ipsam scriplam ceosenl, oicitanlia
tania? Hoc eredat qoi velil; mibi eoim profeeio
persuaderi oon paiiar.
Denique, quod lertio loeo proposui, si conciliom ,

concilio aptari possiot » olque a primo eapite inilium
faciam, ao vero Ambrosius uinquam scripserit, ira-
licam illam suam paucorum episcoporum syoodum ,
toiiut orbis epitcopis prmtcriptam fuisse? Nemo ne
boc cogilaverit quidem. Fleurius iiaque difficultaiem
dissimulat. Tiilemonlins aatem , ut e^im loliai, not
nisi in ta sguodo^ legendum pulal , pro unico addita-
menio ul bypoibesi subserviat facto, aii Italicos
episcopos niiul defioicodum censuisse iii ea , qoam
Ipsi liabebanl synodo; ul Maximi causa in generali
illa synodo cognoscereiur , quam jam indiciam Da-

(a)'llllem. in Greg. Naz., oot. 45.
(b) De Greg. Nax,, cap. 81.

(d) Noi. 45 in Greg. Nax.

IS05

PROLEGOMENA.

55i

Ittm yideri debei : fiam quo Jare Ambro^ius expro- \ trstafe iiisiituisse. iLi divinans aii bic aucior , ui hy-

'^ poihesi suas inscrvial. Al ego iierum quaero , quis

Ambrosium monuerat, Orienlales synodum illam

suam )nstiiuisse eum in (inem , ul Ramanam dtclim-

rent? An vero non polerant, synodo illa confecu in

Occideniem comniodo postea sese coiiferre ? Res ita-

que eo semper redit, iit hac de re ille certus esae

non possei, anleqiiam Orientalium eoromdein liiie-

ra , quibus sese excusaverant , Romam ailats fiiis*

senl , atqiie eadem idcirco difficulus perpetuo HUinet.

Quinto. Ab fialicis episcopis Maiimus ad commu-

nionem receplus dicilur, quoniam eum a calhQlicis

coniHtU episcopit ordinalum, Duplex autem in hoc

peccalum inest, primo contra Nicaeniim can. 5, quo

edicilur, iic quis ejectus, ab aiiis recipiatur ; quo

hniiiiiii ire poteral Orienlalibus, dectinatum ab iis
eonciliim) illod soom , a quo nolla ratione pende-
kint? Aff vcro prsterea vocati Orieiilales ipsi epi-
Mopi ad illud fueranl? Reliqoum igitor est, utier-
iHMii eligts , atque Itaec refer.is ad illud concilium ,
^oA ex Oecideniis el Oriefilis episcopis colligen-
tffiAr thiinlftsus tiomx convocayerat , ac deinde anno
Mi jam exeitftle coactom fiiit. Al si hoc asseris, ne-
e^dsario faierf debes Aftibfosio , ac cftterfs itlis Itili-
eis ep4M0pis iniiotiisse jam , cnm scriberent , coiici-
liuin fioe ab Oriefitalibos <Jerto jam decHmtumt aol
Aeelinandotn. Huifc vero haec irefim observes. Anie
midiMn eisikim hujfis anhf nihil illi de boc Romano
ctffieilio ioieffexerant , cumque a Theodosio acciti ,

ptium lUttru Aquiieienih concilii Constanlinopolim B praesidio, quamquam absurdissime, utebanlur Afri

Tefibaettt, certiores f^ictl lum illud a Damaso convo-
catuHi , iQin se evocatos , rei novffaie pcrculsos fa-
feniur , ac legalos mittunt cum liiterls , qoibos causas
expofifml, quominus adesse omncs possent (a). Has
lero litieras scripias fuisse constat post mediam (esta'
iem, alqfte ita Julioj.im inciinaio, aoielapso, easque
«fr epf^efipis iliis , qiios legatos nilserant , allatas.
Nwie qosere abs te , qoonam anni illios mense poUs
iilos pervenisse Rortt#m , ut Ambrosius cxteri<|ue ilii
Miei eirfseapi certo scire posseni , Romanuni boc
etnelNufii tb Orientslibus dedinatum? Mihi videtur,
«ne aciobrem mensem corum ad Ijrbem adventum
▼Ix MHii pcfsee. Aot itaque Ambrosius , cxterique
ioiliel episeopt jam Romam venerant, oi cgo poto

episcopi, ne Goelestinos ris^ qoos ipsi damDaveraBt,
commoiiionem daret (c). Deiude quo paeto boc sibi
ficuisse puiarunt Italici ilfi prxsules inconsulto Da-
maso Romano episcopo, qui Maximum rcjecerai? si
enim apostolico can. H deHnitum, atque constanli
Ecclesias discipiina receptum fuerat ubique, ut epi-
scopi uniusCojusque gentis eum nossent, qui in iie
primus esset, eum obserTarent, ut capui et nihii fa-
cerent, qood magni momenii esset, practer illiiis
sententiam ; hoc profecto potiori jore debebalur Ro-
mano pontifici, cui Iialia universa ab ipsa natceniift
Ecclesiaj origine aggregata prorsus, «1 quodamroodo,
ut Bacchliiius ait (d), conglutinau fuerat : rem vero
iioiissimam, Nicxni canonis lestimonio comproba-

fiefi : si prifnufff dicimiis, an Damasus , an Acho- C ^^^t exemplis atque aliis non necessariis argumen-

tis, conOrmare supervacaneum puto. Uiud Umen a
me omitti non potest, veluti rei, de qua agiiur, de-
moiistraiidae iniprimis idoneum, nullum scilicel ex
episcopis Occideiitaiibus Athanasium ab pseudosy-
iiodo Tyria et Antiochena ejectum, ad communiO'
ncin exisiimasse sibi recipcre licere, anle pronun-
tiatum a Julio senlentiam. Hinc vero factum, ut Ju-
lius ipse in Philippolitano Arianorum convento
damnatus sit, qiiod primus januam communionit ue»
leratis atque damnatis aperuilf casterisque aditum /e-
cit ad solvendum jura divina, Liceat igiiiir mibi boe
loco cum Hieronymo mirari , quomodo probaverit
Italia, quod Roma contenipsitf episcopi susceperiHt^
quod sedes apostoUca condenmavit (e). At ne in ani-
Ho Ireeseripsisse, anteqonm Romano itineri se da-tfmum meum inducam, ut lioc de Ambrosio existi-

niem, facit ipsius Ambrosii auctoriUs, qiii ex Aqui-
leiensi concilio jam iios docuerat, a Romana Eccle*
sia veneranda in omnes communionis jura manare (f).
^exto. Pari niodo ob Nectariuni episcopum or-
dinaium rejecio Maximo, ruptain lulici episcopi cum
Orienlalibus commujiionem denuiiliaiit : Nectarium
cum nuper nostra mediocritas ConstaniinopoU cognth
verit esse ordinatum^ cohcerere cammuMonem nostrmn
cum Orientalibus non videmus,,, nec videmus^ posse

liQ9 , an Orienules leg.iti , AmbroHum ipsum Maximi
frandes ambitumque ignprare passi sunt? Id ne Til-
kfflionlitts qoidem decof|uere poiuit. An vero prae-
lerei Mediolanensis pra*sul concilio prxsens, Damaso,
Aeliolio cixfierisque aliis }am congregatis episcopis
ffieo»alli»< reitt untam sohtscum suls aggressus est?
ilbsii 01 egn hanc viro sanctissimo ac prudeniissimo
calunmiim inferam ! Decebat enim omnibus , ^ut tfi
eadm emmwnone erant , satisfteri , «/ ret gestas magit
ftrmmrentmr et muUorum consensu , nec pax scindere"
iwr ^ aHft ttbscindentibus dum alii admitiebantur ; sic
f^ttw deeebat consilium graviter , et leniter iniri de re-
im Ml efim^ oH^ terrmmm ecclesias pertinentibus (6)«
Qsod si dixeris, Ambrosiom cum Iialico suo conci-

m, vlx mlbi persoadere poieris, vel illi teinpos
sofVieere potoisse, vel res Untas fuisse aggressum
iHfferl Jamjam paratdm , atque e conspeciu geiiera-
Jlo fjnnodi Romge propediem futurae. Deinde unde
lllo reeciverat, Orlericales eam generalem synodum
4i9/ilitfeiM, m bociflis titio verteret? At, inquit
THIeiMoirflttt , |nfA alttea intellexerat illos, quos
opvrlHerai Romanum iter Hggressos esse, Constan-
tinopoll eolMlllisse , ac synodum suam media jam

a) Yid. cip. 20.

b) Basil. epiM. i63 ex BB. edii.

(d) Dc Eccles. hier. origin., par. ii, § 13, cum

seqq

(e) Apol. adv. Ruf,, lib. i», n. 1$.

(f) Cpist. 12 ex BB. edit.

53$ SANGTUS DAMASUS PAPA. 536

eam alitfr coMentre, nm aul it reddatur Conttantm<h A cral Ecclesite Antiochenae, cum Diodorus Tarsensis

poti, qui prior ett ordinatut, aut certe super duorum
ordinationem sit in urbe Roma, nottrum^ Orientatium-
que concilium, Primuin aulem vix umqunm dabo ego
h£c scribi potuisse ab Italiac vicariatus episcopis, in-
consullo, ac repugnanie Romano episcopo, cui pa-
rebani. Deindc faisum esse assero rupiam umquam
fuisse Occideniaies inler ei Orientales communio-
nem ob Neciarii conlra Maximum ordinaiionem ;
aique in aperlo ponunt, ni fallor, Sozomeni ac Buni-
facii papx leslimonia : alter enim unam lantum orti
inier uiramque causam dissidii raiionem affert, Fia-
viani scilicet episcopalum, eaque de causa dumtaxat
Orieniales ad Romanum concilium evocatos do-
cet (a) ; alier vero hxc scribit : Theodotiut Nectarii

eum pro Neclario rogalurus accessit? Flavianus
enim epitcopus Sozomeno teste indiculum eligendo-
rum componit, Theodosio imperatori offert, ac pri-
mas in electione Nectarii panes agit : an vero ille
epitcoput dici potuii anie manuuro impositionem,
aut tunc divisa episcopalis potcstas in duplicem, jii-
risdictionis scilicet et ordinis, ut haec illi nondum
ordinaio licere potuissent? Non itaqoe, quod hujus
epistolae scriptor ait, Flavianus Neciarii, sed Necta-
rius Flaviani opera et consilio episcopus est consti-
luius. Me non latet Tillemoniiuro, qui Flaviannm
Consiantinopoli designaium, Aiiiiiichiae vero ordina-
tum putat, Sozomeni sollicitare fidem (e). At ejos
opinio nutlo prorsus tesie nititiir ; dictoque Sozo-

ordinationem, propterea quod in nottra notione non B meni fidem astriiit epi^tola, quam Orienlales Da-

ettety habere non exittimant firmitatem, mittit e ta-
tere auticit cum episcopit, formatam huic a tede Ro-
mana dirigi regulariter depopotcit^ quas ejut tacerdo-
tium roboraret (b) ; nulla itaque propter Maximum
rejectum quaestio, aut dissidium cum Orientalibus
fuerat, nullaque communionis cx eo capiie abrum-
pendae causa subesse polerat. Ilinc in Romano con-
cilio cum eodem Nectario communio statim sus-
cepta est, Flavianum vero ab omnibus rejeclum sci-
mus : summo itaque jure cum Micliael imperator
cjusdem Neciarii exemplo, Pliotii clcctionein tuere-
tur, Nicolaus 1 rescripsit, Nectarium vere catholicum
Conttantinopotitanas Ecctetias gubernacuta tuteepitte
sine tcandato, sine vi, sine omni schisii\te ; et id-

maso, Ambrosio, aliisjue inRomana syiiodo coliec-
tis episcopis anno 582 eo consilio scripseruot, ut*
corum qu3e in Constantinopolitana anteacta synodo
gesta a se fuerant, rationem reddereni, ciijus ba^c
sunt verba : AntiquittimcB vero in Syria Antto-
chej^as EccleticB reverendistimum , et retigiotitti'
mum episcopnm Ftavianum^ tum itliut provindo!^
tum Orientalis dioecesis episcopi in unum eongre^
gati ordinaveruut , tota Ecctetia contentienie , ei
quati uno ore virum laudante, quam quidem legiii-
mani ordinationcm eliam stnodus univer84 suscb*
PiT. Non negamus igitur, quin Antiochenx proTia-
cijc et Orientalis dioecesis episcopi, Diodorus nempe
Tarseiisis ei Acacius BeroeensisFlavianum ordinare

circo bene et optime tancUe tecundas tynodo, apottoti' C potuerint, quod ilii aiunl : sed cum addunt ejut ordi^

ca udit auctoritate fultce ita deNectano placuitte(c)^
quae quani longe abeaiit ab bis, quae in bac epistola
ennntiantur, iiemo non videi.

Septimo. Ad haec Italici episcopi, Meletio dc
functo, Pautino tuperttite contra fat et ecclesiasticum
ordinem, Flavianum non tam tubrogatum^ quam tu-
perpotitum asserunt, contentione, et conulio Necta^
rii : quo in loco vides, Flavianum conira fat atque
ecctetiatticum ordinem, non contra pdctum Deo teste
confirmatum, subrogaium dici : at hujus pacli cum
mentio apcrta sit in liiieris Aquileiensis concilii, cur
boc loco prxtermissa est, si Ambrosius utriusqne
epistnlae auctor est, et magnum causae, quam tueba-
tur pondus adjiciebat? Praeterea Flavianus ordinatus

nalionem ab univerta synodo tutceptam ette^ aperte
praeterea probant eam Consiantinopoli celebraiam«
ubi syiiodus collecta erat ; fruslraque B iluzius haec
verba detorquet ad synodum Anliochenae provin*
ciae (f) : nam si Antiochenae provinciae et Orientalis
dioBcesis episcopi, in unum coltecii eum canonice or-
dinaverant,procul dubioexpenderantjam, an ille ab
cpiscopatu ratione aliqua arceretur, ut rerebant dis-
ciplina et canones : quamobrem cum additur, ordi*
naiionem illam ab univerta tynodo susceptam esse,
aliam omnino, eamque graviorem designant syno-
dum, Constantinopolitanam scilicet, quae lunc ago-
batur, ut Socrates aperle explicat (g). Gregorius in-
super Nazianzenus ab amicis se rogatum ait, turpi-

jam fuerat Antiochenus episcopus, cum de Nectario j) que etiam arte tentaium, ut Flaviano cum caeteris

ne cogitaretur quidem. Rem Sozomenus narrat his
verbis (d) : Forte Diodorut».. Nectarium conspicatus
eum episfopatu dignum este centuit, ttatimque in in-
timo mentit recettu tuffragium tuum ei contutitj cani-
tiem virt, vuttumque tacerdotio dignum, et morum
tuavitatem contiderant. Itaque tamquam aiteriut nego^
tii cauta eum ad epitcopum Antiochenum deduxit,
muttitque iaudibut protecutut oravit epitcopum, ut t(-
lumsnffragio tuoadjuvaret. Flavianus ilaque jam prae-

la) H. E. lib. TU, cap. il,
(b) Apiid Coust. ep. 15, n. 6.
UJ iSpist. 8 , Conc. Yenei. edit.
{a) Suzom., lib. vu, cap. 8.

sufl^ragaretur, ante dimissum scilicet episcopatum,
ac coiicilio illo, cui praesidebat, nonduro soluto ; le*
gatur tota ejus rei series elegantissime ab eo de-
scriiiia in carmiue de Vita sua. Quid igitur negotii
Constantinopoiibino praesuli, cum Syriae et Orieii-
talis dioecesis episcopis, ut ejus et caelerorum ab
Aniiocliena sede nulla raiione pendentium studia
fervore tanto exquirereniur? An deinde credibile,
rem quae tanta aiiimorum contentione agebatur, at-

De Flavian. arl. 5 , tom. X.
De Conc, lib. viii, cap. 5, n. 9.
Socrat., lib. v, cap. 8.

S57 PROLEGOMENA. 558

que iU argebatur» ut yellent illam una confeclam A Paulinum, atque Meletium^ quo$ fidei eoncinere puto-

bora, tamdiu dilaiam posiea Tuisse, ul post plures
lantQm menses perficerciur ? Posiremo episcopaium
ab Mdeni Gregorio dimissum conslal post adveiiium
JSgypliorum, ac Macedonuin episcoporam. Cur vero?
Qaia illi, ul veleres et recenles ab Orientaiibut accep-
toi contHmelia$ ulci$cerentur^ alque aliqueri Hli$ dolo-
rem wiciuim inurerent, canones in ipsius translatione
Tiolatos causabanlur, ut idem Gregorius ait. At qwxi
jusla, ut hoc verbo uiar, ob veteree recentetque con--
twmelia$f vicem rependendi causa subesse poterat,
•i Flavianus necdum orditiaius fuerai, ac res illa
confecta, prorsus ac deOnita? Adde tandem, elec-
liobem, seu Jesignationem ac ordinaiionem , ita
fecam protunc recepta, Ecelesiae disciplina cohaerere

6arfitt», aut inter ip$o$ pax et concordia $alvo ordine
eecle$ia$tico conveniret, aut certe $i qui$ eorum altero
$uper$iite dece$$i$$etf nulta eubrogatio in defuncti
locum $uper$tite altero gigneretur, Preces aulem quas
Ambrosius memorat, quo onno, quave occasione
Tbcodosio oblaiae fuerinl, alio loco a me dicium (b):
nunc quod ad rem aitinet, vide imprimis, qnam
dlslent scrn lupinis ; deinde facile lihi erit judicare,
an idem Ambrosius, utrlusque epistolae auctor merito
censeri possit.

Aiquisillam consarcinavit, quavedecausaeamdem
nobis cum hoc Italico concilio obtrusii ? Hoc faieor
me ignorare : si quid tamen harlulari licet, squalor
latini sermonis, qui Grxcam nliquando linguam sa-

consaevisse, ut baec vix umquam separata fiiisse, vi- B pit, ac pcriiia aliqua ecclesiasiicae hisioriae cum ejus

deantur (a), atque ideo vix esse posse, qui jure sen*
liat Flavianum ipsum dia anlea Consmntinopoli
electum ac designatum, Antiochiae deinde consecrari
polnigae.

Bme autem cum lia sint, numquam ego adducar,
nl eredam epistolam ilhm aiit a Damaso scripiam,
aal Ambrosium auctorem babere, aut aliquem alium
illoruro lemporum episcopum, eorum quae agebantiir
Instructam. In ea vero sententia magis magisque
conflrroor, cum animum adverto ad siylum barbn-
ram, salebrosum, obsciiriim, ac a D.imasi ei Am-
brosii niiore ac perspicuiiate alienum. Quid enim
«bi Tolunl verba illa dotentiu$ forte^ quam tncoitsv/-
^ifigemi$cimit$? An fortcdolor fueratdolendicausa

ignoralione conjuncta, faciunt ut ha^c a Pholiana
offlcina prodiisse suspicer. - Photium profecto versi-
pellem, mulla confinxisse indubium est : ea vero
figmenta, qucc produxit, 8a*pe referre Gran^am diciio-
nem, et a propriciate Latini sermnnis recedere ob-
servarunt jam viri docti (c). Neclarii prxterea exem«
plum, quo ordinalionem suam tueretur, saepe et ad
nauseam usque jaciasse illum scinius. Cur vero hanc
quoque epistolam ille non confinxerit suae, contra
apostolicam sedem, confirniandae contumaciae impri-
mis idoneam, et acconimodatam? Accedat,quodidem
Phoiius N:iximo Cynico comparatus merito fueral ab
Hadriano papa, in litteris ad Basilium imperatorem
scripiis, cujus baec sunt verba : Neque enim inter

niajor?(}uolu8 eniroquisquc esl, qui ita loquenlem G p^o/itiitt mcpc/^um, et Maximum Cynicum a $eeunda

ic cogitantem ferat? Deindequid referam inconcin-

naro saepe eorumdem verborum rrpeiltionem, ut

hate sunt, $atvo ordine eecle$ia$iico, contra fa$, et Ec-

eletia$tieum Ordinem; cuju$ (Neciarii) ordinatio,

quem ordinem habuerit, non videmu$. Coiitra vero

^oania rerum copia , qnania vcrboruin eleganiin,

cnm senicntiarum gravilate conjuncta in iis litieris,

qnas bac ipsa de cansa Aquileiensis concilii nomiiie

Ambrosius vere Theodosio scripsit! Utramqiie ipse,

iiier se conferat lector, ac suo ipse jiidicio censeat,

aaoiraqueab cadem mnnu profecia videii possit.

Quid landcm, qiiod aucior Italica! hujus epistolae

(actuin, qnod Mcleiiuin inter, ct Paulinum juratum

ficrat, quodve concordinm reddiderat Antiochenae

$ynodo damnatum^ vel inler ordinationee huju$, et illiu$
di$tinctioni$ aliquid e$$e conjicimu$, alque ideo pari
fine con$tringi debere videiur, qui par habui$$e cum eo
principium modi$ omnibti$ comprobatur (d) ; atque
ob hanc ipsam causam octava synodus Photio men-
daciorum fabricatori^ Photio novo Masimo Cynico^
anatbema dixerat : ex qiiilms liqutt quanti Pboiium
intererat, aliam Maxinii ejusdem Cynici causae spe-
ciein indere, quam quae revera fuerat. Quidquid
vero horum sit, quod porro asseri pro certo potesl,
illud primo est, post Aquileiense concilium, aliud
statui non posse, quod intermedio boc tcmpore col-
lectum fuissc consiet : secundo, epistolam hanc plura
contiiierc, qux a veritate prorsus aliena sunt, al-

EcelesiT, ignornrc videtur, cum lameii illud Ambro- D que ex hoc capile Mediolanensi praesule indignam

iio|)erspectum optiine esset? Hinc Theodosio scri-
bens, ait : Oblalas pietati ve$tr(e opinamur prece$ no$^
tm quibu$ juxta parlium pactdm popo$cimu$, ut al-
tero .decedenle^ pene$ $upersiitem Eccle$i€e remane'
mt, nec aliqua $uperardinntio attentareiur : al vero
alterius, de qua agimiis, scriptor, hoc se postulasse
ait,qaod jam facium constitutumque fuerat, id est,
«t eoncordia inireiur aliqua : Scrip$eramu$ dudum,
uiquomam Antiochena civitas duo$ haberet epi$copo$,

esse. Quamobrem si (i|Uod unum superesi) lt:ilici
concilii nomine episcopos aliquot uiiius foi te provin-
ciae designaios dicas, qni eam communi nomine,
quamquam extra synodum scripserint,eos te afferre
oporiet, qui rerum, quae gerebanlur, inscienles om-
nino fuerint, atque eam inconsulio tum Romano
pontifice, tom etiam Ambrosio ipso, scribere ausi
Bint. Atque hoc ut opineris, per roe liceat.

(aiDeMarc. Conc. lib. viii, cap. 5, n. 2 ; Thomas-
lui, toro. II, lib. n, cap. 8, n. 2 ; vid. ctiaro, si placet,
eap. 18.

eVid. cap. 45.
Alat. de Pbot. Syn., cap. 5 el 12.
) Apud Bafon. tfd ann. 86ir, 6. 8.

rri^

8ANCTU8 DANiVSUS PAPA.

510

§ IV. — Agilar de aliera Kalici concilU nomioe a Sinaon* A cpiHS^M» i^it, rjui caifaolicani In Orieiile fttiem proOte*
do editi epitcola; siucera h«c est, atque ah Ambrosio,

▼el etiam Siricio 4»cripU : qiiiirilur qua eccatiooe, ao
quo lempore? et ad Capuaman concilium, velui eju9
aaivasio referturf ciijus senienlix rati(mes aff^runtur?
H»c of^casione (ia acri|iiaruaa a Gn*gorio N:«zianzeuo ad
Cledonium e\ istolarum lomnore agitur : locus eliam
Chrysoatoaii :tff rtur, et ex|jlicatnr : ac Pauliuus Anlio-
chenu$ ab obtoria sioisiraqtto poatremi operom ^us*
dem Patris ediloris interpreialione ▼iudicatur.

Reliquum modo est, ui aliquid dicam de aliera
Italici concilii ad Theodosium episioia, cujus initium
est Fidei tuw, quam in bac eadem, Maximi caus^
scriptam bacienus putarunt critici, eademque ioter
Ambrosii epistolas iocuni occupai ii iii ediiione PP.
BB. Haiic iiaque ^eque ac alias genuinaip censeo,-^ ac
dignain prorsus, qiiae Ambrosio tribu^^^tur, sive flucfi-
iem siylum cousicieres, sive niiorem oraiionls, siTe

reaMii*» sive Evagrium, sive Flavianum seqtiereniar;
duorum vero de integro cpiscopaiu conienden-
lium caus:c judicium Theophiio Alexandrino com»
missiim esl, snpremo tamen apostolicae sedfs jndicio
coflArmandum : speraverat Ambrosios ex kis efqmi"
aifntf itfnadi contlitutii ^ jam rmedlum daium, finem^*
qu€ futurum discordim. At ceriioc cnm essei factus,
Fjavianum iterun^ ad precum anxilia^ §t impericHum
reuriptorum tu/fragia remeamu^ aliam, «t videiur,
synodi ejusdem nomine epistolam Theodosio scrip-
sit, qua ilje Theodoreio iesie aariu$ per$tringebatur,
Ejus nempe facilitate faciiim, ut fruiira tantorum ta-
cerdoium futut lakor pro adeiiiide Capuana synodo
susceptus : Iterum ad hujut ta^ii indieia reterten-

senieiiiiarum gravjtatero, sive animum vere aposio- B dum^ iierum ad retcripta, iterum vexandot taeerdotet

licuni cuui pari obsequio conjuncium, quo iile iinpe-
raiori rescribit. Puio iiisuper Flaviani negotium Am*
brosium permovisse, ut illam scriberei, quod non
obscure liquet ex his ejusdem verbi» : JDolon emm
erat, inter Orientalet et Ocddentalet interrupta tacrm
communionit este commercia ; siquidem constai 1|0C
contigisse ob unam Flaviani ordinaiionem. Cum
itaque Orientales post Paulini morleu)) liMJus dissidii
culpam Occidenlalibus ascriberent, qui Evngriumt
ut videbaiur, illegitime ordinaium Fiaviano prxiu-
lerani (a), Ambrosios, qui uno pacificandje Ecclesiae
siudio ienebatiir, atque opporiuiia ad eum Onein
subsidia quaerebat, ium in hac epistola, tum in ^iia
qiiam Tlieophilo Alexandriiio eadem, ni faiior, pcca-

tenet^ trantfretanda maria^ iterum invalidot corpore
patriam peregrino muiaturot tolo^ iterum aitaria dete-
renda^ ui in longinqua proficiteantur ; interea tero
Flavianut tolut exlex tit^ qui neque Capuam icees-
sent» neque praetiiluiis a synodo judicibus prdfs^nfHitn
fecerat sni : baec enim cum Anibrusiiis Theophilo
Alezaiidrino tune scripserit (^), vix putamus noa
eadem» aiiaque simili vebementiori ratiooe Theodo-
sio scripsisse, cujus poiissiinum culpa hsec coniige-
rani. llinc vero racium esi, ut cum imperator per-
ttrictttt acrius rescripsisset, Ambrosio ansam dede-
rit scribendi posiremo episiolam illam , quam Sfi^
mondus Italici concilii nomine inscripcam, TeliiCi
eam» quae Capuanoe synodi pars, el aceeasio ^uHf

sipne inscripsit, neutri partium favei, neuiram dam<> C in iucem protulil. Eam utique deliniende imperft-

nat aperie, neque se in eam disputaiionem immiiiii,
ui quxrat ^uoruoi errore quorumve delicto id evenC'»
raty ne terere fabulat, et eloquia catta videretur, Con*
stat iiaque hanc episiolani in Flaviaiii causa scripiam
esse, atque eo respicere. Ai qua occasione quove
teinpore? Non diu profecio posi Capuanamsynodum.
Ulrumque nobis indicat tum Ambrosius, ium Tbeo-
doretus, qui tamen falsa veris miscei^pro aperlosuoin
partes Finviani siudio. Nam cum Paulino defuncio
diuturnum Aniiochenae Ecclesiae dissidiuin mini-
me extiiicium essei, sed in Cvagrio ejusdem suc-
cessore, uiriusque imperii Ecclesias divulsas tciteret
adhiic, non sine Theodosii tunc Romae agenlis con-
slllo dellberaium esi de convocanda in Iialia generali

ioris animo unice comparatam coiistat : uno seilicei
pacis siudio addiicios Iialiae episcopos Tbeodotio
scripsiss^ eumque curreniem jam hortatos eaae, nt
hancresliiuiae publicae ptcisgloriaroeibi uni acqui-
reret : dolere se id fnisira cessiste, nee quaercre
velle^ cujiis culpa facium : caeierum com per eot
non steterit, quominus ingens iioc, opiaiumque bo-
num contingerei, se crimine vaeuos esse, atqoe boe
saltem se iamen assecutos, iie videaniur deiiicepa
Orientalium societaiem neglexisse, parvoque ia pre-
tio babuisse : Occidenlales episcnpos slbi Indixisse
lahorem, ut Capuam aecedereni, non in Italiac gra-
iiam. aut Galliae, aut Africae, qiiae concordi religioiie
florebanl, sed ut ea, quat communionem ex parte

synodo, quaecausam illain cognosceret, ac fi nem ^ Ontfnf tf Ittr^avcrani* m ea tgnodo cognotcerentur^

scliismali aliquando imponerei. Huic synodo Theo-
dosius ipse Occidentalibus episcopis spem fecerni,
daiurum se operain, ut FlaTianus aliique ex Oriente
episcopi adessent. Posiquam igiiur rebus in lialia
pacatisille discesserai, indicia est Capuae ea synodus,
ac Fiaviaiius a Theodosio Constaniinopolim ecciius
est, ut inde Romam navigarct . Aibic cauS9ius hiemem
jam ette^ poUicitutque^ ifieunte ver^, te jmperata factU'^
rum^ in pairiamrevertit.CtMva vero ille frusira exspec-
laius, non udessei praeslituto tempore, habiia est
interea indicta synodus, qua communio iis omnibus

aique ita aiiquando omnit e medio tcrupuiut le//rr#-
tur. Quia vero Ambrosius imperalorem persiriiixeraiy
quod essei ex ejus faciliiate factum , ul Flavianus
Capiianam synodum declinavisset, ejusque praeierea
constilutis parere nollci ; is auicm contr:i forie re-
scripserai, eam merito a Flaviano declinatam, tum
quod Occideniales Cvagrio sludereni , tiim quod
nihil juris in Orientales babereoi, respondii alter
\m tp»|i epislola, Ocoideoistes coDriliam posiulasae
ex ipsis etiam Orienialibus congregandom, nollam-
que proinde aut nimiae faciliiatis aut pariiuro siudii

(a) Theodor.f II. fe. l|b. v, eap. t5.

(») Epist. 56,

Mi PROLEGOBOSNI. S4i

siispicioiiain \a tm ca4m poluiste : delndct se fion A cipii. (knamm Tke$9&Uniiem pr9§tn$tui, mmgnnm in

Macedonia iumnlhm efendiL Qnntqmi tnim barbmri

defimendi, ud instrnendi ^atia, cans» hujut examen
delegasse Tbeophiio Alexandrino, cui Fiavianus
sisiere se debnerat ; alque idcirco, qui alierius arbi-
iriorem commiserant, saivataraen suprema Romani
episcopi aucloritate a quo judicium confirmandum
esset, ju$tum potim jndicium po$inlatse, quam detu-
litee presjudidum : existimari non posse, aliquod ab
Ooddenialibut faetum OrientaiilHis coiivtcttim, enm
potluimiMm eoneiHum fmt^ ad quod illi quoqne vocati
fuenint ; lua quia, quo frequentior est episcoporum
nnmerus, eo melior et consultior deliberaiio es4 ;
tom quia Orientales ipsi Occidentalibus exemplo
prsiverant, ciim Panlut Conttantinopoiitanut preety^
ter intra Achaiam tynodum* Orientaiium juxta atqne

intra paludet et pro»mat tiivat ex priori Aonieitenrvt
expeditione taiti evaterant, ex Itaticit Theodosii oceU'
pationibut excitati, Macedoniam Theteaiiamque effuH^
nuUo retistente^ populalMmtur ; Theodotio vero Thetea-
ionicam regretso, in ioca se abdita contulerant, atque
iiiucescente die emmpentesy proxima omnia loca infetla
habebant (b), Errant igilur qoi molus illos lllyricos
quorum in ea epistola mentlo est , referunt ad Go-
thicum bellum, ac concilium, qnod ob eosdem motus
in Italia convocatum scribiiur , illud esse volunt ,
quod anno 383 exeunte , Kom» a Damaso celebra*
tum fuit ; Goihicum enim bellum cum anno 580 con-
fectum prorsuB, atque omni ex parte exiiiicium fuis

OeddentaUnm pottulastet : Occidentalihus autem h set , insulsa prorsus et deridiciila , ne dlcam falsa ,

visttm esse, nt Gapuae indicereiur, quo omnes faci-
lius el tutius maritimo itinere accedere poterant,
cum eonira terrestre periculi plenum esset, qiiia
lUyriSy quo pertranseundum fuprat, tnsputa lunc
nsoieebatnr. Tandem tien etuitot ab Oocidentalibvs
terminot a Patribns eonststutoSf nee tiolala Orienta-
lium jura, cum syiiodus Gapuae indicia fuit, ab
Orientalibus etiam adeunda , sed sanctm memoriee
Athanasii^ et eorumdem Patrum definita se potius ser-
vnsse ; ad cujus exemplum, et ad Sardiceiises forte
canones, atqoe ad causas Orientaliuaa a Julio, Libe-
I io aliisque anliquioribus in Rom» synodis judicatas
cum Ambrosius TiieoiJosium provocat, debilae illi re-
vereniic nihii se ait derogare. Igitur epistolam banc

hiPC lllyiicorum motuum excusatio videri potesl, si
de Romano illo concilio eam inielligas : ut e con-
verso jiista omnino ac vera est, si eam ad Gapuanuln
referas.

Accedat hanc epistolam nollo alin commodiori ,
quam quo dixi tempore scriptam videri posse. Nam
primo, tanium abest ut Orientales eottvtdifm slbi
facium puiaverlni anno 582 , quo ad illud coneilium
evocati sunt, ut ob hoc potius Occidentalium charita-
tem laudaveriiit in litteris ad eos Bcripils : deinde
illi se ad Romanum concilium non solum Damasi, sed
eiiam Theodosii litieris vocatos aiunt, quod fliem-
nymus etiani asseruit (c). Qui iiaqiie (ieri potest , Ut
Theodosius en lunc Ambrosio seripserit , quae Tillo-

progenuiiio Ambrosii foetu agnosco, eoque praesule C moniiiis , Fleurius et Gelleriiis aliique opinantur ec

finguni.^ Poslremo, Theodosius ipse scribere Ambro-
sio h«c minime potuit anteannum 383 jam inelina*
tum : necesse itaque est, ut fatearis, hanc ipsam Am-
brosii epistolam , de qua agimua , datam fuisse anno
illo jam exeunte, atque illo Ipso tempore, quo Romi*
num concilium habel>:Uur. Qui verohoc concedunt,
velim ut dicant , cur non Romani ejusdem coneiili
nomine illa inscripU fueril. Prseterea videani illi, qui
hoc aiunt , an glorise sanciissimi Medioianensis pras^
sulis recte consuUum eant.

H.TC iiaque sunt quae me niovent, ut hanc epislo*
lam, sive Siririi, sive Ambrosii illa sit, non din poat
Gapuanamsynodum,ac post declinatum ejusdem syii*
odi , ac Theophili Alexandrini judicium » scrtpum

dignam ; at si quis illam Siricio tribuere velit, mi-
nime repngno : lum quod ipsius Siricii stylus Am*
brosiaaum sapit ; tum quod de rebus agit, quarum
pars roagna Siricius fuit ; turo quod Theodoretus
Sirieium ipsom numerare videtur inter Romanos
episeopos, qni Theodosium ob banc causaro acriua
perstrinxerant (n).

Gur vero ne, nt eam epistolam scriptam existimem
nott diu post Gripuanam synodum , ejusque sapien-
tiasimam deliberatiooein a Flaviano elusam , movet
pnelerea , quod scribitur In illa , posiulaium concl-
lium , tum ad exiinguendam Antiochenum schisma ,
tom «1 eognoueretur deiis , qui dogma , quod ApoHi-
tuuia aMseritnr^ in Ecclesiam eonantnr inducere ; idem-

f|oe coiicillum in luiia postulatum, quia cum Jilyris (^ putem. iluic quxsiioni lux aifulgeret aliqiia nnaior ^

wspeeta moneretur , maritima , et tutiora qnceri opor^
tuerat. Haee eoim nos ducunt ad lempiis iilud , quo
Tlieodosius paeaU itali:i GonsUntinopoIim redierait.
Tttiic eiiiin Apollinaris hnLTesim in Orieiite palain
grassaum scimns, variosque per Illyricum motus
esortoa ab eo compressos. Primum consut ex Na-
siatixeiio, Socraie, Soxoineno, aliis<iue , quos iiic
transcribere superv.'icaneum est, atque ex 1. 14 , lib.
XVI » tii. I^ , God, Tbeod. anno 588 exeunte Thessa-
lonrcae dau. Alierum vero cx Zosimo el Sigonh) ,
cujiis h.rc sunt verba : Thecdotiut in Grteciam se re-

(a) Lib. ▼, cap. 95.

{b) De Occid, Imper., lib. ix, n. 592, l. I Oper.

si ex hisiorioB monumenlis scire cerio possemus, quii
ille fuerit, ac cujus Ecclesia» episcopus, qurob Apol*
linaris haeresiin ad Romanum ponlilicem delatns fue*
rat , quique eiiam Paulut Conslantinopolitanus pres-
byter, qui concilium in Achaia posiulasse dicilur, ex
Occidentalibus el Orientalibus colligendum. Quod
enim ad hunc atiinet, nihil habeo certi quod affe-
ram. Illud constat duntaxat, quod cum GonsUniino-
poliuns Ecclcsiw presbyter,fuerit magnus ejus Ec-
clesiae episcoi us Paulus , qni m.nrtyr sub Gonstantio
obierat, designari sub eo nomlne non potult, quld-

545

SANCTUS DAMASUS PAPA.

quid Labbeus et SinnonduB fuerint opinaii. Quamob- A suam apud Gatbolicos simnlaret fidem , ac sub «gni

rem aliquis reipsa ex Consiantinopoliiano clero
presbyter fuerit , necesse esi , quorum plures in Ec-
clesia illa minisiros eo nomine compellalos fuisse ,
conslal ex Palladii Dialogo de vita Clirysoslomi. Sed
nec TillemoniiOy aliisque Italici concilii paironis fa-
cile concedam , posiulafi ab eo presbylero illud in
Achaia concilium potuisse, anno ut hic auctor pulat,
581 aui 58:2 , eo scilicet lempore , quo concijia tum
Romae , tum in regia urbe frequenlia fuisse scimus ,
ac Orieniales ipsi imperaiorum lilieris convocaii',
quominus Romam pergerenl, alias praeier banc cau-
sas adduxerunt, et legalos miserunt; alio itaque anno
episiola illa scripla fuerit, aique alio iiem anno con-
cilium boc ex utraque Ecclesia, in AchaiaPaulus pos-

specie lupusesset, ipst scilicet Yilali similem, quem
vinim versipellem, ac fraudis et fallaciarum plenum
Epiphanius, Nazianzimus, Socrates, Sozomenus, ac
Theodoreius describunt (c).

Conjecturam hanc meam videniur confirmare epi-
stolae ejusdem Nazianzeni ad Cledonium , ac altera
praecipue qua ille tum ipsius Yitalis , lum Damasi
meminit. llanc Tillemontius , aliique nonnulli scrip-
tam putant, non diu post abdicatam Ecclesiam Con-
sinntinopolitanam, a Gregorio in recessu Arianziano
posito, quamquam nullam ad hoc probandum ido-
ueam rationein afferani. Quod hanc opinionem aper-
le deslruit, illud est, quod idem -Gregorius Yitalem
lunc superstitem ait, ac virum sibi charissimum vo-

tulasse debuit ; atque aliud nulhim aptius huic rei B cat , Damasum vero , quem beati tiiulo compellat ,

tempus excogiiari potest, quam illud, quod post frus-
taneam Flaviani contumacia Capuanam synodum, ac
Theodosii reditum ad regiam urbem , labi coeperat.
Eo enim Fiavianus ab imperatore acciius, cum syn-
odum in Oriente , atque in suorum sinu peterct (a)
Constaniinopolitanus hic presbyter publicae concor-
dise studio ductus, Achaiam veluli Occldentalibus
commodioremsuggerere potuit. Hinc Ambrosius
Tbeophilo scribens queritur , post irritam illam Ca-
puanam synodum, sacerdotes senio confectos iierum
yexandos esse, transfretanda iterum maria , ac sacra
altaria deserenda , ul in longinqua proGciscerentur.
Ulud ip.>um auiem in Achaia concilium ab Occiden<
talibus recusatum est, quod lUyrUf cujus Achaia pars
fuerat, $uspecia tunc moveretur.

Episcopi autem illius nomine , qui ob haeresim
Apollinaris ad apostolicam sedem delalus fuerat, vix
aut Apollinaris ipse , aut Timotbeus , quod tamen
plurimi opinantur , inlelligi potest ; tum quod uler-
que ab Occidentali et Orieniali synodo pridem de-
jectus fuerat ; tum quod aller jam obierat, alier vero
mulctalus exsilio fuerat (b) ; difficile vero est asse-
rere aliquid certi , cum frequentes essent in Oriente
pseudoepiscopi , qui vineam Domini demoliebantur :
8i quis tamen conjecluris locus videlur hoc loco Vi-
lalis indicari, qui Anliochiae Apollinarianis prxerat ,
quorum baud exiguus erat numerus : nam cum in
Capuana synodo de extinguendo Antiocheno schis-
mate, integraque buic Ecclesiae aliquando resiituenda

jam tunc cum scriberet, defunctum fuisse indicat :
scripia igitur epistola illa est post annum 584 , quo
hic obiit : at enim quo praDcise anno? Tcnipus equi-
dem minime definiium certumque ausim exbibere ,
puto tamen tuto asseri posse , scriptam esse posl
annum 588 ac circa Capuanae synodi tempus. Nam
primo ex I. M Cod. Tbeod. de Haeret. quae in eos-
dem lala esi, Apollinarisias tunc debacchatos, atque
Ecclesiam catholicam tunc potissimum vexasse con-
stat. Deinde Gregorius ipsc hoc ipsum designat tem-
pus , cum eos ante triginta annos exortos ait , alque
ita circa annum 558 aul sequentem, Anno siquidem
556, Basilio teste ((/), pestis illa nondum eruperai.
Hinc Nicepborus ait esse qui scriberent, Apollina-
C rem secessionem fecisse a Georgio Laodiceno , eo
quod ille Seleuciensis syiiodi decreiis assensum prae-
sliteral (e). Contra vcro anno 562, quo Alexandrina
synodus eam proscripsit , Ecclesiam veneno suo jam
afflaveral. Si vero Vitalis nondum boc tempore vita
excesserat; si fide se catbolicum simulaus, ot ez eo-
dem Nazianzeni loco advertimus [[) , Apollinaristis
Aniiocliiae positis praeerat , ac magno huic haeresi
incremento ernt, et praesidio, si denique in Capuana
synodo de illius urbis pn»curanda aliquando pace
acium', deliberatumque fuit , vix alius ab illo in hac
ipsa aul Stricii ad Theodosium epistola designatus ,
expressusque vidert poterit.

Hinc inielligimus , quo circiter anno dicla sit bo*
milia Chrysoslomi, quae de anathemate inscripia

pace agendum esset poiissimum , vix fieri potest ut ^ est (g) , quosve haec ejusdem verba respiciant : sed

nou eodem lempore de Vitali ipso , a qua maximum

huic bono impedimentum afferebatur , acium fuerit,

et cogilatum. Hunc praeterea designare videntur haec

bujus epistolae verba : ut convietus in dogmate novo ,

nequaquam sub generali fidei lateret nomine, sed illico,

quod doctrince magisterio non teneret^ et vfficium depo-

neretf et vocabulum saeerdotis ; ne fibrce aliquw posthac

faUere cnpienlibus , et prwstigiarum conimenta rema'

nerent. Siquidem bxc nobis hominem exprimunt, qui

(a) Bar. ann. 589, n. 67.
Ib) Vid. cap. ^,

(d) Fpist 75, n. 4, niip. edlt.

quid dicunt iUi ad omnem malitiam audaees (Flavia-
niani scilicet sui, quos alloquitur)? Hasreticus^ aiuni^
iUe factus est , inhabitanlem habet diabolum , et loqm-
tur contra Deum nequiliam, multosque subdola vana-
que faUacia in profuudum eaatii abducit , idjeoque a
Patribus ejectus est^ maxime hujus magister^ qui poT'
tem EeclesiiB abuidit : sic aut Paulinum , aut ApoUi-
narium designant, Montfauconius , ciijns edittone
ator , bis recitatis ait : Hme ut pniito statim aspectu

(e) Lib. IX , cap. 17.

(/}Cap. «2.

[g) Oper., tom. I , p. 692, edit. BB.

545 PROLEGOMENA. S46

seic oferunt , PauHnum viventem doceutemque indi- A qui ApoUinarii dogtna inducere conabantur. Beatiai-

mo imperatori et clementiMmo princijn Theodorio,

eant : nam ilte qui loquitur contra Deum nequitiam ,
et muttoi abducit^e$tf utvidetur, Paulinui: neque enim
m atium hwc conferri poste putamui : eju$ vero magi$'
ter, qui a Patribu$ ejectus eral, e$t Apoltinariu$ tecun"
do memoratu$ , qui poitquam in tynodo ad commujtiO'
nem admiuu$ futrat $ub$cribente Paulino , deinde ab
AthanasiOt aliitque Patribu$, cum eju$ Itanre^im com-
perit$ent y ejeclu$ fuit, Sane hmc muttitudinit dicta
duo$tantumimpetuntviro$^ nempCy ut expl\catChryto$-
tomutf Paulinum et ApotUnarium, Nam ti pott de»
functum Pautinum verba hujutmodi prolata ettent,
Evagrium ejut $ucee$torem haud dubie impeterent, cu-
ju$ tamen nuUa luc menlio. Ego vero sub Paulini et
Apollinarii nomiae ETogrium et Viialem designatos

Ambro$iu$ et cateri epi$copi Itatias,

Fidei tum diffu$a toto orbe coijnitio inlimum nottroB
meniit demuttit affectum, Eoque ut hcec quoque gloria
imperio tuo crearetur^ quod unitatem reddiditte Occi-
dentalium juxta atque Orientatium Ecctetiit vidererit^
ctementiam tuam obtecrandam pariter ac tuper eccle-
tiasticit negoliit inttruendam nottrit iitterit oittimavi'
mu$ , imperator lranquilli$$vne ac fideli$$ime. Dotori
enim erat , inter Orientale$ atque Oecidentate$ iit/er-
rupta $acras communioni$ e$$e cdn$ortia. Silemu$ jam
quorum errore, quorumve deticto^ ne $erere fabuta$ , et
alloquia catta videamur. Nec not tenlaue pcenilet^
quod intentatum caderet in culpam. hto enim tcepe

palo, babitamque idcirco homiliam banc, Paulino, B arguebamur, quod potthabere Orientatium tocietatem^

qui eum sibi successorem elegeral,, jam dcruncto ,
anno scilicet 588 jam elapso, ac non longe a Capua-
nae synodi aetaie. EniiiiTero Apollinarium Paulini
magisirum aut videri , aut dici a Cbr)'so8iomo po«
tuisse nemo umquam asseret , qui probe cognoverit,
qaot Paulinus ipse cum Apollinario , aique ejus dis-»
cipulis pro catbolica fide conientiones perpetuo
ezercuerit (a) , nec satis mirari possum , baec viro
doctissimo adversus episcopum egregle calholicum
dicta, excidisse. (Jnus itaque Yiialis iis designatur
verbis, cujus profecto ApoHinarium magisirum fuis-
se, Socraie, Sozoineno, ac Theodoreio teste, palam
fiierat omnibus, digiloque, peiie dixerim , Vitalero
demonslrat Clirysoslomus mullot tubdola vanaque

et refutare gratiam videremur. Laborem quin etiam
nobi$ indieendum putavimu$ , non pro Italia , quas
jamdudum ab Ariani$ quiela atque $ecura e$t , nec utta
hcereticorum perturbatione vexaturj non inquam pro
iio6/s, quia non qu(Brimu$ quw no$tra fUfil, $ed qwe
$unt omnium : non pro Gallia atque Aftiea, quce om"
nium $acerdotum concordi $ocietate potiuntur. Sed ut
ea^ qucB communionem no$tram de Orienti$ pnrte fiir-
baverunt , cognoscerentur in tynodo , et wmi$ e medio
$crupulu$ toUeretur. Non $olum enim de Afi , quce cle--
menlia tua dignata e$l ^cribere, $ed etiam de iUi$ , qui
dogma ne$cio quod^ ApoUinari$ atterilur^ in Ecctetiam
conantur inducere;not pleraque moverunt , quce par^
tibut fuerant retecanda prcetentibut , ut convictut in

fatUicia in profundum exitii abducentem. VrxieresL C dogmate novo , et redargulut in errore, nequaquam

hujus, quem Chrysosiomus indicat, magisler, partem
Eeclesiae absciderat, el abjecius ea de causa a Pa-
Iribus faeral. Hoc vcro ul de Apoilinario merito dic-
tum consiat , qtii ex Catbolicis Aniiochenis plures
ad Vitalcm profane ordinaium a se episcopum ,
suamque ba^resim ahdnxerat , ac a Patribus deinde
exlra Eccle.-iam factus esl, ita prxler apertam mani-
fesiamque calumnuim de Paulino iie cogiiari qui-
dem poterat , quem Catbolici Eusiathiani sponle se-
cttii fuerant , antiqiiior certe et purior Ecclesia; An*
iiochenx pars. Chrysoslomus itaqiie ad suos verba
faciens, ne Evagrium ei dubi» hactenus fidei et coro-
munionis Viialem lunc vivenles nomlnatim expri-
mat, uirumque ex ipsis, eorumque asseclas sub Paii-

sti6 generaii fidei tateret nomine : ted ilUco , quod doc-
trince magitterio non teneret , et ofjicium deponeret , et
vocabulum tacerdotit : nec fibras atiquo! pott hac fal-
tere cupientibut, el prcettigiarum commenla remanerent.
Nam qm convictut non fucrit pra$entibu$ partibue ;
quod vere augu$to principalique re$pon$o lua^ctemen-
tia definivit , referendam $emper an$ulam quaf$tioni$
arripiet. Eo igitur obiecravimut tacerdotale concilium,
ut nemini liceret mendacium in abtentem componere ,
et in condlio ditculeretur quid ettet in vero. liaque
non cadit in eot inlentionit vel facititaiit ulH tutptcio^
qui omnia prcesentibut partibut obtervarunt : tane at-
tegata texuimut , iton definiendi , ted inttruendi gra-
tia , el qui judieium pelivimut , iioii deftrimut praju"

liiii , ei Apollinarii , qui pridem obierant , persona D didum ; neque uUum eorum cetiimandum eonvitium

indicavlt. Igitur ex hac ipsa Chrysostomi bomilia
coUigl profeclo potest , magnas circa bxc lempora
ob bxreiicum illum turbas in Antiochena Ecclesia
excitata^, eumque propierea bac eadem epislola me-
rilo designatum a me asseri , alque illam postremo
ad Capuanam synodum, atque ejus gesta perlinerey
seeos ac eroditorom hactenus opinio tulit : sed hanc
Ipsam , ot alielram lectorum oculis, ac maluro indi-
cio iteruro subjiciendam hoc loco duxi.

Epittola coneiiH Italiw ad Theodonum fmperoio-
rem. Inter ecetera damnatot teribit in synodo fm$$e ,

fuitf cum rogarentur ad condtium $acerdote$, quorum
frequenter prcetentior abtentia fuU quaudo in commune
eontutuit. Neque enim vel no$ a!$timavimnt eue convi'
tium , cum unu$ Con$lantinopoUtancB Eccte$ice pretby-
teft Paulut nomine, intra Achaiam tynodum OrienlU'
tium juxta atque Ocddentatium pottulaverit. Advertit
etementia tua , non fuitte irrationabile pottuUitum ,
quod etiam ab Orientatibut ett petitum^ ted quia llty^
rii$ sutpeeta movetur^ideo maritima ac tutiora quastita
tunt. Neque ptane no$ tamquam ex forma atiquid
innovavimtu : $ed $ancta memorim AthanasH^ qui

(ii)Vld.cap.iO,1l«

547 SANCTI D4IASI PkPM Ti9

quari e^iumen (Ud fnk, H interit ionciUalU Pairum A riw commnniimi$ jura vioiaums « itd de^lmu ue$tro
nottrorum in coucHHb definita terdanus , non emliimui imperio honorificentiam reservantet , studiotoi not fM-
terminot , quot potuerunt patret uottri , nec hmredita- cit et quietit otiendimut.

SANCTI DAMASI OPUSCULA.

EPISTOLiE/

EPISTOLA PRIMA.

EXRMPLUII 8VN0DI BABITiB MUM EPiSCOPORUll XCUI^
EX RESCRIPTO lliPERIAU.

MONITUM.

Banc Sarazaniut a Theodoreto acceptam tua inter-
pretatione donavit : ego vero tatina Bolttenii editione
utor^ velut primigenio Damati (celu^ ut dixi cap. 5.
Cur vero apud Sozomenum et Tlieodoretum Illyricis,
Holtteniana vero episcopis per Orienlein coiisliiulis
intcripta tit , vide cap. 7. Cteterum mt. codicem, ex
quo tumpta ett ex Bobiensi in Vaticanam biblioihecam
Scipione cardinati S. Sutanna: bibliolhecario trant-
tatum^ diu ante Uolttenium intpexerat, ac te editurum
promiterat Fr. Ludovicut Capellus de tucces. Epitc.
Rom. ditsert. potter. cap, 5; exttat etiam in Vallicel-
lano cod, iS, p. i07, exscripta ex veleri Tridentino,
ad eam tciticet urbem concilii tempore allato , libro.

EP18T0LA. ^

Damasus, Valeriamis « , Yitalianus ^, AuAdius , Pa-
claniis , Vicior , Priscus , Innoceniius, Abundiiis,
Theodulus, et eseteri qui ad aiidiendam causam
Auxentii, exponendnmqiie fidem , In urbe Koma
convencrunt, Episcopis Calliullcia per Orientem
constitutis in Domino salutem.

Coiifidimus quidem , Sanciitatem veslram Aposto-

• Celebris scilicel Aquilt^iensis episcopus, cujus
ordinaUouem Daiidulus in Clironico C(»llocat ad ann.
5t>8; siquidem Foriuiiianus anno l.ibenle 366 aut al*
lero obierai (FoN/anm. scripl. AqnH. c.2, infin.). Huic
reserlbii Basilius Magnus» epist. 91, Oper, lom. III.

^ Vitaliaiiuin ac Viclorem iuter eos episcopos
rccensitos legiinus apud Baron. ann. 155, n. 2^, qui
in Mediolaiiensi lalrocinali synodo contra Aih:in.i-
siuin siibscripseruni : at Ecelesire, qnlbiis pneerant, D
non expriiiumtur. Ughellius circn haec temport,
Victorem Placenlinam Ecclesiam adniinistrasse ail ;
Victorem pr^ierea Florcnliinim episcopum nobis
slatuit Pelrus Casclla de Tuscor. ong. cap. 12, ciii
Zeiiobiiim siiccesstsse iradit. Priscut apud Hilar.
fragm. 8 legitur cum legaiis Ariminensis coiiciiii,
qui poslremo a fidc pra.>varicaii sunt : fieri iiaqiie
facile poiesi , ut cum oniiies resipuissent , huic
synodo sub Damaso ndruerint : de csteris niliil mihi
occurrit.

^ litc clar. editor epistolarum Romanorum pon-
tificum vix scrib^ potuis^e censet eo teinpore, quo
toi Ariaiii episcopi in omnium oculis versnbantiir :
atqiie hiuc llolst<^nianum exemplar noii de laiiito
autiieniico, sed ex ^ra.*co ab imperito inlerprete. vel
corcupio exemplari sumpium fuisse pulat. At liidi-
cra viri docii observaiio est : siquidem Damasiis
lantum esse inali hseresim monet, ut yix cadere ip

lorum insiructione fundatam, eam (enere fidem,
enmqiie plebibus iniimare, qux a majorum insiiiulis
nulla ratione dissenti.it.-Neque ciiimaliter Dei senlire
coiivenii sacerdotes , quoruiii pars esl c;i'leros eru-
dire. Sed Gallorum atque Veneiensium fralrum
relatione comperimus, nonnnllos noii haeresis sludio,
ner|ue enim ^ hoc lantum niali cadere in Dei anli-
slites potest, sed inscitia vcl ex siiuplicitaie qiiadam
scxsh interpreiationibus xstuantes, non salis dispi-
ccrc, qu£ magis patrum noslrorum sit tenetida
sententia, cuni diversn consllia eorum nuribus inge-
raiitur ^. Denique Auxentium Mediolanensem hRC
prxcipue causa damnalum esse prcscribunt. Par est
igiiur, universos ^ niagistros Icgis per orbein Roroa-
iiiim paria de lege seniire, iiec diversis magisteriis
fidem dominicam violare. Nam cum dudum ha:reii-
corum viriis, ut nuiic ilcrum coepit obrepere, ac
praecipuc Ari;inorum blasphemia pulliilnre ccepisset,
mnjores noslri cccxviii episcopi, at(|tie ex iirbe sanc-
tissimi episcopi urbis Romoe directi , apud Ni&Tam
confecto concilio, hunc murum adversiis arma dia-
bolica sialtinriint, atqiie hoc aniidoto mortalia pociila
propulsarnnt , ut Patrem , Filiuni , Spiritumque
Snnciuin unius Deitali^, unius figura;, unius credere
oporteret substantiae, conira seiiiientem alienum a
nostro cimsortio jiidicantes. Quam definitionero salu-
larein postea aliis tractatibus quidam perverlere et

Dei aiitistites posse videatur, sic In lis ad qmoa
scribit eju<; horrorem ingeiierans, ut ad olflcittoi
facilius redeani, et ab ea cavoant.

^ Sic eliain Sozomenus, ct Theodorctus. Calli ita-
que, ac Veneienses episcopi Auxeniium delalernnl
veiiit proiripuum ejus hxresis fomiiem , ac malorttniy
qu.c siinplicioribus episcopis ingerebaulur , consilio-
nini auctoreifi ; eiiiiiqiie n se oh eam causam dampi*
luin fuisse perscripsenni. Curvero? nempe ut ea
senteiitia ah aposlolica aede , unde fons commoniouit
oriiur, rala habereiur , ac promulgareiur ubique :
h.Tc ciiim ejus, «iiiam Romaiii ponlinces synodalibiis
definitionihiis ndjiciebant, seiiteiiii.e vis ernt, ne quit
scilicet , veritatit inimieus ex eorum tilentio ^ete eX'
cusare prwtumeret «qiiin pareret , ut ait Leo M. episl.
107, n. 1. Hicc vero coniigisse verisimile est, post-
quain Hilariiis et Eusebiu<i Vercellensis cum eo h:e-
reiico Mediolani eongrossi sunt , publicatusque est
Hilarii ejiisdem conira iliumencyclicuslibellus. Daro*
natiim raieninr omnes; at hoc r\ hisca litteris mi-
nimc aperle constat, quod scriptic duntaxat ill.nR
sunl ad eos , qui nutare videb:intur epi«eof>08 , iii
officio coiiiinendos ; acta vero «yiiodl » unde hoe de-
monstrnri poterat , perierunt.

• Gpiscopos scilicet : sic Paulus I ad Timoth., cip,
xiii, et ad Tit., cap. i.

»*• EPfSTOLiC.

viftbrc iCDlavcruia. SeJ e( io ipso eiordio ab iisdem A

%no

ipsis, qui boc apud Arinioum re4raciare cogebaiiiur,
eijieudaium bacicnus esl, ni iubrepium sibi alia
dispuuiioue raiereiUur, idcircoquod noii inteliexie-
seni pniruni senlentiam apud Nicapam formatam
csse ^ conirarium. ^ Neque enim praejudicium ali-
quod oasci potuii ex numero eorumy qui apud Ari-
minuro convenerunt : cum constet, neque Romanum
episcopum, cujus ante omnes fuit expetenda sen»
tentia, neque Viceoiium, qui lot annos sacerdotium
illibaie servavii, neque alios bujusmodi sututis coo-
sensum aliquem commodasse : cum prapseriim , ul
dixirous, iidero ipsi, qiii pcr impressionem suecu-
Imisse v