Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis, commoda, oeconomica ..."

Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying.
Wc also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at |http://books.qooqle.com/|

THIS VOLUME
DOES NOT CIRCULATE
OUTSiDE THE LIBRARY

patRologi

CIIRSUS COMPLETUS

SITB

BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, 1NTE6RA, UNIFORMIS, GOMHODA,"OECONOM1GA,

OMNnHH SS. PATRDIH , BOCTORDN SCRIPTORDMQUE

ECCIESIASTICORDM

qui ab mvo apostolico ad usque innocentii iii tempora

floruerunt;

RECUSIO CimONOLOGIGA OMNIDM QD-fi
EXSTITERE MONDMENTORDM CATHOLICiE TRADITIONIS PER DDODECIM

PRIORA ECCLESIiG SJBCDLA ,

JUXTA EDlTIOiNES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUHQOE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM

DILIGENTER CASTIGATA ;

DISSERTATlONIfiUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLOSTRATA ;

OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QOiE TRIBUS NOVISSIMIS SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS

DETECTIS, AUCTA ,

INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALTTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTl

SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;

CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULlS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERlOliBM

DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUB MATERIAM SIGNIFICANTIBOS, ADORNATA ;

OPERIBUS CUM DUBIIS TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONBM

ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;

DUOfiUS INOICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA '. ALTERO SCILICET REKDM, QUO CONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO

SGRIPTUR^ SACRili) , ex quo lectori comperire sit obvium quinam patres et in

QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS blNGULORUM LIBRORUM SCRJPTURiC

TEXTUSCOMMENTATl SINT.

BDITIO ACCURATISSIMA, C;ETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, Sl PERPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDITA8,

CHARTiC QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO COKKECTIONIS, OPERUM RECUSORUN TUM VARIETA8

TUM NUMERUS, FORMA VOLUMI>UM PERQUAM COMMODA SIB.QUE IN TOTO OPERIS DECURSU CONSTANTER

SIMILIS, PRETll EXIGUITAS, PRiESERTlHQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METUODICA ET CHRONOLOGICA,

SEXCENTORUM FRAGHENTORUH OPUSCULORUHQUE UACTENUS HIC ILLIC SPARSORUH , PRrUUH

AUTEH IN NOSTRA BIBLIOTHECA , EX OPERIBUS AD OHNKS iETATES , LOCOS, UNGUAS

FORHASQUB PERTINENTIBUS, COABUNATORUH.

SERIES PRIMA ,

IN OUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESUUK E(XLESlje LATINjK

A TERTULLLANO AD GREGORIUM MAGNUM.

ACCURANTE J.P. MJGNE , 0^X$1Mm . ^m^iiX^XVm IN SINGDLOS SCIENTI^

! : ECCLESIASlfCiS. RAMOS EDITORE.

PATRdjLOGLE TOMUS XX.

S. 1UIV£LII CARTHAGUfEMIS, WJilAAlI MONACfll, ZACCUifil CHHlSTlANi, EVAGKIl MOlfACHl,

TOMC» UNICUS.

— «fflU©

PARISiiS , VENIT APDD EDiTOKEM ,
iA' MA DICTA D'AMBOiSE, PRES LA BARRIERE D^ENFKK.

ou PETIT-MONTROUGE.

1845.

1 ^■'

■f-

• •

• • •

« w w * V •

• * • w ^

» . ..• ",,

* w « » » * «

::- .•

::-:"• • • ,

• '. " " •• • ��

- - - * • ■ •

Imprimtrie de Yiutr di Subct et C**,
rue de S^vret, 97, U Paris.

QUINTI S^CULI

SCRIPTORUM

ECCLESIASTICORUM

QUI AD S. HIERONYMUH USQUE FLORUERUNT,

^rONNCLLlS TANTUM EXCEPTIS, MELICS ALlfil COLLOGAMDIS , UT IN EORUM LOCO ADNOTABITUR,

OPERA OMNIA,

NUNC PRIMUM IN UNUM CORPUS

ET ORDINK CHRONOLOGICO DIGESTA ;

JUXTA MBMOBAIISSUUS EIMTlOineS

OALLANDII, COUSTANTIIy GALEARDl, I.EBEUF, BARONII y ISIDORI MERGATORIS^ BRAIDiB ,

UOLSTENII9 LABBfl BT MANSI

KECOGNITA, EXPRESSA ET EMENDATA.

COLLECTIO, SI QUA ALIA, INSIGNIS

NEC MINUS YIGINTI NUMERO AUCTORES GOMPREHENDENS ,

NKMPS:

8. PHOBBADIUM, S. ANASTASIUM I PAPAM» FAU8TDM MANICHJEUM » 8ULPICIUM 8EVERUM,

8EGUNDINUM MANICHfUM, 8. GHHOMATIUM 9 8. VICTRICIUM RHOTOMAGENSEM , PAM-

MACHlUMy OGEANUM, INNOCENTIUM I PAPAM» S. Z08IMUM PAPAM 9 PAULINUM MBDIO-

LANBNSEM , PAULINUM DIACONUM » 8EVERUM MAJORICENSEM, 8. BONIFACIUM 1

PAPAM , 8. GAUDENTIUM BRIXIANUM » 8. AURELIUM CARTHA6INENSEM ^

BACniARIUM MONAGHUM , ZAGCHJEUM CHRISTIANUM ,

EVAGRIUM MONACHUM.

• :..-.-

J .

• •

* »

TOMUS UNICUS

VENIT APUD EDITOREM ,
IN YU DICTA D'AMBOISE . PR£S LA BARRltlRE D'ENFER ,

ov PETIT-MONTROUGE.

1845.

ELENCHtrS OPERUM

QUJE IN tlOG TOMO CONtUtENTOR.

S. PHOEBADIUS.
Liber contra arianos.
Tractalus de Gde orthodoftA.
Libelius Gdei.

S. ANASTASIUS I papa.

Epistolffi.

FAUSTUS MANICHiEUS.

Liber'contra fidem catholleam.

SULPICIU8 SEVERUS.
Chronicorum libri duo.
De vita B. Mariini liber unus.
Epislolffi Ures.
Dialogi.

SECUNDINUS MANIGHiEUS.

Epistola ad Augastinum. _.

*^ S. CHROMAtlUS.

Sermo de octo beatitudinibus.
Tractatus 17 in Evangelium S. Matthttl.
Scripla apocrypha.

S. VICTRICIU8 RHOTOMAGENSIS.

Liber de laude sanctorum.

Nonnullffi epislol».
Epistolffi et decreta.
Epistolffi et dccreta.

PAMltACBltJS BT OCEAftUS.

S. INNOCENTIUS I papa.

S. ZOSIMUS PAPA.

PA0LII(US MEDlOLAfVtlfSlS.

Vita S. Ambrosii.

Libellus adversus Gcelestium.

Libellus de benedictionibus patriarchamm.

SEVERUS «AfORlCENSlS.

Epistola dc Judffiis.

8. BONIFACIUS I i*apa.
Epistolffi ei decreta.

S. 6AUDENTIUS brixiahus.
Tractatus vel Sermones.

S. AURSLIUS CARTHAGINSlrSIS.

Epistola.

BAGHIARIUS moiimshijs.
Bachiarii fides.
Liber de rcparatione lapsi. .*. :• ;.

ZACCHJElJSxm^siaxfi^s: /.
GonsnUationam vel Dialogorum libri ireV. " ""*''

. EVAGRiyS.

Altercatio inter Theopbllnm CbrisiiaiQinnrtf^BiiQqii^tn fddaBam j *
Sententi». *•- "^^ *' * • •• '^^ : : : :

• I •

Col. 13
31
49

159

175

183 et 223

24^8

323
327
369

457

639

711

Ibid.

715

731

749

843

1009

1019
1037

1071

1165
1181

lArftafc

BRRATA.

iascendendo
)1LUCIDAT
SERMO

luniYIlI etseqq. usqueadcap. XXVill iiKlusiveUlttUM,a Dobisia texlnjaiU GalUi^ ediUoocm, alinude opli-
mam, disposiinsJeffemeliiniiUJieentad cilcemM^iSToIaAtfais, mlhv^ ftHml, tol. liU» ubi eUam capi-
tum Vlil et XXXYllI Utulos suppleYimus.

ANNO DOMINI GGGG.

SANCTUS PHOEBADIUS,

AGINNENSIS EPISCOPUS.

(£x GallaDd. Bibl. Yet. Pat. tom. V.)

PROLEGOMENA.

Pbcebadios, natione Gallus, et proTincix qui- j^
dem Aquitanicac, si Sulpicium audiamus qui et ipse
Aquiianicus eum noslrum appellat (a) , Aginnensem
rexit ecclesiam 9 ut scribitsancius Hieroiiymus (6);
qua etiam in urbe quae caput Nitiobrigum est, for-
tasse ortum liabuit. Quo auiem anoo ad episcopalem
dignitatem fuerit evectus, iiaud est exploraium. Id
?ero contigerit post aniium cccxltii; nam inter prae-
sules Gallicanos qui Sardicensiconcilioeoipsoanno
celebrato interfuere , non rccensetur , ut observant
Tilleinoniius aliique (c). At episcopali certe lionore
fulgebai aiino cccltii, quo missam in Gallias a Con-
siantio secunJam fidei formulam Sirmiensein (quae
inter tidei contessiones Arianicas septima est Aiba-
nasio (d), quxque Hilariodicitur (e) Potamii el Hosii
blaiphemia) uiia cum aliis Galliaruui anlistitibus re- B
spuit ac Uamnavit ; quam praelerea conscripto libro
acriier coiifuuvii, ut ex ipsius opere satis comperi-
mus (/).

His porrostrenue gestis, posierius iiiterfuitsynodo
Ariininensi, anno ccclix ab eodem Gonsiantio coac*
la) : qua quidem iii synodo, eorum qux primum pro
fide caUioiica conlra pertidiam Arianain , nondum
captivatis patribus acta sunt , pars roagna fuit Phce-
liadius. Quin etiam posiquam cxteri fere omnes ces*
serunt, ipsemet nibilominus constantissimus cum
ServationeTuiigrorum episcopo, proveritaieNicaena
plurimum deceriavit, Sulpicio teste (^), oninesque
Aribmanitarum impetus invicto sustiuens aniino,
profcssus est roalle se exsilium omneque supplicio-
rum genus subire, quam fidei formulam ab Arianis G
coiicepiam recipere.

(a) Sulpic. Sever. Hist. sacr. lib. ii, c. 44.

ib) llieron. de Vir. Illustr. cap. 108.

(c) Tillem.Mem. eccl.ttun. VI, p. 417; Sammarth.
Gall. Glirist. toin. U, p. 895 : Untoire littiraire de la
France tom. 1, part. ii, p. 266.

(d) Aihan. de Synod. §28, opp. tom I, part. ii,p.

(e) Hiiar. de Synod. § tO.

(0 PbcBb. iib. contra Arian. 9i.5 et 23. Vid. in-
fra.

Verum postrooduro Valentis fraudc deceplus, for-
mulam a se prout libuii, immuiatam , nibilque nisi
catholiciiro, ut ipsi videbatur, complectentem, itdmi-
sit ac sua subscripiione firmavit. Nimiium Arianus
ille Mursorum episcopus, confessioni fidei Ciiristum
non essecreaturamasserenti, hujusniodi senientiam
adjecit, «/ sunt alite creaturcB, cui sane inerat liajre-
seos Arianae venenuro. Etenim, ut cuin Siil)>icio lo-
quar (A), his verbis similis esie caiteris creatnris Filius
negabaiur; creatura tamen, potior tantum cateris, pro-
nuntiabatur. Qua de re consulas velim qux habet
sanctusAmbmsius (i).

Hinc igitur argiias, non eo usque rcm esse deduc-
tam, ut ad faaeresini Arianam profiicndaiii acccs&erit
Phoebadius : imnio vero vix fraude detecla, ipsemet
aiili|ue prassules Galiicani, ut inquit Sulpicius (;),
apud Ariminum gesta condemnant^ et in statum pristi-
nttfii ecclesiarum fidem reformant. In caiiideiii sen-
tentiiiro llieronyiuus (k). Quod quidem plenissime
astruitur ex actis ab Hilario (/) ac Theodorito (m) re-
latis. Errorero itaque insectatus sanctus praesul si-
roul ac primum illum detexit, fidci suae iniegriiaiem
palani osiendit ; ac propierea de ejus fama nibil inde
detractum, ejusqiie auctoritas neutiquam imminuta :
constat enini ipsum deiuceps pnefuisse conciliis,
Valeuiino anno ccclxxiv et Gaesaraiigustano suban-
num cccLxxx coacils. Vitam auiem agebat adhuc
anno cccxcii, quo suuni de Viris illustribtts con-
scripsit libruro Hieronymus, qui de Pboebadio in eo
baec habet (n) : Vivit usque hodie decrepita senectuie ;
ut proinde per annos fenne xl ecclesiaro rexerit
Aginiienscro. Vir fuii pieiate ac doctrina ciarissi-

{g) Sulpic. Hist. sacr. lib. ii, cap. 44.
\h) bulpic. Hist. sac. lib. ii, cap. 44.
(t) Aiubros. de Fide lib. iii,'c. 16, nn. 129, 130,
opp. toro. II, p. 519.

(f) Suip. Hist. sac. lib. ii , c. 45.
(K) Hirron. Dial. adv. Lucifer. , § 19,
p. 191 ed. Veron.

opp. 1. II,

[/) Uilar. ex ep. hist. fragm. 11, num. 1.
\m) Tbeodur. Hist. Ecclca. lib. ii. c. 22.
[ft) Hieron. de Vir. iiiusur. cap. 108.

Pataol. XX.

f t S. PHGEBADII EPISC. AGINNENSIS 13

mus, et Arianornin perfidiae insectator acerrirnus : A iisdem firis dl. ma^s probanlnr eomm pYaeltn, nni
cliarus propterca prae caeicris sancio Ambrosio
Mediolanensi episcopo, ut ex ipsius epistola eidem
Pli(ebadio ac Delphino Burdigalcnsi ,pr;£suli simul

inscripla inlelliginius (a). Casterum ejus memoria in
labulis ecclesioe Aginuenais recolltur die 25 Apfi*
lis. Qua de re pluribus Diohytius Sanimarthanua (6)
el Bollandiaiii (c).

Ex iis porro litierarum monumentis qu» ad (Idem
propugiiandam posteris comrocndavit Phoebadius,
uuum memorai Dociur maximus ; reliqua vero quuc
ab eodem auctore perscripta rerobanlur, se non le-
gtsse proHtetur (d) : Edidil^ inquil, conlra Arian9i
librum, Dicnnlur el ejus esse alia opuscutaj qucs nec-
dum legi, Et exstat quideiu itber conlra Arianos,

sive Vigilio Tapsensi, slve Gregorio t^liberiianu! se-
dis iii provincia Bxtica episcopo ascribendum opus
censuernni.

Ei jure optimo enimvcro : nam toiins operis con-
ttttus stylUsque unum plan<^ Ph(Bbadiuni cl.imat.
tll primUm quidem aub iniliuhi auHor (fn) : Jam pri-
dem^ inquit, adversus Arianos Ubellum edideram,
Ecquis veru non videat hisce verhis prxcedens iii-
dicari opusculum, procnl dubio Phcebadianum, alqne
ila quidem inscriptum, queinadmodum el illud llie-
ronymns noininavii? Ad hxc easdcm loqncndi ralio-
nea utroqne in opere comperimus : utrohique Sa-
pientise liber snb nomine Salomonis laudatur ()i) ; et
symbolum Nlcxnum, tractalus Niccenus vocatnr (o).

quemexaravitbeatusamisicsadsecundain fbrmtoliim B Utrobi(|Ue Sabelliana hu>resis cum Ariana conjnngi-

Sirmiensem pcuilus proQigandam, ab Arianis in
Gallias missam, Lalineqne conscripiam ut auctor est
Atliana&ius (e), alque ab Hilario relaiam (/). Hu-
jusmodi auiem opuscuUim cum aliia noiinullis anti-
quorum scriptis priinus evulgavit Genev» anno 1570
Theodorus Beza ; uiide in Patruni bibliothecas irans-
iit. Deinde quorumdam vcicruro Galloruiii iheulo-
gorum operibns intcxtum, Petri PiihoBi studio Pari-
aiis prodiit anno 1586. Separatim praeterea ipsuro
cum nolis ediditCaspar Barlhius Fiancofurti anno
1623. Deniquc Parisiis iterum nnnu 1666 excuden-
dum curavit Delalandlus (9). Scriptum auiero opos
merito exisiironiur anuo circiter ccclviu adiiuesn-
perstiie Hosio Cordubensi (|ui laudktam forniulam

tur (p). Eadem pnvlerea ulrobique docirina, ubi de
ratione agitur qna Deus aniiquis patribns se conspi-
ciendum prxbuit. (q) Eadem deniqiic utrobiqne eo-
rumdeni scripturie locorum interpretatid , uhi dc
personarum distinctione sermo hnbetilr. Ihvc aliaque
complura latius periractain videas apud Gallicaehisto*
riflB liiterarige 8eriptore8,quo8 modo semel iierumque
laudavimus.

Illud porro adtertere Juverit. quod nemini hncte-
nus ohservatum : Phoehadium scilicet consuevisse
lueuhrationes suas tacito airctoris nomine in vnlgus
emiiiere, ut ipsemet testatur ubi ait (r), c se amico
legendiim dedisse libellum adversus Arianos, simnl-
que ab eo mngnopere postulasse, ut inierim dissimu-

Sirmiensem subsignaverat, ut ex ipso auctoreeru-C lato aueme, doctis viris et pnideniibus legcret; ut

diinur (h),

Verum iion hujusce tantum libri auctor fulsse
perhibetur noster Aginnensis anlisies. Hieronymnm
eniin modo enarrantem audivimus, alia ejusdem
scriptoris opiiscula suo tempore exstiiiase, quaa ta-
men neutiquam ipse legerit. Ei alierttm quidmn
etuimnum supe.^est praeclarum opuB de fide ortkodoM
contra Arianos quod nos ab8<|ue ulla cuitctatioite vel-
ut genuinum Phccbadii fetum agnoseimus, sifo
Hieronymi duciUy sive baiid levibus ralionum roo-
mentis permoti, quas in mediuro protulerunt em-
ditissimi viri (i) a^l eamdeni senteiiiiam astruendam.
Exstat porro hnjusmodi liber inier Gregorii Naiian-
icni (j) et Arobrosii (k) opera evulgata; quonim

si queni mOTissei, qiiod illic plus aut minus posiluin
viderelur, posset plririmorum consilio emendari. 1
Hxc ille. Atqiie iia qnoqiie se gesserit sancius Pater
in eo evolgando, de quo verba facimus. Hine vero,
ut par est conjicere, oria occasio hojnsmodi opiis
Gregorio Naiianxeno et Ambrosio, laniis Ecclesi.-c
sive Grxca! sive Lalinse palribus, ascribendi. Ac-
cedit prielerea, ut virls doctis animadvtrsum, quod
ex eodem Phcebadii opere nvulsnm fi^agmenfnm 11-
bro de Patris et Fiiii unitate intexlnm ruit, qni inief
Hilnril Pictavensis opera circumfertur (1) , nee non
«ermonl qnem diuiissime Augu^tiito adjudicafront (/)•
Qn;p. utique omnia juiiclim acccpla, operis ct antl^
quitaiem argnnnt et elcgaiiiiam, simulque auclo-

tainen uirique abjudicandum esse, dootorom hoini- 1^ rem doctrina ei erudiiione pnsManiem virum evin
num studio luculenter ostensuro (/). Neque vero cunt.

(a) AmbroB. epist. 87, opp. tom. H, p. It06.

16) Sammartli. Gall. Chrif^t. tom. H« p. 896.

[e) Bolland. Act. SS. April. toin. Hl, p. 366.

\d) IHeron. I. c.

(e) Aihan. de Synod., $ 28, opp. t. I, part. 11,
p. 744.

(/) llilar. deSynod. CIO.

{g\ DelaL Supplem. Goncil. Gall. pp. 3-9T.

(Ii) Plioehad. lih. coiitra Arian. § 23, infra.

(i) Uisi, litl, do la France^ lom. I, parl. 11,
pp« 273 seif.

(fjGrpg. Naz. orat. 40, opp. tom.l, pp. 7178eqq.

(k) Ambroti append. loin. H , p. 346 edlt. Pa-
risi BB.

(/) Nourry ad Ambros. Append. I. c. ; Tillcm.
Mem. eccl. tom. IX, p. 727, not. 64, «icr S. Grigoire
de Nazianze; Hintoire liti, de la France^ 1. c.

(m) Phcehad. de Fide orihod. c. 2, infni.

(n) Id., lilir. conira Arianos. §§7, 11, pp. 251,
25i; de Fid. orlhod. c. 5. p. 261. .

(0) Id., lihr. conira Arlanos, % 27, p. 25G; de Fid.
orthod. c. 8, p. 264.

(p) Id. ihid., § i$, p. 253 ; de Fid. c. 8, p. 264.

(q) Id. ibid.. S 17, p. 254; de Fid. c. 8, p. 264.

(r) Id. de Fid. orthodox. § 2, p. 257.

(») Hilnr. opp. lom. II, p. 719 ed. Veron.

(i) Aug. opp. lom. Y iu Appcnd. serni. 113,
pag. 206 ed. BB. ?M%.

n L1BER CONTRA ARIANOS. U

<'.deccrttin opusculi eiemplar typis expressimus, A inter eruditos convenit (a) istam oradonem 50, qu»

quod ad mss. codices Teteresqiie editiones recensiiil
Nouiryus doctissimus mnnaclms Benediciiinis in sun
pritdara opemm Ambrosianornm edilioni% in Ap-
peiidice ad (omum II, pag. 3i$-558.

Soperesi nt paociila dicnmos de Hbetto fidei, qni
fertiura iiiter Phwbadiana locun in nosiro edilo
lenei : est eiiini pr.Teeden«is de fide orihodoxa Ira-
etatns ▼cluii coinpendivm; neque f^olmn m.nieiiu:
alfinitale, sed ct soriptoris ipsius consilio aUeri coii-
jaiifendut. Exstat autem IHieltus Sllc inter Gregorii
NaiiAomN orationeSyntmcralorqnc 50. lam vero

Nazianzeni esse pulatur, i(a concinere cuin 49,
quae ipsius pariter existimatur, ut unum eumdem-
qiie referat anctoreni. Porro cum ex superius dl-
ctis saiis consiet, oraiionis 49 auctorem e^e Plioe-
badium; propierca quae est 50 ipsl quoque jure
asserenda. Neque bac de re plura coniexere ani-
nius est : qui pleniora desiderat, viros doctos con-
sulat, quos nssectali sumus (h), Nostram auieni
libclli hujus ediiioiiein ad novissimam Ballerinianani
cxcgimus.

(a) Quesn. disserL 14, ad opp. S. Le<>n., g 7, (6) Histoire liudr. de U France^ tom. i, part. ii,
tom. II, pag. 3»0 ed. Liigd. ; Baller. opp. S. Leou. ^ P* ^^^a num. 3.
tom. IH, p. 918 ed. 1700. ^

SAnrCTI PHOBBADn

AGINNENSIS EPISGOPI

OPUSCULA ADVERSUS ARIANOS

LIBER CONTRA ARIANOS.

GAPUT L

Disputationis occasio et argumentum,

Nbi illin xabolic» subtilitatis fraudem vidcrem,
qus onnium fere sensibus occupatis, et haeresim
persuidet nl fidem rectam. ei fidein rectam damnat
ut haeresim ; nullum omnino super bis quse nuper ad
nos serlpta venerunt, sermonem haberem, fratres
«havissimi. SufOeiebat enim consciemiaB parvae le-
nere quod credit : a^iimanti fore rectius tueri pro-
pria, quam extranea ei aliena dlscutere. Sed qula,
ul dixlmus aut hocresis suseipienda cst ut cniliolici
dictmur;iiutTere catholici non futuri, si haDresim
non nspuditraus : ad haiic tractatns conditioiiem ne-
cessittte deseendinius, qunm zabolicum virus sub
modestia religiosas venerationis occiilinin,inmedium D
proferre nos convenil : ui et maliini quod sub opi-
nione ▼erborum simplicium laiet, deprehendaiur, et
oiendacio detecto feritas interclusa respiret. De-
tMraendasont enim aliena, ut nosiris credatur : nos-
liis Buiem,'nisi ea fuerlnt dcsiructa, ui solis credi
^ebeul, non llhi rredendum vidco. Igittiir ^ anie hse-
resim nbolie» frande cifcatam proferre in conscien-
Itam pvblieam poesim; tameii dum de ipsa mitii ser-
mo est, dans fidei me» pignus , caiholicum me pro-

iKibo; probatum quidem ut ^pcro Deo primuin , dein
conscienti» meac : scd ei his probandum , qiios aut
meius aut saeculi ambiiio non vicerit.

CAPUT 11.
Arianorum faltaciee,

liicipienies igitur ^b ipso capiie perfidiae , non
fidei,ac deinccps pcr torum corpus decurrenies,
prohabimus miilta per fraudcm comniunis professio-
nis, quoe scillcet nec recipcre possuiuus: iionnulla
vero sine ulla pudorls similitudine csse congesla.
Nain ei unus Deus non sine fraude proponiiur, nec
duo simpliciter neganiur: nonicn vero substantiae id-
circo penilus juraiur, ut scindaiur a Patrc Filius:
dcnique naiivitas ejus referaiur iguoia , qu» si , ul
csi ex Patre, ita credaiur, ipsa sui confessione satis
nota est. Major Pater Fiiio dicitur , nou tamen ea
dKTereniia qua Filio .Fater niajor esi, sed omuibiui
divinx glorix bonis niajor: quibus si niinor est Fi-
lius, nec ipse esse hi Paire dabiiur, quia niliil in
seinciipsam recipiei xieriia ejus beaiiiudo, iiisi pro-
prium. Non auiem propriuni Dei , nisi plenuro atque
perfecttim; nec nirsum iu eo Paicr c^se dignabiiur,
in quo totus cssc non possil. ilabcre iuitium Pater
negatur, hoc ideo, ui Filius nou ad auctorein, sed

* Ante lueresim, Praemiitendum videtur ^namvts , vel quid simile.

15 ' S. PHOEBADII EPISG. AGINNENSIS 16

ad tempus habere credatur. Puto autem, cui ini- A (Joan. xx, 17): qua definitione mala». interpretatio-

iiuin sic ascribiiur , fini obnoxius non negetur. Sul>-
jectus deinde Patri Filius dicitur ; non tamen ut
Filiu!» Patri, sed ut servus Domino, cum legamus
servum liaeredem esf^e non posse. Denique cum omni
creatura subjecius Deo refcrlur , invisibilis, immor-
talis Pat«T numiaiur , ui scilicei in contrariis eorum
Filius jaccat. '^ Si hxc igilur singula non humana
prsesumpiiune.sed auctorikile dlvina loqui rerellimus:
Gonsequens erit in ea parte catholicam fidem stare,
qua^ talem recipit Deuin , qualis debet esse qui
Deus est.

CAPUT III.

Venenum melle Ihum.

Unum , inquit, constat Deum esse. Yideriquidem
non pnssunl calumnianiibus conjecturis argunieiita-
ri, ei sanciiiaiem fidei simpllcis maligna inierpreia-
tione torquere. Scd respiciendum ad Ursacium et
Valentein et Potnmiumy quia 8a*penumero iisdem
^erbis unicum Dcum subdola fr.iude confessi sunt.
Nihii simplex in hac fidei professione susccpi , quse
prima fionte ad dccipiendos imperitos, creduios,
incautos, hxreiica subtilltate blandilur: pari modo
quo veneni poculum mella commendani. Unum , in"-
qult, constat Deum omnipoteniem Patrem. Nemo
nosirum abnegat, quia nemo ignorat: sed (utprobari
ipsorum tractatibus potest) dicimus illos hoc luco non
tam unum Deum prolessos, qnam unum Pairem om-
nipoteiitem. Namque et eadem consiantia Filium

nis in tiintum a Patre Filius separatur , et infra om-
nipoteiitem Deum poniiur : ut nobis et naiivititis
conditio » et humanitatis infirmiias socielur. Denique
subjiingunt Denm omnium , Unus est Deus , quo di-
cto Duminus non Deus absolute denegaiur ; Deo et-
enim Palri non Filii nomine, sed creaturae conditione
subjieitur. Et credo , boc loco auctorilas Aposiolica
Tindicabilur , ut Dens Cbrisius dicatur potius qiiam
sit : qiiia dlxeril : El donavit illi Deiu nomen quod
$uper omne nomen est (PhiUpp.^ it, 9). Sed et ipsius
Domini negantis esse se Deum verum , cum dicit :
Ha!c est vita merna , ut cognoscant te solum et verum
Deum (Joan, xvii, 5); et : Quid nu^ inqult, dicis
bonum? nemo bonus ntst tini» Deus (Luc. xviii, 19).
B Adhuc audies: Cur honorem ab unu et solo Deo
non quaeritis? De die autem et hora nemo scit nisi
Pater sotus (Matth. xxiv , 36). duces cuci ! o sx-
culi ambitione decepli ! non distingueiites Dominic»
potentiae duplicem statum , in siia unumqiicmquo
proprietate dlsianlem ; et quidquid de homiiie ejus
dlctum est, Deo applicatis, ul ipsc Deus homini
imbeciliiiate societur.

CAPUT V.

Arianorum blasphemia. Epislola Polamii.

Et Idcirco duplicem hunc statum, non conjuii-
ctum, sed confusum vultis vidcri,ut etiam unus
Tesirum, id est, Kpislola Potamii qu» ab Orientc

nolunt, et Deum umen Filium cunateniur. Pnio ^ «^ ^ccidenic transmissa est, qua asserit; carne et

fiuscepisse alierum non negabuni ; et idcirco inte-
grum illisest in liac sua perfidia , non fide, unum
Deum Patrem,qiiam unum Deum dicant. Quamquam
in omni prufessionis suse corpore sic ipsum Do«
minum nostrum iion negant , ut Deum desiruant ,
hoc e>t, ut tantum nomiiie Domini dicant, quo no*
miiie etiam nos appellarl soliti sumtis. Ego^ inquit,
iftxi: Vos dii estis (Psal. lxxxi, 6). Quo nomiiie et
Moyses ante donatus esi : Faciam te^ iiiquii, deum
Pharaoni {Exod. yn, i). Ne quia ergo putet his verbis
perfioi catholicani professionem, si et iinum Deum Pa-
trem confiteinur , et Deum Filium non negamus. Po-
test enim et Deus Pater sic unus Deus dici , ut sit
unus Pater , non Deus unus. Potest et sic Fllius Deus
dlci , ut Deus non sii.

CAPUT IV.

Deus unus , aut nuUus. Cmci hofretici.

Dnos, Inqnii, deos nec posse, nec prxdioari de-
bere scimiis. Hoc nec umquam ex ore nostro duos
deos proferimus. Deus enim si non unus et verus
esty Deus non esi. Sed advertenduin estqua istud
definitionc ponatur , cui perfidiae paretur hoc totum,
in quod piaculum cummunia nobiscum verba pro-
rumptni. Statim eniin cnr duos deos negaverint po-
nunt: Quia ipse Dcus aii : Vado ad Patrem meum et
Patrem veslrum , ad Deum meum et ad Deum vestrum

spiritu Chrlsil coagulatis per sanguinem Marix et
in uiium corpus redaciis, passibilem Deum factum.
Hoc ideo ne quis illum ex eo crederet, qiiem im-
passibilem satis consiet. Fecisiis igilur de Spiritu
Dei et carne huminls ncscio quid lerlium : quia nec
Tere eiiam Deus est, si Verbum esse desinit (caro
enim faclus est) ; neque vere homo, quia non pro-
prle caro , fuit enim Verbum, ac si ex utroque jam
neutrum est , ille, inquam, ille qul contra hoc ve-
nenum uiramque substantiam suam affecius proprie-
tate distinxit. Nam et Spiritus In illo res suas re-
git, id esl, vlrtutes ei opera et signa : et caro pas-
sionibus suis funcla est. Cibum de^ideravit, cum
tentaretur a xabulo : Miivit ad puteum Saniari»,
^ cum proplietai tox sit : Deus a*ternus neqiie sitiet
neque esuriet. Quid adhuc de hominis affectu flevlt
Lazarum et Jerusalem? posiremo aiixius fuii ad
morteni. Sed quod expressit affeciu, iiumquid non
tesiatus est verbis? Ait enim Nicodemo : Quod de
carne natum est^ caro est , et quod de spiritu^ spiri-
tus{Joan. lu, 6); et caro^ inquit, infirma, spiritus
promptus est {Matth. xxi , 46). Non ergo fit spiriius
caro, nec caro splritus : quod isti volunt egregii
doctures , ut factus tit sciiicet Dominus et Deus no-
ater cx hac substantiarum permixiione passihilis.
IJeo aiitem passibilem volunt dici» ne et impassibi-
lia credatur.

• Si. Ita rescribimus. Al. sic.

CAPUT VI.

LIBER CONTRA ARIANOS. 18

A«x subitantia niea {Lue. xix, 8). Ideo hxc in unuin

Nicmna syncduB, Vert/as incorrupta,

Sed quid necesse esl nltinrn scnKari , et virus in-
ternum per argumenta prodiens communi exponere
et publicare judicio, cum luciruga scrpens per an-
fracius evolvens seriem suam toriunseque proce-
dens, qualis quaniusque sit aliquando prodiderii ,
et venenum prius solito solitus aspergere libertnie,
vicioriis totum pariter effuderit? Ab Episcnpis pro-
cedit edictum : Nemo unam stilistantiam dicat : hoc
est : Nemo in Ecclesia praedicet Patris et Filii unam
esse Tirtutem. Quid egistis, o beatae memoriae viri,
qui ex omnibus orbis partibus Nicxam congregaii,
ei sacrls voluminibus periractis, perfectam fidei ca-
Iholics regulam circuniinspecto scnnone fecisiis,
danles bene credeniibus communis (idei dexteras ,
errantibus vero Tormnm credendi? En labor vesier,
en anxia soUiciludo qiio recidii, qua orientis mali
semina, quantum in vobis lunc fuii, professione ca-
tliolica necavisiis? Yetalur in Ecclesia prxdicari,
quod solum sanxistis ob liaerescs detegeudas debere
iii Ecclesia pr»dicari. Tollilur quod probastis , et
quod damnasiis indticiiur : quia mendncium astrui»
nisi destructa veritate non polerat. Destructioni qiii-
dem illa non subjacel, et ut esi seinper incorrupia
durabii; sed inanus sibi sacrilegas inlerentes, tam-
quam violatam punivit.

CAPUT VII.
Subilantiw vox expticalur.

Nemo unam substantiam dicat. Quod piaculum,
quod facinus in hoc verbo, qua ex pnrte catliolicam
fidem pulsat? Uirumne sono vocabili, an inier-
prelaiione rei ipsius ? Nihil fallor : interpretatio
caret culpa. Substantia enini diciturid (|uod semper
ex sese est : hoc est, quod propria inlra se virtute
subsi&tlt; qtiae vis uni et soli Deo competit. Usiia-
tum vero et familinre divinis voluminibus lioc no-
men nec ipsos puto ignorare qui negant. David enim
ex persona Cliristi : Infixui ium in Umo profundi ,
et non eit iubilanlia (Pial. xxviii, 5). Et rursum :
Subhtantia mea in inferioribui terrw {Piol. cxxxviii.

exempla congesslmus, ne sermo ille caperet indoe-
tos, qiiod lesiati sunt; idcirco subsianiiam non prae-
dicaiam, quia in divinis Scripturis nusquam iiive-
niretur. Ergo si iieque ipsiim vocnbulum substantiae
sarris litleris novum est, upque inlei prelntio ejus
habet crimen ; superest ut dispicinmus qua ex cnusa
repiuliciur hoc nouien. Dispicientes autem, in-
venimus illos nonnomen,sed nominis repiidiare
virtutem. Qiiod si reliicebit, erit apud nos inluiius
noiiiinis siatus : erit et illorum sensus in vitio , qul
dum novellas profanae intelligentix vias quaerunt, a
recio Evangeliorum limiie rccesserunt.

CAPUT VIII.

Ha;reticorum objectionei iolvuntur.

Prins tnmrn quam aslruo quod spopondi, occur-
rendum est illis quas in cotitrarium proponuntur.
Aiunt enim inveniri qnidem in divinis volumiiiibiis
nomen subslnnliie, sed non siatim pcriineiis ad cam-
dem speciem quac iiiducatur a nobis. Ibi enim per
substanliac vocabulum , aut virtulcm nut diviniia-
tem significari. Et nos ergo unam Patris et Filii
siib^tantiam vindicanles, qiii«i aliud quam in utro-
qiie pares divitias, unius scilicet divinitatis praedi-
camus? De quibus diviliis ait Apostolus : JSolai^
inquit, fecit Deui divitias glorics suas {Coloss. i, 27) :
quod esi Clirislus. Et unam ntriusque dicimus esse
viriiitem, de qua idem Apostoliis nit : ChristuSf vir^
C tus Dei est (I Cor. i, 24). Quae quidem virius, quia
nullitis extraneac opis indigct; dicta subsiantia est,
ul supra diximus, quidqnid illud esl sibi debens.
Niliil ergo in lioc vocabulo novum, nibil exlraneum
dicimus, nibil inrongruum divinit:iti,eliam in quam-
vis parlem signi6c:tnli;e irnnsferalur. Sed (ut coe-
peram dicere ) omnis ista quaestio nominis , alterius
est doloris : itec vocabulmn , sed vis vocabuli dis*
plicel. Qiiibtts enim accipere auribus possint unam
Pairis ei Filii subsiautiam pra^dicari, hoc est, hoiio-^|-
rem, digiiiintem , claritatem, virtuieiu , majestatenrgi
pnri in uiroque veritaie conimuiiein; qui a Pnire \
Filium separant, el divisis stib^lantiis in sua unum-
quemquc proprieiale degeiitem, repudiata diviniia-
tis coinmunione propouunt? Hic ergo blaspliemiae.

15). Et : Substantia mea ante te est semper {Psal, B bic dictus sacrilegus dolor, quo in Patre et Filio re-

xxxviii, 8). £t : Substantia mea tamquam nihilum
anle te {lbid.fi). Serutetur fenerotor substantiam ejut
(Psal. cvui, 11). Sed ct S.ilomonis senleiitia : Sub^
stanliam, inqiiit, tuam etdulcedinem tuam {Sap. xvi,
2). Et Jeremias : Si stetissent in substantia mea (Je*
rem. xxiii, 22, sec. LXX). El iii Proverbiis : Sub-
slantia divilis , eivitas munita { Prov. x, 15). Et in
eo<lem : Domum et subslantiam dividunt patres fHiis
(Prov. xin, 22). Sed et Tobias : Si fuerit , iiiquit,
tibi copiosa gubslantia{Tob. iv , 9). Et idem : Fili,
#x substantia tua fac eleemosynam (/6ftf., 7). Sed et
Joanncs : Qui habuerit substantiam mundi (I Joan*
tii, il). Et iu Evangelio : E€C$f inqniitUimidinm do

cipitur Deus unus. Murtuis eiiim auctoribtis hujus
veneni, scelcra tamen eorum el doclrina non mo-
ritur. lllis, inquim, auctoribus in tnntum a Patre
separnntibus Filium , ut ore sncrilego protulerint»
Filium Dei aiite 8.Tcula quidem creatum et funda-
tum, sed vivere et essc a Pntre suscepisse : et fuis-
se antequnm nascereiur; et Deum qiiidem esse, sed
non esse verum Deuin. Siiccessoribiis igitur hiijut
perndiae, non lidei, per quos inalorum serpii haere-
dilas, merito iina substantia displicel , qnain tolli
veliit scandalum ct unitalis divortium posiulnnty
ignoranles illos tautum caiholicos.[esse diceudos ,
qui in hiijiis professibnis communione roncordnhr.

CAPUT IX.

/fif»M CAHarl naihitai. Ckriunt ex Deo , in Deo ,

eum Deo,

lilud •iilefn qais ferre aBquaiiiiniier possit, ut
Quem iiiitiuin liabcre pro cerlo asserunt, bujiis na-
tivitaiein liabeani in iBcerium? Aut utrumqiie in
occuUo babeiiduro eat, quia contemporalc est : aul
lilrumque esse cogniium debei. AlleriiRi enim neqiie
nosci, neque ignorari sineailero poiesl. Habet (In-
quii) iiiitiuro Filius, sed est cjiisdeni occulta naiivi-
ias. Non est iniquuiD.quis prodtdiidenaiivi(ate?cur
tacuii? Immo ipsa nativilas unde noia, qnae asseri*
lur ignoia? Sed hoc loco homines omni spe bona
vacui prjpscribunt propheiae aiiclorilali dicenlis

S. PHCRBADn FJiSG. AGINNENSIS 20

Al tilium fraude verborum : Gennil (]iiidein Filiiim Pn-
ter, sed iiemo scit uiidc. Nam ct similiter Judai di-
xerunt : Nos $ciinus quod Moysi locutus esl Deus :
hunc outem nesclmus und^. sil ( Joan, ix , 29 )/Quam-
vis enim aliquando nobiscum faciant communione
verborum , et nonnulla videaiitur dicla simpliciter
infamia hxreiicx provitalis aspergere ; tamen quia
fere^ eorum veniunt adversus fidem veram, necesse
est secundnm plura inielligi pauciora; prxsertim
cum si quid receptum fiierit conira fldem vcniens ,
totius ftdoidamnum sit. Semo scit^ inquit, quomodo
genitus sit Ft/ins, nisi' Pater solus (/oan. i,i8).
Quld ergo sibi vull illa seiitentia , quia hoc DomU
nus ignorare nos nolens : Ego , inquit, de Patre
exivi , et de sinu Patris ( Joan. xvi , 27, 28 ) ? Proh

Naiivitatem ejus qnis enarravit {Isa. Lvm,8)? iion Bdolor! Cur secianles ignc^rantij? tenebras ignorare

intelligentes jam lunc eos prophelali spirilu esse
prxvisos,qui daiuri eraut inilium Dei Verbo, hoc
est, Dei Fiiio. Nativitatemt inquii, eju$ qui$ enarrt^
vit? hoc esi dicere : Nemo bominuin poierii. Nenio
enim poiuii pracier ipsum, qui sinum Patris edis^e-
rcns, principaliter nobissecreta nntivitatis sux reve-
lavit. Nam, ei legimus ad eamdero speciem diclum
esse : Quis cognouit sensum Domini {Rom. xi, 54 ;
I Cor. I» 16)? Sed rursum docemur : iVtsi hfririlue
qui in ipso est. yMtivitatem ejus qnis enarravit (1 Cor.
I, li)? hoc esi dicere: Neino audeai enarrare quod
noB potest. Cur autem ncmo poierit? quia scilieei
non &olum ex eo ct cum eo , scd et iu eo est qui
caret nativiiaie. Genilus eiiiin ab itigeiiiio , bis di-
viii:L* gloriu! bonis natus cst qu» penes ingenitum ^
erant; et penes eumdem iiigenituin def^ivit Pater
habrre quod genuit, cuiiidem iii semetipso iiabendo
qucin gentiit? Ilujus igittir naiivilas ideo inenarra-
bilis nuiiiiaiur. quia pcr ipsaui inconceptus esi, sed
perfecius ex Deo Paire Filius Deus est, quia secun-
dum Scripttiras de Filio diximus, exeo^el eum eo^
et in eo {Rom. xi, 36).

CAPUT X.

tBocirina hujusmodi exponitur, Verbis^ non sensu ^

hetr^ici nobis eonveniunt.

Ne quis signifieaiionum varieiate turbetur, red-
denda esi ratio diclorum : et ne proposita confun*

iios noluii ? et uliqiie noluii, ut auctorenobis cogiii-
10, statussui qux*stio lolleretnr. Noncnimerat quo:-
rcndum , quls, quomodo vel qualis essci , cum uitde
essei nosceremos. Scd si hoc loco ipsiusDomiiii sen-
lentia id confirmaiuni esse propoititur, diceniis scili-
cei : Nemo novit Patrem nisi FiliuSf nec Filium quis novit
niii Paler {Maith, xi , 27) ; audient a nobis, ne finu-
dem faciant divinxdefinitioni. Scqitilurcnini : Ei cui
voluerit Filius revelare. Non est enim penilus occul-
lum quod non potest revelari. Revelatur eniin , si
dignus revelatione quis fuerit.

CAPUT XI.
Per Spiritum Dei secreta cognoscimus.

Jam ergo haec noiiiia secreti causa non tegitur,
qux revelatur cx causa : ct consequens est ut nos
indigni cogniiione , iion iniquiis habendus sii Deus
qui ignorantiaui piinit ; mmautein punirei.si scien-
iiam Don dedis^ei. DediteniroperSpiriiumsancium.
Denique, Spirilits, Inquil, veritatie enarrahit wobis
amuem veritaiem (Jean. xvi , 15 ). Cum dicii omnem
veritatenif cerie iiihil excipil. ilic esi Spiriius noti-
ii£ et veriiatis , per quem Salomon de Dominica
naiiviiate : Quid sit^ inquit, et snpteitlta, et quemad-
modum facta sit , referam , et ab initio nativitatis in-
veeligabo eam {Sap. vi , 24 ). Ergo per eumdem Spi-
riiutt possumus inveoire quud quxrimus. Nain et
Aposlolus : revelamt nobis, iiiquil, Deus per Spiritum

dimur, reddeiida corapcndio. Ex eo auciorem : Ciim ^ »««»• ; SpiriliM enim onmia scrutatur. etiam aUa Dei

eo, ad unigenitum : in eo« ad natiriiatem subslan-
tia) respicii. Hoe auditur in omnibus. Tene divin»
disposiliouis mysieria. Satis nosti. Nativitalem^ in-
quit , ejus quis enarravit?q\x\$ enimpoasit seeundum
Baturam enarrare naiivitatem qo» conira naturam
efti? llic enim solus est natus, nativiiatis suae con-
teius. Hic enim qui eui bona pararentar, inlelligens
per naiuram originem, Palri inerat , ipsa illa con*
diiione qua natiis est. Nalivitatem , inquit , ejus quie
emurravit? £t sidifunguni nuili banc prodiiam, quia
soli scilicet et Patri nota sit. Hoc est dicere sine sub-

(I Cor. 11, 10). Nemo scit qu« sunt in Deo, niai Spi
ritus Dei ; quem Spiriium, si in nobis habitare idem
Aposiolus proi>ai ; possumusergo per eumdem Spi-
riAum« Dei nos inserere secretis* Rtsane : Queerite,
inquit , ei invenietis : petite , et dabitur vobis : putsate ,
€l aperietur vobie {Matlh. vii, 7; Luc. xi, 24). El rotw
sum : Pater, quee abuondieti a sapientibue , revetasti
ea parvulie {Matth^ xi, 25) : nobis utique, ad quos
Dominus : Vo6ti, inquii, datum eet noue wtysterium
Dei {Matth. xiii, 11); illud uiique mysierium.de quo
Apostolus : Quod antOf inquii, non fuU notum fUOt

« Fere $»um. Inaerondmn videtir perb^ tel dUkh ani aliqoid ^osroodr, m ptnlo ante.

LtBER GONTRA ARfAIfOS.

hominum, mtne revetatum e$t $ancti$ eju$ { Ephe$. iii, A mecum est (Joann, vi, 29) ; el, Pater in me manen$^

5). Revelatinn plaiie. OstendU cnim eininentes di-
vitiais gloriae susp, in boiiiiate siiper nos ^ Ghristo,
qui ipse esi ^ gluria Dei Patris. Ipse vera progenies
Ingeniti. Hoc est : Nemo scit qiiomodo geiiitus Bil
Filias. Nenio ntique, sed ex liis in quibus, ut ait
Dominus, verbum eju$ noncapit{Joan. vni, 37); sicut
nec Judaeis, ad quos idem Dominus :^it : Vos, in-
quit, ignoratis unde veniamy et quo eam; quia secim-
dum carnem judicatis {Ibid., 14, i5). Quomodo enim
nemu, si Pater dicii : Eructavit cor meum verbum
bomm {P$al, xliv, 2)? Quomodo nemo, si Filius
ail : Ego ex ore Alti$$imi prodivi {Eccl. xxiv, 5)? Noli
qu.Trere amplius, ctnon h.ibes quod requiras ; nosti
cnim totnm : quia quod dicitur, totum est. Ex ore

facit opera sua [Joann. xiv, 10); et : Verba quce io-
quor, nonsunt mea, sed Patris {Ibid. et vii, 6). Quid-
quid ergo delrahitur Filio, dcrog.il)iiur el Patri.
Nam nibil aller siiie :illeio facit : qnia e^se alter
sine allcro non potesl. Nec Filius esl Filius, nisi
Patrem habet : nec Pater Paier, nisi bubeiis Fi-
liuin. Pater, inquil, major me est, Sed pleniludo
ejusdeni divinitatis in Filio est. Denique Apostolns:
Quotquot, inquit, promissioues Dei sunt : in illo EST
(II Cor, I, 20). Numqiiid ergo obsequia Filii divini-
tiiis staium solvunt ? Solvitur enim in Christo
omne quod Deus cst, si majesiatis aUerius accipiiur:
allerius autem erit, si majeslate Pater major esi.
Qu» quidem majestas, quia una est, unius scilicei

inqull, Altissimi prodivi. Haec cst enira nativitas per- B Dei, iion poiesi non esse perrecia : imperrecta.

fecta Sermonis, hoc est principium sine principlo.
Hic est ortus habens iiiitium in nativiiate, in statu
non hftbens. Ex Deo enim innascibiti Deus nascibi-
lis cxivit, unus ab iino, veriis a vero, plenus a ple-
no ; ac sic nascendo in his qua» erani semper, non
coepii esse quod nalum est de non concepiis , nec
hnbet tempQS quod est intemporali Patri congeni-
lum per naturam. Scriptum esl enini : Deu$ spiritui
est (Joan. iv, i) : et ex Deo natus est xtenuis. Ut
ergo ejus natune , qiia constat seterniias. Non igiiur
imperreclos Filius, licet natns, quia nalus est a per-
fecio : nec imminulus ille qui geiiuit, qnia genuit
de semetipso. Tolus enim dedit totum, ut s^cundnm
Spiritns virtutem toius esset in toto.

CAPUT XII.

MaK doctores quid sentianl, quomodo pugnent,

Sed jam se mali doctores inira artis suac secreta
non coniinent, cl adversus vcritatein, et ipsa veri-
tate consistunt, hnbcnres cornua ul .'^gni, el loquen-
ies tainquaiii draeonps. Yolentes igiiur $ Patre ¥U
lium scindere et itifr.i Deum ponere, de Evangelio
pr^escribunt : Paler, inqiiil, major me est (Joaun,
XIV, i8). Et quomodo niajor? siatiin haeretica prae-
sumpiione deflniuni : Honore, claritaie, dignit.ile,
majeslate. Quod si iia est, cur jubetur ul omnes bo-
noHAcent Fiiium,sicul bonoriric.int P.ilrem?Quod si
iiaest,ergo quotidie blaspbemamus iu giatiaruni ac-
lionibus et oblatiouibus sacrificiorum, cominuiiia

insequalis est : inxqualis autein, si altero minor
est.

CAPUT XIH.

Ckri$lu$, ipeculum Dei majestati$^ plenam Pairi$ iinff-
ginemreddil. SabelUi keeresii.

Scd in hoc loco illud vobis applaudet quod Mat-
ihaeus refert, Filiuni hominis, quasi privaiupi scili-
cet ei minorem, legite iu eodem Mattbaeo (Mattt.
XXV, 5t), Filium esse venturum in.majestate P«i-
tris, de quo adventu et Lucas : Cum venerit^ inquil,
FHiu$ hominis cum gloria sua et Patris (Luc, xxi«
27). Non tam ergo a vobis minor majestate Filius
dicitur, curo hoc dicitur, quain Deus negatur. lUe»
C inquam, ille de quo Salomon ait : Splendor e$t lucii
(Bternas, et speculumsine macuia Dei majeslatis (Sap,
VII, 26). Plane speculuin sine macula. Custodit
enim Dei vuUus; ei Gguram fideliter exprimeo8|
plenam Patris imaginem reddidit. Et quid ampUii^
de slaiu eju:», in quo se Domiuus Cbrislus agnovil?
Pater^iuquiifmajoresl itie.Meritoms$or,quia solushic
aiicior sine auctore est, Denique Aposiolus de Fi*
lio : in tp«o, inquil, habitat omni$ pleniludo divini'
tulis corporaliter (Coloss, u, 9). Ergo ut Filius in Pa-
tre, iia el Pater perrectus in Filiu est. Denique di-
ceiis Douiinus uoster proficisci a Patre Spiriium
sanclum, subdidil : De meo accipiet (JoanU' xxi, 14).
Sicut Joannes cuin dixisset : Annuntiamus vobis vi-
tam celernam quce erat apud Patrem (I Joann, i, 2),

h:ec Patri el Filio confiienles ; quia sciUcei non po- ^ addidil : H<ec vitet in ^lio ejui «;! (/W., II). Ae tl

test Filius non totum hahere quod Patris esi, cum
ipse totiis in Patre sit. Denique Joannes ait : Deum
nemo vidit umquanif nisi unigenitu$ Filius qui est in
smuPatri${Joann. i, 18). Et ideo imiuit : Omnia tua
mea $unl^ et mea tua (Joann, xvii, 10); et : Nihil po-
test Fitius facere a semetipso (Joann. v, 19), et : Non
vem voluntatetn meam facere^ sed ejus qui me misit
(Joann. vi, 38). Quod utique non innrmitatis con-
fessio est, sed unitatis assertio. Dixerai enim et
contra infirmitatem el pro unitate : Qui me mi&it^

cum ainbo et alteruler perlecU sinl, unus tamen
perfeclus Deus esi iii duobus. Pater, inquit, nia^*or
me est (Joann, xiv, 28). Merito major, quia non
ipse descendil iu Yirgineni; quod SabelUus no*
luit, apud queni Pater et FiUus ambo non s|inl,
hoc est, duum nominiim una persoiia ; cum Pairis
vucem audieril per Isaiam : Ecce Filius meus quem
ego elegiy ponam Spiritum meum super eum {l$a,
xLii, 1); ac deinceps per eumdem prophetaiu lo-
quentem Filiuni recognoscat : S^irfli^ Domini m-

■ Chri$to. Legerimtn CArtsro cum Apostolo Ephes.
III, 6.

*» Gtoria. AL, in gloria.

23 S. PHGEBADU £P1SC. AGliNNENSlS M

permepropter quod unxitme(Isa. lxi, i). Quam A ut snncia et catholica dicit Ecclesia, sed (ut supra

liasresim Dominus prxvidens : Non creditiSf inquit,
quia ego in Patre et Pater in me {Joann. xiv, 10, 11)?
Certe non dixii : Ego sum Paier , et cgo in me :
sed, Ego in Patre et Pater in me : quo dicto duas
liaireses elisit, Sabellianam scilicet et Arianam.
Palrem et Filium non esse unam personam, ut Sa-
bellius : aut duas substaniias, ut Arius, sed ( ut
fides catliulica confKetur) unam subsiantiam et duas
docuit csse personas.

CAPUT XIV.

Ex sacris litteris doctrina catholica confirmatn.

Sed quid argumentis opus esi? cum ipse Dominus
pronuntirtvcrit definiiiva senlcnlia ? Queerumque

diximus) creaturae conditione profilemini. Dicentes
enim : Cum omnibus his quse illi Pater subjecit, Pa-
tri Filium esse sul>jecium ; nonne ipsum in creatu •
rarum ordine qu» ex lemporc sunt insiiluld, nume-
raiis ? Nihil enim secundum vos omni creatura am-
plius babet Deus et Dominus noster, nisi quod
primus in numero est, nisi quod ci etiam illa ser-
viunt cum quibusservit. Servus enim et ipse, si ser-
vit; et licet oonnullorum Dominus, sed Dominus
voluntale, si voluniate Domini Dominus effectus,
hoc ipso serviens, quod jussus esi imperare. Iloc est
illud quod vos occulte, et paires vestri cum liberlaie
dixerunt : Filium Dei sine lempore editum a Patre,
et fundatum non prius quam nasccreiur. Quse ista

Pater facit^ eadem elFilius (Joann. v, 19) : quomo- B esl, rogo, cordis hebeludo? quae oblivio spei ? Immo

do eadem, si aspirare ad summam paternx illius
gloriae non potesl? Immo quia potest, rectcJoannes :
Sine ipsOf iiiquil, factum esi nihil {Joann. i). Et ipse
Dominus : Ego, inquit, et Paler unum sumus {Joam.
X, oO). Uoum utiqiie per naluram : quia quod erai
in Filiobominis, et iu Patris sinu manebal. Denique:
Et me, inquil, nostis, et nostis unde sim : et non ve-
m a r?:e, sed est verus qui me misit, quem vos nncitis.
Ego novi eum^ quia apud illum sum^ et ille me misit
(Joann. vii, 28, 29); et : Solus, iiiqoii, non sum, sed
ego etqui me misit^ Pater {Jloann. viii, 16); el : Sicut
me novit Paler, et ego novi Patrem (Joann. x, 15).
Nescio aulem an nosse potuerit Patrcm Filius, si
initium sortilus esi Filius. Geniius enim iiosse non

qux lam amens et blaspbema confessio Dciim dicen-
tis, quem omnibus his quae ex niliilo facta suni, com-
parastis ? Hoc est el Filium falso nomine diviniiatis
illudere, si esse verbo dicitur, quod corde negatur ;
et Deum Patrem roendacem notare, dicentem scili-
cet : Ego sum quisum (Exod.ui, 14) ; et : Ego sum
Dominus solus (Isa. lxiii, 11) ; et : Clarilatem meam
alleri non dabo (Isa. xlii, 8 ; xlviii, 11) ; ct : Audi
Israel^ Dominus Deus tuus , Deus unus est ; et:
Nomen meum non quaras , Deus nomen est mihi
(Deut. VI, 4). Si ergo unus Deus, uni hoc compeiit
nomen. Uiius autem jam non erit, nisi in Paire Deo
Filius Deus sii?£t merito Douiinusjuxia propbetam,
qui dixerat : Benedictus qui venit in nomine Domini

potuit ingenitum, anterjuam genilus est. Jam ergo C (Ps. cxvii, 26) : Ego, inquit, veni in nomine Palris

non sic Patrein novit, ut notus a Patre est : et ad-
scribendum ei inendacium (quud in Domino cadere
non debet)et merito ad8cribendum,si asseriioejus ra-
tione non stelerit. Non stabii aulem nisi ille est,
et qui non solum exivit a Patre, sed in Palre et est,
et fuit semper. Omniat inquit, tradidit Pater in manu
ejus (Joann. iii, 55). Quomodo omnia, nisi et omnis
temporis? Quomodo autemomnis lemporis, si initio
non caret? Quamlibet enim ante omnetempusiiatum
dicatis, tamen quia vultis eum aliquando coepisse
qui nalus est, nec fuisse quod factum esi : nescio
quomodo defendatis omnia illum a Paire et omnis
temporis consecutum.

CAPUT xv;

JtmHgue loquuntur hasretici. Unut Deui. In Palre Deo

Filius Deut.

Subjectus, inquit, Patri Filius ciim omnibus his,
quae ei ipse Pater subjecit. Quod veneuatum Tirus
exquisiiorum verborum velamine tegitis. Nosquae
audivirous a patribus nostris, consianter praedica-
mus : et vos ergo doctrinam palrum veslrorum de-
serere noliie. IUi, inquam, libere Deum gloriae coele-
stit non Deum verum esse, sed creaturam Dei per-
feciam esse dixerunt. Yos tamen idem sentientes
abrupta blasphemia, verha vilantes, ambigua secta-
mini ad decipieiidos simplices et incauios. Subje-
duin enim Pairi Filium, non ^alris vel Filii nomine,

mei (Joan. v, 43). Qiiod nomen Pairis, nisi Dei no-
men et Domini ? quod Joannes in Filio recogno-
scens : Quiest, inquit, et qui eratyet qui venturus est,
omnipotens (Apoc. i, 8).

CAPUT XYI.

Filtuiy imago ingeniti Det, non potest ccepisse post
Deum. Pater non est sine Filio.

Patrem, inquit, iniiium non habere. Hoc est di-
cere, Filium babere. Nam quae necessilas id dePatrc
asseverare quod notum est, nisi prs^judicium ejiis
opinionis quae de Filio paria suscepit? Pairem, in-
quit, iniiium non habere. Quis negat? Sod puto, et
imago invisibilis et ingeniii Dei non potest coepisse
^ post Deum. Denique interroganti Moysi quis esset,
respoiidit : Ego sum qui sum semper (Exod, iii, 14).
Erat enim semper, qui est el erit semper. De quo
Joannes : Quod erat ab initiOf oculis nostris vidimus
(I Joan. 1, 1). El rursum : Annuntiamus vobis vitam
aternam qum erat apud Patrem (Ibid., 2) : utique et
in Patre : nam quod ex ipso erat, extra ipsiim esse
non poterat. Et sane cum dicitur : Erat iii ipso lcm-
pus, non ipse fuisse in tempore nuhtiatur. i£terna2
enim substantiae vis non facta est a Deo, sed egressa
a Deo, ideo, Et ego^ inquil, a Palre exivi (Joait. xvi,
2S) : el, Ego et Pater unum sumus (Joan. x, 30) ; et:
Qui me videt^ vldet et Patrem {Joan, iiv, 9) ; et :
^go ih Patre, et Pater tn me (/iii/., 10); et; Qul

25 LIBER CONTRA ARIANOS. 26

nMnifsti, meftimes/ (Joan. Tiii, 29). Ideoei Da?id : A^i uni eorum afnnis deprehenditur , aequum e8i

Tecum princijnum in die virtutii tua (Psalm, cix,
3). Dei enim Yerbum, hoc esl, Dei Filius, anle
omne principium cnm eo qui ex eo , et in eo
cui nullum poiest esse principium. Invenimus
quidem dixisse Salomonem ex persona Sapien-
tiae (quam Gliristum esse defendimus) : Dominui
condidit me, et ante saculum (undavit me, et prior
abytso genita $um (Prov. vui, 22-24). Sed non ideo
credendum est, Deum faclum. Nam si factus est, non
fuii: si non fuit. non erit. Et quomodo Deus, cui,
ne Deus sit, uiraque conditio prapscribitur? Ideo au-
lero Sapientia Dei nata et condita nunliatur , ne quid
prseter ipswn Deum Patrem , qui est etiam suis ori-
go viriutibiis, crederetur in natnra. Exinde enim

etiam ilia qux fuerant defensa, dissolvi. Invisibilem»
inquit , Pairem esse. Quasi vero usquam inveniamus
vel Filium sine transflguraiione Tuisse visibilem , an-
tequam Patri obediens fieret ex acterniiate corporeus.
Quarovis enim et Abrabae visus sit , et Jacob , et
Moysi, et Isaiae, et Ezechieli; lamen visionis illius
qualitas explicaiur. In somno enim et in speculo et
in aenigmate visus refertur. Denique et Moysi postu-
lanti ut cognoscenter eum videret , Nento poiest , in-
quit , fadeni meam videre : quia nemo qui eam viderit^
vivel{Exod, xxxiii, 20). Ergo hoc loco aiit Patrem
locutum fuisse coniendant, qui invisibilem esse se
dicit: aut si Filium non negant, bunc locutum sciant,
et illum siio nomine invisibilem fuisse, ut Sermo-

recie diceretur : Ex ipso, et in ipso creaia Sapientia, B nem, ut Spiritum. Invisibilis Deus deuique quomodo

ex quo effulsit ab eo unigcnita et beaia nalivitas.
Qiii ergo probaverit sine Yerbo , sine sapientia , sine
ratione, sine virluie, sine Spiritu aliquando Patrem
fuisse ; is probavit cum Paire et in Palre Filium
anle omne principium non fuisse. Tamcn nescio si
his virtutibus carens Pater possii Dens dici. Non mo-
do enim Deus qui in sua »^terniia!e perfectus est,
sed nec creotura quidem ulla secuiidum suum geiius
non consummata conslabii. Noii potest eiiim quid
esse, quod iiou sit; nnn erii autem, si id illi defue-
rit, quod esse debebii. Totum ii^iiur defuit Patri, si
aliquid defuit de toto. Defuit autem, si Filiiis suus,
faocest virtulum suarum plenitudo, initio non caret:
et oecesse est banc opinionero alteruirnm blasphe-

visus sit, eadein scriplura testatur. Refeit euim lo-
cutuin cum eo Deum , tamquain ad amiciim , facie
ad faciem. Ac deinceps subjungit postulassc Moy-
sem, ut faciem ejus viderel: quam uti<|ue si viderat,
non staiim '^ poitulasset videndam. Ait quidem Ja-
cob : Vidi Dominum facie nd faciem , el salva faeta
est anima mea (Gen, x\xii , 30) : sed quomodo eam
faciem videndo salvaiu*^ cst , qu£, si videatur, occi-
dit? Quomodo et Dominus osienderai faciem suam ,
quam videri non possc posimodum dixii, nisi illa
coiidilione qua supra diximus, in speculo sciticet et
in cTnigmate, in somnio et visione? Hoc est ergo,
illam visibilein inaieriam assuinpsisse cuin placuit ,
statim vero invisibilem perseverare: quia necesse

miae partem profana ei sacrilcga finiiione iransire. C est, si visibilis docetur, non ex eo illum essequein
Aut enitn Pater credendus est cum Filio suo inilium invisibilem confitemur.

fuisse sortitus, quia sine Filio, hoc esi sine virtu-
tibus snis, esse non potuit; et erit auctor huic illo-
runi initio nescio quis tertius Deus : aut si solus ipse
sine initio dicitur usqiie ad Filii generationem , im-
perfectus fuisse dlcendus esi. Imperfectns eniin , si
ccepit bal)ere quod ante non habere voluit. Is omnia
auiem habere debuit semper , qui seniper debuit
esse perfectiis : quia non recipit augmenlum quid-
qm'd occupaverit lotum.

CAPUT XYII.

Hmretid qutdquiddt Patre ne§ant^de Filio confitentur.
Quomodo visibilis Deus Filius,

CAPUT XVIII.

Fitius Dei unitaiis vinculum servans cum Patre^ in ter-
ris hominem gestabat, neque a ccelis aberat,

Sed banc assertionein , ut quocstionibus Testa-
inenti veleris expediani, de novo Testamento su-
munt confirmatlonem. Ait eniin Dominus et Deus
cum de Palre loquereiur (Joan, i, 18), nuUi Pa-
Iris im:)ginem visain : quod si imagc» P;itrt6 ipse
est Filius, ut Apostolus probat (Hcb, i, 5), negat
visibilcin fuisse, diccndo, nuUi Palris imaginem
visam. Et ideo, Nec me, inquil, nostis ^ neque

Patrem meum (Joan. viii| 19). Et hic cerie duos
Patrem, inqiiiuut, inliium non habere, invisibi-D confirmat ignoios , tam autem duos quam insc-

lem esse, immorialem esse, impassibilemesse. IIxc
ideo proponunt, ut conlraria his Filio ascribanl.
Quidquid enim de Patre negant, de Filio confilenlur;
qui si habere initium probaiur, merilo inorialis,
merito passibilis. Praejudicatum quidem esse debe-
ret, et cxtera passionum genera in Filium non con-
venire,priina propositionis specie destrucia, quae
Initium dabat Dei Yerbo. Ne qiiid lamen diffidentia
prae caeieris quae snnt profane proposita, retracie-
rous. N:iin ut iniiium non habenti , ascribi CTtera
qnae sunt huic definitioni subjecta, non possiint: ita

paratos. Nain si ipsum nossent, et Patrem nos-
sent : quia per individuitatem neque sciri neqiie
ignorari alter sine altero poterat. Similis igilur de
mortali et passibili raiio snbsequitur. Nam si ne-
que iniiium liabet Filius, utpoie qui semper in
eo el fuerit et sit, cui iniiium non datur ; neque
visibilis, qui iii sinu invisibilis perscverat : jaro
nec morlalis nec pnssibilis habcndus est, ex ea ta-
nien subslantij* parie qua Deus. Sciinus enim nihil
spiritum Dei passum, dumtaxat suo nomine : quia
impassibilis Deus, quia Deus spiritus (Joan. iv, i4).

• PotUsUtiHi, AL, poitulitssk.

n S. PHCBBADII EPBC. AGINNKflSIS SS

S -i!n:is «iitfld omnb ih» pa^sib pri^fN^ie ctniis (*t ani- A ^ •' M est, nneiui ; boc enfm nonnf n ad imcrHNiem

mse, id ett homiiiii: iu quo quidem bomine cnm pa-
lerelur erai ct FiiiHi Dei colisRrens illi per naiurtm
(a quo veuerai) Palri ; et uniialii vinculum ser*
Tans, in terris boininem geslabat, nec aberat a
ccelis. Sic inediaior diclus, sic seqoesler utriosqua
subsianiiae. Non ergo passibilis Dei spiriius, (icet
in liomine soo passos : quem ideo nec in passione
deseriiii, ui ei paii posse pranlarel : qiiod nisi ita
recipihir, fidei noslrae ralio non stnbii, danli» sci-
licei ei hominis inftriniiaiein qiieni Deuin non ne-
gani. Nam si et inittum habens diciiur, et visi-
bilis doceiur, el mortalis iiiducilur ; non fideo ab
liomine quid distel , in i|iieiu regnant hujnsiiiodi
passiones.

CAPUT XIX.

Ariomanita! aliud ore , aliud corde ientiunt,

Giinnicinur, ini|uiuni, Filiuin Dei, Deiim ex Deo,
lumcn de lumine. Videri quidem sacrilegiim non
potest, perfeclam fidci cathulic:R prorcssionem ,
maligiia dispuialione vexare ; sed coiicedendum
non esl ut lollalur nobis iltud qtiod nobiscum non
tenent , per hoc quod nobiscum tenetit. Agno-
scimus igiiur et cuin veiicraiione buscipiinuscom-
munis fidei verba , sed quid faciemiis? Sic ve-
sana Ariomanitarum doclrina iradil. Et ipsa enim,
dicens Deuiu ex Deo, lumen ex luuiine, facK ex
Deo alternm Denm , ex lainine allerum luinen :

dedociiur. Si ergo non aliud qiiam earo nncia est ;
caro igilur inniommodo morlua diciiur , quoiics
Chrisiiis mortuus nunlialur.

CAPUT XX.

Alius a Patre Filius, distinctione , non divisione per^
sonarum. Sermo Dei^ non sonus vocif, sed res it(6-

stantiva.

§ed si quis extorquere e duobus allerum velit,
ui aui unum Dcum singulariter delerminenuis, si
unum ratcmur ; aut duos libere proferamiis, si et
Palrem Deum ei Filium Deum dicimus : illud anie
omnia sciatur, nec unum dos cum prxjudicio» nec
duos dicere ; quia unum dicimus in diiobus ipso
j^ Domino suggerenle : Ego et Pater unum sumui
(Joan. X, SO), ul diio crederenlur in una viriule.
Non enim dixil lamqiiam ox una persona, Pairis el
Filii, quasi Filius Pairem se confirmans : Filiusmeus
sum; ct : Ego hodie genui me; et : Ante luciferum
genui me; cl, Dominus condidit me initium i*tariuM
mearum; et : Ante sacula fundavit me; el: Ego ei
Paler unum sum : sed reddens noiitiam sacra-
menii distitictione , non divisione per^onarum :
Ego, inquii, in Paire, et Pater in me: Ego et Pater
unum sumus : ei : Qui me videt^ videl ei Patrem ;
vidiTi eniin Pairis Filius, imago vera et iigura
expressa sobsianiiae ejus, boc esi Dci Sermo, noB
sonus vocis, sed res sub^tanliva ac per subslan-
_ . _ , ^ . liam corpulenliva. Non eniin siiie subslanlia con-

"' "'..^!'T " '^i"'** .""".'"..^•/l'_. 1*.* *!'• C «illl. quod de ta..U sul«luDti. fecit. Nihil crgo «-

cuum de pleno» iiihil iiiane de solido: quia Dei

01 facius Deus a Deo, noii sil uiiigenitns in Deo
Sed quid liic aniplius, cuni noiinullorum ex iis
qui iiuper ad nos banc fidem ogregiaui mi&erunl,
scripia leneaiiiiir, quibus diceiiles Deuni ex Deo,
luineii ex liimine : lamen sepnratum a Palre ei pe-
nilus excisuni hxreiica ilispulaiione docuerunl?
Ipsum iiiquiunl Fiiium Dci hominem de Maria
soscepisse per quem comiMissus est. Congruo igllnr
omnia fine claudentes, quod metite coiiceperant ,
scriptnra confessi sunl, re^pondenle ca sensui sno,
et occulia eorum venena rc^erante : dicenies scili-
cet Filium Dei hominem de Maria snscepisse per
quem compassus est. Primum, non yideo cor ma-
loerini compussihilem dicere, quam libere passlbi-

Sermo, spiritus Dei, Chrisius, insirucius esi ; et,
ul evideniius dicam, Seruionis corpus est : corpos
eiiim spiriius, sed corpus sui gcneris. Nainclin*
visibilis ei incomprchensibilis 8|uriius. Numquid la-
men inane el vacua res Dcus? Deus eniiu spiriiusest.
Denique : iVc*mo uit^ iiiquil, quee sunt in Deo, nisi
spiritus qui in ipso est (1 Cor. ii, li ). Logimas quidem :
Quis cognovit sensum Domini^ aut quis consitiarius ejus
fuit (Hom, XI, 34) ? Nemo ulique, sed cxlra spi-
rilum suum nemo : qurm spirituui propheia sapien-
tem, arcliiteclum ct mirahilom cousiliarium dicil :
nec immeriio. Nam idem spiritus Sermo et sapien-
lia Dei esi : et ciijus persona Salomon : Ciim pa-

lcm conflleri. Quasi vero aliud sil eompati n^^^j^ raret, \nqn\u c(Blum: ego aderamilli(Prov. ym.^);

paii. Porro autein si impassibilis Deus, utique et
ineompassibilis. Tam ergo compassu<) non est, qnam
nec passus est, ex ea tamen condiiione qua Deus.
Denlque Apostoliis : Passus esi^ inquit (II Cor, xin,
4), ex infirmitate^ uliqoe carnis (caro enim(HatthB
IX VI, 4i) inftrma; spiritus promptvs) ; sed vivit ex
virtuteDei: ulique cx semetipso. Ipse enim, Dei vir-
lus, habens Titam in semetipso : qiiod credimns Do-
minom nosirum ex duahos sobstaniiis constiiisse,
hiimana scilicel aique divina ; el ila illum iinmoria-
lem fuisse divina, ut mortalem ea qugc fuerit ho-
mana : ex una eiiim natus, ex alia probaius : ex
una immortalis, cx alia morlalis. Denique idem
Apostoius, CArjsfiit, inquil (I Cor. xv, 3), martuus

et : Ego^ itiquil, eram cum i7/o, et mihi adgaudebat
(Ibid, 30). Non ergo consiliariiis niMuo , qiiia per
ipsum facta sunt universa qux facla sunl. Denique
ciim eadcm sapientia ei Yerbum Dei, ei spiriius Dei
sit, singulorum taiuen nomiuum orficia nunliantur.
Sapiciilia condenli omnla Palri adcMl : Sermone
ejus cceli solidati lun/, et spiritu oris ejus omnis vir-
tus eorum (Psal, xxxii, 6). Apparci ergo unuin
euindeinque venisse nunc in nomine spirilus, nuiic
in appellatione sapienlioi.

GAPUT XXI.

Locus Rom. xi, 36 expositus,
Ergo bic Sermo, ciim in forma fiei essit {PMlipp.

UBkR CONTRA ARIANOS.

II, G-o), sapieiuia cl ralione ei spiritus ratione et A ^ciim, novamque asserunl cx niiiilc siibslaiitiain

spiritus viriuie cunsirucius, boc esi, lotam viin Dei
possidens, noii se Deo Palri adxquavii, sed for<*
mam servi accifnens humiliatit $e u$que ad mov'
tem. Inducrai enim quod scrTire, quod tnori pos-
set: liominem seilicet qnein cicitatam eiliibult ad
coelum, et secundus Adam per obedieiuiam rcsii-
tiieret quod prinius transgressione perdiderat. Si qui
igitur adbuc et de Apostolo requirii dominicum
slatiiin , id est, singularis subsiantioe qualitalcm ,
qux per paturam auciori ^iio jungatur, audiai ad
compendium quid idem Apostolus senserit, cum Dei
Patris investigabiles vias et recoiidita retro sacra*
inenta loqueretur. Ex ip$o, inquit, et per tpsum, et
in ip$o omnia (Rom, xi, 36). Cum dicilur per tpffim,

consiitisse. Tenenda est igiiur, ut diximus, regu-
la quae Filium in Patre, Patrem in Filio confitetur
(Joan, XIV, 20) ; qnsc unani iii duabus personis sub-
itaniiain servans, dlspositionem diTinitaiis agnoscit.
Igitur Pater Deus, et Filius Deus : quia in Paire Deo
Filiuft Deus. lloc si cui scandaliim facit, audiat
a nol)is Splritum esse de Deo ; quia illi cui est
in Filio secunda persona , est et tertia in Spiritu
s:tncto. Denique Dominus : Petam^ inquit, a Patre meo
etalium advoeatum dabit tobi$ (Ibid.^ 16). Sie alius
a Filio Spiriius, sicul a Patre Filius. Sic lerlia in
Spiritu* ut in Filio secunda persona : uniis tamen
Dcus omnia ^ tres unum sunt. Iloc crediinus, boc
tenemus , quia hoc accepimtis a propheiis : hoc

.ignosco Filiuin signilicari : legi enim, Per ip$um fi nobis Evaiigelia locuia sunt : hoc apostoli iradide-

ommm (Jomn. i, 5). Com m ip%o nuntiatur, nihil nofi
cst; in ipsoeniro mnnium leminum iuiiia coiigtite-
rani. Sed curo refertur, ez ip$o, certe ad Patrem nt
ad rerum omuium respicitur auctoreni. £t si ita esi,
ut est, qttonodo bis ratioconstabitdistincta jungeuti-
lius, boc til refereutibus ad unum oinnia ; coni aliiit
sit, cx quo omnia ; et alius, per quem omnia ? quia
alius iiigeaitus, alius onigenitus, nisi alia condilio-
neqiia rerta diciliir: et ex Filio oninia, diim in
ejoi corde est per naturaro» ex quo omiiia ; ei per
Patrem omnia, dum in eo semper est, per quero
i'iniii!i. Pftier eitim sensu agit: Filiusvero qui io
P.itre senso» est, videns perficii. Noii ergo A|ki-

riint : hoc mariyres passione confessi siint : in boc
mentibiis fidei eiiam liaerenius, conlra quod eiiam$i
angeln$ de coelo annuntiaveril^ anathema $it (GaL i, 8).

G\PUT XXIII.
De Hoiio epiicopo Cordtiben$i judicium auctoris.

Sed iion sum nescius, bis omnibus discussis et
in luccm iiilelligentiae public.i* propositis , anti-
quissimi sacerdotis et pronipue semper fidei Hosii
nomen quasi quemdam in nos arietem temperari,
qiio conlradictionis temeritas propulsetur. Sed.banc
conira iios erigentibus macbinam brevi adinoduro
scrinone respondco. Non potest ejusaucioritaie prx-

siolum lemere pronuniiasse credeiidum esi: sed ii- ^ i •
. , , . . . . C ^cribi, quia aut nunc errat, aut semper erraviu

Ind credendum non ita est credidisse, Filium sci-
licet Dci secnndnui carnero faclnm esse quod non
cMt, secundtim spiritum vero esse t]iwd fiierii; qula
qnod fuit semper, non poiest noo luisse.

CAPUT XXII.
Quid Patropasvani ? quid Ariani ? Fidei rcgula qu(r f

Tenenda est igitnr ratio qnx per arduum et an-
gnsium iramltem repU, circumjircemibus binc et
inde praeruptis qu.ne zabolica fraudc Citcata pla-
na et facilla snbmittunt, ut in rninain mergant
exces us. Nam si iinnm Dcum singulariler nomina-
mus, exclndcntes Tocabiilnm secundoR personx, fu-
rorem ejits haeresis approbamus, quae ipsuin asserit

Novit enim mundus qu<ti in banc tcnuerit a^tatem,
qua constantia apud Sardicam ei in Nic:rno iracia-
tii assensus sit et damnnverit Arianos. Quid si di-
vcrsa nunc sentit, et quaecum(|ue ab eo retro danin;i-
la fuerant, defeiiduniur : quse defensa, dainnan-
tur? Rursuni dico, noii milii ejiis anctoritate piae«
scribiiiir. Nam si nonagiiita ferc annis niale credi-
dit; post nonaginla illuni recie sentire non cre-
dani. Aut si nunc recte, quid de his opinandum
est, qui eadem signaii fide in qna ipse eral, de
saeculo iraiisieruiit? quid et de ipso pronuniiarelur,
si anie hanc synodum doriniisset ? Ergo ut supra di-
ximus, pr.fjudicatae opinionis auctoriias nihil vale-
bit, quia contra semetipsam ipsa consistit. Et sa«

Patrcm passum. Si admittimus numerum curo di- ]) ne legimns : Juititia ju$ti non $alvabit eum in qua-
visione, jungiroor curo Arianls, qui factum a Deo cumque die exerraverit (Ezech. xxxiii, 12). Amen.

» •

• « • ^
• • - »

• •

'< •

4 •
• ^

• •
» •

27 S. PHCBBADil EPBC. AGINNKiXSIS SS

S iuvtis «iinid omnb iU» paisib prt^fN^ie ctrtiis ct ani- Jiesi : \d est, nneiui ; boc enfm n(Hnfn ad imcikNiem

mse, id est homiiiis : iu qoo qoidem bnmine cnm pa-
terelor erat ct Fiiins Dei coluprens illi per naiuram
(a quo veuerai) Patri ; et unifatis vinculum ser*
Tann, in terris boiuinem gestabat, nec aberat a
ccelis. Sic mediaior diclus, sic seqoester utrinsqoa
aobstaniiae. Non ergo passibilis Dei spiriins, (icet
in liomine soo passos : quem ideo nec in pa<i8ione
deseriiit, ut ei paii posse prxstaret : qiiod nisi ita
recipiiiir, fidei noslrae ralio non st;ibli, danli» sci-
licet ei hominis inftrinitatem qiieni Deum non ne-
gani. Naui si et inittum habens diciiur, et visi-
bilis doceiur, et mortalis iuducitur ; non fideo ab
bomine qoid distet , iu qiieiu regnant bujnsiiiodi
passiones.

CAPUT XIX.

Ariomanita: aliud ore , aliud corde tenliuni,

Gonritcinur, ini|uiuni, Filiuin Dei, Deiim ex Deo,
lumcn de lumine. Videri quidem sacrilegiim non
potest , perfectam fidci caihulic-e profcsslonem ,
maligiia disputalione vexare ; sed coiicedendum
non est ut tollatur uubis iltud quod nobiscum non
tenent , per boc quod nobiscum tenent. Agno-
scimus igitur et cuin vencralione bUscipimus*com-
munis fidei verba , sed quid faciemiis? Sic ve-
sana Ariomanitarum doctrina tradil. Et ipsa enim»
dicens Deum ex Deo, lumen ex loinine, facit ex
Deo alterum Dcnm , ex loinine alterum luinen :
01 sit Filiusex Paireet iion in Patre, hoc e$t,
ot factus Deos a Deo, uoii sit uuigenitos in Deo.
Sed quid iiic amplius, cum nonuullorum ex lis
qui nuper ad nos bane fidem ogregiain uii&eruiit,
scripia teueanliir, quibus dicentes Deuni ex Deo,
luineii ex liimine : tamen sepnratum a i^atre et pe-
nitus excisuin bafreiica dispulaiione docuerunt?
Ipsum inquiunt Fiiium Dci honiinem de Maria
soscepisse per quem compassos est. Gongruo igitnr
omnia fine claudenles, quod meiite coiiceperant ,
scriptnra confessi sunt, re>pondente ea seiisui soo,
et occulta eorum venena rcbcrante : dicentes scili-
cet Filium Dei honiinem de Maria soscepisse per
quem compassus est. Primum, non video cor ma-
loerint cotnpassibilem dicere, quam libere passibi-

dedocitur. Si ergo mni aNud qiiam earo nnctaest;
caro igitor laniommodo mortiia dicitur , quoiics
Gbrisius mortous nuntiatur.

GAPUT XX.

Aliui a Palre Filiu$^ di$linctione , non divitione per^
ionarum, Sermo Dei^ non sonni vocii, $ed re$ ih6-

$lantiva,

§ed si quis extorqoere e duobus alterum velit,
ut aut uuum Dcum singulariter determinemus, si
unum fatcmur ; aut duos libere proferamiis» si et
Patrem Deum ei Filium Deum dicimus : iliud anie
omnia sciatur, nec unum nos cum prxjudicio, nec
duos dicere ; quia unum dicimus in duobus ipso

l^ Domino suggerente : E§o et Pater unum sumus
(Joan, x, SO), ut diio crederentur in ona virtute.
Non enim dixit lamqiiam ex iina persona, Patris el
Filii, quasi Filius Patrem se confirmans : Fi/iiumeiis
siim; ct : Ego hodie genui me; et : Ante luciferum
genui me; ct, Dominu$ condidit me initium viarum
mearum; et : Ante $(Bcula fundavit me; et: Ego ei
Pater unum $um : sed reddens noiitiam sacra-
meuti distitictione , non divisione peri»onarun :
Ego, inqnil, in Paire, et Pater in me: Ego et Paler
unum $umu$ : ei : Qui me videt, videt et Patrem ;
viilrri eniin Patris Filius, imago vera et figura
expressa aobstantiae ejus, boc est Dei Sermo, noB
sonus vocis, sed res sub^tantiva ac per substan-
liani corpulenliva. Non eniin siiie substantia con-

G stitit, quod de tanla sultsiantia iecit. Nihil ergo va-
cuum de pleno, iiihil inane de solido: quia Dei
Sermo, apiritus Dei, Cbristus, inatructus est ; et,
ut evideutiiis dicam, Seriiiouis corpus est : corpos
enim spiritus, sed corpus sui gcneris. Nain et io*
visibilis ei iHComprcbensibilis S|uritus. Numquid ta-
men inane et vacua res Dcus? Deus eniin spiriiusest,
Denique : Nano $cit^ iiiquit, qum $unt in Deo^ aist
$piritu$ qui in ip$o e$t (1 Cor. ii, li ). Logimas quidem :
Qui$ cognovit $en$um Domini^ aut qui$ consiliariu$ eju$
fuit (Hom. XI, 34)?Nemo utique, sed cxtra spi-
ritum suum nemo : qurm spiritiim propheia sapien-
tem, arcliitectum ct mirabilem consiliarium dicit :
nec immerito. Nam idem spiritiis Sermo et sapten-
tia Dei est : et ciijus persona Salomon : Ciim pa-

iem conflteri. Quasi vero aliud sit eompati flM» ,)rflr.i, inquii, «B/um; e^o ad*rflmi//i(Pra». viii, 27);

patl. Porro antein si impassibilis Deus, utique et
ineompassibilis. Tam ergo compassu « non est, qnam
nec passus est, ex ea lamen condiiione qua Deos.
Denhfue Apostoliis : Pasiiff ftl, inquit (II Cor. xin,
4), ex infirmitate, utiqoe carnis (caro enim(Maith.
XXVI, 41) inftrnut; $piritu$ promptv$) ; $ed vlvit ex
virtuteDei: otique cx semetipso. Ipse enim, Dei Tir-
los, babens Titam in semetipso : quod credimns Do-
minom nostrum ex doabos sobstantiis constitisse,
humana scilicet aique divina ; et ita illum iinmorta-
lem fuisse divina, ut morialem ea qua: fuerit ho-
mana : ex ona euim natus, ex alia probatus : ex
una immortalis, cx alia mortalis. Dcniqne idem
Apostoius, Chri$tu$, inquit (I Cor. xv, 3), mortuue

et : Ego^ iiiquit, eram cum i//o, et mihi adgaudebai
(Ibid. 30). Non ergo consiliarins UiMuo , qiiia per
ipsum facta sunt universa qux facta sunt. Denique
ciim cadem sapientia ei Yerbum Dei, ei spiritus Dei
sit, singulorum taincn nominum orficia nuntianiur.
Sapientia condenli omnia Palri adeMt : Semione
eju$ cceli $olidati ittiit, et $piritu ori$ eju^ omni$ vir-
tu$ eorum (P$al, xxxii, 6). Apparet ergo unuin
eumdemque venisse nunc in nomine spirilus, nuiic
in appellatione sapientix.

GAPUT XXI.

Locu$ Rom. XI, 36 expo$Hu$,
Ergo bic Sermo, ciim in forma Pei e$iet {Philipp.

59 UBkR CONTRA ARIANOS. 50

II. G-8), sapieiuia cl ralione ei spirilus ralione et A Ociim, novamque asserunl cx niiiih; subslaiiliaoi

spirilus viriuie cunsirucius, boc esl, tolam vim Dei
possidens, non se Deo Palri adxquavil, sed for»
mam servi accifnent humUiatU se u$que ad mor»
tem. Inducrai enim quod servire, quod tnori pos-
set: hominem seilicet qnein cicitatam eiliibuit ad
coelum, et secundus Adam per obedieiuiam rcsti-
lueret quod prinius transgressione perdiderat. Si qui
igitur adbuc et de Apostolo requirii dominicum
slatiim , id esi, singularis subsianiioe qualitalem «
qux per paturam auciori siio jungatur, audiat ad
compcndium quid idem Apostolus senserit, cum Dei
Patris investigabiles vias el recondita relro sacra*
menta loqueretur. Ex ipso, inqiiit, et per ipsum, et
in ipso omnia (Rom, xi, 36). Cum dicitiir per ipsum,

consiiiisse. Tenenda est igiiur, ui diximus, regu-
la quae Filium in Patre, Patrem in Filio confitetur
{Joan. XIV, 20) ; qnsc unam in duabtis personis sub-
itaniiam servaos, dispositionem divinitaiis agnoscit.
Igiiur Paier Deus, et Filius Deus : quia in Paire Deo
Filiuft Deus. lloc si cui scaiidalum facit, audiat
a nobis Spirilum esse de Deo ; quia itli cui est
in Filio secunda persona , esl el leriia in Spiritu
s:tnclo. Denique Dominus : Petam^ inquit, a Patre meo
eialium advoealum dabit tobis {ibid.^ 16). Sie alius
a Filio Spiriuis, sicul a Paire Filius. Sic terlia In
SpiriiU, ut in Filio secunda persona : uniis lamen
Deus omnia ^ ires unum suni. IIoc crediinus, boc
tenemus, quia hoc accepimiis a propheiis: hoc

ngnosco Filiuin signilicari : legi enim, Per ipsum fi nobis Evangelia locuia sunl : boc apostoli iradide-

omtdm (Joem, i, 5). Cum in ipso nunliatur, nibil uofi

est ; in ipso enira mnnium Mminum iuiiia coi)gtiie«

runi. Sed curo refertur, ex ipso, certe ad Patrem ut

ad rerum omuium respicitur auGtorem. £t si ita esi,

ut est, quenodo bis raiioconstabitdistincta jungeuti-

lius, iioc tii refereutibus ad uuum omnia ; cum aliut

s-t, cx quo omnia ; et alius, per quem omnia ? quia

alius ingeMius, alius unigenitus, nisi alia condiiio-

neqiia rerte dieiliir: et ex Filio oninia, diim in

cjoi corde est per naturaro, ex quo omnia; ei per

Palrein omHia, dum in eo semper esi. per quero

ituiiii». P^ier eiiim sensn agii : Filiusvero qui ia

Patrc sensttji est, videns perficil. Non ergo Aiki- ^^ . ^^^ ,^.«^ i m . . •

. . . scrnione respondoo. Non potesi ejus aucioriiate pra-

•lolum lemcre pronuniiasse credeiidum est: sed ii- ^ .. .
,_, j _, ^ ,_ ^ .„_j.^.__. «... . C ^cribi, quia aui nunc errai, aui semper erravil.

Novii enim mundus qu<ti in haiic tcnuerit %>iaieiu.

riint : hoc mariyres passioiie confessi suni : in hoc
nienlibus Gdei eliam haerenius, conlra quod etiamsi
angelns de coelo annuntiaveritf anathema sit (Gal, i, 8).

C\PUT XXIII.
De Hosio episeopo Cordubensi jndicium auetorit,

Sed non sum nescius, bis omnibus discussis et
in luccm iiitelligentiae public r proposilis , anli-
quissimi sacerdotis et pronipi» semper fidei Hosii
noinen quasi quenidam in nos arietein lemperari»
quo contradictionis temeritas propulselur. Sed hanc
conira iios erigeniibus machinam brevi admodum

lud credendum non ita est credidisse, Filiom sci-
licet Dci secnndnui carnem f:ictnin esse quod non
cnt, secundtim spiritum vero esse (fiiod fuerit; qula
qnod fnit semper, non poiest uon fuissc.

CAPUT XXII.
Quid Pairopassiani? quid Ariani? Fidei regula qu(f?

Teneuda est igitur raiio qiix per arduum et an-
gtistum iramitem repit, circumj»centibus hinc et
inde praeruptis qune zabolica fraudc c^tcala pta-
nn et (acilla submiitunt, ut in ruinain niergant
rxces us. Nam si iinnm Dcum singulariter nomina-
nius, excludentes ▼ocabulom secundoR personan, fu-
rorem ejus haeresis approbamns, quae ipsum asserit

qua constaniia apud Sardicaui el in Mc:rno iracia-
tii assensus sii ei damn.iverit Arianos. Quid si di-
versa nunc seiiiii, et quaecum(|ue ab eo retro danmu-
la fueranl, defeuduniur : quse defensa, dainnan-
lurY Rursuni dico, noii milii ejus aucloritate piae«
scribiiur. Nam si nonagihta ferc annis male credi-
dil; post non:iginia illuiii recte sentire non cre-
dain. Ant si nunc recle, quid de his opinandum
est, qui eadem signati fide in qua ipse eral, de
sxculo iraiisieruiit? quid ei de ipso pronuniiarelur,
si ante banc synodum dorniiissei ? Ergo ut supra di-
ximus, pr.rjudicatae opinionis auctoriias nihil vale-
bit, quia contra semetipsam ipsa consistil. El sa«
Patrcm passum. Si admittimus numerum cum di- ]) ne legimus : Justitia jusii non salvabit eum in qua-
visione, joiigimur cum Arianls, qui factum a Deo cumque die exerraverit (Ezech, xxxiii, 12). Amen.

• t.

• *

• •

• • • -

tf • ^ W

' •
• -^

» •• •

S. PHOBBADII EPISC. AGINNENSIS

II.

DE FIDE ORTHODOXA,

CONTRA ARIANOS,

ALIAS

DE FILII DIVINITATE ET CONSUBSTANTIALITATE,

TRACTATUS.

PR0L0G13S.

Confesm ftdei.

Gredimus in Deum» Patrem omnipotentem, om-
nium Tisibilium et invisibilium faciorem, ei nnuro
Dominum nosirum Jesum Chrislum, Filium Dei,
naium de Patre unicum, boc csi, de substaniia Pa-
tris : Deum de Deo, lumen de lumiae, Deum verum
dc Deo vero; natum, non factum : unius substantix
eum Patre, quod Graeci dicunl 6fioov(riov; perquem
omiiia facta sunt, sive qiise in coelo, sive quae in
terra. Qui propier iios homines ei propier nosiram
saluiem descendit, ei incarnatus est, ei bomo factus
esi, passus est, resurrexit tertia die, ascendit ad
coelos, inde venturus est judicare vivos et moriuos.

A ebtritalis officio, ea qiue a nobis dicta sont, scropu-
losius retractaret ; et quaedam ille vel superflua, vel
ambigua diceret, quae aliter possint a quibusdam,
quam a me dicta sunt, accipi. Proinde rursos ea
ipsa planiori sermone in boc libello digessi, ut et
simplicitatem sensus mei ustenderem, et scrupulum
legeniibus ampularem.

Nam hoc est quod aiunt posse reprehendi, quod
obi Verbum Dei ex persona Filii posuimus, tale
boc Yerbum intelligere putemos, qiiale grammatici
tradunt spiritu oris aerom offensum, iutelligibilem
auditu. Sed nos sapientiam non hujus mundi qua^
destruilur, sed illain quae ex Deo est, novimus,
quae Verbum Dei Deum insinunt, cum dicit : In
princifno erat Verbumf et Yerbum erat apud Deum^
Et Spii itum sanctum. Eos autem qiii dicunt : Erat g ^ x>^^ ^^t Verbmn. Omma per ip$um facta sunt, rt

quando non erat, et priusquam nasceretur, non
erat, et mutabilem vel convertibilem esse Filiuin
Dei ; bos anatbematizat catholica et apostolica ICc-
clesia, ameo.

Proamium.

Amore catholicae Fidei ductus, jam pridem ad-
Tersus Arianos libellum edideram, qoem cum amico
legcndum dcdissem, quia placuit, credidit transscri-
bendom. A quo hoc ego mngnopere postulavi, ut
interim dissimulato auctore, dociis viris et prudeii-
tibuB legeret; ut si quem novisset, quod illic plus
aut miiius posiium videretur, posset plurimorum
consilio emendari. Nemo est enim qui sibi tani ar-
rogauter summam doctrina) coelestis assumat, ut

sine ipso facium esl niful {Joan. i, i-3). Uiide mirari
me faieor boc ita seiitiri potuisse, quasi nos pcrso-
nam propriam Yerbi, quod est Filius, uegaremus.
Nemo verbo lenus nominat, qucm vere esse in per-
sona sua saepius profitetur : nam quomodo aui veruni
Filium, aut verum Palrem confesAi suinus, si non
vere proprietalem |versoiiarum tam Patris quam Filii
servavimus?

Sed quia unius Dei vocabiilum diximus, personas
negasse pulamur. Et binc rerisimile visuin est quod
posuimus. Nos Patrem et Filium ita noiuinamus, ut
uuum Deum in his personis et nominibus assigne-
nius. Porro iterum Pater et Fiiius, et:»i duo iiomina
appellaiitur ; ratione tamen etsubstantia unum Bunt:

putet se omnia mysteria liquido comprebeusa reti- Q ^^ ^^^ Patrero et Filium staluo, unitatem as'
nere. cum Paulus apostolus dicat : Qui ergo puiat se signo generis.

aliquid seire^ nec dum seit quemadmodum oporleat
teire (I Cor, viii, 2) ; ei : Modo per speculum in tenig-
mate videmus; tunc facie ad faciem ( I Cor. xiii, 12).
Sin vero cunctis oinuia quaeillic seripta eraut, juxta

Haec omnia intelligi posse aestimata suiit, quasi
ista vocabula iuter Patrein ct Filium ita posita sini,
nt est nomen et cognomen, uniu^ tameii personae ;
cuin ex superioribus aul inferioribus diclis potiierit

lideui veram constare viderentur, tum^ip^i^elfn-.^-Jiaecsu^picip uon admiiti. Qui eniin riliuin Dei non
tibus nonnegaret.Quod eum ita fecis^tn>ioife8tum; !itiu!idc'nauiii\ cjixuram, quam proprie de Patre,
est. Et quia res digna tam catbolicae confossiooi, toium de toto, integrum de integro, perfeciuin de
quain baereticae responsioni, iiniver^riMa judtoio.«.perfej:iti;coiisumm2i6^i(|iievirtutem;quoinodopotui
ftftimataest, muiti eum vel iegereV<iil il^4fibe/i:\ip8u^ ^aiikic,: ipsunT £ibi Filiuro poiiere, et lioc
tbliierunt. «modo unam personam duobus jioininiUisappellare;

Sed non defuit qui i>ro fttudio doctrinae» vel pro quippe cuni et baiiG seetami id est^ Sabellianam In

DE FILII DiyiNlTATR ET CONSUBSTANTIALITATE TRACTATUS.

codcin libello damnaveriin, et personaram distinciio- A
nem secundum vocabuluni scri|iserim? Nam el
nemo pro una persona potest, unum <tfn<, dicere, vel
nnilatem gencris, nisi per«onis assignare.

Qiiis auiem caiholicorum ignorat Palrem vere
esse Patrem, Filinm vere Filium, ei Spirilum san-
ctum vere essc Spiritum sanctum? sicut ipse Domi-
nus ad apostoios suos dicit: Euntei bopiizale omnes
gente» in nomine Patrit, et Fi/ii, et Spiritus saneti
{Matth. xxvni, 19). Haee esl perfecia Trinitas in
uniiate consi^tens, quam scilicel unius substanti»
profitcmur. Non enim nos sccundum corporum con«
ditionein divisionem in Deo fucimus : sed secuiidum
divinx naturae potentiam, quae in materia iion esi,
et nominum personas vere constare credimus, et
unitatem divinitatis esse testamur. B

Nec extcnsionem pariis alicujus ex Palre ( ut qui-
dem puiaverunl) Dei Filium dicimus, nec verbuin
sine re, ut veiut sonum vocis accipinius : sed tria
numina, et tres personas uniiis csse essentiae» unius
majesiatis aique potentiae credimus. Et ideo unum
Deuni coiifiiemur, qiiia uiiitas majestatis plurium
vocabulo dcos prohibei appellari.

Denique Palrem et Filium cathoiice nominamus;
duos autem deos dicere nec possumus, nec debe*
mus ; non quod Filius Dei Deus non sii, immo veras
Deus de Deo vero : sed quia non aliuiidc, quam de
ipso uno Patre Dei Filium novimus, perinde iinum
Deuin dicinius. Hoc enim prophelx, boc aposloli

tradiderunt, hoc ipse Dominiis docuit, cum dicit : ^^ ^ ^ ^^^^ ^^ ^ .„„w-...«w«„.. .w^-w^

Ego et Pater unum $umu$ {Joan. x, 50). Unum nd ^ quidem <^ ego suspicione aut opinione collectum

evangelica et apostolica fide patrumque traditione
auferre volunt, subtiliter Ariana hwre$it intromitti'
tur. Quarationeistud nomentoUere taborarint.

Mulias quidem et graves hsereses novimus a plu-
rimis cbullire, et veneni vice, ad iutinium pectus
canceris sui virus infundere : scd vinci illi vel facile
possuiit, vcl facilc vitari, quorum prima proposi-
tionc omnc consilium pecioris proditur. At vero iit»
quibus niulta nobiscum paria sunt, facile possunt
innoxias mentes et soli Deo dediUis fraudnlenta
socieiaie percutcre, dura malonim suorum virus
per bona nostra defendunt. Nihil enim periculosius
his hxreiicis csse polesi, qui cuni integre per om-
nia decurrant; uno tamen verbo, ac si veneni gutta,
meram illam ac simplicein fidem Dominic», etex-
inde aposlolicae iradilionis inficiunl.

Unde veheinenier nobis cavendum est, ne se vel
sensibus vel ouribus nostris hujusmodialiquid laten-
lcrinsinuet; qnia niliil tam cogit in mortem, quam
sub obtentu fidei fidem violarc. Ut enim gypsum
aqua permixium lac colore mentitur, iia hic per
verisimilem confessionem tradilio inimica suggeri-
tur. Qua de re non similitudo confessionis, sed sen-
sus mentis est ponderandus, quo confessio ipsa
firmaiur.

Denique si diligeniius et accuratius attendatia;
cur vohierint de evangclica et aposiolica fide et de
patruni traditioue iubstantice nomen aurerri» procul
dubio probaiis bxresim Arianam subtili conipendio
breviatam, sublato hoc nomine inlromissam. Neclioe

Qniiatem divinitatis, ut dixi, refert : sumus autem
persoDis assignat. Sed et .tpostolus ait : IJnut e$t,
inqiiii, Deus Pater^ ex quo omnia; et nos in ipso:
et unus Domtnus Jesus Christus^ per quem omnia ; et
nos per ipsum. Sed non in omnibus est scieniia
(ICor. vni, 6).

Qua de re explanatis his verbis quus scrupiilum,
iiOD mlhl qui scio quod dixerim, sedaliis inferebanl,
puio occasionero malje interprctationis fuisse sub-
latam. Nam et professio fidei manifesta esl, ei per-
sona ciim vocabulis constat, et una divinitas assig-
nata esi.

Vel si adhuc aliquid quod legentibus ambiguum

affirmo, nec uti ipsi putant, academicus disputator
assisto, ut simplices sensus verborum subiilitaie
contorqucam : sed ut contortos et pravos tenui argu-
mento composilos iii lucem cognitioDis exponaro,
quo facilius possit cognita etcomperla iiiiquitas ab
hominibus evitari.

Qu» eienim cnnsa ^ quxve ratio exsiiiil, ut quod
docendum, et qiiod credendum cunctis ecclesiis
fuerai iradiium, quodque patres nostri apostolici
viricontra universas hspreses, et maxime Arianani,
quasi qiiemdam obiceni vcriiatis, quo omnes aditus
pestiferac doctrinae obsiruerent, « sancio Spirilu
niundati, catholica ratione posuerunt, non sine

videatur in verbis, ad sensus debent verba conferri; «^ magno iiisu ab his qui ^ elogio Arianae labis addicti

• • «• • • • 1* * a II A . ^^ Alt M. #• •••. I^* 1 • *%. • 1- •

quia non simpliciias verborum, sed mali iniellecius
obsiiuatio culpam olet. At cum sensus iioster cum
veriiaie concordet, et verba debent ciim raiione
sincerissima. Unde a simplicitate Christiana acade-
nicos dispatator abscedat.

CAPUT I.

liihil perieulodus iis htereliciSf quibus multa nobisr
cum paria sunt. Hi eum integre per omnia decurrere
videantury uno lanlum verbo simplicem fidem infi-
ciunt. Sublato nomine substautiae, quod isti de

* Mss. Lapt. et TelL, ego suscipio. nec aut optmo-
iie, eic, roelius omnes edit. ut in lexiu.
^ Teil. God. et Amerb., quw veritratioemsiit.

sunt, laboretur auferri ; nisi ut Filium Dei muiabi-
lem et convertibilem uipote non de propria Patris
subsiantia constitisse confingant ; cui et initium ex
tempore, et orium ex nihilo, nomen ex altero, ut
semper docuenint, propier quod et sarpe damnati
suni, nunc jam libere et secure, incunctanterqiie
ecclesiis tradere et insinuare possuit?

CAPUT U.

De Arianorum heereseos confutalione per firmissimas
rationes^ et evidentia sacrce Scripturas testimonia,

^ ViKiliana edit., Spiriiu sancto inundati.
<> Elogium atiqu.indo idem significat, ac formula
quaedam condemnationis.

5 » S. raOEBADli EPISC. AGIMNENSIS M

Ita Deum Filium de Deo ponunl^ ut ex Deo factus A Verbum, et Verbumeral apud Deumet Dem erat Vn-

bum. Omnia per iptum facia sunt^ el tine ipso (acium

$ity non ex Deo gemtut. Vocabulum o/ioovo-tov au-

ferunt^ eique o/AOioucrcov tubtiituunt. illam tapien-

tiam quce Dei Filint est^ creaturam intelligunt.

Videiis ergo oinnia eos iii tractatu ipsoruin, iioii

evangelica fidc, sed subdoLi malignilate ad seducen-

dos simplices quosque posuisse. Non jam lain sus-

peclum,qu:)m nianifesluni oninibus esse debel, i(a

eos Deum de Deo posuisse, ul Arius tradere solebat,

ul ex Deo factus sii, noii ex Deo natus. Qui si natus

est, unius subsiantiac est : si f.ictus est, verus Fiiius

non est : et si verus Filius mn est, nec verus Dcus

esl : aut si verus Deus est, et de Patre non est, duo

sunt babentes singuli et voluniaies proprias, et

Imperia diversa : vei si concordia tanluin et socic-

est nihil (Joan. i^ 1-3). Jgilur quod in principlo
erat, scmper fuisse credendum cst : scd ncc aliunde
esse, quam ex eo qni principiuro non babei, id est.
de corde Patris; quia eructavit ^ inquii, cor meum
Verbvm bonum (Ptal, xLiv, 2) Non enim dixit : In
principio facium est Verbnm ; sed in prindpio, in-
quil, erat Verbum. Qnodcumquc principinm Verbi
assignare volueris, praejudicnium babebis quia in
principio^ inqiiit, erat.

Non quod duo priucipia ex rcrum diversitatc di-
c-ainus, sed quia Sermo Filiiis seroper cum Patre
csi, et de Patre n:)lu8 e.st. Ac proinde cujus origo
piiiicipiiim non babet, sempiiernus cum Paire crc-

late unum sunt, iion tamen et subsianiia verus, ut B dendus est ; quia nec Pater potest uroquam sine Fi-

jam dixi, Deus non est.

Sic erit Deus, ut Moyses Pb a raon i (Exod. vii, i ),
potestate, non genere : Filiiis quoque ita credendus
erit, nt per Csaiam populo dictum est : Filios geuui
et exatiavi {Ita. i, 2); et alibi : Dii estit, et filii AU
Vntimi omnes (Psal. Lxxxi, 6). Sed et primogenitus
ita habebitur, quomodo et Krael a Deo primogenitus
fllius appellatus est (Exod.iv^ 22). Necnon et pri-
mogenitus totius creatunc, quasi in ordinefactoriim
primogeniius liabeatur; ut cx eo seriem quamdam
credndis mundi rebus assignent.

Denique sublato o/xooOo-cov, id est, unius subslantiu;
> vocabulo, ofAoeouo-eov, id est, similem Tactori suo
posuerunl; cumaliudsit similitudo, aliud veritas.

lio nominari, ncc Filius sine Paire vocari : ac per
boc semper Filius, quia seroper Pater.

Et Deus^ inquit, erat Verbnm. Quod Deus esi,
seinper esi ; iie si semper non fuerii, verus Dius
esse non possit, siculi et in Soplii» nomine quia se-
cundum Aposiolum (I Cor. i, 2i) ipse est Sapienlia
Patris. Ego inqult, ex ore Altittinii prodivi (Eccli.
XXIV, 5). Non crgo aliunde qunm de Patre, quia sein-
pcr cum Palre. Ct idco Sapientia Dei nppellatnr, ut
numquam Pater sine Sapientia, boc est, sine Filio
suo fiiisse credatur. Haec esi illa Sapientia incffahilis
^ qu;e initium viarum Dei apud Salomonem (Prov.
VIII, 22) vel rondiia, vel genita, vel crcaia dcscribi-
tur; qiiaro taroen sic condiiaro dicii, ut seinper

Nam ct homo ad imaginem et similitudinem Dei C eam cum Deo fuisse oslendat. Quod cnim initium

factus est (Gen. i, 2G), nec tamen Deus est : nec quod
Deus esi, homo cxsiiiisse credendus cst. lia et Fi*
lium Dei siroilein voluni, ut eum aliunde similem,
non de ipsa una sancla et beata Patris substaiitia
'dicnnl. Qiii si dc Patris snbsiantia non esi, l^ oO^
ovTuv cst, id edt, e.\ nullis cxstnntibus, ut idem Arius
iradidit : sublnto eniin co qiio>i Patcr est, undecum-
que fuerit Filius, necesseest utei initium ex nihilo,
et ortuin ex tempore habeai : niliil enini sinc initio,
nisi solus Deus.

Unde et Filius, sicut ipse Dominiis ait : Ego et
Pater unum tumus (Joan. x, 30). Quod ideo dixit,
ui duaruro personarum ^ vocabula in unius deiiatis
majestate roonstraret, sicut et propheta ex voce

Deo dabis, ut initium possis Sapientix ipsius consi-
gnare ? Non enim ita Deus Sapientiam suaro condi-
dii, qunsi allquando sine Sapientia fuerit : sed cum
iniiium viaruro siiarum dicat, initium motus operis
alicujus oslendit ; ut boc iniiium habeat Sapientia
Dei, quod de Deo proccssit ad creainla oronia tain
CfBlestia quam terrestria, non quo coejierit esse in
Deo. Crcata cst ergo Snpientia, immo genita, non
sibi qurc semper erat, sed bis quse ab ea Geri opor-
tebat ; ut quia quanta et qualis esset sciri non potc-
rai, dc effectu operum suoruro virlus ejus et poten-
tia nosceretur : ^ iii qiiod de coiiditis xstimamus,
tunc inagis tiineremus cum facta mirainur.
€x'teruin si tu creataro Sapientiaro dicas, ut Fi-

Dei : Eructavit, inquit, cor meum Verbum bonum : ^ linro Dei creaturam intelligas; occurrit libi Aposto-

dico ego opera mia regi ( Ptal. xliv, 2). Vides ergo
hoc Verbum bonum Filiuro t)ei esse, quein noii
alinnde quaro de patefno pectore, el, ulita dixerim,
de ntero cordis Dei credinius natum. Et proinde
eumreg''m nppcllat, quia ipse cst rcx regtiin : Deum
Dooiinum, cui omnia divina opcra succumbunt, qui
dixit : Omnia ijUoe Pater habet^ mea sunt (Joan.
XVI, i5).
De boc cl Cvangeiisla : In principio^ inquit, erat

« (ta edit. Roro. etChirOet.; vet. autero ac ross.,
tocabulo timilem gettori tuo potuerunt,

^ Lust. cod., vocdtnla, unlus deitatit maje$tatem
inonttraret.

lus, condemii:ins eos qni creaturam colunt, dicens :
Propter quod tradidit itlos Deut in dcsiderium cordit
eorum in immunditiam : «f contumeliit aficiant cor^
pora sua in semetiptit , qui commutaverunt veritatem
Dei in mendaciumt et coluerunt et servierunt creaturm
potiut quam ereatori^ qui iit benedictus Deut in scecu-
/a(iiom. 1,24, 24^).

HsBC est, inquam, ilia Sapieniia Dei, quffidicit :
Ego ex ore Altitmmi pn>di»i (Eeeli. xxiv, 25)« uni-

^ Mss.Tell. etLset nec non vet. edil., quie initio : et
intrs^^tedcum initio; Rom. etVigM., ted cnm imtium.

^ Vigil. edit.y ut dum €onditoremde eonditis

timeamui*

Vl DE nUI DIVWlTAtiE Et CON&tJflSTANtlAUtAtE TRACTATUS. «8

TersiliUtis cotiditrix el effeclrix, id esl, Filius Dei A non credis, el merito hxreticus denotoris. « ei

per qaem omnia, el in (|ao omnia; quia ut Apdslo-
*M ditit : /H ip90 eonitUnm tHftf umvmn hi ccelis et
in tem, titihiHa et inwisibiliti, lite Throni, tive thrni'
fulti»ne$, sive Virtute$, iive PrincipatuSf $ive Poteeta-
te$ : 9nmia per tpsiim, et in ip$o eondita $unt : et ip$e
mt ante onrnia, et omf^a in i\m eonttant (Colo$$. i ,
S6). liinc et Salomon : Ctim tr(, iiiquit, una, omnia
pHe$i ; et permanens in se, omMta innovnt, et per na^
ffonef in anima$ $ancta$ $e tran$fert (Sap, vii, fT).
Qood conHrmans ApoBtolus ait {Kphe$, ni, 16) In
inleriore liomlne babitare Cbristum ; iit per quem
a priucipio omnia racia sunl, per ipsuin et in fine
euacta salfetKur.

CAPUT III.

Soivuntur argumenta quibus Ariani lneresim $tuun
astruunt^ dicente$ potissimum propierca ofioouo-iov
adnutti non oportere, quod in Scripluris divini$
non coniineatur.

Sed dlcis milii ifioovveov, id est, unitls substan-
ilas nomen ob hoc potius quam creatorem adorAnf,
Berranies eadem uiiqiie qu:e Apostolus ditit : Ui in
nowdne Je$u omne$ genu fiectant , eoelestinm , lerres-
tfium et infemorum; et omni$ lingua confiteatur (Phi-
lipp. II, 10). Et Moyses : Adorent, inquit, eum om-
ne$ an§eii Dei (Deut, xtxii, 45, $ec, LXX). EtDaTid :
Onme$ reget adorabunt eum (P$al. lxxi , i). Quod
quidein InScrlpturisnondicereiur, sed qtiia ipse est
Sermo Filius omtiium opifex.

quamqnain immutnveris dlciiiui, quo putmis prohi-
buiste Dei Filiuni nuncupari facturani ; bcd cuni sub-
jungll : Sicuti nliquid hornm quod raciiim est ; cx
aperto osiendis noii ob hoc ^ lactiirain dici noluisse,
quisi nondebcat factus iutelligi; sed non ita rutum
vis, siciil aliquid horuin quod rartuin rst, sed lamcn
ractuni. Aliter ehiin dicis facium, Ulpote perfeciam
crcatnrain, per quem facia sunt omnia ; dutnniOJci
etipsum facium inielligas, licet t:on ila ut catcra.
Sed nt ad id revertar, quod dicis in Scripturis di-
▼tnis ofiooOo-tov, id est, unius snlistantisc vocabiiluni
non inveniri ; finge lioc interim sic sit, eo quod tihi-
cumque suhsianila legitur, res Dei, non Deus ncci-
piatur; quamquam et alilid quod scriptuui non l^t,
B paritcr profltearis, id est, Deum cx Deo, lumen vx
lomifie : qtild ad h.tc dicis! Auttotummecum trnc,
aut totum omiite. Sl enim unios substantitc ti<c:i-
bttlnm Inde times dicere, quia scriptnm noii est;
timereideniidem debes Deum ex Deo, et Inmen ex
luniine proflieri.

Sed ego probo Deum de Deo, lumen de lun*inc,
et unius subslantias Tocabulum c In divinis Scriptnris
contineri. Cuiii eniiii ipbe Dei Filius, (|ui Deus cst
in Evan(;clio suo dicat: Ego de Patre exivi ( Joan.
XVI, 27), Jurc ei inerito Dcuni de Dco pronieuiiiV,
quia de Deo Patrc Filium Dei Deuin veruin de Deo
Vero natum esse cognoscimns. Sed non eo genero,
nt nos dil sunius nppellati (Ps. lxxxi, 6), vel ut
Moyses Pharaonis deusest dictus (Earod. vii, \) : FCd

Sed dieis o/ioouartov nominari non oportcre , C quia verus est Filius, ' de vero Patrc naiiis rst ;

qnl:i In Scripturls divinls non conllneatur. Qua^ro et
ego, homo, qni hoc prohibes ; si ideo nominari non de-
bety quia scriptum non est, an quia iia credi non 11-
ceai?

Qood si iia credendum esi, cur non ita profiien-
duro? Corde entm, inquit Apostolus, creditur ad jn$»
titium : ere autem eonfe$$io fit ad $alutem (Ront, x,
16).

Aut si ideo nominanduin non est, quia nec iia
credendurB ; obtinoit Ariana) labis assertio, qua^
ideo Patreni et Filinin unius substanii» deuegavit,.
quia Filium Dei modo ex nihilo, modo ox Paire, sed
ab alia snbstantia, quando voluii, et quoniodo to*
luit, et unde voluit factum inducii ; duinmodo aliun"

vere et confldenter Deiis de Deo dicendus, et sic lu-
men ex Inmine.

Quod scriplum non est, inecum quidem dicts, sed
mecum omnino * non seuiis. Et quia scriptum est
de Patre : Deus lux est (1 Joann. i, 5) ; et de Filio :
Erat Ittx verUj qum illuminat omnem homincm venien'
4em inhnnc mundnm (Joan. i, 9) ; et : Lux ivcct in te-
nebris(lbid,,^);\d esl,ClirisiuS in sxcoio; et tenebree
ernn non snnt assecuKe ; ii scillcel bomiiics quornm
cor ignorantix lencbris obcsccalum est, Christum
verum Dcnm, el vernm Dei Filinm non :>gnover!^nl.
Sed iiise Dominns : Ego sum^ inquit, Inx mundi :
qui me $ecUtus fuerit, non ibii in tenebris^ sed habetit
lumen vitce (Joann. viii, iS). Ergo quia lumen Pa-

de eum, et non de eo«iuod Pater est, exstiiisse con- D ter, et lux Fillus, reclc luincii dc Inminc.

fingat. Quem etsi natum dicit , sed lioe dicto lenus ;
quia roraum omne quod natum esi, facium intelli-
git; eo quod ei nos a Dco geniti appellemur, quos
constateete factoram.

Vel si Arianns non es, ei verum Filium do vero
Paire natiim, non facium agnoscit; cur non eun>
com Patre unam tubsiaiiiiam dicit. Frustra limesr
honio, profileri quod credis; et frustra credis si ita

* Tell. cod. et Vigil. edil., quamquam non immu*
taveris dietum» llaud recto sensu.

^ Giil. ei Rom. edit., facluram diei 9oiuis$e, Per»
peraqi.

« tcllcr., in scripiuris dominiei$.

^ Vigil. edit., de vero Patre natu$f non factu$ e$t^

Sed lumen ex lumine iia asseris, qnnsi a Patre
qui veruin Inmen est, aliud lumen sit factum, q^od
^e ipsa Patris substantia non sit : sed sicuti aliud
<]uodlibet lumen, qnamquam a Deotiifactuin, longe
4amen aiiud sit ab eo'qul fecerit ; et idco lumcn ei
lumine, non de lumine dlcis. Cum ergo h.Tc prx-
locuius sum, licel mecum non iniellii^as, tamenquo-
modocumque ipsa pronuiilias, cuni scripla non sint.

<^ Oiunes cxarati at<|uc cdiii cod. Ambrosii nomcn
pra-fercnles, non seniis, ut tfnin scriptum ett de Pn-
tre : Deus luxest quaillnminat omnem hominem.... id

£st, Chrislus in ccelo ; et tenebm 11 i scilicet 'h(fmf-

ne$,..nonaanoverunt : sedipse, ctc. Nos Vci^ tocuiu
ex edii. Vlgil. rettitulmiit.

'9 S. PHQeBADTI EP1SC. AGINNENSIS 40

An non et nnius subsUntiae vocabulum, quod in A Prohibes itaque in Deo subslantiam nomiuari,

Scripluris non putas contineri, inecum pariier pro-
iiteris : nisi quia illic habuisti quomodo malignos
sensus tuos occulta fraude in ulroque contegeres ;
ut mecum hoc ipsum sono vocis exprimeres,
sed tsmen longe dicii inlelligenliam separares?

Sicuti et illi hxretici qui resurreciioncni carnis
negani ad decipiendas * animas simplicium, vffi di-
cunt bis qui in came non resurgunt. Sed si discuiias
eos cur boc dixerint, cum scias illos carnis resur-
rectionem omnino neg&re, dicent libi : Yae ulique
illi erit, qui in carne baptizaius non fuerilyUt anima
ipsius dum iu corpore .est, de morte delictorum
suoram, ut de sepulcro criminum per baplisma, in
eadero resurgat. Solius enim animse per lavacri vi-

quasiomnequod substantia dicitur, res ipsa unius
generis habeaiur. An ignoras aliter coelestia, aliter
terrena constare ; sed et in ipsis coelestibus rebus
atque mundanis magnam diffcrcntiam Inieressc?
Aliter enim ongeli, alitersingulx Virtuies consiitu-
tionum suaruin substantias acceperunt, sicuti Apo-
stolus ait : AUa ctariiat $olis, alia clarilat lunm, atia
clarUat ttetlarum (I Cor. xv , 41). Sic et in boc
mundo, ui diversa genera rerum, iia et diversa cor-
pora animantium ; et omnibus sui cujusqne generis
substantia, sicnt Aposiolus dicit : ^on omnit caro
eademcaro {Ibid,^ 39).

Si ergo ea quae a Deo facta sunt, diversas quali-
tates substantiarum suarum habent ; tu putas in

lalis gratiam resurrectionem in carne defendunt ; B Dco talem esse siibstantiam, qualem habet aliquid

naro et ipsius carnis salatem excludunt. Ei hi per
verisimilem confessionero innocentium mentes oc-
culta fraiide seducpnt. Et ui solet lethale poculum
roellisdulcedine temperatum, suavitate fallente, per-
imere ; sic ei hoc inalum per blandimenturo au-
rium, nudientium scnsus quadamlabe coniaminans,
contagione viiii adhsrentis inficit.

C.\PUT IV.

Quo argumento Ariani Deum non ette tubttantiam
probare contendant, Ejutdem argumenti dittolutiOn

Denique et nunc possenl ojxoouaiov sicuti et caetera
verbo tenus nominare, si liaberent quomodo illud ad
aliam inielligentiam scxvo sensu perverterent : sed

horuro quod factum est, ui possitcontraria recipere?
Absii. Quae est enim subsianlia Dei ? Ipsiim quod
Deus est simplex, singulare, purum, nulla concre-
tionepermixium, limpidum, bonum,perfecium,bea-
tum, inlegrum, sanclnm lotum. An tu pulss inane
aliquid esse et vacuuni, quod est Deus?Hoc enim
dici blasphemia est, ul inane pntetur, per quem
cuncta constiterunt, qui omiiia Verboedidit, ratione
composuit, virtute perfecit, cujus nutu et imperio
universa reguntur, cuncta deserviunt.

£t bene de Deo legis scriplum : Ego sum, qui tnm
(Exod. 111,14) ; et : Qui ett, mitit me (Ibid.), lit ipse
Salvator Dominus : Uiec est, inquil, viia ceterna, ut
cognoscant te sotum verum Deum, et quem misisti Je*

cum viderent se in boc verbo concludi, nullam om- G <tiin Christum (Joati. xvu, 3). Est ergo « in substan-

nino meniionein hujus fieri voluerunt ; ne aut pro-
fitendo hoc crederent, aut credenles professi vide-
rentur : subtili iiigenlo excusantes, quod autscri-
ptum non esset, aui Deum in substantia dici npn
oportere, ne corporeus crederelur.

Deus etenim, inquiunt, eflicit ut sit subslantia,
non tainen ut ipse Deus in substantia deputetur ;
qnippe, aiunt, curo omnis subslanlia contraria reci-
piat. Deus veroqui nihil diversum admittere potest,
substantia dici non debet.

Ignoscerem tibi si hoc simpliciter diceres, si ru-
dis ad banc qiiaestionem accederes, si non ipse esses,
qui semper vel de alia substaniia, vel de nnllis ex-
stantibus Dei Filium asserebas : at cum idem ipse

tia essentia sua Deus, cujus cognitio vita aeierna est|
qui et tantus est, quantus dici non poiesl. Qui lunc
digne aestimatur, curo inaestimabilis dicitur, utique
velis ac nolis.

Ergo ipsum quod est, boc est substaniia rei, quae
esse defenditur ; quod tamen jam dictum est, quan*
tum et quale sit, nec mente concipi, nec sensuaesii-
mari, nec animo definiri potest ; dummodo constet
esse quod esse creditur ; ut de eo ipso quod Deus
est, inde sit Filius, ut verus sit Filius, et verus sit
Pater in Filio, etFilius in Fatre. Hoc erit ofAoovo-co^,
id est, unius substaniiae cum Patre, sicuiipse Dond-
nus ait : Egoin Palreet Paterin me (Joan, xiv, 10);
et : Ego et Paler unum sumus (Joan, x, 30) ; ei ;

siSy qui hinc sae|)e convictus, saepe confessus, sxpe D Ego de Patreexivi (Joan, xvi, $8) ; et : Qui me vi

negastiy saepius aliter iminutando damnaius es : qui
etiaro ^ nunc vi, ambitione et poieiitia exagitans,
turbas omnla ; quomodo putas ine ignoscere tibi
po88efrequentiu8eaderoreiractanti?Sed ne videatur
haec perversitas pracjudicata magis quam exaroinata
daninari, breviter tibi de hac oppositione respon-
deam.

* Hunc etiam locum nobis edit. Vigil. restiiuit,
cum baberetur in mss. ei edit. Ambrosianis in haec
verba« animassimpticiumfdieunt hisquia in carne non

returgant dicent tibi : Vtique itleerit, etc, inepto

sensu.

^ Ambros. edil. cum ms. Tell., niinc m anibitione
exagitans, Vigil. edit. cum Laet. cod., vt, ambitione;

detf videt el Patrem meum (Joan. xiv, 9).

Non immerito, quia Filius Dei de Deo Patre natus
esi ; et ideo de unitate substantiae , et de majestaic
deitaiis unum sunt, sicuti el Hieremias prophetavii :
Qtiit stabit in substantia Domini , et videbit Verbum
Domini^Jerem.jjiUf 18, sec.LXX)? Etiterum: Si
sletissent in substantia mea^ et si audissent verba mea^

sed sola edit.Vig. addit, et potentia,

^ Itaorones edii. et cod. Laet.; at Vigil. edil. rc-
secuit, estentia sua^ pro qnibus Tell. cod. subslituif ,
sententia sua, Verum receptj lectio non est iiiu-
taiida ; idem ea significal, ac si scribatur, in ordine
substaiiiiae per essentiam suam.

4i DE FILn DIVINITATE ET CONSUBSTANTIALITATE TRACTATOS. 4t

mfertissem eos ab studiis eorum pessimis ( Ibid,, 2i). A qaod Deusesiyaestimari, comprebendi etdeflniri non

Ei apud Salomon : Subslantia mea^ dulcedo mea est
{Smp. iTi, 21).

CAPUT V.

Cwn UHilas substantice in Patre et Ft/io, non solum
prophetica^ sed et evangelica auctoritate comprobe-
Itir, dfct nofi potest in saeris litteris o/ioovo-cov non
inveniri. Quas sit ratio nominis, Prceterea, si ad ali-
quom similitudinem velit Arianus in Deo comparatiO'
nem instiluere^ non potest expressius comparatum
definire^ nisi cum dicatf luinen ex lumine.

Ciim ergo hanc uniiatem substantiaeln Patre et Fi-
lio non solum prophetica, sed et evangelica auctorl-
Ute cognoscas ; quomodo dicis in Scripluris divinis
o/ioovo^iov non inveniri, quasi aliud sit ofxoouo-tov quam B
quod dicit : Ego de Deo Patre exivi {Joan. xvi , 28) ,
ei: Ego et Pater unum sumus (Joan, x, 30); vel
qood prophetae ex aperlo substantiain Dei intimabant?

Hxc est auiem noininis ratio , ut in Patrc et Filio
onitaiem substantiae credas, licet rem ipsam quae est
inenarrabilis, detinire non possis: ut sive lumen de
lumine dicas , sive verbum de rerbo , sire spiritum
de spiritu , sive Dominum de Domino, quodcumque
de eo dixeris , unius tamen essentiae Patrem et Fi-
lium credas, et de eo ipso quod Pater est, Filium in-
telligas. Nam si aliquam comparationem de rebus bis
qoae videntur, in co facias ; ipsa dissimilitudine re-
rom non rationem ostendes, sed altercationem dis-
potationum induces, <^ ut cujus voce descripium esi :

posse : nec vere aliquid ex bis quae iii hoc mundo
sont, majestati divinae comparari; quia nihil dc om-
nibos istis qoae videntur aut dicuntur , secundum id
qood Deus est, condigna similitudine acstimari po-
test, quippe com ipsis intellectibus et sensibos ma-
jor sit.

Ideo prxmonuit ut divinitatem sobstantiae cre-
deres, et verum Filium de vero Patre cognosceres :
de qualitate aotem rei requirere non deberes ; quia
quale aut qoantum sit , scire non possis. Hoc enim
prophetae> hoc apostoli praedlcaront.

CAPUT VL

Quid ^t Deus, Utrum ei aliquid possit comparari.
Ratio qwBdam est, quas apud Grmcos Aoyoc nomi-
naiur, qute inter Patrem et Filium personas vet vo-
cabula distinguit. Illa Raiio multis nominibus ap^
pellatur, Qua de causa singula de Filio dicantur.

Denique pro capiu , pro viribus , pro fide nostra
intueamur Deus quid sit, et videamus an ei aliquid
possit comparari. Certe bic est , de quo et cuni dici-
tur, non poiest dici : cuni aestimatur, non potest
aestimari : cum comparatur, non potest comparari :
curo definitur, ipsa sua definitione crescit. Qui coe-
lum manu sua aperit, ptigno omnem ambitum niundi
clandit. Quem totum omnia nesciunt , et metoendo
sciont. Cojos nomioi et virtuti fainulatur hic orbis ,
et ipsa elemeniorum sibi succedeniia momentanea
vicissitudo testaiur. Vide ergo si potest aliquid esse.

Cnt me comparabiiis (Isai. xlvi, 53)? Ac proinde G cni possit Pater comparari et Filius; quia talis est

Deus cui assimil:iri nibil potest, sufficiat credi, quod
ipse sentilor, quem ipse credi se voluit, non Indicari.
Deniqiie si de hoc ipso quod mecuin profiteris,ad ali-
qoam similitudinem velis in Dco conferre, nescio an
qoodcomparaverls,possisexpressiusdefinire : ulputa,
com dicis lumen ex luniine, si ad explanandum illom
scrupulosa narratione cogaris, quxro quomodo lomen
exloinine credas? Uirum quasi lucernnm ex lucerna,
Tel quasi solem ex sole ; ui aut duas lucernas, aut diios
8oles,quasi duos deos sub hoc exemplo inducas? Aiit
splendorem luminis ejusdem lucernae, vel claritatem
solis de eodeni sole fulgentem , liimcn de lumine
consigiies, ut in matricem luminis Patris figurani as-
similes , Filium vero in splendoreni claritatis osien-

das; quod de eo propheia dixerit: Apud te est fonsJ^ nita monsiretur.

Filius, qualis et Paler : non enim Ipse se unum cum
Patre diceret, nisi talem se, qualis est Pater, sciret.
Ratio quaedam est, quae apud Graecos Ao^; nun-
cupatur, quae inter Patrem et Filium personas vel vo-
cabiila distinguii; quia et ipse Filius Ratio diciiur.
Quae tamen Raiio multis nominibus appellaiur : modo
Verbum, modo Yirius, modo Sapientia, inodo dex-
tera, modo brachium, modo margarita, modo thesau-
rus , modo reiia , modo aratruin, modo funs, modo
petra, modo lapis angularis, roodo agnus, modo ho-
mo, modo vitulu!«, modo aquila, modo leo, inodo via.
Et ita cum sit Deus oninia in omnibus , ui pcr baec
vocabula divinarum disposiiionum mysteria cognoS'
cantur, non ut ipsa inajestas Filii Dei proprie defi-

uitte^etin lumiue tuo videbimus lumen (Psat. xxxv,
10); vel Saionion, cuin dicit : Candor est lucisiElerntB,
et speculum sine macula Dei majestatis , et imago 6o-
mtaiis illius (Sap. vii, 26) ; vel Apostolus bic (Coloss.
1» 15) pracdlcaverii Salvatorem nostrum imaginein
esse invisibilis Dei , eo quod imago ^ solis lux sua
sit, qnae de eodem sole procedit.

Sed quanta ad liaec responderi possunt qoae lites
generanl, qood Apostolus prohibet ( II Tim. ii, 24),
longum csl dicere : quippe cum conslet lumeii illud

* Vigil. edit. sola : Et quia ex voce Dei scriptum esl.
^ Vox solis in edit. destderatur, quain e cud, TelL
restituinius integritati sensos non inotilem.

Patrol. XX.

Quid csi enim Filius de eo qood Pater est? Alius
idero. Nam ^ et ob hoc Verbuin nuncupatur, quia ex
propiio divino ore processit, et nihil l^ter sine eo
aut jussit aut fecit. Virtus dicitur, quia vere de Deo
et semper cum Deo est, et oninis potestas Pairis in
ipso consistit. Sapientia nppelliitur , quia de corde
Patris adveniens , arcaiia coeiesiia crcdentihus res&-
ravit. Dextera nuncupatiir, qnia per eum omnia opera
divina perfecta sunt. Dracbiom diciiur, qoia ab ipso
omnia continentur. Margarita appellatur, ut nihil illa

<i Ambr. edit., Nam et hoc Verbum; melius Vigil. et
codex Tell., Nam et ob hoc, id esi, ob hanc reni, eic.

45 ». PHOBBADn BPISC. AeiNNBNUS 41

preiiosius habeatur. Tbeftaurus dicitiir, ul in ipso A ias, qnam imperia divisa ? Porro Faler ac Filius eisi

oqines opes cl divitiae regnorum coelestiuin condlt»
agnoscantur.Reiia diciiur,quia per ipsum,el in ipso
d^ mari saeculi (Uversa gcntium muUitudo sicut pis-
ciuui per aquam bapiisniatis in ecclesia congregatur,
ubiboiiorum malorumquediscrimen agnoscitur. Ara-
trum nuncuputur, qiiia signo crucis suac dur^peo-
tora subjiciuntur, ^ ut necessario semini ipsa praepa-
rentur. Fons aiu» vivae appellatnr, quia ex eositien-
lia corda ccelestls aquae graiia irriganiur. Petra di-
citur, quia credeniibus rortitudinem, incredulis duri-
(iam pnrstat. Lapis aogularis dicitur» quia ulios |ue
parietes novi et veteris TestMinenti uiius et medialor
In semelipso continens copulavil. Agnus diciinr, ut
iunoceiiti» Cliristi et passio demonstretnr. Homo di-

duse personae creduntur, raiione tamen ei sub^itaiuia
unus suni. Nam inaequalium socictas melioris offeaaa
est ; et in injuriain ejus qui verus Deus est, non ve-
rus alius comparatur. Cum auiem ego Patrem et Fi-
lium statuo, unitatem gencris assigno : et si. illim in
personis divido; disrr«iiiones tamen personnrum rur-
sus eadcm nomina in unitatem sui naturali legis foQ.
dere consignant.

Unde et tantus est Filius, quaiitus vidcbiturPater,
lotus de toto, inleger de integro , porrecius de pcr-
fecta consummaiaqnc virluto, sicut Apostolus dicit:
In quo omjifi pleniludo divinitutis corporaliur habital
( Colcii. II , 9 ). Nam ^ et llieremias rccoptissimua
propbeiarum , banc unitatem divi^iitaiis in Palre

citur, qui:\ secundum carnem propicr nos homines 21^ ^^ ^iiio sciens ait : Uic esl Deus^HOiler, ei mn

nasci dignatus est. Yitulus diciiur, quia propter no-
siram saluiem paii susiinuit. Aqiiila dicitur, quia
post venerabilem resurreciionoin, <> ui rex alitum ad
Palris pervolat sedem. Leo dicius est, quia ipso est
r^x regum, qui mortem nczabuluro virtuljs suse po-
testate comminuii. Via est, quia per ipsum ascensus
esL Verilas, quia meudacium nescit. Vita esi, quia
jpse yniversa viviQcat.

Vides ergo per bxc vocabula siguiiicationea et dis-
ppailionum el operum divinorum praeostensas; mm
tamen ipsum Deum proprie definiium? Est ergo Pa-
ter Peus immeusus, xternus, ficomprehensibiUa»
inxstimabili&. Est et Filius ejiis Deus et Domious
noster, tantus» quanius est el Pater : sed non aliuiide

deputabitur aliu$ ab$qu£ illo : qui invenil omnem
viam prudeniia^ eHiedU eamJacob pu^ro suo^ ei hrael
dilecto $Ho. Po$l hosc in fecris vi$u$ eu^ eicum /jomi-
nt^tft conver$atu$ e$t (Baruch. lu, 5U-58). Gi Esaias
hoc ipsiim pra^dicai dicens : Htec dicU Dominus
Deu$ : Faiigata ed^^gyplu$^ et negoiialio JSihio-
pum; et Sab<um viri exceUi ad te iransietU : lui erwU
servi^ et po$t te ofnbulubunt vincti compedibu$, el te
deprecabuiUur ; qu^niam in le Deu$ cst^ et non e$l
alius Deu$ pfwter u : tu, e$ enim Deu$ {Isa. iiv, 14).
Qu )d ne outes me eo supcrciiio dixisse quo Sa-
belfius £ertur, qui ipsum Patrem, ipsum Filiuni pro-
(itetur; non ita nos totum iu unam senicntiqni co-
giinus, u^ aliorum baereticorum fraude capiamiir.

quam de Paire : quiaEj^o, inquil, de Patreexivi, boc Q Sed quia iu ipso noinine pcraOMaEum auctoritas in-

esi, lumen de lumine.

CAPUT Yll.

De remotione oeea$ioni$ errori$ quam h(sretieu$ homo
ex hoc capere po$set, quod duo nomina vel duce per-
$ona^ id est, Palri$ et Filti, ^taluantur^ quasi duo
dii dicantur.

Sed ne ex eo occa^onero. aliquam h^reiicus ca-
piat, cum duo nomina , vel duas persontis » id cst ,
Palris et Filii statiio» quasi duos dcos dicam , ut iiii
duos ex djversitate coofingunt : nos autem Patrein et
Fiiium ita nominainus, ut unum Deum in bis pcrso-
ni& ct nomioibu& consigoemiis. Viderint philosophj ,
vidi^iol lixrctici discipuli eoruin, qui potesiaium di-

discreia cogno.^citur, ctFiliu& uon genere, scd per-
sooaiiier a Patre nomiuatur; proinde tQiuro Puiri
ascribimus, quod est Filius; et toJmn Filio, quod
Paler c&i. Nilul non videbitur Palris, quod judi-
cabilur Fiiii : nec Filii, quod defendilur ruitis;
quia unitas maje&taiis iion sinit deos piurali voca-
buio appellari : quippc cum con&lei, Patreip el Fi-
lium uniusesse subsianlix, uude uterqne qnufli Dens
est dictiis.

Illud aute cuncu metuentea, ® quia nj&i Pater et
Filius uQum non sint, in invidiam recurrai. auctoris.
inierpolaia naiivitas; hoc enim placuit hxreticis,
ut Deiis illeomnjpoteus, invi&ibiiis* immensus dege-
neraret in Fiiio, * non modo potestalo» scd condi-
versitate variantur: JVo6{stamen finMsDm.es/ Pa/^, Htionc inutata« qua>i nou potuerit Pater dc scmei-

iii Apostolus di^it (I Cor. vui, G). cx quo omma; et
np$ ex ip$o : et unu$ Dominu$ Jc$u$ Chrisiu$ , Peii&
Dei FiliuSi per queni omnia ; et no$ pcr ip$um.

Nam per diio quid aliiid inleliigitur, quain duorum
per paries divisa subslantia, « et cuui nominibus
ip6i&dissociata naU^ra agcndi ac jubendi Lam volun-

<^ Edil. Anibr., ut nece$$ariora in ipsa; cod. Tell.,
ut necessaria in ip$a: optime Vigil. ut in texlu.

^ Ita codex Tell. et edit. Vigil. Ambr. vero ut rex
altam ad BatrU, elc*

c Anibr. edit. cum cod. Tell. et Lact., et cum om-
nibui ip$i di$$ociata; Vigil. conciuNius, ut in teiitu.

^ Euui. ediL sola, Anm el Bwuc. Sed et kuDC ttk-
remide nomine etiam ab Ambrosio citari nou seiiici

ipso talem habere, quaiis et ipse csi. Proindc nps
verum Fiiium de vero Patre, qui semper fuii, et eai
uiiius substantix cum Patre, defendimus. Ct hoc
est, quod GrxciofAooufftov api>ellant, id est, cum uim
aliud ipsuin ; s ut persona) audientia nominaiim fic-
rcnt, et non ut substantiam vocabula separarent.

advcrierc liccl.

« Vei. edil., qnod ubi Pater; Vigil., ne si Patcr ;
mss., ^iam'5i Pater, At seq. membro ubi vet. edit.
ac m6s. invidia recurrat, multo melius Vigii., in invi'
diam recurrat.

. < Ua edtL Vigil. cum in aliis ac mss. Iiabeatiir :
ihn mado poleei e$$e de eondiiione; iiullo srnsii.
s Vet. edilb» «/ potootM tmiiinlU nomimuim.

DE FILll DIVWrrATE ET CONSUBSTANTIALITATE TRACTATU8. 40

CAPUT THf. A fii^rant; ul limiis cum in liomlnem (iguratur, limus

Hasreseoi Ariante myiterium detegitwr. Cur Filiwn de
iublantia Patri» eredi twlint. Arioiifc argumenti$
rapondetur. MuUum iuierest inter ea quce [acta
ttfjiX» et eum qui oauua fecit, Quemadmodum in
multk ac variis figurii Deus u patribua oUenderit^
qui tamen iecundum deitatem videri non potuit, Dis-
putalionU conclmio,

9ed ttf oflHHi mysierittm hoeresis Arianae iradu-
GaB;c«r noMm Piliufn de Patris sutoafitia credi,
brefiter iMiaiabe^ Aiunl enlM : Goiii ait Deus Pat er
omni|K»ieiitt iitviaibilis , ineoiivertibilis, immutabi^
lia, perlDetus. aemper idvm, «lernua : PilioB vero
f iaibilia, ijwa t:ep« pairibu» vi«us est ; et coiiverti-

esse jam desinit : aut pisces, nut aves cum de aqiia
proeedunt, ex eo jam non aqua, quli aliud : ut Iu(um
figuli, cum solidatur In testam : dl lapis, eum dissol-
vltur decocius in caleem : ut arenn, cum mutatur in
vilrum, et cxtera quot longum esi rccensere. Sed
multum interest, stulte hxretiee, Inter ea qnoe
fjcia sunt, et eum qulomnia, quemadmodum Toluit,
fecil. Qu» facla atint, afcripl^ conditioni deservitmt :
qui verolbcir, suae voltmtatis ei proprii jurls esi.
Neque poteat in al&itd, quam qnodeat, aliqno cogente,
mutari : aed proni vul!,. et cui vttlr, se demonsirai.
Nam al angeii in llgur* Homfnum ssepe sruitr tIsI, et
lamen aiiud nofi sunt, quam qitod se esse norum,
neque aubsiantiam mutafit, com formam, humuni

bilia atque nutobtlis, qiiia in varits figtiris qtiibusque B^corperi» sumunt; quanto magis ipse Domtmts noster.

seae monatrafit : qui »i de Patris, inquiunt, essel
subitaotia, mimquam fieri posaet, iit anle earnis as-
sumptioiieMi aut visibilia aiM muiabilis ectnereiur;
qnin poliiia io aequalitate qua Pater osi^ peruian-
aiaaet, ei^cujus aubetaniia erat; quia qtiod de Patre
est, nec videri, oee mutari, uee eoufeni pussecre^
deiMiuflfi eti.

Acttediiad cauaain, quia cuiu iilapsua e>l in Mo-
riMis ciun Vlrgiiiia uterum opplovii; aliud iittque
ei ilUv quaiB quod tenerat, natum eat. Unde jam,
inquiuQt, corrupia aufaetaniia ^ sUlum vertil , ordi-
nam perdit, oontinuo immotatione ipaa fbrmandua
de Deo io homiiiem^ de apiritu in earnem. Et ulique
Iranslaiio onuiia imeremplio est priaiini. Ac per hoc

qiii omnia fecit, qui ipsis angeii», ut Kot! posseiit,
sua inslilutione concessil?

Hnc accedit quod slc Fitium Del, ut |afti dictum
est, visum a patrlbua approbauma, ui mm totum in
ilio, quod Deus esi, vlderetur: sed dlsposiilones
rerum ftaturantm, quQe suis qtttbosque ceiuporibos
compiendse erani, lo iHoper imagirtemcernerentur.
Nam quia Kilium Det Tidere potuit, antequam con •
spicabilem maieriam, aieut ei piaeuit, asaompsli, vei
ipsum hominem Induere dignaius es! f

Qiii eUrl Abrah;e f iaos e»t (Gen, xtiii, I), sed
in forma bumani eorporis flausesi, quo seillcet
postreinis temporibiia iit homine Yenturua ease
ostenderetur.

aiuat : SU Filius de Patris aubslaniia esset, jam el £ Jacob eiiam atibi in angeio, atibl aeque videiur in

Patreia nMiiorem ^ideri aubaiantitf aoae vel tradi-
lioHe, vcl ftue : et proinde Filium ex alia aubatan-
liacredere maiuerunt« quod con?erti, et mutari, et
videri poaett; (^ia boc de Patria aubaianiia credi
non liooal.

llae eal' eauaa erroris, haec origo bftresis Arianae :
duw 00» iiKeliigooi virtotem Dei, neque lanti aacra*
meoti diapoaitionem agnoae unt, ut Deum liumania'
cooditionibut eompareul. ^ Quibua primo respoii*
dtfHliiaa in loeo Fillum Dei non iia visum, ut Dcua
erai, sed ut homo capere poter»t de Deo ; deinde
variift figuria neo. muubilemeC ceofertibilem ipauni
eaaOt ^d hoo ease poiemtix Dei, ul eum se singulia,
preul. voli, reveiore diguoior, habiium mutet, iion

liomlne( Gen, xxviii, 15 ). Qui ideo se in angelo
demonstravil, fffinumiom semognietmsiiii indtcarct :
iu homioe vefo, ctHnqoocicolliiciatusfbissedcscri-
bitur; ut imagtnom futitrae colluetationis qutfm cuin
Israel habitorus erat, cum secumfnm bominem ad-
Tenissel, praretpne indiearet. 9ed ot Dominum cre-
deret, cum quo lanio eertaratrre sub Agura homifiia
lueiabatur, Israel ( Iten, xxxii, 24;), id est, liomo
videas Deum, iiometi acceptt. Vidiy inquit, Denni
facie ad fackm, et sal^a faeta est amma mea {Ibld. ,
50 ). £t ulique ftguram liomrnta Viderar, quam Deus
Dei Filtus iiiduerai.

Noyat in rubo in flamana ignisr apparult (Exod.
111,2), ui iuineo credeniibos, irteredolis judicium

soba4an4iMn Terioi: iiee proprieiaiem qualiiaii»])<I^OHttniret; qtiia Gbrisiu» oredenilbu» salus est.

aouiUli» aed juxioneritum videntia^iemperameniuni
maieaiotia adbibeai: ipte lanen ideiu, ut seroper
cst» in aobatooti» aua proprietate permauoai, aieut
scriptum esi: Ifn/a6t< eot0( m»lo6i<tf/iir ; tu autem
tiaio ipu Mi «f-oniN tm nan deficieHt (Psat. ci, 28).
Nam elai multa tuni^ ex liis quas in hoe mundo
tidfnhir, qiMa ex alio convertaoiur in aiiud, ut de-
sinant esse quod eraoi, ei lioc sini quod reiro non

Yigil. etm»8., of fernmiB atNHentia nominum (mss.,
oofoiiforfio). Qwod autem ad dictfOMem ofioouarcov
aiicior explicat ctfm uno atiud ipsnm : hee Ambrosiu»
poiile ftisfuo etbibei Hb. iti de Fide cap. f5,'num.
126, quen loeom a^Basiliedetumptuffl vtderl anno^
lafiuiua.

non credeoiibo» pcena, ut Aposioles att : Aliis odor
vt/or in vitamf aliis odar mtfrHs Ht mortem (II Cor,
II, 16).

Populum larael in columua noMs per diem, et
per iiociem in columna ignis quarat dux idnerls prr-
codebat(£a:od. xiii, 21); uibaptisfmgraiiampernu-
bem, ei donum sancii Spiritus pcr igrtem ostende-
rei; quia a|U)sioluaPaulus io nubepaireabapiizaios

» Ambr. edit. etcod. La*t., statim veriit ordinem^
perdit continno immutationemy ipsa formanda; Tell.,
mutationem ipsam formando , secunda rn.inu, ip«fi
formandi : aptiit» eolt. Vigif. irt In coutexru.

i> Tdl. corf: ei V-itfif. edtt., quitms primi in loco
retp^ nd a m h tm est Fimmi ete. >

47 S. rHflRBADlt EPISC. AGINNENSIS 48

sciibii (I Cor. x, 2), et Spiriium sicut ignero esse A Denique cum in monte se paululum extra ipsuni

hominem exlulisset (MaHh. xvii» 6), fulgore luroi-

Aposloloruin Acia declaranl (Acu i, 5).

Vidcs ergo per omnia, hxreiice, characteres divi-
uarum Scripturarum in honorem Dei patribus prce-
ostensos; non tamen ipsum Deum, ut est proprie
revelaium. Denique cum Moyses oraret ut laciem
Dei pure videret, quid ad illum continuo Deus? Non
po/erii,inquit, vtdere faciem meam ; non enim videbil
homo faeiem meam^ el vivet (Exod, xxxiii, 20). Hoc
ipso quod negatur aspeclus, clariias assignaiur, quse
scilicct tania cst, qnanta credenda est, quae invisi-
bilis indicaiur. Gum ergo Moyses qui et situm coeli,
ctordines roundi, et elementoram vices, totius de-
nique orbis ornamenta digesserit, indicarit, expres-
serit;cui ipse Dominus lesiimonium perbibuit di-

nis ejus pene obcscati apostoli in lerram quippe
liomines ceciderunl, pericliiaii vilam,nisi eis Domi-
nus compresso rursum majesialis suae honore ot
misericors subvenisset, secundum illam sententiaro :
Nemo vidil Deum^ et vixit (Exod, xxxiii, 20). Ul ergo
claritas solis, ^ curo non usque ad nosiros emical
visus, sibi salva est; quia qiiod non videtur, infir-
miiaiis est nostrae quorum oculos nubiuro texit ob-
scuritas : <^ ita probai se non suo detrimento proprii
latuisse fulgoris; sed carnis, ut dixi, beneficio, cu-
jus causa Filius Dei fiiius hominis esse sustinuit.

Nempe enim de Spiritu Dei Virgo concepit, et
quod concepit, hoc peperit, id est, Deum horoini

cens : Nemo erit ex prophetis ut tervm meus Moyses^ B suo, ut jam dixi, sociatum, sicut ipse dixit : Quod

ciii facie ad faciem^ ore ad os locutus sum (Num. xii,
7, 8); Deum tamen pure vidcre non potuit. Merito qui-
dem propheiia omni dignus, sed non usque adeo ut
intueri Deum valerel, ((ua homo lantummodo esset.

Et ulique hxc omnia Filii verba dcfendimus,
quem in nionte Sina cuni M<iyse locutuni esse sci-
mus (Exod. XXXI. 18), qui agendis explicandisque
rebus a Patre advenerai; quia omnia a principio
per ipsum ei ordiiiari, et explicari, et inanere con-
venerat, ut liabendi Filii hsec prapcipua raiio con-
siaret. Ct tamen sic visus accipiiur, ut alicujus coii-
spicabilis, ut dixi, materias dispositione assumpia
videretur, salva scilicei invisibiliiate ejus, quam a
conspectu omnium majestas inlcrrusa seposuit. Non
eniin sic huinanis aspeclibus revelaius est, ut tota G
in illo deitas appareret : sed ad vicem speculi cum
conceptos intra lucem siiam vulius quasi ad plenam
effigiem hominis iacludit; '^ ita majestatis ejus prx-
eunte fulgore, intra id visum est» quod imaginem
veriialis, noii ipsuro Deuni proprie denionstraret.

Sic ei cum hominem indnere dignatus esi, non
labem asternitati intulit; ut spiritum incarnem mu-
taret, sed ut suscepto homine immortalilatem atque
aeternitatem coelestis vitae praestarei. Nam eisi Apo-
stolus semet ipsum exinanisse dicit {Philipp. ii, 7),
forroaro servi suscipiendo; non utique sicexinani-
turo accipimus, ui aliud, quam quod fuerat, ^ idero
Spiritus fierei : sed ui seposiio interim majestatis
fiuae honore, humanum corpus indueret, quo suscep-

nascitur de carne, caro est; et quod nascitur de spi'
ritUf spirilus est (Joan, ni, 6) : quia Deus spirilus
esi, et de Deo naius est. Sicut et Angelus ad Ala-
riaro Virginem dixit : Spiritus Dei veniet in te, el
virtus Altissimi obumbrabit te : propterea quod nascc"
tur ex le sanetum^ tocabitur Filius Dei (Luc, i, 55).

Vides ergo ipsum spiritum, id est Filiuro Dei ve-
nisse ad virginem ; el inde Dei ei hominis Filium
processisse : uec taroen ipso indumenio carnis Dei
Filium esse mui&turo ; sed eumdem ipsum esse in
homine, qui fuerat nnie mundum cum Patre; per
quem facu sunt omnia,etsine quo faciuni esi niliil,
sicut Evangelista ail : Mundus per ipsum factus est^
et mundus eum non cognovit (Joan, i, iO).

Gaeterum amentis est credere ab eo posse libe*
rari, qui ut liberarei, amissus esi; ut nasceretur,
oppressus est : ut immortaliiatero rcciperet, irans*
ivii ad mortcm. Sed absit, haeretice , ut sensus luae
iniquitaiis a caiholicis admiiiatur : nos enim credi'
mus immutabilem et inconvertibilem, Verbum ei
Spiritiim, id esi, Filium Dei ; qui cum hominem in-
duit, non siatum vertii, non ordinem perdidii, nou
subsiantiam inimutavit : sed illuvias ejusdem corpo-
ris xterno clariiatis siiae lumine illustravit; ut ad
nos per tramitem corporis ejus lux sancii Spiriius,
ei aeteriiae viiae graiia redundaret.

Quem etsi passum credimus et sepultum ; sed ho-
mo ille passus est, quem Filius Dei suscepit, quero
induit, qiiem porlavit. Sed quia lotum ad auctorem re-

to, saliis geniium fieret. Uteniin sol cum nube tegi- D ferebatur, (inidquid horoo ille patiebaiur: ideo mors

tur, claritas ejus coroprimitur, non caccalur ; ct lu-
men illud quod toio orbe diffusuro claro splendore
cuncia perfundit, parvo admoduin obstaculo nubis
includiiur, non aufertur : sic et homo ille quem Do-
miniis Jesus Salvatorque noster, id esi, DcusDeique
Filius induii; ^ Deum lamen in illo noa iniercepit,
sed abscondii.

« Vei. edit. et ms. Tell.: ita majestas ejus ... intra
id visum esset:magis cnncinne Vigil. edit. cnin Laet.

inss., t(a majestatis ejus intruidvisum est^ Uoc

esi, suh his coiidiiionibus visio coiicediMir.

^ Gill. et Roin. edit., idem Christus fieret ; aliae ac
mss., idem sviritus fieret, Miiiime nialc, supra eniin
fcripium legimuSy ut spiritum in camem mutaret.

ei passio Dominiindicatur ; nam constat iiuroorlale
esse, qiiod Dei est : hominis, quod caducum.

Tertia quoqne die resnrrexit, non Dcus in homi-
nem, sed hoino potius in Deum.

Ascendit in coelos, obiulit Patri suo hominem il-
luni gratissimum munus, consedit ad dexieram Pa-
tris, secundum quod scriptum csi : Dixit Dominu$

< Vigil. edii., divinitatem in i7/o, eic.

^ Aiiibr. edit ac niss., cum usque ad nostros;
Vigil. edit. neg liionem adjicit, quani quideni illic
necessario sensus exigii.

« Vigil. edit., ita et majestas illa dtrina, qutE^ ut
dixi^ corpus induerat^ probat se non suo^ elc.

49 LIBELLOS FIDEL 80

Domino meo : Sede ad dexteram meam (PsaL cix, 1). A habet, nec terminuni : cui esi honor et gloria in sae-
M isil nobis Spirituni saiiclum de propria sua, el

ipsa una subsianiia sua, proteciorem, saiiciiGcato-
rem el deductorem in viiain aeternam, sicui scrip-
tum est ex voce Dei : E/fundam de Spiritu meo <»-
per iervoi meo$, et ancillas meas (JoeL ii, 29). Et
iterum: Spiritus ex me prodibit (/sai. lvii, 6). Et
Ipse Domiiius Salvatorque noster : De meo^ inquit,
accipiet (Joaii.xvi, 15); ex eo utique quod est Filius,
quia ei Filius de eo quod Pater est.

Exinde prTAnito tempore venturus, vivos mor-
tuMque judlcaturus ; ut reddnt credcnlibus pr?emia,
non credentibus Tero supplicia.

Gujus regnum aeiernum» immortale; nec iniiium

cula sxculorum.

Ilxc quilegis, per Deum obsecro, ne simplicita*
tem sensus ih ambiguum torqueas, aut alins quam
dicta suiil, Irabas ; quia nos Patrem verum Pairem
coiiiitcmur, ei Filiuin Dei veruni Filiuin Dei, et Spi-
ritum saiicium vere Spiriium saiicium credliiius :
ires personas uiiius snbsiantiap, et uniiis divinitatis
confitenies. Sabellii auiem et Photini, nec noti Arii
seclam, et si qua alia sunt quae contra regulum
veriiaiis veiiiunt , coiidemnainus. Nicxnae auiem
synodi Iractnium omni animi nisu ex tota fide ser-
vaiites, ampleciimur : bunc eniin traclalum scimus
conira omiies haereses iiivicta veritate oppositum.

III.

LIBELLUS FIDEI.

Credimus * unum Deum , Patrem omnipotentem , B
et unum unigeniium Filium ejus Deum et Dominuni
Salvatorem nostrum , et Spiritum sancium Deum :
non Ires Deos Patrem el Filium et Spiritum sanctum,
sed unum Deum csse confiteniur. Non sic unum
Deum, quasi solitarium, ncc eumdem, qui ^ ipse
sibi Pater sit , ipse ei Filius ; sed Pairem verum ,
qui genuit Filium vcrum. ^ ut esl Deus de Deo, lu-
roen de lumine, vita ex vita, pcrfcctum de perfecto,
totum a toto, plenum a pleno; non crcatum, sed
genitum; non exnibilo , scd ex Patre,^ uiiius sub-
stanliae curo Patre :® Spiritum vero saiictum Deum,
non ingenitum, neque genitum; non creaium , nec
factum ; sed Pairis et Filii, seniper in Patre, et Filio'
coacternum. Yeneranmr tanicn uiium Deum : s quia
ex uno Patre totum qiiod Pairis est, naius est Filius Q
Deus; et in Patre totum quod iuest, ^^ toiumgenuit
Filium. Pater Filium geuerans non minuii , nec ami-
sit plenitudinis suao deiiatcm : totuin auiem ^ quod
Deus Pater est, id esse et Filium ab eo natum , cer-
lissime tenentes. Cum Spiritu sancto ununi Deum
piissime confiieniur Jesum Christuii Dominuni nos-
trum , Dei Filium , per quem omnia facta siint, quae
in coelis et quae in terra , \isibiUa et invisibilia :
propter nostram saluiem desceiidit de ccelo; qui

• Vnum. Codd. Vat. et VaIUc., in unum, Mox , in
nnum unigcnilum Filium ejus Jesum Christum Deum.

^ Ipse sibi. Codd.Lucens., ipse sit Paler^ sitipse et
Filius.

« Vt est D. Crab., id est Deum de Deo,

^ Vnius subst. Qu^sn., et unius subst. Conjunc-
tioiiem Muittuiit noslri codd. ei Crab.

« Spirilum vero sanctum D. Ita ctim Crab. cndd.
m*s. Aptid Quesii., ei Spirilum sanctum verum Denm.

' Coceiemum. Crab. ciiniplrriM|ue nosliis codd. D
alia intfrpuiictione , coteternum veneramur, unum ta-
men Drum.

■' s Quia. Crab., qui. Mox Lucens., Vallic. et uierque .
Vat., Deu$ natus ett Filius.

^ Totum gen. Vat. l34i, totumgetiuit in Filium.
Vallic. et aUus Vat., loium iiujenilum, et in Filium.

i Quod Deus Paler ett. Ita codd. Vind. ac Tbuan.
consentientibus caeteris oronibus aliarum coilectio-

numquam desierit esse in coelo : natus de Spiritu
sancto ex virgiue Maria. Verbum caro factum non
amisit quod Tuerat, sed coepit essc quod iiou crat.
j Nou demuiatum sed permanentero etiam liomiiiem
natum, iioii putative, sed vere; non aerium, sed cor-
poreum ; iion phaalasiicuin , sed carneuin ; ossa, san-
guitiem • sensiim et animam babentem ; ^ ita verum
Deum et veruin hominem iuteUigimus : ita verum
bominem veruiu Deuin fuisse nullo modo ambigimus.
Countendum est buuc cumdem Dominum nosirum
Jesum Christuii adimplesse legem et prophetas ,
passum^sub Pontio Pilato, ^ crucifixum secundum
Scripturas, mortuum et sepultum secundum Scrip-
turas, lertia die a mortuis surrexisse, assumptum
iu coelos, sedere ad dexieram Patris; inde veiitu-
ruin judicare vivosei mortuos exspectamus. In htijus
morte et sangtiiiic inundaios ^ remissionem pecca-
torum consecuios ; resuscitandos nos ab eo in his
corporibuset in eadem cnrncqua nuncsumus; sicut
et ipse in endem carne qua natus est et passus et
mortuiis, resurrexit : et animas cuin hac carne ^ vel
corpora nostra ab eo , aut vitam aeiernam , praemium
boni meriti , aut sententiam pro peccatis %terni sup-
plicii reccpturos.

num. Uniis Qtiesn., quod Pater est Deus, idem es$e
et Filium... cerlissime tenemus.

i Non demut. Sic omnes nostri codd. et Thuan.
Quesn.« non demutatum^ sed permanens. Credimus
hominem natum.

^ Ita verum D. Melior videlur lectio cod. Liicens.,
ita verum hominem et^verum Deum intelligimus ^ ut
verum Deum verum hominem fuisu nullo modo ambi"
gamus confitendum.

I Cructfixum^ Quesn., crucifixum et mortuum.

»' Mundatos remiss. Quesn. iiiseril confiUmur.

^ Yel corpora nostra, Haec verba delevit Quesn.
licei faieatnr llia exbiberi in diiobus Thuan. uii in
oninibus nostris quinqne codd. diversarum rollec-
tioniim leguntur. ifolus Lticens. post vel corpora
nosira snbjicil.iicr^pfmiis. Meliu.<i V'iUic. el Vai., ac-
cepturos, deleio in fine verbo recepturos : pro quo
Queso.y recepturas.

4NN0 DOMINI GCGCI.

S.ANASTASIUS 1 PAPA.

PROLEGOMENA.

i«

VITA S, ANASTASU I PAPJS. A qni» et eodem (empore Manicb:ei Mfemi Mmi ia

I* urbe Rooia. Hic fecU ordioalioDes dtias m orbe

(Ex libro poDiificali.) Roma per mensero Decembrem, presbyleros ocio ,

A.NASTASius, natione Romanus, ex pairc Maximo, diacoiies quinque, episcopos per diversa loca de-

sedii annos ircs, dies decem. Ilic consiiiuii ul quo- cem. Qui eliam scpuliiis esi in coemeierio suo ad

tiesciimqiie saiicta Evangelia recitareniur, sacerdo- ursum pilealum , (]uiiilo kalendas Maii. Ei cessavit

les non sedercnt , sed ciirvi starent. Hic fecic cou- cpisC(»fatUB 4ies viginii unum.
stiiutum de Ecclesia. Hic fecit basilicam,qii»dicttttr
Cresccitliana, in regtone lecvRda, in via Mamertifla

in urbe Rama. Et hoc consiitiiit, nylla ratione Iran»- (^x Coost. Epist. Rom. PoDiif.)

marinum bdminem in dericatus bonorem siiscifi , Hieroflymug epist. 16, ad Prindpiam, nbi litteras

nisi qaiiiqoe epiacopenim desigRaret diiregraphoft , ecdeaiasticas Ongenis fautoribus a Siricio datas me«

NOTiE SEVERhNI NNll.

Anattasiui. Post obitum Siricii et interregniim vi- B referatur nd Arcadii et Honorii consulatum v, qiii cst

ginti dterum, pridie idiis Martias, anno Oominl Christi 402, ejtisdem anni meiise Afrili Anaststiom

598, fiui esl Arcndii et Uonorii qu.irtus, Aiiasla* e viia migrasse , atquc adeo facia coni|»u(aiiono

siiis, te>te llier. vir iiisi^nis, ditissiina! paupert:itis annoriim ab iiiitio et scdis ingressu , tempore

et :ipostolic:v solliciiiidinis. :ipostolicam sedtMu Ori- supradicto poniiflcatum tenuiisc oportuit. Barun.

(«cnisiarutn inrbinlbns agllatitn nccirpat, tfriftm^, anno 402, num. 42.

inqHit Hier. noxium Cfiput pereHtit, ei $ibiUmiia ky- ComtiiHituiquolietEeangeliareciUareiUurtiacerdoles

drte gra cotapetcnii. Jojuiies cognomeiilo Chrysosto- non sederent^ $e(l curvi starent» Occasio bujtis decreii
iiius Aiiiiocliia abducius, posi obiiuiii Nect:irii,Con- . sancieiidi hinc fluxisse videiur. Tempore Anastasii

siatitinopnliinnifs episcopiis digitur : ejusquR aucto- Roiiiae inter i>rcsbytero< et diacom^s gravis conteniio

riiate AfricajMe l^lesiie {nx et roncordiii reddita iiiMria fuit. Hi enim Mdmioistranies res Ecclesi» ,

fuit. ti:iiuae pro Ari^nis templum petcnii negavit. supercilioelaii, presbyteros spernebani. Prcsbyteri

Arianos in coniu neiiam coiisubstautialis caniileiias autem iii eosdem insurrcxere, aiqiie ex consuetii-

rantantf>s , caniilenis caiholicis oppressU ; ac de- diAis RomanaeEcclesiacprsescrlpto, ipsis sedentibus

miim tiifiiultnantes , prohtbitis eomm caniilenis, eo^ stare debere contendebant. Sed en usqiie coii-

nrbe cxtidUt. Ob patrociniam miscrabilium vidua- tentio pertiiiax progressa est« ut eliam cuin slantes

riiin adversiis Eudoxium imperatricem , aviiritia iii- diaconi corain populo legerent evangeliuin , presby-

saiiabili labor.tniem , susce|itum , pjtis offensioiiem teri tamcn miiiinie a sessioiie exsurgerent. Aiiasta-
graviter incurrit. Hoc tempore praeclaram iilud de C sius itaqae hoc facttim inerilo detesiatus, hujusnindi

eucbarihiia niiraculum contigit : quo buccella pro* decrcto emeiidandum essc iMitavit. Hiec ex Auguslino

fana, pio sacra eucharistia dentibus admota, in et Hioroiiymo Baronius unno 40i, nuin. 45. Qnod

lapidem conversa fuit. De quo Sozoin. lib. viii , aulem diaconi Romanx Ecclesix majori fusiu tnmes-

c. 5 , Origenis li?ereses jam aiite coniilio Alexaii- cercnt , testimonio sancti Aiigustini , accidit pariiin

driiio damnntis, Anastasius auctoriiate apostolica |in>pter magnilieentiam iirbis Roinaiifle, qii;e omniuni

condemiiat, et per encyclicas totum orbcin lerra- civitaium caput esse videretur: partim eiiani quod

rom hac de re certiorem reddit. Hieron. epist. 7S orJinandis pi'e.>byteris astareiit, causas diversoruin

et Apol. lib. I. nd sumroum pontiflcem referrent, acceptaqiic ab eo

Quibus damnalis, Ruflnum, qui ea de causa S. respoiisa petentibus redderent. Ex iKmoruni vero

Hicroitymum scrlptis suis gravitcr exag{tar:U« per administratioiie, iion Roitiui tantuiu. sed ubiquc

iitterasRomainevocat. Cuui scriptisapologiisad rcm niajore obsequio diacoiii qtiuin sacerdotes Ireqiien-

parum speciantlbus se dcfenderct , et venire con- tabantur ; ea(|ue ociasione adversus presbyleros cer-

tenineret , tn absentem s«pe vocatnm damnationis viccin erigebant. Apud S. Gregoriuin llbro secuiido

sententiain intorqiiet. ilieron. apologla ad Riiflnum, epistola 14, 15 ct 16. Ilonoratus archidiacoous Sa-

et epist. Anasi. ad Joannem Hierosolymitanum. . lonit:inii8 coiiquestus est desradari se iiotiu^, quain

Sedii annot tret, VoriuH annos quatuor, mensem ^ provelii , cum ab eo in pre»byterum ordinari teiiti-

unum et dtes tredecim. Omnlum enlm consensu, retur, non aliam saue ob causain, quani quod dia-

oblit in Ane mensls Aprilis ; non quidem aniil 401, coni majore honore proptcr bonorum administrailo-
sed 402. Nam ex concilio Africano iii Idibus Septem- - nem sibi coroiiiiss:im a poptilo observaretitur. Quid

bris , Yincentio et Flavita consulibus , Bub Anastasio vero ad bujiisiuodi procaciam retuiideiidam conlra

celebrato constateum tunc adhiic in vlvis ^upersli- eos statutum sii, vldc can. 18 concilil Nluaeni , e(

tero fuissc. Quarc eum auctoritate Marcellini comi- Arelat. i.
tii| et Prosperi \n luia cbronids, initium Innocenlil

83 PAOLCteOMflffA. S4

wmtS^ idjvngil : /Von muttim tmfnii in Hftdh. Arh^ me4i6^ itiquil, suceedit in pontificatMm m imf-

WMcedit in p&ntifieaium m fnH^ini AfKrtfasiMi. QuilMis
▼erbis lillem iH»s iis i|iiibus datse fVieniiii ha«d
inaiioin profuisse innuil, quia brevi posiea buccedens
Sirieio Anasiasius, malum qnod Rom» intnlerat
Uri)^nis mpi 'Apx^ li^i* recens Laline coiiTersns,
eompescere curaTii. Insignem illum vtrum anno398
DecembrisS die, qti9c iii dominicaro cadebal^ Anioik.
Pagins ordinainm {pnial. Ipsins aniem obitnm Biro-
Biuselerudiii alii, rnlii tnm Prosperi et Marcelli
eomiiis Clirtmicis, in quibus lnnoceniins aiino ^lOi ei
SQCcessisse ponilnr, tum plnribns Tclenbns Marlyro-
Ingils, in qoibns AnastasH dies fesins Aprilis 27 die
ennsignatnr, ad 27 dicin mensisAprilis anni 4U2 dil-
fcrunl. Vemm his refWigaiilnr non modo Soerates,

^fiii Anintanus : qnem atibi vocni idcm Doeior maxl-
mus (6)*rir«m tlitisgimaf pavptrtati» et apottotioB woU
licitudinh, £nimTero/ ui cx illius snccessore Inno-
ceniio erudimnr (c), ejui merita tanta fuere ac fa/te,
ut jam excederent knntantg cotnenationis contof'
Itiim.... pne vitm puritate et abundantia doctrinas, t/ua
poptUum Dei toto eccletiaitica aucloritaii$ rigore
(forie vigore) regebat, In id nimirum poiissimnm
omni sitidio incubnit vigitaiilissimus pastor {d) , ile
quid Christi Dei Ecclesiam inacularel , neye gregls
siiae curx comniissi fldem integram profanae novl-
laiis ansns inflcerel. Praeclara ejns gesia ex Eecle-
six fastis repelenda. Venim bealum hune pontifl-
cem drn Roma habere non meruit , inquil fffierony-

qoi lih. VII, c. 9, euni iriennio sedem Romanam ob- ^ n)"S (e), ne orbh caput iub tati epitcopo truncuretut.

linulsse senbii, sed etiam veteres Romanorum pon-
lificnm eaialogi, in quorum nullo poniificaius illins
nlira Ires annos ac dies 21 ani 2i pmrogatnr, inpln-
riinis autem lantuin annis iribns ae diebus deeem
coniineinr. Ubi obiter motteo aecuratam non esse
Tiri emdili annotationem, qiia Corbeiensemeudicem
medio stecnlo vi exarainni, prae se ferre obscrTnl.

i4irai(aifvs ahmiii d. xxt. ; aique ibi qiiidquam

deletnm opinatnr. In eo quippe legitnr, Anastaiiut
ifrf. am ni. d. xxt. ; nec qnidqoam prorsus oblilte-
ratom esl. Porro in llla taialogoruni islorum varie-
late Pagfos, ifs hxrens in qnibns Aiiastnsins annis
Iribiis ac diebos deeem sedisse annotatur, eum anno
401 Decembris 4 dle, quo festiim itlius in Hierony-

Immo idcino raptui atque tramiatut ett^ ne temei la-
iam tententiam precibut tuit fiectere conareiur. Gxaclis
ilaque in pontificitn Iribos annis et qninqoe circiDcr
mensibns sttpremnm diem obiil summus antisles V
kal. Maias anno ccGcit. Qnee esi Baronii senieniia (f),
eorilraP:ipebrocbiuin,Paginm,Constantiiimaliosqne,
ab enidilis viris Tfllemontio (g), FonUnino (A),
Bern. de Rubeis (i), Balleriniis (j) el Vallarsio {k)
propugnata.

3. Porro lanti pontificis du» dumusai snpersuni
epistolae ; quanim aliera jam dudum , altera nuper
in vulgus prodiere. Ei prior qnidein Joanni Hiero-
solymitano cpiscopo inscribitnr tuper nomine Hufini.
Hac Tcro epistola Origenes damnatus fuisse perbi-

miArtoMan]rrologtorecoliiur,ndc«elnmmigraBseeen- (] betur ; an vero cum Origene ftierit quoque damnatos

set. Hune^ inqnll Hieronymos (Epitt, ilS, ed Prtn-
dp. ), tfhi Aonui habere non memfl, ne orbi^ capnt
tnb taH epkeopo iruncareiur. Immo iddrco rapiut
aifte irantiaim ett , ne temet lataM tenteniiam preci'
km $uit feetert conaretur,

(Bx Galland. ttibl. Vel. Palr. lom. VTII.)

I. Sinclo SiriciiiRomano ponlifice anno gccxcviii
desitietite od superus evocato, pnucos posi dies,
id esi ikieame mense Decembris, ponlificaium iniil
Mnctoa Anasusius. De brevi inierpimtificio lesiis esl
loeuplessanelns Hieronymus (d) : Non mnffnm tempo-

RufiiHis, disfmtani virf doctrin» laude clarisslmf.
Affirmant Baronius (/), Norisiiis (m), Pagius (n) ac
Tillerooiilius (o) : quod item antea ceiisuisse vide-
tur Huelins (p). Vehim alii potiori jore parlis ad-
versae pairnni esse noscuntur : quos inier CoosUn-
lius (7), Balleriiiii (r), Bern. de Rubeis (1), sed pr»!
reiiquis Fontaninus {t). Quani sane posteriorein
seiiientiam vel ipsotexiu epislolae AnaslJSianae probe
acceplo comprobari exploratuin habemus. In ea
enim epistola Rufini causam a causa Origenis ma«
nifeste disliuguil sancius ponlirex. ¥A de Origcne
quidein (n) : t Hoc igiiur, inquil, menlc concepi, fl-
dein apostolorum ei in»jorum traditione firinai.iin...
illiim Toloisse dissolvere.i DeRufinoautem(v):iAp^

(a) Itieron. ep. 1l7, ntkm. 10, opp. tom. I, p. 95, D
noT. ed. Teroii.

(b) Idem ep. 430, opp. 1. 1^ pag. 986.
ic) Innocent. 1, ep. I.

(d) Anasus. ep. 1, § 5, fiifra.

ie) Hieron. ep. 127, loc. cit.

(f) Baron. ad ann. 402, § 42.

(g) Tillem. Mem. cccl. tom. XII, p. 650, uot. 69,
i«r S. JMme.

(h) FonUn. Hist. litter. Aquii. lib. t, c. 6, ( 6,
pag. 279 seq.
(0 Rern. de Rub. dissert. de Rufin. c. 17, p. 118.
(;) Buller. ad opp. Noris. loni. IV ObserT. c. 3,

f 3, p. R15.

{k) Vallari. sub init. lom* XI opp. Hieron. in ejus

Yiu, c. 32, § 6, p. 199.

(/) Baron. ad ann. 401, § 4.

(m) Noris. Hisl. Pelag. lib. I, c. 2, opp. tom. 1,
pag. 25.

n) Pngiad ann. 401, SS ^» ^S« t^-
0) Tillem. Mem. eccl. tom XII, arl. 100, t^. 242.
p) Huet. Origch. Ilb. tt, c. 4, Seci. 1, ^20,
pag. 206.

(q) Coiistant. Epistt. Rom. POht. p. 725, § 7.
(r) Biller. 1. c. cop. 2, § 1, p. 827.

^i) Bern. de Rub. I. c. cap. 17, p. 109, seqq.
(<) Fonian. 1. c. cap, 19, § 2, p. 240, seqq. i

(u) A*ia8tas. epist. 1, § 3, Infra.
(v) Idein ibid. § 4.

S. ANASTASIUS 1 PAPA.

probo, ait, si accusat, aueiorem, et exsecrandum A in Qrl)e Roroa posiii, quam priiiceps apostolorum

factum populis prodit, ut jusiis tandem odiis tenea-
tur, quem jam dudum fama consirinxerat : si vero
interpres tantorum maloruni consensum praesiat....
nihil uliud sui opera laboris exstruxit, nisi ut pro-
prisB veluti mentts arbiirio, baec quac sola, qu» pri-
ma, qu£ apud catholicos Ghrisliauos vera fide....
tenentur, iuopiiialae Utulo assertionis everteret. >
Paulo aiite praeterea (a). clRuIinum conscieniiae suae
divinam habere arbitram majesiatem > declarat.
Haec aliaque iii eaindem senteniiam, quse apud lau-
datos scriptorcs latias pertraciala videas , apertis-
sime arguuiit haud fuisse ab Aiiastasio dainnaium
Rufloum. Caelerum quae ad hujus epistolae § 5 illu-
strandum ex Vallarsio annotavimus, antea pervide-

statuit ei fide sua conflrmavit gloriosus Petros , ne
quis conlra pneceptum legat quae diximus , damna-
vimus , et cum magnis precibus postulavimus , ut
Evnngeliorum instituta quaeex ore suo Dci etCliristi
docuit censura <^, abhac recedi omnino non debere,
scd illud in memoriam deduci, quod Paulus venerabi-
lis apostoius proidixit atque commonuit : Si qwtvolns
evangelizaverit prceterquod evangeiizatum ett oo6rs, ana*
thematii. > Reliqua porro, proulin vulgato eiemplari.
5. His duabus Anastasii epistolis Apologtam sub-
didimus, quam nd eumdem pontificem pro se misit
Rutlnus Aquileiensis; Goustnntium assectati, cujus
proinde exemplar pro more hic expressimus : illud
tamen contulimus cum Rufmi operum editione a

rat noster Hieronymus de Prato, quem proinde con- B Vallarsio solerter adornntn , qui ad ms. codicem

sulere juverit (b).

3. Altcram Anastasii ad Siinplicianum antisliiem
Mediolanensem epistolam, baud ita pridem inter
Hieronymiana scripta evulgavil cum aliis luculcntis
vetustis Ittterarum monumentisexantiquissimoAm-
brosianse bibliothecae codice ms. eruditus Vallar-
sius (e). In ea vero sanctiis pontifex, Theophili epi-
scopi Alexandrini studium ac vigilantiam laudans ,
Origenis errores cum sno auctore ab se proscriptos
declarat. Hujusmodi autem epistola sub initium
anni cccc scripta fuisse videtur ; quo currente Sim-
plicianum e vivis excessisse , eique successisse Ve-
nerium, compertum habemus. Qua de re post cl.
editorem (d) complura probe observata legas apud

Guaruerinnum caindein Apolugiam exegit, et ali-
quot in locis feliciter restiluit (9), ut ex notulis sub-
jectis coiistai. Hanc vero Apologiam pro fide sua ad
sanctum pontificem direxiiRufinus, quo sux prospi-
ceret existimationi, slmulque invidiam apud sedem
apostolicam ob librorum Origenis mpl ^px'^^ ^^^'
sionem sibi confiatani propulsaret. Quo autem tem-
pore scripta illa fuerit , cum ex ipso Rufino , tum
ex Hieronymo edocemur. Rufinus enim Romam
accitos, ut suspiciones de fide sua ibi coram dilueret,
hanc excusntionem prastendit (/1) : Quoniam^ inquit ,
ipse POST TRiGiNTA FERE ANNOS parenitbut redditus
iiim, et durum satis atque inliumanum erat^ st tam
eito detererem eos quot tam tarde reviseram, timul et

Ballerin. (e), alque imprimis apud laudaium Hieron. ^ quia tam iongi itineris iabor fragiiiorem me reddtt ad

dePrato (f) : qui eiipsam Anastasianam epistolan lec-
torum oculis sistens, aliquot in locis ex conjectura
emendatiorem exhibere Siuduit. Qtiapropter prout
eam vir docius emaculatam profert, operas prelium
fuerit hic in medium afferre. Sic autein se habet :
4. Domino fratri Simpliciano Anastatius, c Gran-
dem sollicitudinem atque excubias super gregem
suum pastor habere approbatur : similiter et ex alia
lurre causa civitatis diu noctuque cautiis speculator
observat : magister ^ providus ^ navis hora tem-
pestatis et periculi magnam patitur animi jactatio-
nem, ne procellis atque asperrimis fliictibus navis
elidatur in saxa. Pari animo virsanctus ct honora-

iterandot labores. Hujusniodi autem excusaiiunis
causas carpens Hierunymus , hacc aii (i) : Prostendit
longi itineris lassitudinem^ quasi triginta annis leiti-
per cucurrerit , aut biennio Aqtdleias tedent , prn teriti
itinerit iabore confectut til, Quibus ex locis arguit
vireruditiis (j), anno cccc hatic a Rufiiio missam
fuisse Apologiam. Nimiruin , inquit , Aquileia in
Orientem discesseral Rufinus annocccLxxii illuc rc-
versus anno cccxciu. Guin autem rotundum triginta
annorum numerum particula fere diminuat ipse :
anno igitur cccc jam incepio currebat biennium
Hieronymianum , quo Aquileiiv murabatur Rufinus.
In eamdem ferme sententiam cl. Gonstaiitius(^). Ha^c

bilis Theophilus, frater et coepiscopus noster, circa porro presbyteri Aquileiensis Apologia septem quo-

aalutis commoda non desinil vigilare, ne Dei popu* dammodo capita complecti videtur , quurum priora

lus per diversas ecclesias Origenem legendo in ma- quinque dogmata respiciunt : videlicet primum de

gnas incurrat blasphemias. Gonventus litleris me- Trinitate, secundum de Verbi incarnatione, tertium

morati , convenio sanctilatem tuam, ui « sicuti nos de resurreciione , quarium de judicio exlremo et

^ Ms. magitter hactenus navit, Num. magitter au-
UM nanii ?
t> lls. hora tempettatit eeorit et perieulo. Forle,

(a) Idcm ibid. § 2.

(6) H. de Prato. Dissert. 6, ad tom. I opp. Sulp.
Sev. num. 56, png. 31 i.
(t) Hieron. opp. tom. I, epist. 93, pag. 552.

(d) Vallars. edtt. Hieron. toin. I, pag. 55i, et ibid.
in recens. epistt. nd iiumin. 95, 94, 95, nec non in
Yit. Hteron. toni. XI, pag. ^76..

(e) Ballcr. I. c. cap. 5, § 1, pag. ^42.

hora tempettatitf eequorit et periculo.
c l]t ticuti. Forte, ut tciat uti.
<t Hic deesse videntur aliqua.

17*) H. de Prato I. c. numm. 18, 21, p. 295 seqq.
^g) Vallars. pr;Bf. ad opp. Rufiii. pag. !().
h) Rufin. Apolog. § 1, infra pag. 249 d.
f) llieron. lih 11 adv. Rtifi.i. § 2.
(jf) Bern. de Rub. Dissert.de Rtifin. cap. 16, § 1,
p. HO.
(Ik) Coustant. tlpislt. Rom. Pomifi'. pag. 7i5, § 4.

57 PROLEGOMENA. ^«

diaboli «icrna damn:Hione , quiolum de animarura A CousUnlius in Epist. Poniif. Rom. l. I, p. 719u8que

origlne. In duobus reliqnis capilibus Origenis se in-
lerprelem, non dcfensorem proruelur Rufinus. Qns
quidem omnia singillalim eniicleatFontaninus (a) ;
ncque ipsum de bis edisserenlem iccior adiens, ope-
ram oleumque perdet.

IV.

(Ex Schoenem. Bibliolh. lom. I.)

I.ScrtpCa. — Duae dumlaxat supersunt epUlol<e,
quarum altera ad Joannetn HieroiolymUanum jam
dudum; ahera ad Simplicianum episcopum Mediola-
nensem uuper demum lucem vidit. Prior a. 401, hxc
a. 400» scripia esse videtur, quo currenieSimplicia-
nus e vivis cxcessii, et in iucum ejus Venerius crea-

ad 7.'^0, addiditque p. 729-758 noiiliam dedeperdiiis
et Talso ascripiis (d). Novis curis perpolitam dedit
Vallarsius in edit. opp. Rufini 1. 1, p. 4ii.

Epistolam ad Simplicianum Hieronymo ignoratam
et nemini aniea coguiiam, Vallarsius demum ex Am-
brosianae Bibliothecui codice ms. cum aliis quibus-
dam aliorum inter Epislolas Hieronymipnas lomo I
opp. ep. 95 evulgavit. Oninino sincera esse videiur.
Hinc deprompsit et conciliorum GoUectioni tomo I
inseruit Jo. Domin. Mansius. Eamdem pluribus locis
exconjeciura emendaiam proposuit Hieronymus de
Praio in ed. opp. Sulpicii Severi. l.l(VeronaB 4741),
dissert. 6, num. 36, pag. 311. Ulramque tandem
Garnerii, Goustantii et Vallarsii studiis illustratam

tus est. Perieruni episiolae duee ad Paullnum, una ad B additaque Apologia Rufini ad Anastasium Andreas

Anysium, qua omnia, quae in Illyrici partibus gere-
reniur, recens ipsi comnilsisse ferunt ; una ad Ve-
nerium, ad quam in episiola ad Joaonem Hierosol.
respicii, una ad Afros, alia deiiique super Rufino in
Orieotem missa, Rufiito :)Ssertore. Tria fragmenta
Epistolarum ad Ursinum, ad Anasiasium 11 peniiie-
re, Baluzius ostcndit (b), De aliis suppositiltii et fai*
80 ejus decreto ex Blondello Gousianlius disscrii.

2. Edita, — Episti>la ad Joannem Hieros. quoniam
ad eam sxpius respicil Hieronymus,iiiier ipsas llie-
ronymi epistolas a veteribus collectionibus est repo-
siia, in Benediciina locum in loiiio V, qui aliena
complectilur, p. 260 occupavit. E vulgnlis Hierooy-
uii ediiionibus baec epistoln primum in Romanam

Gallandius in Bibl. PP. et vet. Eccl. Scripl. t. VIU,
p. 246-251, inlulit, simulque dissertalionem super
Anasiasio c. 9 Prolegg. p. xxi seq. praemisit.

NOTITIA EPIST. NON EXSTANTIUM,

QUiK AD ANASTASIUM PAPAM ATTINENT.

(Ex Cousunt. Epist. Rom. Ponl. )
1. Aimtasii ad Paulinum et Paulini ad Anastamm
littercB. — Pauliiius ndliuc presbyler, postea Nolanus
episcopus, episi. 20, ad Delphinum , n. 2, plures
epistolaS , quae ad Anaslasium nostrum altinent , si-
mul indicat in liunc modum : c Sciat veneraiio tun
sanctum frairem luuin papam Urbis Anastasium
amaniissimum esse humilitaiis iiosirx. Nam iibi pri-

ediiionem Epistolarum Ponlif., deiii n Barunio nda. G Qmm poiestntetn chariiaiis susi nobis offerend;e ha-

402, §26, receptaesi, deinde in concilioruin Gul-
leciiones migravit. Postea ex codicibus mss. Vatica-
no et Bellovaceiisi a Joanne Gamerio inter opcra
Marii Mercatoris ed. Paris. 1675, partei App. I,
editae>>ly addiia ex ejusdem codicibuspcrsonntiRu-
ini professione fidei, qu£ xii anathemalismis con-
ftlat. Gum in superioribus autem cdilionibus, siculi
etiam in sequeniibus facium esi/ iii sectiones seu
paragraphos sex divisa esset, a G;irnerio in xii parti-
culaa distincta est, qtiariiin octavani laceram et cor-
rupiain suspicalua, plane ad arhitrium inierpolavit
damnationisOrigeniseiRufini formiiln ; tametsi id
non eo animo fecii, ut lectores falleret, sed quo ci-
tius in oculos incurreret, verbainsiticiadivcrso cha-

berecoepit, non solum susciperc eam a nobis, sed
ingerere nobis piissima afTeciioiie propernvit. Nam
brevi post ordinationem suam epistolas de nomine
nostro plenas pieiaiis et pacis ad episcopos Gampa-
niae misit, quibus et suum declararet affectum, et
aliis benigniiatis su.t prxberet exemplum. Posiea
quoque interposito teinpore eiinm ad Naialem suum ,
quod consacerdoiibtis suis tantum deferre solei ,
invitare dignatus est. Nec offensus est excusatione
nostra : scd officium sermonis nostri , quod in vicem
pnesenti:e reddideramus, acceptans , animo nos pa-
tcrno et absentes rccepit. > His quippe verbis qiia-
tuor vel quinque noiantur epislolac : prima Paulini
ad Anastasium recens ordinatuni, qnam illebenignc

raclere exscribenda curavit (c) et in notis p. 112, ^ suscepit; altera Anaslasii, qua Paulino benevolen-

prosuis agnovit, et fidem eis faccre iriplici rniione
conatus est, quarum nulla, ut Goustantius censet, id
quod Tult, necessario conficit, ac prxsertim dosB
po6tremae verbis Anasiasii vel depravaiis vel per-
peram intellectis nitunlur. . Rejecia iiaque hac
iotcrpolaiione , int^ram ad Garnerii et veternin
editionom varielatem denuo exactam et notis suis
tt praemonitione illusiratam exhihuil a. 1721 Peir.

la) Fontan. Hist. litter. Aquil. lib. v, cnp. 4.

(6) fn Goll. nova concil. t. 1« p. 1457.

{c) Nihiloininu^; fuernnt, ul Gouslantius animad*
vertil, qiii in his offenderent, quod notis ejns non in-
apeciis ideoque charncierem miiiainm arbilrnnles ut
jrenicntla adversus Origen^m et Rufinum prolaia

tiam suam ingerere ac vicissim sigiiificare propera-
vit; tertia ejusdem papse ad episcopos Gampanix in
gratiam Paulinimissa ; quaria, qua Anasiasiiis Pau-
linum adNaialem suum, seu nd annivcrsarium ordi-
nationis suac diem invitabat, et id quidem prxter
morem , quo soli consacerdotes , quod notandum ,
hoc est episcopi , non simplices presbyleri invltnri
solebant ; poslrema Paulini ad Anastasium , qua

facilius secerneretur, addititia Garnerii verba pro
genuinisAnastasii acciperent. Id quod Anl. Pagio in
Crit. ada. 401, n. 9,accidil.

(d) llanc iiolitiam Gousiantii huic Schoeneroanni
suhjicimus (Edit.).

KO S. ANAStXSfbS 1 frAPA. (H)

qtihl vocatuS, ad Natdfis ipsluis CBlebintaiem Woti X ndndnm exptoraltnn habeiiM id^m Doctor, ad eatai

resjyiciehs ep^st. t8, a'd Pamtnnchinm et Itarcetlam,

convehtsset , excnsa1)at. fex omnibns iill^s epi-
stolis, ires primse hrcvi postAnasiasii ordinationem
scriplx memorantnr, adeoque ad annom 599 perli-
neni. Ad ejiisdeii^ quoqnc aim! etitum referendtc vi-
deniur du» alise , utpote qn.T scriptie sint occasione
solemnilatis anniversariae , qua redcuntem ordina-
tionis sux diem Anastasius celebravit.

II.
2. Anyno vicei sua$ in Iltyrko committU. — Scripsft
et Anastasius ad Anysium Thessalonicensem episcb-
pum, quo omnia, quse in lllyrici partibus gerelrent^ir,
ei cognoscenJa commiiterel. Cujiis rei testis tii-
nocenlius epist. 1 idem eidem Aiiysiu inunus de-
legaiis,hocei dererre se ait, c quod tanti ac lalcs

iBcripsil : lOraleigitQr Domiiinm, ut.... prardicatio-
Aem quoque cathedr^ Marci Evangelistae cathedra
Petri apostoli sua pTsedicatione confirmet , > hoc est,
ut in Origene condcmnando Anastnsius cnm Tbeo-
pbilo consenti:it. His tamen subjicit : cQuamquam
celebri sermone vuigatuin sii, beatum quoque papam
Anastasium eodem fervore, quia eodem spiriiu est,
huitantes in fuveis haereiicos persecutum, ejusque
litter^ doceant damnatum in Occidente , quod in
Oriente damnatum est. » Quibus verbis non obscure
indicat Hieronymns, Anastasii sive ad Yencrium Mc-
diolanensem , sive ad Joanuem Jerosolymitanuita
adversus Origenem litteras jam tum quidem fuissld

prai^decessorcs mei episcopi , id est sanctae memorix l^ scriptas , sed earum notiiiam necdum ad se nisi et

bainasus, Siricius atquesiipra nienioralus vir (Ana-
stasius) detulcniUl. > Et b(ec quidem notaiu digna
sunt Iniioccitlii verba. Inde enim conficitur, vi-
carii apostolicfi sedis in lllytico munus alicui cpi-
scopo Thessalonicensi semel coliatum , toiies iiino-
vari debuisse, quolies novus Romnnse sedjs pracsul
creareiur. H^ Anastasii litierae non longe post initia
pomiflcatus ejus videntur difTcrendap.

111.
3. loannis Jerotol. ad Anastasium episiola de /ift/EiN
nomine. — Anastasio pontiftce Contigit , ut Rufiniis
libros Ortgenis irtpl 'A^xmv latinitate donaret. Unde
plures adversus interpreiein commoti, eum Anasta»
sii auctoritate repriineiiduhi censuerunt. Tunc Joan-

rumore pervenisse. U^ide liquei hanc Theophlli
epistolam prxdictis ad Venerium aut Joanncm litte«
ris receniiorem non esse.

VI.
6. Afroriim ad Anastasium titterce ac (egatio, —
Aniio 401, Junii 18 die , AfVi Garthagine congregati,
dnum tt episcoporiim nuinero eligendum dccreve •
runt, t qui tam venerabili snnrto frairi Anastasio
sedis apostolica^ eplFcopo, quam eiiam sancto frairi
VeneHo sacerduti Mediolanensis ecclesix » necessi-
t:ii>*m ct inopiain clericorum, qua ecclesioe Africandu
Idborabant, intimaret, peieretque ut parvulos, qui
apud hasreticos fueranl bapiizati , promovere in clc-
rnm slbi liceret. Quod idco sibi ab illis petendum

nes JiTosolymiinnus antistes ,« seu variis riimo- ^ dnxere cquin, inquiunt, ex his sedibus,» a Siricio

Hbus de Riifino di>sipatis, seu ipsius lluliui precibus
Cfimpiiisus, beaiuni papam de lioc presbyiero quid
censf^rct , consuluit. In bis litieris Joannes sum-
inis laiidibus Aiiasiasium extoIlebal,uti ex superiori
epistola 2 , eidem antisiiti ab Anastasio rescriptt
colligere est.

IV.
4. Anastasii ad Veneriim Mediol. efnstola, —
Joauni Jcrosolymitano rescribens Aiiastasius, simul
ipsi mitlere se notat epistolam a se ad Venerium
Mediolanensem episcopum scriptam , in qua Orige-
nis libros recensnRuftno Laiine conversos qnam exi-
tiosos censeret , diiigentiori cura explicabat {Efrist. i,
n. 5). Undc susplcari esi, etiain a Venerio Anasta

nimirum et Atnbrosio , i hoc fucrat probibiiuni. >

VII.
7. Anastasii liltera ad Afros. — Aliquanto post
Afri ab Anastasio litteras acceperunt, quibus suam
^a eos benevolentiam et paternam pro eoiuni ec-
cte^ia sollicitudinem ostendebat. Quapropier eodem
anno 401, Septembris 13 die, rursum Garthaginem
convenienles , litteras illas sibi recitarl, et quo pacto
illas receperint , synodalibns gesiis in liunc modum
Diandari curarunt : t Recilatis epistolis beaiisstmi
fratris et consacerdotis noslri Anastasii Eccteslae
RomauflB episcopl , qnilMis nos paiernae e( fraterna;
ehariiatis soHicitiidine nc sinceriiate adhorinius est,
ut de hsereticorum et schismaiicorum Donntistarutn

sium de iisdem libris fiiisse consultumi Furte circft ^ insidiis et improbilatibns , quibus Africanam Eccle-

idem lempus Anasiasius a Joanne atque Venerio ea-
dcm de causa consulius siinul etiam ad utruinque re*
}iponsa dedit, et quod uni respondebat^ epistolseal-
teri rescriptae subiieciendum curavit.

V.
5. Theophlli Atexandrini ad Anaslasium iittmB. —
Hieronymns epist. 71, ad Theopliilum, ex Dei dls-
ppusatione pntnre se ait faclutii , ut eo tempore, rtuo
ipse llieroRyinus cpistolas adversus Origeneiuin Oc-
cidenlem miserat, conira eumdem quoque Thoophi-
lus ad Anastasiuni papain scriheret , ac suam ipsluS
•ententiam nesclens conftrman^t, Quld vero hxc
Theophill epUtola apud Ana^taUum eflbcigset , ouro

siam catholicam graviier vexant , nullo modo dissi-
inulemtis : gratias agiinus Domino, quod illi optimo.
ac snncto antistiti suo lam piani curain pro mem-
bns Ghristi quamvis in dlversitate terrarum , sed in
una compnge corporis constitutls, inspirare dignatus
est. » Isiiid vero cuin graii aniini signiftcaiione re-
colcnles, an conccsserlt Annstnslus, quod ab ip^o
dc pucris In Donnli pnrie bapiizatis quicrenduin de-
crcvernnt, silenl. Al quod pciebaiil . ipsis a pio pnpa
pormissiihi csse, colligcre est ex epislola dn qua
nunc iiobii est agendum.

VIII.

8. Mia Afrorumad AttaikiiiNm (t«#r0.— Nisi oMI*

ii4n.<^sei)l Afri qnod in pueroinm prsdiclonim gm- A ftimiis fapn^ ut 8ti()rM|Mig. 52S, n. 5, vidimNS, €ciiit-

liam peiieraiii, duIIiis videbaiur locus «ovis corum
ad eumdem papam liiteris, alque huic alteri conaii-
lulioniy (|ua eodem in concilio sanxerunl : c Plaovit
ut liilene mittaniur ad fratres et coepiscopos nostros,
et masime ad sedem apostolicam, in qua prxsidet
memoratos veuerabilis frater ei collega nosler Ana-
STA8I08, quo noverit babere Africam magnam necea-
sitaten, propter ficclesiae pacem et utilitatem, ut et
ipsis Donatisiis quicumque clerici correcio consilio
ad caibolicam unitatem iransire voluerint,6ecuudum
uniuscujusque episcopi caihoiici voluntaiem atque
consilium, qui in eodem loco gubernat Ecclesiam, si
hoc paci Cbrisiianae prodesse visuHi fuerit, in suis
lionoribus suscipiantur (sicut prioribus cjusdem di-

maiis radidtus exsiirpaiidi graita coiistitttcrat, ut iii
locfe, in quibus dno erant episcopt, unus si-hismati-
cus, alter caiholicus, ille confirmaretur qui fuisset
ordiiiatus prror, eiaheri |tlebs alia regenda provide-
reiur. Sed ubi aberat uuiiatis compeiisatio, lex pris-
tina de iion servandis bonoribiis, nt in Innocenlio
alii&que poiitiAcibus visuri sumus, iniegra illibataque
permaBsit.

IX.
iO. AnailaiH epiilola conira Rufinum in Orieniem
mit$(je. — Uieroiiymus eo ipso anno, quo Apologte
suxlibrum tii ndornabal, novasab Anasiasio adver-
sus Rufiiium epistolas in Orientem missas esse non
seniel meniorat. Nunc eiiim adversus RuGnum, qui

viiionis factum esse manifesium est; quod multarum B episiola; anno pra^leriio ad Joannem Jeros. scripl»

ei pene oninium AfricanarumEcclesiarum, in quibus
talis error exortus est« exempla testanitir) : non ut
conciliuni, quod in transmarinis partihus de bac re
factum e^t, dissolvatur ; sed ut illud maoeat circa
eos, qui sic transire ad Caibolicam voluiit, ut nulla
per eos unitatis compensaiio procuretur. Per qiioa
auiem vel oinni modo perOci , vei adjuvari maiii-
festis fraternarum aniinarum lucris catbolica uni*
las iu locis, in quibus degunt, visa fuerit, non eis
obsit qaod coutra bonores eorum» qunmvis salus
nulli inierclusa sit, in transmarino conciiio statutum
cst : id est ui ordinati in parte Donaii , si ad Cnilio-
liraiii currecti transire voluerint, nun suhcipiaiiliir
in lionunbussuissecundum transmarinum conciiium.

suppositionem suspicari afleclabat, ail : lllius verita-
teiii i hujus quoque aimi conira le epistolae probant. i
Ei aliquanio ante : c E>to, prxHerili anni ego episto-
laiii fluxerim. Recentia ad Orientem scripta quis mi-
sii?in quibus papa Anastasius tanlis le ornat floribus,
ut cum ea legeris, magis te velle dcrendere incipias,
quam me accusare. i Modo e fl(»ribus illis quosdam
decerpens ei ob oculos ponens, iia Ruflnuiii alloqu!-
lur : c Pra&sens apud eum (Anaslasium) expostula,
cur tibi et absenti et innocenti recerit contumeliam,
utepistolas contra te ad Orieniem mitleret, et cau-
terium tibl baereseos, duni nescis, inurerel, diceret-
que libros Origonis mpl^Apx^^ » l^ translalos, ut
fidci veritatem, quam nb Apostolo didicerant, per te

sed exceptis iis, per qtios catholicx unitali consuli-C ptrdcrcnt; et, quod libi inajorem faceret invidiam,

tiir (Cod. can. Eccle$, Afric, , c. 6). i Si eniin de legis
SKveritate nihil remitiere voluisset Auasiasius circa
putros, quanto niiiiiis id ab eo speraiidiiin erai circa
clcricorum honores servandos ?

!). IJunc autem canonem totum exscribeiidiim
duviuius : qtiia in eo, utpote iii quo appne quid
Aiiastasioscribendum erat praescribitur, ipsius episto-
Vsi ad hunc papam scripix, quae iiiteriii, suinmam
ac supplemenium nos habere gaudeinus. Istud porro
concilium cujus de Donatistarum clericis decretiiin
ita venerantur Afri, ut sibi tamen illud unitaiis Ec-
clt^six gratia lemperandum existiment, non aliud vi-
deiur nisi rapuanum, ctijus iiem aliud (Ibid ,c. 48)
circa creordinationes, rebapiizaiiones , vel transla-

ausus sit criininari, hos ipsos pra^ratioiiis lu£ testi-
nionio fuisse robornios. Non est leve quod libi im-
piiigit taiita; urbis poniirex, vel ab alio objectum le-
mere suscepit. i Si tamcn expendamus qua ratione
in eodem opere llieronymus ea qiix Annslasiu^ ad
Joannem deRuIinoscripserat teferens, non tam quod
ille papa dicit, quain quod ex diciis illius consequl
arbitratur, proferat; etiam nunc eodcm modo se ge-
rere non immerito exisiimetnr. Quocirca valde verl-
siinileesl, baec ipsa, qu» llieronynius nolat, minus
dure eb Anaslasiofuisseenuntiata. Fortc auieni Iitc
Anasiasii scripia lunc in Orieniem missa sunt, post-
quam is pontifex, ct cum eo universa Gccidentalium
synodus ( Labb, iom. V Concil, c. 658 ) c accepit

tiones episcoporum i st:itutum laudant. His aulem D ac probavit Alexandrinorum Ecclesise senlentinm

Afrorum litteris num rescripserit Anastisius, latet.
Verum quod illi sine apostolicx sedis consensu su-
mere sibi non ausi sunt, paulo post in Africa usu
receptum esseconsiat. Annoquippei17,Augustiniis
{Episi. i85, ad Bonifac, n. 44) Donatistis nt rem
usiiatam objicientibus : c Quomodo post istam pceiii-
tentiam apud vus clerici vel etiam episcopi perma-
nemus? i respondet, c Hoc non fleret, quoniam re-
vera, quod fatendum est^ fieri non deberet, nisi pa-
cis ipsius compensaiione saiiaretur. i Nequc mirum
est id ab aposlolica sede tunc fuisse concessum, qiiod
ab iniiio achismatia in Africa, etiam ex Helcliiadis

Knlenita, observaittm fttcrat. Nempe iiie prudenli««

in iinpium (Origenem) Intain, i ut loquiiur Theophi-
lus in Sermone quem Justinianus imperator laudal.

X.
li. Judicium apo$loUcai $edi $ubrepium. — Ab all-
quo Innoceiiiii decessore ndversus Photiiium lllyrici
episcopuin prolaia cst sententia, qua, Innocentio
teste (Episl, i5. c. i4), c gravius aliquid consiitu-
liim I fuit. Subiiide Maceilones episcopi, coHegae sui
causam suscipientes, judicium illud c per falsuni ru-
morem aposlolic» sedi subreptuin et ericiluin per
insidias i demonstrarunt. Quod cum aiidiissei liino-
centius, primum quidem sibi anxium acdifriciHimum

tm faiaus, f majoruw revolvero i atque relraciare

S. ANASTASU I VkVM

c senienltas, f siroul tamen durius aliquid esse A cis iransmarinis aui Manicliaeis Romae invenlis quid«

existiroavit tot tamque bonis praesulibus negare
consensum. Quamobrem, priore senlentia, quaPho-
tlnus damnatus fueral, in melius commutata, eumdem
episcopom constituere ipsis permiitit. Prius vero ju-
dicium nequaquam in aiium pontiricem convenire
vldelur,nisi iu Anaslasium, eiqnidcmsubpontifica-
tasillius exiium; ita ut raors inierveniens Macedoni-
bus locum ac lempus negaverit, quo ipsi subreptum
esse demonslrarent. Quod cum Innocentius correxit,
plane sentire se docuit, neminem esse tam sancium,
etiamsi prima In sede constiiulus sit, cui in judiciis
nonpossit imponi.

XI.

12. Fragmenta tria Anastano II reHituenda, —

quam babetur.Qiiocirca suspicio non dcest, Isidorum
Mercatorem, qui librum pontificalem cum prxdiciis
addilamenlis seu interpolalionibus collectionl sua
pra*misit, horum addiiamentorum esse aucturem.
Sed his expunciis, minus jam repugnat Anastasium
consiituisse, ne sacerdotcs, dum Evangelia recitan-
lur, scderent. Euin enim prxcepisse, ul sacerdotes,
quorum pluriini senio erant confecti, toto illo tem-
pore, quo Evaiigelia legerenlur, non soluni stareiit,
sed cliam curvi starcnt, a prudeniia pontificis nostri
abborrere jure videalur. An vero ei reipsa congruat,
expendendum.

16. Baronio decreti hujus occasio fluxisse videtur
ex conientione, qu» Romas circa illa tempora pres-

PratereaBaroniu8adann.402triafragroenlalaudaiB»>yierosinieret diacones oborta est, cum nonnulli

velut epistol» Anastasiinostri ad Ursinum : sed baec
Steph. Baluzius, to. I CoH. nov. coiicil. pag. U57,
Anastasio il restituit, ad quem ea pertinere suo loco
demonstraturi sumus.

XII.
15. Epittolm dwB Ana$tatio 1 a Mercatore iuppo-
nta. — Neque papae hujus nomini pepercit hidorus
Mercator, sed duas ei epistolas supposuit, unam
omnibus Germani» et Burgundirc episcopis, alierain
Neriano inscriptani. Utrinsque falsitas a Baronio
detecia certisque arguineiitis coinprobaia est. Istud
8U0 loco sumus confirinaturi, ubi episiolas illas ciiin
reliqua impostoris hujus colleciione edemus.

XIII.

H. In vulgalo libro pontificali de Anasiasio I ie*
gitur : c Uic constituit, ut quotiescumqiie sancta
Evangelia recitarentur, sacerdotes non sederent,
sed curvi starent. Et hoc constituii, nulla ratioiie
Iransmarinum hominem in clericatus lionorem sus-
cipi, nisi quinque episcoporum designaret chirogra-
phos; quia et eodeni tempore Manichoei iiiventi suni
in urbe Roina. i Ad ciijus libri normani Isidorus
Mercator Anasiasium epist. i, c. 1, 2 et 3, istud pr»-
cipientem indiicit : c Dum sancta Evangelia in eccle-
sia recitantur, sacerdotes et caeteri omnes praeseii-
tes, non sedentes, sed venerabiliter eurvi in con-
spectu sancli Evangelii stantes, dominica verba
Intente audiant et fideliter adorent. Similiter et

diaconos presbyteris coaequare vcl etiam anleferre
niterentur. Contentionis hiijus lestes profert aucto-
rem quaestionum apud Auguslinum , qui et Augu-
stino antiquior eiistimaiur , in appendice to. III
editarum, necnon Uieronymnm epist. olim 8o, ad
Evagrium, seu potiiis Evangel.um. Tunc, inquil do-
ctus Cardinalis, c presbyteri iii eosdem (diaconos)
insurrexere alque ex consuctudinis Romanac Eci le-
siae praescripto ipsis sedentibus, eos stare debere
contendebanl. Sed eo usque conientio periinax pro-
gressa est, ut etiam cuin stanies diaconi corain po-
pulo legerent Evangclium, presbytcri tanien minime
e sessione consurgerent. Quod, ut enorme factiim,
Anasiasius papa emendanduni sancito ejusmodi de-
C crclo putavit. i Ubi controversiani illam in eo
maxime ponere videlur, quod presbyteris in eccle-
sia sedeniibus, diaconi pariter scdere vcllent. At
Ecclesije Romanae diaconos hoc sibi nuinquam ar-
rogasse, ipse auctor apud Augustinnm ediius, qiiein
profert, diserle testaiur his verbis {Quaat. 10 J,
pag. 92 /) : c Quam(|uam Romaiiae Ecclesix diacoiii
modico invcrecuiidiorcs videantur, sedendi lanien
digiiitatem in ecclesia iion praesuniunt. > Mulloruin
etiam preshyieroriiin , qui Romanas regebant ccclc-
sias, gloriae dctrahit Haronius in co quod illos tunc
commisisse ponit. Consians eiiiin, ubique obiinebat
lex, nt propter Evangelii reverentiam lectio ejus noii
nisi a8iantibus audiretur. Constitutionum apostulis
tributarum libro ii, c. 57, sancilur : c Cum legeiur

iransmariiios homines, de quibus nos consuluistis, ^ Evangelium, presbyteri ei diaconi universu$que po-

In clericatus honore nolite suscipere, nisi quinque
aat eo amplius episcoporum chirograpbis sint de-
signali.... Manichaeos vero, quos in urbcRoma inve-
nimus, etc. >

15. In eo lamen libri pontificalis codice olim Re-
ginae Suecorum, queni Bollandi conlinuaiores Jusii-
niani iaiperaioris temporihus exaratum censent,
quemque to. I. Aprilis Propil. pag. 40, in lucem eini-
serunt, necnon in exemplari S. Petri Fossatensis,
nunc bibliothecae Colbertinae 1868, quod in Pela-
gio II desinil, hoc tanium Anastasius decrevisse le-
gitor : c Hic coiistiluit, quoliescumque Evangelia
rlscilanlur, sacerdbtes non sedercnt, » hec de clcri-

puliis cum oinni silenlio stent. > Et Nicephonis
quidein Callisti boc olim in Atexandiina ecclesia
obtinuisse inemoraus {Lib, ii, c.54), c ul episcopus,
cum sacra Evangclia legerentur, non consurgeret, >
id c in omnibus allis locis novnm et insolens esse >
simul obscrvat. Philoslorgius quoqiie , antiquus
scriplor, dum Theopliilum Induin laudat, quod pc-
ragraiis in die regiones , c multa quin ibi non rile
flebant cmendavit, > statimque addit, c nam ct
lectiones Evangclii audiebant sedenies, et alia qu:c-
dam peragebant, quibus diviiia lcx repiignahat, >
satis indicat ubique receptum esse, ut Evangeliuni
astantibtis audirctur. Jam V&ro quis crcdat, in Ec*

^ EMSTOL^ ET DECBETA. C6

clesia flnrculissima, el ccclesiaslicarum consueiudi- A Uam sacris Evangeliis iicl»ilam non unus aul alier,
num rciineniissima, apud primum cleri ordinem sed vulgo presbyteri prxicr morcm rcccplrm ne-
tantum poiuisse conlenlionis studium, ul observan* gareiil?

S< ANASTASn I VAPm

EPISTOLtE ET DECRETA

&IONITUM IN EPISTOLAM SEQUENTEM.

L Epiilola hiBc ab Hieronymo memorata, et libro ii
adv, Rufiu. interta, — Frequens epistoi;c hiijus in
Hienuiyini scriptis fit menlio. Ad illam respicit in
episiola 8, ad Demelriadem, ubi scribit : c Duin esses
parviiia, et sanclae ac beal.-e memorise Anastasius
episcopus Romanam regeret Ecclesiam, de Orieniis

Sariibus bxreticorum satva tempeslas simplicitaiem
dei. quae Apostoli voce laudata est, polluere et
laberaciare conata est. Sed vir ditissima! paupertatis
et apusiolicx sollicitudiiiis siatim noxium percussit
capul, et sibilaittia bydnc ora compescuit. > In
episiuia 78, ad Pammacbium et Marcellam, Theo-
pbilo Alexandrino, quod Origenem h:erelicum decla-
ras^el, laudalo, de bac episioia ita loqniiur : f Qiiam-
quam celebri sermone vulgaium sit, beatum quoque
papam Anastasiuin eodein fervore, qiiia eodem spi-
riiu est, latiianies in suis foveis baerelicos persecu-
tuin; ejusqite littera:doceantdainnatuminOccidente,
quod in Urienle damn;itum est. Gui miiltos impre-
camur annos, ut haereseos rediviva plaiilaria pcr
illius studiuin longo tempore arefacta moriantur. i
In libro ui Apologi» de eadcm pUiries serinonem
habel, neque de ea lacel iii secuiido. Jmmo buic
]ibro ejiis e\emplum a sc subjectiim esse tcstatur,
et cur subjectuin sit, Rufinum alloqueiis cxponit bis
verbis : c Si ideo inicrpretarls (Origcnis libros) ut
euni biereticiim arguas, iiiliil de Grcco niules« etboc
ipsum pra;faiione testare, quod prudeniissimc papa
Anasiasius in epistola, quam contra te scribit ad
episcopain Joannein, suo sermone coinplextis cst;
me liberans qiii id feci, ct te ;irguens qui fucere no-
luisti. Ac ne forsitan boc qiioque neges, subjeci
exemptum ejus : ut .«i non vis audire frairem mo-
neiiiem, audias episcopum coiidemnaniem. >

II. Efristolarum Bieronymi coUectioni unde inserta
sit, — Inde qiioque conjectare licet, qua occasiooe
evenerit, ut inter Hieronymi epistolas, eliam in ve*
tehbus earuin collectionibus, baec Anastasii collocata
sil. Nimirum qui bas concinnarunt collectiones,
qnidquid inter Hicronymi opera sunt nacti, quod
epistolx forinam haberet, illud a ca:teris ejusdem
scriptis dislraxerunt, ut in uuum episiolarum corpus
referrent. Gum igiiur hanc Anastasii episiolam, sicut
et superiorem iiunni, libro ii Apologiu; Hieronymi
subnexas invenisseni, utramque ad epistolarum clas-
sein sibi transferendam duxeruiit. Nunc vero ambae
in tonium, qui alieiia Uieronyini opera continet, re-
jecke sunt. An satius foret hujusmodi scripta eo
loco exhibere, quem Hieronymus eis dcderat, meum
non est definire.

III. Marii Mercntoris scriptis exemplaribus reperilur
prfffijca, — E vuigalis Hieronynii operibus bxc Ana-
stiMi epistola priiiium in ediiione Romana pontifi-
ciarum epistolarum, tum apud Buronium, ac posl-
roodum in editionibus coiicilionim descripta est. Iii
Vatirano ac ficUovacensi scriptis exemplaribus
Marti Mercatoris operibus una cum aitero libello,
cui titulus est Fides ejusdem Rufini, prx*figitur. Ac
licei neulrum opus ad Marium Mercatorem ullo modo

periinere Joannes Garnerius agnoscat, uirumque
tauien ciim hujus scripioris opehbiis, non quidem in
|. eoruni fronte, sed ad calcem edendum, ac noiis
•^ illusirandum putavii. Unnm pag. 109, alterum
pag. iU, ejus editio repraBsentat. Eam autem fidei
exposiiionem, qiiam Rufiiii noniine donalam invenit,
Aquileiciisis presbyleri non csse recie observavlt.
iV. Hanc Rufinus ab Hieronymo conficlam suspi-
catur, — Isiam Aiiastasii episiolam :ib Hicronymo con-
fictam suspicah se Rufinus non sine animi anripiiig
atque iiicerti nota signlficavii, Qiiocirca eum Hiero-
nymus sic alloquitur : c In epistola sancti papae
Anusiasii iubricus exstiiisii; et lurbatus in quo figas
gradum noii reperis. Modo enim dicis a me esse
coiiiposiiam; nunc ab eo (scif. Joannc) ad le de-
buisse iransmilii cui missa esi. Rursum inju^titiam
scribentis arguis. > Et post pauca ipse dc epistolae
vehiate cerius Riifinum , quod ex Oriente ejus
exemplum exspeciare se dicerct, ridet in hiinc mo-
dum : c Vade polius Romam, et pra^sens apud eum
(Anastasinm) cxpostula, cur tibi aosenti et innocenti
recerit contunieliain : primum , iit non reciperet
C expositionem fidci tiia* (in superiore epistola conten-
lam).. deiiide ut epistolas contra te ad Ohentem
niiiierei. > Etiamnum tamcn Petrus Halloix de Vita
Origenis pjig. 355, enmdem suppositioiiissuspectam
h:ibet. At vehlatcm ejos Hieronymus litteris aliisal)
eodeni pap.i sequenti anno rursus in Ohentem mis-
sis coiifirinat, de quibus paulo post isia subjicit :
c Esto praeiehli anni ego episiolam finxehm : re-
centia ad Orientem schpia quis misit, in quibus
papa Anusiasius laniis te ornnt flohbus, ut cum ea
legeris, magis te velle dcfendere incipias, qunm nos
accusare ? > £t circa apologix suae finem : c Sin au-
tcin ejus est (scil. Anasiasii), ui hujiis quoque anni
contra te episiola! probaiit, frustra et fabo falsam
arguere niieris. >

V. Quo anno scripta sit, — Cum bis duobus locis
stare neqiiit opinio corum, qui episiolam, de qua
agimiis, anno 402 schptam puiant. Nemo eiiim est,
qui Anastasii ultra 27 diem niensis Aprilis anni 4()2
protrabat vitam. Atqui non eo anno, quo derunctus

^esi liic papa, sed eo qui illum prxcessit, Hierony-
mus episiolam istam schptam esse testatur. Ex quo
sequitur, ut vel ad annum 401 referenda sil, si re-
ipsa Anastasius anno 40i mense Apriii obiii; vel si
non male obitusejus 4 die ttccembhs anni 401 con-
signatur, ad annum 400 pertinrat, atque iiierony-
miis postremam apologiu; siiae partem adversus Ru-
finum non anno 402, sed 401 compusucrii.

VI. Origenes ab Anastasio damnatus, — llac epistola
Ohgenem dainnaium e>se cuni ex pUiiibus iiiero-
nynii locis, tum ex ipsius episiola: verbis liquel.
Eam, uii jam observavi , Hieronymiis episi. 16,
Marcellae laudem Iribuit, quod biijus damnationis
principium fuerit. Hanc ipse tum expctebat lliero-
nyinus, eique postulanti Tbeophiliis Aiexandhnus
antistes etiam nesciens non niediocri subsidio fuii.
Gum enim sancius ille Doctor in Occidentem litteras
adversus Ohgenem misisset, atque Anastasius nihil
prxcipitatum volcns, necdum Hieronymi aliorumvc

(J7

S. ANASTASU 1 PAPifi

&<)Hiciiaiionibus cedcret; c ex dispensatione Dci, i
ioqiiii ipse Hieronymus episl. 7i, ad Theopbiliini
scrlhens, c facitim puio, iit eo in lcmporc lu quoqiie
ad Anasiasium papnin scriberes, et noslram dum
igaorarcs senleniiam roborap«ft. » kWuf Tb«o^»ikH
in Sormone ad (piosdain monachos Origenem, ui a
se, iu el ab Anasiasio d:imnatum lesialur his verhis :
c Analhemaiizanles Origeiuiiv easleroi^que hmreii-
cos, exemplo nosiro et Aiiaslasil sancia; Romaiiae
Ecclesix episropi , qui ex veteribus cerlaminibus
clarus, nohilissimi popull dux cre.Uus e&l, quem ct
universa Occidenlis epificoporun» seqnitur synodus;
qux accepit ac probavit Alexandrinorum ^cclesie
sententiam in impium latani. » H:ec autem Theo-
pliili verba Jusliniaiius iinperator iii cpistola, qn.iin
ad Meiiam adversus Origenis errores scripsit, laudai
(Concil. Lab, tom, Y, vag, 658).

VII. Anastasltis Ru^num lata sententia non conr
demnavit, — An vero pariler cum Origene Buiinuft
ab Anastasio lata seiilentia condemuatus sit, expen^
disse juverii. Id iiuidem pro certu ponunl pJerique :
iisque (^vere videlur Hieronyuius, duin Rufinum
noii modo accusaium, ac Roinam citaiuin, sed eiiajii
damnatum nonnumquam pr;rdicat. lu eum quippe
luaxime coiivenil illiid (Gpist. 16) hiijus Doctoris :
c Accili frequenlibus litieris hxrelici/ut se dcfen-
dereiil, veuire non suut ausi:tantaque vis conscien-
tix fuii, ut inagis abscnles damnnri, quam prasseu-
tes coargui maluerint. > At Thcophilus loco ailato
uiiam meinorai sententiam in impium (hoc est in
unum Origenem) latam. Et cominode iiiteliigitur Bie-
rouymus hxrcticos eaieniis dixisse dajnnatos, quar
tenus damnaio Origeiie, condeinnaU censentur et
ii, qui erroribus iisdeni implicantur. Neque vero
Ruttnum ab Anaslasio damnatum sonaiit hasc Hiero
nyini lib. ii apol. Rufinum ipsuin sic alioquentis :
I Cur translaturus lia.Tetica, in defensioneni eoi;um
pr9einittis quasi Martyris librum, et id Romanis au-
ribus ingeris, quod trauslaiuni toius orbis expavit?
aut certe si ideo inlerpreiaris ut cum h;£relicuin ar^
guas, nihil deGr;L'co niutes, et hocipsumquod pruden*
lissime papa Anasiasius in episiola, quani coiiira te
scribit ad episcopum Joanneni, suo sermone com-
ploxus est; me liberans qui id feci, le arguens qui
facerc noluisti. > Ubi noianduin quod aii le arguenSt
non te condemnans; alque ita arguens, ut adhuc in
poie:>i;ue ipsius cssei prxstandiquod facere hacienus
oinisisset, euque pacio condeinnationem evaderet.
Nondum igitur ulla advcrsus illum dicta eral sen-
lenlia : sed res etiamnnm in suspcnso erat. Quocirca
ubi verbis allatis proxime subdil iiierunymus. c Ac
iie forsiian hoc qiioi|ue neges, subjcci exemplum
ejus > (scil. episioia: Anastusii), c ut si nou vis au-
dire fratrem nionenicni, audias episcopuin condcm-
nantem, > non absolutam condcmnaiiunem seu hae-
reseos convicto jam dictain scnientiani notat« sed
liypotheiicain, quain iiondum quidem subierii, sed
haud dubie subiturus sit, si quod illum monet facere
spernat. Iinmo el de postcrioribus scriptis, aiino
sequenie in Orienleiu inissis sermouem habens,
c in quibus, > inquit ad Rullnuin, c papa Anasiasius
taiiiis te ornai floribus, ut cum ea legeris, magis te

A In edit. Roin. et concil. desideratur 9uper no-
mine Hufini, Hiernnymus Rufinuni ailoqnens non
snper nomine (uo, sed simpHciter contra te scriptam
dicit.

^ Garner., immeritoin me : iis etiam mss. qiiibus
usus esl, refraganiibiis. Nom dlspliceret in me imme^
riitcm : aed sa:ia eiiain esi et niiida lectio, quam mss.
exhibent.

« In mss, Cluniac. et Bellov., etearum: recte, si
proximc sequcretur virtuium quasin Domino habes,

^ Itu G.irner. cum mss. Vatic. et Bellov. At editi
alli, Tam eminenUr. Codex Clun., Tamen eminente.
Ex quo conjectura esi legendum, Tam enim emi'

A velle deiendere incfpifts quam accusare, > presbyic-
rum iilum iiecduoi laU sei^efliia damnaium signi-
(icat. Ubi eBim a siiprenio judice laia sententia est,
nullus jam superest defeusioni locus : sed unum reo
mUMr, iii ftui jtidrcn stistineat ptBnam, atvt ht emen-
det propter qiiod judicaius e&t. Sed quid alienis im-
morer argumeatis, cnm Auasiasiiis in subjecia
i|istoi& ». }ii4icia d« Rufiui» lei endo sese sustincro
constanter alTcclet? quippe cul nondum saiis com-
pertum erai, qjua illc menie libros Origenis Laiiue
IranstuUiset. S;me si SMMetiiaiii adver.(>us euni
dixissoi, iu»c am ipsi, srat praMuli Eedesia*. io cujus
> lerritorio degebat, aut publice denunlianda fucrai.
Id porro unum aperte significat Anastasius, suo
ipsius judicio Rufinum damnaiione dignum censcri,
si iibroruui Origeiiis, quoa iaiinitate doiiavii, duciri-
nam appioharii. De eadera re in uotls nonnuUa erunt
necessario dlssef enda.

B EPISTOLA I.

AmASTASU 1 ROMAIfiB UaBlft EPISCOPi AD JoiNNKH
BFlSCOPVll jEaOSOLTMOtUII, * MPBa NOilira RVFIMI.

A Joanne consnltus Anastasiust ulrum Hulhtns ob
versos e Graco in. Latinum, Origettis ire^i *A/>x»v
iibros dtmuiandm euel^ r€$pondeif seposila omm
suspicione perpendendum esse quo id animo aggressts
esset, ct eum quidem dammmdum, ii piopria mentt
et laudans ac proban$ tratutuleril^ secus, si ipsum
accusans anctorem : se vere non 9ano timore so/lid*
(art, sed operam daturum^ ne hinc Ecclesi<e per
orbem corrumpantur.

i. Anastaeius se iaudanlem laudat, ac rogai ut lau"
dare desinai, — Probat^ qnidem aflbclionts est hoc,

C ut laudabiliter de sacerdote sacerdos loqiiaris. Pro
lanto igilur prxconio, qnod '^ in meriia. iuea> eifuMfr-
sinium cuntulisii, ut aroopi luo gFailat ago, iia
splendorem lux' sanciitatis, et ^ eas quas in Domino
habes virluies, subinde qujudam modo parviiaiis
nosinu ravorabilift sermo prosequit^ir. ^ Taia oiiini,
vir omnium prsestnntissinie, laudum luaruin rulget
nitore conspicuus, ut par esse meriiis sermo nou
possil. Porro aiiieo> tanto litulorunt luoram r:ifMor
inciiamenio, ot etiam quod impetrare neqneo, au-
dere non desinam. Jam hoc de laudibus tuis ei»t,
quod me tantummodu de coeicatis isiiua animi aerty-
iiiiate laudasli. Tui eienim episcopatus onio perspi-
cuiis por ^ diversura orbem velut radians, ejiaro ad
noa spleudoriia sui detiilit oiariiateni. lu uie qfuippd

D totum ' ipae amiciii» ipibuis, eiaaiini nihil pelliio
quis. Aut si jiire roe taudns, lu qtioqne s siroiliter
non relaudandtt^ es? Obsecro igitur ob ulrjomqiiey

nente.

« Gnmer., per untverntm orbent,.. 9pien^hri$ ttn .
renttentitms aliis editis et scripiis. IHvoriHim ofbem
intelligere est vel Orientem et Occidentem simnf, vel
simpliciter Oecidentem, qui diversus est ab eo quero
Joannes incolebat.

' iii ros. Bellov., totum tum ipse, An pro tolum dum
ip$e f

s Garner. coro ms. Beilor., simili ienore itmdundus
e$. Sincerior visa eat leeiio Clon. ms. et casierortiin
etfitoruni. In bis auiein editia tnox dvaiderataf apud
me : quotf 4>erinde est atque etiam in scHptia pri*
vaiis.

flft emstolje; bt pecacta. 7a

ul roe ipsttin a^ud lue laudare Jam desinas; duplex \ aniea et quis (uerii, et in quae processerii vcrba,

nostruin propositum. ^ imscil : quod vero sit nniini

eteuim « me causa consiringit, ue cousacerdotis (ui
seusiluis aut dolorem falsa Uus iiigerai» aut pudo-
rem vera succendat.

i. Ru^ cama Dei reUnquiiur arbitrio, — Sed ut
ad cau^kam revertar : RuUuus* de quo me cousulere
diguatus ea , coascieutLK^ sua! divinam babet ^ arbi>
traoi D^jesUtem , apud quam se integro devoiioni;^
ofQcio ipse vidcrit qualiter dcbca^ apptobare.

5. De Origene quid $ettliendum. — Origenes au-
tem, cigus iii nostram linguam qompo&iu derivavit,

mci studium, cum tua paulisper siiper boc confcram
sanciitate. H<)C igiiur meiiie concepi, ^ quod urbis
lutstr.c t/Ojiulis de iran^laiis Origeuis lectio paterecit ,
«]uadam furis meutibus velut nebula cecilatis inje-
cla, fideiu Apnstolorujii et majorum tradiiione lii ma-
laiM velut deviisanfractibus illum voluisse dissol vere.
4. Qua, m^nte Rufinus Origfinetn inlerpretatus sit
quwritur. — ^ Disccre hoc loco libel , «j^uid ngal in
Uoiuanam Unguam ista translatio. Approbo, si accu-

« Apod Garner., te eau$a, Tiun aliis ua edilis, koc dit : Boc igkur miute cctncipi (librarii oscitinlia pro.
poscere comtringit. Istud. hoc potcere , quod abesi a concepi)^ iltum qui urbis nostroB poputis opera trans-
mss. iinii alienum esi ab Anastasii iiieiile, sed recle n luta Origeuis tectiom patefecit, quamdam puris men-

hiiidcs re- tibui t^eiuti nebHtum cweitatis injieere^ fidemque Apo*

subauditur. Qoamvis autem Aiiasiaslus
spiiat, quia etiaei in veris nio.icsli^e oireiisio esl, qua»
idieo pudorem exrviel; alii (ainen Sancii bonorum
jaudcs inlerdnm iitiles esse non innciaiilur. Quod
Augustiiius epist. 251, ad Dariuiu, n. 4, $»'ic ezplicat :
Si enim non suni ia me (quai laiidas), salubriier eru-
bescot atque ut unt inardesco. Ac per qufid agnotco
mea i* laude laa, gaudeo nu habere, et abs t^ ilia, ac
tne ipsum diligi propter itia. QucB auiem non agnosco^
non solum ul habeum consequi desidero^ terum etiam
ne umper mea taude (altuntur qui me sinceriter dilir-
aunt, Eodem animo Grcgorius Ma<;i)us a Lcaudjro
Hispalensi episi-opo laiidaius iib. ix, lud. ^ mense
Augusto rescribit : Quod nan est ita ut dicilur^ sil ita
quia diciiur, ne qui non tolel mentiatur.

^ lii edit. Rom., arbitrium. Apud Haron. et Lab««
arbitrum. Et^ciius Garn. ui iji mss., arbitram. Jaju
Aoa^tasius Ruliui Origonisqiie causas incipil dislin-
guere, ac de Hufino judiciuro susiiuens, sentenliam
suam de Origcne apei le exponii.

^ lla ntss. Al editi, nesciiit^ nisi quod Garncrius

lotum locum istum sicde suo muiavit : nostrum stu-

dium nesciit, quod vero sit animi mei proposituin.

Vcruui bujusmodi muialiones editori liciias nou pu-

lamus. Ai locus^ inq^il, prout est in oumibus codicibus^

eget (JEdipo, E%\jo . nonne prxsiat ouiniuni cudicum

verba eiiam non iuteliecta retiucre, quam ea inver-

teodo inteiligeniijin auclori suo .sidistiiuere alienain?

Huc tanien Anasiasius» si meniem ejus asseqimry

sibi vuli : Gum scopus uosier, in ips»ius epislol;e

frouie propoaiiu^, sit de nomine Rufini^ de quo uiio

etiaiu a te consuUus siim, nostri biijus propositi non

est indagare quis Origeucb fuerit : quod iainen animi

mei studium, qiiis affectus erga eum , quo:' de iilo

senienUa sii paucis tibi aperiam. Reipsa paululum

a Ruiiiio digrcssus , ui suam de Origenc seuteutiam

promecei, loiermissam de illo oraiionem reperit.

Neque etiam Origencs, antequam liieronymu.<i ac

slolorum el majoruin trudilione firmaUim iteiut deniis
anfraciibus voiuisse dissolvere. \{ ciii probanda vi-
deatur lectio, in qiia praMer niss. ndcni lot iiiutna
cernai? Ac priiuo quideui additiir t7/uMi qui, ubi uon
crat. Tum sub>liiuitur opera translata ubi erai de
iranstalis, iteni, leciione pro lectio, el injicere^ loco
vcrbi iujectam. Cvinde post fidem rurbuiu adjicitur
conjuuciio 9ttf ; ac demum vox illum ante votuis&e
dissolvere supprimiturD Sed neque lot niul.ilionibus
iilana omniuo et per>pi.cu» efTiciiur oratio : quid wiiiin
n;rc sibi velint, qui opera iraiislna Origenis ticlione
patefecit, non vaiis pcicipilur. Mostra auiom Igciio
eo potior videri debet , finod cx \etcruin codicuni
lide cxpressa sit uuJla voce addita, niilla dcnipta,
iiulla suo loco mota, sed innium in liis, quamaaMi
puris nientibus vetut nebutam cceciiatis injectam^ ex-
puncia littera m^ quaro in m.ss. sa^pissiiuc a librarii^
perperam adjici experientla esi. Uode et obs^^rva-
Q runt nonnulli grammatices periti accusandi casiini

pro scxto an;iquis fuisse usitatum. Neque voro ic-
inere expunctam ceusebit, qui infcrius n. 4. de eaiieiu
doctrina legerii dicliim, quas devotas mentes immis^^a
sui caCwine tabefactare conetur, Prxlerea ut itlum ,
quem Anastasius mente conccpii apostolicam tradi-
tionem diSMilvere voluisse, Origenem non Riinnum
intelligamus, et quod aniecedii provime, ei quod
consequitur, postulai. Hiix cnim statini dirit. iit
ciun Joanne paucis ac vcluii raptiui ei exira propu-
situm de Origene qui scntial comiuunicaiuriim se
praelocutus e»t. Deinceps vero ub oniui adversus.
RuGnum judicio pronuntiando sese consianler susii-
nei, apcrte ^ignilicans necdum sibi exploraiuiii esse.
qua illemente Oiigt^neiuLaiiiie converterii, et quoaa
istud compcrlum babeat, de illo judicare ^e nil certo
posse. Ex quo ct di*. Rufino ininime dici liqucl, iilum
npostolicam liaditjouem dissolvcre voliiisse. Nulla
vero restabil obscuritasi , si concipiendum et sentien'"^

Uufinus aliquoi opera illlHS latiniiate dunareut , La- ^ dum esse aiitc verbuni patefecit subauilialur.
nino «ncogniius dicendus cst, cum et aniea ^ ^ Garner. , Dicere... quid

tinis omnino

in eo inierpretan(Io Victoriiius , HiJaruis ci Auibro-
sius operaro suam coniulerint. |}iide et Rulino iu
superiore epiatola diccre licuit : Origenis ego neque
defensor ruque assertor stmt, neque pnmus interpres :
alsi anie me hoc idem opus fecerant ; feci et ego pos~
tremuu Observat tainen Ujeronyniu:» lib. i Apol. con-
tjgi>se, ui lotus orbis post tran^ttationem (Ruiiui) in
Origenis odia exanerii, quem anteu siiupliciter lecti-
tabat.

^ fidiii, Garncrio excepto, quodqui urbishOstrcBpO'
putis de translata Origents leciione patefecit^ quamdam
puris memiibus veiut nebutam exciians injectam, fidem
Aposiolorumt ctc. Niital Garuerius iii iii.^-s. Qelluvac.
ei Vatic. iiaberi, Quod urbis nobtrcB populis lectione
(ubi lapsu^ esi uiemoria!, nam in Bcllovac. reperi-
uius lectio) putifecit, quamdam puris mentibus. veluti
nebulam caicitatis injectam. Ipsc iu. hoc loco restau-
(•adfi.se roulturo labpraise nrofessus, hunc itn edi-

aget... ista transtaiione
et eiecrando factmn^ exosum populis prodit. Ueiinen-
dum ciim editis abis et mss. Discere, eic. Incenus
quippu Aiiastasius quo cousilio llufiuus librorum
mpl^Apxfi»'» interprctatioucro aggres^us csset, lioc
nunc rescire ac discerc sc cupere signillcai. Muc
manifesie spectat illud Hieronymi lib. ii : Si ideo
interpretaris, uteuni luBreticum arguas, nihil de Grogco
muies^ et hoc ipsum prtefatione testare, quod pruden-
tissime papa Anastasius in epistota^ quam conira te
scribit ad episcopum Joaunem, suo sermone comptexus
est. Anuus pono jam eifluxerat, quo Ajiasia^ius
scripserat ad Joannem» cuin bsec Uicronyiuus dixit :
i)dcO(iuc iiecduni ulla tum advcrsus eum dicia erat
scntentia, sed injecia taniiim dc co suspicio, quain
ipbi amovere iutegruui adhucei liberum esset. Cerle
Rufinum non daiHiial , quem opprobare sfi conceptis
verbis scribit, si auctorem a sc iranslatum acci^ai.

71 ANASTASIl I PAPiE 7ft

sal auclorcm, e( esecrandum factum populis proilii, A aures circumsianiium vulnerent, jurgia, iras, dis-

sensionesque disponant. Qua re ^ moii, qualem
episiolam ad frairem et coepiscopum nostruni s Ve-
nerium diligentiori cura perscriplam parvitas nostra
transmiserit, ex subditis poteris comprobare. Unde
igiiur liabeat secum ilie qiii iranstulit, servetque sibi
banc conscieniiam , non supcrflua laboro formidine,
neque inani limore sollicitor. Mihi ^ certe cura non
deerit Evangelit fldem circa meos custodire populos,
partesque ^ corporis mei, per spatia diversa lerra-
rum i, quanlum possum, litieris convenire, ne qua
profanae interpretaiionis origo subrepat, qu?e devo-
las mentes immissa sui caligine ^ labefactare coiie-
tur. lllud quoque, quod evenisse gaudeo, tacere non
.potui, beaiissimoriiin principum nostrorum manasse
probare dignabitur, accipere nos omnino non posse B responsa, quibus uniisquisque Deo serviens ab Ori-
quae Ecclesiam maculent, probaios mores evertant» genis lectiotie revocctur : ^ damnatumqiie senientia

ut jusiis landem odiis teneatur, quem jam dudum
fama constrinxerat. Si vero interpres tantorum ma-
lorum ^ consensum praeslat, et legenda prodit in
populos ; niliil allud sui opera iaboris exstruxit, nisi
ut proprix ^ veluti menlis arbitrio hxc, qux sola,
qu» prima , qux apud catholicos chrlstianos ^ vera
flde jam esinde ab Apostolis in hoc usque tempus
tcnentur, <^ inopinatae tiiulo assertionis everteret.

5. Anaslasii vigilantia adver$u$ pravam doctrinam,
Origenis lectio imperialibus edictis proliibita, — Absit®
hoc ab Ecclesix Romanx caiholica disciplina. Num-
quam profecio eveniet, aliqua ut haec admittam ra-
tione, quae jure meritoque damnamus. Quaproptcr
illa toto orbe Cbristi Dei nostri difl^usa providentia

* Editi, matorum erroribus consensum prcestat^ et
iegenda impia dogmata prodit : cjstigantur auctori-
tate mss.

^ Apud Garner. , propriw voluntatis arbitrio, Nosira
lectio est cxierorum librorum.

e In mss. Bellov. , mera fide, lu edit. Rom. et
concil., Hane qwB sotaet qucB prima apud cathoticos
Christianoi vera fides,,. tenetur,

^ Apud Garner. desideratur inopinatas^ quod hic
perinde est atque nov(B et cujus nec opinio hominum
animos hactcmis pervaserat. Vocis hiijus loco in tns.
Bellov. exsiat impias,

« Iia m»>s. cuin Gariier. Alii vero editi, Absit hcec
ab Ecclesia Romana nequaquam catholica disciplina.
Jam siiie ambagibus Origenis doctriiiam a se dam-
nari Ana^tasius declarat.

t In ms. Bellov., moto. Non displiceret mota, scll.
parvitas nostra. lu Gliin. ut apud Garner. exslut moti.

supple cum essemus, Vel hoc verbum ita construen- p rimus in scripiis.

Carthaginense c^ncilium legalos mittere constl-
luit , quenique Hieroiiyiuus post med. lib. ii,
II. 2 , apol. cum Anastasio iiein nostro nec-
non Theophilo Alexandritio , Chromalio Aqui-
leiensi , at omni ciim Orienlis lum Occiiientis
Catholicorurn synodo recenset, ut qui pari sententia^
quia pari et spiritu, itlum ( Origenem ) hosreticum de-
nuntiant populis*

^ Mss., mihi curos non deerit.

^ Garn., partesque corporis, omisso mei; editi alii,
partes populi mei : corriguntiir ex mss. Eccfesias
corporis sui partes ea loquendi ratione Aiiasiasius
vocat, qua easdetn et Coelestinus episi. 24, membra
ac viscera sua iiuncupat, el qita Siriciiis epist. i, n.
21, ad omnia se respondisse memorat, dequibus, in-
quii Himeriuin alloquens , ad Romanam Ecclesiam^
utfiote caput tui corporis retutisti,

j In vulgatis hic additur di/fusas : quod non repe-

dutn, quasi postseqiierelur transmisermust non par-

viias nostra transmiserit, Iit edit. Rom. et concii. <ie*

pravaie efferebaiur iste locus in hunc modum :

Quare nosce qualem epistolam ad fratrem et coepisco-

pum nostrum Venerium ditigentiori curaparvitas (Rom.

edit., pravitds) nostra transmiserit ^ sibtque hanc con-

icientiam fecerim, qua non superflua taborem formi-

dine^ neque inani timore solliciter, Garnerius vero

post verbum moti tacunam essc suspicatus, hanc de

suo esplendam cen^uil. Quamobrein Anastasii verbis

sex prope versus adjicere non veritus, mulaio dum-

taxat characlerej hunc pnpum ex prxcoiicepta mente

sic inducit proimiiliantem : Origenis quidem scripia

«I errores damnavinius : interpretem vero , cum non

satis neque sua prasfalione aa libros Origenis neque

apotogia ad nos misha se purgaveritt immo forte iisdem

erroribus reipsa consentiatt nomtwi ad judicium sedis

apostoticos vocavimust et renueniem venire eadem sen-

teniia invoivimus. Damnationis autem sententiam fra-

^ Ad h.ec respiciens llieronymiis epist. 8, nd De-
luetriadein, ab Aiiastasio perciiS^um aii caput hoere-
scos, quoB timpliciiatem fidei^ qute apostoli voce iaudala
estf poltuerej et labefactarb conata est.

^ ita inss. cuin Garner. Alii vero ediii, damnan-
dum, et mox, iectio rerum^ iion reum. Qu:e hic me-
moranliir principum responsa, nttsquam coinparenl.
Ilieronyinusquidem lib. i Apolog. prxdical , Impe-
raiorum scripta^ qum de Atexandria et ASaypto Orige'
nistas pelli jubent ^ sed Iibrorum Origenis Icctionem
iis inlerdici tacet. linmo circa iii tempus a Tranquil-
iino de Origeiie consiiltiis , utrum secundnm fratrcm
Faustinum penitus respuendus «i, an secundum quos-
dam iegendus ex parte ; rescribit episl. 76 : Origenem
propter eruditionem sic interdum iegendum arbilror,
quomodo Teriuitianumy Novalum, Arnobium^ elc.
Qiiuirunt eriiditi, llonorione , an Arcatfio, hoc est ,
iium Occideniis, an Orieiiiis imperatori responsa illa
trihuenda sint. Non desunl qui ca ab Honorio, Mar-

tribus nostris Venerio et Chromatio scripsimus, fuin D cello ac cieteris, a quibus Origenis dainnalio exspe

in subneio commentario hujubmodi .ndditamentum
triplici ratlone approbare conatur, quarum nulla id
quod vult, nccessario coiilicit , ac pruiseriim dua;
postrem^ verbis Anastasii vel depravaiis, vcl per-
peram iniellectis nituntur. Nonnulli autein charic-
lerein idco mutatum arbitrantes, utsententia adver-
8US Origenem ac liufinuin proliia facilius secerne-
retur, addititia Garnerii verba pro genuinis Anaslasii
acceperunt. Et in hnnc quidem crrorem lapsus est
nominatim Ant. Pagins in Criiico operc suo ad ann.
401, n. 9. Verum nulla jam subest ratio, cur hunc
AnasUsii locuin, qualetn exliibemus, non sanum aut
inte^ruin quis suspicetur.

s Is esi Venerius Medlolanensls episcopus, ad
quem simul et ad Anastasium nostrum anno 401

ciabaiur, instantibus , prodiisse putent. Ex verbis
tamen Posthuniiani upud Sulpicium dial. i, c. 5, col-
ligere licet , ea ab Orieutis iinperaiore mana>se.
Priino enini praemitiit , fa^da Aiexandri;e episc(»pos
inter et nionachos exsliiisse cert.Hnina ex ea occa*
sione^ quia congregaii in unum saspius sacerdotes fre-
quentibus decreoisse synodis videbanturf ne quis Orige-
nis iibros iegeret aui haberet; ac paulo post sul>dii :
Per diversas oras monachi sunt fnqati^ ita ut Proposi-
tis EDtCTis in nuila consintere sede sinerentur, Valde
eniiii probabile esl, Origene a Theophilo et synodo
ejus damnaio, atque operum iMius iaierdicia letiione,
episcopos ililgypti, cum synodalibus constitutis nihil
prolicere se expcrti essent , edicia peiiissc impcria-
lia, et moiiachos, cum horum edictoruin aucioritaiQ

n EPISTOLiE ET

priiicipuniy qaem leciio reum profana prodiderit. A
Hactenus senteniiae meae forma ^ processerit.

6. Quod te vero Tulgi de Rufino querela sollicitat,
ut qunsdam ^ vagis suspicionihus persequaris : hanc .
tuam opinionem constringam divinae leclionis esem-
plo, sicut scriplum esl : ^ Non sic homo ut Deu$;
nam Deu$ videt in corde ^ homo videt in facic
(L Reg. iti, 7). Itaque, frater charissime, omni
suspicione seposita , ^ Rufinum propria menie per-
pendo si Origenis dicti in lalinum transtulit ac pro-
bavit : nec dissimilis^a reo esl, qui alienis viiiis
praesiat assensum. Illud tamen ^ tenere le cupio,
ita haberi a nosiris partibus alienum , ut quid agat ,
et ubi sil , nescire cupiamus. Ipse denique viderit
ubi possit absolvi s.

EPISTOLA 11. fi

^ AD SIMPUCIANUII.

Studium Theophili ac vigilantiam laudat, cujm litte^

ab Origenis lectione absterreri non posscnl , aui id
certc pnetexerelur, undique fugatos essc. Veri etiam
est simile, rescripla illa, quibus Ori{;enis leclio pro-
liibebaiur, ad normam ac formam esse concinnata
ediciorum illorum, quae CiMtex Theod. lib. xvi, lii. 5,
leg. 54, exbibet, anno 398, Manii 4 die datorum,
quibus Arcadius et Honorius Muntanislarum aut Eu-
nomianorum codices legi vetant , eosque igni crc-
mari jubent.

* Edidil Garnerius pracesserit : eaque lectione
confirniari putal quod superius senseral de lacuna,
in qua sentenliam adversus Origenein ac Rufinum
prolatam desiderari existlmavii. Verum noii iii aliis
tantuiii editis, sed et in mss. exstai proceszerit, et
reciiiis quidem. Hne enim sibi vuli : Ex occasione p
nov:c librorum mpi apx^^ interprelaiionis , qnam ^
Rofinas in lucem eniisit, quid agendum quidve sen-
tiendum sit, hacienus aperui. Sane hic senientice vox
non laiam a judice senieniiam , sed ad ea qiia; fue-
rani qux^ita daiam responsionem sonat : quasi uno
"verbo dic^^TCt, Hactenus quid seittirem explicui.

b F.dil. Rom. et concil., malis suspicionibus perse-
auaris, hanc etiam o^m'oiiem :corriguniur ex mss. et
uarnerio rcut quidem Anastasius hic videtur loqui de
Bieronymo^ Hieronymique nmicis Pamwachio, Oceano
ti Marcella, qui muttum re ipsa contuteruni ad promo^
vendam Origenistarum condemnationem. Et in eos
quidem, quo.s Rufinus in superiore episiola n. i (r/iiu-
ios suos vocat , cadere vidcniur vaj^a; illae suspicio-
nes. Cum autem in e<i essenl r»osit;e, quod Joannes
Rufini accusalores livoris el invidix suspccios ha-
beri vt^llet, cumque livor internum sit maluni solius
Dei ocolis notnin : recte monet Anaslasius Deum
ouum in corde , hominem autein tantuni in facie el
quae foris pareni videre. Neque veru liic noiari putem D
suspicioiies dc Hieronymo spnrsas, de quibus Pain-
macliius el Uccanus ad Hieronynuni ip^um epist. 64
ita scribunt : Purga ergo suspiaones hominum , et
convince crtminationem : ne si dissimulaveris , consen-
iire videaris.

^ iia Garn. cum mss. Alii vero ediii, non sicnt vi-
del homo , ita et Deus. Mox cnm iisdein ediiis etiam
Garn., homo in facie, oniisso verbo videt, quod re-
Tocatur ex mss.

^ Edili , Rufinum sciio quod propria niente Orige-
mt dicUi^ eic. casligautur ex inss. Queinadmodum
superius Anaslasius Rufinum conscieiiii:e snae per-
iniliit,^c prius qiiam de illo quidquam defioiai, dis-
cere cupii , auctoremne cujus interpres fuii accusei,
an errordius ejus assentiaiur : ita et nuiic vutt ut
Joanneii ab omni suspicione liber ad exptorandam
Rufini nitntem , quae nondum probe perspecia erat,
progrediatur.

Pataol. XX.

DECRETA. 74

ris conventus , Simpliciano Mediolanensi episcopo
denuntiat; a se quoque Origenianas hasresi inftictum
esse anathema,

Domino Fratri Siiipliciano Anastasids.

1. Grandem sollicitudinem aique excubias super
gregem suum pastor habere approbatur. Similiier
et i ex alia iiirre causa civilaiis diu nociuque cautiis
speculator observat. Magisler i providus navis hora
lempesiatis et periculi magnam patiiur animi jacta-
tionem, ne prorellis alque asperrimis fluctibus na-
vis elidatur in saxa. Pari animo vir sanctus et ho-
norabilis Theophilus , frater et coepiscopus nosler ,
circa salutis commoda non desinit vigifare , ne Dei
populus per diversas Ecclesias Origenem legendo ,
in magnas incurral blasphemias.

U. Conventus liiteris memorali, convenio sancti-
taiem luam , ut ^ sicuti nos in urbe Roma positi ,

« In edit. Rom. et concil. , ab eo est, Verlu.< apud
Garn. ut in mss., a reo est, Isluil argunienium llie-
ronymus Apolog. Ijb. ii proseqiiens, Riifinuni sic
urgei : Dic ergo quare Origenis mala in laiiuum ver-
teris ; ut auctorem mali proderes, an ut laudares ? Si
prodis, in prcefatione ciir laudas ? Si laudas, hwreti'
cusapprobaris.... Si hasc oninin probanfur mnla^igitur
uniuseiaucioretinterpreshEi criminissunt. Ilujusmodi
auiem aigunienio niiniiiie opus erat, si jam ab aiino
pr.i^ieriio Rufiiius coiivictns ac danin.-itus ab Auasia-
sio fuisset.

Mia Garn. cuin niss. Al edili alii, tamen scire
cupio. Mox , a nostris partibus , idem est quod a
nostra regione, noniinaiiiiique ab iirbe Hoina.

^ Non sane a lala senieniia, sed ab injectis suspi-
cionibus. Ubi enim quis dicia sententia damiKiliis
fiiil , si supremus esi judex qui illain dixit, nnn iibi-
vis , sed apud eiim uiium, a quo daninaius esi , aU-
solvi potesl. Hinc arj^umentuin ruit Garnerii , qui
hsec verba^de absoloiione judiciali iiiterpreiaius, iis
probari pulat Rufinuin laia scnieniia ab Anasiasio
inissedamnaium.A praeconcepia illa opiiiione qiiam
et anie alii e corrupiis epistoNe hujns ex^^niplaribus
ceperant, si ad eam castig.tndam vir eruilims acces-
sisset liberior, aut ad eas qu;c praescribunlur edilo-
ribus alteiidisset leges, a mulaiionibus qiias iiiduxit,
manus abstiiiuissel. Illis cerle liberum n(»ii est vo-
ccm uUain de sno addere, vel demere, aul loco mo-
vere. Mulio ininns ipsis licet auciorum snorum lec-
tiones ad pra^concepias opiniones accommodare : sed
prxconcepix opiniones beneficio lectionum , quae
illis adversantur, corrigendse.

^ De tenipore quo scripia fuit hxc epistola , vide
Vallars. ad lom. 1 Hieron. in recens. episil. 95,
9i, 95.

i Uuo verbo , nullo aiitem sensu , erai In arche-
lyi»o exuttare, quod ex ingenio emendare non dubi-
lavimus iribus liisce v<'rbi<> ex alta turrCt quaoi i;cri-
pturam et ipsa orationis series, rt perspirni sensus
neces^itas posiiilabaui. Prorlive aiitrin veieri librario
fueril , qui coiniiendianas exeinplaris sui mias non
iniellrxeriL unam pro tribiis exscribere. Vallars.

j Miruni dictu esi lioc biro, lain paucis in verbis,

3uani luulla peccata siiil a vclcri auiannensi : .«-iqnl-
em erai in ins. Magister hactenus uavis hora tempe-
statxs ecoiis el periculo, magnam, etc, qua; conjertu-
ra laniuin adducti mutare ausi snuins , ciiin nullum
esset sensiis dispeiidiuni , ne bujiismodi inon^^tris le-
ctor offenderetur. Ecoris vcro,qiiod iiomen nihil est,
peiiiiusexpunximiis. Id.

^ liliid sicuti adverbinm pro similiter , sive eodem
pacto suiiiiinr, cujusmodi exempla apud veieres La-
tinos scripiores iovenimus. Tunc vero pro ut , si ei

tt^ B. ANASTAUI 1 PAPj: U

qunm Prlnceps Aposlolorum staiuil ei fide siia coii- A quond^m scriptum , indicavlmus, a nobis esse alie-

num nlque punilum.
III. llxc sanclitaii luae scripsimus per Euacblnm

flrmavit gtoriosus Pelru<, oc quis contra prsbcepuim
legnt h:cc quxdiximns, damnavinins,et cuin niagnis
precibus poslulavimns , ut Evangeliorum insliiuta ,
quoR ex or« «uu Dci et Cliristi docnll censura , '^ ab
bac recedi onmino non dcbere ^ sed illud in (Dcmo*
rinm deduci quod P;iuius venernbilis Apostulus prsp^
diiit ntqne commonnil : Si quis vobis evangelizaverit
proeter quod evangelizalum est vobiSt anathema sit
( Gal. 1/8 ). Igiiur boc pricceplnm lenentes , illud
quidquid est (Idei nostrac conirarium , ah Origene

legeris, perspicue etiam sensus constabit : nam la-
ciniosM^ forme totus esi tcxius , librariorum cul-
pa. Id.

^ Desunt hic loci qu^dam , (|u:u amanuensium
veteruiii nscitanlia exciderunl , puta serventur ; et
constituimus^ aut quid siniile ; nec tamen, lot adhuc
mendis impedila or^iioue, saucii Pouiificii obscura
mensest. id.

> Nimirum Cremonensis Eusebius, qui cum Rom:c

piresbyterum* qui calorem fidei gesians, et amorcm
circa Dominum habens V, quaedaro capituia hlasphe-
uu;u oblulit, quse uos non solum borruimus, et jiidi*
cavimus, verum et si qua alia suni nb Origene expo-
lila , cum suo anclore pariter a nobis scias esse
daiunata. Daminua te inoulumem eusiodiat, dointne
fraier merito honorabilis.

essei abanno 598 Origenis Ubros vsfii *Af>x^v ^ I^^
fino htinilate donaios, priiuus accusavit palam, ai-
que inde blaspheniiaruin c.ipitnla excerpsit. Qui et
Modiolani cum essct , per id nempo icmporis, quo
deinlii li:incce ad Siinpiidafiuui Ann^tasi epistolam,
'^ quamdiin Rulino praisenle recitavit cx cjus inler-
prot.iiioneOrigenissenieniiam, quam se impugnasse
idem Rufinus 1. 1 luvectivar. tradil. Ip.

T ■ - ■r

■>*>■

APPENDIX.

EPISTOLtE DVM S. ANASTASIO PERPERAM ATTRIBUTyE

(Ei Labb. Couc. lotu. \l,\

<" EPISTQLA PRIMA.

AB OltNES GERMANIiC AC BORGUNDIA EP1SC0I*0S.

1. Vl laaclui» Ev^MgeUuw unirersi , non sedentes, sed
itantes audiant. — II. Transmarini quomodo ad ck-
fum recipi debeant. — UL. Oe Manickwis in urhe
RQmana reperli^,

Anastasius episcopus citnctis Germai^ et ^ Burgiui-
diai regionis episcopis in Uoiuino saluiem.

Eiigit dileciio vesira, cliaris&iiui» ut ex auctori-
tale sedis apostolicne veslris deberemus respondere
consuUis. Elqiianivis nou prolixe, scd succincte hoc
agere, propler qunsdam alias occupationes ftfstina^
remus, denuo tamen, si uecesse (uerit, eb lias vel
alias necessilates, qua&i ad caput , miltere charita-

C qiMxl ut nnllatcnus deinccp» Aeri ^iuatis, apostolic^
auctoritaie maudamus^ Sed i\m $$• Evangelia in
ecclesia reciuuiur , sacerdotes et CcTtori omnes prac»
sentos, nofl sedentes, sed venerabiliter curvi, In
conspeciu sancti Eyangelii stauies « Dununica verba
intenie audi^int, et fideliier adorettl.

U. Simtliter el Iransmarinos bomines, de quibui:*
nos eonsuluistis, In clericntus bauore nolile snsci-
pere, nisi quiuque aut eo amtdiiM episcoporum (bi*
rogfapbis sint designaii ; quia mulia per subrcptio-
nem solenl eTcnlre. Ideo et h.TC suiinmQpere sunt

caveuda.

Ul. lianicbaeos vero, quos in wrbe Hema iiiveni-
miis, et sequaces eorum nolite recipere , neque eis
comtuunicnre , aut uUam cum eis pariicipationem

tive non dubitctis, quia vestras preces et nuuc et D babere, priusquamadreeiauieoBvertaBiur fidem; ne

tunc acceptas liabemus.

L Sigoificaslis cniui quosdam saccrdotes in eecle-
sia, quando leguniur Evangelin, sedere, et Domini
Salvaioris vcrba non siantes, sed ^denles audire»
et boc ex luajorum traditione se aecepisse narrant :

A Epiilo/a. Anaslnsiu^ pUires scripsil epistolas in
causa Origenislarum ei Doii.iii>tarnin , et inter alias
ad Ursioum dc incarnaitmic Filii Dei, cujiis tria ex-
staBtfrngiuentainai^ienilice »d breviariiim Lihcrati
diacoiii. Uac si , qiiod rcporitiir in fine illius ,
seripta (uit Arcadio alque Bitutone consulihus ,
anno Domini 3^ ntqii« adeo qnatuordeciin annis
ante iuitffessum Anasiasil exarat;tni fuisse oporiet.
Unde si eani legilimnm ei non potius suppositilinm
csse veiiiuus , «iiparei , eain vel aliis poniiHclhiis
quaiD ADatlabio ascribeudam esse, vel in notam

eoraw roale pullulantia semina , qux a nobis in Urbe
eitstinguuntur, pessimis vobisoum radicibus semi-
nentur vel geriuiuenL Plurimos vero eorum, ct susb
sequaces impietalis, alqne illoruni doctores invesil-
gatio nostra reperit, vigiianiia divulgavit, auctorilas

consularem mendum irrcpsissc. Iniposiuraa suspU
cionem aiigct , qnnd maxini:i pars epi&tolae , quai
agitur dc ManicUaMS, reperiatur apiid s;mctum Leo-
ncm ningnnm Romannm |ioiUiUlcem, in epislfda ii-
lius secnnda ad universos Italiuc cpiscopos scripi^.
Ha!c post Surium Barouius auno 403, nnm. 48.

Severin. BlNlUS.
^ Vol hoc vrrbuiu impostumm arffiiit, nam Si\U
Valentinianl 111 impcrio primuiu nd adem cbrisiia.*
num coiiversi sunt tSurgundioues!. hhfijs*

eic«ii$urt coereuit. Quoi poiuimiift 6inendare» cor- ^nes qus vobi^um bene seniiuni » eccleiias. Nos

rexlrnus : et ut damnarenl Manich9uni cum proidi-
caiioue ei disciplinis 8uis, pubUca in ep(:)esia profes-
aione et manus snae subscripiione compiiHinus : ei iia
de voragine impietaiis su» confessos , poeniieniiam
concedendo, levaTimus. Aliquanii vero, qui ila se
demerserunt, ut nultum bis auxiliantis remedium
posset subvenire , subdiii legibus , secundum Chrisr
tianorum principum consliluia , ne sanclum grcgcin
sua contagioqe pollu^nt, p#r publi^s judiQ^s
perpeluo si|nt exsi)lo releg»i|| e| omnia quy tam io
scriptis, quam in occuliis iradilionibus suis babenl
profana vel tiirpia , ut nosnet populus ijuid fugerct
aut vitarel, oculisCbrislianx plebis certa manifesla-
tione probavimus (feri. propalavimus), adeo iii ipse

quoque , ut modo facitis , et alloquaiuini . pelo, cre-
briiis litteris , et frequentius de fidc et bona inien-
lione vestra atque sospitaie , Ixlificaie, ui et gau-
dium commune babeamus, et Domino pari votQ 6-
deliter serviamus. Data Nonis Ociobris , Arcadio et
Bautone Tiris clartssimis consulibus.

» EPISTOLA II.

AD NERIANUM.

JVeriatittin ffHgl%ium virum ob formtum mniisionem

«o/«liur.

DileciissimQ fratri Neriano Anastasius.

Multa mibi in omnibus fidei et bonilatis luae lit-
teris causa gaudil est , quod lantum studium eirca

qui eorum dicebaiur episcopus, a nobis lentus, )>ro- B retigionis cultum exbibes, el Domini sacerdotes tuis

derei flagiliosa iu suis inysteriis (/bri. myslicis), ({use
teneret, sicul gestorumvos series poterit cdocere.
Ail instructionem enim vcstram eliam ipsa direxi-
mus : quibus lectis, omnia quae a nobis deprchcnsa
sunt, nosse poteritis. Et quia aliquantos de liis, quos,
ne absolvercniuryarciior (for/- airoci^) reatus iuvol-
verat ; cognovimus aufugisse , hnnc ad dilectionem
Testram cpistolaiu misimus, ut eficcta certior sauc-
tilas ve^lra, soUicitius ageredignetur ct caulius, nec
nbi ManicIiiEX perversitatis homines plebes vcstras
facultatem Ixdendi , ei hiijuit s.icrilegii possint iuve-
nire doclores. Aliler enim nobis commissos regcre
non possumus , nisi eos , qui sunt perversi doclores
(/«r/. proditores) et perditi, xolo fidei dominicx

iii partibusadjuvaresludes. Undeet Deogratias ago.
qui te ad hoc insiigat , et ul perseverabilem in bo-
nis operibus te faciai , exoro. Vos lamen et in pro-
speris et in adversis Deum l.iudare magnifice opor-
tet, cjus sub potenti humiliari manu : ul in iempore
««I tribul^^onii (|iixta felrum :>|iostaluni ) coufor(et
ei exaltet ( I Pet, t, 6 ). Fraierniiaiis ergo vestra;
afflictio , quam dc amissionc parentuin vestrorum
vos habuisse audivimus, laniam nobis cnusam moB-
roris injecit, ut quia nos de duobus cbaritas unum
fecit, cor no&trum in vestris specialiter uri Iribula-
tionibus seutiremus. Sed in hoc dolore multum inc
consolata csl sanciiiatis lua^ ad animum res dc-
ducia, quia (fort, qua) ei paticnter ferre tristiiiam

perseguamur, et a sauia raentibus ( ne pestis hasc C decet, et de morie plebis tuas uUerius longam non

latins divulgetur) {al. perditores, ita ms. Justeli. )
severitate, qua possumus, abscindaroua* Unde hor-
tor dilectionem vestram , obtestor et moneo , ut qua
debeiia et potesiis, sollicitudioe vigileiis ad invesii*
gandos eoa, bocuIn occultandi se reperiaut faculta-
taoi, Ui» fraires, vaide cavendi sunt, ne dominicuui
gregem parversitaiibus , quibus possunt, coniami*
Asre ^aleani. Sunt ergo quidam eorum veste sua
oves signifioautes , imerius vero lupi rapaces cxi^
diAl : Qho$ ( juxta vcriiatis vocem ) ex fructibu» e(h
rum dibmui apioscers ( MuUh, vu , 16 ). Quando
autem coeperint assumere impietatem » iliud quod
occuUabatur in illis» aperitur, et dolus omnis lit
aBmibus manifestus. Inveuiuoiur quoquc infirroae

babere mcestitiam. Ne tamen aiiqua adhuc tribulatio
in vestra mente resideat , bortor quiescere ( fori.
quiesce ) a dolore : quia indeceusesty ic iilis tadio
affectionis addici, quos credeudum est ad veram
moriendo vitam pervenire. Uabent fursilan illi jus-
tam longi doloris excusaiionem, qui vitam alieram
nesciunt, qui de boc sseculo a4 melius essc iransi-
tum non confiduoi. Nos aulcm qui novimus, qui
crediinus et docemus • coniristari nimium de obeun-
tibus non dcbemus » ne quod apud alios pietniis te-
net speciem , boc nobis magis in culpa sit. Nam
dlflidentias quodammodo genus est ; contra ^ quod
quisque pracdicator queritur, jusiiiiam amans , di-
oenie Apostolo : Nolumus autem vos ignorare dedor-

lUei bomiues» et qui diviuas leoliones sitiunt, se-D mientibuit ut non contrisiemini , iicut et coeieri qui

cnm eos in perditionem prascipitant. Dissipani enim
et viiuperant patrum disdplinas, et relinquunt sanc-
tis Scripturas ad suam perditionem. Quos, ut pra;-
diQtum estt debemus praevidere, ei ab bis multum
caYOre, ne in maliiia ^ua aliqui occupati , concidant
de sua firmitate. Saluto itaque vos , fratres, et om •

a Epiiiola II. Eadem fere suspicione imposturiB
haec, sicut eiiam pran^edens epistola, taboraret, si
non in manuscri|)tis codicibus nola consularis hic
circa finem addila aiiessei. Sepiimus eMini consula-
tos Tbeod<»sii, habens ctdlegam Palladinm* incidit in
annum Doinini 416, qui esl 15 post obitum Ana*
stasii. Qua ratione isto tempure Anasusius eplstoiam
acripsisse dicatur , non video. Nc igitur toiius epi-

spem non habent. Hac iiaque , frater charissimey ra-
tione perspecta , studendum nobis est , ne (sicut di
ximus) de mortuis affligamur, sed afi^ectum viventi-
bus impendamus, quibus ci pietas ad uiilitaiem , ct
sit ad fructum dilectio. Depone ergo, charissime,
moerorem , et assume spiritualem fructum laetitiae

stoLii ndcsetaucloritas periclitetur, ob inanugcripto&
codices, unde liaec Anastasii in tontum primum
epistolarum pontifiriarum relala est ; noiam consu
larem in flne superadditam , h^c virgula consoria
perstringendam esse judicavimus. Sevee. Biifius.

t> Quad quiique .... Iloc est, qiiod quii^quo ptac-
dicat torqueri moeblitia mentis , dicenie , etc. LABBt

79 SULPICIUS SEVERUS. 80

ad uliliiatcmsancUeDei Ecclesiaa, servonimque ejus A insignem te presiitit , reddat per saecula clariorem.
profeclum ; el viiae hujus quaecumque sunt spniia ^ Data septinio Idus Junii, Tlieodosio Augusto tii et
acternis divinisque officiis illusirare contende, ui qui Pailadio, viris clarissimis consulibus.

** Data 9epimo IdusJunii. H.-cc est illa consularis noia, de fide integre suspecla, quaeque tomo primo
epistularum poniiflciarum ab liac episiola ex manuscriptis codicibus scripta , abest. Sever. Binius.

▲NNO DOMINI CGGGI.

FAUSTUS MAl^ICHiEUS.

LIBER CONTRA nDEM CATHOLICAM.

(Hic Lkber habeiur et refellitur ab eminenlissimo graiiae Doctore in xxxm libris conira Faustum Manichsuni, quos

vide tom. YIII opp. S. Augustioi.)

ANNO DOMINI CGGGIII.

SULPICIUS SEVERUS

(Galland. Bibliotb. Tett. Falr. tom. YIIl.)

PROLEGOMENA.

1 Severus pres6yf€r, inquit Gennadiiis (a), co(/no- II. Complura luculenio sermone conscripta reli-
mcnto SuLPicius, Aquitanica provincice^ vir genere et B quii Severus, Sallustium in primis assectatus. Ejua

iiueratiira nobiliSf saeculo iv desinenie ctaruisse per- operum seriem hic verbis exponere juverit Y. C.

liibetur: Pnulino scUicet Nolano (T/a/e /loremior (6), qui eadcm paucis cxceptis baud ita pridem dili-

nucm annocccLiii nalum edocet Tillemonlius (c), in genier admodum expolita atque illustrata in liiccm

liiteris liberaliter instilutus, el ingcnii facultatis emisit; cujus propterea editionem prae cacteris seli*

laudem adeptus, facundi nominis paluiam caeierisin gendam iyp'*sque nosiris exprirnendDm puiavimus.

foro praeripuit. Uxorem duxit ex consulari familia, Sic igiiur ille (;*) : c Scripsit itaque ( Severus ) Mar-

]naffnisqueopibusarfluit((i). Sed saeculodemiim ab- tini viiam, ut in votis babuerat, quum lamcn non

dlcato monasticaediscipliuae totum se addixit, pau- nisi post Martini obitum edidisse, idque anno fere

pertatis atque humilitatis amore conspicuus (e). Quod cccc vergente, satis superque demonstravimus (k).

8.>ne Taiiis ex Paulini epistulis palam astruit vir Martini Yiiam proxime praciverunt partim, partim

erudilus (/)• ^"i" ^^^^ sacerdoiio fuerit iniliatus, secutae sunt tres epislolcs de eodem argumento scri-

quainvis id asserat Gennadius, non est adeo explora- ptae, de quibus alibi fusius > (/).

tiiin nt nuUus bac de re dubitandi locus supersit III. c Aliud interim aut eodem anno cccc aut non

(fi), Beato Martino episcopo Turonensi et Paulino multo post opus suscepit, Historia nempe Sacrm
Nol:ino familiariter usus fuit. Sub vitae linem a Pela- C breviarium jam inde a mundi iniiio ad Sliliconem

sianis fuisse deceptum tradit idem Genoadius: ejus usque consulem, qui eo nimirum anno consul pri-

tamen narrationem vir doctus niodo laudatus sus- mum prodiii. Htiic operi absolvendo intentus erat

pcciain reddit (/i) : qui ct Massiliae anno clrciier biennio post, quiim a Paulino petiit iit qaasdam

Gcccx Severum e Tivis excessisse ferme qulnquage- clironologiaedifflcultates in ea occurrentessibiexpla-

narium existimat (t). naret: quod coUigimus ex epistola 28 Paulini anno

(a) Gennad. lib. de Vir. illuslr. cap. 19. lxv; Tillem. Mem. eccl. tom. XII, p. 689, not. Siiir

W) Paulin. cpisl. 5, § 5. S. Sulp. SMre.

iiir S Pauiin. («) l'*«5m ibid., § 15, pag. lxxv.

id) Paulin. I. c. % 6. 0) Hier. de Prato, I. c. § 11, pag. lxviii.

ie) G«*niiad. l. c. (k) Uem, disscrti. 1. 2 ei 3 opp. Sulp. Sever

\f) llier. de Prato Vit. Sulp. Sever. § 8, pag. tom. I , pag. 149-251.

Lxi^eqq. W *^*^'"» dissert. 1, §§ 5 et seqq.

{(j) llier. de Praio Vit. Sulp. Sever. § 10, pag.

8f DE SULP. SCVERO VGTCRUM TCSTIMOMA. 82

G€ccii scripta, qua illi respondelse de ea reRufinum ^\ in aliquibus libris manuscripiis epislola ad Bassu-

coDSuluisse, et si quid is opis atiulerit, racturum
certiorem. Sed et anno ccgciii accepla a Paulino
bisloria inTeotionis sanctu^ Crucis , quam ejus cpi-
stola 31 ad eumdem scripia fuse iiarrai, eam libelio
8uo adjecit, iisdem fere verbis expressam. >

IV. c Anno demum ccccv Severus Dialogot suos
vuigavit, de quibus in duabus nostris dissertalioni-
bus agimus *. Prxterea to(o eo lemporis spaiio
quam plurimas Eptstola$ scripsit, quas Gennadius
primo loco bis verbis commemoravit: ScripsU non
conlemnenda opuscula: nam epistolas ad amorem Dei
et conlemptum mundi exhortalorias scripsit sorort suos
muitas^ quoB et notce sunt ( ex bis una tantum aut
allera aetatem tulit ) : scripsit et ad Paulinum pra^

lain obtruncaia exbibetur) essent occupaiae : sic
enim iiiierpretor Gennadii verba : Sed quia in ali-
quitfiu familiarit necessitas inserta est, non digeruntur:
nam una hujus generis, et quidem perbrevis, quse
ad Paulinuni scripta adbuc superest, saiis declarat
quam et caiieros dign;e esseni quae cedro linerentur.
Hxc omiiia porro qiiae diximus, ad annum usque
ccccv pertingunt. Quid postea Severus egerii, ubi
fueril, quamdiu vixerit, qtiidve oronino illo sit fac-
tum, incertum est : nam in Paulini epistolis, post eas
quas anno sequenii ad eum per Victorem se misisse
scribit episiola 45, num. 2, ne verbum quidem de
ipso amplius occurrit. > Hacienus vir erudiius.
V. Quandoquidem vero in nova ediiione Veronensi

dictum duas, et ad alios alias: sed qwa in aliquibus B ^^^^ s^<^"^*' S""»"». desiderabautur Epistola septem

familiaris necesiitas inserta est^ non digeruntur,
Dolendum sane est, quod jam tum Gennadii aevo
minori in preiio essent , nec digererentur , seu di-
spersae non in unum corpus conjungerenlur hae Se-
veri epistolae, nimirum quod circa raf ^cXixac ^t^of po-
wjo^ctr seu dulcedines amicitiai ( qua etiam de causa

<^ Idem ibid. et dissert. 5 et 6 pagg. 259-317.

Severi noroine inscriptu} ac superiore «aeculo evul-
gatae, quaruin dum Baliizio, ali:c quinque Dacberio
acceplae referuniur; eas propterea eidem editioni at-
texendas curavimus. E\ quibus ires priores auctorem
Severum nosirum agnoscere perbibentur : quatuor
autem reliqux falso ipsi suppositae comperiuniur.
Quid porro studii et operae in iisdeni Cpistolis rursus
excudendis posl Clericum praestiterimus, ex notis
subjeciis quisque facile perspiciet.

.■w

VETERUM TESTIMONIA DE SULPICIO SEVERO.

I. • S. Paoliniis Nolancs, epist, 5, atias 1 , scripta C accipiens, et inaiiis gloriae sublimiler negligens ,

anno 595, num. 5 et tf , ita ad eum scribit :
Tu , frater dileclissime , ad Dominum miraculo
majore conversus es, quia setaie florentior, laudibus
abundantior, oneribus patrimonii levior, substantia
facultatum non egentior, et in ipso adbuc mundi
Iheatro. id est, fori celebritaie, diversans et facondi
NOMiNis PALMAM TENENS , rcpentiiio iiiipeiu discussi-
sti servile peccali jiigum , et lethalia carnis et san-
guinis vincla rupisli, neque te divitiae de malrimonio
familiae consularis aggestae , neque post conjugium
peccandi licentia, et cxlebs juvenlas ab angusio sa-
lutis introiiu et arduo iiinere virliilis in mollem illam

et spatiosam mulioruin viam revocare potuerunt

Tu ergo verus factor legis, ei Cvangelii non surdus

piscatorom pra^dicaliones Tullianis omnibus et tuis
litteris prsetulisii, confugisti ad pietatis siientium,
ut evaderesiniquitatis tumulium : muiescere voluisti
niortalibus, ut ore piiro divina loquereris, et pollu-
tam caniiia facundia iinguam, Cbristi laudibus et
comroemoratione ipsa pii nominis expiares.
Idem epist. 11, alias 5, scripta anno 397, adeumdem^

num. 4.
Neque sat habes occasionibus cunciis revisere,
nisi et pueros tuos mittas, nec solum de famulis, sed
et de filiis saiictis, quorum benedicla in Domino prole
laeiaris, eligis tabellarios, qiiorum ociilis nos videas,
et ore coniingas. Speciosi nobis pedes illorum tam-
quam evangelizaniium bona : nuntinnt enim nobis

auditor, qui corpus ei mundum conligens cruci, deli- D et afferuni ea qu» ad pacem sunt de te , cum pro*

cias juveniuiis , et viiae pneseiitis inala gaudia pro
veneuis et luctibus aversatus es , respuens patrimo-
niorum oiiera ceu stercorum, merito socrum sanciam
^ omni liberaliorem parenle iii matrein sortitus
aeternam, quia coelesiem Pairem anteverieras lerreno
parenti ; exemplo apostolorum ^ relicto patre in na-
vicula fluctuanle, scilicet in hujus vitae incerto cum
reiibus reruni suarum et implicaiione pairimonii de-
relicio , Ghristum secutus : iiec niinoris doniesticis
opibos iNGENii FACULTATis LAODEM ab hominlbus non

* S. Pautinus Piolanus^ inlimus Sulpicii Severi
myiicHf , ptures ad eum scripserat epistoias, quarum
kodie esstant 15 tantHm, ex quibus hac panca exeer-
psimus ; Ucet onwes et singuliB tolidem sint Severi vir-^
iklum prtedarissima testimonia.

ferunt opera Domini, quap aut operaris in verlK) Dei,
aut scribis in spiritu Yerbi.

Ibid., num. 44.
Te vero victa lege membrorum et exteriore cor*
rupto purani conspersionem parare <^, et sine fer-
mento azymum Christo confici , eloquia liia tam fa-
cunda quam sancia lestaniur; neque enim tibi dona-
tum fuisset enarrare Martinum, nisi dignum os tuum
sacris laudibus mundo corde fecisses. Benedictns
igiiur tu horoo Domino, qui taiiti Sacerdotis et ma-

^ Scilioei Bassiilam , ad quam data est epistola 3.
<: Monei LeBriinius hoc verbum reticto in editiont
Schotii deesse : et sane rcduiidare videtur.
^ Al. parari : quod luagis piacet.

85 SULMCrtJS SffttAW. m

iiiresit$sitM1C6YiTe^drl$hiStoria1tita%ndtgrt6$^'M^ <}ifAs! perltior ndocerem. Sed f;ibi im][>uiet fn-

qiiam ]iidV6 isttecin perc^riSttUtt : be^tus ^t ille pi^b
inerilis, (fdi dlgnOnfi Ade et Vitn 6ua niertiil htstorl-
cum , qnl H ftd dltiA^m g16rlarti suls meHtis , et ad
hmnanaoi men^r^tft t\iis iiiteyi^ con^eeHiur.
Ibid,, inim. IS, in ftAe :

Sed In me (^eccatoirem fugere,n6n pauf>erem, Mar^
tinl beartssltni frequcntfilor argueris ; quem ccrie
nnYnqn&fn desldetaisses , si cibl^ cort>orld csutire 1i-
muisses.

Id£m epUt, i!^\ allas S et 4, ieripta anno 40i ad enni'
Hem, iiutix, 5, de Vitlore toifuens :

Vere fecognothnus in eo sanciorum formutain
beatornm Manitii et Clari, quem proximo intervallo
ittu^tri^ magislr! sequncem '^ te auctore cognotimus.

mem, f\\u paupeffs amici forem putsai, et pfom-
ptnaYiutn initiie scruiatur. NumqOam enim in hxc
intestiganda et colligenda mihi contentiini siudium
fuit : n^th etiam in temporc tetet! , quo videbar le-
gere net legenda, ab historicis scrlptoribus pere^i-
natiis sdtn. Attamen nune 6per!stol icdram gerens,
quo te pro utilitate fidei nnslir;3b in^piciendls et con-
ferendis prxteritorum tempOrum r^tionibu^ occupa-
tum indicasti, qnod de me non hahd!, de fratrift
(inanimls opulentiort thcsauro peilvi ; 6t tp^am annd*
talioneni , qitam commonitorii Vfee fni^ms , llttetls
mels indilafn direxi ad tluflnum pTesbjrterum, ^^hcX^
Metani ^ spiritali in via comitem , vere SahctuAi el
pfe doctum, et ob hoc ^ inltmn niibi afTectione con-

HordmsennldS in regeneratione progeniem, alteriu^ B jnnctum. Si ilte hag , qu.ib mcrito tc permovent , de

in Via cOTnitem fniSse fltlu^ paciS Vlctor as^ertiit.

Ibid,, num. I:

Vlt ul (t'e aqdam ministrafe manibuS Suis sineret :
ex libro enlm tuo istlus gratlam servitutis adamavi,
ut mlnimam ^alt&M guttutam de sacri^ Martini acli-
bus delibdrefd.

ItTM epitt, (4, uthi % setipta H ffihia tum sup^ore,

uum, ! :

Giir audeas nobls , til decerlatO agone VictOribuS ,
patmam perleclionis ascriberc, quod omnem terrenoe
possessioHil lirddim ttpoiifli>se f iifeaMur : te COli'>
tra adhiic inrelicem et iii luio fjccis infernae adliae-
rcntcm ingemiscas, qiiod vel unum, ut scripsisti,
prsediblihn noii vendidissc videaris; cuin ipsiiin quo-
que xque ni vendita a tuo jure prxsenti alienavcris, C
lit mnjoribus fidet friictihus bis devoius existeres
Deo, diverso uierciinonii opere, sed iino viise lucro
inlra ejiisdcin pr.necepii lerininoS vendiior Inrgitor-
que ruiulohiin, ei ideo sine aniini capiivitale posses-
sor ; qiiiu el qiisc reservasti, Gcclesia le serviente
possideai. Adde et quce num. 5 et 4.
Idem ephi. 27, alias 14, scripta itidem anno 401, ad

eumdem^ num 3 :

InefTabite mihi est, quadta me votupiatc perfude-
rihl, cunii r^ferrent et aciiis et Sermones tuos et
perfectuih cor tuuih thariiatis divinae scfeniia , qua
liiiintli^ H ekcetsds, pauper et diVes, scrvus et liber,
faififilis cOhservd^, fratHbus dcrvus, padperibus di-
ves in ti^c^rtbiifr iniftericordlit: , divitibus pauper in
^pii^tiu fnanSueludinis , humitis virlute pietatis , ar- D
duiis sublimitate virtuiis, et servus Deo, tiber mam-
mon.T, totuin in te spirare Martinum, florere Clarum,
matiirari Bviingetliim praedlcabaht.
Idem epitt, i8, alias 9, scripta anno 40i, num, 5 :

^rseter^a auiem jussisti, nimium oputenter tibi de
paiipere tuo blandiehs, ut quae de te annatibus non
unius genlis, Sed gen^ris faumani fugerenl, ego vide-

• Aliddlt dd e« quafeBeverd» in ef^ist. ^fi^ ad Attfd^
lidm scripserat.

t> fta editio BosWeVdi, H Le Bhinti et m^i,; alibi
tamen legilur MelMti,

<^ Ex hot; alil8qu& locls Paiitini aperte cotligas,
ipsi admodiim ctiat^bm fuisle Rdflnum : Se¥er6 vero

gwfifi eodein nullam intercessisse amicitiam bit^o

anhorum sive regnorum noh congrfiehte catcuto
hinnti^ htsiorlae causas non edidcrit , qut et schota-
f tlcis et satotaribuS litteris Grxce jutta ei Latlne di-
vc^ est ; vereof he apud atidin tn lit^ regionibds
frnatra rettulfarnns. Qdod si prrnsumpiionl de se vtieiA
sailsfecerlt, prtma ocrasione, si Domlnus faverlt,
transmittain unanimitati tuse , ulcumque mihi super
h vc ratione rescripserit.

]hEviepist. !29, a/ias 10, scripta eodem quo superior
tempore ad eumdem , num 6 :

\ OtfO etltm ILLOSTR! ILLl ■ATCmA fcT KLbQfJENTIA

LiBRO TCO viccm aliqiiam vidcar rcddcre; si feminam
{Melanium) iiifrriorem sexu^ virtiitil)us Marlini Cliri-
sio militantem proseqiiar, qiias et<!.

Ibid., num. 14, deeadem M elanio loquens :
Non luli, fraier, ui te isia nescirel. Ul gratiam in
t<'. Dei plenius nosceret , too te illi mngis quam mco
sermone patefeci : Muninum eniin noslrum illi stu-
diosissimsr laliuinliisloriarum ipsc recitavi. Quo ge-
nere te et venerabili episcopo atque doctissimo Ni-
cetae , qui ex Dacia Romanis merilo admirnndus
advenerat , ei pliirimis Dei sanctis , in veriiate non
magis tui prnedicalor quam inei jactans, revclavi :
gloria enim mihi est, diligi ^ teel nmnri, qucm famu-
lum veritatis consona linguae vita tcdtaiur.

Idem epist, 53, a/tos 12, scripta anno 403 ad eumdem,
Inier v$rsxcntos « quos mitlit ipsi aliquibus in iocii
basiticas ab eo eedificateB et depictce parietibus iiiscri-
bendoSf hi habentur^ num, 3 :

Dives opum Chrisio, paoper sibl, putchra Seperus
Gulmina sacratls foniibus instituit.

/ftid., num, 5 :

Gorpore, mente, fide caslissimus incota Christi
Condidit Ista Deo lecta Severus ovans.

Totus et ipse Dci leniplum vigel hospite Chrislo ,
Gaudentemque humili corde geril Doininum.

plane tlqnet. ttat)de cnrrigendus Norislus qul lltst.
Pelag. lih. I , cap. i, scripsit : Pnulinum Nolannin,
et Severum Sutpicium non modo Rufiiii amtcOs^ sed et
iHtomiHsias fuhsey ix ipsorum tiiterii satit tntetli"
gitur.
^ Portrt a te.

'*.

85 DE SULP. SEYEIiO YBTERUtl TB8TIM0NIA. 86

Ecce velui trino colit onoin nomine meiKem , A VI. PAdLttii PBtROCoAiCE.tsil, qvi Vita)H biali Miir-

Sic irinum sancta meiiie sacl^vii OpUs.
II. Paolwds S* AmbrosH Mediolantnsis episcopi no^

tariusy initio ejus VitcB quam scripsisse autumant

annoAi% aul 4i5 aut saltem 422 « ad beatum Augus»

tinum episcopum ita scribit :

Horiaris, venerabilis pater ^ Augustine, ut sicut

beati viri Aihanasius episcopusei Hieronymiis pres-

byler slyio prosecuti sunt vitas SS. Pauli et Anlonii

in eremo posilorum, sicut etiam Marlini vcnerabilis

episcopi Turonensis ecclesiu Severus servns Dei lu«

CULENTO SERMONE contcxuii; sic eliam ego beatissimi

Ambrosii episcopi Mediolanensis ecclesise meo pro-

sequar stylo. Sed ego ut nicritis tanlorum virorum,

qui inuri ecct^slaruin sunt et eloquentiac foiiie^, ita

eiiaro sermone tne impareiti hovi.

Hl. S. HiERONTMUs <rri6ens, circa annum 413, in
Fteekielis eap, xixvi :

Neque enim jutta Judaicas fabula», quas illi 9fu-

rtpiivtte appellant, gemmatam et oiireflm de coeld

esspeciamusJerusalem: necrursum passuri cireum-

cisionis injuriam, iiec oblaiuri taurorum et aHeluitl

viciimaa, nec sabbati otio dormiemus. Quud et mulli

nostrorum^ et prxcipue Tertulliani libcr qui inscrl-

bilur De tpe fidelium^ el Laciantii Iiistitutionum vo-

lumen septimum pollitetur, et Victorini Petabio-

nensis eplscopicrebnp exposltfioiles, et huper Seoems

iiosier in Dialogo, coi GallO nomeh lihposuli : ^i ht

Grxcos noniinem, et primum cxtremOmque conjun-

gam, Irenaus et Apdllin&Hus.

ffnf verttt expressit eirca annuth 460, M, V, veri.

i93el ^q. :
Testis adesi doctn mirabllls ore .S^^tt^,
Et tota Ghristum c^»rdis virintc secutds,
Insignis muiidi iiiulis, sed clarioi' illa,
Qua niundum lenipiit, sahelx virtnie fidel ;
Nobiliiate poiens, sed mutio extentius Idem
Nobilior Gbri.sti ciiltu quanl sailgdinis ortii.
Ilic Sacrum Ganonem, distenta? et scripta coarclahs
llistori^, geminis coiicltisii cuncta iibetiiis,
Qujccnmrjue a primis percurrerat edila saclis.
Idem Martini tilutos vel gcisia reiexens,
Scrut:ttnr cautus veri, fldusquc reliiiot',
Proiulit ih medium t;im clane insignla vilte ;
B Sic juslam reiinens aeqnato examine libraih,
Ne dubin astrueret dicens, nec ceHa taeerel.
Hic Sancio perssepe pie socialus adhn^sit,
Uiftolei irt speculo cOfdis perspeciio mentis
Gognatse*^ similis morilm snciare figuras :
Qiio mage credendum est testem iilagis esse proba*

[inm,
Qui coram comperta ddcet, chm visa loquatur.
VII. Gennadius tn ^ Catalogo de Yiris illnstribns^
quem scribsbat circa annum 494 '» sub numero 19 :

Severus presbyter, cognomento Snlpicius, Aquita-
nic.T provinci:e, vir genere el litteraiura s nobiliBi
et pauperialis a(que humiliiaiis amore conspicuusi
charus ^ eiiam sanctorum virorum Martini Turonen-
sis episcopi, ei Fauiini Nolensis, scripsii non con-

IV. URimbs presbytet in epistdta ed PacatuM t)e Obitik C lemnenda opuscula : nain epistoias ad ainorem Dei

8. PnniiHi, sdripta anno 441 aul paHi6 post :

Marlinus autem vir per omnia aposiolictls, cUjiiS
« Viu ab oninibus legitur, GdlliitrUm episcopUs
fuit.
V. PROSPERt AQtiTAAi Chtofiitum Pfthoianhm, (jUod

desinit in unnnm 404, ad annitm Arcadii et tiono-

rii II :

Sevefki, ex disciplina sAhcti Mariini, ejus vilaih
tribus exptieat libris.

• Vide Tillem. in Viia S; Ambrosii § %.

^ K\ bis vcibisjurepo.ssumus nrguere el cngnilam
et iii pretio babitani Tuissc S. Anguslino S. Martini
Viiam a Sevl»h) itript.im : neque l:nni'n vornm esse
foinperio i>um in eiiibtnlil snis Scteri nieniioticm,
aliiiuando fecisse : nam qiiod in omnibns fere Beveri
edjtionibus ejus iestimoniuni produciiur ex episi. ^
205. iiiHil nioroi*: In coihperto enim est eam epislo-
Inm Auguslino ftilso ascrlptam, qUt^d vero alii. tique
non igiiobiles scriptores, Labbeus, Biillelns, Nal:t|is
ab Alexundro, epistolani rjn^deiii^r) citnnt, eodein-
qtie iemptiire aniltttani c;ih) \\W\n itnm. !f05 prt^ho-
tsitursnpposiiiiiam esso, |irofeciogtaviier ailncinnH-
iar : nutlibt enirti^ qnod comperiiliti, in epi<tolis
Auxustinus Severi noslri nieiniiiil, et sabe in ami-
quis editionibns, ad qn^is provocai Baillctus, epist.
XXV ne quidem Auguslini est, sed Hieronymi.

''■ lixc auiem, nou alia certe ab ea qU:im Severus
edidii.

^ Pro similes.

^ Goilaiione fVieta eum IHbus inss. codicibus,
priiiio antiquis^imo Capituli Ven*nenMs, in qno bu-
belnr integer liber ejiisdeniGfennadii;aIleroBrixinno,
ei ieriip VenetOi in ^uorum primo prxmiiiiiur Dia-

el contemptum mundi bortalorias scripsilsorori su»
multas, qux ^ et noiar suni. Scripsit ad Paulinum i
prrediclum duas, et ad alios alias : sed quia in ali-
qnihus eliani familiaris necessilas inserta esi, non
digerunlnr. Composnii et Ghronica; scripsii ei ad
multorum profecium Vitam beati Manini monachi ei
episcopi, signis ^ el prodigiis ac virlniibus illustria
viri : ei collationem Postumiani ei Galli se inediante
et judice de convcrsaiione monochorum Orientalium

logis, in altero oostponitur hoc de Sulpicio Severo
lestiinoninin : if^hi clilU nliis libris impressis.

f Vide Norisium Hisi. Pelag. lib. ti, c:ip. 16.

K Litteratura : ita Veneins, el ila legii Pastrengiis:
f;)venl Capilularis et brixiannS, qni habent Uttera :
ei iti legitur in ediiioheParmenHi anniUSOOperufti
D. Ilieronynii. Ea voce tisus Gennadlus ei iii Pru*
denlio, Vir hceculari liUeratura eruditus, Vutgai. ha-
bent Utteris.

^ £ditio Gennadii Hainburgi cnraia a Joanne AU
berto (•':il)ricio, qu:iin seqniinr ediiio Mieronymiana
Veronensis, hahet clarus,.. notitia^ contra mss. et
iinpressornin (Idem. Sic llieronynius lib. de Vir. 11-
luslr. in Serapioii<\ C/iartts Antonii monar/ii ; etTcr-
tiinianns de Pceniienlia cap. 9 : Charis Dei adgenku-
lari.

'*■ (^onjunciio el^ qu.ne nbesi ab cditione llamburg.
et Vei*onehsi, habetur in G:ip. ei in ediiione i*ar-
mensi.

1 Ad supradictum PauUnum Nolanum duas, Cap.
Brix. cuni Parm. edilione; qu;ecum Venelo libro, ei
aliisiliipressis prx»millii ei : el ad supradictum,

^ Et prodigiis iii Brix. non apparet,

87 SULPIGIUS SEVERUS.

et ipsius Marlini habiiam in Dialogi speciem ^ dua- A Beferor ecce freio, fugiunt et littora visum :

bus in concisionibus compreliendit : inquarum priore
refert suo temporeapud Alexandriam ^ synodoepi-
scoporum decretum, Origenem ^ et cautius a sapien-
tibus pro bonis iegcndum, et <^ a minus cipacibus
pro malis ^ repudiandum. Hic in seneciuie sua a
Pelagianis deceptuSi et agnoscens loquaciiaiis cul-
pam, sileniium usque ad mortem lenuit, ut peccaium
quod loquendo contraxerat, tacendo ^ peniiusemen-
dnret.

VIII. Gelasius in concUio lxx epiicoporum^ Decreto
de Apocryphis Scripluris edito anno 496 :

Opuscula Postumiani et Galli apocryplia.

IX. ViGiLius Tapsensis, qui floruil sub finem sosculi v
non interpres sed auctor disputationis Aihanasii con-
tra Arium, in Proxmio :

Sed si illud recolat, quod in Cbronica sua bealaa
memorius s Sulpicius severus posuit, dicens ; Duo
Arii tamquam duo serpentes ex uno ore sibilabant ; duos
Arios fuisse evidenter reperiet.

X. Emimv% presbyter , discipulus S, Severini Nori-

corum apostoli, in ejus Viia, quam scripsit ut ipse

testatur in epistola ad Paschasium diaconum^ bien-

nio post consulatum Importuni, id^srCoss.Felice et

Secundino, anno Christi 511 :

Severus qnoque Sutpicius refert ex relaiione Pos-
tumiaiii, virum qiiemdam magnisvirlutibus signisque
mirabilcm, ad expeileiidam de corde suo jaciantiae
vanitatem quam incurrerat, exorasse ut, permissain

Remiget bic GalluSf Martinus vela gubernet.

XII. Gregorius Turonensis Hist, Frane, lib, i ,

cap. 7 :

Hoc vero ^ holocaustum iii monte Calvariae, quo
Dominus crucifixus est , oblatum fuisse , Severui
narrat in Chronica.

Idem llb, ii Hist. Franc^ in Proomio :

Sic et Eusebius, Severus Hieronymusque in Chro-
nicis, atque Orosius, ei bella regum et virtutes mar-
tyrum pariter texuerun(....Venientesergo pcr ante
dictorum auclorum hisiorias, ea quae in posterum
acta sunt, Domino jubente, disseremus.

Ideu Hist. Franc, lib. x, cap. 31 :

g De cujus (S. Martini) vita ires a Severo Sulpicio
libros conscriptos legimus.

Idem lib. I Mirac. S. Martim :
Mulii snni qui virtutes S. Martini vel stante versu
vel stylo prosaico conscrip*serunt, de quibus primus
ille Severus SulpiciuSy cui taiitus fervor amoris fuit
in Sanctum Dei , ut eo adbuc degente iu saeculo
unum librum de mirabilibus vilae ejus scriberet :
exinde post iransitum beati viri duos libros
scripsit, quos Dialogos voluit vocitari ; in quibus
nonnulla de viriutibus eremitarum anacboretarum-
que, referente Postumiano, iuseruit : sed in nullo
iiiferiorem nostruni potuit rcperire Martinum, quem
apostolis sanctisque prioribus exxquavit, ita ul
etiam diceret, Felicem quidem Grcsciam, quce meruit

se mensibus quinque diaboli potestalc, similis ^^'^^ ^ audire Apostolum prtedicantem ; sed nec GaUias a

fieret quos ipse curaverat.
XI. Venantius Fortunatus, qui postea fuit Picta-
vensis episcopus, in Vita Marlini scripta ante an-
num 570, lib. ii, vers, 467 et seqq. :
Gujus ^ prosaicuscecinit prius acta Severus
Versibus intonuit Paulinus deinde beaius :
iEquipararc ^ valens illustris uterque relaior,
Materia vicii sed et ipsi carmine cedunl.
Et lib, iii, vers, 10 et seqq. :
Ante per Adriacos fluctus dare vela videbar
Gum duce Sulpicio, bene cujiis ab ore venusto
Mariini sacros dulcisstyhis ediditactus,
Quos ego sub geminis claudo pede curro libellis.

Et paulo infra :
Dum tamen alia pcto, resonet mibi Gallus in aure
Gesta beata viri, i qua mitiget unda lumorem,
Et sermone viam relevet sale fabula dulcis.

*■ Miraeiis, Fabriciiis e( alii ; m tribus incisionibus :
inalc : duabus in concisionibus ost in Cap. et Parm.
editione, quibus suffragantur Brix. et Ven., in dna-
bus concisionibui;A\. edit., duabus ineisionibus,

b Edit. llamburgensis el Veron., in synodo, Male
alii quidani libri iinpre^isi, apud Alexandrinam synO-
dum episcoporum decretum.

c Et cautius, Et est ex Gap. et Brix. Parm. edii. et
aliis.

^ In Cap. Brix. mss. et edit. Parm., a minus ca-
pientibus.

« llamburg. et Veron. edit., refutandum : sichabet
et Ven. liber.

* lia libri omnes prapter Ilnmbdrg. ct Yeron. qui

Christo derelictas , quibus donavit Dominus habere
Martinum.

Idem in epistola prosmissa quatuor Ubris de Miraculis

S. Martini episcopi :
Miracula illa quae Dominus Deus nosier per bca-
tum Martinum antistitem suum in corpore posilum
operari dignatus est, quo(idie ad corroborandam
lidem credeniiuin conlirmare dignatur. Ille nunc
exornaiis virtutibus ejus lumulum, qui in eo ope-
raius est cum esset iu mundo ; et ille praibet pcr
eum beneGciaChrislianis, qui misit tuiic praesulem
geotibus perituris. Nemo ergo de ante actis vir(u-
tibus dubitet, cum praesentium signorum ceniit niii-
nera dispensari, cum videt claudos erigi, caecos....
D Cgo vero fldem ingerens libri illius * qui de ejus
vitaab anierioribus est scriptus, prxsentes virtutes»
quantum ad memoriam recolo, memoriae in poste-

habent poenitenst ex cod. Corbeiensi; cujus varii^ntes
leciiones babes in Tom. 11 editionis Parisieiisis S.
Ilieronymi.

8 Sed verba citata noii sunt propria Severi. Vid.
Histor, Sucras iib. ii, cap. 55.

k Marlim.

^ Lege volens.

i Forle quo,

^ Loi|uitur de Abrahae sacrificio. Sed bic locus
non liabeiur in Severo.

^ Vel Severi 0]iusculi singiliatim bis verbis in-
dicat , vcl Severi , Pauliiii e( Fortuiiaii opera in
uiiuni volumen compacta.

DE SULP. SEVEKO YETERUM TESTIMONIA.

rum, Domino jubente, inandabo....Uiiiiain S^v^rtM, X P^^i^cs Nicaeni concilii honorabilem fuisse, aique

aul Paulinus viverent, aut certe Foriunaius adesset,
qui ista (Miracula S. Martini) describerenl !

Idem lib. I de Mirac, S. Martini cap, 4, in fine :

Sed et si ad Severi recurramus historiam , ipsa
hora cum sibi scripsit « in libro Vit^ suac fuisse re-
veJaium.

Idem /t6. 11 de Mirac. S. Mart, eap^ 52 :

Cum talia miracula, quae scripsimus, quotidie
cernamus, quid illi miseri sunt diciuri, qui Severum
io Vita sancti antistitis mentilum esse pronuniiaiit?
Nam audivi quemdam nequam , ut credo, spiriiu
replelum, proloquentem non poluisse fieri, ut oleum
8ub Martini benedictione crevisset : sed nec hoc,
quod elapsa ampulia, super straium marmoris cor-
rueos, perslilisset iilxsa ^.

Idem ibidem^ cap. 49 :

Venerai dies fesius solemniiaiisbeati, in qua ca*
terva popuiorum multa concurrerat.... Denique
Sacerdotibos qui advenerant, ad agenda solemnia
procedeniihus,cum lector, cui legendi erat officium,
advenisset, et arrepto libro Vitam sancti coepisset
legere Confessoris, etc. ^.
XIII. JoNAS monachusBobiensiSj (ereaqualis S.Colum»

bano abbati, qui obiit anno 615, cujusque vitam

scripsitf qucB habetur sceculo ii Betiedict. apud P.

MabiHon, et nonnihil inierpolata apnd Surium ; in

Prtefatione illius Vitw hac habet :

fieaius Alhanasius Antonii, llieronymus Pauli et
Hilarionis, vel ra:terorum quos cullus bona: vilae

ab apostolica sede cum Victore et Vincentio presby-
teris destinaium, « qui et Hispanus iisque ad teinpos
Constantii principis in corpore legilur permansisse.
Hic tamen in extremis suis saiis pueriliter desipuit,
ut Severus Sulpicius in Chronicis suis lestatur, aase-
rens quod Constanlius imperator numerosissimum
Ariminense concilium ab co contra catholicam fidem
congregatum Arianae haeresi subscribere compu-
lisset. Unde etiam, etc.

XVI. Ex Coltectione historica chronographica ex
Idatio , coiUctore quodam Gallo , Carolo magno
compari :

Aono ' undecimo regni Arcadii Martinus episcopus
Spiritu sancto plenus et vir apostolicus transiit ad
B Dominum carne deposila : cujus vitam et mirabilia
quae fecit, Sbvbrus vir summus, discipulus ipsius,
qui et Clironica, alia quain bxc sunt, ab initio Ge-
nesis apertissime scripsit k.

XVII. Martyrologium Roabani, ex tom, U part, ii
Thes. Monum, EccL Henrici Canisii , ad an-
num 804 :

Novembris iii idus. Depositio beati Martini Tu-
ronensis Arcliiepiscopi et Confessoris, cojus vita et
doctrina per miracula quae Dominus per eum fecil»
peiie omnibus fidelibus claret, nec necesse cstali-
quid bic inde a nobis comineinorari, quia ipsius
vitam, virtutes et signa Sulpicius Severus lucuiento
sermone manifeste descripsit; ncc non ei Gregorius
ejusdem urbis episcopus in Miraculoruin libris ple-

laudnbJles reddebat ; Postumianus vero , Severus ei G nissime disseruit.

Galliis Mnrtini egregii pastoris, nostris eorum me-
moriam dimiscre sa:culis : plerique aliorum, etc.

XIV. In Prologo Vitw S. Projecti episcopi et martyris^
cujus mortem Sigebertus mmo 670 consignat , auc-
tore cocBtttneo anonymo.

Sed ut ad sacros veniam anachoretas, atque con-
fessores, beatus Atbanasius Alexaiidrinus episcopus
Antonii, saiictus vero et eruditissimus vir Hiero-
nymus Paoli et llilarionis, vei cxterorum quos
cultus bonae vitae laudabiles reddebat, edidit acta :
Postumianus vero, Severus et Gallus Martini egregii
vitam suis edidere schedulis... Jonas etiam nostras
memoriac tempore vir eloquens vitam beati Colum-
baiii et discipuloruin ejus Athaiae, Eusiasii et Ber-
toin Iiiculcntisslme edidit.

XV. Ex Epitome Canonum, quam Adrianus summus

XVIII. Ado Viennensis in Chronieo^ quod perduxit ad

annum 874.
Severus presbyter ^, cognomento Suipicius,
Aquitanicae provinciae , vir genere et litteris no-
bilis, etpaupertaiisamoreconspicuus, cbai-us eiiam
sanctoruin episcoporuiii Martini Turoncnsis et Pau-
lini Nolaiii, morilnr. Hic in senectute sua a Pela-
gianis deceptus , et agnoscens loquaciutis culpam ,
silentium usque ad mortein tenuit, ut peccatum
quod loquendo contraxerat, tacendo penitus emen*
daret.

XIX. S. Odo Abbas CluniacensiSf qui obiit anno 842,
Serm. 4 de combustione Basiiiccs beati Mariini, qni
habetur tom. XYII Bibl. PP. pag. 266 :

Quem (S. Martinum) sicut de eo perhibeiur,
Pontifex Carolo magno Romoe obtulit anno cir^ usquequaque Deus mirificans, etiam in hoc glorl-
citer 774 <>. ficat, quod ^ oinnis qui de illo et prosaice el metrice

Sclendum est auiem , hunc Osium inter cccxviii sive etiam rhythmice scripserunt, et sancti ei perlti

<^ Al., eum libro : et melius. Si legamns in libro^
indicai epistoLim ad Aurelium.

^ llabenlur haec duo miracula Dial. iii, cap. 3.
Hos Dialogos sub Vita S. Marliui coinprchendit, ut
vidimus et epistolas comprehendere in Testiinonio
superiori.

^ Hiiic adde cap. 29 ejusdem libri ii, et cap. 42
lib. III, qnibus locis de libro St^veri agi videlur.
, ^ Ita in collectiorie Concilioniin , el in Antiquis
Leciionibui Cunisii tom. II. Vidc tamen qii» illid

annotavit Sirmondiis.

® Forte, ^tii in Hispaniis,

' Alii legnnt derimo quinto seu xv. Vide Tillein.
in Martini Yita, not. 12, col. 781.

8 Hunc lociim pra; oculis h.ibuerunt Vossius
aliique, qui idatium scribuni laudasse Severum :
itaque Tilleniontiiis loco supra ciiaio scribit : ifais
je n^ai pu irouver cet endroii dans Idace,

^ Hxc omni:i ad verbum ex Gcnnadio.

■ Lege onines.

SULPICIUS SCVERUS.

Ui'i%^e , et dtilci «dAiodum cl congriie e!t(}uio lio- A ^co, tfutd ad (timufM ntqne \iii perduxH, hcsc hiAet

scdhiur qu« * p^riulerunt «didiBse >>.

XX. IIuGO archidiacoms ^uronemis )n bialogo de
quodarh mPracuto quod contigit in tramlatione S.
Marlini, quem iDialogum scriptum vult Mabillomut
poit annum tOl^, apud eumdem Mahillonium Ana-
leciorum iom, l :

Sed ui ad Martinum recurram , hibet et ifyBC vir-
tutuiii suarum egregios interpretes » licet ^t hHs ipgte
occultare maluerit; babet, inquam^ Poulinum, vinktal
apostolicum , FortUnalum , Severnm ei Gellum > ^ui
isli Marlinuin iisque nd extremos mundi car^lhe^ ,
velui eTangelict tesieb, diflTuderant»

XXI. llERiiANUsGoffTRACTUs in CAroniVo jfi^fn editio*

eed emnfn 599 :

Florebiaiiit in &ec!esia hoc temt^ot^c siancti ei dottf
viri JoannesCiiryBo^tomtil .... in Attuitiihi^ S&oerm^
qut viiam S. Marlinl ^t ti^ulia allli scripsii; qui in
senecta a Pelagianls sednctu^ , silentiniVt tis({tie ad
moriem leiiuit , tacendo corrigens quod lo^tt'end'0
pecca\iti
XXIV. S. l}Ll>JkRttim in cott^ctiohe Anliq^iorut^ t!0D-

BHetudinukii ClQhijtcensls Moitaiterii condhMta

mmo iiiO, h(BC httbet cap, 45, qnod est de Festivt-

tate S. Martini, etc, :

Cnjus Vita cilm ^it luculentb Myto compodta , et

de IpsiuB adeo vlrtliiibils admir^nda,SS. Palre!& nds-

tri ^ sicui In Assum|[)lione 9. Marix , ila hi^ qiiO^tt^

ne^ CanM Antiqu% Lection, tom. Ill| part, i^ qno^ ft nolueruiil , ut in ejus {Martini) Deposltiohe alfud

perduxit nd annum i054 s hcet hia^x ad unnnM

397:

Sancius Mari inug Turononim episcopus post multaB
yiriutoB migrovit ad Dominilln anno «ctatiB vlxW •,
episcopalus vero xxvi, ctijus virtules et vitam Snipi-
cius Severus egregio cdidil siylo.
Ex eodem Chronico jnxta UrsHsii mt . « PisU)rr6 edito

tom. I Scriptomm remm Germamcamm^ nd annnin

590:

Hoc tempore S. Martintls ^ AmbrosiUB epiBcopi ,
Hieronymus presbyter, JoaniieBCbrysoBtomus, Au^
gustinus et Severus , aiiique quampiureB dociiH^t^B
claruerurti.

Ibidem ad annnm 597 :

Sanctiis Mariinus episcopus migravit ad Domiiium C
aniio aciatis lxxxi , epiBCopatiis vero « xtili , cyjtiA
vilam ct virlutes Sutpitint Severus egregie com-
posiiii.

XXII. Petrus Damiani» ^i ftornit cirva annnm 1070*
iit sermone dt 8» Martino :
Nobiiis ilie confessor, aacerdoium gloria , gemma
poniificum, clericorum furma , lumen monachorum,
solemiieiii diem universitati noBtrs prmflsit. lliceBl
Martinus miraculornm p(»(estaie BublimiB, qHi terri-
riim orbeni luniine sute cog nilioniB iniplevit. i£gyp-
liis , religionis inaler et eremiiarum fecundisBimi
nntrix , Marlinum tantis filiis posuit in cxemplum.
Crevii In tmmensum fama iiominis ejus , ei aosa est
in ipsam a|)ostolorum irrumpere dignilatem, quorum

Cvangelium pronuntiar^tuf , Vd ^Ha Homilia , quam
ipsa Vita legereinr ^.

XXV. IIoNORiDB AtJGUsrcyDUlftEffBk^ , tfiti flottit ctrta
annn^ ii50, lib. ii de Scriptoribns Etctesiaitkis
cap^ iO :

Seterut presbyter^ cognomenlo Sulpicius, AqtilUi-
nic£ provinciu', vir geiierc Ct litterls hobills, scrlpBii
vium Mai^tini Ttirimensis epi^Copi ct Pattlihl Nolbil-
siB » i ct Borori sux Cpistolas thbltas hortatorias ad
anloremD^ietcoiitemptuihhinhdi; sct^ipsitet ^d^au-
linnm duas, et ad alioB alias. Sub Arcadio clahill.

XXVI. S. Bernardus Ciarwimihnsis Atbat ^qni obiit
anno 1155^ Sermonem quem habttit ih festo S. Mdr^
thii ^ Severi verba nsnrpat stepius , et ipsius nomen
exprimitf cnm dicit:

Aiidi vero mansuetudiriem ejus , suo illo Sulpiclo
sic Bcribenie : ^ Tahtam advcrsus omnes injurias pa-
tientiam assampseral, tit cbm esset sumifhus SaCer-
doB ^ irtipnne etiam Ab infimls ctcncis laMleretiir ,
nec proptcr id eos nul loco umqOilm amOverit , nut
a Btia, quantuiil in Ipso fuit, cbaritate repuJerii.
XXVIi. ChronoorapIius Saxo a Leihnitzio editus^ qui-
qu€ nd mtittim ii8dfinmi/es stiol proiutit^ proinde-
qne iito ipso tmpore vixiste credi potest^ pag, 84 :
AnnuB Doinini ccccvii, Arc:ldii et Honorii ix, !$^-
iwricB viiam S. Martihi ^legtint^r stiHblt.
XXVIII. GuiBERTUB MartinIjs Hbbas (iemblacensii.tfui
anno i208 tbiitse dieitnr , in elogio scu apotogia
Siveri , qncf habetnr apnd Boll. 29 JdMar. pag.

manus tractaveruht de verbo vil.v, qui niium bomi- D 968 et seqq. :

niB inter fiiios hominnm felici vnCiB orficib divulga-
runt. In otnnem terram pervagata est memori.^ tt>ml
poniificis I et ubicumque resonat fides ChrfBtiatia ,
sonat vila Martini. Et pott panca: Aciub ^juset vitiim
Severus insignis orator ila sno nobilitavil oloqulo ,
ul et iiisloriam relaiione plena vcriiale proponerel,
ei rbetoricis legibiis nnillipliciteh Insignlret.
XXIH. Sigebertus Gemblacensib monachut in Chro-

Sulpicius Sevems , primum beaii Mnriini discipu-
lus \ posl Bituricen^is ordiiepiscopiis, Jtixla Ginna-
ditim in libro quem de viris scripsit illnslribns, fmiho
Bicut ex gestis ejus palet, qua^ in M:i]ori-Monasierio
posilus Iegi« ex AquitanicC partibus oriundns fuit, el
tam disciplinis liberalium arliuin quam gcneris no-
biliiate clarus eniiuit. liaqtie gemiiia siinul et pro-
sapi^c ei sapiehtitc ac scienli.c prsepoliens gloria ,

^ Lege protulemnt.

^ In eodem serinone plura ex Sevcro decerpit ,
iisdem ut plurimnm viTbis transcriplis.
« Lege XXVI.

^ l^eciam ollm fuisfto Vliam S. Mai tini lo cocleiia

Turonensi constat ex Gregorio Turonensi.

« Notat Auberiiis Minieiis lalii Honorium , dum
Bcribit Severum Paulioi Vilnm scripsissei

f liuec yerba babeniur iii Vita S, Marlini prope

flnemi

03 DE SULP. SEVKftO VEtKRUM TLSTIMONIA. ^i

quo<)i|iic inler hujusinodi Iiominesc.iput esl, medio- A creds^tur loti siainciae MaJoris-Mn:)hs!erii mullUudini

critaiis virtute conspicuus , cum ad vlriles mediae
aeiatts excreTisset annos , ut vir prudens , mundum
in maligiio positum esse perpendens . et secundum
carnemviTere velsapere mortem ei stullitiam depu<
land , rellcia domo et cognatlone, rebnsqne propriis
in usum pauperum expensis , ad beatiim Mariiimm
se contulit; a quo orfioiose et grite kttBcefAus , ejus
se discipiilatui incunctanter subdidil , et cum co in
pncdictoMajori-Monasterio, donec Cdrne exuereiur,
vir sanclus familiarissime conveMtufc esl. Recepto
deniquc inter coeli secreta beatissimo Marlino , Sul-
picius iste Severus, qui ejus discipulatUi totuit serhper
inlixserat,ccllam Patris per quinquenniuin, hxredi-
late videlicei, prapclare plus baeres el habiiatol* obti-

quse sacrae depositionis c jiis sotennnia fesUvo qubt-
innis cbncelebrat oflicio: cujus celebrilati ipsie
quoqOe apud eos degens el semel el iterum interfui ,
el banc cum cxteris frairibus ciim nonniilla devolione
IV kalend. Februnrii , ut agiiur, percoloi. Habeatur
ergo, ut dignuni est pro nuctoritaie, inntx lides ec-
clesiae , el conilrahat el Oppilct os suiim iniquitas »
qiiae confessinnem et pulchriludinem , quam dedit
Doniinus sancto siio et excelso in verbo gloriae, pro-
cntitet' illi ilitilur abtogare. Gratias tibi ngo , doc-
trix viaruin Dei oninipotens sapicnlia , quae in eo
viciMt iliAlililsint , debpsumque in foveam et in vin-
culispeccati posiium non dereliquisti ; sed in fraude
clrcitmvehiebtiithi illl assislens, a peccatoribus gra-

nuit. Quem , scilicei l^titpiciQnl, tjuAmvis admodum B li^ tu9e hdVerslriis llberasti eum , laniaque subli-

renitenlem, Biluricensis clerusinde extrnhens, sanc-
titate et scientia viri, pnriterque ainoi e ducius beAtl
Martini magisiri ejus , archiepiscopnm sibi sublima-
vii. Quod a Pelagianis seducius in aliquo a regula
ortbodoxae fidei exorbilnverit, nusqunm oiflntnO niftt
in solo legi Gennadio, qui nescio utruin hoc alicubi
ei ipse Irgerii, an ex sola fama, quae facla et infecta
h>quitur, didicerit, illud tamen fideliter credo,bunc
ejus errorem apud pium judicem Christum , qui poe-
niieniibus clemenier Ignoscit , ipsius merita non
ininf«r:isse, sicut in Ecclesia videmusgloriain sancti-
i:iliN ojMs non ohscnrasse; cuin niicior idein qiii
lofert deceptum , lestetur et Correciuni , dicens ,
iliuin posnitenlinm sibi ipsi imposuisse , ut scilicet

masliglorin, ui iiiler filios ejusdem graliae compute-
tnr , et liiter sanclos sors illius sii. Calerum ne quis
de ignorantia fallatur, et me quoque deceptum sanc-
titntcm alierius alieri arrogasse causelur; noverit
llutiO lilibtn , et alium illuin esse Sulpicium , cujiis
festivitas XVI kalend. pracscripti niensis Februarii in
nonnullis ecclesiis celebraiur: ambos lanien unius
ejusdemque civitatis Bituriceiisis fuisse archiepisco-
pos; ct hunc quidem ob disilnctionem allerius Sul-
picium Severum , illum vero Sulpicium Pium appel-
lari. Inveniel autein et diligens annornm supputalor
hunc illo mullnni superiorem tempore , cum iste
beati Marlini,qiii terlius Turonica pracsedit ecclesiae,
ille diebus S. Grcgorii , qui nonus dccimus enmdem

silentiumusqucadn^ortcmteneret.quateiins tncendo C rcxit ecclesiam , exstiterii. Sulpicius igitur iiosicr

lenituft emendarei qnod incaute loquendo deliquis-
srt. £t hoc eo niagis sil miruin neccsse esl « quod
cum esset ctaras genere, suMimis dlgnitatc, rpisco-
fifis (>rflno, acperhoc pluribus sc debens, |>ul>licuin
desererer, secretnii' peicret , atque carcciali laiebra
se praedamnaiis, siinulque vigiliis, fanie ei frigoribus
cnrneni macerans , in spiritu bumilitalis el animo
cnntrito Deo satisfaceret. Proinde quis,nisi de Christi
pieiate diffidens , non dico de ejus salute , sed de
niaxiina ejns snnctiiate dubitare jam nudeat? Fidelii
«•ermo , cl omni acceptione dignus. fit quidni illa
taciturnitate solitaria ad diligendum Deum inirn se
c<>ncalesceret cor cjus? quidni in mediiatione ejus
e!iitrdesceret ignls compiinctionii (quidni, dumnoH

isie Insignts et elegans, studioruin et operum beatis-
siini Martini conscriptor, non reprebciisionis elogio,
.sed sumino landis dlgnus praicoiiio ccnseatur , qui
splendidissimam gemmam aureo Inculenli sermonis
circuindans eloquio, lain praclarum lamqiie polituni
in niedio Ecclesi3R specnlarc portabat , ut oiiines
boni .•emulatores,<jui sui solliciie curam gerenles in
veritate salvari cupiunt , in i!lo quid vilandum, qnld
appetendum,et undeplacendum sitDeo.limpidissime
pertpiciant.

XXIX. Ex Chroniro Turonenti , quod in annum 12%
desinity apud Martene tom, V \eterum Scriplorum,
etc, pag, 925:

S. Fiorenlius abbas clarct .... clarcl et S. Mauri-

, , .. ' ^^ ' , j I V . . ^«11 ^» «■'"•ciiiiu» auuas ciarci .... ciarciei :
nisladhoc vacal.rctooireiur dolor offensionissusfe)? J^ ij,.- A.. .^„,., . . o , ••

^.. .-».t ..^1... At^i K..;...:. ' '*"« Andegavcnsis episcopus .... Sulptctus

Qtio scilicet Igne In cHmlno dWinte probationis eta*
niinaln^T^t fonte lacrymaruin, qulbusper ((ingulaa
noct^ , id et\ recordationes ejusdem offensionik ,
stratain conscientlae rtgabai,cnm Ityssopo purgatoriSi
humillationis aspersns, profeclo mundatns est a de-
licto maximo, et super nivem dealbatus. Itaqne quo*
dammodo transiensper ignetnet aquam,optimo tem-
pore ednctus est In refrlgerinm. Proinde llgnum isiijld
rriictifcnim,etsi allquando subripicnte venio fnltaciafe
ad Aqnilonem Iransiit, non ibl Cecldit nec ibi reindin«
sit; sed rursus flante Deo regyr^tum ad Austrum ,
Ite in hne cecidii , ibique ^iiie flne pe^manebit. St

iftiit^m mieriioui mel loliui stiper bli non creditnr ,

maximus

et Gallus , et Poslumianus . et Clarus , ei Briciius ,
beati Martini Turoneiisis discipnli.

XXX. Anonymus in Prologo S, Pautihi , ex todkt
Cluniacettsi apud P. Le Brnnium in Teitimnniii :

Panlinus sanctus Nolana; civiialis episcopus , ge-
ncre Aquitnnus , dignitalo vero generis iirbis Romac
senaiorclarissinuis,exemplomaxinieelpr;cdicatione
beati Mariini Turonensis episcopi, ei Delphini Bur-
degalensls , una cum Severo Sulpicio iique iiobili et
litterato viro, cx laica ei cohjugali viui ad perfectio-
nls Cbrist|nna(^ panperiem dilissimani animaiU8,om«

niin poinpam i( luxutn ivculi calcanii ((uucuiuquo

95 SULPICn SEYLRI 96

in hoc sacculo possidebal , jiixta Domini prscceptum j^ {Mttrtini) abundantiam , qua semper totus affluxit ,
vendidit et pauperibus erogavit. et origlnis nobiliiaiem a Severo primo vitae ipsius

XXXI. Bittoria Septem Dormientium apudGREGORWU scriptore prxlermissam, qu:im propter, etc, stylum
TuRONENSEU col. 1726 noviitinuB editionis: moverimus.

Nec minus propter oslendendam et cbariiaiis^ejus

SnLPIGII SEVERI

CHRONICORUM ,

QU^ VDLGO INSCRIBUNTUR

HISTORIA SACRA,

LIBRI DUO.

PROLOGUS.

I. Res a mundi exordio Sacris Litteris ediias
breviter constringere, etcuin distinctione temporum
iisque ad nostram memoriam cnrptim dicere ag-
gressus sum ; muitis id a mestudioseefflagiianiibus,
qui Divina, compendiosa leciioue, cognoscere pro-
peraliant. Quorum ego voluniatem seculus, non pe-
perci labori meo,quin ea quae permuliis voluminibus
praescripia conlincbintur, duobus !ibellis conclu-
derein ; ita brevitati studens, ut pene nihil gesiis
ftubiluxerim. Visum auiem mihi est non absurduiii,
cum usque ad Christi cruceni, Apostolorumque acius
per Sacram Historiam cucurrissem, eiiam posl gesia
connectere ; excidium llierosolymx, vexntionesque
populi Christiani, et inox pacis tempora, ac rursum

B eccleslarum intestinis periculis turbata omnia locu-
lurus. Caeierum illud non pigebit faieri, me, sicubi
ratio exegit, ad distinguenda tempora continuan-
damque seriein usum esse hisioricis cthnicis, atquc

•

ex his, quae ad supplementum cogniiionis decrant,
usurpasse; ut et imperitos docerem et litteratos
convincerem. Verumtamen ea quae dc sacris volu-
minibus breviata digessimiis, non ila legenlibus
auctor accesserim, ut prxtermissis illis unde hxc
derivaia sunt, appetantur ; nisi, cum illa quis fami-
liariier noverit, hic recognoscat qux ibi tegerit.
Ktenim universa divinarum rerum mysleria noii nisi
ex ipsis foniibus hauriri queunt. Nuiic iniiium nar-
randi faciam.

LTOER PRIMUS.

ILMundus a Domino constitutus est abhinc annos G
Jam pene sex millia, sicut processu voluminis istius
digeremus : quamqiiam inter se parum consentiant
qui rationem teroporum investigatim ediderunl.
Quod cum vel Dei nutu, vel vitio vetustntis eveniat,
calumnia carere debebit. Mundo autein condito ,
homo factus est. Viro Adam, mulieri Gva nomen
fuii. Sed constituii in Paradiso, cum interdictam
sibi arborem degustassent, in nostram velut exsules
terram ejocti sunt. Deinde ex his Cain atque Abel
nagciintur. Sed Cain impiusfrntrem interemit. Filium
Enoch habuii, a quo primum civiias condita est,
auctoris nomine vocitata. Gx hnc Irad , atque ex eo
Maviael nascilur. Hic Mathusalem filiiim habuit^
isqueLamech genuit» a quo juvehis quidnm occisiis

traditur, nec lamen nomen refertur occisi : quod
quidem futuro roysterio fuisse praemissum a priiden-
tibus sRStimatur. Igitur Adam, post neccm filii mi-
noris, Scth filium procreavit, cuin jam iricesimum et
ducentesimum nnnuni aetntis implesset. Vixit autem
annos lo ccccxxx. Seth vero Gnos, Gnos Cainan,
Cainan Malaleel, Mnlaleel lared, lared Gnoch ge-
nuit, qui ob jtistitiam translatus a Deo iraditur.
Hujus filiusMathusala dicliis est , qui Lnmechgenuit,
ex quo Noe natns, ju^tiiia egregius, et prac caeteris
mortnlibus Domino charus acceplusque. Qiia tem-
pestate, cum jam humaniun genus abundaret, an-
geli, qiiibus coelum sedes erai, speciosarum forma
yirginum cnpii, illicitas cupiditaies appetierunt ; ac
iiainr;e suge originisquc degericres, relictis superio-

97 1IIST0R1A SACRA. LIR. I. 98

ribas, qiiorum incolae erant, matrimoniis se morta- A habitatio fuit. Inde apud Cliarras una cuni patrc di-

libus miscuerunt. Hi paulalim mores noxios consc-
rentes, humanam corrupere progeniem : ex quorum
coitu Gigantes editi esse dicuntur, cum diversae
inter se naturae permixtio monstra gigneret.

III. Quibus rebus offciisus Deus, maximeque ma-
Jiiia hominum, quae ultra modum processerat, de-
lere penitus humanum geiius decreverat. Sed Noe»
\irum jiistum, viia innocens destinatac exemit sen-
lcntiac. Idem admonitus a Domino diluvium lerris
imminere, arcam immensae magtiitudinis ex lignis
contexuit ; acbitumine illium impeneirabilem aquis
reddidit : qua ille cum uxore ac liliis iribus ei to-
tidem nuribus est clausus. Volucrum eiiam paria ,
itidemque diversi generis bestiaruin, eodem clau-

voftiatits est. Qua tempeslate admoniius a Domino,
domum, patriam ac patrem relinquens, assumpto
Loi fratris filio, in terram Chananaeorum profectus,
in loco cui Sichem nomenest, conscdit. Mox an«
nonaeinopia ^yptum concessit, ac rursum reversus.
Lot prae muUiiudine familiae a patruo digressus, ut
laxioribus vacuae tuin regionis spaliis uterentur, in
Sodomis consedii. Id oppidum infame iiicolis, viris
in viros irruentibus, atque ob id invisum Domino
fuisse tradilur. Ea tempeslate reges vicinarum gen-
tium in armis erant, cum antea nullum inter morta-
les ceriamen fuisset. Sed adversum hos qui bello
vicina tentabant, reges Sodomorum, Gomorrliaeo-
rum vicinaruinque regionnm in praelium erumpunt ;

stro recepta; reliqua omnia diluvio absumpta. Igitur B primoque impetu fusi, victoriam conccssere. Tum a

Noe, cum jam imbrem destitisse, ac quieio in salo
arcam circumferri lutelligeFet ; ratus id quod erat,
aquas decedere, corvum primum explorandae rei
gratia, eoque non reveriente (ut ego conjicio, cada-
yeribus detento) emisit columbam, quae cum consi-
stendi lociim non reperissei, reversa cst. Rursuro
remissa, folium olivae retulit : manifestum indicium,
nudari cacumina arborum. Terlio demum emissa,
non rediit : unde animadversum, aquas destiiisse.
lia Noe arcam egressus est. Id gestum a mundi ex-
ordio, post annosy ut ego comperio, ii cc duos et
quadraginta.

IV. Ac primum Noe aram Domino slatuit, bostias-
que ex volucribus immolavit. Mox a Domino cum

victoribus Sodoma direpta, pr«dae hostibus fuit;
ductusque Lot in captiviiatem. Quod cum Abram
comperisset, propere armaiis servis suiSi numero
trecentis decem et octo , reges victoria feroceSy
exutos prxda armisque in fugam compulit. Turo a
Melchisedech sacerdotebenedictusesi,eidemque de«
cimas praedae dedit : reliqua his quibus erepta erant,
reddidil.

VI. Per idem tempus Abrae Dominus locutas est,
multiplicandumque semen ejus, sicut arenas roaris
stellasque cceli, spopondit; peregrinunique ejiis se-
men praedicium futurum, ac posteros in hostili solo
per qiiadringentos annos laturos servitiuin, postea
libertati restituendos. Tunc ei atque uxori ejus ad-

filiis benedicilur, praeceptunique accepit, ne san- Q jectione unius liiierae nomeu immutatum : ita nunc

guine vesceretur, aut sanguinem hominis effunderet:
quia mundi primordia, mandali isiius liber, Gain
maculaverat. Igitur vacuo tuni saeculo, ex filiis Noe
Sem fuiu Tres eniro habuit, Sem, Cham, Japheth.
Sed Cham, quod sopitum vino pairem riserat, male-
dictuin a patrc meruit. Hujus filius, Chus nomine ,
Nebrod giganiem geiiuit, a quo Babylon civilas con-
structa tradiiur. Pleraque etiam oppida ea tempe-
state condiia memorantur, quae nominatim persequi
aninios non fuit. Sed cummuliiplicaretur bumanum
genus, diversaque loca atque iusulas moriales babe-
rent, una tantumomnes lingua ulebantur; doiiec se
in unum, dispergenda per toium orbem, multiiudo
contraxit. His, roore humani ingeiiii, consilium fuit.

ex Abram Abraam, ex Sara Sarra dicitur. Cujus
quidem rei non iiiane mysterium non est htijus
operis exponere. Codem tempore Abraae lex circum-
cisionis imposiia est. Eratei auiein ex ancilla filius
Isniael. Ct cum ipse esset annorum centum, uxor
aulem ejus nonaginia, futuruin eis filium Isaac Do-
minus pollicctur, qui cum duobus angelis ad eum
venerat. Inde Sodomam missi angeli, Lol in porta
sedentem repererunt. Quos cum ille, homines exi-
siimans, hospiiio receptos cocnalosque domi habe-
ret ; juventus improba ex oppido novos hospites ad
stuprum flagiiabani. Loi pro hospitibus filias offe-
rens, non acquiescentibus quibus illicita potiusdesi-
derio crant, ipse ad stuprum trahebatur. Quem an-

iosigni aliqiio opere famam quaerere, priusqiiam a se ]) geli propere ab injiiria vindicantes , luminibus

invicero diducerentur. Ita turrim facere aggressi,
quae coelo accederet; nuiu Dei, utoffici» operantiuro
praepedirentur, ab assueto sermonis genere multa
diverso neque ulii invicem inlellecto linguarum ritu
loquebantur : quo promptius dispersi sunt, cum al-
ter alterom vclut alienigenam facile reiinquebat,
Sed filils Noe ita divisus orbis fuil , ut Sem inlra
Orientem, Japheih Occidentem, Cham mediis con-
tineretur. Ita usqiie Abram dncla successio, nihil
sane insigne aot memorabile in se habuit.

V. Abrani autem patre Thara natus est, post dilu-
Tium aniio roiilesiroo et septuagesimo. Abram uxor
jSan dicta esi : primaque eis in regione Chaldaeorum

impudicorum caccitatem offudemnt. Tum Lot ab
bospiiibus edoctus perdendum oppidum , propere
cum uxore et filiabus est egressus : interdictum
tamen eis cst, ne retrorsum coiispicerent. Sed mulier
paruin dicto audiens (humano malo, quo apgriuii ve-
tiiis absrmeiur)reflexit oculos, statimque in molero
conversa traditur.At Sodoma divinis ignibus coofla-
gravit. Lot autem filiae existimantcs humanum genus
interiisse, concubitum inebriaii patris appetiveront;
onde Moab et Ammon nati sunt.

VII. Per idem tempus fere, cum Abraaro esset
etiam centum annorum, Isaac fllius natus est. Tom
ancillam, de qua Abraam filium susceperat, Sarni

PQ 8ULPIGII gEVEIU m

expulil; quo' bablusse in deserlo una cum fllio, A atqueobid locum «omnli sacra(«mbabens, lapidein

et prsBSidio Domini defensa Iraditur. Non muluim
post Dominus Abra:e fidem lentans, iuimolandum
sibi a paire fllium Isaac poscit. Quem illc nun cun-
ctatus offerre, cum arae pucrum superpu^uissci,
gladiumque educerei, vox missa de coeio esl, puero
ut parceret. Vicliiujc aries prssto fuit : coiisumma-
toque sacrificio, Abra^e Dominus locutus est, pro-
miitens ea quae jam spopouderat. Xi Sarra » cum
sepiimuin et vicesimum supra centQsimum annum
ageret,decessit.Corpuscura viri sepullum in Klebron
Chananaeorum oppido : eicnim illic Abraam com-
morabalur. Tum Abraam I^aac filium juveuilis
a^latis videns (siquidem tum quadragesimum annum
xtaiis agel)ai) seryo soo inipcravii» uxorem ei qux-

ex eo sumpsit; vovitque, si rebus prosperis revertissei ,
titulum sihi domus Qomiui futurum; decimasquc
omuium qu^acquisiia sibi foreot^ Oomiuo d.Murum,
Inde se ad Laban fratrem m^atris contulit» queni illo
sorqris filium agnilup i in hospitium benigne re-
c^pit.

\X. Erant Laban dux (iU$» Lia el BacUel; $ed Lia
oculis deformior, Rachel pulcbra fuis^e tradiiur ;
cuju^ specie Jacob capius, amore virgipii conOa-
gr^bat ; eamque sihi in matripoonio a patre postu-
lans, septem aunorum serviiio se mancipavit. Sq4
implclo tenipore Lia ei »upponitur; ac rurspn^
septeuuii servilLo subdilur, atque «i Bacbel iraditur.
Sed hauc diu steriiem, Liam fecundam fuisse ac-

rerei ; ex ea tamcu tribu aique lerra, de qua ipsc B copimus. Filiorum quo» eiL Lia Jacob habuit, hxc

priuodus videbaiur : modo ui inveutam puellam in
regionem Chananaeorum deducerei, nec putaret eum
caus.i conjugis in soluui puiriuui rediturum. Atque
ul ea strenue mandata exsequereiur, coutacto do*
nfini femine sacrainentum dedil.Iia serviisprofeclus
in Mesopotamiain,ad.oppiduin Nachor Abraar fratris
devenil ; successilque in domum Bathuelis Syri,
Nachore patre genili. Hujus filiam Rebeccam spe-
ciosain vir^^inem coujipicatus , poposcit , atque ad
dominum adduxit. Post id Abraam accepit uxorem
Celuram nomine, quae in Paralipoiuenis coucubina
diciiur ; susccpitquc ex ca filios. Sed Isaac Sarra
cdiio substantiam tradidit : his autem quos ex con-
cubinis susceperat , dona disiribuit : alque ita ab

^unt nomina : Ruben, Simeou, Levi, Judai, kftachar.
Zabulon, Pina. Ex anoilU vero Li» Gad et Aser, ex
ancilla R^cbel Dau et Nephthalim uati sunt. At
Bachel , desperato jam partu , Joscph < didit. Tuui
Jacob redire ad patrem cupieus, cum ci Labau soier
pariem pecorum mercedem servitii d^disset, obquas
parum sibi eum a^quum geper Jaci>h rutus, dolum
ab eo su^pecians; clam profectMS o^t \icesimo
primo fcre auoo quam advenerat. liachel viro iuscio
patri^ idoU furto abstulit : qua injuria Luban gene*
rum persecutus, non repertis idolis, pare fiicta, re-
gressus est ; multum obtesiatus generum ne uxore»
filiabus suissuperiiiducerot. Inde digressus Jacob,
vidisse angelos et castra Domlni traditur. Sed cum

Isnac separaii sunt. Abraam diem functus cst. im- G praeter regionem Edom,quain E&aufrateriiicolebat,

pleiis annis ccntum et quinqueet scpiuaginia. Corpus
scpulcro Sarrx uxoris apposiium.

Vllt. At Rebecca diu sterilis, assiduis mariii ad
Dominum precibus, a die matrimonii vicesimo fece
anno geminos edidit, qui in matris alvo exsuUasse
sa^pius iraduuiur : diciuinque respouso Dominiest,
duos in his populos prsenuntiari, et ir.ajorem mi-
noris subdendum csse priiicipio. Scd prius editus
asper seiis, Esau vocaius; minori Jacob nomen iuit.
Ea tcmpestale gravis annonie inopia terras inccs-
serat : qua neccssitaic Isaac in Ccraris ad regem
Abimelec cessit, admoiiiins a Domino ne in i£gy-
piuin descenderci. Gidemque universae illius terrx
posscssio promittitur, ibique henedicitur ; mnlti-

iter destinaret, misais prius legatis et muneribua
suspectum sibi fralrem exploravit : lum ille obviam
fratri proccssit ; nec tamen Jacob so ultra frairi cre-
didit. Sed pridie quain inter se fratrcs convenirent,
Dominus liuroana specie asaumpia, colluciatus cum
Jacob refertur :et cum adver^us Dominum prscvaltiis-
set, tamen non esse morialem iion ignoravit: I^enedlci
sibiabeo flagiiabat. Tum ab eo ilii immutatum nomen
cst , ulex Jacob Israel diceretur.Sed cum ille victsshn a
Domino nomen Domioi quaercret; non esse qunren-
dum, quia admirabile essel, responsum est. Ex col-
luctatioiie auiem latitudo femoris Jacob obtorpiiii.
X. (giiur Urael decliuans fratris domum, promovit
agmen iu Salem Sicimorum oppidum, aiquo ibi loco

plicatusque pecore atque onini subsiauiia, agente D preiio accepto tabernaculum statuii sibl. Hule op-

invidia ab incolis pellitur. Pulsus apud Puleum ju-
ranienti consedit. Igitnr annis gravior, luminibus
obduciis, cuin Esau filium beuedicere pararet, con-
silio Rebeccui matris Jacob se benediccndum pro
fraire obtulit. Ita Jacob adorandus principibus et
gcniibus , fratri prxponitur. Queis rcbus Esau ac-
census, fralri iiccem nioIiQbatur. Quo metu Jacob,
liortante matre« in M.sojiotnmiam c<^nfugit, admo-
nitiis a patre, ui ex domo Labau fratris Rebeccse
uxoiem acciperct : tania illis cura fuii , cum in
alienis terris consisterenl, genus tamen iutra lami-
Ilam suum duccre. Ita Jacob profectus in Uesopola-
miaui , per soporem Dominum vidisse traditur :

pido Emor Chorrxus princeps priecrat. iiiijiis Alius
Sicbem Dinam fiiiam Jacob ex Lia genHam tiupro
subdidit. Quo comperio, Siineon et Levl Diii» fra-
tres , omnes in oppido aexus virilis dolp pereme-
ruut, ac impigre sororis ulti sunt iniufiam. Oppidum
a filiis Jacob direpturo,pr«daqueomnlsettabducta.
Id factum xgre admodum tulitse Jaeob iraditur.
Mox a Domino roonitus, Bethel peiiit, ibi-jue aiure
Domino stauiii. Inde in parle turrisGadcr taberna*
culum fixit. Bachel ex partu obiit. Puer Benjamin
vocalus est. Isaac deceasil annos natus eentiim et
octoginia. At Esau poteot divitiis erai, uxorlbut
sibi etiam « Cbanan«eoruiii gente aisumptia : cujua

4d1 HISTORIA 8A0RA. LIB. I. 101

proc^Alem ln boe Unn pneciso opere inserendam A composlils, orbem terroc gravis fVdmenti inopia qua-

noii paiavi. Si quis sludiosior erlt , ad origines re-
verlaiur. Posl exeessum patris, Jacob lii solo co in
quo Isaae Tiieral, coramorabatnr : fllli ejus allquan-
lum ab ee pascui gratia eum gregibus seccsseraiit ;
Joseph lamen ac Benjamin pnrviis domi resedcrani.
Gbaruf admodom Joseph pairi, ob(iueld invisusfra-
Iribos : simui, quia Irequentfbus ejus somniis ma-
jorem eum omnibiis futurum porlendl vldcbainr.
Igilur ad inapieiendos greges revisendosque fraires
a palre missns , opportunus injuriac fuit. Namque
YiftO ffalre, consilium necis ejus ceperunt : sed ob-
sisleiite Roben, cui a tanto facinore abhorrebat ani-
mas, in lacum demissus. Mox suadenie Juda de-
duetl ad mllias contilium , tiegoliatoribns eum, qui

tiebat. Qiia ncccssilate compulsus Jacob , lilios in
i€gyptuin misit, Benjamln tantum secum domi rc-
lento. Igiinr Joseph reruni poteniem, penes qucin
«nnonx arbiirium eral, fraires adeuiil, el nutre
regio adorant. Quibns ille visls, callide agniiionem
dissimnlans, hostililer eos venisse, et subdole loca
explorare Arguebat. Angebatur aulem, quod Ben-
Janiin fratrem non vldehat. Res ergo in id deducia,
ut praesentiain cjus pollicereniur : hiipirum iii cx eo
qua^reretor, an Isli cxplorandi causa iEgyptuni iii-
irassent. Ad promlssi auteni fldein Simeoii obses ira-
ditur ! ipsls frnmentum graiis datum. Rursum igiiur
reverientes, Benjamln, ui convenerat, deduxerum.
Tnm secognosccndumJoseph fralribuspru;huil, noii

l«ni iKgyplttm petebani, vendiderunt, aique ab his B sine piidore inaic mereiiilum. Iia eos oncraios fni-

Polifori praaposiio Pharaonis iradiins est.

XI. Per Idem lempus Judas Jacob filius Suam Gha-
iiaMaui in matrimonium assumpsit, ex qua tres fllios
sosiaUl, Her, Onan, Selam. Sed Her Thamar con-
Dublo soeiaUir ; quo mortuo, Onan fralrls uzorem
aeeepil;qei, quia spermata in terram cffunderet,
ezsitnclos a I>omino refertur. Tuin Tliamar mere-
uicio babilu assumpto, socero mixta est; exque eo
geiuinos edlUii. In pario aulem illo mirabile fuit,
quod com prodeunii poero, ad dlgnoscendum qui
prios aascerelur, obslelrix nianum ejus cocco illi-
gassel, reduelas in alvom mairis puer, postero die
edilus est. Nomen Infantibus Pares et Zara indiium.
Al Joaepb, cum benigne a coratore regio, qni eum
preiio aeceperal, liabereiur,domumqoe ejus et rami-
iiaui proeorarel; decorus ipse insigni specie, uxoris
domiiii oculos in se converterat. Gomqiie aniorc
ipsius depertrei, appetiium s»plus nec acquiescen-
lem aibi falso scelere infamat, ae viro qucriiur, btu-
prum albi inieiilaium : ita Joseph in carcerem esl
Gonjecius. Eranl in eadem custodia minisiri regis
doQ, qoi cum somnia sna ad Joseph retulissent, fu-
lura ez somDio con|ecians, unuin eorum poenasca-
pite loilorom , alium absolvendum pronunliavil;
aique ila accidit. Igitur post bienniom somnium regi
ol]^eeioinesi..Quod com a prudentibus iEgypiiorom
nou posset absolvi , BHnisler regis ille carccre
ezeinptoa regem admonel, Josepli esse mirum som-
niorom interproiem. Ita Joseph solvitur ; Interpreta-

mento, multisque donatos domuin remisit, prainio-
nens , Qulnqoe adhuc annos famem fuluram : cuui
patre atque omni progenie ac familia ad se commi-
grarent. Igitor Jacob in iEgypturo descendit , iflgy-
piiis admodum lastantlbus, gaudenle rege, benignc
a fllio susceptus. Id gestum anno uclaiis Jacob cen-
tesimo cl trigesimo; a diluvio aiilcin anno ci3ccc
et LX :caetcrum ab eo tcnipore quo Abraam in lerra
Chananxorum consedit , in id quo Jacob iEgypium
Ingressus est , referuntur anni ccxv. Igltur Jacob
septimo et decimo anno quam in iEgypto adve-
nerat, urgente morbo Joscph filinm obiesiainr,
corpus sepulcro suo redderel. Tum Joseph patri
benedicendos filios suos obtulit ; quibus benedictis,
cum tanieii benediciionis merilo majori mlnoreni
prxposuisset , fillos omnes bcnedictione lustravit.
Deressit autem annos natus cxlvii. Funus ma(;iu-
fice curaium : corpus in scpulcro majorum Jti^epb
condidit. Fralres, post patris ubiium pro conscicntia
pavenies, benigne liabuit. Decessii autem Joseph
ipse, aeiaiis anno decimo et ceniesimo.

XIII. Ilebraei igitur qui in iEgypiuro deveoeraut ;
incredibile memoraiu esl . quam cilo iinmcro awcti
sint, multiplicaiaque progenie iCgypfuiu repleve-
rint. Sed deruncio rege qui eos ob meriiuiu Joseph
benigne fovebai , succedenlium rcgiim imperio de-
primebantur : nam el opus durum a^diOcandarum
civitaium cis impositum ; cl quia jam inullitudo
abundans meluebatur, ne quandoque liberlatem

losqoe est regi somnium : Septein annis proximis t% armis vlndicarent , parvnlos recens ediios aquis

maximam Irugom uberiatem fuluram, conseqnen-
lihos iMpiam. Quo melu rex perculsus, videns divi-
Dom 1» ioseph splriiom, rei com nnnonariac pr«-

fecil,«qnatoseeiimimpeno.TumJoscphabnnJaiilibus
per u>l;im i£gypiam frumentis, magnam copiam
congessil: multiplicatisquehorreis adrersus fuiuram
fiMnem coASoluer.vt. Ea tempestate spes aiqne salus
^ypti io ilio stia erat. Per Idem tempns voro duos
ez Ascutib ilios genuit, Manas em ct Ephrirm.
Ipie aulen,cuni sommam a rcgepoicstatemaccepit,
erai aiiuorom xxx ; nam a flratribus sepieindcclm
ooous iBaiiis vcnumdatus est.
XU. li»ierea rebos io ifigyplo adversiis ramem bene

mergcre cdicto regio cogebanlur. Ncc dissimulari
cruenlum imperium licebal. Qua lcinpeslate (ilia
Pharaonis infaniem iu fluinine rcperlum , nuirien-
dum pro filio curavit : nomen pucro Moyses dcdit.
Moyses blc, cum viriles annos agerel, conspicatus
Hebraeum ab iOgypiio puUari , permolus dulore ,
fratrem ab injuria vindicans, iEgyptium calce per*
culsum inlereinit. Mox supplicinm e facto mclucns,
iii terrani Madian profugil ; ct apiid Jollior ^acerdo-
lem legionis illius diversatui , (iliam c]us ^ppUo-
ram in malrimonium accepii , exquc ca duos l^Uos
Gersam et Elieser sustulit. Iloc Iraciu tctnpprpi
Job fuit, legc iiatoraB el agnitionem Dei ei omuem

iOS SULPICU SEVERI 104

juslitiam complexus, pradivesopibus, atqaeeoil- Asiniim Rubri maris, praeler terram PhilisUim via

lusirior, quod his neque integris corruptus , ncque
amissis depravalus est. Nam cum per diaboium exu-
tus boiiis , filiis etiam essel orbatus , ad extremum
diris ulceribus affecius , non poiuit vinci, ut prae
doloris impatientia aliqua in parte peccaret. Merce-
dem' deiiique divini testimonii consecutus , sanitati
redditus, omnia quse amiserat, in duplum recepii.

XIV. At Hebraei multiplicato servitutis malo prcs-
si , querelis in coelum conversi , spem auxilii a Deo
exspeciabant.Tum Moysi pascenti oves repenle rubus
ardere visa , flammis tamen , quod erai mirabilius ,
innoxiis. Qua novitate obstupefactus , rubo propius
accessit , statimque ad eum istiusmodi fere verbis
Deus locutus est : Dominum se esse Abraam , Isaac

duceret ; ne postea Hebracis eremnm aspemaDtibus
redeundi in ^gyptum continentibus terris noto
iiinere facultas panderetur, nutu Dei aver^i , in
Biibrum mare iilati sunt , castraque ibi cunciantes
consiiluerunt. Qtiod ubi regi nuntiaium est : HC'
brjeum populum viac errorc in ohjecium mare deve-
nisse : nullum ei esse exiium obsistcnte elemento ;
furens animi, quo angebatur tot hominuro millia
regno suo et potestati decedere, exercitnm propere
educit. Jamque eminus arma signnque et proientc
patentibus late campis acies visebautur, cum He-
braeis metu trepidis et ccelum a>peclantibiis Moyses
a Deo monitus percussuin virga mare discidil. Ita
populo, cedentibus in latera aquis, velut in conti-

et Jacob ; quorum progeniem, JSgyptiorum domi- B nenii iterpervium fuit. Nec cunctaius rex ^gyptius

natione depressam , ereptam malis cupiat : iter ergo
susciperet ad regem ^gypti , ducemque se populi in
liberlatem restituendi praesiarei. Cunctantem potes-
tate confirmat , virtulem ei signorum faciendorum
imperiiens. lia Moyses in i£gyptum profecius , si-
gnis pritis apud suos editis , assumpto friire Aaron
regem adiit : missum se a Deo prodit , verbisque se
Dei dicere, populumHebraeam uti dimitleret. Al ijle
negans se Dominum nosse , parere imperio abnue-
bat. Cumque Moyses in testimonium mandaiorum
Dei ex virga draconem fecisset, roox aquas omnes
in sanguinero convertisset , totamque terraro raiiis
opplesset; facientibus siinilia Chaldaeis, magicas
esse artes quaecuinque per Moysen fierent, poiius

cedentes insequi, mare, qua patebat, ingressus,
mox coeuntibus aquis cuin onini exercitu deletus est.
XVI. Tunc Moyses incolumitate suorum, exitio
hostium , virtuteque exsultans , canticum Domino
cecinit, idemque omnis lurba virilis ac muliebris
sexus fecit. Sed ingressos ereinuin , cum jam per
triduuro iter agerent, aquae penuria urgebat, reper-
taque ob amaritudinen usui non erat. Ac tum pri-
roum impoteniis populi conlumacia apparuii. Jam-
que in Moysen ferebatur, cum edocius a Deo ligiium
aquis intulit, ciijus haec vis fuit, ut dulcem ssporem
fluenlis reddcret. Exin promotum agmen, apud Eliro
duodecim fontibus aquaruin et sepluaginta arboribus
j^almariim repertis consedii. Rursum populus famem

quam Dei virtutero, pronuniiabat ; donec superduc- C conquerens, Moysen increpabat, /Egypti servitiuro

tis ciniphibus terra oppleta est , Chaldaeis fatentibus
roajestate divina isia fieri. Tum rex malo coactus ,
advocato ad se Moyse et Aaron , dat populo disce-
dendi potestatem , modo ut superductam cladem
averterent. Sed ubi clades exeinpta est, impotens
sui anirous in se reversus , exire , ut convenerat ,
Israelitas non patiebatur. Ad exirerouro dccem pla-
gis corporis et regni sui contusus et cvictus est.

XV. Sed pridie quam ^gypto populus est egrcs-
SUSy mandatis Domini instruitur, rudisadhuc teinpo-
rum : Mensem illum qui tunc erai, primuin omnium
roensiuro essc cognosceret : sacrificiuro autero diei
lllius in soleronitatem consequentiuin saxuloruin ita
esse celebrandum , ut quartadecima die mensis agnus

cum saturitate ventris desiderans. Tum grex cotur-
nicum superne missus casira opplevii. Posiero autem
die animadverlunlqui exlracastra processerant, par-
vis quibusdam siliquis oppleium solnin ; quarum spe*
cies iii modum coriandri seminis, glaciali albitudine
erat , ut crebro hibernis mensibus superduciis prui-
nis tegi terrain videmus. Tum per Moysen populus
admonetur, Panein hunc eis munere inissum Dei :
unumquemque in id paratis vasculis tantuni usur-
pare debere, quantum in dicm unum pro nnmero
singulis satis esset^ sexto lamen dio,.qiiia sabbaio
colligi non licerei, duplum prxsumcrent. Verum po-
pulus, ul semper, parum dicio audiens, more liu-
maiii ingenii , noii refrenavit cupiditatem, ex recon-

iroroaculatus , anniculus , victima caederetur; ejuii- ^ diiis in posteruro quoque dieni consnlens. Sed repo-

dero sanguine postes illinirentur : carnem penitiis
exedendam , os aulem non contercndum : septem
diebus fermento abstinerent, azymis uierentur, ri-
tumque hunc posteris traderent. Iia populns egres-
sus dives suis copiis , et ^ypti spoliis cumulatior :
cujos nuroerus, ex quinque et septuaginta Hebraeis,
qoi priroum iEgypturo descenderant , ad niillia vi-
rorum sexcenta pervenerat . . . . ab eo autem quo
primuro Abraain terram Chananaeorum accesserat,
anno trigesimo et quadringentesimo : a diluvio au-
lero roille quingentis quinque et sepiuaginia. Igitur
propere egressis , columna nubis interdiu , noctu co-
lurooa ignis praeferebatur.^Sed curo , ob interjectum

sita fetore diro in vermes effervescehant ; cum die
sexto in sabhaluin reservaia , integra permanerent.
Hoc llebraei per xl annos cibo sunl usi , cnjus sapor
melli proximus, noinen Manna traditur. In testimo-
niuin auicm divini muneris reservasse Moyses gomor
plenu:n in vase aureo dicitur.

XVII. Inde progressus populus, cuin aquae penuria
teniaretur, aegre ab exitio ducis temperabat. Tuin
Moyscs mandante Doniino, apud locum cui Oreb
nomen est, virga peiram percntiens, large aquac
copiam fecit. Sed ubi Haphidim perventom , Amale-
cilae populum incursionibus vastabant. Moyses suis
in praelium eductis, cum Jesum beilantibos praefe-

m HlSTORtA SACRA. LIB. I. 106

cisset , assumpto Aaron et Ur spectator pugnac fu- A nes abactorem pecora reperientur, dupla restituet.

tonis, simul precandi Dominum gratia, moniem
conscendii. Sed cum dubio eventu acies concnrris-
sent , Nojsi precibus victor Jesus hostes in noclem
caecidil. Per idem tempus Jothor Moysi socer cum
filia Sepphora ( quae Moysi nupta , proflciscente in
i£gyptum ?iro domi resederat) liberisque ejus, co-
gnitis rebus quae per Moysen gerebantur, ad eum
venii. Ilujus consilio Moyses ordines populi distri-
buit : tribunos centurionesquc et decuriones prxfi-
ciens, necessarium discipiinae ritum posteris iradi-
dit. Jothor in patriam regressus. Exin ad Sinam
montem perventum. Ibi Moyses aDomino monelur,
populos ut sanctificarelur, auditurus Dei voces : id-
que sollicite curatum. Sed ubi Deus monti insiilit ,

Nocturnum furem occidi licet, diurnum non licet.
Si cujus pecora alierius sala depaverinl , dominus
pecoris eversa restituet. Si depositum perierit, is
penes quem deposilum fuit, jurabit nihil se dolo
egisse : fur inventus , duplum dabit. Gommendatum
pecus a bestia inlerceptum , non restituetur. Si quis
virginem nondum desponsatam corruperit, dolabit
puellam, ei ita eam uxorem accipiet. Si pater puellac
nuptias recusaverit, dotem raptor dabit. Si quis se
pecudi miscuerit, morii dabiiur. Sacrificnns idolis,
pcreat. Viduam cl orpbanum non premendos : Pau-
perem debitorem non perurgendum ; nec usuram
poscendam : Vesiimentum pauperis pro pignore nou
accipiendum : Principem populi non increpandum :

validis tubarum clangoribus aer quaiiebatur, cras- B PrimogeniU omnia Domino offerenda : Carnem a

laeque nubes crebris cum fulminibus advolvebantur.
Sed Moyses et Aaron in montis cacumine Dominum
propter, populus circa ima montis constilit. Iia lez
lata multiplex et copiosa Dei verbis, et saepe repe-
lita : cujus si quis erit curiosior, fontem ipsum
adeat : iios eam breviter perstringimus. Non erunt,
inquit . tibi dei alieni prae^ter me : Non facies tibt
idolum : Non sumes nomen Dei tui in vanum : Sab-
bato nultum opus facies : Honorifica patrem tuum
et matrem luam : Non occides : Non moechaberis :
Non furtuni facies : Non falsum testimonium dices
adversus proximum tuum : Non concupisces quid-
quam proiiroi lui.
XYUI. His a Deo diciis , cum lubae circumsirepe-

fera captam non edendam : Goitiones in tesiimo-
nium falsum, aut in quacumque maliiia, non esse
faciendas. Inimici pecus errans non prxleribis , sed
reduces. Si animal inimici succubuisse oneri inve-
neris , crigere debebls. Innocentcm et jusium non
occides. Non justificabis impium pro muncribus.
Munera non accipienda ; Advenam benigne haben-
dum : Sex diebus opus faciendum , sabbalo requies-
cendum : Fruclus septimi anni non metendos , sed
pauperibus et egenis relinquendos.

XIX. Haec fere Moyses ad populum verba Dei re-
tulit, altariumque ex duodecim lapidibus sub monte
conslituit. Ac rursum montcm , in quo Dominus
consislebat, conscendit, adhibito secum Aaron ,

rent , lampades inardescerent , monlem fumus ob- G Nadab et Abiud, majoribusque natu sepluaginta.

tegerel, populus prae timore inborruit, verba Dei
non sustinens ; poposcitque a Moyse , ut ipsi tantum
loqueretur Dominus, aique ita audita ad populum
referret. Edicta autem Dei ad Moysen i&iiusmodl
sunt : Hebraeus puer pecunia emptus, sex annis ser-
Tiet, post baec liber erit : sponte autem permanenti
in servitute , aurls forabitur. Qui hominem occide-
rity capite poenas luct : qui imprudens, rite eisule-
ril. Qui pairem matremve pulsaverit, conviciumque
els dlxerit, capitali supplicio afficiior. Si quis He-
braeum subreptum vendiderit, morli dabiiur. Si quis
servum proprium servamve percusserit , exque eo
ictu obierit , reus judicio fiet. Si quis partum non
deformaium mulieri eicusserit, neci dabitur. Si

Sed hi non valentes Dominum intueri, locum tamen
in quo Dominus slabat, viderunt: cujus niirabilis
forma et claritudo eximia refertur. Moyses auteni
accersitus a Domino, interiorera nubem quae circum
Dominum sleterat, ingressus, quadraginta diebus
totidemque nociibus ibi fuisse traditur. Quo lenipore
super aedificando tabernaculo aique arca, riiuquc
sacrificandi edoctus verbis Dei est : quae ego , quia
prolixa admodum videbaniur, inserenda huic tam
praeciso operi non putavi. Sed immorante diuiius
Moyse , quippe qui xl dies apud Dominum duceret ,
populus desperato ejus redilu Aaron compulit simu-
lacra facere. Tunc ex metallis conflatis viiuli caput
exstitit; cui cum populus Domini immemor hostias

quis scrvo oculum aul dentem extorserit, scrvus ^ obtulisset, vinoque se et ventridedisset, despectans

haec justo dolore Deiis, improbum populuro, nisi a
Moyse fuisset exoratus, delesset. Sed regressus
Moyses , cum duas ex lapide tabulias manu Domini
scriptas deiulisset , populumque luxui et sacrilegio
deditum deprebendisset , tabulas confregit ; indi-
gnam esse gentcm existimans , cui lex Domini ira-
dereiur. Multis tamenlncrepitis, Levitas ad se a|t
gregavit, eisdemque praeccpit, ut districiis gladii»
populum caederent ; quo impetu xx tria millia viro-
rum perempia traduntur. Tum Moyses labernaculum
exlra casira constituil : quod quoties fuisset ingres-
sus , columna nubis adsiare pro foribus visebatur,
coramque ad Moysen Dominus loquebatur. Poscente

viodicla liberabitur. Taurus si hominem occiderit ,
lapidabitur : si dominus sciens besiiae vitium , non
eonsuluerit, et ipse lapidabitur : aut pretio se redi-
mal» in quantum accusator poposcerit. Si servum
tanrus occiderit, in triginta didrachmis pecunia
domino numerabitur. Si quis defossum lacum non
cooperuerit , pecusque in lacum ceciderit , pretium
pecudis domino dabit. Si taurus alterius taurum occi-
derit, pecusvenumdabitur, pretiumque domini par-
lientur : peremptum etiaro divident. Quod si dominus
vitium tauri sciens » non consuluerit ; taururo dabit.
Si quis yiiulum subripuerit, quinque restituet ; si
erem subripuerit , quadrupH poena erit : si viva pe-

Patroim XX.

IftT SULPICII 3EVEIU (^

autem Moyfte» ntDominum in majestate propria vi- ^mentoque oranes ialerlsscnt, nisi Moysi prccibua

derct ; responsum , Formam Dei mortalibus oculis
perspici non posse ; posteriora tamen ejus yidere
concessum ; tabulaeque quas Moyses prius confrege-
raty refectae ; sed in lioc colloquio Dei xl diebus di-
versatus apud Domuium Moyses traditur. Gumque
de nuNite descenderet tabulas praeferens, tanla cla-
ritddine facies ejus renidebat,'ut intneri eum populus
non valeret, sed cum mandata Dei relaturus essety
vullum velamenlo obtexit, atque ita ad populum
verbis Domini lo<:utus est. Hoc in loco labernaculi
Interiorumquc ejus aedificatio refertur; quo consum-
mato , nubes superne decidit , atque ita tabernacuo
lum obumbravit, ut ipsum Moysen aditn excluderet.
Haec fere doobus libris , Genesi atque Exodo , con-
tinentur.

XX. Exin Leviticus liber sequitur, in quo litandi
prnecepta traduntur; mandata etiani latae supcrius legi
adduniur, plena omnia sacerdotalibus institutis : quas
si qiiis cognoscere volet, perfectins inde capiet ; nos
enim suscepti operis inodum custodientes, solom bi-
storiam persequimiir. Igiinr Levi tribu 1n sacerdo-
tium segregnta, reliquae iribus dinumerai.T, rcperia-
que liomimimncetnicio. Gum ergo populus manii(e
cibo, ut snpra retullmus, ulerctur, tot taniii^que
beneQciis Dei, ut semper, ingratus, vites quibus in
iEgypto assueverat, dapes desiderabat. Tum Doml-
niis immensam copiam cotumicum castris Intolit ;
quns cum avide diriperenl, primoribus labils ndmo-
lis carnibus interibant : magnaqiie eo die clades 1n

placnius Dominus cliidem avertisset; numerustameo
peremptorum septingenii et xiv millia fnit. Nec
multo post ob aquae penuriam, ul jam s.nepius, po-
puli exorta seiitio est. Tuiic Moyses a Domino mo-
nitiis ut petram virga ferirel (familiari sibi experi-
rimento, siquideiu id jain aiiterecissei), semel atque
iterum petram pcrcussit, atque ila aqua effluxit. th
quo quidem notatos a Dumini) Moyses refertur,
quod per dirGdeniiam non iiisi iterato ictu aqiiam
eduxerit; denlque ob hoc peccatum promissam sibi
terram non ingre^^us est, sicui iurcritis ostondani.
Igitur Moyses ei eo loco promovens, ciim prxier
Edom agmen ediicere pararei, missis ad regciu le-
gatfs transeundl copiain pojioscit, ob jus sanguinis
B bello abstinendum ratus ; etenim gens illa Esau
progenies erat; sed rex supplices aspernatus, traiis-
Itum negavit , paratus armis contendere. Tum
Moyses iii Ormontem iter convertit, vetita vla abs-
tinens , ne quam inter consanguincos causam belK
pneberet ; in eo quoque cursu rcgem gentis Gbana-
naeorum d^levit. Seon quoque regem Amorrliaeorum
perculit, omniuinque corum oppidis potitus cst.
Basan eli:im et Balac regcs devicit, et castra supef
Jordancin baud longe ab Hiericlio molitus est. Tnnp
adversus Mndianitas cert?iuin, viciique et subacti
sunl. Moyses moriuus est, cum xl in deserlo annoji
populo praifuissct. Gieterum Hebraei ob lianc causam
taiito teinpore in eremo fuisse tradnniur, donec om-
iies qiii verbis Dei iion crediderant, iiilerlrenl : cx'-

castris fuil, adeo utxx et iii vlrornm inillla perilsse C arpio cnim Jesii et Glialeb, nemo ultn xx aniios

tradantur. Iia populus eo qucm deslderabat clbo
punitus est. Inde promoium agmcn, et in Faran vcn-
tum est: edoctusque a Domino Moyses vlcinain esse
terram, cvjus possessionem eis promlserat Doml-
Dus ; exploraloribus in eam missis renuntintur, Teli-
cem omni cop1a esse rcgionem, sed gentes valldas,
et munita ingeiiiibus muris oppida. Quod ubi populo
comperinin, magna menles ommum Tormido inces-
seraty eoque mali ventum, ut spreto Moysi Imperlo
ducem sibl constliuere pararent, cujus ductu 1n
jBgyptum reverterentur. Tunc Jesns ei Glialeb , qui
inter exploratores terrae fuerant, cmisdssis vestibus
flenles, popiilum obtesiantur, ne exploratoribus
credant Tormldolosa refereniibns : se quoque una

naius ^gyplo profectus, Jordnnem iransiit. Ipse
Muyses ui terram piomissam viJerit tantuni, ncc
conlingercl, peccato ejus ascribitur : quod co tein-
porequo saxiim ferire et aquam producere praeceptus
cst, post tol virtulum suaruni experiincnla dubila-
verii. Deccssitaulem anno tctatis vigesimo ci ceiiie-
simo; de sepulcrl loco parumcomperinm.

XXII. Moyse mortuo summa rerum pcnes Jci^iiin
Nave fiUuin erat : etenim illum slbi Moyscs succcs-
sorem constituerat, virum virtulibus suis siroillimniii.
Principio auiem suscepti imperli , dimissis per
castra nuntiis populum certiorem facit, frumcntunl
uti pnrarent, iriduoque proxlino iter pronuntiat.
Sed Jordanis flamen validissimuin iransitum probi-

cOmbis fuisse, nihll mciuendum in solo illo repe- I^bcbat : quia neque navium copla pro lemporc erat.

risae : promissis HlosDci confidere oportere : bosics
praedae podiis qunm exiiio Tore.Sed gens Indomlta^
sanls consmis niate renltens, lii pernlclem eoriim
ferel)atur: queis rebus commotus Dominus partem
popuTI bosiibds cacdendam objeclt, explorntoribus
interf^ctis ad vulgi Tormidlnein.

XXI. Secuta esl eornm contnmacfia, qni se Dathan
ei Abiion ducibiis ndversum Hoysen et Aaton erl-
gere conatl sunt,tsed eos vives Yriato suo terra ab^
sorbuli. Vlec mutio post totius populi 1n Moyscn et
Aaron orla scdtlio est, adeo ot tabernaculum (f|iiod
erat neTas nlsi saccrdottbas introlre) irrumperent :
tum vero calervatim In eos grassata mors eat, mo-

neque vadari fluvlus poierat, qul tuin pleno alveo
ferebatur. Igitur arcam praeferrl a sacerdotibus^
eosdeinqne adverso flviininc consisterc jubet ; quO
faclo inclsus Jordanis traditur : ita per siccum coplae
iraductae. Eral in bis locis oppidum nomliic llieri-
cbo, murls varidissimis munitum, neque expugna-
fioni ncque obsidionl facile ; sed lesus Domino frc-
tus, noii nrmls airt viribus, urbein aggrcssus feni
arcam Deil circa muros jubet, sacerdotesquc pradre
arcam, et Uiba canere: scd cuin arca septies eircum-
lata esset, mu^ ac turres conctderunt, direphrm
oppldum atque incensum. Tum Jesus Dommum tra-
ditur... Ynde adverstia CSai dnctus exerdtus : loca^

lisqu^ a iergo urbis insidiis, iesus meiuin simulaps A solel, morum disci||klin2eque immemor, ^ofttrlmonia

terga4iosii dedii : quo viso, qui in oppido erani pa
tenlibus portiscedeniibus instare. Ila lii qui in in-
sidiis fueranty vacuam urbcm ccperc : caesique
omnes absque ullius effugio, rcx captus summoque
supplipio affectus.

XXII(. Quod ubi vicinarum gentium rogibus com-
pertu|i) ei|l, iu belluui conspirant Hebrxos annis
depellere. veruin Gabaonila>, gens valida cx urbe
opuleqia, iiltro se llcbrxis dederunt, jussa facluros
poUicenles : reccptique in Gdem ; ui ligna et aquam
cpnvebercnt iippen^tum. Scd fcgibus prq^iiuafum
urbium dcfiUio enrum iras coupiverat. Itaquq admo-
tis copiis, oppidum eorum Gabaou nominef obsi-
diooe cifpumsistunt. I^itur oppidani, arctis rebus

ex viciis assumere, pautaiimquc externos mores
trahcre, ac mox profano riiu idulis sacriHcare oc-
coepil : adeo cuncta cum externis societas perniciosa
esi. Qoa". Deus longc ante prospicicns, salubri He-
brxos responso insiruxcrat, devictas gentes ut in-
ternecipnidarent; sed pl^bs cupida dominandi, im-
perare victis cum pernicie malebat. Igitur cuni
reliclo Deo idola colerent, destituti divino auxilio a
rege Mesopolaini» evicii et subacti , viii aniiis
captiviiaiem pepeiulerunt : donec Gothonicl duce
in libertalcm restiluti per quinquaginta annos rcruni
potiii sunt. Rursuinque corrupii long:c pacis malo,
idolis litaverunt. Muxque aderai pcena peccantibus :
ab Eglom enim rege Moabitarum dcvicti, duodevi-

suis, nuntios ad Jesum niittunl, obscssis uti surcur- P ginli annis servierunt, donep instinct{4 Dei Aod

m. ^ •!! __• «_ • .' I • «rl MA<«Am lkAclS..irM ^^. I^ !..ft»._^.. .S. -_._-

reret* Iia illc maturato itiiiere inopinantibus superr
venii, cassaque ad intcrnecionem mulia hostiiim
millia. Cum dies caedentes deficerct, noxqui* viciis
futura praesidiovideretur, merito (idei dux (lebrxus
noctem avertit : dies perseveravit. Iia nullum bosti-
bus effugium fuit; quinque reges capli, iiiterrccti
suut ; eodein impetu viciu.v quoi]ue urbes iinperio
adjectx, regesque earuin peren))>ti. Verum, quia
ompia lixc in ordiiiem perscqui non fuit consilium,
dam brevitati sludemus , id modo annotandum cti-
ravimus, xx el iiovem regna imperio IIebr;corum
subjecta, quorum terra per undecim iribus viritim
distributa est. Levitis enim iu sacerdotium assumptis
nuHa portio data, quo liberius servirent Deo. Equl-

regem hoslium dolo interemii, contracloque tu-
liiultuario exercitu libertaiem armis vindicavii.
Idem per lxxx annos in pace (lebraeis praifuit.
II|iic Seinigar successii : bicque advcrsus allopby-
los congressus, secundo eveplu prselium fccii. Ruf-
suinque Ilebr.cos secianles idola rex Cliananxorum
Jabin noinine subjugavit, gravissiinamque in eps
per XX aniios dominationem exercuit, donec prisij-
num Debbora mulier staiuin rcddidit : adeo niliil
spei in eorum ducibus erat, ut muliebri auxilio
dcfendereutur; qiiamquam Uxc in typuip Ecclesi»
fonna prxinissa sit, cujus auxiliu captlvitas est de-
pulsa. Sub bac (jucc vel judice xi. annis Hebra*i
fuerunt. Rursuraquc ob pcccatai Madianitis tradiij,

dem boc ei^emplum non tacitus praeterierim, legen- ^ <Iuro imperio habebaniur, afflictique malo servi-

ditmque miuistris ec^lesiaruin libenter ingesserim ;
etenim praecepti hujus non solum immeinores, sed
etiam ignari mihi videnSur : tanta hoc lempore ani-
mos eoruin habei)di cupido veluti tabes incessit. In-
hiant possessionibus, praedia excolunt, auro iiicu-
banl, emtint vendunique,qu;x»tui per omnia student :
at si qui melioris propositi videntur, neque possi-
dentes neque negolianles (quod est multo turpiu^)
sedentes munera cxspcctant, alque omne vii£ decus
mercede corruptuin babent, dum quasi venalem
praeferuut sanctitaicm. Sed longius qui^m volui
egressiis sum, dum me teniporam nostrorum piget
laedetque: ad inccptum redeo. fgiiur, ut supra dixi,
diviso per Iribus captivo solo pace sumina Hebraei

tutis divinum auxilium implpraveruiit. Ita semper
in secundis rebus, imineniprcs coeleslium benefi-
cioruin, idolis supplicabanl; in advcrsis, Dep. Unde
cum reputare in animo sojeo, pppulufn tot bene-
iiciis Dei obligatum, tot cladibus cum peccaret
coercitum, expertumque ei miscricordiam et sevc-
ritatem Dei, nequaquain emendaiuni ; et cum sem^
per veniam erroiris acciperet, semper peccasse post
veniam; nihil mirum videri potest, Ciiristum ab
liis noQ esse recepium, cuni jain inde ab initio
toiies in Domino rebelles deprcbendantur : magis-
que mirum est, illis semper peccantibps niimquam
Dei, si quando eum implpraverun(, deluisse cle-
mentiam.

perrniebantur» finitimis bello tcrritis, tot victoriisj XXV. Igitur cum eis, ut supra reiulimus, Madia

• »• •• . . • ■ ■

nobiles armts nemine audenie tentare. Eodem
tr.icta Jesu mortuiis esl, anno xtatis decimo et
cenlesiroo ; de imperii autem ejus tempore parum
defiBio : freqaens tainen opiiiiu cst xx et vii annis
eom Hebraeis praefuisse ; quod si ita esi, a niundi
exordio in excessura ejus aniii suut 11^13 ccglxxx
etiHi.

KX4V. Jesa mortuo populus siue duce agebat. sed
eviH adversits Cbanan ros beilandum esset, dux beili
Jadas Assuniptus est. Uujus duciu res prospere
festae : domi iiiilittaeque summiim otium : populus
nnt snbaetis aut per dedttionem acceptis gentibus
iwferitabat. Inde, at semper Oeri i^ecnodis rebut

nitx dominarenlur, conversi ad Doiniiium roiseri-
cordiain solitam flagitantes, impetraveruni. Erat in
llebraeis Gedeon quidam iiomine, vir justus et charui
Doinino acceptusque ; hulc angelus decampo messiji
douium revertenti asti^it : Dominus , inquil, tecum,
potens in virtute. At ille voce humili, non esse in s#
Dominum ingemiscebat : siquidem quod populum
captiviias premeret, virtutumque Moiniiij, qui eos
de teria iEgypii eduxerai, flensre(ordabaiur. Jum
aiigclus : Vade, iiujuii, in hoc spiritu quo Iucu(u$
es, et populum de captiviiate eripe. Ijle vero ab-
nucre, se iniraciis suorum viribus, cuiu ipse iiiini-
mus esset, lantum onus susci^ere ; pers^re coutrit

111

SULHCH severi

angeliis, Ne dubitarel posse fieri quae Dominus lo- A doiore conscissis veslibus, indical filidc voli neces*

quebatur. Perrecto igilur sacrificio, dirutaque ara
quain Baalis idoio Madianilae sacraveranl, ad suos
profectus, castra castris hostium contulit. Sed Ma-
dianitis etiam gens Amalech seconjunxerat; Gedeoa
vero non amplias quam ad triginia et ii roillia
exercitum paraverat. Sed priusquam confligeret,
Deus ad eum locutus est, Nimiam esse hanc multi^
tudinem, quam in praelium vellet educere : Hebrteos
pro solita perfidia eventum pugnae non Deo, sed
virtuti suae daturos : itaque daret volenlibus disce-
dendi poiestatem; quud ubi populo divulgatum, xx
et iiM a casiris recesserunt. Sed ex x millibus quae
resederant, admonitus a Domiiio, nou amplius quam
trecentos tenuit : reliquos ab armis dimisit. Iia

sitatem. At illa, non femiiiea constantia, niori non
recusans, duos lanlum lamen menses vitse spaiium
petit, ut xquales suas prius vidcret : quibus actis
uliro ad patrem redit, votumque Domino reddit.
Jepta principatum sex anuis tennit. Huic Esebon
succcssit, et tranquiilis rebus exacto imperio, anno
septimo decessit : postque eum Allon Zabuloniies
annis x, itcmque Abdon annis vni reruni potiti, pa-
cis tempore nihil quod historia loqueretur, edi-
deruiit.

XXVII. Rursum Israelitae ad idola conversi, di-
vino desiituti praesidio, subjecti aliophylis, per xl
captivitaiis annos pcenas perfidiae pependeruni.
Ea tempestate Sampson natus traditur. Hujus ma-

media vigilia castra hoslium ingressus, jussisomni- B ter diu sterilis, angelum vidit; dictumque ei est:

bus tuba canere, magnum terrorem iiijecit ; neque
cui({uam resistendi animus fuit : turpi fugn, qua
quisque potuit, dilap^i; sed, occurrentibus omni ex
parie Hebraeis, passim fugienies caduni; reges Ge-
deon persecuius ullra Jordanem, comprehensos neci
dedit. Ea pugna centum et xx n ex kostibus cxsa,
XV capta traduntur. Tunc consensu omnium Ge-
deoni , ut princeps populi esset, delatum ; quod ille
aspernatus, communi jure cum civibus vivere, quam
praeesse suis maluit.

XXYI. Depulsa Igitur captiviiate, quae septeni
annos populum contiuuerat, pax per xl annos fuit.
Sed defuncto Gedeon, filius ejiis Abimelech, ex con-
cubina ortus, fratribus interempiis, pessimis quibus*

Vino el sicera aique immundis abstineret : fore,
oti puerum ederct liberlaiis vindicem et hostium
uhorem. Iia mulier enixa puerum, Sampson nomen
ei indidit. Is intonso capite, mirx virtuiis fuisse
traditur : ndeo ut leonem in via obvium manu dis-
cerperel. Uxorem cx allopliylis habuil; quae cum
•absente viro in alterius matrimoniuvi convenisset,
dolore creptae conjugis perniciem genti molitus est
(freius Domiao ei viribus, palam victores clade
afficiebat) : ccc siquidem vulpibas captis, ardentes
lampades earum iliigavit caudis, atque eas agris
hosiium immisit : ac tum forle maturis messibus
facile incendium fuit, vineaeque et olivarum arbores
exustac. Grandi allophylorum exitio abreptae uxoris

que consentientibus et maxime Sichimorum priiici- C injuriam uUus videbatur : quo dolore allophyli per-

pibus operain ei navantibus, regnum occupavit :
isque discordiis civilibus exercitus, cum suos bello
premeret, turrim quamdam, in quam se amisso op-
pido fugientes receperant, expugnure aggressus,
dum iiicautius subit, saxo a inuliere ictus periit,
cum triennio imperium tenuisset. Huic successit
Thola, qui duobus et xx annis regno potitus esl.
Post hunc Jair fuit, qui cum aeque viginli et duos
annos principatum obiinuisset, populus relicto Do-
mino idolis se mancipavit : obque id Ispaelitae sub-
acti sunt ab allophylis et Ammonitis, duoque de
XX annis sub eorum imperio fuerunl. Quo tempore
eis Dominum invocantibus divinum scilicet respon-
sum redditum est : Simulacra potiiis invocarent :

moii, mulierem tanti mali causam cum doino et
patrc iiicendio consumpserunt. Sed Sampson parum
se vindicatum raius, urgere omnibus incommodis
prolanam gentem noii desinebat. Tum compulsi Ju-
daei, vincium eum allophylis tradiderunt. Sed tradi-
tus, ruptis vinculis, arrepio osse asini, quod
casus lelum dederat, mille ex hostibus prostravit.
Ingravescente autem aestu cum siti affectus esset,
invocato Domino, ex oese quod manu tenebat,
aqua fluxit.

XXVni. Ea tempestate Sampson llebraeis prae-
erat, allophylis unius virtute domitis. Igitur insi-
diantes vil» ejus, nec palaiu eum tentare audentes,
uxorem ejus, quam ille postea acceperat, pecuuia

se noa ultra misericordiam ingraiis praestiturum. ^ corrumpunt, virtutem viri uti proderet. Illa eum

At illi flentes culpain fateri, et precari veaiam;

abjectisque idolis Deum iroplorantes, negatam licet

misericordiam impetraverunt. Igitur Jepia duce ad

libertatem armis vindicandam frcqucnies con-

Yeniuat; missis prius ad Ammon regem legatis,

vt fiiiibus suis contentus, bello abstineret. At ille

praelium non abnuens, aciem instruxit. Tum Jepta,

priiis quam signam pugnae daretur, vovisse dicitur,

81 prospere pugnassei, eum qiii sibi primus rever-

tcnti obvius fulsset, hostiam Deodandum. Iia victis

liostibus, cum doinum redirei, fiiia ei obviam fit,

quje patrem exceptura victorem, cum tympanis et

choris Iseta procestferat. Tum Jepta consteroatus ,

blaadimento muliebri aggressa, diu eludentem et
multum cunctantem perpulit ut indicaret, in crini-
bus capiiis virtutem suam subsistere. Mox dormienti
insidiaia, crinein ejus absiulit, atque ita eum allo-
phylis tradidit : nam saepe prius traditum com-
prehendere nequivcrant. Tum illi, effossis oculb,
vinctum compedibas in carcerem conjecerunt. Sed
spatio temporis accisos ciines crescere, et cum eis
virtus redire occoeperat : jamque Sampson conscius
reccpii roboris, tempus modo justx ultionis oppe-
riebatar. Erat allophylis moris, cuni dies festos
agereat, Sampson quasi in pompam publicam pro-
ducere, capto insultantes. Iia die quodam, cum

Ii3 HISTORIA SACRA. L1B. 1. Il4

publicnm epnlam in lionorem idoli dedlssent, Sam- A aut duce ullo, proprio arbitrio agebantur. Heli sa-

cerdos erat : sub hoc Samnel natus est. Huic pater

pson exhiberi jubent : templum autem, in quoom-
nis populus oninesque allopbylorum principes
epulabaniur, du^ibus snbnixum columnis miras
roagniiudinis erat. Producius Samp&on, inler co«
lumnas statuiiur : tum ille temporc arrepio, invo-
calo prius Domino, columnas disjecit; (urbaque
omnis ruina domus obruta ; ipse cum hostibus non
inultus occubuit, cum xx annis llebrxis prxruissel.
Huic Simmicbar successii, de quo nihil amplius
Scripiura prodidit : nam neque finem imperii ejus
reperi, et fuisse populum sineduce invenio; ideo
cum adversus Benjamin tribum civile bellum fult,
Judas temporariqs dux belli assumplus esi. Sed
plerique, qui de lemporibus scripserunl, annum

Elcana, mater Anna. Hxc diu slerilis, cnm conce-
plum a Deo peieret, vovisse (radiiur, si puer nasce-
reiur, sacrandum Domiiio. I(a enixum puenim Heli
sacerdoii tradidit. Mox, cum adolevif^set, Dominus
ad eum Iocu(us est, Heli sacerdoii iram denuniians
ob vilia filiorum, qui sacerdoiium patris in quatstum
verternnt, munera a sacrificantibus exigenies, quam-
quam pierumque eos paier increpasse referatur :
sed levior objurgaiio non saiisfeccrat di&ciplinae.
Igilur allophylis in Judaeam irruentibus obviam
iium. Sed victi Hebr.nei parani aciem restituere:
arcam Domini secum in pugnam elTerunt, et cum
ea filii sacerdotis prodeunt : quia ipse annis gravior

unum imperi) ejus annotaverunt : plerique iia eum B luniinibusubductissatisracereofficio nequiverat.Sed

prxterierunt, ut posl Sampson Heli sacerdo(em
fiubjunxerlni. Nos cam rem,ut parum compertam,
in medio reliDquemus.

XXIX. Per baec tempora civile, ut diximus, bel-
lum exarserat : causa auiem molus baec fuii. Le-
viles quidam cum concubina iter faciens, urgente
nocie compulsus, in oppido Gabaa, quod ab Benja-
mitis incolebatur, secesserat. Cum eum senex qui-
daro hospitio benigue recepisset , juvenes ex oppido
hospitem circumsistunt, stupro eum subdere pa«
rames. Multum a sene increpiti, scgreque exbortati,
vicariodemum concubinae ejus corpore in ludibrium
accepto, advenae pepercerunt : illusamque nocte
tota, postero die rcddiderunt. Sed illa(stupri in«

ubi arca in conspeclum hostium deducta est, majes-
tate quadam prxsentis Domini tertiti, fugam para-
bant : assumptaquc rursum constanlia, et non sine
Domino mutaiis animis, totis viribus concurrunt.
Yicti Hebrxi : arca capitur : fiiii sacerdotis cadunl.
Heli delato ad se mali nuniio constcrnatus, animam
exspiravit, cum per annos xx sacerdoiium admi-
nistrassei.

XXXL Viciores secundo praelio allophyli, arcaro
Dei qux in potestatem venerat corum, oppido
Azoio in lemplum Dagon intulerunt. Sed simula-
crum daemoni dicaium, ubi arca iliaia esl, corruit :
cumque idolum loco restiiuissent, nocte insecuta
discerptum est. Inde mures per omnem regionem

juria, an verecundia, parum definio) viso viro C exorti, noxiis roorsibus mulla horoinum millia lelbo

animam efflavit. Tnm Levita in testimonium diri
facinoris, merobra ejus in duodecim discissa partes
per duodecim iribos misii, quo promptius omnes
facti invidia comrooveret : quod ubi oronibus coro-
perlum, ondecim reliquae tribus adversus Benjamiiv
in bellom conspirani. Huic bello Judas, ut diximus,
dux fult: seddoobus praeliis male pugnatum; tertio
demum Benjaroitae victi, caesique ad inlernecionero.
Ita paoeorum scelus publico exiiio punilum. Haec
quoque Judicum volumine coniineniur. Regum libri
sequuntur. Sed mihi annoruro ordinem et seriem
leroporuro perseqiienti, paruro coniiiiuata videiur
hi5toria:nnro, curo post Sampson Judicem Semigar
fuerit, pauloque post historia consijinel, populum

dabant. Quo malo compulsi Azotii, ad dcclinandam
calaroilaiero, arcam Dei ad Geihaeos transtulerunt;
qui cum simili clade afficerentur, in oppidum Asca-
lonensium arcaro transvexerunt. His vero,advo-
catis gentis ejus primoribus, consilium fuit»
arcam Domiui Hebraeis reddere ; ita ex senteniia
principum augurumque et sacerdoluro, Imposiu
vehiculo multis cum muneribus remitiitur. lllud
mirabile, quod curo oneri boves feminas subjecis-
sent, vitulosque earum domi reiinuissent, iter nullo
dute in Juda^am pecudes direxerunt, non revocante
aflTectu felus relicti : ciijus rci miraculo reguli allo-
phylorum usque in fines Hebraeorum arcam secuti,
religiosum officium praestiteruni. Judaei autem«

iine jodicibus egisse ; lleli etiam sacerdos libris D ubi referri arcam viderunt, ceriatiro ex oppido

Begnoruro fuisse referatur : sed cum, quot anni
inter Hcli etSampson fuerint, minime Scriplura
prodiderit : video medii quiddam fuisse temporis,
qood laboret arobiguo. Caeterum a die mnrtis Jeso
osque in id tempos quo Sampson defunctus est,
numeraniur anni cccc et xix : a roundi autem exor-
dio anni ini ccc ei iii, quaroquaro ab hac suppu*
tatione nostra caeleros discordare non nesciaro :
sed mihi conscios suro, roe non incuriose latcntero
annorom ordinem proiulisse, donec in h»c tem-
pora incidi, de quibus dubiiare me fateor. Nunc
IreUqoa exseqoar.
ilX» Igillin «t supra rtiuli^ Uebrfei slnd iudlff!

Belhsamis cum gaudio obviaro ruere, festinare»
exsuliare, grates Domino referre. Mox Levite» quo-
rum hoc negotium erat, sacrificiuro Deo celebrant,
bovesque.eas quae arcaro adduxerant, iroroolant.
Sed in oppido quod supra dixirous, teneri arca non
potuit : itaque passiro Dei nutu per totam urbem
saevitum. Arca in Cariathiarim oppidum transiata
esi, ibique perviginti annosfuit.

XXXn. Ea lempestate Samuel sacerdos Hebrxis
praeeral; quietis a bello rebus populus in oiio de-
gebat ; paxdeinde allophylorum irruptione turbaia.
Trepidnntibus cunctisob conscieniiam. peccaii» S^^r
mtiel, caeBa prius bonipi Donpitio fretua lUoii M

1)5 sbtptctt ^KVtitit m

prrclium ediixii ; primor|iie impetu hisis hostibus, j^ iibi rcgi ex t)ominl irn romperliim c^l, mnrtcm nr-

Tictoria penes l1el)rseos sietil. Scd iiosiili mctu re-
inoio, sccundis iranqiiillisque rebus, corruptis con-
siliis (more vulgi, cui prspsentia fastidio, insucta
desiderio suni ) regiiim nomcn , cunclis Tere libcris
gemibiis scmper invisum, populiis dcsiderab;)t, pla-
iieque non sine exemplo ameniiae prncoptabat liber-
taiemservitio mulare. Igilur rrequcntes Samiielem
circumslsluni, ut, qiiia jam ipse senuisset, rcgem
eis constilueret. Ai ille placide.satubri orntione, ab
insiana Voluutate detorqiiere plebcm : doininaiioncm
regiatn et superba impcria exponcre : libertaiem
exlollere, scrvitulem detestari : postremo divinam
eis iram denuntiare, siquidem homines mente cor-
rupii, Deiim rogem babcntcs, regem sitii ex liomini-

fici flliuin jussii : sed populi auxilio ab exitio vindi-
catus est. Ea temi eslaic Samuel a Domino moni-
tus, rcgem adiil, verbis Domini nuntians, uti gentl
Amalec, qu.'e olim Ilebrxos ex iClgypto venientes
trnnsilu probibuerat, bcllum inferrel ; addito inter-
dicto, no quid ex spoliis deviciofum cortcupisceret.
lia 111 lines hostium ductus excrcitus, rcx captus,
geiis subacia. Saul viclus prsndoc magnitudine, prttt-
ccpti divini iinmemor, capia servari el tetri Jiibet.
Quo facto olfensus Dominus, Snmueleni atloquitur :
Poenitere se, quod Saiil regem consiitucril.

XXXlV. Dictum sarerdos regi refen. Mox .n Dd-
mino monitus, David regali Unguento perlinit , par-
vum eiiariiiium puerum, sub patre agentem, pnsto-

bus fljgitaretit. His aiqiie aliis istiusmodi frusira ^ removium.assiietumsaepiusciibara canc^e:obquod

dictii, ci^m populus in scnientia perseveraret, Do-
minum consulii : qui permotus vecordla insanse
gentis, hiliil adversum se potentSbus negandum
rcspondit.

XXXtll. IgiiUr Saul, sacerdotali priiis a S^muele
ungiiento perfusus, rex constitutus est. Ilic mx tribii
Benjamin, Cls patre orius, modesius animi, forma
excellentj erai; ut meriiodignitas corporisdignitatt
regiae conVenifct. Sed principio regni hojus ali-
qiinnta ab eo pars popoli descivcrat, parere imperio
abiiuehs, seqiie Ammoniiisconjunxerat. Verum hot
Snul impigre uttus cst : victique hostes, et venia
llcbrscis datn ; lum S:\u1 iterato a S.-imucle unctus
tndilor. Inde allophylonim irnipllone airox hellum

postea a Saule assumptus, inter ministros regiog lia-
bebaiur. Qua tempestale nllophylis aiquc Hebra^is
bello flagraniibus , cum ex adverso acies constliis-
sent, Goliath quidam ex allopliytls, Vir mir.x magYii-
tudinis el roboris, suorum ordines prxtergrcssus ,
feroclbus verbis probra in hosles jaciens siiignlarcm
ptignam ciehnt. Tum rex magna prxmia et flliae
nuptias dcspoudit ^ si quis provocantis spolia retn -
lisset : sed nemo ex idhio agtnine inggredi &m)cba).
Igitur David etiauinnm puer, pugudft se obiiilii : re-
jectisquc armis, qiiibiis infirnia a*Uis gravabatur,
virga tauium ei qninque lapidibiiS Mimplis, in pfa?-
lium proccssit : primoqtie icin, niis!«o futida h)>hle,
allophylum i>erculit : eapiu victi ti spolia abbtulil :

rtortum. LofUhi exorciiui ad ct)nVehiendum Siul iti Q gladium postca in temptum posuH ; allophyli autem

Galgalis cotistituer^t : et emn per scptem tlit*s Sa^
iiiiiclem oppcritdsesset, ut sacflneium Douiim) lieref;
(nrdante WU, bitin populii^tlitilbefetUr, iflicita pr»^
sttmplioue rex ad Vlceih sacordotis bolo^ftaustum
obtulii. m^ltumi|ue ti Snn\^e1e hicrcpitus, senipeoca-
tum pcenitenlia f^itebatu^. IgMt ex pieecato r^is
metn» omiiem exercitum pervaserAl : castra hos-
tium haud longe siia pnesens periculum O^tehde-
bant 1 neqiie euiquam exenndi in pr;e1ium animus:
|)tures iacrymat et latebras petiverant; nam prficier
Imbeciltitaiem animorum, qui alfenum t ie Don^l*
num delicto regls arbitrahantur, ih makima ferHi-
meniorum inopia «x^rettus erat ; adeo nt prteter
Saul et Jonaihan fllium ejus, nemogladium aut lan-

omnes lu fhgani vetsi , virtoriam concessere. S^ t
praelio reversis, multus tire:i David fhvor itivfdiatti
regis accendfRit : tiinehs amem bm canim omnibiia
cum InvidiA et pernlcits iiecare, ^b <(pecie homMrls
objeetare eum periculis siatnit. Ac primmn trfbn^nm
enm fecerat, ut rem bellicam curaret ; imle, cum ei
flliam spopondlssct , IMem fV>egit, eamqw^.alteri ira^
didit. Mox filia regis natu minor, Nefchol iiomfiie,
amore IHvid fl.igrare ocrcoeperal ; igiimr nvptiarinii
ejus isiiusmodi conditionem proponit : si centuin
prdepolia David ex liostlbus rctulissct, reglam virgf-
nem matrimonh» itlius cessuram : sperahat enim jo-
vtnm perlculosa audentem facHe |>eriturum. Sed
longe atiier acraius erat, evenii t iiam ut propdsue*

ceam habtiisse tradatur : ham allophyli snperiore D rat, impigre David ceiitnm pm[^poil-.i ex allophylit

bello vlciores nfeum Hebraeis ademMrant, neque
cuiqunm conficfetidi leli bellici aut ruatlei ferramenti
potestas fuerai. ^tur Jonathn au^cl ooiisllfi>, solo
armiger6 sno c6mite cast^ bostlum fngressns, vl-
ginti f^re H bosttbu^ InteremptiB, nniversum exer-
tMtnm teVfoVe peneifimt. Tnm vi»m nutu Dei in
Aigam veni, non imperia; eisequl, non ordfwes ob-
servare, omue praefsidium In pedibus baberet quod
ubi S:inl ^nimadvertii, suis propere edvkstis iTA^enies
persecnms, vietorfa potliOB est. Eo die rex edlxisse
trftditur, ne quis, nisi eonfbcris boMlbfis, cibuni
Mperet:sed ionatba Interdiciionis ejus inscius,
favo reperto, lincto spiculo tnel deguslaverai. Sed

rttolit; atque ita regis Afiam in matrimonium ac-
ceplu

XXXV. Greseebat In dies in eum regis odinm sti-
mulante invidia : quia bonoB semper mali iusectan-
tor ; igitnv ministris et Jonathx Alio impernvit, iHst
cJuB ut fnsldius pararem. Sed ionalb» cams accep-
tnaqnejiim iude tprincipbDavid fuerat : itaqne rex
Increpitus a ftlio, criMntum Imperiuni repressit. S«d
non diu malibonisnnt; namciim spiritu errorisSanl
ainigeretur, eiqoe David assfsteret dihara laboran-
tem deliniens , lanena euin ferire conatiis ett , nisi
ille lethalem ictum propere declinasiet. fixindf Jam
non oceolte, aad palam ei necem parabal : ne« nUnt

(«7 HISTOtUA BACRA. LIB. I. |{8

te David Tt%\ eredidil. Ac primam fitglens, .«d 8a- A doie nsiius, admodom senex saeerdollo fbnetol wlfe*

niiur. A nonnutlis tamen qui de lemporibus leripseHs

mtiielem se eontulit : iode ad Abimelech , posiromo
ad regem lloab conlMgit ; mox per Gad prophetam
monitus, in lerram iud» regressus, vitsB pericuiun
adiii. Ea tempestaie Saul Abimeiech aacerdotem in*
leremil, quod David recepisiei : et cum ex minlstrii
regiis nemo In aacerdotem manus inferre auderet,
Doeg Syrot cruentom minislerium exseciitut eat.
Poai id David descrium peliil. Itiuc quoque eum Saul
persecotiM est : sed inani opera ejns exiiium mulie«
baiur, quem D»minua proiegebat. Erat in deserto
gpelunca vatto recessu palens, in hujus inleriora Da-
vid se conjecerai. Saul nesciens in primo speiuncft
aditu reficiendi corporia gratia suceesserat, ibique
sonmo captttt rcquiescebai; quod ulii David anima^

(quia vere nihil de ejus annis sacra hisieria tignavlt)
Lxx annis prjefnisse populo referlnr : sed unde hM
auctoritas fuerit assumpta, non reperi. Nos in tanli
errorls copia, Chronicorom annoiailonem seevti
(quia eam ex Apostolorum Aclibns , ticui superitfa
memoravimns, profectam arbiiramur) Samuelem el
Saulem xl annos prineipatum egisse referimut.

XXXYII. Saul peremplo, David in lerra allophy-
lorum, |>erlaio ad semortisejus nuntio, miro pieiatii
exemploflevisse iradilur. Tum Chebron Juda^aeoppU
dum peiiit. Ibi rursum regali unguento illitus, rex
appelbtus esl : sed Abnery qui magister militi» Saiil
regls fueral, spreto David, Isbaal regissul fllium ro»

vtrtit, horuinlibut cunclit ut opportiinitaie utere" 3 gem consiituii.Crebrisdeindeprxliishilerduoet ne«

lur, abstinuit regis exitio : diploidem lamen ejttt
ahstttliu Mox egressus, lato eminua loeo a tergo ro-
gem allocutut eti, sua in ilium commemorans beno*
fieia, Ut taepe pro regno ejus eapui periculis objee»
lassei, tttqtte postremo praptenti lempore a Domino
tibi iraditttm ititerimere noluisset. Ad hspc culpam
Saul faieri , veniam precari , lacrymas fundere, ple^
tatemDavidexlolIere, maiiiiamsuam iiicusare, regem
e«m ei iliam appellant. Tanium ex feroci illo animo
niuialum, erederes nihilultra adversum generum an-
Surom. Sed David, quipeniiius ingenium mali specta*
tum hahereteteognilum, nihll regi credendnm rntut,
intra eremum te coniinebat. Saul vecort animi, qnia
comprehendendl generum potettas noii erat, flllam

gum concursum : pulsus Abner saepius ; fratrem itmeii
Joab, qui ex parte Davld exercllul praperat, fugieM
peremit ; quo dolore pottea Jonb, cum te Abner Da*
vid regi dedissel, jugularieum prepcepit non sinedo-
lore regis, eiijnsfidemcruenlaverat. Per idem lemptti
omnes fere natu majorea Hehrseorum pobllco coth
sensu regiaim ei totius gentit deiulemnti nam per
septem aiinos in Chehron lanium regnaverat. lii
tertio rex ungitur, annorumcireiier ixx : Allophylott
in regiium irruentes secnndis prsriiitrepnlit. Ea lem»
pcstale arcam Domini , qua; in Carialhjarim oppidOf
ut tupra reiulimus, erat, in Sion tranttiiliii ettinque
aedificare Domino lemplom in animo haberec, diff^
nuin ei responsum reddiium, Semint illiut id rosei^

suam Melchol David, ut siipra retulimus, nuptam, C ^'^'^* Bellodeinde Rtlophylosdomniif MoabltatsttH*

Phalttni cnidam in matrimonium dedit.

XXXVf. Davld ad allopliylos conrugit. Ea tem|)es-
tale Samuel dlemfunclnsei^i. Saul allophytis bellum
inflfireniibnt Domlnum consulit, nulliimque estei re-
tpontum rMdiMm.Tum per muliereni» cujus viscera
tpiriimerroritlinplevernt, Samuelem evocatumcon-
sttlii.Dieittm ei ab eoest, postero illam die eiim fllio
vieittm ab allophylis in prxlio casurum. Igitnr allo-
phyli nattrit In ho^illi solo positis, postero dieaciera
instmnnl, David lamen ex castris remisso : quin pa-
rum rr^iileram tibi illnm adversum suot fldnm fore.
'Scd co^serio praelio, llebrsci fusl : filiiregiscadunt :
Sanl equo delapsttt, ne vivus in poieElatem hosiium
veniret, fladio tno incubuii. De aetaie iinperii ojus

jngavit, Syriam tubegii, tiipendinmqoe ei iropotoit;
auri atque aeris ox pracda immentom modttn relolil.
Bellum deinde advertnro Amiiionilatex ii^ttriaCh^»
nun regia eoruni eiorlum. Syrisdonuo reiiellanlibtta^
qui cum Ammonitis in bellum conjuraverant, David
sammam rerum Joab principi militiae permiterat s
ipte a beilo remoiut , intra Hiertttalem tommamm
batur.

XXXVIII. QuatempettaieBertabenqaaradattn mhra
feminain pulchritudinit ttupro comperiam hahtiil.
Haec tnri cnjiitdam «xor, qui tum in eattrit erat ,
fuiste iraditur. Hunc David iniquo pugnie loeo ohjeo*
tum hottibut, interflciendum cttravii : ita mttlterera
mairimonio vacoara, sed jam ex slopro fravlriaM,

parum cerui comperinius, nisi quo<l in Aciibus Af>o- J) nuniero uxomm agfregavii. Turo per ifaithaa \nm^

tioltirum xt annot rpgnasse dictus esi ; quamquam

ego arbHror lum t Paulo, cujus ifla praedicatio re-

fefftttr, eiiam Samueiis annos siib regls Istius aetate

nniiieratot. Pleriqoe tnmen qiii de temporibut tcrl-

pfemntyftx evm annosregnnsteaiinoiaverunt: cni

Ofiinioni neqttaquam accedimus ; nam ea lempestaie

qoa Domini arca in Caiiathjarim oppidam iranslaia

•si, ttecdam regnare Sanl coeperat : relortnraulem

per David regem ex illo oppido arcnm tublaiam ,

com per xx annos ibi coiisiititset;ergo,cum intra id

loraiittt Saul regnaverit atqoe decetterii, parvo ad-

modiim t|»ttto tenurt imperium. Eadeni nobis de

^poribttt Soraoeli» caligo, ni qiii cum Heli tacer-

pbetam graviier incfepiiat, licet agoiltt
8tig;iiionem Domini non effugit : namque fiiiura et
furtivo illo concubittt edituin paucot post diet attiir
sit, maiiaque in domum familiattH|ueejus exsecrin-
da accideruni; ad exlrcmuni Absalon filius ejus araii
iifipia advertut patrem suttalil, regno eura d^cll^
cupiens. Adversiis liunc Joah aeie ooafllxil, admoni^
tus a rege, ut victo pareeret : ted iiie, tprcio iinpo<«
rio, parricrdialet oonatus ferro ultut esL FlebiAis ea
victoria fuiase regi iradiiur : tania in eo pietat eratt
uieiiam parricidae ilio ignosci voluerit. Vix hoc bel«
ium exstinclum videbutur, aliud rurtum exorUun
Sabaca quodam docc, qui jpettimoro quemqne J|d

m SULPIGU SEVERI IM

armsi incitaTerat : sed propere moius omnis morte A tassis annorum, quam amplius, annoiarim. Sed non

ducis repressus. Crebra deinde adversus allophylos
David praelia secundo evenlu habuit : cunclisque
bello domilis, et lam exteris quam domesticis moli-
bus compressis, florcniissimum regnum in^aceba-
bebai. Tum eum subiiacupido incessit, ad meliendas
Imperii vires, populum censere : iia a Joab miliiise
mngistro decies cenietia el trecenta civium millia di-
ntniierata. llujus eum facti mox piguit poeniiuitque,
vcniam a Domino peiens, cur in id animos extulissct,
ut regni suipotentiamexsuorum potius muliiludiue,
qijam cx favore divino sestimarct. Iiaque missus ad
eum nngelus, trinan) ei poenam denunliat, datque
arbitrium unam eligendi : sed proposita triennii fame,
triuni meosium fuga, morte iriJui ; fugam et famem

dubito librariorum potius Degligeniia, praesertim tot
jam saeculis intercedentibus, veritatem fuisse cor«
ruptam, quam ut propheia erraverit : sicut in hoc
ipso nostro opusculo futururo credimus, ut de8cril>en«
tiiim incuria, quae non incuriose a nobis sunt digesta,
viiienlur. Igitur SAiomon coeptum lempli opus vige-
simo anno explicuit. Celebralo deinde ibidem sacri-
ficio, dictaque oratione, qua populum templumque
benedixit, Dominusad eum locutus est, denuniians
fore, si quando peccassent ac Dominnm reliquissent,
templum illud solo xquandum. quod jampridem im-
pleium videmus, et mox .... connexum rerum ordi«
nem exponemus. Interea Salomon florens opibus»
omnium qui umquam fuerant regum ditissimus, qui-

detesialus, mortem elegii : momenloque temporis B que semper ordo rernm est, abopibus in luxum et

Lxx millia virorum inieriere. Tum David videns an«
gelum, cujusdexlerapopulus prosierncbatur, veniam
precari, seque unum pro omnibus poena^ objicere :
se dignum exiiio, quia ipse peccasset* Ila aversum
plebis supplicium. David in loco, in quo angelum vi-
derat, aram Domino statuit. Mox anni^ et morbo in-
fraclior, Salomonem filium, ex Bersabee Uriae uxore
susceptum , successorem regni consiituit. Is regali
UDguenio per Sadoc sacerdotem unclus, patre adhuc
incolumi rex appellatus. David, cum regnasset an-
DOSXLdefunclus est.

XXXIX. Salomon inilio regni urbem muro cir'
cumdedii. Uuic per soporem astare Dominus visus
est, petendi quse veilet tribuens oplionem. Sed ille

vitia delapsus, cum adversum iuterdictum Dci ex
aiienigenis conjiigia sumpsissei, et jam septingentas
uxores et trecentas concubinas haberet, idola.eis
ritu gentium suarum, quibus litarenl« constituit.
Quibus rebus aversus Dominus, graviier increpiio
pcenam denuntiavit, fore ut regnuni ex parie majore
adempium filio, servo illius traderetiir ; idque ita
accidit.

XLL Nam defuncto Salomone anno imp^rii qua-
dragesimo, cum Roboain filius anno aetatis sexto et
decimo regnum patrium tenere coepissei, pars populi
ab eo offensa discedit. Etenim cum iaxari sibi sti-
pendium poposcisset, quod Salomon gravissimum
imposuerat; repudiaiis precibus supplicum, favorem

non aiiud sibi quam sapienliamdari poposcit.reliqua C aniversx plebis averierat : itaque consensu omniumy

omnia parviaestimans. Itasomnoexcitatus, ciimante
sacrarium Domini constitisset , indultae sibi a Domino
sapientiae documentum dedil. Namque duae mulieres
una in domo diversantes cum eodem tempore pue-
ros edidissent, atqiie ex hisalter post diem terlium
nocte obisset ; mater defuncli somno alteriusinsidiata
mortuum suum supposuit, viventem abstulit. Inde
inter eas de puero altercatio ; postremo res ad regem
delata : difficilis judicii absolutio inter negantes, ubi
tesiis deerat. Tum Salomon divinae sapieniiai mune-
re pcrimi puerum, corpusque ejus dividi inter ambi-
gentes jubet : cumque unaearum judicio acquievisset,
alia vero cedere polius puero quam discerpi eum
nuillet ; Salomon ex affectu feminae hanc verematrem

Imperium ad Hieroboam deferiur. Is medio genere
ortus, aliquamdiu Salomoiii servitutem pependerat :
sed cum ei responso Achiae propheiae regnum He-
braeorum annuntiatum comperisset, necare eum
dam destinaverat; quo ille metu in iOgyptum confu-
git : ibique uxore accepta ex stirpe regia , cognita
demum Salomonis morteinsolum patrium regressus,
voluniate populi, ut supra relulimus, sumpsit impe-
rium. Penes Roboam tamen duae tribus, Judae ct
Benjamin, resederant : ex his ad trecenta millia pa-
ravit exerciluin. Cumque acies promoverentur, ver-
bis Dei populus admonetur, praelio abstineret : cx
suo nutu Hieroboam regnum accepisse. Ita spreto
regis imperio, exercitusdilapsus, Hieroboam impe-

esse conjectans , puerum illi adjudicavit, non sine ^ riuin invaluerat : sed cum Hierosolymam Roboam

eircumstantium admiraiione isiquidem lateniem ve-
ritaiem prudeniia protuiisset. 4ta in admirationem
ingenii prudentiaeque ejus reges Ticinarum gentinm
amicitiam ub eo foedusquc petiere, paraii imperata
faeere.

XL. Queis opibus confisos, templum Doinino im-
mensioperisfacere aggressus, paratis per triennium
impendiis, qiiarto fere imperli anno primum funda-
mentum jocit, a profectione Hebraeorum ex iEgypto
anno fere octavo et octogesimo ct quingentesimo :
licet libro Regnorum tertio ccccit. fuisse referantur ;
quod nequaquam convenit : siquidem per seriem
superius comprehensam /acilius fncrit, nt minus for*

obtineret, ubi templo a Salomone facio populus sa-
crificare Domino consueverat ; veritusHieroboam, ne
abeoplebem religio averleret, statult animos ejus
soperstitione occupare. liaque vaccam auream in Be-
thel, alteram apud Dan constiioit, quibus populus
litaret : sacerdoiesque, omissa Levi tribu , ex plebe
instituit. Invisum Domino flagitium expostulatio con-
secuta. Crebra deiiide inter reges praelia : dubio
eventu regnum obtinebant. Roboam septimo et deci-
mo impcrii anno exacio, vita functus est.

XLII. In hujus locum Abiu fiiius cjus regnum
Hierosolymae sex anoos tenuii ; quamvis iu Cbroni^
els triennio regnasse referainr* Huic Asa filius sud*

m HISTORIA SAGRA. LI6. I. Ii2

cessit, 21 David quinlus fere « quippe abnepos ejus. A bus occc fere et l inter eos inde orla cst altercaiio :

Fult religiosus Doroini cullor : namquo deletis aris
Incisque idoloruro, vesiigia palernx perfidias sustu-
lil, foHlus cum rege Syriae firmavit : ejus auxilioHie-
roboa regnoro , quod lum a filio tenebatur , multa
cJade affecit; ac saepe victis hostibus prxdam ex vi-
eioria retuiit. Post unum ei quadragesimum annum
aeger pedibus decessii. Huic iriplex peccatum ascri-
bitur : unum , quod socielaie regis Syriac nimium
confisus sit : alterum , quod prophelam Domiui boc
ipsum increpaniem in vincula conjecit : tertium,
quia in pedum dolore remedium non a Domino , sed
a medicissperaveril. Sed initio regni hujus, Hiero-
boam rez decem tribuum defunclus est ; regnum
Nadab filio reliquit. Is malis operibus , et tam suis

Elia Dominum praedicante, illi supersiitiones suas
asserebant; posiremo placuit fieri periculum , ut, si
cujuscxsam hosiiam missus coelo ignis absumeret,
rata esset religio quae virtutem edidisset. lia sacer-
doies occisO vitulo Baal idoluni invocare coeperunt :
frustraque consumptis invocaiionibus imbecilliiatem
domini sui tacite fatebantur. Tum vero Elias irri-
dens eos, Ne forte, inquit, dormial : clamate ve he-
nientius, ul somno quo tenelur cvigilel. Enimvero
miseri trepidantes mussare, et tamen quidnam Elias
faciurus esset exspectare. At ille caesum vitulum
imposuit, cum prius sacrarium aqua opplesset : in-
▼ocatoquc Dotnino, exspectantibus cunctis ignis coelo
delapsus aquam cum bostia absumpsil. Tum vero

quam paternis meritis invisus Domino, non ulira B populus solo stratus Dominum fateri, idola exse-

biennium regno potiius e&t, privataque imperio in-
digna progenies. Baasam Achiae filium successorem
habuit, aeque a Dominoalienissimum; isque sextoet
vigesimo imperii anno defunctus cst. Regnum ad
Elam filium devolutum , ncc ultra biennium reten-
inm ; namque eum Zambri princeps equitum epu-
lantem interfecit, regnumque occupavit : vir perinde
in Domiuuro atque bomines impius. Ab lioc pars po-
puU secessit ; Thamni cuidam regium nomen dela •
tnm, sed Zambri ante bunc septem annos et cum
eodem duodecim regnavit. At in parte tribus Judx
Asa moriuo , Josaphal filius ejus regnare coepit , vir
religiosis virtutibus merito clarus. Is cum Jambri
pacem babuii ; defunctus est autem , cuinjregnasset
annos v et xx.

XLHI. llujusimperii tempore Achab, Jainbri fiiius,
rex decem iribuum fuit , uitra omnes in Dominuin
impius : namque Jez^ibel filia Basae regis ex Sidone
In matrlmonlo accepta Baali idolo aram lucosque
constiiulCy et prophetas Domini interemit : quo tem-
pore Ellas propheta oratione coelum conclusit , ne
plQviam terrae daret; idque regi denuntiavit , ut se
impius causam mali esse cognosceret. Igitur suspen-
sla cobIo aquis cum loca omnia adusta solis ardoribus
non victum hominihus , non pabulum jumentis da-
rent ; ipse se intra periculum famls propbeta con-
diiserat. Ea tempestate cum eremum petiisset ; cor-
vis cibum ministrantibus vixit , aquam torrens pro-
ximus, donec aruit, dedit. Inde admonitus a Domi-

crari : postremo Eliae jussu profani sacerdotes com-
prehensi deduciiquead torrentem, necati sunt. Re-
deuntem inde regem propheta prosecutus est :sed
cum ei Jezabel regis uxor vitae periculum pararef,
ad remotiora secessit. Ibi eum Dominus alloculus
est, septem millia vlrorum esse adbuc pronuntians ,
qui se idolis non dedissenl : miruro id Eliae fuit , qui
solum se a sacrilegio immunem esse crediderat.

XLIY. £a teinpestate Acbab rex Samariae vineam
Nabuthaei adhiercntem sibi concupivit ; quam curo
ille ei vendere noluisset , dolis Jezabel interfectus
est : iia Achab vinea potitus est,^cum tamen Nabu-
thaei mortem doluisse rercratiir. Mox per Eliam
verbo Domini increpitus, agnitoquc crimine , cilicio
G indutus egisse poeniteniiam Iraditur, quo facto im-
minentem poenam avertit. Namque rex Syriae magno
cum exercitu, diiobus et iriginla regibus in sucleta-
tem belli adscilis , fines Samariae ingressus , cum
rege urbem obsidere coepit. Arciis deinde obsesso-
rum rebus, dat belli conditiones : Si aurum et ar-
gentum et leminas tradidissent, fore uli vitae eorum
parceret; sed tam injustis conditionibus extrema
perpeti saiius visum. Et cum jam omniiim desperata
esset salus, propheta a Domino missus regem adit ;
hortatur ut in praelium exeat, cunclantem multis
confirmat:ita eruptione fact:!, fusi hostes copiosaque
praedareperia. Sed post annum reparatis viribus Sy-
rus in Samariam regressus^ acceptam cladem ultuni
ire cupiens, rursum victus est, eo praRlio cxx millia

BO Sareptae oppidiim peiiit : ad mulierem viduain ^ Syrorum interiere : regi venla data : regnum el et

diveriit ; cumqiie ab ea esuriens cibum peieret , illa
causari , non esse sibi nisi pugillum farris et pusil-
lum olei : quo absumpto una curo filiis morlem ex-
spectarel. Sed cum Elias verbis Dei polliceretur nec
bydriam farre, nec vas oleo esse minuendum ; mu-
lier poscenti fidem non cnnctata propheiae credere,
promissorum fidem consecuta est; siquidem divinis
ineremenlis taninm accresceret , quantum quotidie
deirahebat. Eodem lempore ejusdem viduae filium
nortaum Elias in vilam reduxit. Tum Jussu Domini
regen adiit , exprobratoque ei sacrilegio , poposcit
«d se omnem populum eoogregari ; qul cum propere
MnHr^iiiaitti acf itii Idoloftim ae lucorom aacerdotu

pristinus staius concessus. Tum Achab verbis Dei a
propheta increpilus, cur abusus divino munere hosti
sibi tradito pepercissel. Igitur Syrus post iriennium
bellum Hebrxis intulil :adversum bunc Acliab pseu-
dopropheiaruro iropulsu in [praeiium descendit ,
spreto Michaea propheta et in vincula conjecto,
quod ei exitlabilem fore pugnam denuniiasset, ita eo
praelio Achab inierfecius Ochoziae filio imperium
reliquit.

XLV. Is xger corpore ciim ex ministris, qui ido-
lom pro salute ejus consulerent , misisset ; Elias
a Deo monitus obviam se eis obtulit , increpitosquo
femintl^ire ref t Jubet 4 mortem (sjus coitiecutttratftA

iSA SULPICn SBVERf liu

Tiiin rax c6rtiipre1)6ndi eiim ac (teJuci ad se Jabet : A nem temporum perse(|ui placet, Clironlcorum aucto-
sed missi, coelest! igne absumpti. Uei , ul proplieta

praedixerai, olHit : successit auleni Jorari^ ei frater
e}u^, isque duodecim annis imperio poiiius est. At
in pai (e duaruin Iribuum Josaphat rege defuncto
JorJin fillus regnum tenult annos duoilevigiiui. Is
Aciiab flliain uxorem habuit, socero quam palri pro-
pior. Post huuc Ochozias flllus Imperium adeptus
est : hoc regnanie Elias iranslatus reFertur. Eudem
tempore Elisaetis disclpuliis e]us multls signis potens
exsiitii, quae oinnia notiora sunt quam ut nostro
stylo egeani : ab eo vidux filius rcsuscitAtus, et S^-
rus lepra purgaius, ei famis tcmpore omnium rerum
copia fugatis hosiibus invecta , ct in tisiim trium
exerciluum aqux prxblt.T, ct de cxiguo olei Immo-

ritati accessimns.

XLYIl. fgiiur Amassise Ozia fllius successit ; nain
in parlc dccem tribuum Jons diem functus Joram
Qllo locum feceral : postque hunc Zncharias ejus
fillus regnavli. llorum nbs regnnm, omniumque qui
in parte decem tribuum SamarisB pr.Truerunt , an-
notabda esse tempora non putavimus : qula hrtii*
latl studentes, siiperflua omislmns : et ad cognltiCH
ncm temporum ejus potissimum partis annos cre-
dimus persequendos , quae !n capiivitatem posteriiis
abducta prolixius tempus In regno habuit. Igltur
Ozias regnum Judae adeptus prascipuaro ciirani Do-
mini cognoscendi habult , Zacbaria propheta pluri-
mum usus ( Esains etiam sub hoc primum prophe*

dicis incremenlis soiuiuiu mulieris debitum ei Ipsi B lasse traditnr), quo merlto prosperis eventibus ad«

sufTicicns vivendi substantia data. Hujus temporibus,
ut diximus, Ochozias duarum tribuum erat rex ; de-
ccm vero Jorain , ut siipra reiulimus , iinperabat :
inteniiie eos foedus ictum ; nam et adversus Syros
junctls viribiis bellatum, et ndversum Jehu , qut
per prophetam in regem dccem tribuum uncius
fuerai, parlter in praellum egressi, eadem pugna
interiere.

XLVI. Sed rcgnum Joram Jebu tenuit. Poiito
Ochozia In Jodaea rege, qu! uno annorcgnavit,matet
ejiis Goiholia imperluin occupavlt ademplO nepot!
imperio, etiam tum parvo puero , cui Joas nometi
fuit : sed huic ab avfa praerepinm imperfum , post
octo fere annos per Sacerdoiem et popultim tfepuhsSi

vcrsns flnitimos bella gcssit. Arabas eiiam devlclt.
Jamque ^gypttim terrore nominis sui conctisserat ,
elitusqne secnndis rebus illicita praesumens, incen-
sum Deo obtiilit : quod solis facere sacerdntibus fat
erat. Itaquc cum per Azariam saeerdotein increpltus
eo loco decedere cogeretur , atque in Iram exarsts-
set, lepra oppletus decessit : quo morbo alfbctns vita
ninctus est, ciim rcgnassel annos daos et quinqua-
ginta. Regnum Inde Joathjie (ilio datom : isqne ad*
modum sfinctus fuisse traditnr , prospereque Inipe*
riutn administravit : gentem Ammonitanim bello
victam stipendium prsesiare eoegit : regnavit autem
aunis XVI eldemque Achaz fllius siiccessit.
XLYIII. Celebris elrca hxc tempora Nimvitantm

avia redditum. Hlc Inilio regni observnhthisimin dl« C fidcs iraditur. Id oppidum, olini ab Assur Soni flllo

vini cultusfuit, mngnl>que sumptibns teiViplum exor-
navii : post adulatione principum depravatns , ado*
ratusque ab ris, Dei Iram mcmii. tiamquc ei Azatief
fex Syriae bellum itttulit : inclinatlsqtt^ rehits suis,
auro lempli pacem rodemit, nectnmcn ea votitits est,
fnctl invldiaa su!s iiiierfectiis anno imperti qiiadra^-
gesimo. Huic Amassia fllius succe^sit. At in part6
decem tribuum defVincio Jehti Jnaehas fllltts ejus reg-
n.ivft, invisus Deo malis operibus, ob qu» regnum
ejus Syris praedse ftiit , douec Dei intsericordia de-
ptilsls hostibos prisllnnm liabere statOm ccepenmi.
Joachas diem functns Joae fliio reliqoit regnum. h
Amassi:e regi dnarom trihnuni eivile beilclm intulil,
victoriaque potiins multiln praedam !n regnnm stium

condilum , capitt regni Assyrionim fuit, freqo^us
lum Incolentinm mullitudine , alens viroriim millia
t et XX, atqiie, ut in magno populo, abnmlans viiiis.
Queis Deus moius Jonnni prophetam cx Jiidae» Imi
pt^ccpil , ae denuntiare nrbi exeidium , siciii ollm
Srtdoma et Gomotrha dlvinis igntbus conflagressent.
Vernm prophet apritedlcatiOiiis istiiis mlnlHierium de«
trectans, non coiitumacin, sed priescieniia qua vide
bat Dominom poenltentia popnli placaDdum , navim
qnae ionge divena regione Tbarsos petebat, con-
scendit. Sed, ubl in altum processum, nautae saeviti»
maris compulsi, qoisnam essei mali causa sorte ett-
ploravere. Cum auper Jonam sors decidisset, taiu«
qoam placnlum tempestatis in prefundiim projcciu^

convertit ; idque Amassiae ob delictum accidlsse ira- D est : ex< eptnsque a ceio, maiino monsiro, ac devo-

dilitr : siquidcm Idumaeorum flnct victor fngresstts ,
idota gentis ejns assnmpserat. Hic novem antifis
regnasse scribiiiir, qiiantum in iibris R^norum fe-
peri : sed !n Paralipomenis, alqiie eilam in Chronl-
eis, novem et viginti annos imperium tenulsse an*
notatum est ; ea nimirum id per^uadente ratione ,
qune iu his Regnorum librit facife perspic!! potest.
Jornm enim rex dccem tribuum octavo anno imperil
Amassire tradiltir regnare c(Bpisse,unuinqueetqua<«*
dragiiiin tinnos imperium lenofsse : regnanle demom
Ozla Atnnsstx fllio, qiinrto imperil ejiis anno deftin-
etits esi ; qua ratione Vrginti et novem annos Amas-
$\t^ effecit. Itaqoe iios lioc ipsim siecmi, qiiia ntio-

ratus.posi triduiim fere Ninivitarnm litloribiis ejeciua
Jussa praedicai : Urbem scillcet ob peccnia populi iH-
dno perituram. tgilur non dissimiilanter , ut olim
Sodomts, aodiia est vox Prophetsa : ao statlm jnssn
rrgis ex^ptoqne popnltis universus , qttin et recont
nati , cibo potnqne abstlnentur : jumenta Kideni et
diversi generis animalit compnlsa fame ae siti la-
tfiei^lTintium speciom cum hominibfis pracbebanL lia
immiiielis malum aversam. Joiiae npud Deiim con-
qiiei^i, it«od fldes dictis non adfiiissei, responsum,
Pceniientibus veninm negarinon posse.

XLIX. At in Samaria Zadinriam reg nm a^oduM
implum, qoem Mporlos regnaita nemorafiBiaa, 8e|«

liS IIISTOftiA SACRA. LtB. I. i^

bquidnm 1nler6mli,i^egniim.'in6o6ciipaVil : idemqiie A periculi Tore: divinitm antoin rnxitium non defto-
Man» tnsidiis, eiemplo facti i;ui, perit. Itaneereptnm

Sellae Imperlunn lennll, filioque PaHie reliquil : eum-
dem vero Pache quidam ejusdem nominis intercinit,
r^numque occap.ivit ; mox ab Osee peremptiis, eo-
dem scelere qoo as^umpserat imperium, amisit. Hic
nhra omnes reges superlored impius, poenam sihf
pcrpeiunroquegenti captivitaiem a Oeo meruit; nam-
qae ei SalmaDsssar rex Assjriorum ininlii belliim ,
victntnque tributarium sibi effecil. Scd cum occnliis
conslKis rebellionrm pdrnret , regemque iEtbiopuiti
qtii tnm iegyptmn obiinebat, in nuxilium accerserit,
iilque Salmanassar comperlssei, perpetuis eum vin-
cnlis in carcerem conjecit , urbemque excidit : po-
polum «niversum in regnum suum abduxit, Assyrfis

turum.

Ll. Nec mutto post tharacas rex jEthioptam re-
gnum A<;syrtorum invadii : qno nUntio Sennacherib
ad sua luenda conversus, rreinens et clamitans, Vlc-
tori sibi victoriam eripi , l)ellum omisit , mlssis ad
Ezpcbiam lilleris cum verborum contnmeHis denun-
tinns, sc panlo post rebusdoml compositis ad exci-
dium Jndxne mattire redilurum. Sed nihil his li!xe-
cbias motns orasse Domiiium traditur, ne hanc tan-
tam hominis insolentiam innltam sineret : ita eadem
nocie Angelus eastra Assyriorum nggressus, multa
homiiium millin tethodedit;rex trepidus in oppidum
Niniven confugit, ibique a flliis interfectus dignnm
se exlium tulit. Per idem tempus fezechlas apgcr

in tiOstili solo ad custodiam posllis (exinde ea pars B eorpore, morbo incnbueral. CumqBC Esains ei ver

Samaria appellata : quod tingua Assyriorum tuttodn
SntnarHas Vocalnt), ex qulbiis pleriqne divinas ce-
remonias receperuiit reliqnis in errore gentititatls
persevcrani^bns. fioc bello Tobias in captivitaterik
diictns est. At in parte duarum iribnum rex Achat
6b hnpieiatem invisas Deo» cmn finiiimorum bellis
ssepe premerdmr, deos gentiom cotere decrevit, ni-
mirum qnia eorum auxilio victores frequentibni
pneliis exnliissent : ita tn hoc nefariz mentis pia«
ciilo diem Aknctus est, cum xvt annis in regMi
fnisset.

L. iliiic tezcehins hliu!) succeAsit, multuin pnterni
(lissimilis ingenii : namque Initio regni populuin
sacerdote&iine ad Dei culium cohorlatus , multis
disseruit. tJt rrequenter cnsiigaVi a Doinino, sa^pias C
essent misericordiam cbnsecuti : ut postremiim
decem tribus in captivitatem nupcr nddncUe sacrt-
l«*Kii posnas dissolverenl : curandnm eis sodnlo , ne
«^adem pali wereaiitur. Jla conversis ad religionem
omniiiin animis, leviias saccrdotesquc omnes ad ce-
lcbranda serundnin iegem sacrificia ordinavit : ce-
lebrarique Pascha instiluit, quod jara pridem fnemt
omissum ; cumque dies feslus adesset, diinissis per
omnem terram nuntiis : conventus diem edixit : ui,
fi quis post abductionein deceni tribnum in Samaria
reia^tssMi « ad •ofteiine aaenHn cAnvenirent : iu
freqoeiititttimi c^nventn ^iea «acer {Niblica lauiiia
exactM, Imigo fMt iatervaHo reli|ione iegitima per
CieelHAm restituta^ Pari deiiide indnstria qua di-

bnm Domini annnntiaSset, vitx ejus finem adesse,
fles^e rex iraditur, lin xv annos prorogaH sibi ad
viiam meruit : quibus peraciis, nono et vigesimtl
iinperii anno decessit , regnum Manasse filio rell-
quit. I^ a paire multum degenerans, reiicto Domino
ciiltaras impias exercuit : obquod in potestatem
Assyrlorum Iraditns, inalo «oactus agnovit errorem,
populumque adhortaius est, uti relictis idolis Domi-
num coterent. Nitiii sane dtgnum memoria gesslt :
regnavit antem annos v »t l. Amon deinde fllios
ejus regnum adeptus est, nec ulira blenniam eo po-
tiius esi : paternaR impietatis haeres , Domini negll-
gens,suorum insidiis circumventns periit,ad Josiam
filium imperium devolutum.

Lll. Is admodnin religiosus fuisse traditur, sum-
maqne ciira divina ndministrasse, Relchia sacerdote
nsns bene. is cum in femplo librum verbi Dei scri-
ptom, repertutn a $acerdote icgissei, quo contine-
balur, llelNraiam genieni ob crebras impietates et
sncrilcgia deiendnin ; piis ad Dcum precibns fleiuqiie
jugi iiiiminenteni clndem averiit. Quod nbi indul-
tnm sibiper Aoldam prophetissam comperit, niajore
cnrn, ntpole obligalus divinis beneficiis, cullum Dei
exercuit. Igilnr vasa omnia anteriurum regum su-
perstitionihns idolis consecrala cremavil ; namque
eo profani riiiie invaiuerant, ut soli ac Wfm divinos
bonorea darent, eisdemque etiam ex iiietaliii sacn-
ria Kdiftcaretit s qnibas Josias in pulverem redaciift,
sacerdotes quoque profanarum «dium iuterfecit.

vini curaverat , rem bellicam adminislravii , allo- D Sed ne sopulcria quidem impiorum pepercil : quod

phyiooque freqneuiibua prselits Gontudit « donee ei
Sennaeberib rex AMyrtGnim bellura iniulit. Magno
enm exercim inea ejug ingressusi iaieque agris
vaataiis, nulio obaiitenie urbia ohsisidionem urge*
Imh : Ezecbiaa enim multitudine inferior, non aiisus
manuro coMerere» muris se tuebeiur. Rex Assyriua
poriis adsultaAa, minilari excidium, deditionem im-
perare : Ezeehlam frustra Deo confidcrc : se Dei
flotn poiiue arma aimipaifise : victorem omiHuin gen-
tiom, eversorem Samarias eifugi iion posae^ ni mar
tnra deditione aibimet conauluisset. In hoc rerniu
itatu Eseelrias Deo freius, Eaeiam prophetam con"
iBiil» ejntqne raaponao edoeeiur, Nibil ex boaie

olim praedictum a propbeta , impletuni animadver-
sum est. Hujus ociavo et deciino imperii anno
Pascka oelebratuin. Post trieunium fere advcrsiu
Necbao regem >€)gypti , qui bellum Assyriis infe-
rebnt, in pra^lium egressus, priusqiinm inter se
acies concurrerent , sagitia ictns esi : exqiie eo
vulnere in urbem relatus » decessit , cum regnasset
annos i el xx.

LIII. Joacbas inde filius ejus rognum adeptus, iri-
bus mensibus tenuit, captivitaii ob impietaiem desr
linaius : naoique eiiiu Necbao rex i£gypii viciuiH
captnmque duxUi nec mujto post iu vinculis dicin
fuHctua esu J«da;is atipendium annuum imperauim ;

Ii7 SULPIGII SCVERl 188

rez eis Eliachim arbitrio vicloris datus, qui postea K nosor bellum intulit , compulsumque intra muros

immutalo nomine Joachim vocitalus est. Hic Joachae
frater , Josiae filius ruit, fratri quam pairi propior,
sacrilegio invisus Deo. Igitur cum regi iEgypiio pa-
reret, quippe cui tribuium penderet , Nabucbodo-
Dosor rex Babylonius Judxam lerram occupavit ar-
rois , et per triennium jure belli vicior possedit :
etenim cedente jam rege iEgypii, determinaiisque
intcr eos imperii finibus convenerat, Judsos ad Ba-
bylonem peninere. Iia cum Joachim, exactis in re-
gno annis undecim, filio ejusdem nominis locum fe-
cisset, isque regis Babylonii in se iram concitasset
^Deo nimirum agente, cui constilutum erat Judxam
gentem captivitati et internecioni dare), Nabuchodo-
nosor Hierosolymam cum exercitu ingressus, urbem

confug<^re triennio obsedil. Qua tempestate Hiere-
miam prophetam , qui jam sxpius imminere urbi
captiviiatcm pronuniiaverat, consulit , si quid spel
forsitan superesscl. Sed ille coelesiis irae non igua-
rus, eadem saepius inierrogaius respondit , ipsi regi
specialem poenam denuntians. Tum vero Sedecbias
in iram excitatus , trudi prophetam in carcerem jU'*
bet : moxqueeum crudelis facii piguit; sed obsisien-
tibus Judxorum principibus , quibus jam inde a
principio moris fuerat bonos premere, absolvere in«
nocenlem non est ausus. lisdem cogenlibus, in lacum
immensi profundi , coenoque ac sordibus, aique ex
eo exiiiabili feiore horridum, demissus esl , ut ne
simplici quidem morie exspirarei. Sed rex licet im-

murosque ac templum solo stravit : auri immeusum B pius , aliquanio tamen sacerdotibus milior , educi

modum, et sacra ornamenta vel publica vel privata,
puberesque omnes virilis ac muliebris sexus transiu-
Ht , relictis , quorum imbeciliiias aut aetas fastidio
victoribus fuit. Quae turba, inutilis servitio, exer-
cendis colendisque agris, ne incultum esset solum ,
deputata : eisdemque rex Sedechias praepositus ,
ademptis viribus inani tantum umbra regii nominis
coDcessa. Sed Joachim iribus mensibus tempus im-
peril habuit. Is cum populo Babyloniam translaius,
et in carcerem conjectus est. Trigesimum post an-
num emissus, alque a rege in amiciiiam receptus^,
meusaque et consiliis pnrticipatus, non sine solatio
depulsae calamitatis decessii.
LIY. Inierea Sedechias rex turbae inutilis, quam-

prophetnm de lacu et carceris cusiodiae reddi jubet.
Inicrea obsessos vis hostium et penuria urgebat :
consumplisque omuibus qu;e mandi poterant, fames
invaluerat. Iia defessis inedia defensoribus, oppi-
dum captum incensumque : rex, ut propheta dixe-
rat, efibssis oculis, Babyloniam translatus : Hiere-
mias misericordia hostili carcere exemptus. Cum
eum Nabuzardan princeps regius captivum cum cx-
terisduceret , delata sibi optione ab eo, utrum in
solo patrio deserto desolaioque subsistere , an se-
cum abire in summis honoribus vellet, residere in
patria maluit. Nabuchodonosor , abducto populo ,
residuis (quos belli condilio vel praedae fastidium re-
linqui a victoribus fecerat) Godoliam ejusdem gentis

quam sine viribus, infido ingenio et Dei immemor , G prapposuit, absque ullo insigni regio aut imperif no-
qui nou intelligeret captivitaiem ob delicta gentis iU mine : quia praeesse paucis et calamitosis nulla
latam, postreniis deuique malis debitus , regis ani- dignitas erai.
roum ofliendit. Ita ei post novem annos Nabuchodo-

LIBER SECUNDUS.

1. Gaptivitatis tempora prophetarum vaticiniis
atque actibus illustrata sunt, maximeque Danielis
egregia ad conservandam legem perseverantia, et in
absolutione Susannae divino consilio, caeterisque ab
to gestls , qua: ordine persequemur. Hic sub rege
Joachim captus deduclusque Babyloniam , parvus
admodum puer : postea ob elegantiam vultns inter
miiilstros regios assuroptus, unaque cum eo Ananias,
Misael et Azarias. Sed cum eos rex delicatioribus
cibis curari prai^ceptsset , idque Asphanse eunucho
negotiidedissel, Danlei paternarum traditionum me-
mor, ne ex mensa regis gcniilium cibis participarel,
poposcit ab eunucho, ut legiiroiiiibus tanturo uie-
rentnr. Gausante Asphane , ne dissimulatum impe-
rium regis coiisecutura macies proderet, Daniel Do-
nino fretus pollicetur, majoris decoris sibi vultus ex
legumlnibMS quam ex cibis regiis fore; fidesque

Qieitf adfttit, lu dt ininime eorutn ttiUus eompaN^

biles haberentur, qui imperialibus impendiis procu-
rabantur. Igilor a rege in honore et gratia adhibiti,
prudentia ct disciplina brcvi omnibus regis proximis
antelaii. Per idem tempus Susanna quaedam Joachim
l^nupta, spectaiae femina pnlchriiudinis, a duobus
presbyteris appelita,cumimpudicisnonacquievissei,
falso crimine incessilur : iisdem presbyteris defe-
rentibus, in remotis locis adolescentem . cum ea de-
prehensum, sed illum juvenili aiacritaie senum ma-
nus effugisse. Ila presbyieris fides habita : judicio
populi Susaniia damnatur. Qnae cum secundum le-
gem ad supplicium duceretur, Daniel tum annos
naius XII, increpitis Judsels quod innocentem morii
dedisscnt, reducere eam in judicium, causamque
denuo audiri posiulat. Enimvero muliiiudo Judaeo-
rum quae lum aderat, non sine Domino existimans
puerumcontemptaeaetatulac in hancconstantiam pro^

»>uni«se) favore aceommodaio, ln eonellium mnfil^

UISTORIA SACRA. LlB. II.

• 130

lur. Initur denuojudiciumiDanieli, ul iiiter majores A ^ut rebellibus occupaium , aui dedentibus scniper

naiu resideret, delatnm. Igitur separari accusatores
jubet : unumque ex eis interrogat, sub cujus geueris
arbore adulieram deprehendisset. Ex varietate re-
sponsi falsitas deprehensa : Susanna absoluta : pres-
byteri , qui ioDOcenti periculum creaverant , capite
damnati.

II. Ea tempestate Nabuchodoiiosor somnium vi-
dit mysterio futurorum mirabile , cujus inlerpreta-
lionem qimm per se non posset evoivere, adscitis ad
ioterpretandum Glialdseis, qui magicis artibus extis-
qne hostiarum scire occulta et futura praecinere vi-
debantur : mox, veritus ne more hominum non vera
sed placita regi ex somnio conjectarent , visa sup-
primit, poposcitque ab eis, ut, si vera in his divi-

pacis specie tradituin consiat; exercitibusquc no«
stris , urbibus atque provinciis permistas barbaras
naliones, et prxcipue Judxos inter nos degere, nec
tamen in mores nostros transire, videamus. Atque
hjfic esse postrema lempora prophetx annunUant :
in lapide vero sine manibus abscisso , qui aurum »
argeiiluni et ferrum testumque comminuit, Christi
flguram esse. Is enim non conditione humana edi-
tus (i^iqnidem non ex voluniate viri, sed ex Deo na-
tus est) niundum istum, in quo sunt regna terrarum»
in niliilnm rediget, regnumque aliud incorrupium
atque perpetuum , id est futurum saeculum , quod
sanciis paratum esi, confirmabit : de quo uno adhuc
quorumdam fides in ambiguo est, non credendum

iiatio esset, somnium ipsum sibi dicerent : tum de- B de futuris, cum de praeteritis convincaniur. Igitur

mum interpretationi eorum crediturum , si prius
enuniiaiido somnium ariis periculum fecissent. llli
vtTO taniam molem abnuenies, non esse id budianie
opis confitebanlur. Rex motus, quod falsa divinandi
professione homines erroribus illuderent, cura as-
tricti pr:eseoti negotio nibil scire se coiifitereniur :
ita edicto regis in eos animadversum, palamque om-
ues htijus artis interficiebantur. Quod ubi Danieli
compertum, regis proximum appellat : enuntiaiio-
nem somnii interpretalionemque ejus pollicetur. Res
ad regem defertur : Daniel accersilur ; jam revelato
aibi per Dominuni myslerio, visio regis refertur, so-
lutio(|ue. Sed res postulat, ui regis somnium el in-
terpretaiionem prophetae et consequentium fidem

Daniel muliis a rege muneribus donatus, praefectua
fiabyloniae atque omni imperio, in summis bonori-
bus hahebatur; ejus suffragio Ananijs, Azarias et
Misael ad summam aque digniiatem et potestatem
provecti. Eodem fere tempore pra^clara Ezecbielia
prophetia exstitit,revelato ei futurorum etresurrec-
tionis mysterio : exsut liber magni operis, et cum
cura legendus.

IV. Atin Judaea, cui post excidium Hierosolym»
Godoliam praepositum supra memoravimus, xgT%
ferentes Judxi principem sibi ex stirpe nou regia
arbitrio victoris datum, Ismael quodam duce et
conciialore nefandae conjurationis, dispositis eum
iii convivio insidiis perenieruni. At hi qiii extra

exponamus. Yiderat rex per soporem imaginem ca- G noxiam fuerant, ultum ire facinus cupientes, pro-

pere adversuin Ismael arma capiunt ; sed ille, quia
cognovit exitium sibi imminere, relicto exercitu
quem contraxerat, iion amplius quam octo comi-
taniibus ad Ammoniias confugit. Igitur populum
universum metus pervaserat, ne paucorum scelus
omnium exitio rex Babylonius ultum iret : nam
praeler Godoliam multos ex Chaldaeis cum eo in-
terfecerant. luque coiisilium ineunt fugiendi in
iEgyptum. Sed prius Hieremiam frequentes adeunt,
scisciiantes dlvinum rcsponsum ; at ille verbis Dei
universos hortari : In solo patrio manerent : si id
fecissent, Dei praesidio tuendos» nuUumque a Ba-
byloniis periculum fore : sin iEgypium peterent ,
ouines ibi ferro ac fame diversoque mortls genere

pite aureo brachiisque argenteis, ventre et femori-
bus aereis , cruribus ferreis , quae in pedes partim
ferreos, pariim fictiles desinebat. Sed ferrum atque
te&tum inter confusum coire non poterat. Ad ex-
tremum , imaginem lapis sine manibus abscissus
proterebat : redactaque omnia in pulverem, vento
ablata.

Ul. Igitur secundum prophetae interpretationem
imago %isa figuram mundi gerit : capul aureum
Cbaldaeoruro imperium est : siquidem id primum et
opulentissimum fuisse accepimus. Pectus.et brachia
argentea secundum regnum annuniiant : Cyrus enim
victis Chaidaeis atque Medis imperjum ad Persas
contulit. In rentre aereo tertium regnum portendi

proDuniiatur; idque impletum videmus : siquidem ^ periiuros. Sed pleiis, assueto malo, insolens pa«

Alexander ereptum Persis imperium Macedoniae vin-
dicavit. Crura ferrea imperium quartum, idque Ro-
mannm, intelligitur, omnibus anle regnis validis-
simum. Pedes vero partim ferrei, partim fictiles, di-
videDdom esse Romanum regnum, ita ut numquam
inter se coeat, praefigorant; quod aeque impietum
est : aiqnidem jam nou ab uno imperatore , sed
etiam a ploribus, semperque inter se armis aut stu-
diis disseutienlibns res Romana administraiur. De-
Diqoe commisceri testum atque ferrum iiumquam
inter se coeuntem materiam, commistiones humani
generis futoras a se invicem dissidentes signiflcan-
tor : siqoidem Romauum solum ab exteris gentibus

rendi salubribus consiliis et divino imperio, profe-
cU est in iEgyptum ; quid de ea postea actum,
sacris liiterls siletur, nobis oibil comperiom.

Y. Hoc tractu temporum Nabucbodonosor ela«
tus rebus secundis statuam sibl auream immensae
magnitudinis posoit, adorarique eani ut sacram ef-
flgiem praecepit ; quod cum certatim ab omnibus
(depravalis adulatione omnium animis) fleret«
Ananias, Azarias et Misael profano officio absti-
nuerunt, non ignoranies honorem hunc soli Deo
dcbitum. Igitur rei ex edicto regis constituuntur :
proposiiaque eis conditio posnarum ardena caminus,
ut praesenti metu adorare statnam cogereotor. Ve«

<SI SULPICII SEYERI \Zi

ruin* illi devorarl ignibus, quam piaculum com- A conseculum est : nam eadem nocle Balihasar inler-

miilere, maiueruni. Iiaqne viiicii peJibiis in mc-
dias flammas conjiciuniur. Sed minislros inrandi
operis, dum prompiius damnatos in Igneui propd-
Itint, flamma absorbuit: Hebra^os (mirum dictu,
et incredibile non yiseniibus) ignis non aitiglt,
quum a spectantibus deambulantes in canilno psal-
mum Deo dicere cernercmur : visusque ciim hls in-
ter ignein quartus specie angeli, quem Nabuchodo-
nosor propiiis iniuiius, fllium Dei se vidisse con-
fessiis est. Tnin rex haud dubins dlvinam in re
fMTsesenti fulsse viriuteni, missis per oinne rec[num
auum edictis, facti miraculum provulgavii ; confes-
^ns soll Deo honorem dererendum. Nec multo posl
rex objecto sibi somnlo, mox voce etiam coelo

iit, regnumque ejus Darlus naiione Medus occu-
pavit. Danielcm illustrl oplnione compertum ooi-
verso imperlo praeposuit, secutns superionim regnm
Judrcitim : nam et Nabuchodonosor eum regno pr»-
feeerat, et Baithasar vesie purpurea et torque ao-
reo doiiatum, tertium regiii principem cettstitueral.
VII. Igiuir hi qui una cum eo reruni poienles
erant, exagitati invidia, quod eis aii6Dige»a capti-
w gentia fuiasei aequatus, regem depravatum adu«
laiioue ooiupellunt, ut siiii diebas proxiaMi iriglnla,
diviui honorea daFentur, neque cuiquam liceroi
Dominum nisi rogem precari. Faciie id Dario pet^
•uasuin, sluilitia regum cmnium, qni sibi diviiia
vindieant. Igitur Diniei noii rudis nequo inseius

omissa admonttus, potesiale regia abjecta, alqoe p Deo preces non lioniini deferendas, reas consiitui-

iur, ediciu regis non paruisae : maltttmque abnuen*
le Oario, eoi oban» aocopluaquo aompor fuerai,
priiicipea pervieore, u| in lacum domittorelur ; scd
objoclo b%M% nullum poriculuin full. Quod oum
rox eomperisset, aecusoioresdopotari ieombus prse-
eepit, qui iioa simili exemplo p^Hatioii sunt : nam
coiitinuo lievorati fararum Nimom exiilevorunl. Oa-
nitfl elartM ante, elarior haberi eoepll. Rex antt-
quato edicto suo, novam propoauit : ReKctis crro-
pibuo ae superstitionibus De«m Danieiie coIeBdum.
EKStant otiam visioiuM ojus, quibus coHsequentium
sa!Culorum ordiiiem revelavii, anRorum eiiam na-
inerum eomplexus, iiitra qeem Glirihtmn , sieul
factuin 061, 4ieseeasurum ad terras proBonliavlly

ab omni eonversatione humana remotus, herbis
lantoin viiam sustiuensegisse paBniientiam traditur;
servatum ei nulu Dei imperium, donec impleto
lempore, agnlto demum Deo, post septem annos
ot regtto el stalui prisltno roatilutus est. Uie posl
devictum , ul supra diximus, Sedeehlam , quem
captivum Babylonem traiistulil, rtt^nasse traditur
anoos VI ot xx, quamqMam id non in Baera Hi*
storia scriptum invenerim : sed forto accidll, ul
duai Niuita ovoivoroffi, annotatiouom hanc jani iii-
terpolaio per seialem libelio sine aucloris nomiiie
roperirem, In quo regum Babyloniorum teiiipora
«oniinobautur : quam praetereundam non putavf,
aiquidom ot Chronicls consenlirel, et ita illius no-

i>is ratio quadraret, ut per ordinem regum, quo- Q vonlurumquoAnlochrisiommaiiifestcexpoeoit.Quod

rum tempora continebat, usque in priinum €yri
rogis aniium lxx annos (tot enim per sacram Uis-
loriam aeaplivitato usque ad Cyrum fuisse refe-
runtur) implerot.

VI. Post Nabudiodonosor, Alius ejus regnum csl
adeplus, quow in Ghroiiieis evilmarodach fuisse
vocitaium roperl. Hie duodeeimo Imperii aiino
diem fuaetus frairi inlnori, qui Balihasar dietua
o&t, loeum fecit. Is cum qnario el decimo anno
pubiicum opulum prineipitms ac protfectis suis do-
rel, sacra vasa, quae per liabucbodonosor de lem-
fUo HiorosoiynMe abiata, ooc in regales usus usur-
pala aod rocofidita in thesaiiris babebantur, profer-
ri inaporavil. Gum his per luxum ac liceiitiain

ai quis s|u4io6ior erii, roctius ibi qnajsHum repe-
riet : nobis propositum ost rerum tantiira ordinom
contoxero. Dafiua duodoviginti ofiiios regiiasse tra-
dilor, qua teinpesute Aslyages Medis imporabal.

VHI. Hune Cyrus , ex flila nepos ejus, regiio
oxpuiit Persarum usua armis: «ndc aumma imferii
ad Persas Iranslaia osi. Babyionii quoquo in poto-
staiem ditlonemque ejus concessere. Igitur iniiio
regni, propositis puMioo ediciis, dai polesiatera
J«d»is in «oiura palriun redeundi : sacra etinm ▼a-
sa, que Nabodiodoiioaor dotomplo Ulorosoiyms
absiulorat, reddidil. liaquo pauci tum io ludasam
ro§rea«i : caetorio fedouadi aiiioMM, an HMoiias do-
fuerit, parum comperimus. Erat oa iora[>oetate

regaiia oonvivii priHBisooe omnos virilis ac nolie- p apod BobyionioftBoii aniiquiaaimi rogis, oujoa eliam

4Nrisaoxua, «xorosoonoubinequo ejus utoroaiur, auk-
ito rex in parieU conspicii digiios «cribomes : cor-
Mobanturifiioia voraum ducto iitlora) ; aod qui possoi
scripta logofo imni ropar iolMiur. igUor vax perlarri*
lua magoa el GhaUI«os advoeal : qyibus OMissitan-
liiNia iioc qoidquam respoodentibus, rogina regem
admooei : fisso quoiiidMi HebrMio, Daoiel nomi-
no, q«i oiim NalMioiiod«»iiosar oiccuUi mysurii som-
jiium reveiasset, jam Umi oli iilusirem aaplentlaiia
aommis honoribua dQnaiuai, fcaquo aocilus Danioi,
porlegU ioterpreUluaqoe t Oii delictuoi rogis, qui
saora Doo vasa Umerasaei, ipai oxiliuai iauBUero»
reguuuMiuo eiua Modia »c Boraia dalura;qood iuopi

Virgiiios nuimiiul, e« «r^ siouiiooruBiit quod sq
iporstiliooo lioraiMim ooosecrauitti Cyrua quoquo
adoraro erai aoii|ua, aniialilua ojue dolo iiluau6«
qui vosci offigiom iiiam atque poUfO aiarmabaal»
oom diiiruam poos^uiionfo^ q^ai idoio tiileroiMitur,
(dnm ifoi abaumo r aol. Igiuif Cyroa, ouaa Oouiolo
liamtiioriief |ii^roiur« quaefii ab eo, our simulo-
orum ooo adorarol, ewn aaanileotuiu viaooiis Doi
oaael ifidieiuni, absumantia oa qiMO iofodbantur ?
Donioi ridona ImmiAia ORrorora, BOgaoo id poaao
lieri, ul aea iliud, idostbruU molonao, oibo uio-
EOlor aul fotu. Aoairi orgo rox aacordotos joiwl
(naa ipre ad sa piuagiaU oram) adlulMUHiuo mh

lerrprp {ocrepI(al, Quis impensa consumer^l, qum A gnasse tradilur : quamqu^ni in plerlsque exemplari-

Daniel vir prudeniia insignis minime id ab inscn-
sibili simulacro posse fieri coptenderei? Tum illi
confisi pamtu duio, inferre el obsiguari a rege tein-
plum deposcunt; uii, nisi omnia postero die ab-
sumpia deprehendereiilur, morte poeiias persolve-
rent : dum eadem conditio Dauieli maiierctt l(a-
que signo regis templum obsignalur, cum prius
Daniel sacerdollbus insriis pavimentum ciiiere
aspersisset, ut introeuiiiium occulios aditus vestigia
proderent. Igitur postero die rex templnm ingres-
sus animadvertit absumpta quae idolo apponi jusse-
rat. Tum Daniel occuliam rraudem vesiigils pro-
deniibus reser.ii : Sacerdotes cuiu uxoribus et filiis
INiffosso forimine iugressos ea quae idolo apposlla

bus viginti ei quinque annosimperii ejiis fuisse re-
peri. Huic successit Ar|axerxes, cujus supra mcii-
iinncm fecimus. flic cum inhiberi xdificaiioncm
iirbis Juilai;i! templique jussisset, suspensnm cpus
usque in secuiidpm parif regis annum popendit.
Sed ut usqne ad cum lemporiim ordo connexus si( ;
Ariaxerxes regnavit annos unum et quadni^inta,
Xerxe^ duobus mensibus, postque eum Sucdianus
septcm mensibus lui(.

X. Darius deinde, sub quo lemptnm est resiiinium,
regnum adepius es(, cui Ochus ium nomen erat.
Ulc cum ex Hebr%is ircs adolescentes speciaiau fi-
dei corporis cuslodes liaberel, nnusque ex bis piU'
dentiae documenio ndmlrationem regis ip se coii-

fUerani devorasse. lia omnes Jussu regls iiiierrecti : p vcrlisset ; delata sibi opiione peiendi, si quid ani-

templum ac sinuilacrum Oanleli in potestaiem da-
ium, atque arbitrio ejus dlrulnm.

IX. Inierea Judxi, qiios cx permlsso Cyrl in
pairiam regressos supra memoravlmus, urbem ac
tempUim resiUuere aggressl, ui paucl aiqne ino-
pes, parum proficiebani ; donec cenieslmo fere an-
no, Artaxerxe rege Persis imperitante, p er eos c|ui
locis przerani ab xdificando sunt deicrriti. eienim
inm Syria atque omnis Judaui sub Persarum impe-
rio per magistratus ac praesldes regebatur. Igiiur
bls consiHum fuit r«gi Ariaxerxi scribere, Noo
oportere Judxis resiiiuends urbls su» copiam dari,
ne pro contumtcl ingenio, resumptis viribus, nliis
genttbus imperare soliii non piierenittff sub alieno

mo conccplsset, injemiscens patrij; ruinis, copiam
rcstituend» urbis poposcii, meruiique a regc, ut
subr^gulis ac prqpsidibus imper.iret, lit sidincatio-
nem j^acrx xdis praebitis impendiis maturarei. Il(i
lemplum qiiadriennio consummatuu), sexlo post
anno quam Darius regnare coeperat : idque Jnda is
saifs visum : et qu|a ipagnx molls erai urbein re-
Slituere, dirOsi viribiis^ opus multi |aboris iiicipc-
re non ausi, iem|ilo conlinebantur. Per idcm (cm-
pus Esdras scriba legis post viginti fere annos qiiam
iemplum fucrat consumma(um, defunc(o jam Dario^
qui unum de viginii ^nnis rerum fuerat poiitns,
permissu Artaxerxis secundi, iioh iHiiis qui inler
diios Xerxes fuit, sed bujus qui Dario Ocho succe^-

Imperio degere. Ita comprobaio i rege praesidum Q »erat, Babylonia profectus , mul(ii|ue eum secuij

consUiii prohibiu uriiis fledlflcaiio, usque in teeun-

dum Oarli regisannum dilata est. 6ed lioe iraciu

iemporum qui reges Persls Imperaverint , inseri-

nus, quo facilius annorum series in ordinem eon-

texia prodaitir. Post Dariuni Hedum, quem duo-

devigtnti annos regnasse «ignificavimus, Cyrus une

ti trlgtiita annis reruni poiiius est : Scyihis bellum

inferens in pnElio cecidii, secundo anuo postqiKim

Tar.ittiiitus ftuperbus Romce regnare ecsperai. Cyro

Cambyses ftllus ejus successii, refnavitqtie annos

iioveni. Hic c«m .^pium atqoe i£tliiopiam belr

lo premerei ci siibeglssei, yktorque iu Per«a« re-

vertereiur, eusu «e Ipsu» vuloenifU, et eoque ieiu

periit. Pesi liuju^ «orteiii Magi due fraires naiie-

Hlerosolymam pervenere ; vasa qnoqne divcrsi ope-
ris et dona, quae rex leuiplo Del miserat, cura
duodecim levifis : vix enim hic numerus ex ili^
iribu repertus (raditur. Is cuin deprehendisset Ju«
dseos gentHium connubiis permistos, mujiii incre-
pltos renuntiare istiusmodi inatrimoniis, ac filios
ex liis susceptos extrudi Jubet ; omiies()ne dicto
paniere : pnrgatus poputus ve(eris legis ritum age-
bat. Cxternm Esdram iiibil super reficienda urbe
ogisse comperio : credo, potiorem curam ratiis pjc-
bem corruptts moribus reformare.

XI. I5ra(ea tempes(ateapudBabyIoniam NeenMa»
ininister reglus, gen(e Judxus^ Ariaxcrxj mcrito ob-
scquiorum charissirous. Is Judaeos percontatus, quis

ue Medimenses sepiem Perearum fegnum ebtinue- D paterux urbis siatus csse(, ubi comperit iii 'm^tm

fufii. k4 lios interfteiendes sepiem nebilissimi Per-
99 cofliuraverunt, quoruni prtneeps fuii Darius
fiytiaapis flUus, Miiue ex fraire i^truele Cyri,
emrt u iaque eeiiMnsu refnum ei deleium ; reguavii
atttmseK ei lilgiiita. Hk ante (fuadrienHlum quam
deeedeiet, epMd Maratli<mam pugnavH eeleberrfmo
Gneels ftomanis^iue bisterlis pnslio. M gesium poei
ReaHKU eeiMlium anne fere ^iiecntesMiie ei sexa-
geaime, Maeerfno et Augurine eensulibus, abbinc
mnes, el taniefi iiivosttgatie Romauorum eensuluiB
•en f«4eltii, 19 coc Lxti ei vin : XNiHie eniin tem-
ful ifi MUcuuem oeeiulen 4ireti. Poei Darium
Xemes fuii» isque ummi et irigintl amios re-

rulnis Jncere patriam , lotis sensibus coniur(»a^us ,
cum gcmltu muttisqiie lacrymis orasse afi Pctioi
tradiiur, delicia gends suae reputanS; misericQr-
diamque dlvfnam efllaglians. Ijgitur cum cnm r^f
inter epulas moestum extra solltuiii auiMi9dverii>sc^
poposcit ab eo causam dolprum ui exponcrci ;
tum iHe adversa geniis su» et ruinani ciyitatj^
deflere , quae ]am per annos fere ducen(os et quii».-
quaginta solo strata , malorum testimpiijum, npof^'!'
iaculam Inimicis prxbcrct : darei sihi cuiidi «U
resiitucndae ejus potestatem. Paruit rex piis prcci?
bus, staiimque cum cum praesidio equituin^ qg^ {i^
tius iter agerei, dimisit, datis ad prseiores episioiisl

155 SULPICII SEVERl 456

ut necessaria praeberent. Is cum Rierosolymam per- A tribu Benjamin, uiroque parenle orba a Mardocbaco

Tenisset, Tiriiim populo opus urbis dislrihuii; et cer-
tatim jussa omnes curabantjamque ad mediura ma-
cbinae processerant,cum« flagrante invidia gentium,
Ticinx urbes conspirant opera inlerrumpere, Judxos-
que ab aediflcando deterrere. Sed Neemias, dispositis
advereum incnrsantes prxsidiis, nibil lerritus coepta
explicuit, consummatoque .muro, et valvis portarum
perfeciis, per famitias construendis interius domibus
urbem dimensus est, censuitque popolum minime
urbi parem : neque enim amplius quam ad quinqua-
ginta millia promiscui sexus atque ordinis reperta ,
tantum ex illo quondam immani numero frequeiiti-
bus bellls absumptum, aut captivitaie detentum : nam
olim bae duae tribuSi quarum hoc residuum fuit, cum

patruele fratre educta. Quum ad regales nuptlas du-
ceretur, mandante educatore genus ac patriam occul-
tavit : admonita ne paternarum tradltionum imme-
mor, etsi In matrimonium alienigenae captiva succe-
deret, gentium ciLis participaret.

XIII. Igitur juncta regi, brevi, ut fit, vi pulcbritu-
dinis totum ejus animuin facile cepit : adeo ut eam
aequatam imperio, inslgni regio, veste purpurca
donaret. Qua tempestate Mardocliaeus inter proximos
regis erat » pro virili portione negotiorum familia-
rium curator. Is composiias a duobus spadonibus
regi insidias prodiderat : alque ex eo cbarior, smn-
misque bonoribus donatus. Erat ea tempestate regi
Aman quidam perfamtliaris, quem aequatum sibi

ab his decem tribus separatae sunt, ccc et xx miliia B adorari more regum praeceperat. Id Mardochaeug

vlrorum armaverant : a Deo oh peccatum interne-
cioiii et captivitati datae, ad hanc usque paucilatem
devenerant. Sed hxc, ut dixi, plebs duarum tribuum
fuit : dccem vero prius ductae, per Parlbos, Medos,
lodos atque JSthiopas dispersae numquam in solum
patrium sunt regressae ; hodieque barbaranim gen-
tium imperiis continentur. Sed consummatio resti-
tutae urbis xxx et ii imperii Artaxerxis anno refbriur:
a quo tempore usque ad Christi crucem, id est Fu-
sium Gemiuum et Rubellium consules , anni cccic
et VIII. Gaeterum a restitutione templi usque in ever-
sionemy quae sub YespasiAo consule augusto per
Titum Caesarem consnmmata est, anni cccc lxxx et
III. Praedictum id olim est a Daniele, qui ab instau-

unus ex omnibus facere fastidiens, odia Persae in se
graviter acceiiderat. Igitur Aman ad perniciem He-
hraei animum intendens , regem adit ; affirmatque ,
csse in regno ejus hominum genus pravis siiperbti-
tionibus Deo hominihusque invisuni, externis iegihus
vivens, dignum exitio : rectum esse omnes hujus
gentis internecioni dare, exque eorum bonis Immen-
sas opes pollicetur. Facile id harbaro persua-
sum : edictum emitlitur, Judaeos necandos; missique
continuo , qui per omne reguum ab India usque
iEthiopiam ediclum promulgarent. Id uhi Mai*do-
chaeo compertnm , conscissis vestihus sacco obvol-
viiur, conspersusque cinere pergit ad regiam, ihique
ejulatu niulto cuncia questihus replet : Facinus in*

ratione templi usque in eversionem lx et ix hebdo- G dignum , iinmeritam gentem perire , neque ullam

madas fnturas proiiuoiiaverat. A die autem captivi-
latis Judaeorum usque in tempus restituiae civitatis
fuerunt anni cclx.

XR. Hoc temporum tractu Esther atque Judiih
fuisse arbitramur; quarum quidem actus quibus
potissimum regibus connectam, non facile perspexe-
rlm : nam cum Esther sub Artaxerxe rege referatur
(porro duos hujus nominis Persarum reges fuisse
reperi), multa cunciatio est , cujus haec temporibus
applicetur ; mihi tamen visum est huic Artaxerxi sub
quo Hierosolyma est restituta, Esther historiam con-
nectere : quia non fit verisimile ui , si suh priorc
Artaxerxe fuisset, cujus tempora... complexus est,
nullam tam illustris feminae mentionem reiulisset ;

pereundi causam dari. Estber lamentantis voce ex-
cita, rem, ut erat, cognoscit; tum vero anceps coii-
silii, quia adeundi regem potestas non erat : eienun
more Persanim reginae introire ad regem, nisi accer*
sitae, non licet : nec tamen cum fuerit regi libiium ,
sed statuto tempore admittitur; ei forte tum iia
evenerat, ut diehus triginta proximis separata a
conspectu regis Esther haberetur. Igitur audendum
aiiquid pro civibus rata, etsi certa pestis adesset,
pulcbro in negotio occumbere parat : invocato prius
Domino aulam regis ingreditur. At harbarus re inso-
lita perculsus, paulatim olandimento muliehri deli-
nitus, postremo ad coenam reginae perducitur, uiia-
que cum illo Aman iUe regi charus et Judaeae genti

maxiine cum ab illo Aruxerxe inhibitam templi aedi- B infestus. Igitur cum jam post epnlas multis poculis

ficationem, sicut supra memoravimus, constei : ne-
que Esther passura fuerit tum, si in illius matrimo-
Dio tum fulsset ; nunc gesta edisseram. Erat ea
tempestate regi in matrimonio Vastis quaedam, mirae
femina pulcbritudinis : cujus cum formam omnibus
prsdicaret, die quodam cum publicum convivium
dabat, adesse reginam demonstrandae pulcbritudinis
gratlam jub^, Illa vero stulto rege consultior, pudens
Tlrorum oculis speclaculum corporis praebere, jussa
abnoit ; qua coniumelia barbarus animus permotus
Qxorem matrimonio ac regia depellit. Igitur cum in
locum ejus puella regis conjogio quaereretur, reperta
W Esther caeteras specie vincere : haec Judaea ex

convivium calere coepisset, Esther genihus regis
advolvitur, geutis suae perniciem deprecatur. Rex
vero nihil se petenti, si quid ultra peteret, iiegaturum
pollicetur. Tum Esther arrepio tempore, Amanis
mortem flagitat in ultionem gentis quam perditam
cupierat. Sed rex aniici memor paolisper cunctatur,
dellherandique gratia modicum secessit. Deindc
regressus vidit Aman reginae genua compiexum :
succensus ira , et appetitam reginam clamitans ,
morte eum af fici jubet. Et tum regi compertum erat,
poenam crucis per Aman Mardocbaeo paratam : iia
Aman eidem cnicl affigltur, omniaque bona ejus
Mardochaeo data, Judaeique sunt absoluti. Artaxerxet

157 IIISTORIA SAGBA. LlB. 11. * ISg

reKnavit aoDos doos el sexsgiDla , eideroque Ochus A ad teniplum frequentes concurrunt. Ibi communi

gemilu perniixloque ululalu divinum auxilium im-

aaocesut.

XIY. Hiiic rerum ordini recte Judiih actus conse-
ram, traditur enim post capiiviiaiem fuisse; sed quis
60 teropore Persis regnaverit, bistoria djvina non
edidit : regem tamen sub quo illa gesta sint , Nabu*
cbodooosor nuncupat, non utique eum qui Jerosoly-
nain ceperit, sed nullum boc nomine post capiivita-
tem apud Pei%as regnasse reperiOy nisi si ob impa^
tieniiam et pariles conatus, quicumque ille rex,
Nabucbodonosor a Judacis vociiatus est. Plerique
lamen Cambysem Cyri regis filium potant esse, quod
victor ^yptoni atque iEthiopiam penetraverit; sed
boic opioioni eadem sacra historia repngnat : nam
doodecimo regis illios anno Juditb fuisse signatur :

piorant : Saiis se Domiiio ob peccata vel crimina
dedisse poenarum : reliquiis saliem servitio nuper
exemptis parceret. Inierea Holoreriies Moabitis io
deditionem acceptis , aique adversum Judapos in ao-
cieiatem belli assumptis ; cum ab eorum pi incipibus
inquireret, quibusniim virtbiis freti Hebraei deditioni
animos non dedisseiit ; Acbior quidam coinperta
edisserit : Judxos Dei cultores , pio a Patribus rilu
insiiinlos : olim in ^gypio pependisse serviiium :
inde divino muiiere educios, acsiccaium mare pedi-
bus emensos : postremo omiiibus geniibus devictis,
babilatas majoribus terras recepisse : exin vario re-
rum staiu' floruisse, aut concidisse, aiqiie lierum

porro Garobyses noo nltra novem annos rerum potitus B malis emerslsse, secundum merila iraium aul placa-

est. Uode, si in bistoria opinari licet, sub Ocho rege
qui posi Arlaxerxem secundum fuit , haec gesta cre-
diderim ; idque vel ex boc conjicio, quod idem Ochus
(ut 10 saecularibus quibusdam scriptis legi ) natura
imniitis cupidosque belioruin tradilor : nani et arma
iinitimis iniulit, et iEityptuni, quae ante multos annos
deKiveratf bello recuperavit. Quo lempore eiiam
aacra eoruro, et Apin iii Deum receptum irrisisse
traditur : qood postea Baguas spado ejus, naiione
JEgyptius, indigoatus, contumeliam goniis morte
regis ulios est. Meminit autem bujus Baguac bistoria
diviua : nam com Holufernes jussu regis adversus
Judxos duxerat exercitum, Baguam in iisdem castris
foisse merooravit : unde non inimerito in argunien-

tum Deum vicissitudine experios; dum peccanles
incursionibus bostium aut capiivitaiibus coercentur,
propitio numine semper invicii : c;cierom si prae-
senti tempore absque peccaio sint , iiullo modo eos
posse superari : sin aliterse habeant, facile vincen-
dos. Ad hapc HoLifernes ferox multis vicioriis, nihil
sibi invictom ratos, ira accensiis cur ex peccato po-
tissimum Judxorum pcndere illius vicloria putaretur,'
propelli Achior in castra Ilebraeoruni juhei, ut cum
bis periret, quos vinci non posse afflrinaverat, ac
tom Judaei moiites petiveraiit : ita, quihus id negotii
datum« ima moniinfu successere, ihiqiie vinclum
Achior reliquerunt. Qtiod uhi Judaei aniinadverterunt,
exeniptum viiicolis in cuUein perducunt, causas rei

toro DOfttRB opinionis adduxerim, ut rex ille, Nabu- C quaprentibus, gesia exponit, receptusque parem exi-

cbodonosor nuncopatus , Ochus fuerit , sub qoo
Bagoam fuisse mundiales bistorici prodiderunt. Cae-
terom iUod neroini miruro esse oportebit, quod
acriptores saecularium liiterarum niliii ex his quae
sacris volominibos scripta suot, attigeruiii ; Dei hpi-
ritu praevalente, ut intaminata ab ore corrupto et
falsis vera roisceote, iiitra soa tantum mysieria con-
tioeretur bistoria , quae separata a mundi negoiiis,
et sacris laniom vocibos proferenda, permisceri cum
alils velot aequali sorte non debuii ; etenim erat indi-
gnlssimuro, ot alia ageiitibus, aut alia quaerentibus,
liaee qooqoe coro reliqois roiscereniur. Sed pergam
ad caelera, ac per Juditb gesta, ut potero, paocis ab-
solvam.

tum opperiehaiur, is post vicioriam circunicistis,
Judaeos factus est. Igitur Holofernes, difncult.'ite lo-
corum comperla , quia adiri prsecelsa non poterani,
monies niiliiihus circumdai, et sunima cura Ilebraeos
aqiiationibiis prohihet : eoque maturius obsidioiiem
sensere. Itaque victi penuria aquae, ad Oziam princi-
pem concurrunt proni omnes ad dediiioncm ; illc
vero opperiendum paulisper, et divinuin auxilium
exspectandum respondens , quinto decimo die dedi-
tionis tenipus constituit.

XVI. Quod ubi Juditb compertum (qoae viro vidua,
praedives opibus, insignis specie, sed moribus quam
vuliu illustrior, tum in castris erat) arctis sooruni
rebus eiiam certo sibi exitio audcndum aliquid et

XV. Igitor reversis, ut supra memoravirous ioBtentandum raia, c»piit comit, vultu expiiitur, co-
solom patrium Judaeis, necdum coroposito rerum
aot orbisstatu, rex Persarom Medis bellom iiifert,
atqoe adversos regem eoruni, Arphaxad nomine, acie
eoofligit : sccondo eventu percmpto rege , geiitem
imperio adjongit; idem reliquis nationihus facit,
praemiaao floloferne , qiiem principem miiitiae deie-
gerat, com millibos peditoro centum et viginti, equi-
Imn doodeciin. Is Cdicia et Arabia bello v:isiaiis,
SAuIias orbes aut vi capit aut metu in dediiionem
eompellit; jaroqoe Damascum admotus exercitos
Biagoo JoSaeos terrore percolerat : sed impares ad
resisteodom, neqoe ad deditionem acquiesceniibos
aoinisi espertis quippe osque ante captivitatis maiay
Patml. XX.

miie ancilla castra bostium lugreditur. Statiinque ad
Holofemem deducta perdiias res suorum roeniorat ,
se traiisfugio viiae consuluisse; deinde a duce poscit
liberum extra castra liocturiio tempore egressum
orandi graiia : mandatum id vigilibus, portariinique
custodibus. Sed ubi per triduum egrediendi .nc re*
deundi consuetudinem sihi , barbaris fidem fecit ,
Holoferiiem cupido iiicessit dediiitiae corpore ahuii :
etenim forma excellenti Persam facile permoverat.
Iia ad diicis teutorium per B:iguam eunucbum de-
docitur, iiiiloque coiivivio barbarus niolto se vlno
obruit ; tum remotis miiii.stris , priusquam vim mo-
Ueri inferret, somoo captos est. Judilb tenipore ar-

159 SULPIGII ftEyERI 144

repto capul hnsiis desecat, secumque anferi : et cum A dam , Simonis illius fralrem , proroissam regi pccii

serundum consueiudincm caslris egri>di crederetnr,
incolumis ad suos regressa ekt. PoRiero die Hobrxi
capui iloloferiiis de snperioribus osienlaiiics, eru-
ptione facta ad casira hostium pergunl. Tum vero
barbari signum pugnx poscenies, labernaculum ducis
(requentes assistqnt; ubi truncum corpus repertum,
foeda formidine in fugam versi, (erga liosiibus prae-
buerunt. Judaei fugienies perseculi, csBsisquc mullis
millibus, caslris ac praeda potiii. Judiih summis
laudibus celebraia, cenlum ei quin«iue annos vixisse
traditur. Hxc si Ocbo rege, ul opinamur, gesia sunt,
anno imperii ejus duodecimo; a tempore Hieroso-
lymse rcsiitulx usque in id bellum fuerunt anni duo
et viginli. Gxierum Ochus viglnti at trcs aiinos

niam misisset, paiefaclasemel ambiiioiii via, iisdem
ariibus quibus Jason prias , llenelaus quof]ue Sacer-
doiium obtinuerat. Nec multo posi, cum Is pro-
ipissum argenii modum non reddidisset, loco pelli-
lur : Lysimachus substituitur. Inde inler Jasonem et
M^nelaum fceda fuere ccrlamina, donec Jason, pro^
fugus patria, excessit. His initiis corruplis moribus
eo ueque processum , ut pleriqne popularium ab An-
tioclio poscerenl permitti sibi more gentilium vi-
vere. Quod quum rex petentibus annuissei, cerlniim
pesHmui qui»que delubra exslruerc , idolis snppti-
care, legem profaoare occoaperat. Inierea AiMioclius
redicns ab Alexandria (namque tum bellom regi
^gypiio inlulerat, quod jussu senatus ei popoM

regnavil ; fuit auiem ulira omnes cruentus ^^ pl"^' 9 Roinani deposuit, Paulo et Grasso coiisulibus) Ule-
quam barbaro animo. Hunc Bagua spado xgroiantem
vencnis sustulit. Post eum Arses Olius ejus triennio
imperium tenuit : Darius anncts qnatuor.

XVII. Adversuin huiic Alexauder Macedo acie
conflixit; eo viclo, Pcrsis imperium ademptuin,
quod ab initio Gyri sicirrat annos ducentos etquin-
quaginla. Alexander, victor fere omnium ge.nijum,
adiisse Hierosolymx lemplum dicitur, ac dona in-
tulisse : edixiique per omne impcriuin quod sui ju-
ris eCfccerat, ut Judxis ibidem dcgenlibus liberuiq
esset in patriain reverti. Exaclo duodecimo imperii
anno, sepiimo postca quam Darium deviicrai, apu4
Babyloniam defunctus est. Ecguum amici e]w|, qui
simul ciim illo maxiina ilia bella gesserant , pariili

roiiolymam adiit. Gum discordantem aupersiilionibus
susceptis populuin reperissel, legero Dei destruens,
et his favens qui iinpia sequebantur, omnia lempll
ornameuia delraxit , ac inulia easde vasiavit. Id ges*
luni ab exc^ssu Alexandri antio centesimo uno et
quioquagesiwo , Paulo , ui diximus, Grassoque con-
aulibus , post quinquenninm fere quam Antiochus
rcgoare coeperat.

XIX. Sed ui temporttBi ordo coMserius sic, nc ]}•
queat evideQtiua quia hio fuerit Amiochus; regum
qiii pQSt Alexaodruni in Syria fuernnt , ct nf>mina
et tempora enumerabimus. Defiincto , ut supra re-
tulinius , rege Aiexandro , ab aoiicis ejus regnum
oiiiiiedivisum, nc regio noiiiine aliqHamdiu adminis-

sunt. Inde aliquaiito lcnipore sine (i.surpatiopc re- ^ traium esl. Seieucua pcut uovem annos in Syric rcx

gali suscepias parles proctiraverunt, Viddu^o quo-
dam Philippo Alexaiidri fratre regnante : cui pcrim-
becillo , verho datum impertum vidcbatur, re aulem
penes eos erai qui sibi exercilun) el provincias dis-
tribuerant. Nec vero hic rerum siains diu mansit,
omnesqiie se reges .'^ppellari maluerunt. Primus in
Syria post Alexandrum Seleiicus rex fuit, subjecta
eidem Pcrside ac Babybme : qua lempeslate Judaei
.innuum stipcndiuni talcnta regi treceiita argcnti
dabaut ; nec tamen per cxternos niagi^iratus , scd
per s.icerdotes suos regcbaniur, patrioque riiu vive-
bant , donec plerique corum longa rursum p^cc cor-
rupii , miscerc oinnia scdiliooibus el tnrbare coepe'
runt , affectanies sumiiium s:|cerdolium libidiite ,
avaritia ei dominandi cupidine.

XVIII. N.imque prinium sub rege Seleuco Antto-
cbi magni lilio Oniain Sacerdotem , \irum sanctum
alque intrgrum , Simoii quidam fabis apqd reg^m
criminibus insimulatum , exquirere nequiverat. In-
terjecto dcitide tempore, Jason frater Onix Antio-
chum regem , qui Sclcuco fratri successerat» adiit
augmeiitum siipendii pollicens, si sibi sui|}p)uin aa-
cerdotium iraderetur; etquamqiiam insoliiuni neque
antc permissum cuiquam erat j^erpeiuo sacerdoiio
perfuiigi, sollicitiis tameu regis animus aiqHC xgcr
avaritia facilc superaius est. lla depuisoOnia, Jasoui
Sacerdolium esi lunndatum. Is foede admodura eivc^
patriamtjue lac^avit.Deio cum p6r Veneiauii^ queiii-

eat appellaiua, regHaviiqitc aiinos duos et iriginia.
Posi eum .4>itioehu9, fllius ejus, aiinos uiiuiu de vr-
ginli. Inde Antiochus, Antiochi filius, qui ei ThtTos
cognominatiis usl, uniios quindecim. Post honc Se-
leqcus fliiiis, cognomine Gallinicws , annos unuin
ei vigimi. Ilem Seleocos , fiiios Calliniei , aniios
tres. Hoc deluneio, Antiochu^ fraler CaUiniei Asi.m
etSyrkim lenuii annoa leplcm et tngiola. liic csi
Anlioclius, adversua qoem Seipie Afrieanl fraier bel-
lavit; qiie belk> victus, ei imperii perle mulcCains esi.
Hic duoe iiios habuit, Seleitcum ei Anliochum ,
quem ob^idem Romanis dederat. ita Aniiocho nsagiio
morluo, Seleiieoeejus fdiiis netu minor regnum adc|)-
tus est : siib quo Oniaui Sacerdolem a Siinoue i>i-
^^iinulatum diximus. TumAniiocbus a Heniniiis di-
missus , datMsqoe in locum ejus obscs Deineiriua
Soleuci regja qui eo lempQreregnabai, filius. Seleiico
mortuo aoiM> imperii duodecimo, rcgnum frater Ao«
tiochua qui Rom» obsea fuerai, occupavil. Is poel
quinqueqnium qoam regoare coepcrat, ut snpra (|o«
cuimus« Hicrosoiy»am depopulaios esi teieiifm gra-
¥e Romauis stipeiHliuiu pensiians , ipse immensrs
sujnpiibus peiie necessario eogebaiur peeuHiee rap«e
qua^rere , neque ullam praidaodi occasiofiein omii-
tere. Posi bienuiiMO deinde pari rnrsum ctade aflec-r
tis Jud^ie, ne (orte frequeniihos OKUis conSpulsi bel-
lM#»aiHDereni, praeaidiom arci impefioit.Inde snernm^
legim (tYMtere aggresauf , miiiit edieivpi, iH oni*-

141

mSTOElA SAGBA. LIB. 11.

iics, reUclUmajoruiasuoripftlradlUoBibus.geniilimn Acasiffts polilus, mttltumque ibi auri et Tyrianim

ritu Tiverent. Nec defuere qoi profano impeFio vo-
leoiespar^eui. Tum vero, rceilum speciaculum \ per
uoivefSi^m urbem palam in {iluleis diis litabaiur : sacra
etiam legis et propbetaruro voluminii igai cremata.

XX. |).a tcmpeslate Maihaibias Joa»nis filius, Sa-
cerdos erat. Hic cum a regiis cogeretur cdiclo pa-
rere , ''e^re^ia constantia profana contemnens, He-
bfaeum pubUce prorananiem ia orc omniuui jugula-
vit. Tum demum repcrlo duce facta seccssio csl.
Mathatbias^ oppido egressus, muUis ad eum condiica-
libus speciem. justi exercitus cffecerat : queis omni'
bus deslinatuip. erat, adversus profaaum iiaperium
se armis tueri, el in bello potius occumberc , qunm
impias cerimonia> exercere. liiierea Aiitiocbus per

opum repertum : Namque ex Syria nrgoliatores,
nibil de viclori;i dubilantes, regium exercitum sc-
Cttti spe capiivos mercandi , praeda! fuere. Hxc ubi
Lysis ex nuniiis comperta , majore cura copias pa-
rai, aiinoquc posi immani exerciiu Judxos aggredi-
lur. Yictus denuo Aiitiocbiam se recepiL

XXII. Judas piilsts boskibtts Hierosolymam regres-
sus, purgarc templum et restiluere animum inieudil,
qiiod eversum ab Aulioclio profanaiomque a gea-
libus fcedam sui speciem praebebau Sed Syris arceui
teneutibus («pise cooligua tempio el loci nalura su-
perior aique inexpugiiabilis eral), adiri sub|ecu noii
poteraiit , crelMris erupiiooibus probibeokibos. Ad-
versum bos Judas validissimam suorum aciem ob|ie-

Grxcas qooque urbes qu.x in iilins imperio cranl , B cit:ita opus sacra «dis curalum, templumque muro

reper4os Judxos sacriGcarc cogebal , inaudiiisque
cruciniibus reluctanies afficiebat. Qua teuipestate il-
lusiris illa pnssio scplem fratrum matrisquc fnil :
qui omnes cuui iegem Dei el inslilula majoruio vio*
lare suppliciis cogerenlur, mori maluerunl. Ad cx-
Iremum poenas morlesque eorum comiialn innier cst.
XXI. Inlerea Maibailiins moriuir. Vicarium exer-
ciitu quem paraverat, duccni huhm niium substi-
tuil. IJujus diiclu adversus rogios frequentibus prae-
liis prospere pugnaiutn : uam primum Apollonium
ducem hoi^lium, qui magnis copiis in confliclum dc-
scenderattCU(n omni exercitu delevii. Quod cu:n Se-
ron quidain, qui ti^iu Syri.-e prsBcrat , comperi.<iset ,
multiplicatis legienibtis Judatn aggressus , ferox ,

circiimdutum, constiluiique qui perpeloiun praesi-
dium armaii agilarcnl. At Lysias muliiplicnto exer-
citii in Judaearo regressus, rursuro vincilur, magna
clade exercilus el auxiliorum , qua ei a civilalilms
missa in l)eilum coDspiraveraau Inlerea Aniiocbus ,
quciii iii Persidem profeclum siipra menioravimus,
oppidum Elymum regibnis iilius opulenlissiinuin ,
fanuinqiic ibi situni niulio auro referium diripere
coualus; confluenle undiqiie ad deCcnsionem loci
muliiludine fugatus , insuper nunlium acccpit, res
vel n Lysia, vel a Lymiacho improspere ge^tas : il»
ex moerore animi oorporis morbo iucubuil. Sed cum
inlernis doloribus angerelur, reminiscens malorum
quibus populum Dei vexaverat, inerito sibi illa acci-

quia oiuneroprxstabat;ubi in cerlamen desceusum, ^ disse conriiebaiur; deiiide post paucosdics morilur,

fusas ac fiigaius, octingemis ferme amissis in Syriam
re^ressus es^ Id ubi comperlum esi Antiocbo, ira ei
dolore succensus (quippe angebatur duces suos cum
magnis exercitibus devictos), auxilium pcr omne
regnum conirabit : donaiiviim mililibus, exbaustis
peiiitus ibesauris, largiiur. Eienim lum prscipue gra-
viter pecunia) iiiopia affertus erai. Nam deficicnlibus
ab eo Judaeis, qui ei ulira treceula argcnti talenla
annua pensitaveranl , prxierea grxcis urlubus mul-
tisque regionibus persecuiionis malo lurbatis (ne
gef^iilibus qiiidem pepercemt, quos deserere invete-
ratas sMperstitiones el ad unuin riiuip deducere ten-
tayerat : illis quidero, ubi nihil ^ancti erat , facile
relinqaeniibus ; sed lameu omnibus meiu ac clade

cum regnassel aanos utidecim. Anliocbo filio rcgnum
rcliquil, cui Eupalor iiomeii fuit.

XXIIl. Ea lempestatc Judas Syros iu arce posiios
obsidebal : qui cum fame aique inopia afficerentur,
missis ad regem nunliis praisidium imploraul. Iia
Eup Uor cum ccnlum uiillibus , cl cquiluiii viginli
miilibus, suis subsidio venii, prxeuntibus aciem cum
ingenli terrore elepbantis. Tum Jiidas laxau obsi-
dioue regi obviam lendil, primoque prxlio Syros
fuodii. Rex pelii pacem : quia infido ingenio male
asus,perfidiam consecula uliio. Nam Demclrius Se-
leuci filius, quem Romaiiis obsidem daluin supra
memoravimus, ut audivii Anliocbum decessisse, pe-
livit ul se in regnum remillerenl : quod cum ei ne-

affectis}, vecligalia cessnvernnt.Quibus rebus xstuans. V gaium fuissel, clam Roma profugit, in Syriam venii,

(eieaim ipse oliin omnibus regibus opulenlior, suo-
met scelere inopiam persenserai) copias cum Lysia
partitur, eique Syriam cl bellum adversus Judacos
eommitiit, ipse in Persas ad cogenda veciigalia pro-
fecios. Igitur Lysias diices belli delegii, Piolcmreuin,
Gor^a^ , Doronem el Nicanorem : bis xl millia
ped^um , seplem equiluin daia , ac primo impelu
niagQaQfi Jiid;]eis (crrQreni intuleruul. Tum Judas,
canctis desi<eraniibus, suos adbortatus, forli animo
desjceiidercul in prxlium : Deo frelis nibil iuviclum
foi^; sspe anlca ^ paucioribus adversuq|L plures ^ene
pagna^iim. J.^jungt.o indicto cclel^rat9qi,ie ss^crificio
io acieini descensoro , fuijq! bosiiuro CQpi;eu 4"4V,

regnumqiie occupavit , Aotiocho filio, qui aiinuni

unum ei menses sex regnaverat , inlerfjecto. Hoc

regiiaute primuro Judaei a populo Romano amicitiam

focdinsque petiere : benigueque excepta legntio. Dc-

creio Senalus socii aique amici appeilaiL Interim

Demeirius adversus Judam per duces suos bellum

gerehal, ac primum per Baccbidem qiiomdam el Al-

cimuro Judxum duclus exercitus; posl Nicnnor bello

prxposilus in pranlio occubuit. Tum Baccbides ct

Alcimus, resumpiis viribus auctisquc copiis, adver-

sum Jiidam confligunt. In ea pugnn viciores Syri

crueiite admodiim vicioria sunl iisi. Hebra^i iii locum

Ju^u Jon:iiliam fratrem ejus deligunl. Interea Alci<*

flS

StlLPICil SEVERI

mus cum foede Hicrosolymam vasusset , moritur : A anno civibus praeesse coepisset , post octo annos in-

Bacclildes socio desiitulus ad regem redit. Dein post
bicnnium rursus Bacchides bellum Judseis iiitulit :
victus pacein peiit; quse pruposills conditionibus
d:ita : Si perfugas capiivosque ct omnia bello rapla
redderet.

XXIV. Dum haec intra Judaeam geroniur, ado-
lesceiis quidam Rhodi ediicalus, noroine Alexander,
Aniiochi se esse fllium diciitans (qtiod falsum erat),
adjulus opibus Ptolemaei regis Alexandrini , in Sy*
riain cum exercitu venit : Demetrium bello supera-
tum occidit , cum regnasset aiiiios xii. Hic Alexan-
der, priusqiiam adversus Dcmetrium coiifligcrei ,
f(Bdus cuin Jonatlia fecerat, eumque vesie purpurca
et insignibus regiis doiiaverat : ob quod euin Joiia-

sidiis Ptolemaei .circumventns occubuit. Iluic Joan-
nes fllius successit, qui cum adversum Hyrcjinos ,
geiiiein validissimam, egregie pugnasset, Hyrcani
cognomen accepit. Morluus est annos vi et xx rerum
potiius. Post hunc Aristobulus pontifex substiiuiuSy
primus omnium post capiiviialem regium nomen
assunipsit , capitique diadema imposuit. Exacto auno
diem funcius est. Alexander deinde fiiius ejiis rex
pariter et pontifex fuit : regnavit annos vn et vt-
ginti; in cujus actibus nihil praeter crudelilatcm
mcmoria dignnm reperi. Hic cum Arisioliulum et
Hyrcanum parvos filios reliquisset, Salina sive Ale-
xandra uxor ejus regnum per novero annos lenuit.
Post hujus obitiim foeda inter fralrcs de regno cer-

thas auxiliis jiiverat ,. victoque Demetrio prinius B taniina. Ac primum Hyrcanus imperium obtinebat :

omnium coiigratulatum occurrerat. Neque posiea
Alexander datam iidem vioiavii : iia quinqucnnio ,
quo reruin potitus esl, res Judaeorum tranquillae
fuerunt. Igitur Demefrtus, Demetrii fllius, qui post
mortem pairis Greiam conrugerat, hortanle Li^lhene
Greiensium duce, regnum pairium bellu repetcns ,
impar viribus Ptolemacuin Philometorem regem
iEgypti, Alexandri socerum jam tum geiiero iiires-
tuin , ut sibi sit aiixilio implorat. llle vero non tam
suppticis precibus qiiam spe Syriae occupandae illec-
tos, copias cum eo junglt, ac fliiam Alexaiidro nup-
tain dai Demeirio. Adversus hos Alexander acie con-
fligit: eo praelio Plolemaeus cadtt; Aiexaiider vin-
eitur et paulo post inlerflcitur, cuiu regnasset annos
V, vel, ut in plerisque aucioribus reperi, novem.

XXV. Demetrius regnum indeptns, Jonathau be-
nigiie habuit , roedus cum co fecit , Judaeos legibus
suis reddidit. Interea Tryphon , qui partium Alexan-
dri fiierat , praefecius Syriae , regno.... Eum bello
prohibilurus contra Jonathan in praelium descendit,
terribilis xl millium exercitu. Tryphon ubi se impa-
rero cernit, pacem simulat : recepiumque in ami-
citiam , invitatumque Ptolemaidam inlerfecit. Post
Jonatlian summa rerum ad Simonem frairem defertur.
Is funus fratrii magniUce curavit , septemqtie ilias
pyraiuidas nobilissimi operis exsiruxit, iu quibus et
fratrum et patris ossa condidit. Tum Deuietrius, re-
fecto cum Jiidaeis foedere , coniemplatione cladis a
Tryphone iilatae ( iiam post Jonalhae necem iirbes

mox ab Aristobulo fratre pulsus, confugit ad Pom-
peium, qui tum , Miihridaiico bello confecto paca-
taqtie Armenia et Ponlo, victor omnium gentium
qiiasadierai, introrsum pergero, et vicina qiinique
Romano tmperio adjungere cupiens, causas lielli et
matcriam vincendi quaerebat. Igitur Hyrcanum
libcns excepit, ductuque ejus Judaeos aggreditur.
Urbe capia aiquc arce, lemplo pepercii. Aristobu-
lum vinctum Romam miltit : Hyrcano jus pontifi-
catus rcstiluit : impositoque Juda^is stipendio «
procuraiorem eis Antipatrum quemdam Ascaloni-
tem praeposiiit. Hircanus quatuor et triginta annos
reriim potitus, dum adversum Parthos bella gerii,
capiiur.
G XXVH. Tum Herodes alienigena, Antipairi Asca-
lonitae flliiis, regnuin Judaeae a senaiu et populo Ro-
mano peiiii, acceptique. Hunc primum Judaei exter-
num regem coeperiint habere : eienim jam adven-
tanie Gbrislo necesse erat , secundum vaticinia pro-
phetarum, suis eos ducibus privari, ne quid ultra
Ghristum exspectarent. Sub hoc Herode, anno im-
perii ejus teriio et xxx Ghrisius natiis est, Sabino et
Ruflno consulibus, vni lealendas Januarias. Verum
ha^c qusc Evangeliis ac deinceps Aposiolorum Acti-
bus conlinentur, atlingere noii ausus, ne qoid forma
praecisi operis rerum dignitatibus dimlnoeret» reli-
qua exsequar. Herodes post nailviiatem Doroinl re-
gnavit annos iv , nam omnc imperii ejus tempus
VII et XXX anni fuerunt, post quem Archelaus letrar-

eorum atqtie agros bello vasiaverai), annua eis vec- D cha annis ix. Herodes annis xx et iv. Hoc regnanie»

tigalia iii perpeiuum remittit : eteniro usque ad id
tempus regibus Syrlac , nisi cum armis resisterent ,
siipendtum pensitaverant. Id gestum Demetrii regis
anno secundo : qtiod ideo signavimus, quia usque in
bunc annum per tempora Asianonim regum cucurri-
mus, ut ralio temporum digesta luceret. Nunc auiem
per tenipora eoriiin qui Judaeis vel poiiiiflces vel re-
ges ruerunt u>que ad Ghristi nativitatem rerum or-
dinem digeremns.

XXVI. IpiuT post Jonaihan Simon fraler ejus, ut
supra dictum est, llebraeis praefuii jure poniiflcis :
Id eniin ei tum a suis, (um et a populo Romano ho-
noris delatum. Ilic cum secuudo Demetrii regif

anno regni oclavo et decimo, Dominus crudflxus
est, Fufio Gemino ei Rubellio Gemlno consulibus ,
a qno teinpore usque in Stiliconem consulem sunt
anni cccl^xii.

XXVIII. Apostolorum Actus Liicas edidit, usque
in lemptis qiio Paulus Romam deductus esi Nerone
imperanie : qui non dicam regum, sed oinnium
honiiiiuro et vel immanium besiiarum sordidissi-
mus, digiius exstitit qui persectitionem In Ghristia-
nos primus inciperet : nesclo an et postremus ex-
plebil, siquidem opinlone niultorum receptumsity
ipsum Aiitichristum venturum. Hujus viiia ut ple-
nltts exponerem, res admonebat, nisi non esset bu-

iU HISTORIA SACRA. LIB. II. 146

)0S operis Um vasta ingredi : id tanliinn annotasse A niam rerum usurpavit ; quae posteaquam ad Vespa-

contentus sum, bunc per omnia foeiUs^^ima et crude-
lissima eo processisse, ut mairem interncerel ; post
etiam Pytliagors cuidam in miMlum solemnium con-
jngiorom nuberei : inditumque imperatori flam-
roeiiro» dos et genialis torus et f;ices niiptia]ef>,
cuncta denique quse vel in feroinis iion sine vere-
cundia conspiciuniur, speclata. Reliqua vero ejus,
incertum pigeat an pudeat magis dissercre. Hic pri-
mus CbrisUanum nomen lollere aggressus est :
quippe semper inimica virtutibus vitia sunt, et op-
timi quiqoe ab improbis quasi expfobranies aspi-
ciuntur. Namque eo teropore divina apud urbem
religio invaluerat, Petro ibi episcopatum gerente,
et Paulo, posieaquam ab injusto prmulit judicio

sianum delata, licet malo exemplo, boiio tamen af-
feciti Reip. ab improbis vindicandae, cum llieroso-
lymam obsiderel, sniiiit imperium : et, ut mos est,
diademaie capiti imposiio, ab exercitu imperaior
consaluiatiis Tilum lilium Csesarem racii, eidem pars
copiarum, et obsidendx Hierosolymae negotium da-
tum. Vespasianus Romam profectus, summo favore
senatus et populi receptus, cum se Viielliiis iiiterfe-
cisset, imperinm confirmavit. Inierea Judaei obsi-
dione claiisi, quia nulla neque pacis neqiie dediiio-
iiis copia dabaiur , ad extremum faine iiiteribant ;
passimque viae oppleri cadaveribus coepere, victo
jam offlcio biimandi. Quin omnia nefanda insuper
aiisi, nc humanis quidem corporibus pepercerunt.

Cssarem appellaverat, Romam deducto : ad quem B nisi quae ejiisinodi alimentis tabes prasripuerat. Igl-

tum audienduro plures conveniebant; qui, veritate
iDtellecia, virtutibusque Apostolorum, qiias lum
crebro ediderant, permoii, ad cultum Dci sese con-
fereb:int. Etenim tum iliustris illa adversus Simo-
nem Petri ac Pauli congressio fuit, qni cum magicis
artibusy ut se Deum probaret, duobiis suffultus dae-
moniia evolasset, orationibus Apostulorum fugiitis
dxmofilbus, delapsus in terram, populo inspectante,
disrupius est.

XXlX. Interea abundante jam Cbristianorum miil-
titudine, accidit ut Roma incendio conflagraret, Ne-
rone apiid Antlum constituto ; sed opinio omnium
invidiam incendii in principem retorquebat, crede-
baturque imperator gloriam innovand» urbis qnse-

tur defessis defeiisoribus irrupere Romani, ac tum
furie in diem Pascbae oinnis ex agris aliisque Judxae
oppidis multiludo conveiierat : nimirum ita Deo pla-
citum, ut eo tempore quo Dominum cruci afflxerat
gens impia, internerioni daretur. Pharisxei aliquan-
tisper pro templo acerrime restiterunt : donec ob-
siinaiis ad mortem animis uliro se subjectiii ignibus
intnlerunt. Nuinerus perempiorum ad undecies cen-
tena millia refertur : capta vero c millia, ac vennm-
data. Ferlur Tilus adhibito consilio prius delibe-
rasse, an templuni tanii operis evertcret : etenim
nonnullis vid<*b:itur, apdem sacratam, ulira omnia
monalia ilhistrem, non debere deleri : quae servata
modestise Romanae testimonium, diruta pereonem

siisse ; neqoe olla re Nero efliciebat, qnin ab eo jus- ^ crudeliiatis notam praelieret. At contra alii, et Titus

8um iiicendium putaretur. Igitur veriit invidiam in
Chrtsiianos, actaeque in innoxios crudelissimac qnae-
stiones, qiiin et novae mories excogitatae, ut fera-
runi tergisconiecti laniatu canum interirent; multi
crucibus aflfixi, aui flamnia usii : pleriqiic in id re-
servati, ut cum defecisset dies, in usum nociurni
lomiiiis nrerentur. Hoc initio in Chrisiiauos sacviri
eoeptum. Post etiam datis legibus religio vetahatury
palamque, edictis propositis, Christianum esse non
licebal. Tum Paulus ac Petrus capitis damnati : quo*
rom uni cervix gladio desecla. Petrus in crucem
sublatus est. Duro haec Romae geruntur, Judaei prae-
sidis sui Festi Flori injurias non ferentes, rebellare
ecKperuDt. Adversus eos Vespasianus proconsulari

ipse, evertendnm templnm in prirois ceiisehant,qiio
pleiiius Jnd;eorum et Christianorum religio tollere-
tnr, quippe has religiones, licet contrarias sibi, iis-
dcm lamen auctorihus profectas; Christianos ex Ju«
dieis exstitisse ; radice sublata stirpem facile peri-
turam. l:a Dei nutu accensis omnium aiiimis tero-
plum diruium, ab hinc annos trecentos triginta et
ununi. Atque haec ultima templi eversio et postrema
Judaeorum cnptivitas, qua exiorres patria per orbem
terrarum dispersi cernuntur; qnotidie mundo lesti-
monio sunt , non ob aliud eos quam ob illatas
Christo impias manus fuisse punitos : nam saepe
alias cum propter peccata captivitatibus iraderen-
tur, numqiiam tamen ultra septuaginta annos servi-

Imperio a Nerone missus, multis gravibusque pra^liis ^ tutis poenam pependerunt.

devictos coegit intra muros Hierosolymae confugere.
Interim Nero jam etiam sibi pro conscientia scele-
rom invisus, bumanis rebus eximitur : incertum an
ipse sibi moriero consciverit. Certe corpus illius
imieremptum, Unde creditur, etiamsi se gladiu ipse
transfixerit, curato vulnere ejus servatus, secundum
Hlod qood de eo scripium est : Et plaga mortis ejus
cofata est (Apoc. xm , 5) ; sub saeculi fine miiteudus,
ut mysteriom iniquitati exerceat.

XXX. Igitur per excessum Neronis Galba impe-
riom rapuit:mox Otbo, Galba interfecto, occupavit.
Tonc Vitellius in GalUa$ « freius exercitibus quibus
^neefai» Urbem ingressusi Othone iuterfecioi stim-

XXXI. Interjeclo deinde tempore, Domitianus
Vespasiani filiiis persecutus est Chrisiianos. Quo
tempore Joannem apostolum atqne evangelisiam in
Paihmum insulam relegavil': ubi ille, arcanis sibi
mysteriis revclatis, librum sacr» Apocalypsis (qui
quidem a plerisque aut stulte aut impie nou recipi-
tur)conscriptumedidit. Non mullodeinde intervallo
tertia persecutio per Trajanuro fuit ; qui cum tor-
roeuiis et quaestionibus nihil iii Christianis morta
ant poena dignum reperisset, saeviri in eos ultra ve-
tuit. Snb lladrianodeiiidcJudxirebcllare voluerunt,
Syriam ac Palxstinam diripere conati : misSO(|ue
«iierritu subacfl snht. Qntk lehipt^state Iladriatiiif

147 ^LfV^^^t 448

ex1st!m&^^ 96C}1ii4siianam ndem loci injifilSi^firem- Atf^iHi. Tum sf^uideni Hierosolyma liorreii^ miiils,

plariim, ei in teti^pla ac loco Domffilcae )»8-

sionis d:rmonnm sffntflacili consiitifii; et ^ quia
€tifistiani ex Judaeis froftssimum {>DiabaT)tiir : natfn-
que ttiro Itrero^olymft', noh iilsi ex cirennici^iotie
ltabei)at Ecclesia Slicerdoteiii ) miliium cotiortem
custO(!H:i8 th ferpettMm agita^e jtissit , qu» iuddeos
omhres ffierosotytn» iidit^ arccret. Qifod 'quidein
CfirfstiuTiao Hdel profidebat, quia inm pene omnes
Cirrislt^m Deam ^) legis Myserviitioae eredebant.
niniiitiiifi id Domino oi^inante disposiDum, ut legis
serviius a Fibertatefidei aique ETcfelesi^ tollereiur :
ita tum prifnum Marcus ex (fentibus, apnd 4lieroso-
lymam eplscopus fnii. Quana stfb Hadiiar^ i^ersie-
cutro ntimeralur, quani tamen pcist exerceri prohi-

fre^nefHiisi^is ac magnrficentissriifiiis Ecdei^s est
ndornarna : n:i^qiie llelena mater principrs Coristaii-
tini, qusc Augusia cum filio conregnabftt, cnm Hie-
rosolymam agnoscere concupissei , r^ria ibi idola
ac temphi proirivit : niox usa reglii Viribns, basiHcts
in luco Boiniiiicae passionis ei iresnrfmioMs et as-
censionis consiitiiil. tllud mirifm, quod locus We in
qiio postremum Institenint ^ivrna vesi^ia cum in
ctKliini Domlniis nube subiattts esC, <M(nllnttiri paTi-
menio cum rcAiqua ^rMorum pan« xnm ^Ciilt ? Sfi-
quidem quteoumquc tin)licabamt«r, i^of^^ns humana
rascipere terra respveret , excusais m i^.i apponeii-
tinm 8»pe marmoribus. Qnih etiam calcati Deo
fhilv^ris adeo perenne ddciimentnm e^t, nt vesiigia

imit, rftj^st^m osse prtynumians, ut quisquam sine B impressa cemantur, et eum quotidie confloentinni

cdmiiie rco^ coti^iiuei^ctur. Post lladrianum Anto-
ii!n6 ^to ifhperaiite pax ecclesiis fuit.

XXXlI. Sti^b Aurelio deinde Antoninl filio perse-
cutioqti^ntn agitata. Ac tum primom intra Gallias
martyria vlsa, serius trans Alpes Dei religione sus-
cej>ta. Sexia deinde Sev^ iniperante Cbristiano-
rum vexatif) fult; quo lempore Leonidas Origeiiis
paCer sacrnni in martyrio sangninem fudit. Iiitcijec-
tis deinde annis vni et xxt 'pa\ C^rlstlams fuit : tiisi
qnod inedio tempore Maximinus nonnuilarum Eecte-
siarum clericos vexavlt. Mi^x Decio imperanie, iani
lum sepiima persecutionc sdcviium in Chrisiianofi.
inde Yaleri mus octav-^is saiict>»rum hostis foit. f^ost
enm, iiHcrjetMis an^Ais fere qtiiiiqiMiginfa, Diocletiano

lides ceriatim Domino caleata diripiai, d.imnum la-
men anena non seniiat : et eadcm adhifc aoi spe-
eiem, velut impressis signata vestigtts, terra cns-
lodit.

XXXIV. Cjusdem reginoi beneficio crux Domini
tiim reperm, qvae heqne in principlo obsistent^lms
Judseis potuerat consecrari, et postea dimt» civiia-
tis oppressa raderibos, noii nisl lam fidcliter requi-
renti meruit usicudi. Igiinr Helena prinium de loco
passionis certior facta, adnsoia iliilttari n^auiii, alque
oihuium proviiiciulium mniiitudine in sitnlia regina;
certantiuin, effodi terram et conligua qA.ftpie ac vas-
tissima ruinarum purgaii jubct : itiox prcttuin fidei
et laboris tres pnriter cruces, sicnt oiim Domiuo ac

ct MixitniiHanoimpftraHtitrus acerbissitna persecfHio ^ laironibus duobus fixae fuerani, re}>eriufitiir. Hic

1'xoria, qiias per k contimios aniios pleiiem Dei de-
p >p(ilaia est. Qiva tempesiate onints fere^acro mar-
lyrum cn!«vre vrim iiifectus esi : q\ii|ipre ceriatim
glorix>s:i iin ceilamina meliatur, multoqne avidius
lum iniaf<iyrta gtoriosis «hortibus qurrebaiitur, quani
nune epi^scopatus pravis ambilionibus a|i|)etuutur.
Nullis QiAqYiam ma^is bellis mundus exbausiiis es4 ;
iieque iiHnjore umquam triumfho vicimus, quam
cnm decem annonHn htragiims vinci non 4^)iuimuls.
Cxstant etiam wandata; litteris praeclarie eju6 tea-
poris manyruin passiones : quas conneetendAs non
putavi, ne inodum operis exeederem.

XXXUI. Bed finia persecutionis illius fuii abhinc
ttnuos IX ei Lxsx,a quo tempore Cliriatiani impera-

vero major diignoscendi ))atib«iJi in quo D<»niinus pe-
penderai, difficuKas omnium animos inentei>que ter-
i)averat, ne errore mortalium ft^rsiiatt pro cnice Du-
ttiini ialrotiis paiibulum coiibecrarent. Capiunt dein-
de tonsilium, ut aliqiiem receiis ntoiiuOm crucibus
admoverent. Nec iiiora , quasi Dei Bulu fuiii^rt» ex-
8tiiicli solemnilius exsequiis deferebalnr , concursn-
que omnium feretro corpus eripitar. Ddabus priog
frustra crucibus admotis, ubi Cbristi ^atibiilo aitae-
tum esl, dictu mirabile i tr^pidantibus cunciis funus
escnssum, et inter spectatores suos nstiiil. Crux
reperia , dignoque amiritn cunsecrata.

XXXV. His per Helenam gestis principe Chri-
stiane iibertaleni atque i*xemptnm fidel niuiidus ac-

lores esse coeperunt : nainque tun (k)n8taiiliiius ^ ceperat : sed longe atrociiis perieoium cunctis Ec-

rerum poliebatur, qui primus oniiiium Ronmnolrum
princitmia Chrisiiauus luil. Sane tum Licinius^ qula
adversum Consuntinum de impcrio cerlaVil, mililes
fiiios Ittare pneee|)erai : abnuentes iniiiUa rciiciebat.
Scd id ihter peraecutiooes non computaier : adeo
res levioris negotii fuii, qnim ul ad Ecclesiaruin
Valnera perveHirei. fixinde tranquillis rebus pace
perfroimur, neque ulterius persecutionem fore cre-
4imtts, nisi eam quatn mU fine Jam 64e<;Mli Anlidiris-
ttts exercebit : eteuim sacria vocibus x plagia mun-
llum arficieiidum pronunllatum esl : ila cuffi jam ix
fuerint, qux superest, ullima erit. Hoc temporum
iractu miinm est quautum invaluerit religio Chrii*

desiis illa paee gehieraiom. Namque tum haeresis
Ari^na pmntpit, totumque ori)em iiivecto errore
lurbavei^t. Etenim duobus Ariis aeerrimis perfi-
dite hnjos auctoribus, imperator etiam depravalur ;
domqtle 6tbi rdtgionis ofRciom vhlelur implerei vim
persecniionis exercoit : acttque in exsitium episcopi,
sttvilrtth in clericbs, animadversuin iii iaicos, qui
te eb Arianorum communione seercverant. Quae
autem Ariani prxdicabani, ierant htijuscemodi : Pa-
Irein Dominum instUuendi orbis caosa gcniii4s6 i\'
llum : eo pro pbtestale sui ex nihilo, in substantiam
novam aiqoe alieram, ficlum Dominmn nvvum allb-
rumque : Mise aiHem imyv» que fllivi noa fuineif

fi9 niSTORlA 9ACRA. LIB. II. <50

Igiinr hujns nuili caosa synodiis apod Nlcseam fei A assertor exsiiierai : Pliofiriiis vero novam lijeresirti

toto orM eonirahiior. Treccnti siqnidem et diidde-
vigiiili episeopiB cotigrcgatis fldes plena coTiscribi-
tur, hsresis Ari:ina damnalur. Imperator decretiihi
episcopale complectitur. Ariiini niliil coiitra sanam
fiJem retraciare ausi, se qnoqiie lamquam aoqoies-
centes liee aliiid seniienies Ecciesiis niiscoeriint :
manehal lamen iii pectoribos eornni Insiluin in cit*
thollcos firos odium : et ndvcrsiim qnos de fide
disceptare non poternni , eos snliornatis nccusatori^
bus flclisqoe eriminlbiis appetebanl.

XXXVI. Iinqoe primum Aihanusium Alexnndri»
episcopum, juiisconsulium, qui apud Nic:rnam sjn-
odiiin diacoiius adfuerat, aggrediuiitur , abscntem-
qite condeinnant. Eieiiim ad crimiiia quae falsi lestes

jam ante protiilerat, a Snliellio quidem In tniohe
dissehtiens , sod Inliium Chri-ti ex Maria pnpdica-
bai. Igitur Ariani asfufo consilio miscenl iiinoxiiim
criminosis, damnationemque Pliolini el ftlarcelti et
Athanasii eadem sentciiila compfehendiini : Illud
nimirum apud imperaioruin nninios prxstruenle$:,
ul non putareiitnr dc Aihandsio perperam judicasse,
qui de Marcello aiqiie Photlno vera sensissent. Ve-
rumlamen ca tcmpc^taie Arlnni pcrfldiam suani oc-
culiabant : non atisi palam erroris sul dogmata pra-
dicare. cailiolicos se gerebanl, nihil sibi prius agen-
dum raii, quam ul AlhanasiuinEcclpsia sulmioverent,
qui semper eis velut muriis obstiiernt : quo remolo,
reliquos in libiJinem suaiii cessnros sperabanl. Sed

congej^serani, aggregabatit quod Marcellum alque B pars episcoporum qux* Arium sequebatnr, damnatio-

Photinum hsreticos sacerdotes, synodi Judicio con-
demnatos, pravo stodio rccepisset. Sed de Phoiino
dubinm nori erat, mcrito fuisse damnatum : in Mar-
eello nihil lum damnatione dignum repertum vide*
batur; maximpque ei sitidlum panium innoccii-
liiim acoeaserat, qund eosdcin lltos judices a quibiiS
fnerat coildeninatus, IiaTelicos esse nemo dubitabat.
Ctetenim Ariani non hos potius^quani Alhaiiasium
rerooYere cupiebant : itaqne imperatoreln eo iisqiib
compellunt, ut Atlianasitis exsulaium ad Gallias mit-
leretur. Mox in ^gypto octoginta episcopl congre-
gati, Athanasium iiijiiste coiidemnatuin essc pronun-
tianl. Ret ad Consiantinum refcrtur ; jubct ex loto
orbe apud Sardicam episcopos congrrgari, atque

nem Athanasil cupitam acceplt : pars coacli melu et
faciione, in studla partium concesserant. Tauci, qui-
bus fides cara el vcritas pblior erat, injustum judf-
cium iion receperunt : inier quos Paulinus C|>isco-
pus Treveroruhi, oblaia sibl eplsiola, ita soscripsisse
traditur, se in Photini alque Marcelli damnationem
proel)cre conicihum, de Aihnnasio iion probare.

XXXVIII. Tum vero Arlani, Ubi doli parum pro-
cesserant, vi ngeredecernunt : nam quodlibet audere
alque agere facile crat regis amlciiia subnixls, quem
sibi pravis ndulationibus (ievinxeraiil. Qnin eiiani
ex consensionc inuliorum inexpiignabiles erant :
nam omnes fere duaruni Pannonlarum episcopi ,
mnltique Orieiitalium ac lOta Asia in perfldia eorum

omiie judicium quo Athanaslus damhatus fuerni, te- ^ conjuraveraiil. Sed prihcipes mali Istius habebanlur,

iractari. inler hscc Constantinus moritur : synodiis
congrogata jam ConBiantino impcratore Athanasiuni
absulvii ; Marcellus quoque episcopatui redditur.
Nani de Photino ^iscopo Sirminonsl non est rcscisa
senteiilia , quia etiam nostrorum judicio haereiiciit
probaliatur. Et tamen boc ipsum Marceittim grava-
bat, quia Phoilnus aiiditor ejus fiiisse in adolescentia
videbaiur. Yeruniianien ad Aihanasll absoliitionem
etiain illud accesserat , quud (jrsacius et Yalens
princlpes Arianorum, cuiii t>osi syiiodum Sardicen-
«ein videretiiur a coiiimuiiihne sccicti , coram po-
•hi a Julio Homana! urbii» e|iiscopo Teniain poposce*
runl, quud inliuxium condtMoiia^sent : meritoque
eiim tealeotia concihi Sardicensis absolutum pro-
tt^i^i suni.

XXlLYil. Interjectb deinde lenipore Athanasius,
cnm Marceilum parum saliae fidei esse penitus com-
I^Hstet , a conimuirione snspendit , babuitque iile
iianc verecundiam , m tanii viri judicio notain»
•ponte concedenst. Cdfeierom aniea innocens, postea
detirayaiiis , videri iioieVat jam ttim nocens foisse
cum de eo fuerai Judicatum. Nacti ergo Ariani istiiis-
modi occasionem , coiispirant petiitiis Sardicensls
•ynodi decreta siibverlere : etenim eis color qiildam
•nppeiere videbatur, qnod tam injuste fnisset pro
Alhnn'.iMO judicatum, qiiam Mnrccllus fuerat absolii-
tus, qiii nunc eiiaiii Athanasii judicio liaereticus esse
fMDbweuir. Naotque MarcelluB SabelliaD» Itteresis

a Singiduno Ursaclus, Yalens a Mursa , ab Hcraclik
Theodorus, Stephanus Anliocbenus , Acaciiis a Cac-
sarea, Menopliantus Epheso, Gcorgius Laodicea ,
Narcissus a Neronopoli. Ili ita palatium Occupare-
rant , ut nihll sine eoruiii nulii ngeret imperaior :
obiiusius quidem oinnibus, sed pracipue Yalenii de-
ditus. Nam eo tempore quo apud Mursam contra
Magnenlium armis cerlatnm , Coiistdntitis de!»cen*
dere iii conspectuiii pngnae non ausns , in basUicn
Martyium extra oppidum sita, Yaleiite tum ejus loCl
episcopo in sotutium asFumpio, diversatuseBi. CiC-
lernin Yaieiis callide ter suos disposuerat , ni quis
pra^lii fuitset eventus, primus cognoscetet : vel (im-
liani regis captans , si prior bonum nuntium delu-
D lisset : vel viiae consulens , antecapturus Ibglentil
•patium, si quid contra accidissct. Ilaque |)aucis qut
circa regeni erant, metu trepidis, imperatore anxio,
primus nuntiat hostes lugere. Cum ilie indicem ip-
sum introiniiti posccret, Yalen^, ni reverentiam sui
addereti angelum bibi fuisge nuntlum respondii.
Faciiis ad credcndum iniperator, palam postea di-
cere est sotiius , se Yatcntls meritis , non viriiit«
exercitus vicissc.

XXXiX. Abhoc inilio tllecti priiicipis extulcre
aiiimos Ariani , potcstate regis usuri , nbi aticmri-
tate siia parum vatuis^ent. Igitur cum Bententiam
eoriim, quiiin dc Alhanasio dederant, nostri non

recipereut , edictum ah imperatorc propoiiitur} nt

i^i SULPIGII SEVERI m

qni in damnaiionem Alhaiiasii non suscriberenl, in A his eertaminibus processum, ul isiiusmodi piaculis

exsilium pellereniur. GaMerum a nostris lum apud
Arelaiem ac Biterras , oppida Galliarum, episcopo-
rum concilia fuere. Petebalur, ut priusquam in
Alhanasium subscribere cogereiitur, de fide poiius
disceplarent : ac lum demum de re cognoscendum ,
cum de persona judicium consiiiisset. Sed Yalens
sociiquc ejus prius Aihanasii damnationem extor«
qucre cupiebant, de fide ceriare non aiisi : ab hoc
pariium confliclu agiiur in exsiliuni Paulinus. In-
terea Mediolaniim convenitur, ubi tum aderat im-
peraior. Eadem illa contentio nibil invicem relaxa-
bat. Tuin Eusebius Vercellensium et Lucifer a
Garaiis Sardinix, episcopi relegati. Gaeierum Diony-
sius Mediolanensiuin Sacerdos in Athanasii damna-

orbis terrarum implicareiur. Nani iialiam, Illyricnm
atque Orientem Valens et Ursacius csierique, quo-
rum nouiina edidimus , infecerant. Gallias nostras
Saturnius Arelaieiisium episcopus , homo impoiens
et factiosus, prrmebai. Osium quoque ab Uispania
in eanidem perfidiam concessisse opinio fuii : quod
eo mirum atque incredibile videtur, quii omni fere
xtatls su^e tempore consianiissimiis nostrarum par-
tium, et Nicxna synodus auctore illo confecta habeba-
tor : nisi fatisceitte a'Vo; etenim major centenarioruit,
ut lancfus Hilarius in epistolis rerert; deliraveril.
Quibus rebus perturbato orbe terrarum, et morbo
quodam Ecclesiis ianguentibus, segnior quidem,sed
nou minusgraviscura principem exercebat : quod li-

tionem se consenlire subscripsit, dummodo de fide B cet Ariani quibus favebat, superiores videreniur.

inler episcopos quxrereiur. Sed Valens et Ursacius
cxteriqne, metu plebis quae catholicam fidem egre-
gio studio conservabat, non ausi piacula profiteri ,
intra palatium congregantur. Illinc epistolam sub
imperatoris nomine eniiitunt omni praviiaie refer-
tam ; eo nimirum consilio, ut si cam aequis auri-
bus populus recepisset, publica aucioritaie cupita
proferrent; sin aliter fnissei excepla, omnis invidia
esset in rege, et ipsa venialis : quia eiiam tum cate-
chumenus sacramenium fidei nierito viderelur po^
tuisse nescire. Igitur lectam in ecclesia epislolam
populus aversaiur. Dionysius, quia non esset assen-
sus, urbe pellitur : slatimque ejus in locum episco-
pus subrogatur. Liberius quoque urbis Romae et

necdum tamen de fide inter episcopos convenirci.
XLl. Igitur apud Ariminum urbem Iialiae syno-
dum congregari jubet : idque Tauro prsefecto impe-
rat, ut collectos in unum non anie diniitteret qiiam
in unam fidem consentirent , proroisso eidem con-
sulatii, si rem effectui iradidisset. Iia missis per
Illyricum, Iialiam, Africam , Ilispanias Galliasque
Magistri orficialibus, acciii aut macti quadriiigentl et
aliquanto amplius Occideniales episcopi Ariminum
convenere : quibus omnibus annonas et ccllaria dare
imperator prxceperai. Sed id nostris (id est Aqui-
taiiis) Gallis ac Britannis indeccns visum : repudiatis
fiscalibiis , propriis sumptibus vivere maluerunt.
Tres tantum ex Briiannia inopia proprii publico usi

Hilariiis Pictavorum episcopus, dantur exsilio. Rho- G sunt , cum oblatam a casieris collationem respuis-

danium quoque Tolosanum antistitem (qui natura
leuior, non tam suis viribus quam Hilarii socieiate
non cesserai Arianis) eadem conditio iroplicuit :
cum tameu horoines parati essent Aihanasium a
communione suspendere , modo ut de fide inier
episcopos quaererelur, sed Arianis optimum visum
praRstantissimos viros a certaroine subinovere. Ita
pulsi in exsilium, quos supra memoravimus , abhinc
annos quinque et quadraglnta, Arbeiione et LoIIiano
consulibus; sed Liberius paulo post Urbi redditur ob
sediiiones Romanas. Gxterum exsules satis constat
totius orbis studiis celebratos , pecuniasque eis in
sumptum affatim congestas , legationibus quoque
eos plebis catholicae ex omnibus fere provlociis fre-
qoeptatos.

XL. Interea Ariani non occulte , ut antea , sed
palam ac publice haeresis piacula praedlcabant : quin
etiam synoduro NicaRuain pro se interpretanies ,
quam unius litierse adjectione corruperant , caligi-
nero quamdain injecerant veritati : nam ubi ofioouo^cov
erat scriptum, quod est uniut iubttaniiw^ illi 6/xocou-
ccov, quod est simiti$ tubttantiaSt j^criptum esse dice-
bant : concedenies similitudinem, dum adiroerent
unitatem, quia multum ab unitaie siroiliiudo dista-
ret; ul, verbi gratia , pictura bumani corporis esset
hoininl similis, nec tameu baberet hominis veriiatem.
Sed quidam ex his ulira processerant , ovofAoco^io^ro»
l^ est, (Ummilfm tubitantiam ^ conlirmaotcs , eoque

sent, sanctius puiantes fiscum gravare quaro slngu-
los. Hoc ego Gavidiuro episcopum nostrum quasi
obtrectaotem referre solitum audivi. Sed longe
aliter senserim : laudique attribuo episcopis taro
pauperes fuisse , ut nihil proprium haberenl. neque
ab aliis poiius quam fisco sumerent , ubi neminem
gravabant. Ita in uirlsqne egregiuro exeropluro : de
rcliquis iiibil memoria diguum iraditur. Sed redeo
ad ordinem. Posteaquain omnes , ut supra dixinius,
in unum collecii suni, fit partium secessio : Eecle-
siaro noslri obtinent; Ariani lam acderommde in-
dustria vacahtero orationis loco capiunt, sed hi non
amplius quam octoginta : reliqui nostraruro pariium
eranu Igitur frequentibus conciliis nihil actum, nos-
^ tris in fide roanentibus , illls de perfidia non ceden-
tibus. Ad postreroum placuit decem legatos roitti ad
imperaiorem, ut quse esset partium fides et senten-
tia , cognoscerct , sciretque pacem curo haereticis
esse non posse. Idem Ariani faciunt , roittuntque
numero parl legatos , qui adversum nostros coraro
imperatore confligerent. Sed ex parie nostrorum
leguntur homines adolescentes , parum docti et pa-
rum cauti : ab Arianis auiein misst senes caliidi et
ingenio valentes, veneno perfidiae imbuti, qui apud
regero facile superiores exstiterunt ; sed nostris
roandatum ne quo modo curo Arianis coromunionem
inireut, oroniaque hitegra synodo reservarent.
XLli. Inierim ih OHchte ; exemj^lo Ocoidentil^

185 HISTORIA SACRA. LIB. II. 154

liiim, imperator jubei cunctos fere episcopos apud A 8ter Faegadius , et Servatio Tungrorum episeopus.

Uos, quia minis et terriculis non cesserant , Taurus

Selenciam Isauriae oppidum congregari , qua tempe
staie llilarius quarium jam exsilii annum in Phry-
gi9 ageiis, inier reliqiios episcopos, per vicarium ac
pra!:^idem data cTCClionis copia, adcsse compellitur.
Cuin Limen nihil de eo specialiter mandasset impe-
rator , judices tantum generalem jussionem secuti ,
qua omnes episcopos ad concilium cogere jubeban-
tur (hunc quoque inter reliquos volentes miscere ,
ut ego conjicjo). Dei nutu ita gestum, ut vir divina-
rum rerum instructissimus , cum de fide disceptaU'
dum erat, iiiieresset. Is ubi Seleuciam venit, magno
cum favore excepius omnium in se animos et stiidia
converterat ; ac primum quxsitum ab eo, quae esset
Gallorum fldes : quia tum Arianis prava de nobis

precibus aggrediiur , ac lacrymans obtestatur , mi«
tiora uii consulerent : clausos Intra unam urbem
episcopos jam septinium mensem agere : injuria hle-
miset inopiaconfectis nullam spem reversinuisdari ;
quis tandem esset flnis ? sequerentur plurium exem-
plum : aoctoritatem saltem ex numero sumerent.
Enimvero Faegadius paratum se exsilio aique ad
omne supplicium in quod deposceretur , proflteri :
se ab ArLinis conceptam fidem non recepturuin. Ita
in hoc ceriamine aliquot dies tracti. Ubi parum ad
pacem proflciebant, paulatim et ipse infractier, ad
exlremum proposlia conditione evincitur. Namque
Valens et Ursacius afflrmantes praesentem fidem ca

Tulgantibus suspecti ab OrienUlibus habebamur, B iholicarationeconceptam.abOrientalibusimpcratoro

Irtonymam solitarii Dei unionem secundum Sabel-
llum credidisse. Sed exposita flde sua, juxta ea quae
Nicxx erani a Patribus conscripta , Occidentalibus
perbibuit testimonium. Ita ahsolutis omnium animis,
intra conscientiam communionis, nec non etiam in
societatem receptus, corcilioque adscilus est. Agi
deinde coeptum : repertique pravse hxresis auciores,
atquc ab Ecclesiae corpore avulsi. In eo numero
fuere Georgius ab Alexandria, Acacins, Eudoxius,
Uranius, Leontius, Theodosius , Evagrius , Theodu-
lus. Sed confecta synodo , decrcta ad imperatorem
legailo quae gesta insinunrct. Daninati qiioque ad re-
gem profecti, satis freii sociorum viribus et Princi-
pis societate.

auctoreprolalam, cum piaculo repudiari, et quis dl-
scordiarum finis foret, si, quae Orientalibus placuis-
set, Occidentalibus displiceret ? Postremo, si quid
minus plene praesenti fide editum videretur, ipsi ad«
derent quae addenda putarent : prxbituros se in bis
quae esseiit adjecta, consensum. Favorabilis profes-
sio pronis omnium animis excepia, nec ultra nostri
repugnare ausi, jam quoquo modo flnem rebus impo-
nere cupientes. Dein coiiceptac a Fapgadio et Serva-
tione profesbiones edi coepere , in queis primum
damnatur Arius , loiaque ejus perfldia : capterum
non etiam Patri aequalis et sine iniiio, sine tempore »
Dei Filius pronuntiatur. Tuin Valens, umquam no-
siros adjiivans, subjccit ^ententiam cui inerat occul-

XLIII.Interea legaios Ariminenvisconciliicx parte C tus dolus : Filium Dei noii esse crealuram sicutcae-

nostrorum compellit iniperator uniri ha^reticorum
communioni, eisdemque conscripUm ab improbis
fidem tradit verbis falieiitibus invuluUm » quae ca-
tbolicam disciplinum perfldia latente loqueretur,
namque usiw verbum tamquain ambiguum et temere
a patribus usurpatum , neque ex aiictoritate Scri-
pturarum profectum sub specie lahae raiionis abo-
lebat, ne unius cum Palre subsUntise Filiiis crede*
letur. Eadem fldes similem Patri Filium fatebatur;
sed interiusaderatfrausparata, utessetsimilis, non
esset aequalis. Iia dimissis legatis prxfecto manda-
tum, ut synodum non anie laxaret quam conscri-
pix fldei conseniire se omnes subscriptionibus pro-
ftterentur : ac, si qni pertinacius obsisterent, dum

teras creaturas : fefellitque audicntesfrausprofessio-
nis. Etenim his verbis, quibus similis esse caeteris
creaturis Filius negabatur, creatura tamen, potior
Uiiium caeteris, pronuiiliabatur. Ita neutra pnrs \l-
cisse se peniius , aut viciam' puUre polerat : quia
fides ipsa pro Arianis, professiones vero posiea ad-
jecix pro nosiris erant, prxter illam quam Valens
subjunxcrat, quae tum non inteilecta , sero denium
animadversa est. Iloc vero modo concilium dimis-
sum, bono initio, foedo exitu consummatum.

XLV. Igitiir Ariani , rebus nimium prospere et
secundum vota flueniibus, ConsUntinopolim ad im-
peratorem concurrunt. Ibi repertos Seleuciensis
synodi legatos vi regia compellunt exemplo Occiden-

nodo is nomerus intra quindecim esset, in exsilium D lalium pravam iilam fldem recipere : plerique ab

pellerentur. Sed regressis legatis, licct vim regiam
dcprecantibus, negaU communio. Enimverocomper-
lis quae decreta erant , major rerum et consiliorum
perturbuio : dein panlaiim plerique nestrorum ,
pariim imbecilliUle ingenii, partim taedio peregri-
nalioiiis evicti, dcdere se adversariis, jam post re-
dilum legatorum superioribus, et ecclesiam, nostris
inde detrosis, obiineniibus : facuque semel inclina-
lionc aniinorum, catervatim in partem alieram con-
cessom, donec ad viginiiusqoe nostrorum numerus
Imminutos est.

XLIV. Sed hi (|oanto pauciores, tanto validiores
mnt : constaniissirousque inter eos habcbaiur lio*'

nuentes, injuriosa custodia ac fame vexati, captivam
conscientiam dedere ; multi constantius retinentes ,
adempto episcopatu, in exsilium deirusi, alque in
eorum locum alii dali. Ita optimis sacerdotibus aut
metu lerritis, :iut exsilio dcdiiciis , perfldiae pauco-
ruin cuiicti coiicesserant. Aderat ibi tum Hilarius, a
Seleucia legatos secutus, nullis ccrtisde se mandatis
opperiens imperatoris volunutem, si forsitan redire
ad exsilium juberetur. Is ubi extremum fldei pericu-
lum aniinadveriii : OccidenUlibus decepUs, Orien-
talcs perscclns vinci ; tribus libellis publice datis,
audientiam regis poposcit, ot de fide coram adver"
siriis diseeptarct. Id vero Ariani maiimopere al^

<5 isuLPicn SEVEiu m

iiucro, postremdqudsidiscordi;» scminsirium elper- A etiam conjiiraiiohe siisceperaiit : quoad Hyginus ,

turbalor Orientis, redli*e ad Gallias jiibetur absque
exsilii indulgeniia. Venim ubi permciisns esi orbeni
peiie terrnrum itinlo perfidiae inrectum, dubiusani-
mi et magha curarum inole acsluans, cum plerisque
videretur non ineuiidam cnm his communionemqui
Ariminensom synodum recepisseni; optimum factu
arbiiraiusrevocarecunctos ad emeiidationem et poe-
niieniiam, frequeniibus intiaGalliasconciliis, alque
omnihus fere episcopis de errore profiteniibus, apud
Arimiiiiim gesta condemiiai, et inslatiim pristinum
ecclesiarum fldem reforinat. Resisiebat sanis cohsi-
liis Saiurniiiiis, Aretateiisiiim episcopus, vir snne
pessimus el ingenio maio pravoque ; vcrum etiam ,
prcDliT baercsls liifamiam, miiltis alqne infandis cri-

epbcopusCordiibensi^, ex viciiio :«gen$ , comperia
ad Idaciuiii Emeritai saccrdotem reteiret. Is vero
sine modo, et ulira quam oiortuil, Instantium so-
ciosque ejus lacessens , facem quamdam nascenti
inceiidio subdidit : ut exaspcraverit matos pollus
qiiam compresserit.

XLVII. igiturpost multa inier eos ei digna mc-
moratu certamiha, apud Ca*sarauguslam synodus
cungregaiur : ciii lum eliam Aquilani epi»copi inler-
fuere. Veriim lixretici commitiere se judicio non
ausi : in alisentes tum lata senieniia, dainiiaiii|ue
Insiantius et Salvianus episcopi, Elpidius et Priseil*
lianus laici. Addiliiin etiam, ut si quis daninatos in
commuuionem recepisset, sciret in se eaindem seii-

nitnibus convicius Ecclesia cjectus esi : ita parlium ^ lentiam promendam. Aiiqne id Itbncio iSostubenti

vlres amisso duce infractsR. Paiernus eliam a Petro-
roriis aeque vccors, iiec detrectans perfidiam profi-
teri . saccrdotio pulsus , caiteris veiiia dala. lilud
apud omnes constitil, unius (lilarii beneficlo Gallias
nostras piaculo h.vrlssis libcratas. Csuterum Lucifer
tum Aiitiochine loiige diversa seuiemia Ailt : nam in
tanium eosqui Arimini fuerant, cohdemnavlt, ut se
^tlam ab eorum communione secreverit, quieos sub
satisfacilone vel poeniteniia receplsseni. Id recle an
perperaro constituerit, dicere noii auslin. Paulinus
etRhodatiiusln Plirygia defuncti. Hilarius sexto an-
no poi^tquam redierat, in pairia obiit.

XLVI. Sequuntur tempora aeiatis nosine gravid et
periculosa, qiiibus iion usitaio malo pollut» Eccle-

episcopo negoiiutii datum, utdecretumeplscoporum
iii omnium notitiam deferret, maximeqne Hyginuni
exira communioiiem faceret : qui cum primus om-
hiuminsectarlpalauihsereticoscoepisset, postea lur-
piter depravatus iii communionem eos reccpisscl.
Inlerim Insiaiitius et Salvianus damnati Judicio sn-
cerdotum, Prisciltianum, eilam laicum, led princi-
pem malorum oiiniium, una secum Carsaraugiistana
synodo noiatnm, ad confirniaiidas vires suas episco-
pum in Abileiisi oppido constltunnt : rati nimiruro ,
si liuminem acrem etcallidUm sacerdolali auctoriUite
armas$«iit , tutiores fore S( se. Tum vero Idacius
atque llliacius acrius instare, arbiirantes posse inler
iiiitia inalum coniprimi ; sed parum sanis consiliis

six et pertiirbata omiiia. Namqiie tum priinum infa-t! saecularesjitdiccs adeunt, ut eorum decretis atque

mis illa Gnosticorum h:vresis inira Hispnnias depre-
liensa, superslitio exitiabllis, arcanis occultata se-
cretis. Origo isiius maii Oriens ac iBgyptus. Sed
quibus ibi iniiiiscoaluerlt, haiid facilo esi disser«Te.
Priiuus eaih intra tiispainas Maicus intlilit, ^gypto
profecius , Meinphl brtus. Ilujus auditores fuere
Agapeqna^dam tiOu igiiobiiis malielr et rlietor Elpi-
dius. Abbis Prlscillinnus est institutus, familia no-
bllls, pnedives opibiis, acer, ihquies,faouhdu$, miilta
leciioiie eruditus, disserendi ac dlsputandi promptls-
himus : felix profecto, si non pravo studio coVrhpis-
set optimnm ingertium. Prorsos multa In eo anlmi 61
corpoWs bona cerneres : vigilare multum, famem at
silim ferre poterat : habeiidi minime cupidiis, ntehdi

exsecuiioiiibus hicreiici urbibiis pellereniur. Igitur
post mulia et fnsda ceriamina, Idacio supplicanie
elicitur a Gratiaiio tnin Impcraiore resprlptum, quo
irhiversi hxieiici excedere noii ecclesiis iaiilum ant
urbibus , sed extra omiies terras propelli Jubebautur.
Quo comperlo, Gnostici diflisi rebus suls, iion ausi
jiidici') certare, sponiecesscrc qui opiscopi videban-
tiit' : caeteros metus di^perML

XLVIlI. At tuh) InstaiitiiiS, Salvianus et Priscil-
lianus Romam profecti, iit apud Damasam (Jt^bis ea
tempesiate episcopum objecia piirgarent ; scd itereis
praeter interioreih Aquitaniam fuit, ubi tum ab im-
periiis magnlAce suscepti. sparsere pcrfidiae semina,
niaxtme()ue Elusaham plebem, sahe tum bunam et

parcissimus. Sed ideiii vanissimus, et plus justo In- D retigioiii studeutem, pravis pnrdicatioinbus pervcr-

flalior profanaruih rerum sciehtia : quiu et fnagicas
artes ab ndolescentla eum exerculsse crcdituiii est.
Is nlii doctriuam exitiabilem aggrcssus est, hVuhos
nobiliiim pltiresquc populaies auctorliate perMia-
dendi 1 1 arle biandieiidi aliicuit in socieiatem. Ad
hnc mnlieres noVaruin reruhn cupidx*, fluxn llde , et
ad omnia curioso ingcnio, calervatim nd euih con-
fluebant: quippe hiimilitaiis speciem ore ei habltu
pr:c(eudens, hoiiorcm sui et revereniiam cuiictis In-
Jecerai.Jnmqitepaulailmfierfidi.risiiustabesideraqne
Hispani» pcrvaserat : qniii et nonnulli episcoporum
depnivaii ; inlek* quos Instaniiiis elSalviauu& Pri^cil-

liaiium uon tolum consensione, ledsub quadam

tcre. A Burdigala per belphlnum repulsi, lamcn In
agroEuchrutixaliquantisperhiorati,infeeercnonnui-
iossuiscrioribus.thde Iter ccel^tum iiigressi, turpi
saiie pudlbundoqiie comliaiu,cum uxoribus aique
aticnis eilain feihlnls, in qiieili erat Euchrotia , ac
fllia ejiis Prociila : de qua l\iitin sermoneliominum,
PrVscilliaiii siupro gravidnin pnri.um silil gramiiiibus
sibcgisse. rti ubi Romam pervehere Dainiaso se pur-
gnie cupiontes, hc ih conspectum quidem ejus ad-
il^issi sunt. Regressi MediolaiiUfh, aBque ndver>antem
sibi Ambrosiuui repererunt. Tuni vcrtere coiisilia ,
til (quia duobus cpiscopls , quorum ea tempeslaie
summa auctoritas erat, non itluterunt) largiendo el

157 HISTOkU ixtkk, Llte. II. \ili

aiiiT)Vciido ab Wperatore ciipiia ettnrqttereitt. fta A i^copn, Vln) \i'^n^ Ap^^(< li^ cohtereiido , palnth bb«

corriipio MacS^totiio itiinMagij^trdorficioriiin, re^cn-
ptcim etiriiint, qiio catcatls qus prlds decret^ eram,
resiitui Eccle^iis jabebantur. Hoc rreti Insianlius et
i^riscilliftiius ropeVivere Hispania^(nam Silvianus !n
iirbe obierat), ac tum sine ullo cerlaminc Eccle^ias
quibiis praeruerant, recepere.

XLIX. Yerum Illiacio ad resistendum non aiiimus,
sedfacullas defuit : qnia hxreiici corrnplo Volventio
proconsule vires suas confirmiiverftbt. Quin etiaih Itba-
ciiisabhisquasiperturbaior Ecclesiarum, reiispostu-
latus, jussusqne pfer alrocemieisec^tidtian deducii tre-
pidus prorugil ad Giiirias. Ibl Gr^oriirm praerectuih aa
iit;quicomperiis qua^ gesiaeraiil, rapiadseturbarum
auctores jubel, ac deomnibus ad imperatoreih reTert,

Jcctare bxresis infamlnm : namqhl^ thih Mahinhs
iipud TrcVero^ constituttis, non desihebiit Incre paHs
nbnciuhi » nt nb accusnlione dcsisteret ; Maitiihuiti
orAre, ut sanguihe iiirelicium a1)Si!ner)el ; Salis su-
pcrqne shfflcere, ut episcopali sehtehtia bxretld
judic;>ti Ecclesiis pcllerentur; nuvum esse et inau-
diiuin ncras , causam Ecclesiae jndex sa*culi jiidica-
ret. Deiiiquo quoad Ua(iue Mnrtinus Treveris ruit,
dilata )co)j[1IUtd elt; fil mox discesstirus egregia auc-
toritaie a Maximo elicnit sponsioiiem , niliil cruen-
tum ih reos constituendum. Sed postea imperator
per Magnuin et tlurhm episcopos dtcpravaius, et a
mitioribus consiliis deflexus, cansani praTecto Evo-
dio permisit, viro acri et severo, qui Priscillianum

ut bsreticis viam ambiendi praecluderet. Sed id Bfcmitio judicio audiium , conviciuinque maleficii ,

frustra ruit, quia per libidinem et potei.iiam pauco-
rum cuncta ibi veimna efaAt. %itufr Ine^itlci 'B^lft
artibus, grandi pecunia Macedonio dala. obtinent ut
imiteriali auctoriiaie praerecioereptaco|[mtio His|)a-
niarum vicario (nam jam proconsulem babere de-

sierant) inissiqiie a magislro officiales, qui Ilba-

cium lum Treverisagentem ad Hispaniasreiraberent;
quus ille callide fru^traiur : ac posiea per Pritin-
nium episcopum derensus illusit. Jain tum runier
incesserat, Clenientein Maximum inira Britaiinias
suuipsisse iinperiuin, ac brevi in Galiias crupturum.
lia luiu Ith.:cius sinluit, licei rebus dubiis, novi iin-
|)eia:orisadveBtum exspectare : iiiicriin sibi iiihii
a^itanduai. Igitur ubi Maxiinus opfiidum Treverorum

iicc diniieniem obscoenis se studuisse doctrinis ,
hoetnrnds diam tiirpiudi feVninarum egisse conven-
tus , nudumque orare solitum , nocentem pronun-
iii\1ij Vte^egitque in cusiodiam , donec ad principem
rererret. Gestis ad palatium delaiis, censuit impe-
ralor Priscillianum socio&que ejus capilis dainnari
oportcre.

Ll. Cxienim Itliacius videns quam iuvidiosum
sibi apud episcopos roret, si accusator etiam postre-
inis rerum capitalium judiciis astitisset (etenim ite-
rarijudicium necesse erai), subiraliit se cognitioni :
rrusira , callido jaiii scelere perrecio. At tum per
Maiimum accusalor apponitur Pairicius quidam ,
fisci patronus : ita eo insisiente Prisciilianus capitis

victor iiigrcsstis cst , ingci it preces plenas in Priscii- C d.nniiatus est , unaque cuin eo Felicissimtis et Ar-

lianum ac socios ejus invidia" alque criminum. Qui-
bus permotus imperaior, dalis ad praereclum Gallia-
ruin alque ad vicarium llispaniarum liiloris oinnes
omnino quos hhes illa involverai, deduci ad syno-
«ium Burdegaleosem jiibet. Ita deducti Iiistantiiis el
Priscillianus : quornm Instaniius prior jiissuscausnm
dicere , pestqiiain se parum expurgabai , indigiius
esse episcopaiu pronuntiatus est. Priscillianus vero,
ne ab episcopis audireiur, ad principcm provocayii ;
permlssiimque id ho^lrorum incoiistantia, qui aul
sententiam in rerragantem ferre debuerant , aut si
ipsi suspecti habebaniur, aliis episcopis ahdMWtlaii
reservare, noii causam imperaiori de lani maniresiis
criminibus permitiere. Ita omnes quos causa iiiVOt-
verat, ad regein deducii.

L. Secuti etiam ictnisaiores Idacius el Ithieiiis
episei»|H : qnoram •t«diun ih exptignandis hxreticis
Boii reprebeuderem I si iion studio tineendi plos
quam oporluit eertas^ient. Ae niea quidem senten-
tia est, miiii taril reos quain accasatores displicere.
Certe Itliaeium ntliil pensi, nihil saitcti babuisse
defiuio : fuit enim audax , ioquax, impudens , snmp-
tuosoSt ventri et gn!« plurimura impertiens. Hic
stultitiae eo iisque procesaferat , ut oinnes etiam
saoctos viros, quibus aui studium inerai ieciionis ,
aut proposimm erat certare j^uniiSi lamquam Prl-
setliiaiii soeios aut dij^eipuloB^ in crimen arcessm^.
Amm ettam niior m ^a lempNtate Mirtitio epl*

menius, qui nuper a catboltcis, cum esscnt clerici,
rrisciilianuni secnti descivcrant. Laironianus quo-
que et Euchrolia gladiu pereinpii. Instaniius queiu
superius ab episcopis dainnaluni dixinius , in Syli-
iiain insulam , qua: ullra Britannias sila est, depor-
tatus. Iiuni deinde in rtliquos seqiieiitilius judiciis ,
damnatique Asarihus et Aurelius diaconns gladio.
Tibeiianus, ademptis bonis, in Sylinam insulam
datus. Terlullus, Polamiiis et Joannes, tamquam
viliores personse ei digni inisericordia , quia ante
qua^stionem se ac socios prodidissent , teniporario
ex^lliB Imri Gallias relegati. Hoc rere modo honii-
nes luce indignissimi, pessimo exeniplo , necali aut
exsiliis mulclati : quod initio jure judiciorum et
D egregio publico derensum , postea libacius in jurgiis
soHtns , ad t^bstremuih eonvlelu^, In lebis ^eiorque-
bnt , qudtnm Id ftiflndato et consif li's ejfecehi\ , solu^
laiheh omniunt eplscop^tn deirusus : ndm Idacius ,
Hcet tninus norens, sponie se episct>phiu abdica*
verat : sapienier id ct verecunde , niSi postea amls-
snm locum repetere tentasset. Ca terum Priscilliaho
occiso non sohikh bon rcpressa est bivrcsis, quac
itlo aiictore proriiperat , sed cmifirmata; l.iiitib pro-
pagata est : tiamque sectatores ejuS, 'qni eum pirfhs
utsaaclum honoraveran*, posiea uti^iarijrtm enrerts
coepemnt. Perempiorum corpora ad Hispnnias rifl^
fat^ ( mngnisqiie HbS^quiis celebrata eotiim rtineri,
Qtiiii et jurare per l^rifeiUiaimm summt rell|{o fu^

159 SDLPICII SGVERl 160

Ubitur. Ac Inter nostros perpetouin discordiarnm AinTidia, factione, libidine, avariiia» arroganila ,

l>elluiD exarseral, quod jam per quindeclm annos
foBdis dissen»ionibu8 agiiatum , nullo modo sopiri
poterat. Et nunc , cum maxime discordiis episcopo-
rum turlKiri aut misceri omnia cerncrentur, cuiic-
taque per eos odio aut graiia , metu, inconstaiitia,

somno , desidia essent depravata : postremo plures
adversum paucos bene consulenies, Infanis consilils
ei periinacibus studiis cerlabant : inter liaec |ili*bs
Dei et optimus quisqne probro atqiie ludibrio ha[)e-
batur.

SULPIGII SEVERI

DE VITA BEATI MARTINI

LIBER UmiS.

AUCTORIS AD DESIDERIUM EPISTOLA

DE LIBRO VIT^ B. HARTINI.

Severus Desiderio cbarisslmo salutem. B

Ego qnidcm , frater unanimis , libellum quem de
vlta sanctl Martini scripseram, scheda siia premere,
et Intra domestlcos parietes coliibere decreveram ;
quia, ui sum natura indrmus, judicia bumana vi-
tabam, ne (qiiod fore arbitror) sermo incullior
legentibus displicerct, omniumque reprehensionc
dignlssimus judicarer, qul materiam diseriis merito
scripiorlbus reservandam impudens occupassem :
sed petentl tibi saepius negare non potui. Quid enim
esset, quod nou amori tuo vel cum detrimento mei
pudoris impenderem? Verumiamen ea tibi Oducia
libellum edidi , qua nulli a te prodendum reor; quia
id spopondisti. Sed vereor, ne lu ei janua sis futurus,
et einissus semel non queat revocari ; quod si acci-
derit , ei ab aliquibus eum legl videris , boiia id ve-
nia a lectoribus postulabls, ut res potius quam verl)a

perpendani , et sequo animo ferant, si aures eorum
vltiosus forsitam sermo perculerit : quia regnum
Dei non in eloquentia, sed in flde constat. Memine-
rinl etiam , salutem sseculo non ab oraloribos, sed
a piscaloribus praedicatam ; cum utlque , si uiile
fuisset, id quoque Dominus prxsiare poiuisset. Ego
enim cum primum animum ad scribendum appuli ,
quia nefas pntarem tanii viri laiere virtuies , apud
me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem : quia
ncc magnam isiarum umqiiam rerum scieniiam con-
tlgissem ; et , sl quid ex his studiis olim fortasse
libassem , totum id desuetudine tanti temporis per-
didissem. Sed tainen , ne nos maneat lam molesta
defen^iio, suppresso, si tibl videtur, nomine libel-
liis cdalur. Quod ut fieri valeat, titulum rronti erade,
ut muu sit pagina ; aul , quod sufflcit , loquatur
materiam , non loquatur auctorem.

mcaPIT LIBER.

I. Plerique mortales studio et gloriae saeculari q
inaniier dediti exinde perennem , ut putabaut , me-
moriam nomlnis sui quiesiverunt » si vitas ciarorum
▼irorum stylo illustrasseni. Quae fes uiique non pe-
rennem qiiidem , sed aliquanlulum tanien concepiae
•pel fructum afferebat : quia et sui memoriain , iicet
iiicassum , propagabant ; et propositis magnorum
▼irorom eiemplis non parva aemulatio legentibos
axcitabatur. Sed tamcn nihil ad bcatam illam aeter-
namque viiam b«c eorum cura pertinuit. Quid enim
tiit ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum

![loria profuit? aut quid posteritas ^nolumenii tulit
egendo Heclorem pognantem i aut Socratein pbilo^

sophantem ? cum eos non solum imiiari stuliitia sit.
sed non acerrime eiiam impugnare , dementia :
quippe qui bumauam viiam praesentlbus lantom ac-
tibus a^stimaniet , spes suas fabulis , anlmas sepul-
cris dederint : siqoidem ad solam hominum memo-
riam se perpetuandos credideront; cum homiiiis
offlcium sit , perennem potius vitam quam pereiinem
memoriam qmerere , non scribendo aut pugnando
vel pliiio^opliando , sed pie , sancte religioseqiie vi-
vendo. Qui quidem error humanus liiterls tradiius
in tantum valuit , ut multos plane aeinulos vel inanis
philosophiae » vel stoltae iJlius yirtutit inven^ilti
Uude factortts mihi operff Ijireilum ^idtof, at vltaitf

iei DG YITA B. MARTINI LlBER UNUS. m

BancU8siii)i viii , exemplo aliis mox fbtoram , per- A dam l)onis operibus baptismaiis candidatom : asais-

scripsero : quo ntique ad veram aapientiam et coe-
lestem miliiiam di?inamque virtutem legentes inci«
tabuntur. In quo ita nostri quoque raiiooem coromodi
ducimus , ut non inanem ab hominibus memoriam ,
sed aeternum a Deo prsmium exspeciemus : quia
etsi ipsi non ita viximus , ot aliis exemplo esse pos-
sinius ; dedimus tamen operani , ne his lateret qui
esset imitandus. Igiiur S. Martini viiam scribere
exordiar , ot se vel ante epigcopatum vel in episco-
patu gesserit. Quamvis neqoaquam ad omnia illius
potuerim pervenire , adeo ea in quibus ipse tanium
slbi conscius fuit nesciunlur, quia , laudem ab honii-
nibus non requirens , quantum In ipso fiiit , omiies
virtutes suas iatere voluisset. Quamqiiam etiam ex

tere scilicet bborantibus , opem ferre miseris , alere
egeiites , ve»tire nudos : nihil sibi ex militise sti-
pendiis prxter quotidianum viclum reservans, jam
tum Evangelii non sordus auditor de crastino non
cogitabat.

III. Quodam iiaque tempore, cum jam nihil pne-
ter arma etsimplicem militlae vestem haberet, media
hieme (qu« solito asperior inhorruerat, adeo ut
plerosque vis algoris exstingueret) obviom habet in
porta Ambianensium civitatis paoperemnudum : qol
cum prxtereuiites ut sui misererentur oraret, om-
nesque miserum prxterireiit; intellexil vir Deo ple-
nus sibi illum , alits misericordiam non pnesianti-
bus, reservari. Quid tamen ageret? nihil prster

bis quae comperia nobis erant , plura omislinus : B clilamydem , qua indutus erat, habebal : jam enim

quia surflcere credidimus , si tantum excelleniiora
notareniur. Simul et legeiitibiis consulendum fuit ,
ne quOd bis pareret copia congesta fastidium. Obse-
cro autem eos qui lecturi sunt , ut fidem dictis adhi*
beant ; neque me quidqiiam nisi compertum et pro-
batum scripslsse arbitrenlur : alioquin lacere, quam
falsa dicere , maluissem.

II. Igitur Mariinus Sabaria Pannoniarum oppido
oriundus fuit , sed inira ltall:im Ticini altus est ,
pareiiiibus secuiidum sxculi digniiatem non Infimis,
geutilibus lamen. Pater ejus miles primnm , post
tribunus militum fuit. IpsearmaLim militiam in ado-
lescentia fiecutus, inler scholares alas sub rege Con-
stantio, deiiide sA Juliaiio Gaesare miliiavii: non

reliqua in opus simile consumpserat. Arrepto ilaque
Terro, quo accincius erat, mediam dividit, partemque
ejus pauperi tribuit, reliqua rursus induiior. Interea
de circumstantibus ridere nonnuHi, quia deformls
esse truncatus babilu videretur : multi tamen,quibus
erat mens sanior, altius geniere, quod nihil simile
fecissent; cum uiique plus habentes , vestire paupe-
rem siiie sua nudilate potuisscnt. Nocie igiiur inse-
cuta, cum se sopori dedisset , vidit Christum ehla-
mydis suae, qua pauperem texerat, parte vestl-
tum. Iniiieri diligentissime Dominum, vestemque
quam dcderat, jubeiur agnoscere. Mox ad angelo-
rum circumstamium multiiudinem audit Jesum
clara voce diceniem : Mariinus adliue catechomenus

tamen sponte : quia a primis fere annis divinain po- G hac me vesie coniexit. Vere memor Dominus dicto<

tios servitntem sacra illustris pueri spiravit infantia.
Nam com esset annorum decem , inviiis parentibus
ad ecclesiam conrugit, sequc catechumenuin fieri
postolavit. Mox mirum in modum totns in Dei opere
oonfersus» cum esset annorum.duodecim , eremum
eoncopivit: fecissciqtie votis satis, si aetatis infir-
nltas non obsiitisset. Animus tameii aut circa mo-
sasteria, aut clrca ecclesiam seinper iiiteiitus, me-
ditabator adhuc in aeiaie puerili quod postea devotus
implevit. Sed cuin edictum esset a regibus , ut ve-
leranorom filii ad militiam scriberentur; prodente
patrOt qui felicibus ejus actibus invidebat, cum
esset annorum quindecim , captus et catenaius sa-
eraroeiitis roiUlaribus implicatus est, uno tantiim

servo comiie contentos, cui tamen versa vice do- ^ horoine, roilitavit.

ruin suorum (qui ante prsediserat : Quamdiu fecistis
uni ex minime isiis , mihi feclsils) se in paupere
professus est fuisse vestituro; et ad confirniandum
tam boni operis testimonium, In eodeni se habito
quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. Quo
viso, vir beatissimus non in gloriam est elatus hu-
manaro, sed bouitatem Dei in suo opere cognoscens»
cum esset annorum duodevigiiiti , ad baptismom
convolavit. Nec taroen statiin roilitiae reiioiitiavit,
tribuni sui precibus evictus, cui coiilabernioro fa-
miliare praesiubat. Etenim transacto tribunaius sui
tcmpore, renuntiaiorum se sxciilo pollicebatur. Qua
Martinus exspectaiione suspensus, per biennium
fere posteaquam est baptisma consecutus, solo lioct

minus serviebat, adeo ut plerumque ei et calcia*
roenta ipse detraheret et ipse deiergeret; clbum
ona caperent , bic tamen saepius minisiraret. Trien-
Diom fere ante baptisma in armis fuit , integer ta-
men ab iis vitiis, quibus illud hominuro genus
iroplicari solet. Mulia illl circa coroniilitones beni-
gnitas, mira caritas ; patieniia vero alque humilitas
«Itra bunianum modum. Nam frugalitaiem in eo
laodare non est necesse, qua ita u^us est, ut jam
llio tempore non miles, sed moiiacbus puiaretur.
Qoibos rebus ita sibi orones comroililoiies suos de-
• vinxerat , ot euro miro affcctu venerarentur. Nec
^ dooi tanen regeneratus in Cbristo, agebat qoenH

IV. Iiiterea irroenlibus inlra Gallias barbaris,
Julianus Caesar coacto in unuro exercito apud Yan-
gionum civiiaiero, donativum coepit erogare militi-
bus : et , ut est consueludinis , siiiguli ciiabantur»
doiiec ad Martinum veniuro est. Tutn vero oppor-
tunum tempus exisiimans , quo peteret roissionem
(neque enim inlegrum sibi fore arbitrabatiir si do-
naiivum non militaturus acciperel) : Hacienus» In-
qnit ad Cxsarem , rollitavi libi : patere ut nuiie nii-
litem Deo : donaiiviim tuum pngnaturus accipiat :
Cbristi ego roiles suro ; pngnare roihi non licet. Tum
vero advcrsus hanc vocem tyrannus infremuit, dl-
cens, euin roetu pugnae» qoae poslera die erat fotura^

165 SPLPICn ^EVEI^I 16i

iion religionisj gralia deirectare miUliam. AlManinus A ren»; cumque i4 a M%if|ino rcsponsi accepissei, se

in^repidus, immo illato sibi lerrore consianlior : Si
boc , inquit , ignaviac ascribitur iion fidei, craslina
^ie anie aciem inerniis asiabo ;el in iiomine Domini
Jesu , signo cniris iion clypeo proiecius aul galea,
hosliiim cuneos peneiraho securus. Relnidi ergo in
cusuxliam jubciur, Taciurus Odein diclis, ul inerniis
barbiria objiceretur. Poslera die hostes legatns dp
pace miserunt, sua omnia seseque dedentea. Unde
qiiis dubiiet hanc vere beaii viri fuisse victoriam,
f:ui prssliium sit , ne inermis ad prxlium mittere-
tur? et quamvis piu§ Domlnus servaremilitem suMm,
licet inter hosiium gladios et tela, poiuisset; tamen
ne vel aliorum murie Sancii violaretur pbiuius, exe-
init pugnue neccssiiaieiu : noque enim ^hum pro

qtio Dominus vocaret, iuteiidere, ait ad eum : Qiio-
cuoi^me; ieris, vei qua^umque t^ntnveris» diabulus
iibi ^dyersabitur. Tuoc ^i proplielic^ voce respon-
dit : pominiis mibi ^djulor ^i; non timebo quid
Ciici^t iQihi Uomo. Statimqiie e cpnspcc^u e^iis ini-
n^icus evaniiit. Itnque u^ auimo ac luciite coucepe-
rat , mairem gcn^iliiatis absolvit errore , pairc iu
mali^ perseveraiue : plures taipen ^uo salvavii
cfemplo. Deinde (cum liacrcsis 4(iana per lotum
o.rbein et maxin^e intra Ulyricum pullu^s^t), cuni
s^^X^^sus perfidiam ^cerdotum snlu^ p^e acerriro^
pfignaret, muUisque suppliciis essct aQecius (nan^.
ei pi^blicc virgis cxsus est , et ad extremym dc civi-
ia\e exire compulsiis), Italian^ repetens, cum intr^

milite suo Chrisius debuii prxstare vicioriam, quam ^ Giilias qiioque discessu sancti lliiarii, quem ad exsi-

ut, subactis siqe saiiguiue hu&iibus, iiepio more-
rctur.

Y. Exinde relicla miliiia , sanctum Hilarium Pi-
ctavsB episcopum civiiaiis , cujiis tuiic in Dei rebus
spectata el cognita fides liabebitur, expeiivit ; ei
aliqur.mdiu apud cum conimornius esi. Teniayit
autem ideni Hilarius imposilo diaconii officio sibi
eum arciius iiiiplicare, et niiuisicrio vincere divino.
Sed cuiq ssepissime reslitisset, indignum se esse
vpciferans; intellexit vir allioris iiigenii, lioc eum
modo posse conslringi, si id ei officii imponcret, iii
quo quidam locus injurix videretur. Itaque exorci-
stum fium esse prxcepit, quam ille ordinationcm, nc
despexisse lamquam huroilioreni yiderclur, noii re-

liuin lia^reiicoruni vis coegerai, turbaiain ecelesiam
coQipepss^t, Mediqlani sibi monasterittm siaiuit. Ibi
qupque eum Aqxenliiis , auctor et princeps Ariano-
rum, gravissime insecta^tus esit ; inuliisque alfecium
injuriis d^ civiiaie exturbavit. Ce(l|endum itaiiue
tempori arbitraiu^, ad iosulam Galliu^riam nomine
seccssit , coinile quodam presbyiero, pi:)gnarum
Virtutum viro. Uic aliquaindiu radicibiis vixii her-
barum : quo |empor^ hellcboruoo^ , veiieimum, ui
ferqiil, gramen in cibum s\impsit ; sed cuq^i vim ve-
neni in se grassautis vicina iafi morlc ^epsisset,
imminens periciilum orati^ne repuliti staiiinque
oinnis dolor fiigatus est. N^c muito posl, cum san(:lo
llilario coniperisset regis p.cenitei^tia potes^atem iiv-

pudiivii. Nec inulto post adinoniius per soporem ut G duliam fuisse redeundi, (toip.-c ei tentavii occurrecc,
pairiam parentesque, quos adhuc gentiliias detiiie- prqfeclusqne ad urbem est.

bai y religiosa sollicitudiiie visiiarct,ex voluntate
saiicii Hilarii prufectus esi, multis ab eo asirictus
precibus et lacrymis ut rcdiret. Moeslus, ut ferunt,

fieregrinaiioncm illain aggressus est, coniestaius
ratres , luulln se adversa passurutn; quod postca
probavit eventiis. Ac priinum intcr Alpes devia se-
culus incidii in lairones, cumqiie unus securi elevaia
in cajiut ejus librasset lcium, fcrientis dextcram
susiinuii alter; vinciis tamen posi lerguin inanibus
uni servandus et spoliandus traditur. Qui cum eiim
ad remotiora duxisset, perconiiri ab eo coepit quis-
nam esset; respondit, Christianiim se esse. Quaere-
bat etiam ab eo , aii timerei. Tum vero conslantis-

\II. Cum jam Hilarius prapterisset , ita cum eat
vesiigiis prosecutus ; cumque s^b eo graiissim^ fuisset
suscepius, haud loiige sibi ab oppido monasieriy^
collocavit. Quo t^nipore se ei quidaiii catechumen^s
jiinxit, cupiciis sanctissimi viri instilui disciplinis;
paucisque iiitcrposiii^ diebus languorc correptus vi
febrium Inborabat. Ac tum Mariinus rorte disccsse-
rnt; et cum per triduum defuisset, regressus, corpiia
exanime invenit : ita subiia mors fuerat, ut absquu
bapii^mate humauis rebus excederet. Corpus (n
inedio positum tristi mceremium frairum frequeni;]^-
baiur officio, cum Martinus flens et cjulans s^ccurrit.
Tum vero sanctum Spiritum loia mente cqi>)i:ipiens,

sime profiietur, iiumquam se fuisse tam seciirum , Q egredi cellulnm, in qua corpus jncebnf, caet^ros ]u-

bet ; ac foribns obseratis super cxanimata defuncti
fratris n>embra prosterniiur : ^l cum alAquandiu
orationi incubuisset,sensisseiqueperspiritum Dumini
adesse viriutem , erectus paqluluni , ^\ in defiin^ti
ora defixus, qrationis suae ac misericorcfix Domini
inirepidusexspcctabat eyentuin : yixqu.9 diinrum ^^^^
horarum spatium intercesserat , yidit d.^functuin
paulaiim meiubris omnibus cpmmoycri, et laxatis in
usum videndi palpitare luminibiis. Tum vero magna
ad Dominum voce conversus gratias agens, celiulam
clamore compleverat : quo audito qiii pro foribus
astilernnt, statim irruun^ Mirum speciaculum, quod
videbant yivere quep, roortuum reliquissent I Ita

quia sciret misericordiam Domini maxime in
tentationibus adfuturam : se magis illi dolere, qiii
Christi misericordia , ulpote latrocinia exercens ,
essci indignus; ingressusque evnngelicam disputa-
tionem, verbum Dei lalroni prspdicabnt. Quid longius
morer? latro credidit, proiecutusque Martinum viae
reddidit , orans ut pro se Dominum precaretur.
Idemque poslea religinsam ngcns vilam visus est :
adeo ut hxc, qux supra retulimus, ab ipso nudila
dicnntur.

VI. Igitur Marlinus inde progress^s cum Medio-
lanuin prxterisset, diaboliis in itinere bumaina spe-
cie assumpta se el obviuin lulit, qiio tenderet quae-

161 DE VITA D. ItARThfl UWR UNt}S. 46^

reddilus ^iUlf liaiim bapiisma e^nseeiiius, plures A (nr. Atque iu habitum est; divino nulu psalmum

pofiie^ Tiiit annoe : priflou^qufl apud nos Martini ?ir-
mtuni ?el nneleria vei lestimquium fiiit. Mcm lamen
referre erat fiolilus, ao oorporo exutum ad iribunal
judiciaductqm, deputiitumque obseuria locis et tuI-
garibos turbis irisiem exrepisse senieiitiaui : tum
^r diios angeloa judici fuisse suggesium, liuiie esse
pro quo Martinos oraret : ita pcr eosdem angeloa so
jqssun reduci. et Martino redditnin viisque |irisiiiia
realitulum- Ab hoc primum lempore beati viri
Aomen onituii, ut qui saoetua jam ab oinnibua
babebatur, potetfseliam ei vere aposiolieus babe-
relor.

VIII. Noc multo poat, dum agrum Lupieiui eujua-
dgm boooratl aecunduin sxculum viri pr»ierirei ,

buiic lectuni fuis«;e , ut testimonium operis siii dc-
fensor audirei ; quia, ex ore intaniium atqne laclen •
iiiim in Mariino I>omini laitde perfeeia , ei osiensiis
pariiiT et destniclus est inimicns.

X. iam vero sumpio episcopatu qiiatem se quan-
lomque praestiierii , non esi no9tr.T rarultaiis evnl-
▼ere. Idem enim constaniissime perseverabai qiil
prlus fiierat. Radem iii corde humitiias, eadem in
vesiilu ejus vlliias erai : atqiie it:i , pleniis niiclo-
rilalis el grnii:c , implebat cpiscopi dignitnlcm ,
ttl non iameii propoailum mnnachi virluiemqiie de-
sererei. Aliffu-imdiu ergo adhaprenie ad Ecclosiain
eeltula iisiis esi; deiiide cnm inquietudiMem se frc-
quenianiium ferro non posset, duobiis Tere extra

olamoro ei luein lorbaB i^angentis excipiiur. Ad H oiviiaiom millibus mnnasterium sibi slainit. Qiii

qu^m aollioitua ouu» asiitiiisei, ci quis esaet bie fle-
iua inqoirerei; iiidicaiur uiiuin e familia sorvulum
laqueo aibi viiam eitorsisso. Quo cognito eellulani ,
in qua corpiis jaeebat , ingrediiur ; eiclusisque om-
nibos lorbis» auperstraius corpori aliquaiitisper
oravii. Moi vlviacente vuiiu , marcescentibiia oeulis
Ifl ora illius defuiiclufi erigiiur; lentoque conamlou
oniaufi assurgere, apprehenaa beati viri desicra, in
po^ eoosiiiii ; atque iia cum eo uaque ad vpsii-
bulum domus, turba omni iiispectanie , proeea-

ail,

II. 8ub idem fere tompua ad episcopaium Turo-
nicse Eoclesi» peieb:)lur; sod cum erui a monasierio
auo non (aciie posaet, Buricius quidam, unus e civi-

locos lam secreiiifi et remotus crai, ul eremi soliiu-
dinem non desiderarei : ex uno eDim laierc prxcisa
moniis eicelsi rupeambiebatur; reliquam plauiiiem
Liger fluvius reducio pauluium ftinu claoserai. Una
lanium eadeniqoe arcia admodum Yia adirl poieral.
Ipee ei lignis eonieiiam eellulam hnbchai : mnltiqiie
e fratribus in eumdem moilum; plerique, saio su-
perjecii momis cavnlo, rcceptacula fibi feceranl.
Discipuli vero oeioginl'1 erant , qul ad eieni|iliiin
beati magistri insiituebantor. Nemo ibl quid(|uaiii
proprium balMbat ; omnla in medio conferebaMtur ;
non emere, aiit vendere, ut plerisque monachis mo-
risosl,quidquam licebai. Ars ibl, exceplis scripio-
ribus, nulia habebatur; cui tnmen operi minor aclas

bua, uioria hmguore simulaio, ad genua illius pro- G depulabaiur : majorrs oraiionl VHcabani. Rarns cui-

Tolutua, ut egrederetur obilnuit. Ila dispositis jaro in
ilinore eiviom tnrhis, Mib quadam cusiodia ad civi-
Hlepi usquo deduciiur. MiruiB in modum iiicre^libilis
noiiiMido non solum ei illp oppido, sed oiiam ei
Ticioia UfWbusad suffragia ferenda convonerai. Una
onmiuui velunias, eadem vota , eademquii seniemia,
Hartlnum episcopatu ease dignisaimiim : feliceui
foro lall Eceiofilam saeerdote. Paiici ianien, ei non-
DuUi ei epiaeopia» qui ad consliiueiidum auiblitcm
fnofaot eToeali, impie repugnabant, dicenics scili-
cei : isontempiibilom esse peraonani , indigeum esse
episcopalii, iiominem vultii dos|NcabJlem, Teste sor-
didam , crine deformom. lia a populo seniemi»
aanioris ha^ iiloruin irrisa deuieniia oai, qui illu-

qiiam eitra eellulam suam egressus, ulsi cum ad
locum oraiionis Gonvenicbani. Cibum unn omnes
post boram jejunii accipiebant : vinum nemo nove-
roK nisi qnem inflrmitas coegisset. Plerlqiic came-
lorum setis vcsliebinlur; inollior Ihi hnhilus pro
crimine erai:qiu)d eo piagis sil mirum necesFe esi,
quod mnlti Inier eos nobilcs habebantur, qui longe
aliler educatl ad hanc ae humilitatem et pwlientiam
eoegorant ; plurrsqiie ei bia postea episcopos vidi-
mu^. Qii» enim essel civilas , aut ecclesin, quie non
aibi de Narilni monaslerio ciiperet sacerdotem?

XI. Sed iit reliquas virioles ejus, qiias in ept-
scopaiu egit, aggrediar; erat haud longe ab oppido
proiimus monasterio iocus, quem falsa homlnum

atren ^lrum dum viiuperare cupiimtt prscdicabant. D bpiuio, velui consopuliis ibi mariyribus, sacravcratr

MoeToroaiiiMi bia l^coie iicoti, qu.)m qupd popuius
Domino Tolenio cogebai. loter epiacopos iaaien qui
alteraatf pr«cipuo defensor quidam nomine diciiur
reatiiiaoia : ufido onittindTorsum est, graviter iliuni
leetkuio ofopbeiica luuc uoiniun. Nain cum foriuito
lector, 0«i legeiidi eo die officium eral, ioirrclusus
a populodiefulsaei, lurhaiia mioisiris,dum exspecia-
lnr qui MOn adcral, uiius e clrcuittslnniibiiis fiumpio
faaiierlo , qnem primuin Tersmn invoiiii, arri|uiii.
Faalmus Au^om hic crai : K» or# infwHm H UtMn"
9km v$t($(?M laudm propter mmic^ lii^ , «l
dlasirttfii immifium et i$(mmrm (Paol. tui, S). Quo
lielPttlMttor populi loilllur, para dlTorsa leonfundl-

nam el allare ibi a auperioribus episcopls conslitii-
tum babebatur. Sed Mariinus non lemerc adbibens
inccrils fid/sm, ab hia, qui majoree naiu eram, pres-
byteris vel olericis flagitabat, albi nomen martyris,
Tel tempora paasionis oatendh grandi se aerupuio
permoveri, quod nibil cerli conalana aibi majorom
momoria iradidu^et. Cum aliquandiu ergo a loco illo
se absiinuisset, nec derogans religionl, quia incertua
oral,oec nucloriialero suam tulgo accommodans, ne
aiipefsiiiio ooiivalescercl; quodain die paucls secum
adbibiils fratribua ad locum pergil. Deindo aupcr
aepulerum ipsum aaiaos oravii ad Oomliiufn, ut qiila
oaaei, vol oiijua moriti aopttltofiy ofiionderet. Toni

167

StJLPICIl SEYERI

168

convertusadlaeYamYiditpropeassistereuinbniinsor- Acum ingenti gaudio laetifiaque cceperunt. Adcrat

didain, trucero. Iroperatt noroen meritumque ut
ioquereiur. Nomen edicit, de crimine coiiiiieiur :
latroneni se ruisse, ob scelera percussum, Tulgi er-
rore celebratum ; sibi nihil cum mariyribus esse
commune, cum illos gloria, se poena reiinerel. Mi-
rum in modum vocem loquentis qui aderant audie-
bani, personam tamen non videbant. Tum Mariinus
quid vidisset 'exposuit, jussitqiie ex eo loco aliare,
quod ibi fuerat, submoveri : atque ita populuin super-
stitionis illius absolvii errore.

XII. Accidit autem insequenti tempore, dum iter
ageret, ut geiitilis cujusdam corpus, quod ad sepul-
crum cum superstitioso funere deferebatur, obvium
baberet: conspicatusqueeminus venieniium turbam,

emiiius lurba mirantium. Jamque paulalim nuiare
pinus, et ruinam suam casura miiiitari. Paliebant
eminus roonachi, et periculo jam propiore conter-
riti^ spem oninem fidemque perdiderant, solam Mar-
tini morlemexspecianies. AtilleconOsus in Domino,
intrepidus opperiens, cum jam fragoreni sui pinus
concidens edidisset, jam cadenti , jain super se
ruenti elevaia obviam nianu signum saluiis opponit:
tum vero ( lurbinis modo retroaciam paiares ) diver-
sam in partem ruit: adeo ut rusticos, qui loto in
loco steterant, pene prostraverit. Tum vero in co»-
lum clamore subiato, geniiles stupere miraculo;
monachi flere pr;e gaudio; Christi nomen in com-
mune ab omnibus prxdicari. Satisque consiiiit, eo

quidnam id esset ignarus, paululum stetii : nam fere B die salutem illi veiiisse regioni : nam nemo fere ex

quingentorum passuum intervailum erat, ut difQcile
fuerit dignoscere quid videret. Tamen quia rusticam
manam cerneret, et agente 'vento liiiteamina cor-
pori superjecta volitarent, profanos sacrificiorum
ritus agi credidit ; quia esset haec Gallorum rusticis
consuetudo, simulacra daemonum candidu tecta ve-
laminemisera per agros suoscircuinferredemeniia.
Elevaioergo in adversos signocrucis, imperatturb»
non movert loco, oiiusque deponere. Ilic vero mi-
rum in niodum videres miseros primuin velut saxa
riguisse : dein, cum promovere se summo conauiine
niterentur, ultra accedere non valentea, ridiculam
in vertiginem roiabantur, donec vicii , corporis
onus pouuut. Atiuniti et semet invicem aspecUntes,

imniaiii illa muliiludine genlilium fuit, qui non im-
posilione manus desideraia, Dominum Jesum, re-
licio impietatis crrore, crediderit. Et vere anle Mar-
tinum pauci admodum, immo pene nulli in illis
regionibus Chrisii nomen receperant: quod adeo
virtuiibus illius exemploque convaluit, ut jam ibi
nullus locus sit, qui iion aut ecclesiis freqiientis-
simis, aut moiiasleriis sit repletus. Nam ubi fana
desiruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria
construebat.

XIV. Nec minorem sub idem fere tempus eodem
in opere virluiem edidit : nam ciini in vico qiiodam
fano antiquissimo et celeberrimo ignem immisisset,
in proximam immo adhaereiilem doniuin .igenie

quidnam sibi accidisset, tacilicogitabant. Sed beatus G vento flammarum globi ferebaiitor. Quod ubi Mar-

vir cuin comperissel, exsequiarum esse illam frc-
quentiam non sacrorum, elevaia rursum manu, dat
eis abeundi et toUendi corporis poiestaiem. Ita eos
et cuin voluit, stare compulii; et cum libuit, abire
permisii.

XIII. Item cum in vico quodam tempiom anii-
qaissiinom diruisset, et arborem pinum, quse fano
erat proxlma, esset agressus excidere; tum vero
antistes loci illius, caeteraque gentilium turba coepit
obsistere, et cum iidem illi, dum templum evertitur,
im|)erante Domino quievissent, succidi arborem non
patiebanior. lile eos sedulo commonere, niliil esse
religionis in stipite : Deum poiius, cui serviret ipse,
sequerentur : arborem illamj excidi oportere, quia

tinus advertit, rapido cursu lectum domus scandit,
obvium se advenientibos flammis inferens. Tum vero
mirum in modum cerneres conira vim venii ignem
retorqueri, ul compugnantium inter se elemcniorum
quidam conflictus videretur. Ita virtute Martini ibi
tantum ignis est operalus, ubi jussus est. In vico
autem , cui Leprosom nomen est , cum itidcm
lemplom opulentissimum supersiiiioue religionis
voluisset evertere, restiiit ei multiiudo gentilium,
adeo ut non absque injuria sit repolsus. Itaque
secessit ad proxima loca, iliiifue per triduum cilicio
lectus et cinere, jejunans semper at<|ue onns, pre-
cabatur a Domino, ol, quia templum illud everlere
bumana manus non potuisset, vlrtus lllud divina

easet daemonl dedicata. Tum ex illis unus, qui erat ^ dirueret. Tum subito ei doo angeli hasuii atque

aodacior caeteris: Si habes, inquit, aliquam de Deo
I0O9 qoem dicis te colere, fiduciam, nosmetipsi suc-
cidemus hanc arborem, to roeniem excipe : et, si
tecoro est toos, ot dicis, Dominos, evades. Tom iile
intrepide confisus in Doinino, faciurum se pollicetor.
Hic vero ad istiusmodi conditionem omnis illa gen-
tillom torba coosensit : fadlemqoe arboris soa;
habuere jactoram, si inimicum sacrorum soorum
casu iliios obroissent. Iiaqoe cum unaro in partem
phius illa esset acclinis, ut non esset dubium, quam
in partem succisa corrueret; eo loco vinctus statuitur
pro arbitilo rusticoruro, quoarborem essecasuram
•emo dobi*abat. Socddere igitar ipai soaro pinum

seutaii instar roilitiae coelestis se obtulerunt, diceiites :
missos se a Domiiio, ut ruslicam multiludinem fiiga*
rent, praesidiomque Martino ferrent, ne quis, dum
templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo, et
opus cceptom devotus impleret. Ita regressns ad
vicum (inspectantibusgenlilium turbis etqoiescen-
tibus, dum proiianam aedem iisqoe ad fundamentum
dirueret) aras orones atque bimolacra redegit in
polverem. Quo viso rustici, cum se Intelligerent
divino noto obetupefactos atqiie perterritos» ne
episcopo repognarent, omnes fere in Jesom Dominom
credideronl» clamantes palam et confitenies, Deom
Hartini colendoro, Idola negllgenda, qoae sibi adesse

iW DE YITA B. MARTINI LIBER UNUS. 470

non possent.— XV.QQidetiaminpagOiEduorumges- A baiur ). Spondct igitur se,side puerodaemnn fuisset

exaclus, cbristianum Tore. Ila Martinus imposila

tumsit, referam. Ubl dum templum itidem everteret,
fureiisgentilium rusticoromiiieuni irruit muliitudo;
cumque unus audacior caeteris stricto eum glidiope-
teret, rcjecto pallio nudam cervicem percus^ori prae-
buit:nec cunctatusferiregentilis; sed cum dcxteram
altiusexiulisset, resupinus rait :consternatusque di-
Tinomeiu, veniamprecabatur. Necdissimile liuic fuit
illud : cum eum idola destruentem cuiiro quidam
ferire voluissei, in ipso ictu ferrum eide manibus
excussum non comparuit. Plerumqne autem contra-
dicentibus sibi rnsticis, ne fana eorum destrueret,
ila pnedicatione sancta gentilium aniiiios mitigabat,
ot loce eis Teritatis ostensa, ipsi sua teinpla sub-
Terterent.

manu puero, immundum ab eo spiriium ejecit: quo
viso Tetradius Domiiium Jesum credidil; stalimque
catechumenus factus, nec multo post bupiizatus est,
semperque Martinum salutis su» auctorem mtro
culuit affectu. Per idein teinpus in eodeni oppido
ingressus patrisfamilias cujusdam domum, in limine
ipsoreslitit, dicens: boiribile in alrlo domus dae-
moiiiuin se videre. Cui cuin ut di^icederei imperaret,
quemdam e familia, qui in interiore parte acdium
morabatur, arripuit. Sxvire dentibus miser coepit,
et obvios quoscumque laniare. Gominota domus»
familia turbata, populus in fiigam versus. Martinus
se furenii objecit, ac primuni stare ei imperai ; sed

XVI. Gurationtmi vero tam potens in eo graiia B ^"i" dentibus fremeret, biaiitif]ue ore morsum inina-

erat, ut nullus fere ad eum acgrotus acces^icrii, qui
non continuo receperit sanitatem: quod velex cou-
sequenti iiquebit esemplo. Treveris puella quaedam
dira paralysis a^gritudine tenebatur, ita ut jam per
multum lempus nullo ad humanos usiis corporis
oflQcio fungeretur : omni ex parte praemortua, vix
lenui spiritu palpitabat. Tristes ad solam funeris
exspectationem assistebant propinqui, cum subito
nniitiatiir ad civitatem illani venisse Martinum.
Qood obi pater puelbe comperit, cucurrit exanimis,
pro (ilia rogaiorus.Et forte Martinus jam Ecdesiam
(uerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque
aliis episcopis praeseniibos , ejulans senex genua
e^us amplectitur , dicens: Fiiia mea morilor misero

retur, digitos ei Martinus in os intulit : Si Iiabes,
inquit, aiiquid potestatis, hos devora. Tum vero, ac
si candens ferrum faiicibus accepisset, longe reduc-
tis dentibus digitos beati viri vitabat attingere: et
cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciaiibus
cogeretur, nec tamen exire ei per os liceret, foeda
reiinquens vestigia fluxu venlris egestus est.

XVIII. Iiiterea cum de motu atque impetu Bar-
barorum subita civitatem fama turbasset, da^mo-
niacum ad se exbiberi jubet : impcrat ut, an verus
esset hic nomius, fateretur. Tunc confessus est, se
decem dxmones fuisse, qui rumorem hunc per popu-
lum disseminassent, ut hoc saliem metu ex illo
Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus

genere languoris, etqood ipsa est morte crodelius, C quam irruptionem cojjitare. Iia cum haec immundus

solo spiritu vi vit, jam carne praemortua ; rogo ut eam
adeas, atqiie benedicas, confldo eniin quod per te
reddenda sit sanitati. Qoa ille voce confusus ohstu-
poit, et refugit dicens : Hoc soae non es.se viriutis;
senem errare jiidicio; non esse se dignuin, perquem
Dominus signum virtotis oslenderet. Perstare vebe-
mentiiis fleus pater , ei orare ut exanimem visiiaret.
Postremo a circumstantibus episcopis ire compolsos
descendit ad domom poellae. Ingens turba pro fori-
bos exspeciabat quidnam Dei servus esset facturus.
Ac primuin, qoae erant illios famiiiaria iu istiosmodi
rebos arma , solo prostratus oravit ; deinde aegram
intuens dari sibi oieum postulat; quod cum bene-
dixisset, in os puella! vim sancti liquoris infudit,

spiritus mediain ecclesia faterctur, nieiu ei tuiba-
tione praesenti civiias liberata est. Apud Partsios
vero, duin poriam civitatis illius magnis secum tur-
bis euiitibus introiret, leprosum miserabili facic
horrentibtis cunctis osculatus est atqiie benedixit:
statimque onini malo emuiidatus, posiero die ad
ecclesiam venicns nilenti cnte, gratias pro sanitate
quam recepent, agebat. Sed nec lioc praetereunduni
est, qiiod fimbriae vestimeniis ejusciiicioquc detrac-
tae, crebras sui>er iiinrmanlibus egere virtuies : nam
aut digitis illigatae, aut colio inditae persaepe ab
aegrotaiitibus morbos effugavcrunt.

\IX. Arborius autein, vir praefectorius, sancti ad-
modum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravi^siinis

statiiuqoe vox reddita est. Tunc paulatim singula D quarianis febribus urereiur, epistolaui Mariini quac

contactu ejiis c€ei>eriint inembra viviscere, donec fir-
matis gressibus, populo teste, surrexit.

XVll. Eodem tempore Tetradii cujusdam procon-
salaris viri servus dwinonio correptus dolendo exiio
croeiabator. Rogatos ergo Martinus, ut ei uianum
imp«meret, deduci eura ad se jubet; sed nequam
spiriius nullo proferiri inodo ex cella in qua erat
potuit: ita in adveuientes rabidis dentibus s.-evifbat.
Tom Teiradiusad genua beaii viri advolvitur orans,
m ad domum, in qua ducmoiiiacus habebaiur, ipsc
deseeuderet. Tum vero Martlnus negare, se profani
et gentilis domum adire posse ( nam Tetradius eo
IMpore adbuc gentilitatis errore implicitus tene-
Pateol. XX.

casu ad eum delata fuerat, peciori puello; in ipso
accesso ardorisinseruit, statiinque fug;ita febris est»
Qu;r res apud Arborium in tanlum valuit, ut siaiim
puellam Deo voverit, et perpetuae virginitnii dicurit;
profeclusque ad Martinum, piiellam ei, pra*sens vir-
tuuiin ejus te.srnnonium, quae per absenlem licet
curata essei, obtulit, neqoe ub alio eaiii quani a Mar-
tiiio, babiiu virginitatis imposiio, passus est coiibc-
cr^iri. Pauliiius vero, vir inagni postmodum futurus
exempli, cuiii ocoliim gravitcr d<ilere coepisset, et
jani pupillaiii ejus crassior nubes superducta lexis-
set, oculumei Martinus poniculo coiitigit, prisiiuam*
qoe ei sanitaiem subiato omni doiore restitoit. ip!»e

f 71 SULPlCn tBVERI I7i

^iUem cuot casu quodam essel de cceoaculo ^evoUi- A Unianus in fugaoi ver^us est : deinde post annnm fere

tus,, et per confragosos scala^ gradus decidens, mul-
(is vulneribqs ess^l afiecius, cupi ei^aniinis jaceret
in cel>ula, et jnou^odicis doloFJbus cruciaretur, nocte
ei augelus visus est eluere vuhiera, et salubri un-
guine cuutusi corporis qiembra coniingere : aique iia
(losiero die restitntus est saniiati, ut nihil umquara
P^lulisse incommodi puiaretur. Sed quialongumest
ire per singul^, sufficiant hsec vei pauoa de pluri-
mis : saiisque sit nps ei ia excelleniibus non subira-
here veriiatero, et iu piuUis vita.re fostidium.

XX. Alque ut miUQira ta^otis inseram (quamvis, ut
est nostrorum setss tfLmporum, quibus jam depra-
^^\^ (Vnni% ^tque corrupta sunl, peue pr.Toipuum
fit, adulalioni regiap sacerdotaleui iion cossisse con-

resumptis viribus, eaptum intra Aquileiae muros Ma-
liinum inlerfecit.

XXI. Consiat auiem eliam angelos ab eo pleruro-
que visos, iia ut conserto invieem apud eum sermone
loquereniur : diabolum vero tam conspieabilem et
aubjeotum oculis habebat, ut stve se In propria sub-
atantia coniinerei, sive in diversas flguras spirltua-
iis ne()uiii« translulisset, qualibet ab eo sub iro.igrne
vkkreiur, quod cum diabolus sciret se effiigere non
poase, conviciis eum urgebat frequenter, qula fnllere
noo posset insidiis. Quodam auiem tempore cornu
bavis eruentum in manu tenens ottni ingenti freroitu
ceilulam ejus irrupii, cruenlamque ostentans dexte-
ram, ei admisso recens scelere congaudens, Ubi est.

ItftKltia^n) : cum ad imperaioreia liaximum, feroois B inquit, Mariine, virtus tua? unum de (urs modo in-

iQg^^M yirum ei bellorum civilium victoria elaium,
^ures ^T^ diversis partibus episcopi (onvenissent, et
ic^ij^ (:irca prlucipem omvuum adulatio notaretur,
jl^ue 4ege^eri incanstantia regi» ciieutelae saeerdo-
taiis dignitas subdidisset , in solo Marlino aposlolica
aucioritaa permaneb^t; nam et si pro aliquibus sup-
plicandum regi fuit, iiuperavit poiius quam rogavit :
et ^ cpuyivio ejus frequenter irogaius absiiuuit, di-
ceus^ ^e m^psap^us participem esse nun po&se, qui
dvQS imper^^ores, lA^um cegno, alter-um vila expu-
{isse^ Pustremo, cum Maxiiuu^ se noyyi spiuiite sump-
sisse iinperiuqi ^((irfparet, sed impositam slbi a nii-
iiiibus divi(\gi autu regni ueces^itatem armis dcfen-.
disse; et i^on ^lieiiatp ab eo I^^ei voluu^tem videri.

lerfeci. Tuno ille convooaiis fratribus refert qurd
diaboius iBdieasset; sollicitosquo esse praecipit per
oellulas singuloruro, quisnam hoc casu ftiisset af-
lectus. Neminero quidem deesse de nionachis, sed
unum rusticuro mercede conducium, ut vebicufo
iigna deferret, is^e ad sitvaro nuntnnt. iubet igitur
aiiquos ire ei obviam. Iia hand longc a monasterio
|am pene exaiLiiuts invonliur. Exlremvm tamen spi-
riiMa trahens, indtoat fratribus causam roortis et vul-
n6ris:juuctisseitioetbHbusdurodissolu(aarcliusK)ra
oonsiriiigii, iMvem sibi exeusso eapite Imer inguiiia
eorau adegiese : nee muliopost viiam reddidit. Yide-
rit is, quo judicio Domini dialiolo data fuerit haec po-
le&las. la Maviino illud mirabiie orat, quod non

penes quem t^m iucre(iibili ^veutu victofia fuisseliy Q soiuni boa quod suppa reiuUmut, sed muUa istiuS'

null^V^^que ex a^x^^ariis nisi iu acie Qocubuisae;
Vtndepa vicms vel ratio^e vei pre^^ibus, ^ couvivium
v^nii; ^[^irum i^^^^odum gaudeoie rege, quod id im*
petrasaet. Ponyivap autem aderant, veluU ad dioui
(estum^vocati.suiumi atque iiiustresviri, pra)(ecius
idemque coushI Evodius* vir quo nibii umqmmiusr
Uus (mH; CQn\i(^ (^o surom^ po^te^taiepratditi» fr^-
ler Kcgis ^t p^truus : wediiM ioAer bos M^Viui presr
byt^r accubuera^ • ips» aulem seliub juxta regeni
po;»ita (ums?derat. Ad medium fero convivium, ui
morij^ ^%ii paieram regi minisler ob^lit. Ille sancta
admodum episcopa p^ius dati >ubat, exspeotaus ^
Que ^mltjien^, ut at^iUuAs d^f isra poculuiB sumeret ;
|e4 M^riti^us ubi ebibit, patOJPaiR preabytero .siio ira

nudi, cfiipAies accidisseut, longe anie prevtdebat,
aut sibl nuutiata fratrilms iBdieabat.

XXII. Frequeuier aulem diabolus, dum milie no-
eeiidi triibus sanctuiu virum coiMibaMir illudere,
visibilcm se ei forrois diversissimis ingerebat. Naro
iaterduffl in lovis persoiia, plemHnqueMereurii, per-
saepe etiam so Voneris ae Minorvos (ransftgurattim
vuUibm offerebal : adversus quem soiuper imernius,
signo se oruois ei ojralioAis auxilio pyotegeiiat. Au-
diebantur eiiem plefumque eonvipia, quibus ilhim
lurba daeuonum proloriHa vocibus inerepabai : sed
amniafalsa et vaua coguosceas, noa movobaiurob-
jeo4is. Testabantur etiam aliqui ei fralribus audisso
se dtftt^inem protervis Martinum vocibus iucrepan-

dl^iii i^mUmW %9iM(Peli exi,sUuieos digaimem quA post P teia» cur iatra mpnasierium aliquos ex fratribus qal

se mU\i^ bibfSJ^ei, aee iuiegcwu sibiibre, si aut regoai

ipsun» ^uA ^VS <itil a vego eraut proximi, presbyiera

prx(^lisset. Quod E^^tum impiefaior oiaaesqtte quji

iux^c adei;au^ i^^ adujMrati suei, ut boc ipsum eis, m

quo co/vienipii tueraim, placeiret : oeleberrimaiaqua

p^i; piuoe^ paWtium fui/L, Cecisjio M^rUuum^ ia ve^

praujdio quod iu iVift^iW^i^m JMdii^um cquviniis cpir

scpj^XMqiM':iMA(<^i!^^U^>^U0Ma>iiBQ,ioa|pe9nU

pi:a^di\it (MAVIimu U4 si ad lialia«) p/i:r|[eret, qiUO iro

cupict^at, b^ilupjL V^eaj^iHrMiP iui|ieratori iulerena,

scir^t se pfiiWA ^^ki^^ impeU) (utuc^m essa victu-

reii}^ se4 ||>aq>p p(^ icmiH>r<^ ^^f^ poriturum. Quod

qui^q^ \V9v xiduWMI •. '^m ^^\m #Av^U. ^s Vaie*-

oljm bapiismum diversis erroribus perdidissent, ooa-
versos posiea recepissel, oxpoaeniem crimina sia^
guloFUitt : Mariinum diaholo repagnanlem respoo-
disso coaslaater, aniiqua delicia melioris vit»
OODversaiione piuBgari; el per misericordiam ^mioi
abaolvoudoa esse peccatis, qui peccara desinerent.
Conira dicente diabolo, non penineve ad voniaai cri-
miiiaso^, ei semel lapsis nulkim a Domino clemeiH
tiam praMlaiti; Uioc io baaevocem fer4ur exciamasa»
Martinua : Si iu ipse, o miseratbiiis, ab komiauia
inaeota^oae. dasiaterea, oi te factorum SuoMim voi
iioc toiapore cum diea jadicii la proiiaio esl, peaai«
toros; ego libi vero ooaisaa ta Daiaiaaiosu Gkiiaia

irn DG VITA n. MARTtNI LRER UN13S. 474

niiserfcordiani polliccrer. quam sancfa de Doiniiri A XXrV. AnimadTersum est tamen, eodem fere tem-

pietntepnestimptio, in qua etsi auctorilatem pr^stare
non potuit, oslendit affecium ! Elquia dediaboloejus-
demque artibus sermo exortus est, non ab re videtur,
ficet cxtrinsecus, referre quod geslum est : quia et
qtixdam ineoMarliui viriutumportloesl,etres digna
miraeulo recte memoriae mandabitur, in exemplum
cavendi, si quid deinceps uspiam tale conligorit.
XXIII. CTariis quidam nomine, adolesrens nobi-
tlssimas, mox presbyter, nunc fenci bealus excessu,
com relictis omnibus se ad Mnrlinum coniulisset,
brevi tempore ad summum fiJei viriutuinque om-
nlttm cuhnen eniluit. Itaque cum haud longe sibi
ab episcopi monasferio labernacutum consliiuissei,
maltique apud enm fratres commorarentur; juvciiis

pore fuisse In Hispaniis juvenem, qui cum sihi mullis
signis aucioriiaiem paravissel. eo usque elalus est*
ul se Heliain profiieretur. Quod cum plerique lemere
crcdidissent, addidii ut se Cbristum esse dicerel :
iii quo etiam adeo illusil, ut eum quidam episcopus,
nomine Rufus, ut Dominum adoraret : propter quod
eum poslea ab episcopatu dejeclum vidimus. Pleri-
que etiam nobis e fratribus retulerunt, eodem tem*
porc in Oriente quemdam exstiiisse, qui se Joannem
esse jnctitarel. Ex quo conjicere possumus, istius-
modi pseudoprophiHis exsislentibus, Antichristi ad-
venium imoxinere» qui jam in istis mysterium ini-
' quiiatis operatur. Nop prxicreundum auteoi videtur»
quaata Mariinum siib iisdcm diebus diabolus arie

quidam ad eum Anatollus nomine, siib profcssione B (entaverit. Quodam enim die praemissa prae se ei

monachi omnem humiliiatcm aiquc innocentiam

mentitus accessil, habliaviique aliquamdiu in com-

mune c«m cseteris. Dein procedentc tempore angelos

apnd se loqoi solere dicebat : cum fidein nullus

adhiberet, signisquibusdam plerosqueadcredeiidum

coarciabat. Postremoeo usque processit, ui inlcr se

ac I^mn angeles discurrere praedicaret : jamque se

unum ex prophetls haberi volcbai. Clarus lamen ne-

qoaquam ad credendiim cogi poteral. Ille ei iram

Dominf et prtcsentes plagas, cur sancio non crede-

ret, comminari. Poslremo in hanc voccm eruplsse

ftrtur: Ecce bac nocie vestem mihi candidam Do-

mlnus de ccelo dabit, qua induius in mcdio vestrum

dlversabor : idque vobis signum erit, me Dei esse

circumjccliis ipse luce purparea, quo facillus clari-
tate assuiiipli fulgoris illuderet, vestc eiiain reg;ia
induius, diademaie ex gemrois auroque redimiius,
calceis auro illilis, sereno ore, laela facie, ut nihil
minus quam dlaboliis puiarelur, oranti ia cebula
aslilit. Cumque Marriiius primo aspeclu ejus fuis^el
hebetatus, diu muhumque silentiuin anibo. lenite-
runl. Tuin prior diabolus, Agnosce, inquii, Martine,
qiiem cernis : Christus ego sum : descensurus ad
lerram prius me manifesiare libi volui. Ad hsec cum
Marlinus taceret, nec qiiidquam responsi referrei,
ilcrare ausus esl diabolus professionis audacinm :
Mariine, quiddubitas credere, cum videas? Christus
ego sum. Tum ille, revelante sihi Spirilu, ul inlelli-

virtulem, qui Dei veste donalussim. Tum verogran- C gerel diabolum esse, non Deum : Non se, inquil, Je-

sus Dominus purpuratum ei diademale reniieniem
venlurum csse praedixit. Ego Chrislum, nisi in eo
hahitu formaque qua passus est, ni^i crucis siigmala
prauferenlem, venisse iion crcdam. Ad hanc illc vo-
cem staiim ulfumus evanuil, el celhilam tanto fetore
complevil, ut indubia indicia rclinquerel, diaboliim
se fuisse. Hoc ila gestum ul siipra reiuliinus, ex ip-
sius Mariini ore cognovi, iie quis forie exislimet fa-
bulosum.

XXV. Nam cum olim audita fide ejus, vila aique
virluitbus, destderie ilHus ffi s tuapomu s , gfaiAmnobis
ad euin videndum peregrinalionem suscepimus : si-
oiul» qula jam vdedat nnimus vitam illius scribere,
pMtw ab i^a*». in quaatum ille inierrogari poiuit,

disomnium ad hanc professionem exspeclaiio. Itaque
ad mediam hre noclem fremhu terram insultaniium
commoverl omne monasterium loco visuin cst : cel-
hilam autem, in qua idem adolesccns continebalur,
Crebris cerneres micare tuminibus : fremiiusque in
ea discurrentlum, et murmur quoddam multarum
TOcum audiebatur. Deinde facto sileniio egrcssus;
unam de frairibus, Sa^actiim nomine, «d se vocat»
tunicamqoe ei, qua erat indutus, oslendit. Obsiupe-
lactus ille convocat cxteros; ipse eiiam Clarus ac-
cmi^; adhibiteqiie lumine vestem omnes dtiigenter
inspiciunt. Eral autem sumina mollitie, candore
eximio, micanli purpurn ; uac lameo» CHiu& c^t
generisaut velleris, poieral agMoi. Ciirioaiua taman

oculis aut digitis altrectata, non aliud quam veslis ^ sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel

sieiobanl, cognoviipus. Quo quidein lempore credi
non potesl qiia mo humilitatc, qua benignitate sus-
ceperit, congralulalus plurimum et gavisus in Do-
mino, quod lanti csset habiius a nobis, qiiem pere-
grinaiione suscepia expelissemus. Miserum me!
(pciie non audeo confheri) cum me j^ancio convivio
suo dignaius essei adhlbere, acpiaiD manibus nostris
ipseobiulit; ad vesperam aiuem ipse nobis pedes
abluil. Nec renili aul conira ire consianlia fuit : ila
aucioriiaie illius oppressus suin, ui neftis putarem,
si non acquievissem. Sermo autein illius non alius
apud nos fuil, quam mundi hujus illecebras et saeculi
onera rehnquenda, ut Domlnum Ifesum liberi expt*

Tidebatur. Inierea Clarus fratre^ adiuonei orationi
Jnstare, ut manifestius t\% iHunimis, qutdnam id
esset, ostenderet : itaque reliquum nociis hymnis
psalinisqueconsumitur. At ubi illuxit dies, apprebcn-
sum dextera trahere ad Martinum volebai , bene
consclos Itlttdi lltum diaboli arte non posse. Tum
Tcro reoHI ac reclamare miser ccepit, interdictum-
qne slbi esse dicebat, ne se Martino ostenderet.
Cimiqiie invitum ire compellereni, inter irahcntium
Banns vestis evanuit. Unde quis dubiiet hanc etiam
Marlliii fulssi? viriutem, ut pbaniasiam suam diabo-
los, cum erat Marttni oculls ingereuda, dissimulare
dhnlos aut tegere non posset?

475

SULPICn SEVERt

176

diiiqne seqtiereiniir : prxslanlissimumqne nobis prae- j^ aui si quid aliud forte agebat, numquam animum ab

senlium teniporuin illiisiris viri Paulini, cnjiis supra
nientionem recimus, exemplum ingerebnt, qiii sum-
mis opibus abjeclis Glirisunii secuius, solus pene his
temporibus Evangelica praccepla complesset : illuin
nobis sequendum, illum claniab:it iinitanduiu : bea-
tumque esse praesens s:rculuin laiiix rnlei virliilisque
documenlo, cum, secundum senleiitiam Domini*
dives et possidens muUa, veiidendo (imiiia et dando
pauperibus, quod erat factu iin|>ossibile, possibile fe-
cissel exeinplo. Jain vero in verbis ei conrabuluiionc
ejus quantii gravitas, quanla digniias eral! quam
acer, quam efiicax, et quam iii absolvendis Scripiu-
rarum quirstionibus promptus et facilisIEi quia mul-
tos ad lianc partem incredulos scio, quippe quos

oralione lax»bat : nimirum ut fabris ferrariis uioris
est, qui iuter operandiini pro quodam laboris leva-
mine iiicudem suam feriunt ; ila Mnrtinus, eti:im
dum aliud ageie videreiur, semper orabat. vere
bcaliis, in quo dolus non fuit ! neminem condcin-
naiis, nulli nialuin pro nialo reddens. Taniain qnippe
adversum omnes iiijurias paiientiam assuuipserat,
ut, cuin esset summus sacerdos, iinpune eliain ab
iiifliiiis clericis Ixdereiur : nec propter id eos aut
loco uinquam amoverit, aut a sua, quantum in ipso
(uit, cbaritiie repiilerit.

XXYII. Neino uinquain illum vidit irafurn, nemo
commoium, nemo moerenlem, nemo rideniem :
unus idemque seinper, coclesiem quodammodo Ixii-

viderim ine ipsoetiam referente noii credere, Jesum 3 tiaui vullu praTerens , extra naturam hominis vi-

testor spemque communem, nie ex nullius uin<|uam
ore tantum scienlix, taiitum ingenii, taiu boni et
tam purisermonisaudisseQuamqiiaiii iuMartinivirtu-
tibusquaniulaesi islalaiidaiiolnisiquod miriim est ,
homini illiierato ne hanc quidem graliam defuisse.
XXVI. Sed jain finem liber postulai, serino clau-
dendus esl : non quod oinnia qu:i' de Martino fue-
rant dicenda, defecerini; sed quia nos, ut ineries
poeiap, extreuio in opere negligentes, vieii materiae
mole succnmbimiis. Nam etsi facia illius explicnri
verbis ulcumque poiuerunt ; inleriorem viiain illius
etquoiidianam conversationem , et animuin ccelo
semper ii.tenlum, nulla umquam (vere profileor ),
nulla explicabit oralio. Illam .<>cilicet perseveraiiiiara

debatur. Numquam in illius ore nisi Christus ;
numquam in illlus corde nisi pietas , nisi pax ,
nisi niisericordia inerat. Plei umqiie etiam pro eo-
rum qui obtrectatores illius videbnntur, solebai ild-
re peccatis, qui remoium et quieium venenaiis lin-
guiset vi. ei\:o o\% carpebant. Et vere nonnullosex-
perli sumus invidos virtuiibus vit:vque ejus, qui in
illo oder.inl qiiod in se non videbant, et quod iinita-
ri noii valebaiit. Alijue (0 nefas dulenduin et inge-
miscciidum ! ) non alii fere insectaiores ejus, licet
panci admoduin, non alii lamen qiiam episcopi fe-
rebantur; nec vero qucmquam noniinare necesse
est, licei nosmetipsos plerique circumlatrent: suf-
flcit, ut si quis ex his hxc legerit, et agnoverit.

et teinperamenlum in abstineutiael jejuniis, poteii- q erubescat: naiu si iiascitur, de se ipsedictum fale-

tiain in vigiliis et orationibus, noctesque ab eo per-
inde ac diesacias, nulluuique vacuum abopereDei
tempus, quo vel otio indulserii vel negoiio, sed nec
cibo aut somno quidein, nisi in quanlum naiur^ iie-
cesMtas cogebat ; verefatebor, non siipse, uiaiuiit,
ab inferis lloinerus emergeret, posset exponere :
adeo omnia majora in Martino sunt, quam ut verbis
coiicipi queant. Numqiiam hora ulla momentumque
praeteriii, quo non aut oiaiioni incuniberet aut insi-
steret lectioni : quamquam etiam inter legendum,

biiur , cum forlasse nos de aliis senserimus. Non
refiigimiis autem , ut, si qui ejnsniodi sunl , nos
quoque cum tali viro oderint. Illud facile confido ,
omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. De
caclero si quis hxc infideiiier legeril, ipse peccabit.
Ego milii conscius sum , me rerum fide ei ainore
Christi impulsum ut haec scriberem , manifesta ex-
posuisse , vera dixisse : paralumqiie, ui spero, Iiabe-
bit a Deo pra;miuin,non quicumque legeril,sed
quicumque crediderit.

SULPICXI SEVERI

EPISTOLiE TRES

EPISTOLA I.

A» ECSEBIUM PRE8BTTERCM.

Contra cemulos virtulum beali Martini.

Ilesierna die , cum ad me plerique monarhi ve-
nissenl , inler fabnlas juges lougumque scrnionein
roeutio incidit libelli mei, quem de vila Beaii viri
Manini edidi, studioseque eum a multis legi libeu-

Dtissime audiebam. luterea indicatur mihi, dixisse

quemdam malo spiiitu suscitatum, cur
qui mortuos susciiasset, flamiiias domibus
ipse nuper adustus incendio , periculo^^ae
noxius passioiii. istuin, quisquia est,
Judaeoruin in verbis ejus perfidiani e( di(
cimus,qui in cruce positiim Dominum
increpabunt : Alioi saloos fccit, se iptum

Martinus ,
depulisset,
fiiisset ob-
miserum l
la c« guos»
his vcrbis
salvum fU"

177 EPIST. II. AD AURELIUM DIAGONUM. i7S

^erenon poteit (Maith, xni,42). Vere plaiie iste, A nui pavinieiiio subdideriint, lectumqne ei plurimo

qmciiinqiie est, si lilis lemporiliiis natus essct, et in
Dominiiin bac voce dicere poiuisset, i|ui simili nio-
do sauctum Doniini blaspliemai exemplo. Quid ergo,
quisquis es, Haniniis ideo non poiens, ideo non
sancius; quia est periclitatus inrendio? bcaium,
et prr omnia simiiem Aposiolis , eiiam in bis con-
▼iciis , viruro! INempe hoc et dc Paiiio gentiles,
cuin eum vipera momordisset, dixissc rerernntnr:
Hic homo debet homicida esse , qvem salvum factum
de mari fata vivere non siverunt (Actor, xxviii, A). At
iile excussa vipera in ignem nihil malt paiiebatur.
llli autem subito casurum , et repcnte moritnrum
enm puiabani; i^ed cum viderent nihi! mali coniin-
gere ei , convertentes se, dicebant euin Deum esse.

siramineexsinixcrunt. Dein, ciim seMartiniis cubi-
tum collocasset, insuetain molliiiem strati male
blaiidieniis horrescit : quippe qui niida bumo, uno
tantnm cilicio superjecio, cubare coiisneverat : ila-
qiieqiiasi:iccepl:i perinotus iijuria stramenlnmomne
projecit. Casu super fornaculum parlem puleae illiut
quam renioverat, aggessit : ipse, ut erat moris, nu-
da humo, bissitudine iiineris urgente, reqnievit. Ad
mediam fere nociein per inlerruptiim, utsupra dixi-
mus, pavimeiiium igiiis a^stuans, arcscenies paleas
appreheiidit. Martinus somno cxcitus, re inopinaia,
ancipiti periculo, e( niaxime, ui referebat, diabolo
iiisidianie aique urgenie prxventus, lardius quam
debuit nd oraiiiinisconfugii anxilium. Nam erumpere

Alioquin vel horum cxemplo, omninm mortMJium B foras cnpiens, cnm pessulo quem ostio obdiderat

inrelicissime, perfidiam luain coarguere ipse dcbue-
ras; ulsi libi scandalum moverat qood Martitius
flamma ignis videbalur atiacius, hunc rursum aita-
ctuin ad meriia illius et virtutem refurres , qnod
circumseptus ignibiis noii perissel. Agnosce enim,
miser, agnosce qnod ncscis, omnes fere sunctosma-
gis insignes periculornni suonini fuisse vinutibus.
Yideoquidem Peirnm fide potcntem, rerum obstante
natiira, mare pedibus supergressum, et iiistabiles
aquas corporco pressisse vesligio, sed non ideo mi-
Dor mihi \idctur geiitiiim pra^dicator, qneni flnctus
absorbuit, et posl triduum lotidemque noctes emer-
geniein eprofnndo unda resliluit, atque li.iud scio,
an pene plus fuerit vi\issc iii profundo, an supra

diu multuinqtie luctaius, gravissimum circa se sen-
sit iticeiidium , adeo ut volein qiia indutus eral,
ignis nbsnmpserit. Tandem in se reversus, non in
fuga, sed in Doniino sciens esse prsesidium ; scutum
fidei et orntionis nrripiens, mediis flainmis tutus ad
Dominum conversu^ incubuit. Tum vero divinitus
Igne snbnioto, innoxio sibi orbe flammarum orabat.
Monacbi auttm, qui pro foribus eranl, crepitante et
colluclnnte incendii sono, obseratas efi^ringuni fores :
dimoiO(|ne igne« e mediisflanimis Marlinnmauferunt
cuin jam poeiiilus esse consumptiis tam dinturno in-
ceiidio putarelnr. Ca.'lcrnm ( verbis meis Dominus
est testis ) mihi ipse referebal, et non sine gemitu
faicbaiur, in hocsediaboli arie dereptum, ut excus-

maris profunda transisse. Sed hxc tu, ut arbiiror, C sns e somno consilium non haberel, quo per fidem

Stulle, non legcras, aui lecta non audieras. Neque
eniin absqne divino consilio isiiustnodi exeniplum
beatus Evangertsta sacris litleris prolnlisset, nisi ut
ex bis liuniana mens erudiretur, naufragiorumalque
serpentiuni casus, et (sicut Aposiolus rcfert, qui
nudilaie, fame lationumque periculis glorialnr) om-
nia haec siuictis hominibus aique omnibus ad perpe-
tienduin quidem esse coinmunia ; sed his tolerandis
atque vincendis pra^cipitam seniper jnsiorum fuisse
^iriutem, dum per oinnia tentamenia patienies et
semper invicti, lantofortius vinccrent, quanio gra-
vins perlulissenl. Unde hoc quod ad Marlini infirmi-
taiem vocatur, plenuin estdignitatis et gloriae^ siqui-
dem periiulosissiino casu lentatus eviceril. Caele-

et orationem peri(u!o repugnarei : denique laindiu
circa se sa'visse ignem, quamdiu erunipere ostium
turbatus meiite lentaverit. Ubi vero auxilium crucis
ct orationis arina repelisset, mcdias cessisse fljin-
mns, sei|ue liinc sensisse rorantes quas inale esset
expertus urcntes. Unde intelligat quisquis ha;c lege^
rii, tentatum quidem illo Martinum periculo, sed ct
probatum.

EPISTOLA U.

Ad Aureliom diaconum.

De obitu et apparitione beati Martini,

SuLPicius Severus Aurelio diacono salutero.

Posteaquam a me mnne digressus es, eram resi-

rum id omissnm a ine in libello illo quem de viia il- D dens solus incellnln, subieraiqne me illaqux saepius

lins scripsimus, nenio qiiretur ; cum ibidem siin pro-
fessus, me non oinnia illius facta complexum : quia
si persequi universa voluissem, immen^um volumen
lcgeniibus edidisseni. Nequo sunt lain paiva quae
gesifit, ul omnia potuerititcoinprehendi. Sed tainen
hocde quo qnaesiio incidit, laiere non pniiar, et rem
omnem, utgesta est, relcrani, ne forleconsiliohoc,
qaod ad viinpemtionem beali viri poterat opponi,
prsetermisisse videainur. Cum ad dioecesinquamdam
pro solemni consiieiudine ( sicnt episcopis visilare
ecclesias suas moris esi )medi:i fere bieine Martinus
TeiiiSrCt,mansionein ei in ^ecreiario eccle^iui clerict
IMiraverunt» multuroque ignero i cabro juro ei perte'-

occopat cogiiatio, spes futurornm, prsesentiumque
fasiiilium, judicii metus,formido |icenarum ; et, quod
consequens erat, aique unde cogitatio tola descende*
rat, peccatoruin nieoriim recordalio tristem me con-
fectuiutiue reddiderat. Deinde cuin faiignta angore
aniini in leclnlo menibra posuissem, ut p*erumque
ex moe.slitudine solet, somnus obrepsit (qui utsem-
per matuiinis oris levior incenusque, ila suspensus
et dubius permenibra difrundiiur ; ut, quod iii alio
sopore noii evenit, pt*ne vigilansdormire tesenlias);
cnm repeiiie sanetum Martinuro cpiscopnm videre
mibi videor, pra;textnni toga candida, vultu igneo^
itellanitbut oculii» crine purpureo i otque ita fflihl

iTS SULPiCU «EVGai IM

in ea habiludine corporis forinaque qua euro nove- /^ alias, ut sspe previ^ii, victimas dacereiur, primu»

OHinium, caroidce compulso, palmam saiiguinis oe-

ram, viAebatur, ui, quod eloqui nobis pene difficile
esiy non posset aspici, cum posset agnoscj. Arri-
densque mihi paululum, libellum quem de viia illius
scrlpseram, dexira praeferebat. £go sancta geiiut
ejus amplexus, bcnedictionem pro consueiudine fla-
giiabam : superpositamque capiti meo maoum tactu
blandissimo seiitiebam, cum iiKer benedictionis ver-
ba solemriia fainiliare illudori suo crucis nomcn ite-
rarei.Mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari
vultuillius conspectuque non possem, subito mihi in
sublime sublatus eripitur; donecemensa aeris istius
vastiiaie, cum tamen rapida nube subvectum acie
sequeremur oculorum, paienti coelo receptus videri
ulira non potuii. Ncc mulio post, presbyterum

cupassei. Jam vero adversus oroncs poenas alque
supplicia, quibus plerumque buroana cessit inUrmi-
tas, iia, a confcssione Domini non recedens, immo-
bilis sieti^set , ut loetus ulceribus congaudensque
cruci.iiibus quxlibet inter tormenta rtsisset. Sed
quainquam ista non tuleril, implevit tanen etiam
sine cruore martyrium : nam quas ille pro %\ie aeier-
nitatis hunianorum doloruin non pertulit passione%
fame, vigiliis, nudiiatc, jejuiiiis, opprobriis invido-
rnm, inseclalionibus improborum , cura pro inflr*
mantibu«, solliciiudine propericiitantibus? quoenin
ille dolente non doluit ? quo scandalizante non ustua
est? quo pereunie non geinuit? praeter illa quotidia-

sanclum Glarum, discipulum illius, qui nuper exces- B ti^ iHius adversum liumanae spiriiaiisque nequitiae

scrai, video eaindem quam magistrum, viain scan-
dere. Ego impudens se()ui cupiens, dum altos gres-
sus molior ei conniior, evigilo : somnoque excitus,
congratulari cceperam visioni, cum ad me puer fa-
miliaris ingreditur, solito tristior, vullu loquentis
pariler etdolentis. Qiiid tu, inquam, lam tristis Io«
qui gestis? At ille,Duo, inquit, monachi modo a
Turonis ndfuerunt, qui domnum Martiiium obisse
nuntiant. Concidi, Tateor, obortisque lacrymis flevi
ubcrrirne. Quin etiam dum bxc ad te, fraier, scribi-
nius, fluunt lacrymae, nec ullum impatieniissimi do-
loris admiito solaiium. Tc vero, iibi hoc mibi nun-
liaturn est, participein essc volui luctus mei,qui
cras socius ainoris. Veni ergo ad me statim, ut pari-

diversa certamina, duin in eo variis teutationibus
appeiiio semper exsuperat foriiiudo vincendi, pa-
lientia exspeciandi, aequanimitas sustinendi. vere
ineff^abilem virum, pietate, misericordiav chariiate»
quae cum quotidie etiam in sanciis viris saeculo fri-
gente frigescat, in illo tamen us(|ue ad finem, aucta
in dies, perseveravit ! quo ego illius buno vel spe*
cialiter fruiius suro, cuin me indignumet non nieren*
lem unice diligebat. Ln rursus UcryiniC flnunt, inio-
quc de pectorc gemitus cnimpit. In quo mihi posi-
hxc boinine sirnilis requiL^s, in cujus erit charitate
solatiiim? Mc nusenim, ine infeliceiu ! poterone uin-
quam, si diulius vixero, iion dolei-e, quod Martine
supeistes sum?erii mibi pestluiic vita jucunda, erit

icr lugeamus quem pariter amamus : quamquam G diesauthora siue lacrymis?aul tecum, fraier dilec-

sciam viruin illum iion esse lugendum, cui, post
evictuiii triumphalumqiies;rculum,nunc demum red-
dila esl corona justitia;. Sed lauien ego non possum
mihi imperare, qiiin doleam. Praemisi qiiidein patro-
num, bed soluii'jin vitae prxsenlis amisi : eisi, si
rationem ullam doloradniiiteret, gaudere deberero.
£si eiiim ille conserius aposiolis ac prophetis, et,
quod pace sanctoruin omniuro dixerim, in illo jus-
toruin grege nulli secundus, ut spero, credo et con-
Odo, illis potissimum qui slolas suas in sanguine
laveruiit, aggregatus, aguuro ducem ab omni inleger
labe comitaiur. Nam licet ei rttio temporis non po-
tuerit praestare roartyrium« gloria tamen martyris
non carebii, quia voto atque virtuteet potuii esse

tissime, potero illius mentionem habere sine fletu ?
aut umquam loquens apud le nliud quaro de illo io-
qui potero? Sed quid te iii lacrymas flelusque coin-
moveo? ecce nunc consolatum esse le cupio,qui
me consolari Ipse non possum. Noii deerit nobis illei
mihi crede, non deerit: intererit dc se serniocinan*
tibus, astabit orantibus: quodqoe jam hodie prx-
stare dignaius esi, videnduro se in gloria sua SicpQ
praebebil, ei assidua, sicut ante paululuro fecit, be-
nedictione nos proteget. Inde secundum ordinem
visionis coelum se sequentibus paiere monstraviti
et quosequendus essei, edocuit: quo ^pes nostra
tendenda, quo animus dirigendiis, instruxit. Quid
tamen flet. trater? quod mihi ipse sum conscius, coo-

martyr, et voluit. Quod siei Neronianis Decianisque ^ scendere ardiium illud iter,ac penetrare non potcro:

temporibus, in illa qu» tunc exsiitit dimicare con-
gressione licuissel, tesior Deom coeli atque terraBk
sponte equuleuro ascendisset, ultro se ignibus inlu*
lisset, llebraeisque pueris xquaudus, inter flamroa-
ruro globos media licet, iiymnuro Domini in fornace
canlasset. Quod si Esaianuro illud suppliciuro per-
secutori forte placuissct, numquaro profecto iinpar
propheUe serris et laroinis diaseeari merobra tirouis-
set ; at si prsecisis rupibus abruptisque montibus
agere felicem furor impius maluisset, perhibeo con-
flsus testimoniuro veritati, spontececidisset. Si vero
gentiuro doctoria exeroplo gladio depuiatuSy inter

iia sarcina inolesta me pragravat, et peccaii mole
depressum, negato in astra conscensu, sxyn mise-
rabilcm ducit iii tartara. Spes taiuen supere^t, illa
sola , illa postrema , ut quod per nos obtinere non
possnmus, saliein pro nobis orante Mariino merea-
mur. Sed quid te, frater, diutius occupo epistola tam
loquaci, demororque venturum? simul jim pagiiia
impleta noii recipit. Mihi tamen hxc fuit raiio ser-
monero isturo longius prorerendif utquia dolorig
nuntiuro cpisiola deferebat , eadem tibi ex quadam
Dostri eenfabuiatione praestaret charta solatium.

iSI

EPIST. III. AD BASBULAM 80GRUM SUAM. 48!l

EPISTOLA UI. A nofi qoeiini devoblhi. im^mi dt^fnyfle ^t}\M\ vir-

kb BX^siiLAii socRbM stiAii.

Qi^modo bwaius Mardn^ ex hac viia ad tmrHorfii/em

tTan$ier\t,

SoLncitJS SsTteROS BASSuLiB parenli venerabili

saluiem.

Si pareiileo Tocari in jus liceret, le plane eipila*
tlOrtis furtlque re:iim ad practoris iribunal juslo do-
lore irahereious. Quld eiiim non conquerar quam a
te palior injurii^m? nullam mihi donii chariulamy
nullttm lihellilm, nullanl epistolam reliquisll : lia
furarls ohinia, Ua universa divulgas.Si quld ad ^mi-
curo fiimiliariler scripsi; si quid forte, dum ludimus,
quod Tellm lamen occuUum essc , diciaTi , omnia

lute verborOih, ttt eum cdi inndiabiht gdrgilbhi rc-
linqiientes, aridaspcterentdeseKa^qrtle reglones : e6
nimirum circa nves illas usus imperio, quo dirmo-
nes fugare con:$ueverat ; ita grege facto, omnes in
unum illae volucres congregatae , relicio flumine
monles silvasque peiierunl, non sine admiratione
mullorum, qui tHniain in Martino virtutem viderent,
ut etiain avibus imperaret. Aliquamdiu ergo in vico
illo, vel In ecclesia dd quam ierat, commOratuSy
pnce iuter clericos restituia, cum jam regredi ad
moiiasierium cogitaret, viribus corporis ccepit re-
pente destitui : convocatisque discipulis, indicat 86
jam resolvi. Tum vero moeror et lucius omnium, vox
una pUngentium : Gur nos, pater, deseris? aul cui

ad le prius pene quam fuerirtt scripia aut dictaia, b nos de^olatos rclinquls? invadeni enim gregem

perveniunt. Nimirum obarrhatos bahes noiarios
roeos, per quos tibi nosirae ineptia; publicantur; nec
tamen adversum cos possum moveri, si tibi parent*
qui in jus nosiruin ex tua poiissimum liberalitaie
venerunt, seque adbuc luos quam meosesse memi-
nerunl: tu sola es rea, tu sola culpabilis, qu» et
mihi insidiaris, et illos fraudc circumvenis, ut sine
delectu ullo familiariter scripta, aut negligenter
emissa, illucubrata tibi peniius atque impolita ira-
dantur. Nam, ut de reliquis laceam, rogo quemad-
modum tam cito ad te epistola illa poiuii pervenire,
quam nuper ad Aurclium diaconum scripseramus.
Ego enim Tolosa? positus, tu Treveris constituia, et
fam longe a patria filio inqoietante divulsa, qua

lunrti lupi rapaces : et quis nos a trtorsibo^ eorttm,
percusso pastore, probibebit? scimus quidem desi-
derare le Ghristum ; sed salva libi sunt tua praemia^
necdilala tninnentur : rtbstri poiltis bliserere, quOt
deseris. Tonc itle molus his detibus , ut loius sem-
per In Domino misericordise visceribus afduebat, la-
crymasse perhihetur : conversusque ad Dominilhty
hac tantUni flenlibds voce respondit : Domine, si
adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso labo-
reih : flat votnnias tua. Nimirum inter spfem amo-
remqoe posttus, dubllaVit pene quld mallet : qtitsl
nec hos deserere, nec a Ghrisio volebat diuiius se-
parari : niliil lamen In vbto suoponens, aut irolortiati
relihqOens, totnih se Doinihl arbiirio potestaiiqub

tandem familiarem iliam episiolam occasione furata C comraitiens. Nonne tibi bis paucis»simi8 verbis diccre

es? namque accepi liiieras tuas, quibus scribis, in
eadem epistola qua de obitii domni Martini fecerim
mentionem, ipsuni beati viri ira»situin exponere
debuisse. Quasi vero ego iilam epislolam aut legen-
dam alii prselerquMin ipsi ad qiiem missa videtur,
edfdei-im, iti ego lanto sim opcrl desiinattis , ut
oinnia qnae dfe Martino cognosci oportel , me polis-
simum scribenie noiescant. Itaque, si quse de obiiu
sancti cpiscopi audire dcsideras , ab fllis potlus qui
interfuere, cognosce : ego tibi siatui hiliil scribere,
ne iibique mo piibiices; taiiien si das fidem, nulli te
esse lecturain , paucis liioe saiisfaciam voUintati :
itaque prscstabo te liis qure mihi sunl comperia,
participem. Mariinus igilur obitblti 8uum lortge artte

videbitur : Gravis quidem est « Doniine, corporeas
pugna mllitise, et)^m saiis est quod huc lisque ceN
tavi ; scd si adhuc in eodem labore pro castris tuo-
rum siare me prancipis, non recudO, nec fatiscenlem
caiisabor atatcm ; munia tua devolus implebo ; sub
sighis liiis , quoadusque ipse jusseris, miIital)o; et
quainvis opiata sii seni missio post laborem, est la<«
inen animus victor annorum , et c^dere liesdiis se^
nectuti. At sl jaiti pdrcis dslatt, bohuHd est tnihi, bo-
inine : fiat voluiilas tua : hos vero quibus timeo, ips4
cuslodies. vinim ineffabilem , nec labore victum,
hec ihorte vlhcendum, qui in nuiiam se partem pro-
nior inclinaverit, ncc inori timuerit, nec vivere re-
cuiaHi ! Ilaqne fetihl jam per aliquotdies vi febriuni

praescivit, dixiiqne fratribus dissolutionem sui cor- -^ tenerelur, non iamen a Dei opere cessabat : pernox

in orationibus et vigiliis, fatiscentes artus servire
spirithi cdgeiiat, nobili illo slralo suo in cinere et
cilicio recubans. Ei cum a discipulis rogarelur , ut
saltem viliasibi sineretstramenta supponi; non decei,
inquit, filii, Ghristianum nisi in cinere et cilicio
ihori ; egb si aliud vobis exeniplum relinquo, ipse
peccavi. Oculis igiliir ac manibus in ccelum semper
ihtentus, invictum ab oralione spiritum non relaxa-
bat ; et cuin a presbyteris, qui tum ad cum confluxe-
ranf, rogarfctor, tit corjjtisculom liitfeHs mtilfctiohe
relevarct: Sifiiie , inqiiil, sinite ^e, fratres, coelOfiV
pc^tlus respicere quam lef-ram , ot siio Jam iiinere
iturtts ad Dominum spiritos dirigator. Haec locutoo^

poris iinmincre. Inierca causa exstiiit, qaa Gonda-
tensem dioecesin visilarei ; nam clericia iriiet sl^ fec-
clesiae illius di^cordaniibus , pacem cupiens refor-
mare, licel finem dierum suorum non igiioraret,
proficisci tainen iliusmodi ob causani non recusavil :
bonam hanc virtutum suarum consummaiiOitebi
exislimans, si pacem ecclesiae rcdditam reliquisset.
Ita profectus cum siio illo, ul semper, frequehtis-
simo discipulorum sanclissimoquecomitaiu, mergos
in lumine eonsplcaior plscium p^rtdnttl seqifi, et ri^
piee» ingluviem assiduis tlrgere captnris. Form^j
inqiiii, b«c daentotittm esi : insidianlur incautis, ca*
piiiui nescientes, caploit- devorant, eisalnrariqtie

183

SULPICII SEVERI

diabolum Yidit prope assistere. Quid hic, inquit, as- A gtoria, cujus exemplo in auijuratos Christi in $a-

tas, cruenta be$tia?nihil in me, funeste, reperies.
Abrahae me sinus recipiet.

(Ex capilulari Veron. cod.)

lebal! siquidem tides
flere prohiberei, gemiinm

A Cum hac ergo voce Cum hac ergo voce ant-

fatigaium divlnis operi- mam ccplo redaidit : tetta-

bus spiriuim coelo reddi* tique nobis $nnt qui ibidem

dil : teslatiqui! iiobis sunt fuerunl, vidisie se vultum

qui adrucraiil, jnm exani' ejus tamquam vultum an-

roocorporeglorincaiiho- geli: membra auiem ejus

minis vidi^se se gloriam. candida tamquam nix vt-

Viillus liicc clarior reni- debantur^ ita ut dicerent^

tebnt, cum metnbra c:c- Quis istum untquam cilicio

tera ne lenuis quidem (vidit) teclum? quisin ci-

mncnla fuscaret ; iu aliis neribuscrederetinvolutum?

eiiam, et in ill<» lanium jam enim sic videbatur^ B exlorquerei affectus*'e^^^

arliibus non pudendis , quasi in futur(g resurrec- „j„j |*3,„ ^^3^ sa,,^.;^ ^j^

septennis quodanimodo tionis gloria et natura de-

pueri graiia vidcbatur. mutatoe carnis ostensus

Quis isiuiu uinqiiam cili- est ^. In obsequium vero

cio lectnm, qnis cineri- funeris credi non potest

bus creilorel involutum? quanta hominum multitu^

ita vitro purior , lacte do convenerit; tota obviam

candidior, jam in quadain corporicivitas ruit : cuncii

ex agris atque ex vicis,

multique de vicinis etiam

urbibusadfuerunt. Oquan-

tus tuctus omnttim, quanta

prcecipue moerentium la-

Doroiniservitntemstirpes eramenta tirones ; tum

tantsc fruiicaveraut. Age- virginum chorus fletu

bat nimiriiin ante se pa- abstinens prrn pudore

8tor exstinctus greges quam sancto dissimulabat

8UOS, sancue illiu^mulli- gaudio quod dolebat! si-'

ludinis pallidas turbns, quidem fides ftere pro-

agmiiia palliula, aiit eme- hiberet : gemitum tamen

riloruin lahorum senes, extorquebat affectus ; ete-

aut juratos Chrisli in sa- nim tam sancta erat de

crainenta tirones. Tnm itlius gloria (et) exsul-

virginumchorusfleluabs- tatio^ quam pia de niorte

tinens pr.v pudnre, cuin tristitia, Ignosceres ften-

Iseiandum poiius illi esse tibus, congratulare ^ gau-

seniiret quem jam suo deniibus, dum unusquis'

Domiuus gremio coiilo- que et sibi prcesiat ut

veret, quain snncto dissi- doteat, et illi ut gauiieat,

mulabat gaudio quod do- Hccc igitur beati viri cor*

pus usque ad tocum le-
pulcri hymnis canora cot'
lestibus turba prosequitur,
etc.

futuraeresiirrectionisglo-
ria et natura deinutatae
carnis osiensus csi. Jain
Tcro in obsequiuin fune-
ris, credi non polesl,

quanta hominum inulti- menta monachorum! qui
tudo convenerit:totaob- eo die fere ad U Conve-
Tiam corpori civiias ruil; nisse dicuntur , speciatis
cuncti ex agris atque vi- Martini gloria : ejus exem-

pto in Dni servitutem stir-

illius gloria exsuliatio, qunm pia de morte con-
fusio. Ignosceres flentibus, giatularere gaudentibus :
quia et piiini est gaudere Mariino, et pium esi flere
Martinum; dum unusquisque et sibi pruistat utdoleat,
et illi dehet utgaudeat. Ilaec igiiur beati viri corpus
usque ad locnm sepnlcri hymnis canora coelestibus
turba prosequitur. Comparetur, si placet, saecularis
illa pompa , non dicam funeris , sed triumphi : quid
simile Marlini exsequiis conferetur? Ducant illi pr»
ctirrihus suisvinctos post tvrga captivos : Martinicor-
pushiqui inuiidum dtictu illius vicerant, prosequun-
tur; illos confusis piausihus popuiorum honoret insa-
nia : Mariino divinis plauditur psalmis : Martinus hym-

Cis, multique ex vicinis

etiain urbihus adfuerunt. pes tantce fruticaverant ^,

Oqiiantusluciusomniuni, Agebat nimirum ante se ^ iiis coelesiihus honoratur, illi post triumphos suos in

qiianta pn^cipue moeren- pastor greges suos, san- ^ tarUra sasva irudenlur : Martinus Abrahs sinu laelus

tiuin lamenta monacho- <'^« t^/'«/ multitudinis excipilur; Mariinus hic pauper ct modicus, coelum

rumlqui eo die fere ad pattidas turbas ^ agmtna .. *^ . ' . .,,. "^ "^ ,.

duo millia coiivenisse di- patliata, aut emeritorum ^ives ingrediiur'! illiiic nos, ut spcro, custodiens,

cunlur , specialis Martini ( supple laborum') senes^ me haec scribentem respicit, te legentem.

* Cum ab hisce verbis prope nd finem usque epi-
stolae, majores quamusquain in Capitulari codice a
Vul;;aiis discrepauti.e occurrant, et quidein concin-
nior inde et simplicior fluatsensus; adeo ut suspicio
inihi j:im pridemsuhierii, posteriorem hnjusepisiolu^.
pnrtem, ut in Vulg. legiiur , interpohitam ab aliqno
niisse : idcirco utrumque textum e regione sibi re-

spondentem damus, ut lecior uno intuituvideatquae
in Vulg. redundai, et rectiiis judicare possit utra sit
prxferenda leclio. Editor Veron.

^ Leg. esset,

^ h\ ms. frulecaverant.

^ Porle congratutarere.

SULPIGII SEVERI

DIALOGI.

DIALOGUS I.

L Cum in unum locum ego et Gallus noster con- D nostri causa ab Orienle» quo se ante trienniuoi pa-
Tenissemiis , vir mihi et propter Martini memoriam triam relinquens contulerat, regressus. Complexi
(ex illius enim discipulis erai ) ei propter sua merita liominem amantissimum , exosculatique genua et
Charissiuius ; inierveiiit nobis Posiumianus meus , pedes ejus, cum uno atque altero spatio quasi obstii^

i85

DIALOGUS 1.

186

pefacii , inTicein fleiiles gaudio deambulassemus , A asperiorem nobis fuisse quam debuit. Necvero quid-

jaclis in terram ciliciis consedimus. Tum prior Pos-
tumianus me intuens , Cum essem , inquit , in re-
motis i£gypti, libuit ut ad inareusque procederem.
Navim iUic onerariain ofTendi , quae cum mercibus
Narbonem petens solvere parabat. Eadem iiocte
asiare insomHismihi visuses* et injecta me manu
trabere, ut navim illam conscenderem. Mox lene-
bras rumpente dilucuio , cum de eo loco in quo
quieveram surrexissem , somnium meum ipse me-
cuin reputans tanio tui desiderio subilo correplus
8um , ut iiibit cunclatus navim conscenderiin ; irice-
siroo die Massiliam appulsus, inde buc decimo per-
Tenerim : adeo prospera navigalio pix adfuit volun-
tati. Tu modo, propler quem lot maria transiinviga-

quam in illum inclementius dicam , quia et amicuin
colui, et lunc eiiam amavi cum putabatur inimi-
cus. Me autem hacc laciiis cogiiationibusresolventem
admodum dolor isie compungit (pene nossapientis
et religiosi viri amicilia desiiiulos), illuin quondam
tam aniicum iiobis , tam amarum in nos esse po-
tuisse. Verum baec, qux moeroris plena sunt, relin-
quamus : te potius , ut dudum spoponderas , audia-
mus. Iia , inquit, fiat, Poslumianus; quod cum di-
xisset, paululum omnes conlicuimus. Deiii cilicium
cui insederat, ad me propius admovit, aique ila
exorsus est :

111. Ante hoc Iriennium , quo lempore tibi , Sul-
piei , hinc abiens valedixi, ubi Narbone navim sol-

Timus tanlum lerne Iranscucurrimus , complecten- B viinus, qnintodie porium Africae inlravimus : adeo

duro perfruendumquc te, remotib omnibus, trade.
£go vern , inqiiam, ciiain cum tu in ^Egypto mora-
reris , lolus tecum semper aniino et cogiiaiione ver-
saUar, ineque de te dies ac nocies cogitantein loium
tua cbariias possidebai ; neduni modo ine libi aistimes
punclo temporis defulurum , quominus amorc tuo
pendeiis te intuear, le aiidiam , tecum loquar, nullo
peniius in secrelum nobtrum , quod nobis baec reino-
tior cellula prsesiat, admisso : nam hujus nostri , ut
arbitror, Galli prseseniiam non inol^sle feres , qui
bocadventu tuo, ut vides , perindcntqueegoipse,
triumplial gaudio. Kecie plane, inquit Postumianus;
in societate nostra Gallus isie reiinebiiur : quia eisi
mibi parum cognilus est, pro eo tamen quod tibi est

pro.cpera Dei nutu navigatio fuil. Libuil animo adire
Carlhaginem , loca visitare sanctorum, et prsecipue
ad sepulcrum Cypriani marlyris adorare. Quintode-
cimodiead poriiim regressi, provectique in altum,
Alexandrinm peienies, reluctanie austro pene in
Syrten iilati sumus: quod providi nautae caventes,
jaciis navein ancboris sistuni. Stib oculis autem
terra coniinenserat, iii quain scaphis egressi cum
vacua ab bumano culiu omnia cerneremus, ego stu-
diosius explorandorum locorum gratia longius pro-
cessi. Tribus fere millibus a littore parvum tugu-
rium inter arenas conspicio , cujus leclum , sicut
Salluhtiusait, quasi carina navis erat , contiguum
lerrae , satis firmis tnbulis consiralum, non quod ibi

charissirous , noii poiesi mibl non esse cliarus , ma- Q vis imbrium ulln timeatur ( fuisse autem illic pluviam

ximecuin ex Mariini sil discipliiia. Ne.iue gravabor
qnmirtbet conserte vobiscum, ut poscitis, fabulari :
quippe cum buc propter boc veiierim, ut me bujus
Sulpicii mei (ine autem utraque manu complccteba-
tur) desiderio etiam verbosus impenderem.

1(. Enimvero, inquam, saiis probasti , quantum
pius amor possit , qui nostri causa tot maria lan-
tumque lerrarum einensus , a suinmo , ut ila dicain ,
solisegressu usquein ejus occldua veiiisti. Age ergo,
quia et secreti inter nos iiec occup.iti sumus, et ser-
nioni tuo vacare debemus , edisseras nobis veliin
oronem peregrinationis tuoe hisioriam; qualiter in
Qrieuie fides Christi floreat; quoe sit ibi saiiciorum
quies,quae insiituta monacborum ; quanlisque signis

nequaiido quidem auditum est), sed quod ventoturo
ea vis est, ut si quando vel clemeiitiori coelo ali-
quantulus spirare flaius coeperit, majns in illis terris
quam in ullo mari naufragium sit. Nulla ibi germina,
sata nulla proveiiiunt, quippe inslabili loco , aren-
tibus areiiis ad omnem moium venlornm cedentibus.
\erum ubi eversa qiixdam a mari promontoria ven-
tis resislunl, terra aliquantulum solidior herbam
raram atque bispidam gignit. Ea ovibus est pabuluro
satis utile. Incolx lacte vivunt; qui solerlioressunt,
vel , ut ita dixerim , diiiores , hordeaceo pane utun-
tur. Ea ibi sola inessis est , qu£ celerilate proven-
tus per naiuram soIi'sive aeris, ventorum casus
evadere solet : quippe ferlur a die jacii seminis tri-

ac virtutibus in servis suis Christus operelur : nani D cesimo die maturescere. Consislere auiem ibi bomi-

cerle, quia in his regionibus , inter ista qux vivi-
ffius, ip^a nobis vita fastidio est; libenter ex le au-
diemus , si vel in eremo vivere Cbristianis licet. Ad
baec Posturoianus , Faciam , inquit , ut desiderare te
Tideo ; sed quaeso prius ex te audiam, an isti omnes
qoos hic reliqueram sacerdotes, tales sint , quales
eo8 , aniequaro proficiscerer, novcrarous. Tum ego ,
Abaisie, inquam, ista quaerere, quae aut una mecuro,
Qtputo, nosti , aut si igiioras, non audire sit roe-
lius. Illiid reticere non possum , non solum illos de
qnibus interrogas, nibil meliorcs qnnm noveras fa-
ctos; sed unum illum noslri quondam amaniem , in
4qp respirare ab intorum insectaiionibus solebainus^

nes non alia ratio facit, quain quod omnes tribuio
liberi sunt : extreina siquidem Cyrenorum ora est ,
deserto illi contigua , quod inter iEgyptum et Afri-
cain interjacet, perquod olim Cato Cxsarem fugiens
duxit exercitum.

IV. Ergout ad tugurium illud quod eminus con-
spexeram , pertendi , invenio senem in veste pellicea
molam manu verteniem ; consalutaius accepit nos
benigne. Ejectos nos in illud litius exponimus; ei ne
statim repetere cursum possiinus , maris mollitie de-
tineri : egressos iii terram ( ut est inos humani inge-
nii) naturain locorum cultumque habitantiuin vo-
luisse cogno9€«ro : Ghristianos nosesse : id prKCipuH

487 SULPien SETERI I8S

ont^rore» an esseni Miqui inier illas soliiudines Aberei: qai iracuior sAcnram serlptiinnini peHtls*

sinitti hnbebatu^. l^ed episcopl qun^dam In Ilbris

Ciiristiani. Tum vero ilie flens g&udio , ad genua
nostra provolvilur : iterum nos ac sftpius eioscula-
tus invitat ad ontionem ; deindeimposiiis iii terrain
Tervociun pellibus facit nos discumbere. Apponll
pnndinm SJinB locupletissimum « diuiidium painera
liordeaceum. Cramus autem nos quaiuor, ipse erat
quinius. Fasciculum eliam berbae intulit » ciijus no-
lucn excidit; qusemeniliae similis exuberans follis ,
saporem uiellis praestabat: bujus pr;edulci aduiodum
suaviuie delectali atque exsatiaii suinus. Ad baec
subridens ego ad Gallum meum, Quld, inquam, Gal-
le? placelne libi praiidiuin, fasciculus berbarum ct
panis dimidius viris quinque? Tuin ille, sicui est
vereoundissiinus , aliquaiiiulum erubcscensi dum fa-

ipsiuaiiisanius scripta memorabant, qua! assertoret
cjus defendere non ausi , ab bsreticis potius fraudu-
lenter inserta dicebant : et idco uon propier illa quas
in reprebertsionem meriio vodireniiir, etiaro reliqoa
esse damnanda ; cum legentiiiiri fides facile possit
habere discrimcn , ne falsata Sequerelor^ et lamen
cailiolice dispiiiata reiineret : non esse autem mt-
rum , si in libris neutericis et recens acriptis fraus
liseretica fuisset operata, quae in quibusdam locis
iion tiinuisset iiicidere tivangelicam Teritaiem. Ad-
versum haec episcopi obstlnaiius renitentes^ pro
potestate cogebant reeia eiiain universa com pravis et
cum ipso auciore damnare : quia saiis superque suf-

tigationem ineam accepli , Facis , inquit, Sulpici, B Acerent libri quos Ecelesia recepisset : respuendam

tuoinore, qui nullain occasionem , si qua tibi por-
recta fuerit, omitiis, quin nosedacitatis fatiges. Sed
facis iiibumane , qui nos Gaiios bouiiuescogis exeiii-
plo angelorum vivere ( quamquam ego studio man-
ducandi eliam angelos manducare credam ) : niiro
istum dimidium bordeaceum tiineo vel solus attinge-
re. Sed contentus sit boc Cyrenensis ille , cui vel
necessiias vel natura esi esurire; vel postremo isti ,
quibus, credo, maiina jactatio inediam cibl fecerat.
N(»8 procul a mari absurous, et quod tibi saepe testa-
tus sum, Galli sumus. Sed pergat hic potius ^xpli-
care sui CyrenenMs bistoriam.

V, Euiiiivero, Postumianus aii , cavebo posthao
cujusquam absiioentiam praedicare; ne Gallos no-

esse peniius lectionem^ quoe plus esset noeitdn insl-
pieniibus, quam profutura sapientibus. Nibiautem ex
iliius libris quaedam curiosins indaganti ^ admodum
multa placuerunl : sed nonnulla deprehendi, in qnl-
bus illuni prava sensisse non dubinm est , qitae defen-
sores ejus falsaia coniendunt. Ego niiror unum eum-
deinque bominem tam diversum a se esse potuisae »
utin ea partequi probaturi neminem post Apostolos
babeat aequalem ; iii eavero quae jure reprehendilor^
nemo deforinius doceatur errasse.

Vil. Nain cum ab episcopis exeerpta in llbris illins
multa legerentur, quae contr.i catholicam fldem scri-
ptaconstaret, locii8illeveImaximo-|[>anbat invidiam»
inquoediium legebaiur, quia Dominas Jesus , sicot

stros arduum penitus offendat exemplum. Staiue-G pro redemptionebominlsincarneTenisset^etcrucem

raiu aul^n etiain coenam Cyrenensis iilius , vel con-
scquentia ( septein enim diebus apud ipsum fuinins)
referre convivia : sed supersedendum esi, ne Galius
sc a;siimet fatigarl. CaeterUm posterodie» cum aliqni
ex incolis ad nos viscinios conflucre ccepissent 4 co-
gnoscimns illum hospitem nostrum esse presbyterum ;
quod sumroa nos dissimulaiione celavent. Deinde
cum ipsoad ecclesiam proceasimus , quae ft^reduobua
miilibus aberat, a conspectu nostro inierjeclu montis
exclusa. Grat autemvilibus» lexta virgultis, non malto
ambitiosis quam nostri hospitis tabernacalum , in
quo nisi incurvus quis non potent consistere. Gum
bominum mores quaereremus , lilud praeclarum ani-
niadvertimus , nibil eos neque emero neqoe vendere.

pro hominis salute perpessus , mortem pro boniinlft
aeternitaie gustasset; ita esset eodem ordine pas-
sionis etiam diabolbm redempturus : quia hoe boni-
tati illius pietatique congrueret , ui qui perdituin bb-
minem reformasset^ prolapsum quoque ani^eluna
liberaret. Cum baecatque alia istiiismodi abepiseo-
pis proderentur, ex sludiis partiom orta e^t seditio :
quaicumreprimisacerdotum auctoritate non possetf
scaevo exemplo ad regendam Ecciesiae disciplinatn
prsBfeclus assumiiur, oujus terrore dispeni fratres >
acper diversas oras monacbi sunt fugaii, ita ut pro-
positis edictis in nulia consistere aede sinerentur.
lllud me admodum permovebat , quod llieronymns;
vir iiiaxime catholiciis et sacras legis periiissimus.

Quid sit fraiis aut furium} nesciunt; aurutn atqoe ^ Origenem secutus primo tempore ;putabatur, r;uem

argeiitum, qnx prima inortales patant^ neque ba*
bent, neque babere cupiunt : itani eum ego presby-
tero illi decem nnrhinns aureos deluliasemi refogit^
altiore consilio protestatiis, Eecleslam auro non in-
strui, sed poiiusdestrui. Aliquantulum ei vestiroen-
torum indulsimus.

YI. Quod cumiilebenigneaecepiiset, revoeantibns
nos ad mare nauti» , discessimus, pfosperoqae cnfaa
septimo die Alexandriam perreuimus , ubi fifeda iuter
episcopos atque monachos eertamina gereiiantur^ et
ea occasione vel caiisai qula congregatl in unum
saepius sacerdotes frequcntlbos decrcvisse synodis
vMebantur, ne quis Origenls libros legeret aut ha«

nune idem praecipue, vel omnia illiua scrlpta danina-
ret.Necveroausussumde quoqunm leuiere judicarc ;
prsestanlissiini tauien viriet dociiasimi ferebantur iil
bocceriaminedisisJdere. Sediam^ siroiiiud error eat
ut ego sentioy sive haeresia , ut puiator; non solum
reprimi non potoit maitis animadverslonibus sacer-
dotum ; sed ne.i|uaqttaa tam late se poiaisset effun-
dere, nisi eonteniione erevissei. Istiusmodi ergo
turbaiione cuin veni Alexandriam, fluctuabai. Moi
quidem episenpus illius civitatis benigne admodum»
etmelius quam opinabari excepit, et secuin tenere
teniavit : aed non fuit animus ibi consistere , ubs
reeena fraterose cladia fervebat invidia: oam etai

m DfALOQUS 1. im

forusse vHkanitir farere e(>is€upi6 debuiwe, nnn A Toius semper in rebti6»e, fotus in libris eftt : M^

ob banc umen causam mulUtudinem tantam sub
Chrisii eonfessione viventem» pnesertim ab episco-
pis oportuisset affligi.

Sm. tgil\t1r itk^e di^ressus, 6elbteem oppidum
ftxfi, quod ab Hierosoiymis sextnilUbnsdisparaiur,
ab Alexandrl^ autem sedecim Vnansioliibus abest.
Ecchsiaif^ loci illius nieronymus pres))yier regii :
ti^xa parochla e.st episcopi, qui Hierosolymam teiiel.
Mibi jam pridem Hieronymuft supcriore illa mea pe-
reglrinaHione comperius (acile obiinueral, ut nullum
mihi expet^ndum reclius arbilrarer : vir enim pr^^-
r^lr fldei mcriti!im dotemque Virtuium, non solum
Lntfnis aiqilie bt-secis, sed el flebrxis ctlani ita lilie-
Hs instVtutud esl , ut se illi in omni scientia nemo
^udtat coniparare. Miror aulem, si kion et vobis per
multa quae ^crlpsU opera coitipet^tus est, cum per
IdttkiA orbem legatur. Nobis vero, €allus inquit,
Almium hlmiumque comperlus est : nam unte hoc
qtiinquehnium quemdam illius libellum legi, in quo
rota no^llrorum natio monachorum ab eo vehenien-
tis^ime vexatur et carpitur; uiide inierduin Belgicus
nosler valde irasci solei, quod dixerit, nos usque ad
vomiluih sulere saiiari. Ego autem illi viro ignosco;
at^ue ila senilo, de orientalibus illum potius mona-
ctiis quam de occidenialibus disputasse : nnm eda-
citas in Gra?cis gula est, in Gallis natura. tum ego,
l^chol.istic^, inquani, Galle, defendis genlem luaiu;
scd qu.-eso te, liber iste numquid hoc solum vitium

difei non nocte requiescii ; aut legit aliqiiid semper,
aut scribil. Quod nisi mihi fuissel llxum animo et
promissum, Deo teste, proposiiam eremum adire,
vel exigui lemporis punctum a tanlo viro discedere
noluissem. Huic ergo tradilis atque comniissis om-
nibus meis, omnique fumilia, quae me contra vnlun-
tatem animi mei secuta lenebat impliciium, exoiie-
ratus quodammodo gravi fasce penilus ac liber, re-'
gressus Aletandriam, visitatis ibi fratribus , ad
superiorem inde Thebaidani , id est ad i£gyptl
exirenia coniendi. Ibi enim vaslx paienlis eremi
soiiludine^ pluriinUm ferebautur habere monacho*
rum. Longum est, si omnia cuplam referre quHs
vidi : tamen pauca perstringam e plnribus.
B X. Haud longe ab eremo , contigua Nilo multa
sunt monasteria. Habiianl uno loco pleruntque cen-
teni : quibus suminuin jus est , sub abbaiis imperlo
vivere, niiiil arbitrio suo agere, per oninia ad nu-
tuin illius potestatemque pendere. Ex his , si qui
majorem virlutem menie conceperint, ut acturi so-
litariam viiam se nd eremum cunferaiii , non nisl
permitienle abbate discedunt. Ilitc illoruin prlina
virtus esi , parere alieno imperio. Transgressis ad
eremum , abbaiis illius ordinatione pnnis vcl quili-
i>et cibus aliusministratur. Casu per illos dies quilius
illo advenernm, cuidam qui nuper ad eremuin seces-
serat, neque aniplins ab hoc monastcrio quain sex
niillibus tal>ernaculuin sibi constiluerai, panemabbas
per duos pueros iniserat, quoruin major hahebat

d^ronalin monacbis? Innno vero, inquil, niliil pe- q ^.^^^ig ^,,„^5 quindcoim, minor diiodecennis erat.

nflus omisit, quod non carperel, lacerarct, expo-
neret : prxcipue av^ritiam , nec niinus vanitatem
iiisectatus est. Mulla de superbia , non pniica de su-
per&tiiione disseruit. Vere falebor, pinxisse iiiihi
Videtur vitia multorum.

IX. Cai;terum de lamlliarftatibus virginum et mn*
nachornm, atque etiam clericorum, quam vera »
qiiam fortia disputavit I unde a quibusdam , quos
noroinare nolo, diciiur non amari : nam sicut Bel-
gicus noster irascilur, edacitalis nimiae nos notatost
ila illi rremere dicuiiiur, cum in illo opusculo scri*
pium legunt : Goelibem spernit virgo germanum^
frairem qua*rit exiraneum. Ad ba^c ego,Nimium,
iiiquam, Galle, progrederis : cavene et le aliquiSi

llis ergo iiide redeumibus aspis niirse magniiudinis
(ii obviam, cujus occursu nihil perterriii ; ubi anie
pedcs eoruni venit, quasi iitcantatn cirniinihuf^, cic-
rula colla deposuil. Minore pueris manu appreheU-
sam ac pallio involutam ferre coepit : deinde nionas-
tcrjuin quasi viclor ingressus iu occnrsum frnlrnm,
inspeclanlibus cunctis, capiivam besliam re^oluto
pallio noii sine jaciantiac lumore deposuil. Sed cuin
iiiranlium fldem atque virtntem c.x*lcri pracdlcareiit ,
abbas ille alliori consilio , ne infirma ntns insoles-
ceret, virgis utrumque compescuit , mullum objuN
galos t cur ipsi quod pereos Dominusoperatus fucrat,
prodidissent : ejlis illud non suae fidei , sed divinse
fnisse Virluiis : discerent potius, Deo in humilitate
qui hxc fortas^is agnoscit, exaudiati teque una cum t) servire^ non in signis et viriuiibus gloriari : qiiia

Hieronymo incipiat non amare. Nam quia scholasti-
cus es, non immerito te versu Gomici illius admo-
nebo : Obscqoium amicoSy veritas odium parit. Tua
Dobis potius, ut coeperas, Postumiane, repeialur
orientalis oratio. Ego, inquit, ut dicere institueram^
apud Hieronymum sex mcnsibus fui : cui jugis ad-
versum malos pugna perpeiuumque ceriamcn con-
civit odia perdiiorum. Oderunt eum bseretici , quia
eos impiignare non desinit : oderunt clerici , quia
viiam eorum insectatur ei crimina. Scd plane eura
iHMii omnes admiraotur et diligunt : nam qui eum
bsretieuia esse arbitrantur» insaniunL Vere dixe*
nm, catbolica boroiois scieuiia , sana doctrina est.

melior esset inflrmitatis conscientia virtutum vani-
Inte.

XI. Hoc ubi ille monachusaudivlt, et periclitniob
infanlulosserpentis occursu, et ipsos insuper mulla
verbera vicio serpente inerulsse ; .nbbaiPin obsccral ,
ne sibi post hgec panis nllus aut cihus aliquis initte-
reliir. Jamque octaviis dies fuernt cmensus , quo se
homo Christi inira periculum famis ipse concltise-
ral : arehant niembra jejnnio , scd drfirere niens
ccbIo intentn non poterat : corpus incdia fniisc^^bit ,
fides rirma durabal : cum inieriin admoniius abbas
illeper spiritum^ ut discipulum visiiarei; pia sblii-
ciiudine cognoscere cupiens , qua vita; substantia vir

191 SULPICII SEVERl 193

idelis alerelur, qui minislrari sibi panem ab homine A e frairibus ducem , locorum peritum ) pervenimus

Doluisset, adrequirendumeumipseproncisciiur. llle
ubi eminus senem Ycnire conspexit , occurrit , agit
gratias , ducit ad cellulam. Cum ingressi pariter
ambo, conspiciunt palmiciam sporiam , calido pane
congestam , foribus afGxam de posle pendere. Ac
primum calidi panis odor sentitur : taciu vero ac si
anie paululum focis esset ereptus , nstenditur. i£gy-
plii lamen panis forma non cernitur. Obstupefacti
ambomunus coeleste cognoscunt : cum ille hoc ab-
tatis adventui prscstitum falerelur, abbas vero illius
fidei ac virluli id potius ascriberei ; iia ambo coele-
stem panem cum multa exsulialione fregerunt.
Quod cum senex ad monasieriuin post regressus fra-
tribus retulisset, tantus omnium incenderat ardor

ad qnemdum senem mnnarhum sub radice montis
babiiantem. Ibi , quod in iilis locis rarissimum est ,
puteus erat. Bovem unum hubebit , cujus hic erat
totus labor, impnlsa rotali machina aquam produ-
cere : nam ferc mille ant amplius pedum profiindum
putei ferehatur. Hortus illic crat multis oleribus co*
pinsus: id quidemcontra naluram eremi, ubinmnia
arentia, exusta solis ardoribiis, nullius umquam
semiiiis vel exiguam radicem ferunt. Verum hoc
sancto illi lahor cuin pecore commuiiis , et propria
pr.'est:ihat industria : frequens eiiini irrigaiio aqua-
rum taiitam pinguedinem arenisdahat, ut mirum in
modum virerc alque fruclilicare horii iliius nlera vi-
deremus. Ex iis igitur uoa cum domino bos ille

auimos, ut certatim ad eremuni el sacras snlitudines B vivebat : nobis qunque ex ca cnpia roennin sancius

ireproperarent, miseros se fatentes, quidiutius in
eongregatione multoriim, ubi humanaesset palienda
Gonversatio, resedissent.

XII. In hoc monasterio duos ego senes vidi , qui
jam per quadraginia annos ibi dcgere, ita ut num-
quam inde discesserint , ferehantur. Quorum prae-
tereunda mibi commemoratio non videtur : siquidem
id de eorum virtutibus , et atibaiis ipsius lcstimonio
et omnium frairum audierim sermone celebrari,
qood unum eorum snl uumquam vidissetepulantem,
alterum vidisset iratum numquam. Ad hxc Gallus
meiniuens: sivesterille (n«»lo nomen ediccre)
nunc adesset, vellem admndum istud audiret exem-
plum : quein in mullnrum sxpe personis nimium ex-

dedit. )bi vidi , quod vos Galli forte non credetis ,
ollam cum oleribus qux nnbis in ccenam prcTpara-
banlur, sine igne fervere : tantn vissnlis est, ut
quihuslibet coquiseiiam ad Gallorum pulmcnla suf-
ficial. Pnst coenam auteiii jain inclinante vespera iu-
vitat nosad arborem palmam , cujus interdum pomis
utisolebat, qu» fere duobus millihus aberat : nam
hae tanium in eiemoarbores, licetraro, habentur
tamen. Quod uirum solers antiqiiiias procuravei it ,
an solinatura gignat, ignoro : nisi si Deus pracscius
hahitandain qu^ndoque a sanciis eremum, lixc ser-
vis suis paraverit : ex inajore enim parte, qui inira
illa sccreta consistunt, cum alia ihi gcrmiiia nulla
succcdant , istarum arhoriim pnmis aluntur. Ergo

perti sumus vehementer irasci : sed tamen, quia ini- C ubi ad illam ad quam iios humanitas nostri hospitis

micis suis, qunnlum audio, nuper ignovit, si istud
audiret, magis magisque proposito conrirmaretur
exemplo, praeclaram esse virlutcm iracuiidia non
moveri. Nec veroinliciabor jiistasilli causas Irarum
fuisse : sed ubi durior pugna, ibi glorioslor est coro-
na : unde quemdam , si agnoscis , censeo jure lau-
dandum, quod cum eum libertus desernerii ingra-
tus, misertusest potius quam inseciaius aheuntem;
sed neque iili irascitur, a quo videtur abducius. 'Ego
autem : Nisi istud vincendx iracundi:c Posiumianus
pro*lidisset exemplum , graviter irascerer discessione
fugitivi : sed quia irasci non licet , tota istorum com-
memoratio quae nos compungit, abolenda est. Te,
inqiiam , Postumiane, te potius audiamiis. Fadam,

ducebat, arborcm perveiiiniiis, leoiiem ibi olTeiidi-
mus: quo viso, egoet ille dux nieus intremuimus ;
sanctus vero ille incunctanter accessit : nos , licet
trepidi, seculisutnus. Fera paululum (utcerneres
imperatam a Deo ) modesta secessit et constitit, dum
ille ailigua ramis buuiilioribus poina deccrperet :
cumqiie plenam palmulis nianiim obtulisset, accurrit
bestia, accepitque tam libere quam nullum aniinal
domesticum : ei cum comedissei, abscessit^ No> hscc
iniuentes et adliuc treinentes, facile poluimus ex-
pendere, quania in illo fidei virlus et quauta in no-
bis esset iiiGrmitas.

XIV. Alium aeque singnlarem virum vidimus»
parvo lugurio , in quo non nisi unus recipi posset,

inquit, Sn/ptci, quod praecipis, quatenus tam stu- ^ habitantem. De hoc illud ferebatur, quod lupa ei
diosos audiendiesse vosvideo; sed memenlote, quia
non sine fenore islum apud vos depono sermonem :
Ilbens praesio quod poscitis « dummodo paulo post
quod pnposceronon negetis. Nos vero,inquam, nihil
liabemus, in quo tibi mutuuin vei sine fenore re«
slituere possimus. Sed tamen quidquid putaveris ,
imperato,duininodo, utcoeperas, desideriis nostrls
8aii8facias:valdeeniui nos tua delettatoratio.Nihil,
inquit *Postumianus, vestra studia fraudabo : etquia
eremitae uuius inclpientis agiiovisiis virtutem, refe-
ram adliiic vobis pauca de plurimis.
. Xlll. Ergo ubi prima eremi ingressus siim, duo^
^eeim fere a Nllo miHibus ( habebiim autem unum

solitaerat astare ccenanti, nec facile umquain hc-
stia falleretur, quin illi ad legiiimnm horam refe-
Gtionis occurreret , et laindiu pro foribus exspecta-
ret, donec ille panem qni coenula! superluissei , of-
ferret : illam manum ejus lambere solitam : aique
ita quasi impleto ofdcio et pracstitacnnsolniionedis-
cedere. Sed forte accidit , ut sanctus ille , dum
frairem qui ad eum venernt deducit abeuntcm , diu-
tius abesset , et non nisi sub nocte remcaret. Inte-
rim besiia ad consueiudinnrium illud coenac tempus
occurrit. Vacuam cellulnm, cum familiarem patro-
num abesse sentiret , ingressa , curiosius ex|iloran^«
Mbinam eiiSci babiiator. Gasu eonitgu& cum ponl^

193 DIALOGCS I. 191

bus quinque palmicia sportella pendebat : ex his A ligi. id eam velle, ui quo illa ducebat, annchoreia

unum prasumii ct devorat , deiude perpetrato sce-
lere discedii. Regressus eremiia videt sportulam
di^solulam, non coustante panum numero ; damnum
rei familiaris iuteliigii , ac prope limen panis ab-
sum|wi fragmeuta coguoscil; seduon eratiucertasu-
spicio , qu£ furium persona fecisset. Ergo cum se-
quentibiisdiebussecundumconsuetudinem bestianon
Teiiissct (nimirum audacis factil conscia , ad eum
Tenlre dissimulaus, cui fecisset injuriam), acgre pa-
Uebatur eremiia» sealumnx solatio destilutum. Pos-
tremo illius oratioue revocaia , seplimum post diem
adfuit.utsolebat ante, coeiianli. Sed (ut faciiecerneres
Terecuudiaiu p<£nitentis)non ausa propius accedere',
dejcclis in terram profiiiido pudore Iiiniiuibus (qiiod

scqueretur. Quid muliis ? ad spcluncam bestix per-
veuitur, ubi illa adulios jam quinque catiilos male
feta nutriebatiqui ut clausis luiuinibus ex alvoma-
tris exieraut, cxcitate perpeiua tenebaniur ; quos
singulos de rupe prolaios ante anachuretae pedes
maier exposuit. Tuin demum Sanctus auimadvertit
quid bestia postularet, invocatoque Dei nomine»
Goulrectavii nianu luminaclausa catulorum : acsta-
tim c^ecitaie depulsa, aperlis oculis bestiarum diu
negaia lux patuii. lia fralres illi, anachoreta quem
desiderabant visiiaio, cum admodum fruciuosa labo-
ris sui luercede redierunt : qui in teslimonium tauiae
virlutis adiuissi , fidem Sancti et gloriam Christi, quse
per ipsos essel testiflcanda, vidisseul. Mira diclurus

palam Ilebat inleiligi) qiiamdam veniam precabalur. B sum : leaeiiam posi dies quinque ad auctorero tanli

Quaiu illtuscoufusionemeremita miseratus, jubeteam
propius accedcre, ac manu blanda caputlrisie per-
mulcet : deiii pane duplicato ream suaui reficii. Iia
iudulgeutiain consccuta , officii consueiudinem depo-
sito moerore reparavit. luiuemiui, qujiso , Christi
etlam in hac parie viriutem , cui sapit omue quod
brutumest, cui mite est omne quod saevit. Lupa
praesint officium , lupa furli crimen agnoscil, lupa
couscio pudore confundiiur : vocala adest, caput
pra^bet, et habet seusum indultae sibivenise, sicut
pudorem gessit erraii. Tua hsec virtus, Christe; tua
sunt hxc, Chrisie, miracula : etenim quae in luo no«
miue operantur servi lui , tua sunt : et in hoc inge-
misciinus, quod majeslatem tuam ferae seniiunt, ho-
Biiiies nou vereuiur.

XV. Ne cui auiem hoc incredibile forte videatur,
majora memorabo. Fides Christi adesi, me nihil
fingere, neque incertis auclorihus Tuigata narrare :
sed qu% mihi per fidelcs viros comperla sunt, expli-
caho. iJabitant plerique in eremosiueullis taberna-
culis, quos Auarhorelas vocant : vivunt herbarum
radicihus : nullo umquam certo loco consistunt, ne
ab bominibus frequententur ; quas nox coegerit, se-
deshabent. Ad quemdam igitur hoc rilu atque hac
lege viventem duo ex Niiria monachi, licet longe
diversa regione, tamen quia olim ipsisin monaste-
rii couversatione chariis et familiaris fuisset, auditis
ejus virtutibus leienderunt : quem diu multumque
quaesitum, tandem mensesepiiino repcreruntin cx-

beneficii revertisse, eidemque inusitatae ferxpellem
pro munere deiulisse : qua plcruuique sanctus ille
quasi amiculo circumlectus, non dedignatus est
munus per bcstiam sumere, cujus alium potius in*
terpretabaiur auctorem.

XYl. Crat eliam alterius anachorelae in illis re-

gionibus nomen illustre, qui in ea partedeseni, qus

est Syenes, babitabat. Hic cum prinium se ad ere-

mum contulisset, herbis herbarumque radicibus,

quas praednlces interdutn et saporis eximii fert are-

na, victurus, ignarus germinis eligendi, noxia plerum-

que carpebat. Nec erat facile vim radicum sapore

discernere; quia omnia acque dulcia; sed pleraque

occultiorenaiura virus letliale cohibebant. Cum ergo

G edeiiiem vis iiiierna torqueret, et immeusis dolori-

bus vitalia universa quaterentur, ac frequens vomi-

tus cruciatihus non ferendis ipsam animae sedem

stomachojam faiiscenie dissolveret; omnia peniius

quaeessent edenda formidans, septimum in jejuniis

dieui spiritu defirienie ducebat. Tuin ad eum fera,

cui Ibicisest iiomen, accessit; huie propius astanti

fasciculum herharum quem collectum pridie aiiin-

gere non audebat, objecit : sed fera qiiae virulenta

erant ore discutiens, quae innoxia noveral eligcbat.

lia yir sanctus ejus excmplo quid edere, quid re-

spuere deberei edoctus, et periculum famis evasit,

ei herbarum venena vitavit. Sed longum est de om-

nibus qui eremum incolunt, comperta nobis vel au-

diia memorare. Annum integrnm et septem fere

tremo illo deserio quod est fi/em6is contiguum , de- '^ meuses intra solitudines constitulus exegi, raagia

morantem : quas ille solitudines jam per anuos duo-
decim dicebatur babitare.Qui licct omnium hominum
Titaret occursus, lamen agnitos non refugit , seque
cbarissimis per triduum non negavit. Quarto die ali-
quantuluro progressus, cum prosequeretur abeuntes,
leaenam mirae mngnitudinis ad se venire conspiciunt.
Bestia, licel tribus repertis , non incerta quem pele«
rety anachoretc pedibus advolvitur, et cum fletu
qmidaro et lamentaiioiie procumbens indicabat ge-
roentls pnrtier ei rogantis affectum.Movit omnes, et
praecipue illuin qui se iniellexerat cxpetitum. Prae-
cedeniero sequuntur : nam prseiens, et subinde re-
atitans subindequc respecians, facile poierat intel-

virtutis admirator alienae, quam quod ipse tam ar-
duum atque difficile potuerim tentare propositum ;
saepius tamen cum sene illo qui puleum et boveni
habebat, babitavi.

XVII. Duo beati Antonii monasleria adii, quae ho«
dieque ab ejus discipulis incoluntur. Ad eum eliam
locum in quo beaiissimus Paulus primus eremita
est diversatus, accessi. Rubrum mare vidi : jiigum
Sina moutis ascendi, cujus summum cacumeu ccclo
pene coutiguum nequaquam adiri potest. Inter hujus
recessus anachoreta esse aliquis ferebatur, quem
dlii muliumque quaesiium videre nou poiui, qnl fere
jam ante quinquaginta annos a conversatione hu-

m SULPIOU &BVBUt IM

inana remoius,uullove8iisuftu,8eii8 corporis sui tec- A deroadeuiiK}omabbatemrecipiendu§advenerat:cam

tus, iiuditatein Miain divino niunere nesciebat. Hic
quolies euin reiigiosi viri adire volucrunl, curso
avia peieiis, congressus vitab:it huinanos. Uni lan-
tun>nK)do ferebaturse ante quinqnennium pr^buisse,
quicredo poienii Hdeidoblinere promeruit:cuiii<ter
muiia co)lo|uia percunctanti, cur komines taniopere
vilaret, respondisse {lerhibetur, cum qui abhomlnibtiB
frequeutareiur, non posse «b angelis rrequenlari :
unde non immeriio recepta opinioiie miiltorum fama
vuIguverai,Sanctumilluin»b angelis visttari.Egoau-
lem a Siua inonte digressus ad Niliim flumenregres-
8us suiu, ciijus ripas freqiieiiiibus moiiasterii8 con-
sertas utraque ox parte luslravi ; plerumque vidi, iit
duduin dixeram, uno in loco babitare eentenos : sed

prima ei lex obedlentiae poneretnr, acperpetem polli-
oereturad omnra ?el exlrema paiientiam ; easu abbas
aioracinam vlrg.'»mjamprklem aridam manu gerebat:
hancsolofigil. aique illi adTentthioperisimpoiitt,
ttt tamdlu virgulae aqaam Irriguam mfnistraret, dO"
nec, qtiod oontra omnem naturam erat, lijgnum arl-
dum in 80I0 arenie Tiresceret. Snbjeetus advena dn-
r» legis imperio, aquam propriis bnmeris quotidie
cotvehebat, qii» a Nilo flomine per duo fere millia
petebatur; jamque emenso anni spatio, lalmr non
eessabat operaniis.cl de fruciu operis spes esse non
poterat : tamen obedieniiae Yirius in htbore durabat.
Sequens qeoqrte annus laborem }am aff^cci rratris
ekidit. Teriio demnm succedeniium tempomm la-

et biiui eiierua mihia iniisdem vieulis degereeon- B bente curricolo, cum neque noctu neque interdhi

stabat, Nec sane ibi miuorem puieiis diversantium
in tniiliiiudine iuoi»aci)orume:>se vtriuiem, quam eo*
ruii) e^ cognosciiis qui se ab humanis eoBtibus ro-
moveruut. Pnecipua, ui jam dixeram, ibi virlus el
priinaestobedieiilia; nequealiteradveniens a mona*
sieriialibaie suscipitur, quani qui tenlatus prius fuerit
et probalus, nullum uinquam recusalurus, quamlibel
arduun ac difiicile indignumque loleratu , abbalts
ImperiuHi.

XVlll. [Uio vobisreferam incrodibiKs obodienliiat
admodum magiia nuracula, licetsuppetanl pluro ro»
eolenii : sed ad excitundam virtuisin «mulatkMiem,
eui pauca non sufliciunt, multa non prodenint. Ergo
cum quidaiii sxculi actibus abdieaiis, monasterkim

aquarius iUeeessaret operalor, Tirga ftoruit.Cgo ipso
ex illa virguhi arbuscolam vMi, qnm hodleque in
atrio monasteril ramls Tirentibns qnasr m testimo-
niom manens , quanlum obedientia meruir, et qnan-
lum ildes poeort, oslendit. Sed me dies ante deficiet,
quam diversa miracuia quae mihi de vbtvtibus San*
etorum »unt comperia , consummem.

XX. Dtto vobis adhnc praeclara memorabo : qoo-
mm unum egregium eritadrersiis inflarionem mrserae
vaniiatis exemplum, aKcrum adversus falsam jnsti*
tiam non mediocre documentum. Qoidam ergo San-
cius , fugandorum do corportbii» obsessis daemonom
HicredibiK praedituo poteslate', inomKra per slngulot
dies sigoa faciebai. Non soKmi enim prMeiis, neqtie

mugodedispasilionis ingressui suicipi se rogaret; C verbo lantum, scd absens quoque interdum, cflieff

abU.is eic<ie)>it multu proponere, graves esse istiua
discipliiue iabores, sua vero dura imperia , quse nui-
llus faciU valiiret implere paUeoiia : aliud potius mi^
iiasierium, ubL faciiioribus legibni viverctur» expo*
teret: noa teutaret aggredi quod implere non posael.
tUe vero nihii his terroribiis peroaoverB, sed magio
iia omnem obedientiani polltceri, ut, si eum abba&iA
igfieui ire preciperet, non recusaret inlrare : quam
illiusprofessioneiu ubimagisier accepit, noncuncta-
tus pffoiiare profiienionk. Casu cUbaiiua propter ar-
deb:it, qui multo iguesucceiisu&coqui^ndis panibuft
parabatur. EjLuiidobaA abruptis flamwa> fornacibus, ei
intM camiui illius coocava totis habenis regnabai iiv-
cendiuia* ilunc igiiur adven:ua ilium juhet magistep

&ui fimbriis aut epistolis mi«8ls, eorpora ob^essa eu-
pabat. Hic ergo mirum in moduin A-equentabalor t
populis ex toto ad eum orbe veniottiibus. Taceodie
minoribos : prvfecti comitesque, ac diyersarum ju-
diees potestatum pro fbribus fllias soppe /acuerunt :
Episcopi quoque sanciissimi, sacerdotali aucioritate
deposita, contingi se ab eo atque benedici humlliter
postulantes , sanc tificatos se ac d^lno munere illu*
siratos, qnoties manum illius vestemque conligcrant,
no» immeritocrediderunt. tfic ferebatur omnl potu
in perpetuum penitus abstinere, ac pro cibo (tibl,
Salpici , in aarem loquar, ne Gallus hoc audiat) se-
ptem tantam caricls sustentarl. fnterea sancio viro,
ut ex viriute honor, ita ex honore vanitas coepit

intrare : nec distulit parofe pr»ceplo : mediasflam* '^obrepero. Quod mahim ilfe ubi primum potult fn se

mas uibil cunctatus iagr^diiuf; qu» mox tain Midacl
flde vict;», velul illio quoBdaon Uebraiis pneris^ eeo-'
sere venientii. Superata oatura est , fugii ineoiidium^
ei qui pulabniur arsurus, velul frigulo vepo porfesum
se ipse miraius esl. Sediquid mirum, siuioms Chriate,
tirouem ignis ille iiooatiigit, 01 noc abbalem pigerel
dura mauda&se , noc dt^cipuiuai pcBniieret iniperi<^
paruisro ? qui eo quo advencral dte, dum tentovetur
infirujus perfecius iiMeRtus eai, mertiafelix, mcrito
gioriosus: probatus obodiofilio, gloriflcatoo ost pas-

siooe.

XIX. bi. «odom auhsm mMoaierio fiotui» idi quo4
dicyiriift suuH loeoati oiomoria fisroboiitr. Quidom iti-i

sentire grtssari, diu muHamque discnlere conarus
est : sed repelK poenitus vel tacita consclenthi vanl-
latie, persorerantevirtute, non potuit. Ubique nomen
ejtis divmoneo fieebantur : excludere a se confluen-
tiom popnlos non Talebat. Tirus interhn latenB ser"
pebat fnpectore;et cujus nuia ex aHornm corporlbus
daemones ftigabantnr, se ipsum occnhiis cogfiattoni^
btts vanitatis purgare non poterat. Totis Igftur pre-
cibos conversas ad Domlimm fertnr orasse, nt per-
misst in se n^nsibas qnlnque diabofo potestate ,
simiHs hlo fl^ret qnos Ipse curaverat. Qnid mnttl»
roorort Hle prnpotons, IHo signisaiqoe Tlrtnilbua
lolo Orioiiioimlvotiia, Iffo ailtojtts Hmltit popull tnio

»»f PULQ6US I. m

confluxerunt, ad fujus fores summa^ isUas saeciili se Ji solun se saBculo eripere conteiiiut, saluiom suorum

|irostraveraul potesiates, corr^Mus a dxmaneest,
lcnius iii vinpM.ii^* Omnia i|(u qua^ energuiuciu soleul
ferre, perpessus, quinio demum mense purgaius est
Don lonium ^scmone, sed» quod lUi era| utiliusaique
opialius, vaui|ate*

XXI. Sed milii ista replicuuU nosir;^ iufeliciias,
nosira occurrii inrirmiias. Quis enim nostrumesl,
guem si unus Homiinculus huuiilis s:^li\^\erii« aui
foii4s alque adulaniitiius verbis feraina u^a Uudave-
rii, oon CQuiinup elatus sii superbia, non staiim in-
flaius sii vaniiaie? ui etiamsi non Uabeat conscien-
liam sanciitaiis, iamen, quia veUiMlioruiQ adulaiione
aut foriassia errore saoctus esae dica(ur, saneiissi-
pium &e pniahit. Jam vero si ei munera crebra rait-

non sine impiclale negiigercl. Isljusmodi ergo falsae
justiliai colore superaius, posl quadriennium fere
celluhiin siiam atque proposiium eremita deseruii.
Scd ulii ad proximum monasicriuin, quod a muliis
frairibus babitabatur, arcessii , causam discessiimis
alque CQnsiliuinquaereniibusconrilelur. iienileikiibus
cunctis, el praicipue loci illiusabbale reniieiiie, luale
auimo Qta senieniia non poiuit avelli : igitur infolici
se obstinaiione proripieus, cum dulore omniuui di'
gressus estafrairibus. Vix ecouspeciu abscessirai,
impletur a d^^tuone, crueousque spumas ore pru-
vulveus, suis dentibiis sc ip&e lacerahat. Deinde skA
idein luonasicrium frairum humeris reporiatus , cuni
Goercori iu eo iminundiia $([uritus itoa valeret , iic-

taniiK', Dei se o^uniCicentia asseret houcirjiri, eui B cessitate cogeute. ferrcis uexibiis aliigaiur, pcdes

doru^jenti aique rcsululo nccessaria couleraniur :
quod si vel de n\Qdiep ei aiiqua virtulis signa succe-
derent, angelum se puiaret. Cxterum cum neque
opere neque virluie conspicuus sii, si quis elericus
(uerit dTecius, djlaial continuo Ambrias suas, gaudet
saluiationlbu^, iuflaiur occursiouibus, ipse eiiam
vhique discurrit ; et qui auie pedibus aui aseilo ire
consueverat , ^pumaute equo superbus iuveluiuv :
par^a prius ac vUi cellula coniemus bahiiare , erigit
celsa laquearia, consirult niuUa conclavia, sculpii
osiia, piiigit armaria, vesiem respuii grossioreiu, iu-
dumenium roQlle desiderat, aique b;i^G charis viduis
ac faniiliaribus mandai iribuia >'i^ginihu$; illa ui
bjrrhum rigentem, ha^c ul flueoiem lexal lacernam.

eum mauibus viBCtunlur : uon inimerit:i poena fugi-
livQ, tti quem noa cobibuerai Udes, catenx ci>bib€-
reni. Post bienniuia demum oraiione Sanciorum ab
immundo siiirim liberaiur; ad ereiuuiu uude di^ces-
sorat. mox regressus esl, et ipse corr»*pius, ei aliis
post futurus exemplo, ne queiQ aut falsae ju.siiii;ic
umiirade<ipis|i, aui iuceria mubiiiias iiiuiili levii:ae
compellai srmel ccepia descrere. ila^c ves de viiiU'
libus Djomini, quas in servis suis vel imiiauda opc-
ralus est vel liiuenda, scire sufliciai. Sed quia ^a-
tiikfeci vesiris auribus, imino eliain verbosior fui
forfasse quam debui, tu modo (ad lue auieui loi|uo-
haiur) debilum Cenus exsolve, ul te de llariiiio iiio,
ut es solitus, pliira referenlem, jai» pridem in boc

\^rum h.TC describencia piordacius beato viro Hie- ^ desideriis meis aBStiiattiibus, audiamus.

rouymo rclinquamus : ad propo^iiun^ reverlainur.
7u vero, inquit Gallus meus, nescio quid Uieronymo
reli<iu«;ris dispuiandum : ita breviier uuiversa nos-
trorum instiima couiplexus es, ut pauca batc tua
Tcrb^, si aBquauipuieracceperintet patieuterexpeiH
deriol, mi^lium eis arbiirev profuiur^, ut uon iudi*
geaui libris po>tb;jcc Hieronymi coerceri. Sed lu illa
potius evolve qu;e coeperas, et illud quod «'ujiversus
Calsam justitiam dicturuw te esse proiuiseras, prode
documentuiiv : nani, ut vere tibl faiear, uaiIIo per-
niciosius ipalo inira Gallias laboramus. tia fa-
ciain, PqsiiMmiiajius inquit, oec te diuiiua teneho sus-
pensum.
XXII. AdQlescens quidam ei^ Asia prdcdives opi«

XXlll. Quid? ioquam: libi de Marlino mcu liber
ille non sul&cit, queni ipse lu nosli me do iiiius viia
aique viriuiibus edidi>se '/ Aguosco id quidiin, roa-
tumlauus iaquii, ueque umquam a dextera nica li-
her illo di^cedil : uam si agnoscis (aperillibiuin qui
vesie latebai). , en ipsMui. itic milii, iuquii, lerra ac
mari comea, hic in peregriuatione loin socius et
consolalor fuil. Sed referaii^ libi plaua , (^^ liber
isie peneiraveril, et qiiam nuKus feve in oibo terr^«
rum loctts sit, ubi non niaieria uni felicis bisloriae
pervulgaia teneatur. I^rimus eum RoiDajia; urhi vtr
sludiosissiuiiis iui PauUnus invexii: deiude cuai
toia certalim Urhe raperctur , exsulianieH litirarios
vidi, quod nihii ab his quaestuosius lial>eretur : si-

hus, genere clarus, babeus uxorei^ et (iUum parvu- ^ quidem luhil illo promptius, nihil chartu5 veudere*

lum, Gumin JSgypio Uibuuus essei, et frequeniibus
adverspngi fHeiubos expeJiiionibus qusdam eremi
coniigis^l, Sanciprivm u|iam t^bcrn^cu^ complura
vidissei, a h^ato viro Joiaune verbvim saluiis accepii.
Nec mQi;aius inuiilem tuiiitiam cuu^ \ano illo bono-
re cpntemncre, crcmuvu consiamer iogres&us, brevi
lemppxe iq. on)ni geo.ere virlutiun perfectus emicuii.
Potetis|ej,qwi9f liumiliiateconspicuus, iideGrinus,
facile $e antiqnis mo.uachis smdiovijciuiisa^quaverat;
cuii^ iiitcrign sul/iil euui cu^ltatio , i^njccia per dia-
holuii^ q^uod ccifii.M^ essei ui redjicctt ad pairiam ,
fiUquK^ue unicuiii ac doroum totan)^ cum uxore sal-
vi^ret, : quQJ uii'LUc e^fliei s|ccej»iil|$ Deo, qjgi;^ «i

tur* ilic navigatiaiiis me;» cursum longe aaie pra^-
gressu^, cum ad Africaro venissem , huu per loiam
Gardiagiiaeialcgebaiur (soius eum Cyrcnensia ille
prc&b>ier noD babebat , sed me largieftie desciip-
sii): nam quid ego de Alexaodria loquiir'^ ubi peue
omnibus mtagis quum libi notiis est. (lic ifigypiain ,
Niiriam, Thebaidamac toia Memphiiiia regua Viaiis-
ivii. Httuc ego in ereaio a qoodam scue legi vidi :
cui cuiHL me familiarcm luuni esso dixisseni , e4 ah
illo ei a muilis frairibud ha.'C mihi iojuncl:i kgatio
est, ui, si ttuiquam ierraa istas te incaluwi conligi^*
sem, ea le sup^re compellerem qu;i^ m. ii^ li¥>
lihro de viriutihN^s hoAii viri professuaes pr^teri^se.

199

SULPlCn SEVERl

fOO

Age ergo, quia non illa arte audire desidero qux A lior, diim Turonos praeteriret, a Mariino 8xpius po-

scripta surQciunl, illa quae tum vel proptor legen-
lium, ul credo , faslidium prxlerisli, muliis id una
mecum a le poscentibus eiplicenlur.

XXIV. Equidem, Postuniiane , inquam , cum te
jamdudum de Sanclorum yirtuiibus inteiilus audi-
rem, lacitis ad Martinum meum cogitationibus re-
curiebam, meriio perspiciens omnia illa qua; sin-
guli diversa fecissent, per unum istum facile com-
pleta. Nam cum excelsa retuleris (quod mibi dixlsse
liceal pace Sanciorum) , niliil a te peuitus audivi ,
in quo Martinus esset inferior. Sed sicut nullius um-
quain cum illius viri meriiis proGieor conferendam
esse viriutem, ita et illiid animadverti decet , iui*
qua illum cum eremitis vel etiam anacboretis con-

poscisse, ut ei convivium in suo monasterio daret
(iu quo quidem exemplum beaii Ambrosii cpiscopi
pnRferebai, qui eo tempore consules et prxfectos
subinde pascere ferebatnr) ; sed viruni altioris in-
genii, ne qun ex boc vaiiiias atque inflatio obrepe-
ret, noluisse. Ergo faiearis necesse est, iu Martino
omnium illorum quos enumerasti , fuisse virtutes;
Martini autem iu illis omnibus non fuisse.

XXVI. Quid lu, inquit Postumianus, ila mecnm?
quasi non eadem tecum sentiam semperque sense-
rim. Ego vero qiioad vivam seniper el sapiam , i€-
gypti nionacbos praedicabo , laudabo anacboretas ,
mirabor eremitas; Mariiuum semper excipiam : non
illi cgo qucmquam audebo mmiacborum , certe non

ditioneconferri. Illi cnim ab omni impedimento li- B episcoporum queinpiam comparare. Hoc iEgyptus

beri, ccelo tantum atque angelis testibus, plaue ad-
mirabilia docentur operari : iste iii medio coetu el
Gonversatione populorum , iuier clericos dissideii-
tes, interepiscopossaevientes, cum fere quotidianis
scandalis biuc atque iiide premeretur , inexpugna-
bili lamen adversus oronia virtute fundatus btetit ,
el tanta operatus est, quanta ne illi quidem quos a
te audiviinus esse in eremo vel fuisse , fecerunt. Ac
si illi paria fecissent, quisjudex tam essei iiijubius,
ut non istum esse poiiorem merito judicaret? Puta
enim istuin fuisse miliiem qui pugnaverit in iniquo
loco,et tamen victor evaserit; illos autem a^que
coinponemilitibus, sed quiexaequo loco aut etiam
de superiore certaverint : quid ergo ? etsi omnium

fateiur, boc Syria, boc iEtliiops comperit , boc In-
dus audivit, hoc Partbns et Persa noverunl , nec
ignorai Armenia; Bospliorus exclusa cognovit , et
postremo si quis aut fortunatas insulas , aut glacia-
lem frequent^it oceanum: quo roiserior est rogio
ista nosira, quae tanturo virum, cum in proximo ba«
biierii, nosse noii meruit. Nec tamen buic crimini
miscebo populares : soli illum clerici, soli nesciunt
sacerdotes. Nec immerito nosse illum invidi nolue-
runt : quia si virtutes iilius nossent , siia viiia co-
gnovisseiit. Horreo dicere quod nuper audivi, infe-
iicem dixisse nescio quem, te in illo libro luo plura
mentilum. Non est bominis vox ista , sed diaboli;
nec Martino in bac parte deirabitur, sed Gdes Evan-

una victoria est, non potestomnium esse par glo- C geliis derogaiur: nain cum Dominus ipse testatus

ria. Et tamen ciim praeciara retuleris , a nemine re-
tulisti mortuuro suscitatum : quo uno utique lene*
cesse est conGteri Martino neminem conferendum.
XXV. Naro si adroirandum cst, quod illum iEgyp-
tium flamma non attigit ; hic quoque saepius impe-
ravit incendiis. Si revolvas quod anacboreiis feritas
besliarum victa succubuit; bic fainiliariter et ra-
biem bestiarum et serpentium veneua compescuit.
Quod si illum conferas qui immundis spiritibus ob-
sessos verbi imperio ac etiaro flmbriarum virtute
curabat; ne in hac quidem parte iuferiorem fuisse
Martinum multa documenta sunt. Si etiaro ad illum
recurras qui setis suis pro veste contectus pulaba-
tur ab angelis visitari ; cum isto angeli quotidie lo-

sit, istiusmodi opera quae Martinus implevit, ab om-
nibus fidelibus esse facienda ; qui Mariiniim non
credit isia fecisse, non crcditCbristum isia dixisse.
Sed infelices , degeneres, soiunolenti , quae ipsi fa-
cere non possunt, facia ab illo erubescuni : et ma-
lunt illius negare virtutes , quaro suam inertiara
conGteri. Vcrum nobis ad alia properantibus omnis
isiorum roemoria relinquatur: tu potius, ut jamdu-
duin desidero, residua Martini opera contexe. At
ego, inquam, arbiiror rectius isiud a Gallo esse pos-
cendum , quippe qui plura noverit (neque enira
ignorare potuii magistri facla discipulus), etqiii iion
immerito istam vicem noii solum Mariino, sed etiam
nobisdebeat; ut, quia ego jam iibrum edidi, ac tu

quebantur. Jaro vero adversus vaniiatem atque jac- -^ hacteiius Orientalium gesta niemorasti , istam de-

tantiam ita invictum spiritum gessit , ut illa vitia
fortius nemo contempserit; curo quidem imroundis
spiritibus afflatos absens plerumque curaverit , nec
soluro coroitibus aut prxfectis , sed ipsis etiam re-
gibus imperaret. Minirouro id quidem in illius vir-
tuiibus; sed credas veliro, non solum vanitaii, sed
causis etiam atque occasiouibus vanitalis nemineni
fortius repuguasse. Parva quidom, sed non praeier-
eunda dicturus sum: quia et ille laudandus est ,
qui summa privdiius potestate taiu religiosam ad re-
Tereniiam beati viri ostenderit voluniatem. Memini
Viiicentium pra*fectum, virum egregium ei quo nul*
lus sit intra Gaiiias omui virtutum geiiere prxstan-

mum necesFarii sermonis bistoriaro Gallusevolvat:
quia, ui dixi, et nobis debet loquendi vicem, et Mar-
tiiio suo , credo , prxstabit ut non gravaie illiiis
facta commemoret. Ego plane , inquit Gallus , licet
impar siui tanto oneri , tamen relatis superius a
Postumiano obedientiae cogor exemplis , ut iitunus
istud qiiod iinpouilis , non recusem : sed dum co-
gito , nie homiiiem Gallum inter Aquiianos verba
facturiim, vcreor ne ofl^nidat vestras nimium urbn-
nas aures sermo rusiicior. Audieiis me tameii ut
Giirdoniciiiii bomiiiem, nibil cum fuco aiit c^tburno
loqueiitem : nam si mihi tribuitis Marlini me esse
discipuluiu , illud etiam concediie , ut^ niihi iiceat

DIALOGUS 11.

exemplo ilUas inanes sermonum phaleras ei Tcrbo-«A et quod te manet expiica: nimium eniro dudiim

roro ornamenu coniemnere. Tu vero, inquit Postu-
roianus, vel Geltice; aut, si mavis , Gallice loquere,
dummodo jam Martinum loquaris. Ego autem profl-
teor, qiila, etiamsi mutus esses , non dcfuiura tibi
Terba, quibus Martinum quamvis facundo ore loqua-
rls; sicut Zachariae in Joannis nomine lingua reso-
lutaest. Caeierum cum sis scholasiicus, artiHciosefa-
cis, utexcuses imperitiam, quia exuberaseloqueniia;
sed neque monachum tam asiuiam , neque Gallum
decet esse tam callidum. Verum aggredere potius ,

alias res agentes consumimus tempus ; et jani solis
occidui unibra prolixior monet, non multum diei
viciiia nocte superesse. Deinde cum paolulum om-
nes conticuissemus , Gallus iia coepit: Gavendum
mibi imprimis esse arbitror , ne ea de Mariini vir-
tutibus repetam, qua& in libro suo Sulpiclus isie me-
moravit. Unde prima illius inter militandum gesta
praetereo, neque ea attiiigam quae laicus egit ac mo-
nacbus : nec vero audita ab aliis potius quam quae
vidi ipse, diciurus sum.

DIALOGUS II.

Sed potius Dialogi I pars altera.

I. Qao primo igiturtempore relictisscholisbeato B Quinque comparatam argenleis rapit, atque ante

ne viro junxi, paucos post dies euntero ad eccle-
siaro sequebamur. Interlm ei seminudus bibernis
mensibas pauper occarrit , orans sibi vesiimentum
darl. Tunc llle, arcessito arcbidiacono, jussitalgen-
tem sine dilatione vestiri , deinde secreiarium in-
gressus, cum solus, ut erat illi consuetudo , reside-
rei (hanc enim sibi eilam in ecclesia solitudinero
permissa clerids iibertaieprsslabat; cum quidem
in alio secretario presbytcri sederent vel salutatio-
nibiis vacantes , vel audieudis negotiis occupati :
Mariinum vero usque in eam horam qua solemnia
populo agi consuetudo deposceret, saa-soiiludo
eobibebat. Iliud non praeteribo, quod in secretario
aedens namqiiaro calhedra usus est : nam in eccle-

Martini pedes iratus expnnit. En, inquit, vestem :
sed pauper bic non est. Ille nibil motus, jubet eum
paululum stare pro foribus , secretum uiique procu-
rans dum sibi vesiem nuduii imponeret; lotis viribus
elaborans, ut posset occultum esse quod fecerar.
Sed quando in sanctis viris latent isla ? quasrentibus
velint nolinl cuncta produniur.

II. Cum hac igitur oblaturus sacrincium Deovcsle
procedii. Quo quidem die (mira dicturus sum) cum
jam altarium, sicut est solemnc, benediceret ; glo-
buin ignls de capiie illius vidimus emicare, ita ut in
sublime conscendeiis , longum admodum criiiem
flamma produceret. Uoc licet celeberrimo factum
die In magna populi mulliludine viderimus, una tan-

sia nemo umquam illum sedere conspexii; sicutC tum de virginibus, et unus de presbyieris, ties tan-

qHemdam nuper , tesior dominum , non sine meo
pudore vldi sublinii solio et quasi regio tribunali
ceisa sede residentero. Sedebat autem Martinus in
cellula rusticana , ut sunt istse iu usibus servulo-
ram , quas uos rusiici Galli tripetias , vos scbolas-
tici, aut cerle tu qui de Gra*cia venis, tripodas nun-
cupaib) ; hoc ergo secreium beati virf pauper ille
capiatum, cum ei archidiaconus dare lanicam dis-
luiisset, irrupit, disslmulatum se a clerico querens,
ac ulgere deplorans. Nec mora : Sanctus paupere
non vidente, intra amphibaluro sibi tuiiicam lalen-
' ler educit, pauperemque conteciuiit discedere jubct.
Dein p;iu!o post archidiaconus iiigressus admonei ,
pro consuetudinc exspectiire in ecclesia populum:

tuin vidcre de monacbis : caeteri cur non viderint,
non potest nostri esse judicii. Per idem ferc tempiis,
cum Evantbiiis avunculus meus, vir licet sa*culi ne-
gotlis occupatus, tamen admodum Chrisiianus, gra-
vissima acgritudine extremo moriis pcriculo coepisset
urgeri, M;irlinum evocavii. Nec cunciaius ille prope-
ravit : prius lamen quam medium viae spaiium vir
bealns cvolverel, virlulem advenientis sensit aegro-
tus : receptaqueconlinuo sanitaie, venieniihusnobis
obviam ipse processit. Altcra die rcdire cupientcm
magna prece detinuit ; cum inlerim iinum e familia
pueruro leth:ili iciu serpens pcrcuiit : quem j:im
exanimem vi veneiii ipsc Evanthius suis hunieris il-
latuin aiite pedes sancii viri, nihil illi impo-sibile

illuin ad agenda soleuinla debere piocedere. Cui D conlisus, eiposuit. Jamquc se nialuin serpcns pcr

ille respondens aii, pauperem prius (de se autem
diccbal) oportcre vestiri : se ad ecclesiam nou posse
procedcre, nisi vesieni pauper acciperei. Diaoonus
vero nihil inteiligens, quia extrinsccus iiidutuiii am-
philKilo, veste nudum inleriusnon videbat, posiremo
paup<-rem non comparere causatur. M>Iii, inquit ,
vesiis qu» praeparata cst, dcferalur: pauper non
deerit vestiendus. Arcta tum demuin clericus ncres-
flitaie compuhus, jamque felle commoto, a proximis
labemis bigerricam vestem, brevein atque hispidam

Patroi. XX.

omnia mcinbra difTuderat. Cerncre onmbus venis
Inflnlam cuiein, etad ulris iiistar tensa vitalia. Mar-
tinus porrccta maiin, univer>a pueri iiicinbra pcr-
tractans , digiium prope ipsum vuinuscuium qoo
beslin virus iufudcrai, fixit. Tumvero(iiiii-adiciutus
suui) vidiiiius vencnum ex onini parte revocatuin ad
Mariini digiiuni cucuriisse : deinde pcr illud nlceris
foranien exiguum itn vinis stipasse cum sanjtuine,
ut solel ex uberibus c»prnrnm aut ovium pastorum
manu pressis longa linea copio^i laciisdefQuere. Fuer

Sl]LPI€n BfiyBRl M4

s«rr«IU lficot«fiiU. Nos obstupefacli lants rei A IV. Iliud antem anim«d?erti tfti^ S«1|^ict,llant-

niiracvlb, id qimd ipsa cogebat veritaB, fatebamnr ,
AOii e«tce sttb co(o qiri Mtriinum possit imitari*.

lil. Qoni^equenti itldem tempore iter eom eodem,
dobi dloetesM visital, «f^ebttnus; fiobis nescio q«Ri
niBceosiiailki remonmibiis^ al^aniulttm ilte proces-
ierai. imerim fyet* afgereM publicum plena miiitan-
tibos Tiris isealis rbeda yf^iebat : sed ubf Mani-
nam in yesie hispida, nigro et pendttlopallio circttm-
lectom, eontigua de latere jumenta videnint, paula-
lum in pariem alieram pavefaeta cessermit : dernde
funibus implicatis, prolentos illos quihus, ut SAcpe
vidistis, niisera illa animalia conglobantiir, ordlnes
miscueruiit ; dumque acgre cxt>ediuniur, moram fe-
cere properantibus. Qua permoli injuria militaiiles,

nom libi dicere solitum, neqiiaqttam sibi in episeo-
pattt eam vinutum graiiam suppeiisse, quam prliis
se habnisse meminisset : quod si verum est, imino
quia verom esi , conjicere possumHs qnanla fuerliit
illa qn<e monachus operatus est, el qM teste milto
«oius exereuilv cum tanta Hlnm fii e|iis<do|»am srgna
fecisse snb ocotls omninm viderimos. Mviia qnidem
iliius prius gesta innotnere iHundo , neqoe potuore
celari : sed innnmerabiiia esse dfcttntnr qix, dttm
jacianiiam viia^ occaltavit, ncque iii homiiHim hOII-
tiam passus esi perveiiire; quif^ qui himianam
subslantiam supergrcssus, viriuiis suae conscicntia
mandi gloriam calcans, coelo letite fruerelur. Quod
verum esse vel ex bis qiiae comperia nobis sunt nec

prxcipiiatis in lerram sallibus, se ded)ferMl: defu M^r- B iMefi^ poto^tsont , possumus a>stimare ; siquidem

tinum flngris ac fustibus urgere coeperunl ; cum qui-
dem illemutus et incredibili paiieiiiin pra^bens terga
csdenitbns, majorem insaniam infeiieiinis conim-
verel, tnagis ex iioc furenies, fnod ille qnasi nMn
aeniiens verbera ittata contenineret. No^ illico con-
secuti, fcede eruenittm atqne vniversa corports parte
himSium, cum exanimis iu ierram procubuisaei,
tnvenlmns : statimtiue eam aseiio suo iinposaimas,
at ioettm casdis illhns exsecrantes rafAim abire pn>-
peravimus. Inlerea iili regressi ad rhedam soam
fttrore satiatO), agi quo tre ceeperant, jo^enia preeci-
pittnl. Quae eom onmin sofo fixa, ac si aenea «igntty
rlguissent ; tolientibus altitts vocem magistris, ilagris
liinc atqae inde resonantibits nihil penitns moveban-

aiite episcopatuni duos niorluos vitai rcstituerit,
quod liher tuus plenius est locuius; in episcopatu
vero, qaod pr»iermtsisse le niiror> wnnn tantum-
niodo saseit«verit. Cujus rei ego testis snim, si la-
men nihil de miniis idoneo tesie dotntaiis. Idipsmn
a«tem vobis qoaliier gestum sit, expitcabo. Fvorot
ean^ nescio qtt»,faa€arnoium opfiidotn peteba-
mus. Interea, dnm vicam quemdatn halHtaniii^
tnoHiiudine freqttenilsoiaMim imefertmas , «bviatn
iii>1»is immanis iarba processii, qux erat foia genii-
linm : nam nemo in illo vico noverat ChHHtanatn,
verom ad famam tanti viri campos omnos fate fe-
tentes conflnemittm mnlfitudo coniexcrat. fieni^it Iric
Marttnas of>erandimi , «t amtonttaiite sibi opirita to-

Inr. Consnrgnni deinde omues pariter in veriiera. C tm tnfremnit; nec nfrortule tfoviaiM, verbvm D<ei gen-

Consiimit Gailicas malarnm poena mastigias. Tola
rafritttr ailva de proxitao : trabibus jiimeiita iQndon-
lttr;sed nihilfeniius sctevae mantts agebant:«no
atqOb eodem m ioco submii Hxa simalacra. Qaid
agerent infelices bcfmineSs nesciebant; nee jnni ttilra
dissimttliire {Mterani, qtiin qttamiibei bratis pectori-
btts agnotoerent, divino nnmine se teneri. Tandem
ergotn se regressi, eeepenint quaerere quis ille easet
quem in eodem ioco anle pattlulum c^cidissent;
Cttm percunctanies cognoscuni ex vianiibus Marti-
nnm a se lam crudeKier verberatum. Tunc vero ap-
parere omniims caasa tnaniresta; nec ignorare jam
potorani, qaHi ob iliras viri injttriam ienerentttr.
ir omnes rafidis nos paisibus coiisequttntur :

tilibos prsedieabai, sft^piios ing^isc^s cnr tterta
lyjminam Salvatoretn tarba nescirct. imeroa (slctti
tios iiicredibilis circomdederat tmiltitado) molier
qaadam, cujus fllins patiln ante dofSeeerai, •eorpas
exanime beato Vrro protensrs mavrtiyos e^ifOlfcti^,
dicens : Scimns quta amkus Oei ^ : resvfroe niHii
fllittm tnottm, quia unicus est mibi. lantli se csD^era
nrHiHitodo, ei tnatris prcfCibns acdaintrtilft. Tinn
Marlfinus vrdens pro exsfiecianiiWm ^nlMfc^ trt pnstea
nobis ipse dicebat , consequf se pOsse Wnot^, de-
fmicti coi^s propriis tnatiftms accepft ; et ctim ifi-
opectantibas conctts gentra 4le)[issei, til)it<yn8mn-
mala oi*»t}one surrexit, viviflcattrm parvolom matri
rewiiuii. Tom v^o tmtliiKrdo ommis rn cftlum cla-
conscHattdacisficiiacmerilopttdoreconfusi.flentesDincMne snWsto Christom Deifm laleri -: postremo

et pttlvere qno se ipsi fdedaverant, caput atqoe ora
ednspersi, aMe llartini se genna provolwni, veniam
precantes, ei, tii eos abirc aiiteret, postulanies : aa-
Sis se vet sola conacientin dedisae pcenarttm, satisqMO
iffteliekifse qnam cosdem ipsos vivos absorbere
lerra potuissei, vel ipsi polius amisots sensibus in
Immobilem aaxoram tiatttram rigescore debiiiSHeni,
oictti afifixa locis tiarbus sleterant, jaanenia vidissent :
orare -se atque oiysecrare , ut induigeret «ceieris ve-
immi, eicopiampr.'e^tarei abeondi. ^nserai ciiam,
fwi tt sq aa macctinPBrent, vir beatns illos leiieri, nobls-
*qnoid«uiejmndtxerat:veitiam lamen clementerind«l-
M'| oottdltoqttotri^lfo iponnlirtttDnMniottamsiiittiia*

eoticticatervfftha ad genua beati viri mere ce^-
rnnt),fideliifrpostu1antes ot eos faceret ChriBiianei^;
nec cmictflius, intnedio ot erant campo, cundos
imposita oniversls marm catecbumenos fecit, com
qoidem ad tios converSQS dlcerct, non irrationabi-
liier iti campo<csffectnrmonos fleri, ubi solcrem Tnar-
tyres roose(Tarl.

V. Vicrfti, 1ritfttitP«stinrfrafrtis,GaWe, vici^ri ; non
iftiqtre iifr^, 'qul Martini sam poiftis assertor, qoi httc
t^mnfa de itlo vfro et scivi semper et credidi; sed
eromitffs omnes aiiaelioretasqne vrcisti : tiemo enlm
Hloitrm, sieoi ManlrMs hic vesiar, fnMio nosteri
«MnMslttiperByn : ^norhoqoelitllic iite 9lilplcMia

MALOGUft U.
a|KitU>lii eoa^raial pro^bMl«, <|tt«iii per omnia il- A tim(|uamr6mii)aooDiigisc€i,lstiiisaiftid«Haloiii,imino

Us esso coiisimilem, fidei virtns ac ▼trlulum opera
tesuniMr. 8od perge, quxso, quamquam nihil ma-
gBifieeniius andire possirous, perge umen, Galle,
qmd eittfli nanc de Nariino snperesl aerroenis
•folvere: nafn etiaro minima illlus el qnotidiana
nMimns fesiinal agnoseere; q«ia minims illitts alio-
maxioiis majora esse nolll dHbium <*6l. lia la-
1, Gallvs inqult. Venim id qood dtclurus suni,
Ipsn »on vidi : prius entm gesta ree esi qunm me
illl f Iro iungerem : sed ftK^ium celebre est, fiileltiiffl
AMnm q«i i«ierr«eranl sermotte Tiilgafnffl. Eo f^re
te mpo re qno prlmnm epi^eopns datus esl, rultei ne-
oea«»ltai «dlre Comiiat«m. Valenlinianus tum m»Jor
feiwn poticibauir. Is cnm Manittttm ea peterecoguo-

polius scrvituiero non poierai cfsdere. Non illa opes
regni, non imperli digniiatem, non diadema, noii
purpuram eogiiabat : divelll a Maritni pedibus solo
slrata non poleral. Poslremo a f iro sno poposcil,
deinde M;irtinum nlerque compellttnl , «l ei remoils
omnibus ministris pr»berel sola convif l«m : nec po-
Ittil fir bealtis obslinatiiis rdoctari. Gomponilvr
castus regiiitt manibos apparalue : setltftaffl ipsa
consiemit, mcnsam adfflovef, aqnaffl mambus sub-
ministral : cibttm quera ipsa coierat, apponil; ipfa,
lllo sedcnte, eminus secandnm (amnlahli«ra disci-
pltnam solo fisa consistil imtnobiifs, per omnia mi-
nistrantis modesliam et bumilitaiem eibibens oer-
fientis : miscttil Ipaa bibituro, et ipsa porreiii.

fiasel qu» frsBstare nolebat, jtisslt eum ^aiii forl- B Pfntla ceanula fragmettu patiis absnmiHi fflieasq«e

bQS «reeH : etenim ad aitimum iHiiis immtiem ac
anperbQffl «mor aGeesseral Ariana, q«K totnm illom
a sanclo f Iro, nc el deblUm reverenliam presiarel,
af«nernt. luqtte MarUiHis, «bi semei aiqiie iterum
•«perb«m principem frnslra adire leiitavii , reeurHl
ad n«u praesidla : cilicio obf olf ilur, cinere eonsper-
fHnr, eibo pot«q«e abatinct, oraiionem diebus noe-
t ifcwa q n e fer^pelual. (S^timo fcro die asliiil ei ange-
loB : jtti^ «om ad palatiuw ire secorum : regias ro-
m qumllbel «ianeas sponie rescrsMlas : imperato-
riiopiriMn s«perbum molUendam. Igilur isiinsmodi
pr msem is «ngeli confirmatus alloquio el ffelus a««i-
lio, pnlaiinm pelil. PMenl limina, irallas obsistit,
poairemo m q« e «d regem nemftne probibenle perfo-

eoMfgtl, saiis fideiiier illas reliqnias iroperlalibtts
epiiiis anteponens. Beaia mnlierl UnUe pieuiis af-
focltt illi merilo eomparanda , qo« fcnii « finibus
lerns «udire Salomonem ; Kiquldem eimplieem ee-
t}U4m«r bisuriam : sed st fides reglnarum osl eonfe-
retida (quod mibi Meeat separau mysterii fflajesinle
ditisse),illaexpetlil andire sapienlem ; im non tan-
t«m atMltsae contentti, sedet nierttit serflre sapienti.
Yll. Posivmtantts, Jamdodum, inqttit, Galte, au-
diens te loquenicm vehemcnier sdniiror rfginae fi-
dem : scd lllnd ubi esl , quod nulla ninquam remlna
ferebalttf propins aslitisse Martinof ccce ista regina
fKm solom astitH, sed etiam minblraf it : et vereor,
ne isio aliquantHlum se Itteantnr eiemplo qoi liben-

mKL ifttti tmm fenienlem eminas f iderol, Infrendens C terlcminis insemntor. Tum G:itlus, Quid tu , Inqult,

noii f ides qnod solent docere grainmatlci, loeum,
tempus, per80nam ? Propone enim ttbl anle ocnlos
c»ptum In palatio imperaloris prccibus ambiri, rc-
giti» fidc cogi, teinporis necessiUte constringi, ut
dattsos carcere Kbcraret, eisiiiis datos restrfueret,
bona adempU reditrbercl : h«c ffuanii pntas con -
sune episeopo dcbiiis^c, iK pro l^is omnibus non
aliqttantulttm de rlgore prf^positirelaiaret? Vemm-
Umen4fu'ia occasione bujns esemptl malc usttros
«ise allquoi arbilraris, 4111 vero fdices erunl, si a
disciplina exempll isiius non recedant. VMeanteniffl,
ifaia Martino semel lantnm in fita , jam sepHiagena-
rio, non fidna libera, non vfrgo lasciviens, sed sub
f iro f ivens, ipso riro pariler snppltcantc, regina

qnnqttina o«im prmtormlttcndHm f idclur, circa Mar- 9 eervif it et ministraf tt. H«c edenti astitrt, non cuin

€«r fiMSset jidnMssoi, tieqnaqttam aaiurgere esl di-
§B«tos «iinnli, iIomc regiam seilam ignis operirol,
lpio«M|«e regem «a p«ne corporii qua aedebai, ar-
Aaroi iacondiom. iu «oKo auo superbus escQiii«r,
«ft lloffliM iof iMis JMOurgtl : snuUumqtte complcxas
qmms sporsone anu decref emt, firtuien &coii«ee
dMmmm Mwndaiior f:kiebatur : nec esspeeutia
Hariini prccihna, ipriui ««Niia prMtitii quam roga-
mftnr. €oU«qiu« iUttm aique ooof ifto Crequenier
adboMift : poslreaao aboomi nsvkfl mttnera oblHlii ,
q«m mr boaitti, ul aempor, panpertatii aose onitoi
onnou Mjeoift.
VL £ft^ia pnlntum robwI iogresii «im^s, licei
1« p«bili« 4e«i|«oribii« geata coimcciam : ne

tiai «dmirationem, reglHtt Melis cnemplnm. Maii-
PWi 'impemtor rooipaAilioam gttbeniabiil, vtr omni
«iU «Hrifto prmdicandtts, «i«i fol dlndonia non le-
gilime tumnltuante miliie imposilum repudiam, fol
' iClfililMM abilinem iicuisset : sed magmim Im-
nee«i«e.porieiilo mnui, iiec siiie «rmis pol«it
Hie liaftinttai «epius ofocatum recepuiroq«e
|ial«tiiim fonerabiliier bonnrabat : toius illi
«o aenmo de proDsentibus , de futurls , de fido-
fkniia, de «terniute sanctorom; oiun inierim
«ctmclibas de om iioriini regina pendebat,
banfilMO jiMo •aon inlanor^esoiviiplofedes Sanctl
i«i« «if«b«l, «rl«« .t«iv«bat. MmMlmii, >^r«em nuHa

epiilante discubuit ^ nec ausa est participare coiifi-
fhim, sed dererebnt obaeqninm. Disee igitnr disri-
pllnam : serviat tlbi matrona, non imperet; et ser-
fiat, non reeunYbnt : alcut M^rtba Hla fnlntstraf ii
Boroino, nec taroen est adsciia conf ivio ; tmroo prse-
latn est ministranti qtix verbum poiius audiebat. Sed
iii Miirtino ista regina otramque complevit : et mi-
nistravit nt Martha, et aiidivil ut Maria. Quod si quis
boc uti folucrll exemplo, pcr onniia leneat cxem-
plum : talis causn sit lalisque porson:!, lale obse-
quiom,tale convivium,ct in omni vita semelUntum.
VHI. Proeclare, inquit Postiimianus, nostros istos,
ttt Mn^ni non cgrediantor exemplumi loa constrin^

207

SULPICII SEYERI

208

gil oralio : sed profiteor tibi, quia haoc surdis auri- A placidior iromiscuit. Hoc illud fuit tempus quo inter

bus audientur : nam si Marlini sequeremur vias,
(numquam causas de osculo dicereuius,ei) uuiversis
scaev2e opiiiionis opprobriis careremus. Verum sicut
tu soles dicere, cum edacitaiis argueris,Galli siimus;
ita nos in bac parie numquam vel Marlini exemplo
vcl tuis disputalionibus corrigendi fatemur. Verum-
tamen hxc nobis jamdudum agentibus, quid tu tam,
ohstinate Sulpici, taces? Ego, inquam, non solum
modo laceo, sed olim de isiis tacere disposui : nam
quia quamdam vidiiam vagam, nitidulam, sumptuo-
sain objurgaveriin, lasciviiis viciitantem; itidemque
Tirginem adolescenti cuidam mihi charo iudeceutius
adhaereniem, cum qiiidem ipj^am frequenter audis-
jftem, alios etiam qui talia agerent, increpantem ;

medias flammas positus non sensil incendium : quod
miUi noti arbiiror esse refereudum ; quia hoc ple-
nius iste Sulpicius , licet in libro suo praeteritum ,
in epistola tamen po^tea, quam ad Eusebium tune
presbyterum,niodoepisco|tum, fecit,exposuit: quam
tu, Pobtumiaue, aut, credo, iegisii, aut si incognita
tibi esi, cum libuerit, in promptu ex illo armario
habes : nos ab illo omibsa referimus. Quodam autem
teni|iore, dum dioeceses circuiret , venantium agmen
incurrimus. Ganes leporcm sequehantur : jamque
multo spatio victa hestiola , cum undique campis
laie pateulibus r.ullum esset effiigium, moriem im-
minentem jam jamque capienda crebris flexibtis dif-
ferebat. Gujus pericutum vir beatus pia menle mise-

taiita mihi omnium feminarum cunclorumque mo- B ratus imperat canibus , ut desistefent sequi, et sine-

nachorum odia concilavi, ut adversum me uiraeqiie
legiones Jurata belia siisceperint. Uude qiiaeso tacea-
tis, ne etiam hoc quod vos loquimini, ad meam refe-
raiur iuvidiam. Toia vobis istorum mentio reliiiqua-
tur : ad Martiiium potius revertamur. Tu, Galle, ut
aggressus es, coeptnm opus explica. Tum ille : Jam
quidem vobis, itiquit, tanta iiarravi, ut satisracere
studiis vesiris meus sermo debuerit : sed quia vo-
luntiti vestrae non obsecundare mihi non licet,
quantum adiiuc diei superest, loquar : nam certe
duin stramcn illud quod in lectos nostros paratur,
aspicio, subvenit in memoriam eiiam de stramine
in quo Martiuus jacuerat, fuciam e.^se virtutem. Res
ita gesta est : Glaudiomagus vicus esl in.coniinio Bi*

reiit abire fugieniem : qui coiitinuo ad primum ser-
moiiis ejus imperium constiterunt. Grederes vinclos,
immo poiius arflxos , in suis h.%rere vestigiis.

X. Iia lepusculus, persecutoribus allig:itis, inco*
lumis evasit. Operae pietium auiem est, etiam fami-
liaria illius verba spiritali sale conJita memorare.
Ovem recens ton^am forte conspexerat. Evangeliciirot
inquit , mandatum ista complevit : duas habuil ta-
nicas ; unani earum largita est non liabeiiti : iia ergo
et vos facere debetis. Iiem cum subulcum algentem
ac penc nudum in pellicea veste vidisset, En, iiiquiiy
Adain ejectus de paradisoin veste pellicea sues pas-
cit : sed nos illo vetere deposito , qui adhuc in isto
manet , novum Adam potius induamus. Boves ex

turigiim atque Tiironoruin. Ecclcsia ihi est celebris-G parte prala depnveranl , porci etiam nonnuUa suffo-

religione sanctomm, uec minus gloriosa sacrarum
virginum maliiiudine. Praeteriens ergo Martinus, in
secreiario ecclesiae habuii niansioneui. Post disces-
8um illius cunciae in secrelarium illud virgines ir-
ruerunt : allambunt singula loca, ubi aui sederat vir
bealus aui steterat : slrameiitum etiam in quo quie-
verat, partiuntur. Una earum post dies paucos par-
tem stramiiiis, quam sibi pro benedictione college-
rat, energumeno , quem spiritus erroris agiiabat,
decervice suspendit; nec mora, dicto citius, ejecto
dacmone, persona purgata est.

IX. Per idem fere tempus Mariino a Treveris
reverienii flt obviam vacca , quam daemon agitabat:
quae relicto grege suo, in homines ferebatur; et

derant; pars c;i;tera quae manebat ill^^sa, diversis
floribus quasi picla vernabat. Speciem , inquil, gerit
pars illa conjugii , quae pc core depasta etsi non pe-
nitus graliam ami>it lierbarum, nullain inmen florum
reiinet dignitalem : illa vero quam porci pecora im-
munda foderunt , fornicaiionis imagincm foedam
praelendit : cxterum illa poriio quae uullam sensit
injuriam , gloriam virginitatis ostendit , herbis fe-
cunda luxiiriat, feni in ea friictus exuherat, ei ultra
omnem spcciem disiincta floribiis quasi gemmis mi-
cantibus ornaia radiat. Beata species et Deo digna I
nihil enim virginilati est comparandum : ita et illi
qui conjugia fornicationi comparani , vehementer
crrant; ei illi qui conjiigia virginitaii aeitianda aesli*

jain multos uoxie petulca confoderat» Verum ubi^mant, miseri penitus ei stulti sunt. Verum hapc a

nobis coepit esse coniigua , hi qui eam eminus se-

quebantur , praedicere magna voce cceperunt , ut

caveremus. Sed postquam ad nos torvis furibunda

luminibus propius accessit, Mariinus elevata ohviam

roanu pecudem consistcre jubet : quae mox ad ver-

buui illius siare coepil immobilis. Gum interea videt

Martinus dorso illius daemonem supersedentem ,

quemincrepans,Discede, inquii, funeste, de pecude,

et iiiuoxium animal agiiare desiste. Paruit nequam

spiritus , et reccssit. Nec defuit seusus in buciila,

quin se intelligerei liberatain : antu pcdcs saocti

rccepta quiete prosternitur, deinde juhenie .Martino

gregem suum petiit i seque agmini csterarum oto

sapieniibus tenenda distinctio est, ut conjugium
pertineai ad veniam , virginitas spectet ad gloriam ,
fornicatio deputetur ad poenam , uisi saiisfaciione
purgetur.

XI. Miles quidam cingulum in ecclesia , mona-
chum proressus , ahjeeerat : celliilam sibi eminus
in remoto quasi eremita vioiurus erexerat. Inlerea
aslulus inimicus variis cogitationibiis hruium pfctos
agilHhal, utcoiijugem suaiu, quam Mariinus iu nio-
nasterio piieliarum esse pr»ci*perat, voluutate mii«
tata secuin potius vellethabitare. Adiit ergo Martiiium
fortis eremita : qiiod haberet animi coDfiietur. Ille
vero febemeuter abnuere : feminam viro mrsus, Jam

909 DIALOGUS II. M

inona€ho non niarito, incoiigrua ratione misceri. A<)*icens benediciionem illius a sacerdoie minime re-

Postreroo cum miles instaret , afGrmnns niliil lioc
pro|H>»i(0 esse nociturum : se solo conjugis uti velle
solatio : p<»rro ne rursus se in sua vitia revolverent,
non esse metuendum : se esse militem Chrisii, illam
quoque in eadem ejusdem milili» sacramenia ju-
rasse : paieretur episcopus, sanctos et seium suum
IMei merito nescientes pariler miliiare. Tuni Marti-
nui ( verba vobis ipsa dicturus sum ) : Dic mihi ,
iiiqait, si umquam in bello fuisti , si in acie consti-
listi? At ille respondens, Frequenier,inquit, in acie
•teii, et bello frequenter interfui. Ad hac Martinus:
Dic niihi ergo, numquid in illa acie quae armata in
praelio parabatar , aut jam adversus hostilem exer-
ciluui coJlato cominus pede, dislricto ensepiignabat,

spuendam , quae esset muttis sacerdolibus praefe-
renda. Audiant, quaeso, virgines isiiid eiemplnm,
ut fores suas, si eas malis obsistere volunt , eiiam
bonis claudant; et, ne ad se improbis sit liber ae-
cessus , non vereaniur excludcre etiam s^cerdotes.
Totus hoc mundus audiai : videri se a Martino virgo
non passa est. Non utiqiie illa qtiemcumque a se
repulit sacerdoiem ; sed in ejus viri conspectum
puella non venit , qiiem videre saiiis videntium fuit.
Quis autem hoc alius praeier Mariinum sacerdos
non ad siiam injuriam retulisset? quos adversom
sanctam virgiiiem niotus quantasque iras mente con*
cepisset ! haereiicam judicasset , et anathematlzan*
dam esse decrevisset. Quam vero illi beatae animae

ollam feminam stare aut pugnare vidisii? Tunc de- B illas virgines prsetulisset , quae crebrls occnrsibus

mum miles confusus erubuit , gratias agens , errorl
siio se non foisse permissum , nec aspera increpa-
lione verborum, sed vera et rationabili secundum
personam militis comparatione correctum. Marluius
aulero conversus ad nos (sicut euin frcquens frairuro
iarfoa vallaverat): Mulier, inquit, virorum casira
non adeat; acies militum separaia conslstal; procul
feroina in suo degens labernaculo sit remota : con-
lemptibilem eiiim reddit exercitum , si virorum co-
honibus turba feminea misceatur. Miles in acie ,
miles pugnet in campo : mulier se intra murorum
rounlmenia contiiieal. Ilabet et illa gloriam siiam ,
si pudiciliam viro absenle servaverit : cujus haec
prima virtus ei consummata victoria est , non vi-
derl.

XII. Illtid vero, Sulpici , meminisse te credo, quo
alTec lu nobis , cuin et tu coram adesses , illam vir-
ginem praedicaret , quae ita se penilus ab oiiinium
Tirorum oculis removisset , ut ne ipsum qiiidem ad
se Narlinum, cum eam ille officii causa visiiare
vellet, admlserit : nam cuin practer agellum illius
praeterirei, in quo se jam ante complures annos
podica cohibebai ; audita fide illius atque virtute
dlvertit, ut taro illustris meriti puellani religioso
officio episcopus honoraret. Nos conseqiientes gavi-
soraro illani virginem pulabamiis ; siquidem hoc in
testimonium virtutis suae esset hal)itura,ad quam
tauti nominis sacerdos deposilo propositi rigore ve-
absel; verum illa fortissimi viucula propositi ne

ubique se praebent obvias sacerdoii, quae convivia
sumpiuosa disponunt« qua^ una pariter accumbunl!
Sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo
reprimendus esi , ne in aliqiiorum forsitan incurrat
offensam : eteniin infldplibus objurgationis verba
non proderunt, fidelibus auiem satisfaciet exem-
pluro. Veruro ego ita virtutem hujus vlrginis pracdi-
cabo, ut tainen nihil illis quae ad Mariinum viden-
dum ex longinquis regionibus saepe venerunt, arbi-
trer derogandum ; siqnidem hoc beatuin vinim fre«
quenter affeciu etiam angeii frequentarint.

XIII. Caeteruin id qiiod dicturus sum , Poslumiane,
lioc tibi (nieauiem intuebatur) teste recle perhilieo.
Quo4lam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius
C excubantes , jam per aliquot horas cum sileniio sede-
bamus, Ingenii horrore et treinore ac si ante angeli
labernaculum mandatas exciibias ducerenius , cum
quidein clauso celliihe suae ostio nos ibi esse nesciret.
Interim rolloqnentinm murmur audimus, et mox
liorrore qnodam circumfundimur ac siupore; nec
ignorare poiuimus nescio qnid fuisse divinum. Post
duas fere horas ad nos Martinus egreditur : ac tum
eum iste Snlpicius (sicul apud eum nemo familiarius
loquebatur) coepit orare, ut pie quaerentibus indi-
caret , quid illud divini fuisset horroris quod faleba-
rour nos ambo sensisse , vel cum quibus fuissel in
cellula collocuius : tenuem enim nos licet et vix in-
lellecium, sermocinantium sonum pro foribus au-
disse. Tum ille diu multumque cunctatus (sed nibil

Martini quidem conlempIaiione]axavit:ila virbeatus ]) erat qiiod ei Snlpicius non extorqoeret invito. In-

accepla per aliam feminam excusatior.e laudabili ,
ab illiiis foribus qiiae videndam se salutandamque
noD dederat , Liflus abscessii. virginem gbiriosam,
qvod ne a Martino quidem passa esi se videri ! o
Martinum beatuni, qui illain repulsam non ad con-
mrorliaro suaro duxit ; sed magnificans illhis cum
exsttlialione virtutem, inusitalo in his dumtaxat re-
giiiiiilMis gaudebal exemplo ! Ergo cum haud longe
ab illa villiihi nos man^Te nox imminens coegisset ,
leniom bealo viro eadeni illa virgo transmisit : fe-
dlqve Martinus quod anlea non fecerat (nnllins enim
illeuroqnaro xenium. nullius munus accepit); nihil
tK liis quas virgo veuerabilis miserat , refutavit »

credibiliora forte diciurns sum, sed Ghristo leste
non menlior : nisi qnisquam est tam sacrilegus , ut
Martiiium aestimet fnisse meniiium): Dicaro, inquit,
vobis ; sed vos qiiaeso nulli dlcatis. Agiies, Thecla
et Maria mecum fneruni. Referebat auiein nohis vul-
lum atque habilum singnlarum. Nec vcro lllo tanturo
die , sed freqnenter se ab eis confessus esi visitari :
Peirum eliam el Paulum apostolos videri a se saepius
non negavit. Jam vero dacroones, proul ad eum
quisquc venisset, suis nominibus increpabai. Mer-
curinm maiime patiebatiir infestum : Jovem bruturo
alqiie hebetcm esse dicebat. Ilasc plerisque in eodeitl
etiam roonasierio conslitutis incredibilia videbaniOi^;

itl SULPIQH BBVBRI tlt

uaditin 6go eonAdani oiMm qm bfte Midieiih ere- A ^e rt&paraiidaiM : iHitneam perseeuiioneRi ftNmili

dHtfree i Bain nisi inxsUmabileBi viiam aif|tt6 virln-
ten karUnus egisset, iieqMa(|Bafn apifd iios lanla
f loria praBdiius baberelur : quamquam minime lui-
rum t si in operiiHis Mariiai iHfirmitas bUinana dubi-
laverit « cum mulios bodie^iie videamus nc^c Evas-
geljis quidem eredidi^. A Mariiiio aulem sttpe an-
gelos visos fawiliariier ei seBsimu « ei experli suiuus.
Rem miniroam diciurus sum* sed lanien dieam. Apiid
Nemausum episcoporum syuodus babebaiur) ad quafli
quidem ire noluerai, sed quid gesium easet §eire
cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius nuvigabat; sed
procul , ul semper, a caeteris in remota navis parie
solus residebat. Ibi ei angelus , quid gestum esset io
syiiodOy nuiiiiavit. Nos postea lempus babiii concilti

esse i nt Cbrisiuiti Deum eogai i:egari , m pottAg
Obristum esse eonflrnians ; omnesque aeeoiidum IB-
geiB eircumcidi jubeol : ipsuin denique Neronem ftb
Aniicbrisio esse perimendum, aiqiie ita aub illios
potesiaie uitiversuin orbem etthciaaqQo getitea Me
redigeiidas , doiiec adventu GbriaU iiB|rtiia opprtmH*
tur: non esse autem dubiumi quin AbUcbrlstas
malo spirilu coneepina janl nalus esiet , Ot ih annli
pueriKbtia constilultts i ttiale legiilmi slimplUhie
iinperium. Qood aaiem ha^c «b illo iudlvlMiu^ iliUiua
oclavua festi Vos xaUmate quam jifti in pnei^lptli
eimsiataiit quae fuiura.tiiettiUniari Haac eufn Aniilm^
Gallttsi needum eiplleatia quis statuifit tehrth^
loqiiereiur ; puer familiarls iiigreasos esl i fiUMiifttts

soilicite requireittes, saiis comperium babuimua, B RefrigeHuin pfesbyternmstareproforibos. Dubiti^

ipaum dieui fuisse convenius, et ea ibi ab episcopis
fuisse decrela quac Martino angelus nunUarat.

XI Y. Gieterum cura ab eo de line sscuii quaere-
remus, ail iiobis, Neronein et AnUchrislum priua
esse venturos : Neronem in Ocddentali plaga regibos
subactis decem imperalurum i perseculionemque ab
eo eaienus exerceudam « ut idoia genUum eoli eogat :
ab Auticbristo vero primum Orientls esse capieitduiB
imperium , qui quidem sedem et caput regni lliero-
solymam esset babiturus : ab ilio urben et lenipium

eeepimuai utrum Gallum adhuc csaei melioa tiidlre,
an eioplaiiasimo Bobis virOi qol ofSeil ^auii id nOs
veniebil i oceurrere. Tum G.illtis : StianlSi hOif Ob
advenlOtn sanetitsinii sacerduUa rtflihqucnda hOtril
km eisel oralio » nox ipsa cogebat hncusquO prd-
tractum flnire sermonem. Yerum quia de MtHlltl
vinutibus nequaqnnm explicari universa poiUerilnt,
U^e voB hodie audibae sufflbiai : cras reliqus dlee-
musi Ita pariier arcepti liac Gatil sponstoho snf •
reximus.

jBMfcmiiiwniTr riiitni" ttw tr% "irwf^ •-•

• "-rr'

DIALOGUS III.

Qui tamen dicendus esset Secundus.

■ — n .^w.

1. bttceseit hoe, Gille : surf eftdum est : naihi «t C
vldes, et Poslnmi:«nus iiisiai ; et hie ptesbyter» qdi
lieBlerno audiioiium ttmiftiu exspeetiil, ut qoae de
MntUiio noslro in hbdiernuih diem explieanda distu-
leras, debitor sponsiohis evolTas. Nen ignarus q«i-
dem isie omnium^ quoecumque meihorinda sunt :
ibd dttleis et grala cogiiiiio est etiam noia reiegenU;
iiquideln niliira iu conipafalutn iil» ul meliore quis
eontcieAlia iO nosse congaudeat quK lOullorttm lesU-
mbnlis non isee incerta eogitoscai. Nam et hhe n
prima idaleteentii Merunum secutus novil quidbm
eMnifti led libeBler cogniti reeognoscili Faiebdr
eilim Ubiv GaHe» Marlini mibi socpius audiias ease
virtules ; qOlppe qui de eo eiiaili litteris muita man-
daverini t sed per gesiorum idmiratioiiem semper
mihi nova iinl qutt de illo^ licet Audita saepiui, D
revolvunlur. Proinde addiium nobis RefrigeriUm
iuditoremeo impensittl gratulamuri qno prOm^itts
Poslumiinua istei qui bscc Orienti ihferre fesUnat,
quisi sub tesUbuB eonsignatam abs le iceepturtti
ett veriiitem. Haec me loquentei Gillo jam ad naN
raodum parato, irruil turba monachoruih c fivagritti
presbyteri Aper, Sebisiiinus Agricola : et post pkn-
lulum iugreditttr preibyter nosler dBlheriui tum
Caiaplene dleeono, et Amatore subdiacono : t>oatrB-
mui AiireliBi pmbyter duleiseimtti mcBi, loBgibra

vii veniens, inbelus cucurrlt. QOld vM, InqOiHI,
tam sttbiio et taro in8per.ili, lim et div«fsii H^lo^
nibus, lam mane cucurrisUs ? Nos, ihiiuittnii hefterhtt
cegnovimbSi Gtllum istum p^f totnril diem M^irlhii
narmsse virtuies, et reliqua iil hodiemUitt dilih,
qola nox 0|>preBBerat, distuliss^ : |lfb|UiSI*ell maiuri^
vimus fyequeuB audliorium ftbere tAtilaOI mil^Hlim
locuturo. Iiiteret nunttnfur, mttltos s^nbrltam stiiro
pro fbribuB, hec ingredi audeHtel, led ul admiiie-
renturoranteii. Tum Aper, nequaquam istos, iuquit,
nobis idmiscetH eonvenit : qoia ad audiendum curlo-
titiie poUus qushi religibue venerttni. Coorusui Ogb
illorutn vice itttOs hon admlUendos es%e dens^bit.
ifigre tindem obUndl, ut Bucberium ei vicaHII H
Gelsnm idmiltereht eoUSttlirem ; d^aeteri sunt repultl.
Tuin Gallum medU in sede liompohtmiis : qUl ttm
diu nobHi sua ver^cundii sileuUnm lemiissel, lill-
dem Iti exorsiis esl i

II. GonvenlsUA^ Ittqttit, td me iddieildttm, e( MHell
et diserU ; sed fellglo^as p6Utts qnam doctai ittriMi,
ttU alrbiirori aitullsUI, tttdituri me Hde lesllti fiMi
oratoris copii loettlttrum. Quse auiem he^lefiitt dieit
sunt, noii reVolVim : llli qiil noh iadlerttiit» it
seriptis l^cogttosceht. Novi Postumlanus ettpetiil^
bilnUalMrtts OrienU» ne tb In eempiriUoni MtnUll
prgtferii OeeMOBU» Ac j^tottm getUl iiUMit ^Ml

m DIALOQUS IIK iU

Refrigerius iii aurem suggerit, ejtpllcare. Bes in A nomine, inquii, Uariini jubeo te obmatesGMrei Gani

Camoiena gesta est civilate. Paierfamilias duodc-
cennem ab utero muiam puellam Mariiiio coepit of-
ferre, poi»cens ut linguam ligaiam meritis suis sau-
ctus absolvcret. Ille cedens episcopis, qui tum forte
latus iliius ambiebant, Yaleniinoatque Viciricio, im-
parem se esse lantae moli ; sed illis quasi sanctio-
ribus iiihil iitipossibile fatebatur. At illi pias preces
una cuni patre supplici voce jungentes, orare Marii-
num, ul sperata praesiaret. Nec cuuctaius ultra
(utruniquc praeclaruni» ct ostendendo bumilitaicmi
nec diflfereiido pietatem), jubet circumstuntis populi
rouliitudiiiem subinoveri : episcopis tantum et puells
patre as&islentibus in orationem suo illo more pro-
slerititur : dein pusilluiii olei cum exorcismi praefa-

hxsit latratus in gutture : lingua (absfUam puiare^)
obmutuit. Ita parum est ipsum Mariinun f^cisse iriv»
tutes : ercdite mibi, quia etiaoi alii iu nominQ fijitf
multa feceruni.

lY. Avitiani quondam comiiis noveratis barbaram
nimis, et ulira omnia crueniam fcriiatem. Itic ra-
bido spiritu iiigressus Turonum civitatemi sequenti-
bus eum miserubili facie ordioibus catenaiis, diversa
pcrdeiidis parari jubet geiiera posnarum, disppne^y
postera die attonita civitate ad opus lam triste prch
cedere. Quud ubi Martino coinpsrtum est, solus
paulo anie mediam noctcm ad prstorium bestiae
illius lendit : ^ed cum, profundie noctis siicotiOf
quicsceiitibus cuuctis, nullus foribus obseratis paie-

tione beuedicit, aique ita in os puellx sanctiticatum B ret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. In-

riquorem, cum ei linguam illius digitis ifneret, infu-
dit. Nec fefellltSanctum viriutis eventus* Patris no-
men inierrogat : inox illa respondit. Proclamat pa-
ter, cum gaudio pariier ct lacrytuis Marlini genua
complexus, el lianc priinain se filix audisse vocem
cunctis stupciitibus fatebatur. Ac ne cuiqtiam id in-
credibile forte videatur, perbibeat vobis prxscns
Evagrius testimoiiium veritalis, nam res ipso prse-
sente tum gesta est.

III. Parvum illud estquod nuper Harpagio presby-
lero referente cuguovi : sed non praeiermiitendum
videtur : Aviliani comitis uxorem misisse Martino
olcuin, quod ad diversas morboruni causas necessa-
riiim (sicut est cousuetudo) benediceret : ampuIluUm

terea Avitiantis gravi somno sepultus angelo i|i<-
gruente percellitur : Bervus, inquiti Doi ad toa
limina jacet, et tu quiescis? qua ille voce percepta»
lecio suo turbatus excutiiur; convocatisque servtf
trepidus exciamat, Martinum esse pro foribus :
irent protinus, clausira reserarent, oe Dei servuii
paieretur injuriam ; sed illi, ut est omnium naliira
servorum, vix prima liinioa egressi, irridentes do-
minum suum, quod somoo fuisset illusus, ni|[4u$
qucmquam esse pro foribus, ex suomet ingeoio con-
jcctanies neminem nocte posse vigilare, Dediua iili
credereni, in illo ooctii borrore jacere ante aliene
liniina sacerdotem : idque Avitiano facile persuaiuw.
Rursum soivitur in soporew; sod mox vi oajorf

vitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in veMtrem G concussus exciamat, MartJBum stare pro foriUM :

crescereti ore producto; sed oris exsiaiilis conca-
vum non rcpletum ; qiiia iia nioris sit vascula illa
complere, ut pars summa umboaibus obstruendis
libcra relinquaiur. Tcstabatur prosbyier, vidisse se
oleum sub Martini benedsctione crevisse, qtioad
exundante copia superne dilflueret : eadciiique, dum
ad matremfamilins vasculum referrelur, fervisse
virtute : nam inier manus pueri poitantis ita sem-
per esundasse oleuni , ut ouiiie illius vestimeiiiuin
copia superfusi liquoris operirei : maironam iti
usque ad suiuuium labruni plenum vasculum rece-
pisse» ut presbyter bodicque faieatur, obdendi pes-
suli, quo claudi diligeiititis servauda consueveruiit,
in vitro ilio spatium non fuis^e. Miruni ei illud, quod

sibi ideo nullam quietera animi corporisque penuitti^
Tardantibus servis, ipse u^ue ad limina euerioiyt
progreditur : ibi Martinum, ut senserat, depreboo-
dii. Perculsus miser taniaB manifestatiooe virMiti^
quid, inquit, mibi boc, domioe« fecisti? nibil loqni l#
necesse est : 6c\o quid desideres, video quid reqiuk
ras : discede quaiitocius, ne me ob injuriana Mun
coelestis ira consumat : satis soiverim bucusque pi9-
narum. Crede, quia non ieviter apud me acuj» ^
ut ipse procederem^ Post discessum auiem Sanoti
advocai officiales ^uos : jubet omnea cusiodiaa iki-
laxari ; et mox ipse proficiscitur. Ita fnfaio Av^
tiano, lartaia est se civitas iiberatam«
Y. U;ee cura muliis Avitiano reterenle eomp^ia

buic (me aulein intuebaiur) memini contigissc. Yas D sui;t, tum nuper Refrigerius pre^brier. ^um coroffi

viireum cum oleo quod M;irtiiiiis benedixerat, in
fenesira paululuin editiore depoml : puer faniiiiaris
ijieautiur iiuteum superposiium, ainpuUam ibi esse
ignanis, atiraxit. Y.is super ccmstratum inarmore
pavimeotum decidit : cutictis inelu exierritis, ne be-
nedictjo deperisset, ainpulla pcrinde incolumis est
reperta ac si super pluinas nioiiissimas decidibset;
qo» res non potius ad casum quam ad Martini est
referenda virtutem, cujus bened'ctio perire non ^
loiu Quid illud? quod factum esi a quodam, cujus
ooiRen, quia prapsens est et prodi se vetuit, suppri-
Dictur : cui quideni iempori liic etiaw Saiurninus
iDlerfiiil. Canis nobis importunior oi>latrabat : Jn

videtis, ab Evagrio fideli vir0| ez tribunjs, syb in-
vocatioue divin;e niajestatis aiidivity qui sibi bof ab
ipso Avitiano relatum esse jurabat. C^eteruui oolp
miremmi me btidie facerc quod besierno uon ieei,
ut ad singulas quasque virUOes oomina testioiB per-
sonasque subnecumi ad quas, si quis fuerit iocjiO-
dulusi quia adbuc in corpore suot, recorrat. Esifjt
id biGdelitas plurimorum, qui ju aliquibus 4U4C
besterno memorata sunt, nutare dicuotur^ At^ciyhu^
ergo testes adbuc incoluines aique viveuies, quibiM,
quia de flde oosira dubiuut, magis credout. Sed si
adeo iulidcies sunt, proGleor, quia iiec iiiia Sjuat m-
diiuri. Miror autem quemquam qoi vef lenucin H^'

215

SULPICU SEYERl

8um religionis babeat» tanlum piaculi velie commit- A viri fideiis excessum, ut cujus vita jure gaudebat,

tere, oi putet quemquam de Mariino posse mentiri.
Facessat a quoquam qui sub Deo vivit, ista suspicio :
neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis asse-
ratur. Sed tamen totius sermonis fidem apud te,
Christe, depromimus, nos nec alia diiisse nec alia
dicturos, quam quoe aut ipsi vidimus, aut quse ma-
nifestis aucioribus vel plerumque ipso referente co-
gnovimus. C:cterum etsi dialogi speciem, quo ad
relevandum fastidium lectio variaretur, assumpsi*
mus, nos pie praestare profitemur historiae verita-
tem. Haec me extrinsecus inserere nonnullorum in-
creduliias, non sine meo dolore, compulerit. Sed
redeat ad nostrum sermo consessuin : in quo cum
me tam siudiose audiri videami^fatear necesse est.

etiam ejusdem mortem lugeret. Cxteram si ad hxc
probanda quae diiimus lestes eiiam infirmior audilor
exegerit, non unum ego hominem, sed multa millia
producam, et totam in lestimonium virluiis experts
Senonum advocabo regionem. Et tamen tu, Refrigeri
presbyter, credo, memiiiisii, nuper nobis super hoc
cum Romulo Auspicii illius filio, honorato et reli-
giosoviro, fuisse sermoncm ; qui hsc nobis tamquam
incomperta referebat, et cum futuris proventibus
per assidua damna trepidarei, ut ipse vidisti, m.igno
secum moerore lugebat, Martinum non in haec tem-
pora reservatum.

VIII. Sed ut ad Avitianum recurram (qui cum
in omnihus locis cunctisque urbibus ederet cru«

Aprum fecisse constanter, qui repulit iiifideles, eos B delitaiis suae infanda monumenta, Turonis tantum

taniuni judicans audire debere, qui crederent.

VI. Efferor siquidem (crcdile) spiritu, et prae do-
lore lotus insanio : non credunt Martiiii virtutibus
Christiani, quas d»mones fatebantur! Monasterium
beati viri duobus a civitate erat miltibus disparatum :
sed si quoiies venturus ad ecclesiam pedem extra
cellulae suae limen exiulerat, videres per lotam eccle-
siam energumenos rugientes, et quasi advenienie
judice agmina damnanda trepidare, ut advenium
episcopi clericis, qui venturum esse nescirent, dae-
moniorum gemitus indicaret. Vidi quemdam, appro-
piante Martino, in aera raptum manibus exleusis in
subiime suspendi, ut nequa«|uam solum pedibus at-
tingeret. Si quando autein eiorcizandorum daeme-

innocens eral : et illa bestia quae humano sanguine
ei infelicium mortibus alebatur, mitem se atque
tranquillum bealo viro prxsenie prxslabat), me*
mini quodam die ad eum venisse Martinum : qui
ubi secrelarium ejus ingressus est, vidit posi tergnm
ipsius daemonem minie magniiudinis assidentem.
Quememinus(ut verbo, quia ita necesse est, parum
Latino loquamur) exsunians ; Avitianus se exsuffiari
existimans, Qiiid me, inquit, Sancte, sic accipis ?
Tum M:irtinus, Non le, inquit, sed eum qui cervici
tuae leier incumbit. Cessit diaholus, et reliquit fa-
miliare subsellium : saiisque constat, ab illo die
Avitianiim mitiorem fuisse, seu quod intellexeril
egisse se semper assidentis sibi diaboli voluntaiem,

num Mariinus operam recepisset, neminem manibus G geu quod immundus spiritus ab illius consessu per

Marlinum fugatus, privatus est potestate grassandi,
cum erubesceret minisier auctorem, nec ministrum
auctor urgeret. In vico auiem Ambatiensi, id est,
castello illo veteri qiiod nunc frcquens habitatur a
fratribus, idolium noveratis grandi opere constriic-
tum. Politissimis saxis mole$ turriia surrexerat, quae
in conum sublime procedens superstitionem loci
operis dignitate servabat. Hujus deslructionem Mar-
cello , ibidem consisienti presbytero , vir beatus
saepe mandaverat. Post aliqiianlum leropus regressus
increpat preshylerum , cur adhuc idolii structnra
consisteret. llle causatus, vix militari manuetvi
publicae mullitiidinis tantam molem posse subverti,
nedum id facile puiaret per imbecilles clericos aut

attrectabat, neminein sermonibus increpahat, sicut
pienimque per clericos roiatur lurbo verborum ; sed
admoiis energumenis caeieros jubebal abscedere, ac
foribus obseralis in medio ecclesiai cilicio circiim-
tectus, cinere respersus, solo straius orabai. Tum
vero cerneres miseros diverso exitu perurgeri : hos
sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere,
nec tamen vestes defluere in faciem, ne faceret vere-
cundiaui nudata pars corporum : at in parte alia vi«
deres slne interrogaiione vexatos et sua crimina
confitentes. Nomina eliam nullo interrogante prode-
bant : ille se Jovem, iste Mercorium Catebatur.
Postrcmo ciinctos diaboli ministros cum ipso cerne-
res auctore cruciari ; ut jam in Martino illud fatea-

mur impletum quod scriptum est:Quoniam sancii ^ inlirmos monachos quivissc curari. Tum Martinus

de angeiis judicabunt.

VII. P.igum quemdam in Senonico annis singulis
grando vastabat. Compulsi extremis malis incolae a
Martino auxllium poposcerunt, missa per Auspicium
praefectorium virum satis flda legatione, cujus agros
specialiter gravior quam caeierorum assueverat pro-
cella populari. Sed facta ibi oratione Martinus iia
nniversam penitus liberavit ab ingrueiiti peste regio-
nem, ut per viginii annos, quibus postea mansit In
corpore, grandinem in lllis locis nemo pertiilerit.
Qu<»d ne fortuiiuro esse et non potins Martino praesti-
tum puiaretur, eo anno quo ilie defunctus est rursns
Incubuit rediviva t^mpestas : adeo scnsii et mundiis

recurrens ad nota subsidia, noctem totam in ora-
tione pervigilat : mane orta tempesias aedem idoli
usque ad fundamenlum provolvit. Verum haec Mar-
cqIIo tesie dicta sint.

IX. Aliain ejus non dissimilem in simili opere
virlutem Refrigerio aslipulanie perhibeo. Coluin-
nani immensae molis, cui idolum superstabat, pa-
rabai evertere : sed nulla erat facultas qua id dare-
tur effectui ; lum ad orationem suo more converti-
tur. Visam certum M parilem quodammodo coluro-
nam ruere de coelo, quae impacia idolo totani ilUim
inexpugnabilem molem solvit in pulverem : pariini
scilicet, si intisibiliter ccnli virtutibus utereiur, niii

M DIALOGUS III. m

ipse virtotes Tisibiliter servire Martino humanis Arat, tribunos summa potestate armatos ad Hispa-

etiam oculis cernerentur. Idem autem Refrigerias
mibi testis est , mulierem profluvio sanguinis labo-
rantem, cum Martini vesiem exemplo mulieris illius
Evangelicac conligissei, sub momento temporis fuisse
sanatam. Serpens flumen secabat, et ripx in qua
constiterarous , adiiatabal : In nomine , inquil , Do-
mini juk»eo te redire. Mox se mala bestia ad verbiim
Sanctiretorsit, etin ulteriorem ripam nobis exspec-
taniibus tram&meavii. Quod cum omnes non sine mi-
raculo cemeremus, aliius ingemiscens ait, Serpen-
tes me audiunt, et bomines non audiunt.

X. Piscem Pascbae diebus edere consueius, paulo
anle horam refectionis interrogat , an haberetur in
promptu. Tum Cato diaconus , ad quem monasterii

nias miltere, qui haereticos inquirerent : deprebensis
vitam et bona adimerent. Nec dubium erat, quin
sanctorum etiam maximam turbam tempestas ista
depopulata esset, parvo discrimine inter hominum
geiiera; etenim tum solis oculis judicabatur, cum
quis pallore potius aut vesie , quam fide haereticus
aestimaretur. Haec nequaquum placitura Martino
episcopi sentiebant : sed male consciis illa vel mo-
lesiisbima erat cura, ne se ab eorum communione
adveniens abstineret , non defuturis qui lanti viri
constantiam pracmissa auctoritate sequerentur.
Ineunt cum imperatore consilium, ut missis obviam
Magisiri officialibus urbem illani propius vetaretur
accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consi-

adniinistratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat B stentium adfore fateretur. Quos ille callide frustra-

per totum diem sibi ullam cessisse capturam ; sed
neque alios piscatores, qui vendere solebani, qiiid-
quam agere quivisse. Vade, inquit, miite linum
tuuro : captura proveniet. Contigua flumini, ut Sul-
piciiis iste descripsit, habebamus habitacula : pro-
cessimus cuncti, utpote feriatis diebus, videre pis-
cantem , omnium spebus intentis , non incassum
futura tentamina , quibus piscis Martino auctore
Martini usibus quxreretur. Ad primum jactuin in
rele permodico immanem esoceni diaconus extraxil,
et ad munasterium ixlus accurreiis, nimirum ut
dixit poeta nescio quis futimur enim versu scholastt-
co, quia inter scbolasticos fabulamur) :

CapUvumque suem mirantibus iululit Argis.

Vere, iste Chrisii discipulus, gestarum u Salvatore
Tirtutum, qnas in exempluin sanciis suis edidit ,
aemulalor , Christuin in se monstrabat operantem ,
qui sancium suum usquequaque glorificans , diver-
aarum munera gratiarum in unuin honiinem confe-
rebat. Testalur Arborius ex proffecto, vidisse se
Martini manum sacrilicium ofrerentis,vestitam quo-
dammodo nobilissimis gemmis, luce inicare purpu-
rea, et ad motum dextrs colUsarum iiiter se frago-
rem audisse gemmarum.

XI. Veniam ad illud quod propter noiam lem-
porum semper occultavit; sed nos celare non
potuit : in quo illud est miraculi, quod facie ad fa-
ciem cum eo est angelus colloculus. Maxnnus im

tus profiietur , se cum pace Christi esse ventururo.
Postremo ingressus nocturno tempore , adiit eccle-
siam tantum orationis gratia : postridie palaiium pe-
tit. Praeier inultas , quas evolverc longum est, bas
principales petitiones habebat : pro Narsele comite,
et Leucadio praeside , quorum ambo Gratiani par-
lium fuerant, pertinacioribus siudiis , quae non est
hujds temporis explicare, iram victoris emeriti. Illa
praecipua cura, ne tribuni cum jure gladiorum ad
Uispanias mittercntur : pia euim erat sollicituJo
Martino, ut non soluni Christianos qui sub illa erant
occasione vcxandi , sed ipsos etiam haereticos libc-
raret. Verum prinio die atque altero stispendit ho-
miiiem callidus imperator, sive ut rei pondus impo-
G neret , sive quia niniis sibi iinplacabilis erat , seu
quia, ut plerii|ue lum arbitrabantur, avaritia repu-
gnabat : siquidem in bona eoriim inhiavcrat. Ferlor
enim ille vir multis boiiisque actibus pr:?pdiius, ad-
vcrsus avaritiam parum consuluisse : nisi fortasse
regni necessitate, quippe exhaiisto superioribus
principibus reipublic£ aerario, pene semper in ex-
pediiione atque procinctu bellorum civilium consti-
tuius,facile excusabitur, quibuslibet occasionibus
subsidia imperio paravisse.

XII. Iiiterea episcopi quorum cpmmunionem Mar-
tinus noii inibai, trepidi ad regem coiicurrunt, prae-
daninatos se conquerentes : actum esse de suo om-
nium statu, si Theognisti pertinaciam, qui eos soius
palam laia sentenlia condemnaverat, Martiniarma-

perator, alias sane bonus, depravatus consiliis sa- D ret auctoritas : non oporiuisse honiinem recipi mos-

cerdotum, post Priscilliani necem Iihacium episco-
pum Priscilliani accusatorem caeterosque illius so-
cios , quos nominari non est iiecesse, vi regia tue-
batur, ne quis ei crimini daret, opera illius cujus-
eumquemodi boininero fuisse dainnatuni. Interea
Martinus multis gravibusque laborantium causis ad
comitalum ire compulsus, procellam ipsam tolius
tempeslatis incurrit. Congrcgati apud Treveros
episcopi tenebantur , qui quotidie communicantes
Itbacio comrounem sibi causam fecerant. His ubi
nunliatum est inopinantihus adesse Martinum, totis
aniinis labefacti niussilare et trepidare coeperunt. Et
Jam pridie iniperator ex coruoi seiiientia decfete-

nihus , illutn jam non derensorem haereticorum esse,
sed vindicein : nihil actum inorte Prisciliiani, si Mar*
tinus exerceat illius uliionein. Postremo prostrati
cuin fletu el lamentatione |>otestatem regiam implo-
rant, ut utalur advcrsus ununi homiitem vi sua. Nec
multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum
cum ba^reticorum surle miscere. Sed ille , licet
episcopis niinio favore essel obnoxius , non erat
nescius, Martinum fide, sanctitate et viriuie cunctis
praestare mortalibus : alia longe via sanctum vincere
parat : ac primo secreto accersituin blande appellal:
huereticos jure damnatos more jndiciorum piiblico-
rum potius quam insectationibus sacerdoturo ; noH

9«9 SULPKB SCVERl

ca9« eauMin , qua liU«cii ctttereriimqud pAflis ejiM A nitm spirilu •antiebal domuiii illim dtvi»o Htiiiiiae

counMuiiiojieiii pylarel esse daniiiaDilHin i TboogDi-
stum odio poiius quam cauM fecisse dlseidiuni ;
eumdeiuque Umeu ftulum esse qui se a coumiuiiioiie
iulerim «0i>ararii , a reliquis niliil novalum; quin
Oliam aule paucos dies habita syuodus Ithacium
pronuiiiiaverat culpa non icneri. Quibus cuni Mar"
liBus parum movereiur , rex ira accendiiur , ao so
de conspeciu ejus abripuit : ct mox percussores bis
pro quiliuti Marliniis rogaverat, dirigunlur.

XIII. QuoJ ubi Marliiio comperlum jam noclis
teniporeest, palalium irrupit; spondet, si parcere-
tur, se coniuiuuicaturum, duiumodo ut el tribuni
jain in excidiuiu ccclesiarum ad Hispauias luissl rO"
Irabercniur. Nec mora : Maximus inilulgei oniuia.

vorborari : laifton non priua desiilii seplem loioo
diea loiidemque nocies orando et jejunando conti*
Buans, quam id quod exorandum receperat ^ irnpe-
traret. Mox ad euni Lycontius divina experiua bene*
licia pervolavii , nuniians siniul el agens gratias ,
domum auam omni periculo lilieraiam. Cenium
eiiaiu argenti libi as oblulii , quu tir beatus nee
rospuit iiec rofepil, aed priusquam pondus illud
monasterii liinen atiingeret , redimendia id capiivis
conilnuo deputavii ; et cum ei suggereretur a frairt-
bus, ui aliquid ex eo in sumplum monasierii resar*
varet : omnibus enim angustom esse vietum» muliis
deesse vesiitum : Nos, iuquit, Ecelesia, el paacai o4
vesiiat, dummodo nibil nosiris usibus quaesisse vi-

Pustridie Felicis episcopi ordinatio parabalur, sun- K deamur. Succurrunl boc loco illius viri magna mi-

ctis^imi sane viri, et plane digiii qui meliore lem«
pore sacerdos (lcret. Ilujus diei commuuionem Mar-
tjiiu» iiiiit, s.itius acslimaiis ad horaui ccdere, quam
bis non consulere quorum cervicibus gladius immi-
nebat; verumtamen summa vi cpiscopis nilentibus,
ul cotumunioneiu illam subscriptione Grinaret, ex-
torqueri non potuit. Postero die se inde proripieiis
eum reveriens in via mcestus ingeuiiscerel, sevel
ad boram noxLn commuuioni fuisse permixtum ;
liaud longe a vico cui nomcn est Andeilianna , qua
vastas solitndines Bilvarum secreta patiunlur , prflp*
gressia paululum comitibus ille subsedil, causani
duloris et facti accus:inte acdefendente invicem co-
gilatione pervolvons. Astiiit ei repente angelus :

racula, qu» faciliuaadmirari possumus qnamreferre*
Agnoscitis profecto quod dico : mulla sunt illiua
qu» non queunt explicari : veluti islud esl , quod
nescio an ita, ut geslum esl , a nobis posail exponi.
Quidam e frairibus (nomen non ignoratis; sed ce*
landa persona est, iie saiiclo viro verecundiam fece-
rimus), quidam ergo cum ad fornaculam illius carbo-
num copiam reperisaet , et admota aibi sellula di*
varicatis pedibus huper ignem illum nudato ingiiino
residerei ; continuo Mariinus factam sacro legmiM
sensil iiijuriam, magna voce proclamans : Quis [in*
quii ] nudaio inguine nosirum incestal babiiaculum?
Iloc ubi ille fraier andivit, et ex conscieiitia quod
increpabatur agnovit ; continuo nd nos cucurrit

Meriio, inquit, Martine, coinpungeris ; aed aliter C exanimis , pudorem siium non sine Martini virtute
exire nequisti ; repara vlrtutem , resume coiistan- confessus.

tiaiii, ne jain noii periculum glorise, sed salutis in-
currcri«. liaqiie ab illo teinpore saiis cavit cum illa
lihacianas partiscouimuniono misceri. Ca^tcruin cuni
quosdam ex cnerguuionis iardius quam solebal el
gratia niinore curaret; subinde iiobis cum lacrymis
fatebaiur, se propier oomiuunionis iliius malum, cui
se vel puncto temporis, necessitate, iiou spiriiUi
roisciiissei , detrimeniuiu sentire viriuiis. Sedecim
poaiea viiit annos : nulluin synodum adiil , ab om-
nibus episcoporum convenlibus se removit.

XIV. Sed planc, ut experii sunus, imminutam ad
tempus gratiam multiplici mercede reparavil. Yidi
poiitea ad paeudoforum moiia»terii ipsius adducium

XV. Qeodam itidem die, dum in area, qus panra
admodum labefuaculuin illius ambiebat, in illo suo
quod nostls omnes, sedili ligneo resedisaet, vidlt
dnos dasniones in excelsa illa qnac roonasterio sn-
pereminet rupe consistere, inde alacres ac lelos
vocem istiusmodl adhnriationis emlttere : lloia lo,
Brtctio ; lieia le, Brlctio. Gredo cernebant miaerum
eminus propinquantem , conscil quanlam llli rabiem
spiritns suscitasseni. Nec mora, BrlcUo fnrilNindua
irrupit, ibi plenns insanioe evomuit in Martlnum
mille convicid. Objorgatus enim pridio ab eo fuerai»
cur qui nihll uroquam ante clericaium (qoippe qui in
monasterlo ab ipso Martino nutriius) habuisset,

eiiergumenum , et prius quam limen ailJngeret , D equos aleret t niancipia compar.nrel : nain jam illo

fuisse caraiuui. Teaiantem quemdan niiper audivi ,
cum in Tyrrheno inari cursu illo quo itOQiani (en-
ditur, iiavigaret, sul)itolurbinilMisexor(is,oxiremura
viUB omnium rnisse discrimen : iu quo cum quidam
ifigyptius negotiator, necdum Christianus , inagiia
▼oce clamaveril, Deus Mariini, eripe nos; mox lem-
pestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum
cum summa placidi sequoris qoioie teuuissa. Lycoo-
ilus ex vicariis vir lidelis , cum familiam illius luoa
oxtrema vexaret, el iuaudit« calaroitatis exemplo
per lotam domum corpora segra procumbereni, Mar-
lini per littoras imploravil aoxilium. Quo lempone
vir boalos rem esse promiajt difficileni unpctrari ;

tempore arguebalur a niullis , non aoluiii piieros
barbaros, sed etiam puellaa scilia vuliibus coemisse.
Quibus relms infelicissimus inssiio relle comniotua,
ei, ut credo, pra^cipoa dcmonum illoruin agiiatiis
instinctu, Mariinom iia aggresaus esi, ul vix niani-
Ihis temperaref ; com quidom Banciua vultu plaeido,
mente tranquilla infelicis amentiam per miiia verba
cohiberet. Sed ita in eo neqiiam spiritus redunda-
bat, ot ne auaquidero Uli, quamvis vana admodum,
ttcns siibesaei : iremeaiibus labiia incei toque vultu
decolor pr» fyirore rotabal verba peocaii , se asse-
reiis sancliorem ; quippe «lui a primis annis in mo-
Basterio intor aacras Eccleaim disciplinas ipso Mar-

lino educante crevissel : Martinum vero et a prin- A paniam : etsi maiinie ettrsnt in devlo sif , non tamen

cipio, quod ipse diffiieri non posset, militix actibus
sonluissc, et nunc per inaiies superstiliones et phan-
tasmala visionum ridicula prorsus inter deiiriiiilenti
senuisse. Hxc cum mulia, atque alia etiam, qux re-
ticere melius esi, acerbiora voinuisset, egressus tan-
dem furore satiato, qiiasi qui se penilus vindicassel,
rapidus ea parie qua venerai, recurreb&i : cum in*
terea, credo per Martini oriiiionea fugaiis ab illius
corde daemonibus, reducius in poeiiilentiani, mox
revrrtitur, atque ad tliriini se geiiua prosternit :
veniam poseens, fateiur errorem, nec sine da?mone
se fuisse tandem sanior confiietur. Non ehit aptld
Martioum labor iste difficilis, ut ignosccret suppli-
canti. Tunc et ipsi et nobis omnibul &inctus etpo-

tibi tanti sint vel magnnrum morarum ulla dispen-
dia , qiiin illic adeas illiistrem virum ac toto lauda-
ttlnl orbe f^aulinum : illi , quaeso te , primum sermo-
iiis nostri , quem vel hcsterno confecinius vel hodie
diximus , volumen evolve : illi omnia referes , illi
cuncia recitabJA , iit mox per illum sacras viri laii-
de^ Roma cogilodcat ; sicut primnm illiim nnstrum
libelkim non ^t Kaliam tantum , sed per tolum
eliam difl^iidit lllyricum. Ille Marlini non invidus
glofiarum , sanctarnmque Ih Christo viriuium piis-
siintis spstimalor, non abnuet prsesulem nostrum
cum suO Felice componere. Inde.si forte ad Africam
transfretabis, referes audita Cartbagini : licet jam-
pfidem , ilt Ipse dixisti , virum noverit, tamen nunc

suit, qiialiler illum a dxmonibus vidisset agitari, se g pnrcipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cy-

con? ieiis non moveri , quae magis illi n quo eteent
effusa, nocuissent. Exinde cum idem Brictio muliis
apud eum magnisque criminibus persnppe premere-
tur, cogi non potuit, ut eum a presbyierio submo-
veret, ne suam persequi videretur injuriam; illud
B,spe commemorans, Si Christus Judam passus est|
cur ego non patiar Brictionem ?

XVI. Ad h;ec Postumianus, Audiat, inquit, istud
exempium nosier isle de proiimo , qui cum sit sa*
piens, Immemor pra^sentium , immemor fulurorum ,
si fuerit oifensus , Insanit, in sua se non habens po-
tcstate : sa:vit in clericos, grassaiur iu laicos, totum-
que terrarum orbem in suam commovet ultionem :
iii qua per triennium jugiter dimicatione consisiens,

prlaOUm martyrem suiim , quamvis saiiclo illius san-
guine coiisecrata , miretur. Jam si ad Ij^vam Achaiae
sinum pauliiluin devexus intraveris, sciat CorinthuSy
sciant Aihenae, non sapientiorem in Academia Pla-
tonem , nec Socratem in carcere fortiorem : felicem
quidem Grseciam , quje meruit audire Apostoluro
praedicantem ; sed nequnquam a Chrisio Gallias de-
relictaSy quibus donaverit habere Martinum. Cum
vero ad i£gyptum usque perveneris , quamquam ilU
suorum sanciorum numero et viriuiibus sit siiperba,
t^iinen non dedignetur audire, quia illi vel univera»
Asise in solo Maitino Kuropa non cesserit.

XVllI. Caeterum cum Hierosolymam inde petiia«
nis ventis rursum vela comroiseris, negotiuro tibi

nec tempore nec raiione sedatur i dolenda hominis q nostri doloris injungo, ut, si umquaro illustrii illius

et miseranda conditio, etiainsi hac sola insanabilis
mali peste prenieretur. Verum ista ei patientiae et
tranquillitatis exempla referre scrpius, G:)Ile, de-
bueras, ut neseiret imsci et sciret iguoscere. Qui
si intum ipsum breviler inserlum sermonein n:euro
in se proiatum forie cognoverit , sciai uoii magis
ore inimici quam ainici aiiiino me locutum : quia ,
81 fleri posset, opiarem, ut Martino potius episcopo
quam Phalari tyranno similis diceretur. Sed islum,
cujus commemoratio parum suavis est, transeamuSi
et ad Martinum nostruro, Galle, redearous.

itVll. tum ego, cum jam adease vesperam occi-
doo soie sentirem, Dies^ inquaro, abiii, Posturoia-
iia : surgendum est : siroul lani studiosis audit»ribus

Piolemaidis littus accesseris, sollicitus inquiras, ubi
sit consepulius iioster ille Pomponius, nec fastidiaa
visitare ossa peregrina. Multas illic lacrymas tam ei
atfeclu luo quam ex nostris funde visceribus : ac «
licei inani munere, solum ip>um flore purpureo et
suave redolentibus sparge grainiiiibus. Dices iamen
illi , sed non aspere, non acerbe, compatienlis al-
loquio, non exprobranlis elogio : qiiod si vei le quon*
dam , vel me semper audire voluisset, et Marlinum
magis quam illum , quem nominare nolo , faisset
Imitatus : numquim a me tam crudeliter disparaius,
ignoti pulveris syrte tegereinr, naufragi sorie prae-
donis passus in medio mari nioriem, et viz in ex«
iremo nacius liitore sepulturam. Videant hoc opua

coena debelur. De llartino autero exspectare non de- D 8uum , quicumque ex illius abscessu milii nocere

bet , ut ulla sit meta referendi: latius ille diffundi-
tur, quam ut ullo valeat sermone concludi. Isia in«-
terim de illo viro portabis Orientl, et duro recurrii,
diversasqne rcgiones , loca , porius , insulas urbes-
que praterlegis, Martini noroen et gloriaro sparge
per populos. Iroprimis roemento non prselerire Caia-

voluerunt : videant gloriam siiam , et vel nunc ad-
versuin me grasf^ari desinant vindicaii. llaec cum
maxiine flebili voce gemererous, oninium lacrymis
per nostra lamenia commoiis, cum inagna quidem
Miiriiiii adiniratione, sed non minore ex iiostris fle-
tibus dolore, discessum est.

i25

APPENDIX AD OPERA SULPIGII SEVERI.

APPENDIX

SULPICII SEVERI

OPERUM EDITIONEM VERONENSEM,

QUA CONTINENTUR

EPISTOLiE VII

ANTEA EYULGATiE.

EPISTOLA PRIMA.

AD CLAUDIAM SOROREM SUAM.

De uUimo judieio.

L Leciis epistolis luis , mulio modo permotum af-
fectum lacryinis tenere iion potui. Nam el gauJio fle-
bam quod te secundum Domini Dei nostri prxcepta
vifere ex sermone ipso lilterarum tuarum poteram
agnoscere, et pro desiderio tui non poteram non
dolere, quod * per summam a le injuriam alien»bar»
81 litteras non misisses. Tali ergo sorore non frue-
rer? Testor autem salutem tuam » persxpe ad vos
venire volui , sed usqiie adhuc impeditus sum , ob-
sistente eo qui consuevit obsisiere. Nam et festina-
bam desiderio meo in tuo aspectu satisfacere; et
opus Domini nostri inter nos obiter videbamur actu-
ri , cuin alter alterum consolando , calcaia a nobis
mole s.TCuli , viveremus. Sed jam veniendi diem
tempusque non siaiuo, quia qtiotiescumque siatui ,
implere non poiui.Doininiopperiarvoluntatem; spe-
roque quod meis votis et orationibus tuis de nostra
noB frucium capere faciat ^ perseverantia.

II. Gsterum quod a me in omnibus epistolis quas
ad le miseram vitae ac fldei tuae praecepta deside-
rans , jam per assiduitatem scriptorum meoruin
Terba consumpsi, nibil novum tibi rescribere niodo
possum quod ante non scripserim. Ct sane propiiio
Deo jam non indiges admoneri, quae fidem inter
principia consuinmans, devotam in Christo exhibes
charitatem. Unum tamen moneo, ne transcursa re-
petns, ne contempta desideres; ne maiium aratro
Inserens {Lue, ix, 6i), retrorsum conversa respicias.
Qno utique in le redeunle viiio, ordinem sunm ne-
cesse est sulcus amittat , nec sane mercedem suam

* Per iummam a te injuriam, Foriasse Severus vo-
culas a le postposiieral voci injuriam. Vix enim fe-
mnt nures ejusmodi mctalhesin. Cler.

^ Perteverantia. Leg. jfrmtnlia. Baluz. — Paulo
ahte resciipsi ciimBiilttziu opperiar; pro qiio Cleri-
ciiS, opperior.

A cultor accMpiat. Alioquin nec partem consequitur, si
ex parte cessaverit. Nam sicut a peccato ad jnstitiam
fugiendum est, ita et qui justitiam fiierit ingressus,
ne peccato paleat praecavendum. Scriptum enim est
justo (Ezech, xviii, 24, !2G), in qua die exerraverit,
justitiam iion profuturam. In hoc igitur consisicn-
dum est, in hoc laborandum, ne qui peccata evasi-
mus, praemia parata perdamus. Siat enim adversus
nos paratus inimicus, ut nudaturo fidei umboiie mox
feriat. Non abjiciendus estitaque clypeus, nc latus
pateat. Non r^miitendus est gladias , ne hostis inci-
piat non limere. Porro cum armalum viderit , abi-
bit. Nec ignoramus durum esse ac diificile adversus
carnem et saRcaium quotidie dimicare. Sed si aeter-
nitatem cogites , si coelorum rcgua considercs , quae

B utique nobis Dominus licet peccatoribus praestire di-
gnabitur, qiiac tandem condigna passio est qua tanta
mercamur? Luctamen autem iii hoc mundo parvi
temporis est. Nam etsi mors non soccedat , senecta
succedet. Labuntur anni , fliiunt tempora , et , ut
spero , Dominus Jesus tamquam desideratos sibi ce-
leriter vocabit.

III. quam felix ille noster excessas, cum ^ a labe
peccati melioris vitae conversatione purgatos sede
sua iios Cliristus excipiet! Occurrent martyres et
proplieiae, ^ tangentur apostoli, gaudebuni angeli,
lactabunttir archangeli, viclusqne Satanas crucnto li-
cet ore pallebit ; quippe qui etiam nostra , quac sibi
in nobis prxparaverat , peccata perdiderit. Videbit
gloriam concessam per veniam, merita honorata per

G gloriam. Nos triiimpbabimns hosie superalo, « ubi
tunc rotindi isiius sapientea ridebuntur; ubi avarus,
ubi adulter, ubi impius, obi ebriosus, ubi maledicus
recogiioscentur. Quid miseri pro sua defensione dic-

^ A labe peccati puryatos, His affinia sunt quac

habet Severus de Vita B, Blarimi cap. 15 : Antiaua de-
lieta melioris vitas conversatione purgari H. de Prato.

^ Tangenlur. ^Airo xocvoO , laeti:ia .'«nicieniur.

« Ubi tunc. Clericl ediiio meddose , ubi nunc»

m EPIST. 1 SULP. SEYfiRI, AD CLAUDIAH SORORBM SUAM. 926

turi sunt! Nesclvimus te, Domine, te in mundo csse A dixi : Desiderium peceatorum peribii (Ps, cxi, iO),

non vidimus. Proplietas non misisti , legem sxculo
noii deJisli. Patriarchas non vidimus, sanctorum non
legimus exempla. Chrisius tous in terra non fuit,
Petrus lacait, Paulus noluit prxdicare, Evangelista
non docuit , martyres non fuerunt quorum exempla
seqiieremur. Fuiurum judicium tuum nemo prae*
dixit, vestire pauperem nemo mandavit, «^ prohibere
libidiitem nemo prxcepit , repugnari avarili» nemo
persuasit. Inscieniia iapsi sumus , quae fecimus ne-
scientes. ^

IV. His e conirario ex illo sanctorum choro vel
primus jusius Noe proclamabit : Ego, Domine, et
superveiitiiriim proptcr peccata hominum diluvium
prxdi&ivi, et post diiuvium exemplum de ine prae«

ut isii te agnoscereiil et peccure desinerent. Ego
cuin regia pruiditus essem poteslate, ciliciu super-
jeclo, pulvere subjecio, depositis insigiiibus magni«
iiceniiae meae procubui vestimentis, ut isiis mansue-
tudinis aique bumiliiatis daretur exemplum. Ego
inimicis meis, qui interncere me ctipierunt, peperci,
ut misericordiam nieam isiis probarem imiuindam.
Post hunc Isaias dignus Dei spiritu non tacebit^Ego,
Domine, le per os ineum loqucnie, praemonui : Vcb
his quijungunt domum ad domum (ha, v,8), ut mo-
duin ^ cupiditati imponerem. Ego iram luam pec«
caniibus venisse lestatus sum, ut istos a malefactis
suis, si non spes praemiorum, saliem supitliciomm
formido cohiberet.

bui bonis, ut malis pereuntibus non perirent, ut isti B Vi. Post hos aliosque complures qui doctrinae no-

recognoscerent ei qusc esset innocentibus salus,
et quae pcena peccaniibus. Posl hunc, Abraham H"
delis obsislet : Ego, inquit, Domine, fidem qua hu-
manum in te crederet genus, media fere mundi illius
»iate fundayi. Ego pater gentium, ciijus exempla
sequerentur, elecius sum. Ego Isanc adliuc parvu-
Jum non dnbitavi, Domine, offerre libi pro viciima,
ut isii reco^iioscerent nihil non Doinino praestari
debere, cum me ipsura ne filio quidem unico intelli-
gereni pepercisse. Ego terram meam et cognationem
meam te jubente deserui, ut isiisquoque cssei exem-
pluin nequitias mundi et saeculi peccata deserere.
£go, Domine, te licet corpore, sub imagiue pritnus
agnovi, nec dubilavi credere qiiemvidebam, licetin

bis orficia pnestiteruiit, ipse Dei Filias baec loque*
turiEgocerie excelsa sede sublimis, coelum palmay
terram pngillo contineus (Isa. xl, 12), intra extra-
que diffusus, cunctorum quae gignuntur interior, at-
que oninibus quac movcniur exterior, inaeslimabilis
naturx poiesiaie indnilus, invisibilis aspeciu, in-
comprebensibilis attaciu,ul inter vos ad edomandam
duriiiam cordis vestri et perfidiam doctrinis saluta-
ribus molliendam vesirum minimas existerem, na-
Hci carne dignaius sum, depositaque Dei gloria, ha-
bilum formae servillsassumpsi» ut comiuunicata vo-
biscum infirmiiaie corporea, rursum in consortium
gloriac meae pcr obedientiam praeccpii salutaris adhi-
berem. iEgris infirmisque omnibus saniialem, au-

alla mihi substaniia videreris, ut isti intelligerent G diium surdis, vi«um capcis, vocem ' mutis, clau-

non secundum carnem, sed secundum spFrituni jndi-
care. Huic Moyses beatus obsecundabil : Ego le-
gem, Domine, istis omnibus le jubente tradidi,ut
quos libera fides non lenebat, lex saltem dicta cohi-
beret. Ego dixi : Non adulierabis (Exod. xx, 14), ut
lieentiam fornicaiionis inhiberem. Ego dixi : Di-
liges prosamum tuum (Levit. xix, 18), ut charitas
abundaret. Ego dixi : Doniino soli servies (Deut. vi,
15), ne jsti idolis immolarent vel templa esse paie-
rentur. Ego ne falsa lestimonia dicerentur edixi, ut
istis adversus omue mendacium praecluderero ora.
Ego facta dictaque a mundi exordio, operanle in me
spiriia tuae virtutis, exposui, ut istius^ cognitio prae-
leritorum docirinam tribueret futurorum. Ego le

dis ppdum officia restiiui , ut vos signis coeles-
tibus * permoverem, quo facilius in me atque in
his quac praedicaveram credcretis. Ego vobis coelo-
rum regna promisi. Ego etiam, ui impunitaiis habe-
reiis exemplum, lairunem, qui me sub mortis suas
lempore faiebatur, in paradiso collocavi, ut illias fi-
dem qtii remitti sibi meruerat peccata, sequeremini.
Atque ut exemplo meopro vobis et ipsi pati possitis»
pro vobis ego passus sum, ne dubitaret homo pro
se pati quod Deus pro homine periulisset. Ego
me posi resurreciionem, ne fides vcstra confunde-
rclur, ostendi. Ego in Petro Judxos monui , ego
in Paulo genlibus praedicavi. Nec poenitet. Est fru-
cius bonorum. Opus meum boni intellexeruni, per-

ventorum, Domine Jesu, praedicavi, ut isiis non ^ in- D fecerunt fideles, justi impleverunt, consummaverunt

opinatamesset agnosccre quem venturum ante prae-
dixeram.

V. Post hunc astabit dignus Domini sui David se-
mine : Ego te, Domine, per omnia nuntiavi ; ego
nomini tuo tantum serviendum esse clamavi. Ego
dixi iBeatus vir qui timet Dominum (P<.cxi, i) ; ego
dixi : Exsultabunt saneti in gloria (Ps, cxlix, 5);ego

• Prohibere. Forle eohibere.

^ Coqmtio prater. Hanc eamdem sententiam legas
supra Hist. sacr. lib. ii, c. 8.

' Inopinaium. Sic opiiiiie prima Baluzii editio.
Menduse LipsiensiH , opinatum. Uhi Clericus legen-
dum censebat non opinatus. At lucus emendatione
pon eget.

misericordes ; et magna parsmartyrum,magna san-
ctorum est. In eodem certe et isti corpore, in eodem
fuerunimundo.CurnuIlum in vobis bonum opus, gens
vipereae stirpis, invenio ? Poeniteutiam malorum ve«
strorum nec sab uHima die vestri finis egistis. .Quid
auicm atlinet quod nie labiis adoraiis, si factiset
operibus denegeiis ? Ubi nunc vesirac divitiae, ubi

^ Ctipt(/t(a/t.^ale Cler. eupiditath.

^ Permoverem. Argiiii hic Clericus Baluzium, quod
edidorit promoverem ; sed immerito. Exemplar nam-
que Baluziaiinm rite perhibet permoverem. Id vitio
vertendum Clerici exscriptori , qui sa^pe in fx^cri-
benda Baluzii ediiioue peccavit,ut infra plaribus os-
tendimus.

W AfMMMX A» 0PEB4 SULNGU SBYBH.

booores, ubl poientia, ubi mlre suni voluptales ! A ooDsecraiionis (^rivU^o gaudei. Nan et Cbrlui

NuUam novam in vos mando sejiteiiiiam. Habetis ju-
diclum qnod an(e pru*dixi.

VU. Tunc illud miseris Evangetiata recitabit ; i4d
in UHebras exieriorei, ubi eril fUius el ttridor deuUum
{Uaith. ixu, 15 ; ixv, 30). misori ^uos ista non
permoveiit ! Videbuui auam poBnam el aliorum glo-
riara. Utentur 8%culo, dum leternitate illa qiue sau*
Ciia pr»paraia est non fruantur. * AfQiiant diviiiiii,
auro incuk>eni,dum ibi egentes, ibi inopes deprebea»
daniur. Sint in ssculo divites» dum iu aueruitate
aint piiuperes, de quibus scriptum e«t : Dititet egue-
ruHt ei eeurierunt {Ps, xxxiii, H). Consequenter au-
lem de bonis Sci iptura subjecii : Inquireutes aulem
Dominum non deficient omni bono* Jtaque, soror,

spoDsas virg iiies dioere ecclasiastica aobis permiuit
aucioriias, ^ dum spoosaruiii «odo eas Doinino con-
seerat ei vetat, oaieadens eas f ei maiiiDe babit«raa
apiritale eoonubiuoi qii« subierfugeHnt eanialieoiH
sortiu^n. Etdigne Deo per matrin^iAii cosparatio*-
new ^piriialiteroopulanlur4|U» ejua dilectHMHS eausa
buiBaAa canDubia apreverunt. Jn bis/^uMi mxime
iUud coiDpletur Apostoli : Qui suum udbmrMt De;
umuesispiriuu (\ Car, vi, 17).

II. Grande est et immortale, pene ullra paiuraHi
corpoream, ^ auperare lttxuriam« oi eoncupigceDtiae
spasine.au adolesceniitt facibue aceensaai aniiiH vir-
iute resiinguere , et aiuriiali eonatu viiu genuiD»
obleciaiioais excludere, ei vivere eoDtra biunajil go-

licei nos isti irridcani, licet iios stultos infelicesi|tie U neris legouii, despicere aolatia coiijugii, dulcodioem

eommemorent, fellcius gauduamus op|>robriis guibus
Dobis gloria, iliis |tcena ciunulalur. Nec rideamcis il-
lorura stultiiiaia, sed poiius infelicitaiem doleamus:
quia inier Ulos pars uiagna nosiroruin ei^l, quos si
lucrifacere possimus , augeiur in nobis gloria. Sed
agani se ut volunt, sint nobis tanu|uam geniiles et spedoitifrusv dicii Ueus, ttin d^mo mea et tu mma

conieinuere liberoruDij et quxcumque pr«aeiiiis
vita esse eommoda paesiui pro nibilo spe liituriB
beaiiiudinis ooinputare. Megoa b £c« vt 4Ui, «t a4-
niirabiiis virtus ehi« ei noa iiiimeriio pro «i^uiitt-
dioe laboris sui iDgeuii pramio ^csiiiioU**X)a^

publicani ; nos vero salvos incolumes4|ue iueamur.
Si ilti Diinc nobis dolentibus gaudeiit, dos postea
ia illorom doloregaudebimus.Vale soror cbarissina
ei iu Ckristo dilectissima.

EMSTOLA fl.

\b CAIDEI.

De Virglnitate.

/arum «onHjiaiiiut metiarem jUiia ei ^UsUktt ; «oumm
e^num dako iUis^ et nom defiaiei (iea. xvi, 5), De
qatbus spadonibus Dominus i« fvoiigoUo rep eiH
diceas : ^uni enim apadauee f ui m ^moi £a$tHmeiru9i
prapterrfgHum eislarum (Mauh. sa, it). ilagniia «al
quidem piidieiiias labor« aod ttu^^ ost praniiiu»;
iemporalis cusiodia, sed reoHinoraitio apioraa^st. Ik
bis enim ei beaUis Aposiol a s io a flnea Jonuiiiir» quod

I. QuanUm in coelesiibus beaiiiudinen virginilas G sequaatur agnom quocuflHlue ierii. Quod jta 1
aancia posi^ideal y praeler Scripturaruin tesiimonia,
Ecclesix etiam consuciudine edocemur^ ^ quia ad-
discimus peculiare illi subsisiere meriium cujus esi
apecialiscousecratio. Nam cuni universa turba cre-
dentium paria donagratix percipiat, etiisdem omnes
sacrameniorum benediciioinbiisglorieJitur,iske pro-
priuni aliquid prae cslerisbabeni, dum deillo sancio
et iinroaculaio Ecciesiie grege quasi sanctiores pu-
rioresque hosiiae pro voluntatis sux mcriiis a sancto
Spiritu eligiiiitur, et per summum sacerdotem Del
offeruntur aliario. Digna revera Domino bostia lam
preiiosi animalis oblaiio, et nuilius magis quam suae
imaginis boslia placitura. De bnjusmodi enim A^io-
stoluin praecipue dixisse reor : Obeecro auiem voi.

genduui puto, uullum eis looufli ifloaeles^ Aula ebui-
dendum, sedouoeu «is diviflaniiiiooaBioAiMiD babi-
Ucula reseraiida.

IIL Sed ui iikistritis virginiiaiia meiitUMi <tareo^,
ei quam digna Doo sit maniiestftua inieiiigi |iOfiaii,ii-
liid CQgiietur quod Doaanus eisaluaiiirimslor Domo»
eum propier hutnaDi geneivs aaluieii iievufleia 4^
gAareiurassumore, nou alium quaro aJninaleii aUft-
rum elogeriiy ui buiusaiodi piurimuw aibi pUcere
moDsiraroi, oi iii pudieiiise bonuiD uirique «enN iu-
limaMt. Viiigiiioai maSrem bobuii virgo luaAsunia.
In se viris, ' ei in maire femiois jmelmii 'viifiiMtoiia
exemplum. Quo denonstraiur in uiroqiie ouius ina-
Um integrit^m 4ivimtaiiababm plofliiiidtnom lue*

frati-ett per mitericordiam Dei, ut exhibeatit corpora ruisse, dum Unlum io fliaire luil quidquld f baboboA
vettra hostiam vtrain, tanctamt Deo placeniem (Rom.
XII, i). Possidei ergo virginius ei guod alii habeni
ei quod alii non habeni, dum ct cooimiinem ei pe-
culiarem obtinetgraiiam,ei proprio, uiiudixeiimf

*^ Arjluant div. Geniina sunl quse legunliir apud
SuflTyicioin in if ttt. locr. lib. i, e. %5 : InMant pot-
umiomkut , pretdia excolunt ^ mire 4ucuhani, fl. m
Prato.

i> Quia addiscimus, Mulc Cieric. qua dicimut.

c Dum tponsHrum , eic. ilolsien.4u Appead. cod.
heg,, p. 10 : Dum ia ^)ottsarum modum quat came-
erat Domim^ velat: atiendem^ cte. Pessime^leric.,
taiui ottentat,

^ Supermrt tpatmeanL Beciiua Bolstoo. , <o-

phre Jtammeam. Conlextus restitutionom coo-

in fllio. Scd quid ogo aoiiaago «BeoUe«a sa oubliflae
pudiciliae roeritum revelare, et glorioss boMim «ir«
giniUiiS ostendere, eum 4e boe ce pioroniiio pcr-
orasse doo iiesciam oi qim baaiit wdipqm jiMn Ifeoiio*

firmat.

« Dabo^pudonibut, HffitDeut, Rtflsl., /r^o^lnguii
Boroinus, jfuidonf6u< inaff. I^eeai OMfiripivil Isaiain.
Glericusrontra fldemexemplaris,ut sxpenlias, dabOt
inquit spadoiiibu$Deus,tf(.fff domo, etc. Iiii« Jlolat.,

metiorem a fiiiit quod mm defieieL WnfDifioltler

sacer lextus.

^Eiimmain. ^ oi liotoAeiHDa. Aii ilMeuo» sed

J Uaithau Ug. con Ikkt^^uiAateiar. AloK4bid.,
taiago pro taiitago.

*U EPIST. II aULI^. StWfd, AD CLIUOJAII SOROBCM SUAM. m

simis rationibua coinprobasse, et nulli sapienti in A iinpiore consilimn, anle omnia Berra mandatum.Vo-

dubium venire possit eam reni ma^oria esse merili
quae sit ampiioris laboris? Quis<|u»s enim pudiciiiam
auC nullius praemii aut parvi exisiiniai, ccrium est
ilium aut ignorare aut non voluntarie ejus ferre la-
borem. liide illi semper casiitati derogant qui
eam aut hoq babent , aut kabere coguntur iu-

• - •

▼iii.

lY. Nunc itaque, qooniam, p^tucis licei, tam la^
rem quam meritum integritatis ostendimus, ne rea
qutt grandi virtule consiat, et ingenli praemio desti-
naiur, carere fruciu suo pos^sit, diligentius excuban-
dum est. Quanlum enim ^uai^cumque species ^tf^-
stor ftierit, tanto majore solliciludine cnstoditur. Ct
quoniara multa simt quie iiofto proprio carent, nifi

Jens virginilaiis praDmiiim cDnscqui , aitiplecicrc
mcriium \'iUty ui Uiacasiitasremunerarf possit. Nam
ut viiAin pra'Slai observaiio RMndaiorum, iia eo-
rum c coNlrario generat prxvQritatio mnHcm. Ct
qui per praevaricatioiiem • in niorte Aierit, virgini-
taiis coronam sperare non poierit , neque pudi-
ciiia pnemifim exspectare consticutss inpama.

V^ Tres enini species snnt per quasregni cmlcsiis
possessio introitMr. Pri#ia est pudiciti* , secunda
mundi contem|)ius,tertifl vero jusiiiia ; qnac w (on-
ne«ae ^^nriiiittfn sepossideniibas pr^laiit, ita &i\\%iXi
prodet«e diffkile fnssunt ; duin iinftqvaeqtte eaniYu
>ion prepter se tatitofii, sed propter alia« flagiia^ttr.
lu fnkhu «rgo ^«ritur podieitia ut faciiius «nbsc-

aliaruiB rer«m juventur Auxilio, ut esi mellis tpe- B quatur mnndt OfnKemplus, qu4a nb i44i5 m«tt<tas ton-

cies, quae nisi cerarum custodtii et favorum ceilulis
coffiserretiir^ et ut veritts diicrim nuirtatur, natura-
lem gratiam perdit et subBislere |)er se ipsam non
potest : sicut ct vini «pecics, quod si noii iKMii edo-
ris * Tasis, et repareiis crehris picibus foveatur, ge-
nuinam vinisnaviiaicm amiitit. Atientius erge pre-
videndnm est ne forte et virginitati aliqiHi sint
necessarie, sine qoibus nequaquam fructam «frerrc
sufficiat ; et tantus nihil proderit labor, dum vane
predesse credilnr, quod absque viribus neeessarils
possideiur. Nisi faller eiiiin, ob ccelestis regni |>r8e-
mium piidiciti(e servatur iniegriias quod sine viue
seiern» mertto uemiHcm consequi posse cerimii est.
i£terna vero vita nonnisi per omiiem divinorum

lemni kvius petest qtii niatrimonii nexi4»tis noii tc-
neniur ; nHmdi vero centemptiis exposciifir ut }u^i-
iia eonservetiir, qxiatn difficile impterc possent t)Hi
s»culaHum bonorum ciipid4utibiis et mHtidaoanmi
vohiptfttum nt!gotiis implicantur. Quisquis ergo xm-
dicilue possidei primam speoiem, etMH^m^am, qwaj
est mundi centemptiia, nen olitinei, lene sineoaivrsa
possidet prtmam, qu»iiiifi secundani non 4iabe1, pro-
pler qHnni printa ifnaasiia esi^ Ei ei primam el si!-
ciindem babeat, cui 4ertia, ntm est jusirtia, desfl,
fruslra iaiHN>ai , qtieniam stiporieres du» pr^ptcr
leriitra pr»eipue refuinmtor. (Juid eirim prodcst
propier fnendi 'ContempiMu fmdicitiem habcre, ct
propter qiiod eam habeas non Mbei^ ? Vel ' cui rci

prxceptorum cuslodiaui proutereri potest^ Scripiura € mundum contemnas , «i jnstiiiam , prepter ^ani

dicenle : Si vi$ tn t^itom pervenire^ seria mandala
(Malth, XIX, 47). Yilam ergo iion babet, nisi qui
ctmcta maiuiata legis servaverii. Et qui viiain non
habuerit, coelestis regni non polest essc possisssor,
in quo non morttii, sed vivi quique ragnaUunt.Nihil
ergo virginiias sola proficiet, qu.-e ojelesiis regni
gloriam sperat, nisi et ^ aliud habuerit cui perpetua
Tiia promiititur, per quam (oele^iis regiii praemium
possideiur. Anle omiiia ergo pudicitiain iuiegriia-
lemque servantibus, el cjus remunerationem a Dei
vquitaie sperantibus mandaiorum cusiodia est pree-
cepta, ne gloriosae castiiaiis et coutinentiaB labor iu
irriiuin deducatur. Supra inandalum vel pnjeceptom
esse virginiiaiem sapienscex lege nullus ignorai.

pudicitinm et propter ^iiam niundi coiilenrptum ha-
bere te cenvenii, non cueiHdias ? qoia ut piima >^-
cies pro|>ier secmidam esi, iia et prima ta secunda
propier tertiam ; qu« «i non fuerit, nec prima nec
secundaproficiei.

VI. Wcis forsii:»n : hoet me ergo •qutd sH jtrrtiila,
ui eam si cognoverim, facilita imf iere sefficiam.W-
cam tibi hreviier nt valeo, et verhorum iHnr simpli-
citaie commuiiium ; qvia causa de qua agirmis la-
lis est , qu« dieertiorihus facundl^^ sermontbtm
nequaquam debeai ohscura^s, sed simfrrirciirt-is irlo-
quenliae narrationibus pandi. Res e>nim immftmslti
commune necessariR, cnmmuni debet sermone mon-
sirari. iuetiiieergo non aliud eslquam non peccare ;

Apostoio dicente:i^£ virginibus aulem prceceptum Do- ^ iion peccare «ntetn esi togis pra*cepra servare. Prae-

mini non hubeo, consilium auletn do (I Cor, vii, 25).
Cum ergo obiinend;e virginilalis consilium dat, non
pra:ceptum,$upra mandatum et (uraeceiUum eam esse
professas esl. Quicumque ergo virginitaicm servanfi,
roajus quatu prxceptuin csi faciunl. Tunccnim pro-
dertt anrplicis fedsse qtram jrissum csl, si quod jus-
stim est Te^Cei^is. <^ Njm quomodo plus fecisse gloria-
beris, ai-miaus aiiquid non feceris? Cupiensdi^inum

* Vam. Malim cum Holst. va» : apud qoem paulo
post IrgitUr rebus nec^ pro rirt^ns ntc.

^ Almd hab, Holst., t//iid hab, Mox tbid., fminda-
iarum suni cusiodiendu preBcepta.

« Ex lege, licciiw, quem Holsi. tt legeni.

* Namquomodo si minus aliquid non feceris?

cepiorum vcro oijservaiio duplici gencre cnsiodfrur,
ut iNihii eornm quae proliibenlur-facfaSjCi cinianqdaB
jttiientur implere coniendas.floc esrt quod dicft Psal-
mtsta : Recede m malo,etfacbomtm{p8. xxxm, n).
Noloenim in hoc putes cousiare jusiiiiam ut mulum
non facijs, cum et bonum noo faceie maliim sit,iei
in utroque lcgis prapvaricaiio coniineinr : qnoniam
qui disit : Becedeamalo, ipse dixit, elfac bonum, Si

Haccapudflolsleniiim Incm^iosu'? cvscriptoromiserii.
PanlotKist ihid. perperam. remuneraiio mnndatorum,

e In moriefuerii, Legendum ^vKretur <;um iiolsie-
•nio, in moHem fuerk deputtnus,

^ 'CHt r»i. »lc ejrtthE. ; id esi, cui lono ? M B<;ut
^mtrmgs nnmtfj e&M,

231 APPENDtX AD OPERA SULPICII SEVeftL m

a malo recesseris et non feceris bonum, iransgressor A non fcceris, cum scriptum est : Quiumvenam legem

es lcgis, quae nou tantum in roalorum actuum abomi-
natioue, sed etin bonorum operum perfectione com-
pletur. Neque enim tibi boc solum prxcipiiur ut
vestitum suis non spolies indumentis, sed ut spoli.itos
operias luis ; neque ut habenti panem non auferas
suum, sed ut non hal>enti tuum libenier impertias ;
<> neque ut solum pauperem suo non pellas hospitio^
sed ut pulsum et non hahentem recipias tuo. Prae-
ceptum enim esl nobis flere cum flentibut {Rom.
III, 15). Quomodo cum illis flemus, si in nullo eo-
rum necessiiatibus participamus, nec aliquod eis in
his propter quas lacrymanturcausis, prasbemus auxi*
lium ? Neque enim fleiuum nostrorum Deus infru-
ctuosum quaerit humorem ; sed quia lacrym» dolo-

servaveritj offenderit autem in mo, factu$ est omnium
reut {Jac. ii, iO). Adam enim semel peccavit, et
mortuus est. Et tu te vivere posse existimas illud
saepe commiliens quod alium, dum semel perpe-
Irasset, occidii ? An grande illum commisisse crimen
putas unde meriio ac juste damnatus cst ? Yideamus
ergo quid fecerit. Conini mandaliini de friictu arborls
edit. Quid ergo ? Propter arboris fructum Deus houii-
nem morle multavii ? Nou propter arboris fructum,
sed propter mandati contempium. Ergo non agiiur
de qualitate peccati, sed de irausgressione mandati.
Et qui dixit Adae ut de arboris fructu non ederet,
ipse tibi praccepil ut non maledicas, nou mentiaris,
non detrahas, nec delrahentes au8cultes;ut omnino

ris indicium sunt, vult te ita alterius angustias sen- B "on jures, ut non coiicupiscas, non invideas, non

tire ut tiias. Et quomodo tibi, in tali tribulatione si
esses, subveniri cuperes, ita alteri ipse siibvenias,
propter illud : Quoscumque vultit ul faciant vobit kominet
bona^ ita etvot facite illit {Matth. vir, ii). Nam cum
flente flcre, si nihil, cum possis flenti conferre, con-
feras, subsannationis, non pietatis iiidicium esi. De-
nique Salvator nosier cum Maria et Marlha Lazari
sororibus flevii, et immens£ misericordi® afiectum
lacryuiarum conlestatione monstravit. Et verae pie-
tatis indicia mox opera subsecuta sunt, cum susciia-
lus Lazarus, cujus causa lacrymae funduntur, sorori-
bus ^ vivus redditur. Et hoc fuit pie flere cum flenti-
bus, occasionem fletus auferre. ^ Sed quis potens ?
inquies. Sed nec libi aliquid iinpossibile imperatur.
Implevit omnia qui quod potuil fecit.

VII. Sed, ui dicere coeperamus, non sufficere
Christiauo a malis se abstinere» nisi etiam bonorum
operuni ofiicia perfecerit, illo vcl maxime testimo-
nio comprobatur, qiio comminalur Dominus a^terni
ignis reos forequi, quamvis mali nihil ge-»serint, non
fecerint omne quod bonuin esi, dicens : Tunc dicit
Rex his qui ad nnittram tunt : Discedite a me, male-
dicti^ in ignem cetemum^ quem prceparavit Pater meut
diabolo et angelit ejut. Esurivi mtrti, et non dedistit
mihi manducare, et reliqua ( Matth. xxv, 41 ). Noii
dixit, Ditcedite a me^ maledicli, quia homicidium^ quia
adulterium^ aut quia (urta (ecittit ; '^ sed quia bona
non feceruul, condemnaniur. Hi aeteruis gehennse
suppliciis addicuntur, non quia quaeprohibiia fueraiit

sis tepidus, non sis avarus, ut nuUi malum pro malo
reddas, ut pro calumniantibus et persecutoribus tuis
ores; ut percutienti maxillam, alteram praebeas; ul
in judicio saeculari non litiges; ut si quis tiia auferre
voluerit, gratanter remittas ; ut nec iracundiae iiec
zeli livoris malum iutra pectus admitlas, ui crimen
avaritia: fugias, ut omnis jactantiac ac superbiae ma-
lum caveas, et huinilis ac mitis Christi exemplo vi-
vas; malorum consortia in lantum devitans, ut cum
fornicatoribus autavarls, aut maledicentibus aut in-
vidis, aut dctrectatoribus aut ebriosis, aut rapacibus
cibum non capias. Quem si in aliquo contempseris,
si pepercitAdae,parcet et libi ? Iinmo illi magis par-
cendum fuerat, qui adhuc rudis et novellus erat, el
C nullius ante peccantis et propier peccatum suum
morieiitis trahebatur exemplo. Tibi vero post tanta
documenta, post legem, post prophetas, post Evan-
gelia, post aposiolos si delinquere voIueris,quomodo
-indulgeri possit ignoro.

Vlil. An tibi de virginiiaiis pra*rogaiiva plaudes?
Memenio Adam et Evam virgines deliquisse, nec
integritatem corporis profuisse peccatitibus. Virgo
qux peccat, Ev.^e, iion Mariae comparanda est. Non
negainus in prxsenti teinpore reniediuin pceniren*
tiae ; sed horlamur magis praemium aperare debere
quam veiiiam. Turpe est enini delicti indulgeniiam
postulare quac palmain virginitatis exspeclant, ei
illicitum aliquid incurrere quae se etiam a licitis
castraverunt. Licitum quippe est matriinonii inire

admisissent, sed quia quae praecepta fuerant implere ^ consorlium. Et utlaudandae suntquaepropierChristi

noluerunt. Unde adveriendum est quam spem habere
possint qui adbuc aliqiiid eorum faciunt quae prohi-
bentur, cum etiam illi rei sint qui non fecerunt quae
jubeutur. Nolo enim tibi in hoc blandiaris, si aliqua

* Neque ut tolum. Leg. cum Holst. Neque tolum
ut. Et paulo an te ipo/ta/tfm pro tpotiatot : ui respon*
deat snperiori vnci vettitum.

^ Vivut redditur. Vivus omittit Holst. Et sane
redundai. Antea namqiie suscitaius hahetiir.

« Sed quit potens ? injuies. S»'d nec. Holst., Sed
quasipotens, iuquies, jecit. Verum nec tibi^ etc. Quaui
"quideui leclionem hic restiiutfiiiiam nutlus dubito.

d Sed quia bona. Ante bxc verha lcg nius apud
Holsienium : non enim quia malum fedssent^ sed ffuia
bonum non fecerant^ etc. Uaec vero imprudeuler luisse

amorcm et coeleslisregni gloriani copulam conlemp-
seiuiit nuptiarum, ita dafniiandae nou sunt qua:
propler ® iucontinf^ntiui voluplaiein, nondum Deo
devotae, remedio apostolico abutuntur. ' Ergo, ul

oinissn in exemplari Baliizianu suadent quap mox in
eauidem sententiam occurruut : nvn quia qno! prohi^
bita.... sed quia, ete.

« Inconiinentice. Sic recte Baluz. Corruple Uolsi.
innoceniicB.

^ Ergo^ ut dix. Pessiine Clericus : Ergo, ut dixi»
uius, quas connubia licita, ut illiciia^ spernunt, ejusmo'
di uutem si jnrent^ si maledicant^ si cnpidas in alienitf
ti delrahrntes prvbanlur audire^ si molum pro malo
reddantf si avaritias in propnit incurrant crimen, etc.

K6 EPIST. 11 SULP. SEVERI, AD SOROREH SDAM. m

diximus, qiise connubia deserunt, non iUicila sed AcuinqueomniiimmembrorumstanCtificationepnrgaia,

liciia speriiunt. Ejusmodi autem si jurent, si maledi-
cant, si drirahani, si detrnhentes prdbantur audire,
si maluni pro roalo reddant, si cupiditaiis in alienis
vel iivaritix in propriis incurrant crimen, si zeli, si
livoris vencna possideant, si conira legalia et aposto-
lica instituta indecens aliquid aut loquantur aut
cogitent, si in carne placendi studiocompt» et ornaix
procedaiit, et aiia qu;e Heri solenl illiciie raciant ;
quid proderit eis sprevisse quod llciiit, et exercere
quod n<'n licet ? Si yU prodes&e tibi quod licita con-
tenipsisii, vide ne quid eorum quie non licent fucias.
StuUuin est enim timuisse quod minus est, ct non
limere quod inajus est ; aut ab iis non viiari qus
pnihiWentur, * quae sublerfugerintquai concedunlur*

et lingiia tantuinmodo peccet, aut bl.ispbemety aut
tesliuioniuin falsum dicat ; numquid liberabunt om-
nia membra unum, aii propter unum judicabuntur
etc:ctera? Ergosi nec alioruin membrorum sanctifi-
catio proderit, cum in uno sit vitium; quanio magis
si diversorum flagitio pcccatorum ouinia corrum-
paiitur, unius nihil proficiet imegritas I

X. Unde quxso to, virgo, ne in sola tibi pudicitia
blandiaris, neque in unius membri integriiate con-
fidas; sed secundiini Apostolum soli I)eo conserva
corporis sanciitatem. Mnnda ab oinnihns ipqnina-
mentis capul ; quia criinen esl illud, post chrismalis
sanciificationem , aut croci aut alterius cnjnslibet
pigmenti fiico vel pulvcrc sordidari , aut auro aut

Dicit euini Apostolus: Intwpta cogitat quw Deihunt^ B 8**minis vel ciijuscnmqiie terrenae creamrae sp«*cie.

quomodo placeat Deo, ut sit $ancta corpore et spirilu
(1 Cor. VII, 54). Quas Dei sunt^ iiiqiiit, cogitat ; non
qua» sxculi, nou qngc honiinuin, scd quas Dei sunt
cogitai. Qux sunt ergo Doinini ? Dicil Aposiolus :
QwBCumque iancta, qua^cumque amabilia^ quwcimiue
bona; fanuie^ ti qua virtus, si qua lam diiciplinm
( PliHipp. IV, 8 ), ista sunt Doniiniy quae sanct:u vere
apostoiicae virginesdie noctuque ineditantnret cogi^
taiit. Dci est eiiain regnum coelorum, Doniini est le-
surreciio moriaorum, Domini est immortalitatis
incorrupiio ; ^ Domini est splendor solis, qui sanctis
proiuittiiur : Domini sunt plures iterum in coelesti-
bus niansioneSy Domini est frucius trigesiuius et
sexagesimus et cenlesimus. Hsec cogitmt, ei quibus

Grandis quippe divina* gr:itix conlumelia esi, mun-
dani ct sa^cularis ornaniemi pnelatio. Munda fron-
tem , ut bnmana non divina opera erube>cat , et
illain coitfusionem recipiat quae non peccainm , sed
Dei graiiam parii,Scriplura divina liicente : tn con-
fusio adducem peccaium , est confusio adducens gra^
tiam Dei (Eccli, iv, 25). Munda Gollum, ' ui non
auro texta capillis poriet siispensa nionilia, sed po-
tius illa ornamenla circumferat de quibus Scriptura
dicit : MiserUordia ei fides non deficient a te : suspende
auteni iUa in cotlo tuo (Prov, iii, 5). Munda oculos,
dum eos ab omni concupisceniia retrahis, et ab in-
tuilu pauperum numquam avertis, et ab omnihus
fucis liberos ^ ad ea qu:» a Deo sunt fact.i ciistodis.

possiiit operibus promereri quae Domini sunt, cogi- C Mnnda linguain a mendacio, quia o$ quod mentitur

taut. Doinini est etiani lex novi et veterisTestanienii,
in quibus ^ ejus elogia sancta refulgent : qux si
virgines sine intermissione meditantur, quie Domini
suni cogitant, et impletur in eis propheticuin illu«i :
Fundamenta mterna super terram solidata^ et mandata
Donuni incorde mutieris sancloi (Eicli. xxvi, i4).

IX. Sequitur, quomodo placeat Deo. Deo, inqiiam,
non huminibus. IJt sancta corpore sit et spiritu. Non
dixit, ut sit tancta membro aut corpore tantum^ sed,
«1 gil sancta corpore et spiritu. Meuibruin enim una
corporis pars est, corpus vero omnium compago
■einbroruni. Guin ergo dicit ut sit sancta corpore^
omnibus membris ^ eam sanctificari debere tesia-
tur: quia non proderit sanctiticatiocaeierorum mein-

occidit animam (Sap. i, ii); a detraciione, a jura-
mento, ab adulatior.e, a perjurio. Nolo pracposlernm
ordinem puies qiiod pi iiis a juramenio qnam a perju-
rio rniguain dixi dehere mundari : quia tunc perju-
rium facilius effiigies, si in loio non jnres. Iniplealur
^ in te illa sententia : Cohibe linguom luam a malo ,
etlabia tua ne loquaniur dolum (Psal. xxiii, 14). Et
meinor esto dicenlis Aposioli : Benedicite et nolite
maledicere (Rom. xti, i4). Sed et i<Iud crebrius rc-
cordare : Videie ne quis malum pro mato reddat alicui^
neque maledictum pro maledicto ; sed e conirario be-
nedicentes^ quia in hoc vocati estis ul benedictioneni
hasreditaiis possideatis (\ Pet. ui, 9). Et illud : Si quis
autem verbo non offendit fratrem , hic perfectus est

broniin, si inveniatur vel in uno corruptio. Non erit D (Jac. m, i). Ncfas est eniin ut labia illa quibiis Do-
sancta corpore, quod ex omnibus constat mcmbris, minnm confiteris, rogas, henedicis et laudas ; alicu-
quae vel unins fiierit coiiiquinaiione polluta. Sed ut jus polluaniur sorde peccaii. Ncscio qua conscientit
quoddicomaniresiiusetlucidiusfiaty/ csto, sit quae- ea lingua quis Domiiium rogat , qua aut mentitur.

<> Qnw subterf. Holst., si subterf. Mox ibid. post
Apo^tdi verba, noniiulla interpolata noscuniur.

^ Domini est sptendor sotis, qui, etc. Apnd Gleri-
Cum leciio malc interpiincia el inendosa : Domini est
iptendor^ sotis quce sanciis promittuntur. Res icit eniin
auctiir ad Matth. xni, 45 . Tune justi fulgebunt sicut
tot in regno patris eorum,

« /n qtiibus ejus. I^i*g. cum Ilolst., in quibus ORis
ijus.

^ E'm sanct. Male Gler., Jam sanct. Mox Holst.,
Etjam non erit sancla corpore.

* Eito, sit qutecumque. Gler. perperam pro more

Pateol. XX.

suo : quoicumqne sit. omisso eilo, Et mox : Ergo iine
aiiorum... Qnanio mtigii,

t (Jt non auro texta.., monilia. Gler. corrupte : ut
non aurea testula capillis portet et suspensa nionilia.
Mox UoUt., suspende autem itla in corde velut in cotlo
tuo.

K Ad ea quoe a Deo sunt facla custodis, Ila exem-*
phir Balnzianuin. qiiod Gler. exseripsit infidiis : ad
ea quce Dei sunt faclis cnstodis. Sed magis plaeet
hujii»niOiii Hoistetiii ieciio; et ab omnibus fucis tibe*
ros, eaqna: a Deo facti snnt sinceritate cusiodias.

^ In te. Ua:c omiltit Gler.

APPBNDIX AD OPERA SULPICn SEYEIU. ? f 5t

aat maledicit, lul detrahit. Lahia snncta cxaudit J^ nes enim permanserunt ; hl seqnnntur agnum qnocum"

Doiniiiufi , et ipsis annuit cito precibus quas lingua
inimaculata * pronuntiat. Munda aures , ut nonnisi
sermonibus sanclis et scriis auditum prxbeani, ut
num<iuam obscena aut turpia aut saecularia verba
suscipiant, aut tion aliquem de atiero audiantdeira-
beiilem, propter illud qiiod scriptum est : Sepi aures
tuas spinis, el noH audire tinguam ntiiuam {Eccli.
ixviii, 28); ut cuin eo hal)ere piriem possis, de quo
dicilur, quoniam auditu et visujustus erat (11 Petr. ii,
8), Ik>c est, nec auribus nec oculis delinquebat.
Munda niaiius , ne pomctce ad accipiendum sint , ad
dandum autem collectije (Eccli. iv« 56) ; nec ad ferieii-
dum paralsD, sed ad omnia misericordise et pietalis
opera satis proinpiae. Miuida pcdes, ue laiam et
spalio^am viaiu pergant qux' ducil ad spleiidida sa^*

que ierit {Apoc, xiv, 4), attentius considerarc debe-
mus, ei animadverlere si solius integritaiis ac puJi-
citim* inerito isti diviiio comitatui copulenlur, et per
omnia coeiorum tabernacula discurrant, an et afia
sint quibus adjuncia virgiiiitis tanl;e beatiiudinis
gloriain consequatur. Sed uude hoc scire poterimtis?
De seqiieniibns, nisi fnllor, in quibus scripinm esi :
Hi empii sunt cx onmibns primitiai Deo et Agno, et /n
ore ipsorum non esi inventum mendacium ; sine macula
$unt ante thronum Dei ( Ibid, ). Yidcs ergo quod
non iii uno ^ inntum menibro doniiiiicis rcfrraiitnr
inhoirere vesiigiis , sed iili qui pnrter virginit.nem
ab omni cogita.iioiie peccaii immacuiaiaiu ge^^serint
vitam. Idcirco vcl maxime virgn nupifas spornat, nt
duin seciirior est, faciiius, quod eiiam a nubenlibos

culi ei prcliosa coiivivia, sed ad arduuiii iiiagis et B quaritiir, ab onini se dclicto cnstodiat, et univcrsa

aagustttitt gradiantiir iter quod lendit ad ca^lum;
quia scriptiJin est : Iter rectum (acite pedibus ve^tris
{Prov. IV, 26; Isai. lvii, ii; lxii, iO). Agnosce tibi
a Deo artiljce non ad viiia, scd ad virlulcs membra
formata; etcuin uoiversos arius uiunduveris ab onini
sorde peecati «t toto fu<ris sauctificata corpore, lunc
tibi castiiatein inteiiigiS profuturam, etcum liducia
^lm^im virginitaiis exspecta.

XI. Quid sit sancta esse corpore breviter qntdem,
aed pleiie eiposuisse me arbitror. Nunc qu«(i seqtii-
tur, et spiiUu, iiosso debcmiis, bocest, utqiuni opere
uefas est licri, nec cogiiaiioae conciperc. llla eiiiin
estsancta tani corporequaiu spiritu, qu;c nec meiite
nec cariie delinquit ; sciens cnim cordis esse specu-

legis mandata perficiat. Nam si non nnbat, el ea
Dlhilominus faciat a quibiis et nnptne esse jubenlar
imniunes, non nupsisse quid proderit ? Et qtiamquam
nulli christianorum peccare liceae, et omnes qui-
camque spiritalis lavacri satictilicaiii^ne pvrgantur,
immacntaiamdecurrerecoriveniai viiain, ul Kcclesix,
qusi sine macula, sine rugay sine atiqno vitio hujus"
modi csse de^ciibilur {Ephes. v, 27), possint visce-
ribiis intiniari; nialio m:>gis hoc virginem implere
iKC^^se est, quam nec niarfii nec filiorum ncc alle-
rins necessitaiis causa prohibet, qnoininiis divinam
Seriptiiram perflciaiy nec, si qua peccei, poierli ex-
cusatione defcndi.
Xll. O virgo, serva propoSitinn libi magno prsrKo

latorem Deum, ei idcirco Siitis agit ut omni inodo C d^stinaium. Pr.TcIara est apnd Dominuin virginilalis

etiam aniinum cum cor|)oro iuundum habeai a pec*
catOy scions scriptum c^seiOmni custodia custodi
cor tuum {Prov. iv, 23). Et: Ita enim diligit Dominus
$ancta corda, accepti suut autem ei immaculati {Prov,
XI, 20). Et alibi : Beati mundo corde^ quoniam ipsi
Deum videlfunt (Matth. v, 8). Uood de illis dici arbi-
tror, quos conscientia in nuUa redarguil culpa pec-
catl ; de quibus et Joannein in epislola dixisse reor :
Si cor nostrum nosnon reprehendit^ fiduciam habemu»
ad Dcum; et quascumque peiierimus accipiemus ab eo
(IJoan. 111,2 i). Nolo existiines te peccaii crimcn
fugisse, si voluntatem non sequauir eOecius, cum
scriptum sit : Quicumque viderit niulierem ad concu-
piseendum, jam nuBchatus est eam in corde suo (3fatt.

f t pudi<'itix virtusy si non aliis peccniorum et macu-
laruin lapsibiis innrmetur. Agnosce statnm lonm,
agno^ce locum, agnosce propositum. Chri>ii spon^a
dieeris. Yide ne qnid indignum ei cni de^ponsata
videris adtnittas. Cito scribei rcpndiom, si fii te vel
unum viderit adulierium. Qiixcumqiie ergo huma-
norum sponsaliorum pignoriiHis ^obarrhatur, siatim
a domeslicis, a familiaribus, ab amicte sponsi soliicite
a« diligenier leqoirit et iiervulis , quales jnTenis ha-
beat mores, quid potissimum diligat, quid accipiai,
qim nsu vivat , qua se consuetiidin« regat, quibus
utatur da|iibus, in quibus maxime rebus delectetur
et gaudeat. Qu» cum didicerit, ita se in omnibot
temperat ut sponsi morihus sonm obscqoium , stia

Vy 28). Ne dir^s : Cogiiavi quidem, sed non perfeci ; D jocunditas, sua dilectio, sna diligentin, sua vita con-

quoniam eriam concupisccre nefas est, quod fieri
crimen csi. Unde el beaius Petrus prxcipit dicens :
Animas vestras custi/icale (I Pet. i, 22). Qoi si nnllain
animx consiuprationem nosset , uec casUlicari cain
desiderasset. Sed et illum locum quo continctur : Hi
iunt qm $e cum mutieribus non coiuquinavernnt, virgi-

« Pronuntiat. Clerico magis placuil nuntiat. Paulo
post idcm rescribere inaluit serm. sanctis et veris,
secus aiqbe babct exemplar Baluzianinn, quod nobis
repra*.seiitat. Ilaoc tamen postcrioniin lectioiieiu
eshibei, eiiam llolsi. Mox vero itenim Cler. cum
Holsl. , aui atiquem de attero audiant derogantem.

^ In umo takium membro. Cler. , In uno virgines

cordet. <^ Et lu qnoque qu» Christiim sponsnm ba-
bes, a donieslicis, et rimiliaribus ejus, sponsi tut
mores interroga , cl sirenue ac solcrlcr inquire in
quibus prxcipue deleciatur, qualem in te coinposi-
lionera vesiium diligat. Dicai tibi ejus f.imiliarissi-
mns Pclrus, qui ni c niiptis quidem corporalem, sed

t. m. Scd imporlunein lcxium illiid virgines. Vcrbuin
«nim referantur qtiod seqiiiiur, ad eos respicit de
quibiis ioquiiur precedcns lextiis Apocalyplicus.

<: Obarrhatur. Ilolst., subarrhatur.

^ Et tu quoque qum. liclativiim quce omiitit Clor.
€t sic iinprovide locuiii effert : £l lu quoque Christum
spoMMum hahas* A domasU

W EPIST. II SULP. SBY£m , AD SOROAEM BUAM. tS8

spiritalcm permiitit ornatum» sicut in Episiola sua A spiriialibiis eniundetur. Nulla in ea malitiae, nulla

scribil : Mttliere$ simUiler Bubjectw viris $ui$; ul $i
qui non credunt verbo^ per mulierum conversaiionem
$ine verbo lucrifiantf contiderantes in limore castam
conversaiionem vestram : quarum $it non extrin$ecu$
eapillatura, aut circumdatio auri, aut indumenti veilt-
menlorum culiu$t sed qui absconsus est cordis homo in
incorruptibiUtate quieti et modesti spiritus, qui est in
con$pectu Dei locuple$ (1 Pet. iii, i-4). Dicai ei alius
apDStolus bealiis Paulus qui ad Tinioilieum scrilKiiis
eamdem fidelium reiuinaruin disciprmnni lcslalur :
Muliere$ siwiUter in habiln ornaio^ cum verecundia et
$obrietate ornantes se, non in tortis crinibus, aut auro,
aut margaritis^ aut veste pretiosa ; sed qnod decel mu -
lieres, promittentes castitatem per bi.num conversutio-
nem (I Tim. ii, 9, iO).

XIII. Sed forsiian dicis : Cur b:cc apostoli virgi*
nibus non jtisberuiil? Quia non necessarium jiidica-
baut; ne taiis virginibus commouitio poiius iojuria
quam emendntio viderelur. Sed nec eas uniqu:un
tanix temeriiaiis fore credidissent, ul ncc nupiis
qiiidein roncessa carnalia oruaiiient!) et terrcna
pnrsumercut. Revero ornare se et coinponcre virgo
debet. Nam quomodo s onso suo piuccre poierii,
nisi composita et oriiala proccsserit? Oriielur pl.ine,
sed inierioribus oniamenlis, et spirituuliier , iion
corporaliter, componalur; quia Dominus noii cor-
poris, sed aiiimx decorem in illa desiderat. Crgo
et tu qaxcumque animam tuam n Deo diligi et iuha-
bitarl concupiscis , omni eam diligeiitia ^ come et

doli macula relimiuatur. Et ne quando maie redoleat
odore peccati, unguento suavissimne sapicntiae et
scienliae perfundatur.

XiV. llujusiiiodi Deus quaerit oriuitum, et animam
taiiter composiiam concupiscit. Memento le Dei
filiam dici, secundum iiiud:Audt, filia^ et vide (PsaL
XLiv, il). Sed ei tu ipsa, quotiescumque Deuin pa-
trcm noukinas, Dei te filiam esse testaris. Ergo si
lilia Dei es, vide iie qiiiJ eorum facias qu« Deo patri
iucongrua sunt; sed agc omnia quasi Itlia Dei. Co-
gnosce quouiodo bujus se sxculi nobilium lilix ge-
rant, quibus assueHcant moribus , quibusve se disci-
pliiiis instituant. Tantu in quibusdam verecundia
cst, tanta graviias, taiiia inodestia, ut caeterorum iio-
B minum ritum intuiiu Iiunianae ingenuitatis excedanl,
f et nequaquam boiicstis parentibus suis per lapsuni
suum iiifamiae iiotam inurant, aJterara ^ibi quodam
inodo inler bomines consuetudiuis facientes natu-
rain. Et tu ergo originem tuam respice, genus io-
tucie, gloriam nobilimtis adverte. Agiiosce le iion
bominis tanlum es^e, scd cl Dei (iliaiit, ct divina;
iiaiiviiatis nobilittte decoraiam. Ita le ei^bibe ut iu
tc coelestis nativiias paieat, et ut iiigenuitas divina
clarescat. Sii in te nova gravitas, lionestas adinira-
bilis, stu)>eiida verecundia, mira paiientia, viiginalis
iiicegsiis, et s vera^ pudiciiiic babiius, sermo seniper
modestus el 8U0 iu tempore proferendus; utqnisquis
te viderit admirctur et dicat : Qux bxc nova ioter
bomines gravitalis paiicutia est , quae pudoris vere-

spirilualibus indumentis exorna. Nibil in ea indeco- C cundia, qux bonesiatis modesiia , qua^ maiuritas?

ruro, nibil foedum apparcai. Resplendeat auro justi*
tix,et gcmmis refulgeat sanctiiatis, et pretiosissiino
margarito pudicitiae coruscet : ^ pro bysso et serico,
misericordiae et pietaiis tiinica vestiatur, secuudiim
quod scriptum esl : Induite vo$ ergo $icut electi Deif
sancti et ditecti, viscera misericordio!, ^ benignitotem,
kumiUtatem, etc. {Colo$s. iii, i2). Non ceruss;e aut
alteriiis pigmenti decorem qua>rac, sed innoccntiae
simplicitaiisque candorcm babeat, roseum vcrecuu-
dis colorem ^ et pudorem ruboris pudorisque possi-
deat. « Ccelestis abluaiur nitro doctrinac, et lumentis

Non est ista bumaiia iiistitutio, nec disciplin» mor-
talis. Coeleste iiiibi aliquid in lerreno corpore reful-
gct. Puto quod babitet in qiiibosdam honiinibus
Deus. Ei cum te ^ iiliam Cbristi esse cognoverit .
majori stupore tencbiiur, ei cogitet qualis ille sit
Douiiuus ciijus talis anciila est.

XV. Si vis ergo babere parieni cum Cbristo ,
Cbrisii tibi exemplo vivendum est, qui ab oinni ma-
litia el nequitia iia fuit extrancus, ut nec inimicis
quidem viccm redderet, quiii poiius et pro ipsis
* orarct. Nolo enim iit eas animas Cbristianas cxis-

«€oifte. SicrecleDaluz.IIoIst., compone. MaleCler.,
eompie; qiii pauloaute scribit habitari pro inhabitari.

^ Pro bysso et serico misericordia^. Ilic incauliis
exscriptor apud Clericum ouiisit. Qii:e voro statim

In Hieronymolatidati Yictorii l.c, lavamentis.U.iWm
timeii cuui eodc!in Cotclerio lomentis, quod et luagis
acredii edito Baluziano. M<ix ineiidisenpudClericum :
Nullns in eo mal.; el paulo post : Sed et tuiipsa.

etfieUsfh tunica vestiatur, viliose apiid Baiuziiim re- .. ' Et nequaquam facienies. Jiire litc mendiim

peiiia ante illa pro bgsso, etc, pracieriimus, Uolste- ^ suspicaius est Clericus. Lcge igitur cum liolst., ei ne
nianuiu exemplar sccuti. quam... stndeant facere.

c Benigwtatem. Gr., ^^pyjaTOTUTa. Sed Cler. boni- s Vera;pndii'itice.Per![iernmC\cr.vita'pudicitia*mn'

tateni iotrusit; qui et inox : iVo/i decorem aUerius
pigmenti qneerat; vocolis cermmani pri teniiis^is.

' Kt pudorem ruboris pudorisque possideat. Sic ct
apud flieron. Mariani Victoni loui. iX, pag. 55. 11.
Sed le{!Ciiduiii ciim Ilolst., ei pnrpureani r. p. p.

* Cwlestis nbluahtr nitro doctrince, et lumentis. Iia
iiiiieae<liiio6ilitzii aiin.i678, Miscell. lili. i, p. 549,
^am \\rSR ociilis liabeo : ut proinde mirari suboat,
Uk e»dem «'dilione lei^isse (^oieleriuni Momnn. Eccl.
Gr. tom. II, pa^'. 541, ahutaiur ei lameniis : quod et
legisse perbibctur Cloiicus. lUoc veroansam arripit
idem CtOelerius eoAJkciendi It-geiMtum es»e abluatur
athmenik. Caeterumiiuist. bal<et rte/efft et lanuntie ;
quod posierius minusfortecougruit^riioeiNiMiifedir.

nullis(|ue iuleijectis : Ifon est ista humam iasiitutiO'
ne disciplina mortalis.

^ FiUnm ChrisU. Sic item babet llieron. Viclorii
tom cii. p. 56 b. Veruui ex iiolst. enionda famuiam
ChribU. Rcsiit'itioiieoi contirni:>iit, i|ii:i; inox sequuu-
lur : quaUs hit Ule Dominus, cnjus taUs anciila est.

i Oraret. Cler , rogabat : qui et mox cdidit cootra
siii (xeinplans fidem : loio corde conscientisB , coram
Dei lestimonio : rnin tainen optiine fc babf^ai editio
Baliiziana; scrlicel, loto corde et conseieniim.... testi-
monio ... coram Deo^ etc. HescripMSScH ilic saltcni ,
lU liat)et llolsiei.ii eveniplar, ubi Irgiinr: toio corde
et amscientia roram Dei lesiimonio.

t59 . APPENDIX AD OPERA SULP. SEVERI. S40

times esse, quae aut frntres aul somres non dico A illis in miiiorihus praeferant quos sibi in mnjoribiis

oderunt, sed qiix proximos to(o corde et conscien"
tiae curam Deo lesiimonio non dilignnt, cum dhris-
lianis (ilirisii siniililudine iniinicos eiiain amarc ne-
cesse sit. Si sanctorum cn|»is babere consorliuin, a
maiitiac el neqiiitiaccovitatii pectus einunda. Nemo
te circumveniai, nenio failaci sermone seducai. Non-
nisi sanctos et jusios et simpiices et innocenles et
puros coelestis aula <^ siiscipiet : niilliim apiid D 'um
locum habet maliiia. Ab omui nequitiaetdolo mun-
dum essc necesse esi qui cupitregnarecuinChristo.
Mihii tam conirariuiii , nihil tam exsecrabile Deo
quam aliquem odi^se, alteruin veile vel laedere ; ni*
hii tain probabile qiiam onines aniare. Quud Pro*
phet;i prospiciens teslatiir dicens : Qui diliyitis Do-
tiimum, odile ma/Hm(Psa/.xcTi, iO).

XVI. Vide ne vliquain hnnianani gloriam diligas ,
^ ne et tua ponio inter illos compuieiur quibus dic-
lum est : Quomodo vo$ potestis credere^ gloriam ad inr

pares senliant , et quasi infra se positos in terra
cxistiment, quos sibi in coeleslibus aequales credide-
ruiil. Tu autom, quaccumque Cibristi uon saxuli vir-
go es, omnem pnesentls viinc gioriam fuge, ut eam
quae iii futnro proinittitnr ronsequahs.

XVII. Conieniionuin verba et animosifatis causa
evita, disc'Ordi«ruin quo()ue et liiiiim occa>iones
subterfiige. Nam si juxia Apostoli doctrinam servum
Doinini litigare non oporlel, qnauto magis Dei nn-
ciilam ; cnjus quo ^ verecundior esi sexus, animus
debel e^se modestior ! Linguam a inaiiloqnio cohibe,
et ori tuo frenos legis iinpone ; et tiinc si forie lo-
quarisquando lacere peccatuin, cavc ne quid quod
in reprehensionem veniat dicas. L:ipis emissus est
sernio prolaius : qiiapropier diu antHi|iiam prolera-
tur cogilandus est. Beata quippe labia sunt , qnae
numqiiam quod revocare \eliiit cniiiinnf. Pudicac
meniis sermo debel esse pndicus, qui aRdificet sem-

Vfc^m qucerentes (Joan. v, 4i)? et de quibus per Pro- «^ per magis quain aliquando destruat audientes , se-

• , _« JS!..._ A «• f I I* ^^ J I ' M k .1 J» ^\ •

pheiam dicitur : Auge ^ ei$ mala^ aiige mnla glorio'
$is terras (Isai. xxvi, i5, sec. LXX). Et : Confundaiilur
agloripcatione vestra^ et ab opprobrio in conspectu Do^
mini (Jerem. xii, 15, sec. LXX). Nolo enim illas re-
spicias quae saeculi non Christi sunt virgines, nec qtiae
propo^^iti sui et professionis immemores gau<lent in
deliciis, in opibus delecianiur.el corporeae nobilita-
tis in origine glorianHir ; qnae si pro cerio Dei filias
se esso credcrent, numquam post divinos natales
nobilitatem admirarentur humanam, nec gloriaren-
tur in patre quolibet hooorato, si patrem Deum se
haberesenlirent .^ Quid tibi, o siulia , blandiris et
complaces ? Duos homines in exordio fecit Deus, ex
quibus totins humaiil generis silva dfscendit. Mun-

cundum quod praecepit Ai osiolus dicens : Omnis
sermo malus dc ore vestro non procedat; sed si
quis bonus est ad o^dificationem fidei, ut det gratiam
audientibus (Ephes. iv, !29). Pretio^a Deo liiigua est
qii» non iii^i de divinis rebus novit verba constriiere,
ct sanciuin os unde coelesiia semper eloifuia profe-
ruiitiir. Abseniium obtiectatores quasi malignos
Scripiurae aucioritatc deterre ; quiaeiiam hoc inier
perfecti hominis virtutes Propheia cominernorat
(PsaL XIV, 4), si ante con«pectuin jjisti malignns ad
nihilum deducatur, qui coiitra proximum non pro-
banda protiilerit. Non licet tibi alterius vituperatio-
nem patienter audire, quia nec ab aliis optas recipi
tiiam. lojustum qnippe est quidquid conlra Christi

datiam nobilitatem non naluras aeqiiitas praestat, sed q Evangelium venit, si alieri quod tibi ab alio Heri nio-

cupiditatis ambitio ; et iiulla iiiter eos discretio
potest esse quos nativitas secunda generavit, per
quain tam dives quani pauper , tam liber quam ser-
vus, tam nobilis quam igoobilis, Dei eflicitnr filius ,
et lerrena nobilitas splendore coelestis glorias adum-
bratur. Nusquam omnino jamcomparet, dum qni re-
tro in sxcularibus honoribus impares fucrant, coe-
lesii divin.-e gloriae nobilitate vestiuntur aequaliler»
Nullus ibi jam ignobiliiatis locus est ; nec degener
quisquam est quem divin:e nalivitaiis sublimitas or-
nat, nisi apud illos qui non putant Iminanis coelesiia
praeponenda. Aut si putant, quam vanum est ut sese

lestum est, paliaris inferri. Linguam tuam semper
de bonis loqui assnescc, et auditum tuum niagis ad
bonorum laudem qiiam ad malorum vitnperatioitem
accommoda. Vide ul omnia qusecumque bene facis
propter Deum facias, sciens ejus rei lantam te a Do-
mino recepiuram esse merccdem, quam ejus limoris
et dileciioiiis causa perfeceris. Saiicta magis esse
quam videri studc ; quia ' nibil prodest aesiimari
quod non sis, et duplicis peccati reatus est non babe-
re quod creditnr, et quod non habeas simulare.

XVIU. In jejuniis magis quam in epulis delectare,
illius vidux memor quae non discedebal detemplo,

*^ Suscipiet. Sic et Holst. At Cler., suscipit : et mox
nihil exsecrabde, oinis>a vocula tam,

^ Ne et tuaportio tNifrt7/os.Cipr.absone, ne H illa
porlio inter eos, P.<ulo post in Joannis textu leg. cuin
Vulg. et liolbi., ab invicem.

c Auge eis mnla^ eic. Holst., Augeeis mala^ auge
mala glorio is terrcs. Et alihi : Confuniiimini a gloria'
tionevestra, nbopprobrioinconspetiu Dei. Prinr lo-
ciissec.LXXexsiat Isa. xxvi, l5 ; Uf,6vBtg axtxoii narjif
irpoffOf ff xaxa iraci Toiff tv^oSoif. P.»»tt'rior ven. iicin
8^c. LX \ ottcurnt, Jereiii . xii 1 5: Aio-x^vOvrf aiVxwKjv
cbro xaux«io^f&>c vfidjv, ccTro ovft^io^fAoO fvavre Kvjdiov.

Afque Jji^usiuodt hiiiio ex UoUteuii exemplart re«

D stituenda hnic loco in edito Baluziano*

d Quid tibi^ o stulta, blandiris ? Holst. Quid tibi in ge-
neris nobihtate blaHdiris? Hanc leetionem contextus
postulare videtur.

^ Vereciindior eit sexus, Deest sexvsapud Clericum;
qui et paolo post habet , ne quod in reprehenswnem^
omisso quid. If<>x idein niendose : Beala quippe lalia
pro labia. Pauci^que intf,rje< tis : destruat audienictt
Sequendu m. . . tn divinis rebus,

' rHhil prodest afstimari quod non sis. Cler. nihil
testimari quod iion sit , omisso prodest. Ei mox Sfmn*
Jari, pro simulare : et decedebai pro discedebat, Paulo
^ post tait^M pro dafdbus.

241 EPIST. m SULP. SEVERI, AD PAULINUM. Ut

jejiiniis et oraiionibus Dco serviens die acnocte. Et A uiique sanctiiatem suam etiam aliisimperiit, utquia-

quisexeo digne sumpserit, sanctificationis et ipse sit

•i vidua et quidcm Juda*a lalis Tuit, qualem nunc
esse virgtnem convenit Clirisii ? Divinae inagis dilec-
tlonis convivium ditigc, etspiritalibus te saiiiiri da-
pibus concupisce. Illos potius require cibos quibus
anima magis quain corpus reficiiur. Carnis ei vini
species qnasi * caloris foineni:i et libidinis incita-
menta fuge. Et tunc, si forte, vino exiguo utere cum
•toniachi dolore nimiocorporiscoinpellat infirniitas.
Iracundiam vince, animohiiaiem coliibe, ei quidquid
illud estquod post facium pceniteniiam ingerii^ pro
maiimo crimlne , proximi criniinis aboMiinationem
declina. Satis quietam el tranquillam convenit esse
mentem ab omni perturbaiioiie furoris alienam, qus&
Dei hdbitaculuin esse desiderut , qui pcr Proplietam

pariiceps ; iia ergo ei per te quasi per divinam lios-
liam sanrtificeiiiur et viPAertB, cuni quibus le ita in
omnibiiS exhibeas, ut qnisqiiis vitain tuani autauditu
aut visu coiitigerit, snnctificalionis vim sentiat , et
tantuin sibi inteliigal gratiae ex tua conversalione
transfundi , ut duin te imitari concupiscity Dei sacri«
ficio et ipse sit dignus.

EPISTOLA m.

AD SANCTUM PAULINUII EPISGOPUM.

Severui coquum mittU ad prteparandos monachorum

cibos aptum.

^ Postquam omnes c >quos tuos coquinse tuae rc-

tesiatur el dicit : Super quem requiescam a/tum, nisi B nuntiasse co^novi,credo qiiia dedigiiareiiturofficium

iuper humilem et quietumit trementem termones meos
(/sot. Lxvi , 2) ? Oiimium operum ei cogitatlonum
tuarum spcculatorem Detiin credere, et cave ne quid
quod diviuis ociilis indignuin sit , aut opereris aut
cogites. Ciim nratioiiein celebrare desideraSy lalem
le exliibe quasi qiias sis cuin Deo locutura.

XIK. Cum psalmum dicis, ctijus verba loquaris
agno.sre, et in coinpunctione niagis aniuii quam in
tinnulje vocis dulcedine delectare. L:icrymas enim
psalleutis Deos m:tgisqiiain vocis gritinni coinprobal,
licut Prophela dicit : Servite Domino in limore , et
txsuttaieei cum tremore (Psal. ii, il). Ubi tiiiior et
tremor esl, ibi non vocis elatio est, sed aninii fl«4)i-
lis et lacrjmosa c dcjectio. Oiiinibiis actibus luis

vilibus prxbere pulineiilariis : puerulum libiex no8-
tra misimus officina, doctum saiis palleniem coquere
fabam , et ignobiles betas aceto ei jure condire, vt-
lemque pultem esurieiitium faucibus inferre mon«v
choruin ; piperis ncscium , laseris iguaruin , familia-
rem cyiiiini,etapprimecalliduin berbis suave redo-
lentibus clamosiim urgere mortarium. Unum habet
vitium, quod bortorum oinnium non est civilis ini*
micus ; ita, si admissus fuerit, proxinia quapqne me-
tet gladio , nec exsaturabitur iimqiiam Ct-ede nialva-
ruin. Iii prosbemlis autem sibi^lignis ' calumniosus
tibi iion erit : olivia qiixque combiirct ; meiet, nec
dubitabit iiiferre trciis maiius, et aniiquos as<eres la-
ribus nmoveie. Hunc igitur cum his nioribus atque

diligeniiam exiiibe; quia scriptuin est : MaledictusC viriutibiis donatum, tibi non servuin, sed pro servo

quifacit opera Domini negligenter {Jerem. xlviii, 10).
Crct^cat iii lecum aniiis gratia, cie^cat cum aciaie jus-
titia, et fides eo perreciior videattir esse quosenior:
qiiia Dominus h*s»s , qui iiobis vivemli rdiqiiit
exeinp'iini. proficiebat non cetate laniiimcorpor&i, sed
iapientia etqratia spirilali , coram Deo et hominibus
(Lnc, 11, 52). Omiie tempiis in qiio te non meliorem
senseris, hoc le a^siima perdiilisse. Conceptiim vir-
ginilatis propositum nd fineni usf|iie con^erva ; quia
non iiichoasse laoium, sed perfeci^se, virluiis cst ,
sicut iii Evangeiio Doininus ait : Qni perteveraverit us-
quein finem^ hic salvus erit (Matth, x, 12).Cave ergo
ne cuiquain coficupiscendi occasiooem tribu:is, quo-
niaiii sponsus tiius Deus zelaiis est. Criininosior est

filiiim cupiiiius, qui iion eniliescis minimorum esse
paier. Ego libi pro hoc servire voliiissem : sed si
voluiitns focii poriio est, tu inodo facilo iit inter
prnndia coena^ique felices niei meniineris ; qiiia rex-
tiiis esl vesinim es<e inancipium , quain dominum
Cicterorum. Ora pro me.

EPISTOLA lY.
Licet dominus et geriiinniis meus de vestra pelie-
rit honestale, iil tiitum veliiis esse lutissimum, ta-
men nihil fas fuit eumdem lilieris commendare, ut
coiiduplicaia petiiione luiior habeatur : buic enim
nocuerit piierilis culpa et error a^talis iiicertaR, ut
annoruin suorum initia macularet ; sed qui necdum
sciret quid bonis moribiis deberetur, prope sino

Christi adultera quam inariti. Esio igitur oinni- ^ culpa peccavit : nam se ubiad bonam mentem ron-

bos fornia vivendi, esio exemplum. Pra*ce(lc et in
aciu quos in castilatis sanciificaiione praecurris. Yir-
ginem te in omuibus exbibe. Nihil corruplioiiis ob-
jiciatur capiti tuo. Ciijiis corpus integrum fst, sit in-
violabilis conversatio. Et quoniam, iit in exordioepi-
ftolae prxfati sumus, te Dei sacrificium^^factam^quod

« Cnloris, Cler. perperam coloris : et paiiio ante
reficiatur, Mox v**ro nteris pro utere.

^ Pro maximo crimine. H:i*c desideranlur in exem-
plari Holsteni.mo. Et quidem recle, ut videlur.
Ilox ibid., et ab omni perturb. Clericus veio incbc^at
cap.SO ab liis verbi<» : Proximi criminis cbominatiO'^
mm declina : fcilicet, int»rruf»lo conic xtu.

« Dejectio, Clerico magis placuit diUctio : sensn

siderationeniqiie convertii, intellexit vitam ^cenicam
consilio meliore damnnndam ; liuir autem plena non
posset e\enire purgaiio, ni-i di%iniialis accessu de-
licta dilueret : si quidem C.iibolici; religionis reine-
dio coinmutaius, usum sibi loci turpioris negavit,
seque ab oculis popularibus vindicavit. e Domini »1

et exemplaris veritnie repugnanie.

d Factam. Clcr., fuctum. £t mox, ex ei$, invito
conit*xtu.

« Postquam^ eic. Huic Severi epistolae respondet
Pauiifus episi. %3».

' Cahnnniosus tibi. Cler., sibi; et paulo post,
i^iita noit erubesciSf iiiendose.

t45 APKNDIX AD OPCRA SULPICII SEVCRI. S44

iupra, Quomodo iiaque et divinaB leges ei publicflfc A IH. Inierim nescio Yolusiiim Tundi umqiiam fui«se

fiilele corpus, et sauclincaios aiiimos, non permii-

tuiil inbonestas exbibere delicias, el vulgaree edere

volupiaies; maxime ciim castse dcvotionis quodam-

modo videalur injuria, si qiiis sacro bapiismate re-

novains, in veterem lasciviam revoceinr : oportet

* laudabililalein vesiram bonisfavere proposiiis, ut

is qiii beneficio Dei pium munus indeplus esi, iu fo-

veain theatralem cnderc nou eogatur. Veslrum ta-

men omniuin judicium non recusat, si alins in-

jungalis congruas pro necessitate coniniunis patriae

functiones.

EPISTOLA V.

▲0 BALVIOM.

Conqueritur ruiticos exagitari, juraque et poiseniones

aliorum usurpari.

I, F«>rensis ^ elatio fori debet exerciiatione fer-
vere; convenit eniin laceriis indusiriac quolidie de-
pugnanlis uiotus habere terribiles; at cum sonora
facundia receptui cccinil, et in otiosa nemora aique
anioeiia divcrsoria ^ se niigravii, fremitus ineries
oporiet abjiciot, et desinai iuefHcacia miniiari. Sci-
mus clenim palmigeros bijnges iibi e circo recesse-
rinl, quietissiine slabulari ; illos iion jugis fonnido,
non ambigu:e palinx' sollicitanl, sed demniii pacaiis
afnxi pracscpibns timere jam nesciunt horiaiorcm,
bcditiosse conleniioni!» dulcia ducenies oblivia. Sed
ei biipendiis consiimmiilis uopo^a suspenderc juvat
inililein glorio>uin, el paiienier gerere Fcnectulcm.

II. An tilii igitur conJi sil lerrificarc niiscros ara-

dominum : si quidem Dionysins ferlur ejus posses-
sionis jura servaise, ncque hacredes illius defecisse,
qui dum viveret, rei navaiis in plurimos venenalcs
aculeos intendebat. Fuit ea tempesiate Porpliyrius
quidam Zihberino saiiis; neque tamen recte Zibbe-
riui fiiius nominaius. Idem generis quxstionem mi-
litia convclabat, et ut nubcm a fronle repellerel,
officiosa gralia etlaelis ohsequiis fnngebatur.Mnllum
mecum fuit et dumi et iii foro, cnro ine et apud pa-
trcm defcnsore, et apud judicem |>atrono saepiiis
uleretur. Aliiiuaudo etiam Diouysium eompriineb.im,
quod l^orphyrio non deberet viginti jugerum cauta
uavicularia jurgia commovcre.

IV. En causa est eur insignis priidentia tua mcis
D minilelur actoribus, ut cum dominus loci non sis,
passim colonorum meorum facias meniionem. At
si te Porphyrii denuntias successorem, ^ jugenim
noris angustias ne ab iiuo quidein cultore posse tra-
ctari; aut si le memorem custodcuique propriae di-
gnitaiis pigcl haercdem nominare Porphyrii; cerluni
mnnirestunique est illum posse propouere, qui pro-
ponendi habeat faculiatem, ut adversum eos expc-
riaiur, qiii nihil ex eadem terra possideani. Caete-
rum hi diligenier inspicias, niihi polissimuin deferri
potest inlentio repetendi. Quare, douiine praedica-
bilis frater, qniescag oporlct, et niecnm rodeas in
giatiam, et ad privaliim digneris \enirecolIoquium.
Desinas, quaeso, incrtei^ cl Irepidos conturbi.rc, et
jactanliam tiiain procul excrcea^, et cxistimes ine

t<*rc>, non plane intclligo; et ruricolas meos cur G laetnri tua snpcrbia, nonofTendi; nec dnri enim nec

velis cxliibilionis urgere formidinc, non agnosco.
Quasi V(?ro illosnesciani consolaii, etn pavorc retra-
licie, ei docere non tanium esse timoris qnnutnm
ipse pr;bt(M)dis. Paicor dum uos cainpus exciperel,
me sacpe ^ chxiueniia tua fuisse conierriuim, sed
reqnenter ut pi)terain recidiva vnliiera repuuebam.
Teeiiin s:inc condidici, quo jure coloiii, quove ordine
rcpeianlur, cui coinpeiat aclio, cui nou competat
exitus actionis. Volusianenses, ai<, le velle reducere,
ac freqtienter iratus ingeminas te rnsiicos ex mea
turricula relractnrum ; el is qui, ut ego spero atque
desidero, mihi aniiqua neccssiiudine sis copulaius,
confecturum te homines meos conventione ncglecta
temere minitaris. Qiiff:ro de insigni prudenlia tua,
utrum jiis aliud liabeant advocati, aliud ex togalis, ^
an aliud aequum Romae est, ^ aliud Malaritae.

desit; ad qiios scripia sit, ne Apollo quidem ipse di-
irinarii : msi quod intelligiiiir inissam ad Decuriones
aliciijus civiiatis, qui adolescentem qneiodam. ciijus
iiomeii initio latei sub voce tvtum qua; procul dublo
corriipt'1 ent » in scenam invitum retrahebant , cum
huic sacris aquis lustraius reiiuiiiiissel. Dacher. —
Dutiilo an h ec epislola sit Severi iiosiri, cojus stylus
mihi melior videiur. ( ler.

* Laudab, vettram. (Jer., laudaB. iwam : contra
ildem exctiiplaris. L^clloneni vnlg;iiant coufirmant
quae mox sequuntur : Vestrum tamen omniuin jndi'
ettim.t

i> Forensit elatio^ etc. Magis- abit h:ec eplstola a
liyio Severi^ qiiam superlor. Praeierea est boininis .
qui olim patronus causamro fuerai, et prttdla babe-

ineruditi sumus. Sahem le mitero faciat Maximinus.

EiMSTOLA VI.
Alia animorutn qnidein fides ei religio manet; sed
iiscc declarandu csi indicio lilicrarum, ut charitatis
augmentum salulaiione buccrescat. Sicut enim fcr-
tilis ager frucius copiosos attoUefe non potest, si
cultura cessaverii; et terrarum bonitas perit desi-
dia quicscentis : sic amorem graiiam<|ue animi piito
posse torpescere, nisi qiii absentes siint, epistolari
praesentia visiientur. Deo gratias. Amcu.

« EPISTOLA VII.

GIRTENSIS PLEBIS AD S. AU6USTINUM ,

sub falso Siilpicii Sevcri nomine vulgata.
Laudatur Augusiinns ob sapieniiam et mansuetudinem^
queis utitur in exhortatiombus.
I. Sanciac religionis fidus inierpres universa com-

bat iu Africa : qu:e Severo presbylero A((iiitano, et
qui vit^im iii Gallia traduxit, non conveniunt. Cler.

c Se migravil. Kescribit Cler., remigravit : et qui-
deild rectc, iit Tidelur.

^ Eloquentia, Sic legimus cum Clerico, pro etoquia
edit. Dachcr. Mox meiidose apud Clcr. , se velle re-
ducere.

^ AUud Mataritoi, Malaritanensis plebis lu Africa
mentio fit In CoIIat. Carthng. (I die, can. !35).

lUCRER.

' Jtt^enim. Cler., viginti jugerum : ex prima forie
Dacherii ediiione , qiiae iii pruinpiu^non esi. Piulo
ante idem Cler., et si le Porph,

s Epistola VII. Ilaec est epistola ii ex iis quiiKtne
quas 8ub iiomlfie SnlpieU Severi primus edidit D|

m ft. A06D8TINI BPiSTOU €IUV. U%

pouit, ut peccatis ulterius locus esse non po&sit; A^> vesaoos aninios converiisti, ul eonfuia meiii
nam quid aiiud tanta moruui sauctitaie promiitis,

nisi ut viiam bealam submotis erroribus agitemns?
Ib quo laudem maximani tuis ^ video conveiiire vir-
tulibuSy quod iroperitam meiitem piis liortationibus
immutaris, et ad optimam traxeris raiionero. Cxte*
roin non iia mirabile videreiur si erudiios aiiimos
infusa sapienlia couOrinasses ; e^t cnim prudenlibus
Viris cum devolioiie cognaiio , nec est cito conve-
niens ^ credulitati rusticitas. Sic ilii qui figuras ani-
mantium de iapidibiis ducuiil, dirficilioris operis
negotium gerunt, si duiissima saxa ferraiiieniis in-
euii >nl : illi vero qui mollioris^materise lenlamenta
jinsceperini , m:inus suas juvari seiitiunt facili-
tate <^ (lingendi ; conscnianciiinque putatur, ut ar-

iliud crederet esse reciissimum, cum omnibus bene
beateque vivere, quain cum paucis injusia sentire.

S. AUGUSTIiNI EPISTOLA CXLIV.
Augustinus Cirtensibus a faclione Ponatiilarum cou'
veriis ad Ecclesice catholkm societatem gratulatur
admonens ut hoc divino tribuant muneri.

Dominis honorabilibus ei mcrito suscipiendis, cha-
rissimis ac desideralissimis fratribus in omni ho-
norum gradu, Cirtensibus, Acgustinus episcopus.

1. Si id quod in vesira eiviiaie nos graviter
contristabat, absumptum est;si durilia cordis hu-
roani rosisiens inanitestissimie et quodammodo pu-
blic;e veritaiis vi evicta cst; i»i sapit dulcedo pacis,

duus labor opificis honore maxiino censeatur ; ita B unitalisque charitas noujam reverberat oculos smu-

tibi, doinne, pra'dicatio singularis esl exliibenda,
quod impoiitos agresicsque sensus culp«e caligiiie
liberatos, el huinana sentire feceris, et divina co«
gnosccre.

II. Non minus ille Xenocrales iu laude est, philo-
sophorum longt: dociissiinus, qui severis exhor-
tationibus fecit ut luiuria vincereiur : naiii cum
Poiemo quidam vino laiiguidiis cx anielucano con-
vivio publice vagaretur, iiIud(|U6 lemporis esset,
quo ad gyinnasium Xcnocraiis confluerent aitdiiores,
ingressus et ipse esi, et in nuinero studiosorum eo
babitu quo de coena prodierat iiupudenter assedit;
nani caput ejus floiens corona coniexerat; neque
e^l veritus se oinnibus videri dis&imilem,^ cui re*

cios, sed sanos illusiral ac vegeiat ; non sunl hxc
opera noslra, aed Dei : nou ba^c humanis optribus
omnino tribuerem, nec si cuiu apud vos essemus,
tania conversio multitudinis nobis loquenlibus el
hortanlibus provenirei. Hoc agit ilie el efflcit, qui
per minislros siios rerum signis exirinsecus ad-
monel, rebus autem ipsis per se ipsum ' exirinsecus
docet. Nec ideo pigrius moveri nos oportel ad vi*
sendos vos, quoniam quidquid in vobis laudabile
est factuni, non a nobis, sed ab illo facium effl qui
facit mirabilia solus (Psal, lxxi, 18). Mullo enim
alacrius dcbeinus accurrcre ad ipectanda opera di-
vina, quain noslra ; quia et iiob si quid boni sumus,
opus illius, iion hominum sumus. Uude Aposlolus

vera caput, quod est doiniciliuui sanilutis , usus C dixit : iVe^M ^t p/afllal ^i( a/t^nic^, n^ue^iii n^af;

long:e potionis InvcrleraL TuiiC graviter imniurinu-
rantibus cxteris, quod In muldtudinein litleralo-
rum intempestivus »nditor irrepserai ; iie mlnimum
quidem magisier ille conimotus esl, hcd potiiis de
discipliua niorum lcgibusqqe modeatiae Insiituii dis-
pntare; tantumque vaiuildocentis auotoritas, ul pe-
tulaulisiilius aniinum ad amoreni pudorisimpellerct.
Et primo quidem Poleino coroiiain capite ^ cou-
lurbuius deposuit, dihcipnlumque professus esl t ad
extreinum itasead ofHcium gravitatis inflexit, seque
lotum foruiavit ad verccuudiam, ut prioris viue
consuetudiuem eiuendatio gloriosa correxisset. lloe
ipsud iios in tuis pio^ceptionibus adiniramuri quod
Dullis minis, nuliis ontnino leiroribus ad cultum

cberiiis. De nua epislola hnjiismodi judirinm lulil p
nosttT Hleronymus de Praio in pra^fai. ^d opp. Sul
mcii Severi, toni. I, pag. 3i : c Cs^o, iuquit, non ad
Paulinnin, sed ad Augusiinnin daiain deprehendo,
Dona Sulpicio Severo, sed nomine Cirlcnsis plebis;
coi nimiriini Augu^tinus respoiidel epit^tola, (|iiK snb
Dum. 144 in edil. I*P. Maurin. recenscur. C(»nfera-
tur, qiixso, utraque juler se epi-toia diligentcr, po-
tissiinuni in Poleiuonis cxeinplo; ct veruin esse
quod dico quisfiue fatebiiur : iil iiidicasse, inihi nunc
suflicial. C^ternm episiola haec perpeiain Severo
ascripia, inulila videtur initio et iii (iiie. > ila^c vir
enidaus. Cujns quidem senientia ut pleiiius conslet,
huiccpi>tol£7aUerainS. Augustini modo laiidaiam
subjiciendain cnravimus.

• Video. Aut vides reponendiim aut videmus : \n
toio namque episiolse conteitu nunierua multituw

sed qui incrementum dat^ Deus (ICor. iii, 7).

II. Xenocraies ^olemonem, ut scribitis, et nos
lex illis liiteris recordamur, de fruge lemperaniis
dispuiando, non soluin fi|)riosum, verum etiam (unc
ebrium, ad murcs alios repente converiii. Quam-
quam ergo ilte, sicui prudenter et veraciter intelle-
lisiis, non Deo fuerit acquisiius, sed lanlum a do-
roinatu luxurise liberatus : lamcn ne id ipsum
quidcm, quod meliui iu eo factum est, hiimano
operi tribuerim, sed divino. Ipsiusnamque corporjs,
quod esi infirmum no^trum, si qua bona sunl, sicul
forma et vires eisalui, ei ^i quld ejusmodi eBt,non
sunt niii ex Deo creaiore et perfectore naiursc;
quanto magis aiiimi bona donare nnllus alius potest!

dinis adhibeliir : quie esl ojusdem V. C. elliendalio,
ciijus uiodo lueminiinus.

b Credulitaii rusticitas. Sic emendare libuit Dache-
rio, cum antea legeretur crudelitati. Clericus tauien
ros. codicis lectionem crudtiitati retinuii, vocem ex-
ponens severitati ; aiique Iinnc sensum sequeniia do-
cere. In ejus lainen senientiam haud equidem ieriin.

c Pmgendi. In Daclierii ediiioncm (lu.i uior, nien-
dum snspicor irrepsisse ; adeo(iue malim cum Cle-
rico fingendi.

d Cui revera caput.,, usus /. p. inverterat. Clericus :
qui revera caput,.. usu /. p. inverteral. Sed hac emen-
datione locus hand egere videtur.

« Co«lMr6. deposnit. Ita rescripsit Dacherius, ubi
criit exposuu. Ai Cler. a ms. codice non recessit. /^

' An inirinsecus ?

s Cditi, ex tUius. M mss. habsnt i» UU$. BB.

147 S. CHHOMATIUS EP. AQUILEIENSIS. t4S

qaid enini superius vel ingratius cogiiare potest A ipssi vero dissensione quae inter bomines oria est

humana vecordia, si putaverit cum carne pulchrum
faciat Deus hominem, animo caslum ab bomine
fieri? Hoc in libro Cbristianae sapieniiae scripium
est : Cum scirem^ inquit, quia nemo e$se potest con^
tinensy nisi Deus det ; et hoc tpitim erai sapieniice^
scire cujus esset hoc donum {Sap. vui, 21 ). Polemo
ergo, si ex luxurioso coniinens Taclus ita sciret
cujus essei hoc donum, ut eum abjectis supersiitio-
nibus pie coleret; non solum continens, sed etiim
veraciter sapiens et salubriter religiosus exslslerei:
qund ei non tanium adpraesentis vitne bonestatem,
verum et ad futura^immortalilatem valeret. Quanto
minus igitur mibi arrogare debeo conversionem
istam vestram vel populi vestri, quam modo nobis

(qui qualeslibet fuerint, non utique prspjadicanl
promissis Dei, qui dixit ad Abraham : In semine
tuo benediceniur omnes genles (Gen, xxvi, 4) ; quod
crcditum est cum audiretur prxdiclum, et ucgatur
cum videtur impletum) hoc tanium inierim brevis-
simum, et nisi fallor invictissimum cogitent, aut
aciam esse isiam causam in ecclesiastico transma-
rino judicio, aut non esse actam. Si acia ibi non est,
innocens est Christi socieias per omnes transmari-
uas gentes, cujus societatis nos communione gau-
demus ; et ideo ab eis innocentibus utique sacrilega
diremplione separantur. Si vero acta est ibi isia
causa, quis non intelligat, quis non seniiat, quis
non videat, eos in ea victos, quorum inde communio

nuntiastis; quae me nec loquente, nec saltem prai- B separata est? Eligant ergo utrum malint crederCy

sente, procui dubio diviniius facta est, in quibus
veraciier facta esi ! Hoc itaque praecipue cognoscite,
hoc ple humiliterque cogitaie. Deo, fratres, Deo
gralias agite; Doum timete, ne deficiatis ; amate»
ut proficiatis.

III. Si autem adhuc quosdam amor hominis oc-
culte segregat, ettimor hominis fallacitercongregai;
observent qui tales suut, quoniam Deum cui nuda
est humana conscientia, nec testem fullunt, nec ju-
dicem fugiunt. Si quid autem illos de quxstione
ipsius unitaiis, pro suae salutis sollicitudine permo-
vet; hoc sibi quanlum exihtimo justissimum extor-
queant, ut de catholica Ecclesia, id est toto orbe
dlffusa, potius id credant quod divinae Scripturse di-
cunt, non quod iinguae humanae maledicunt. De Q

quod pronutitiaverunt ecclesiastici cognitores, an
quod murmurant victi litigatores. Adversus isiam
complexionem diciu brevissimam, intelleciu facilli-
mam, attendite pro vestra prudentia diligenter,
quam nihil sobrium responderi possit; et tameiima-
lus Polemo m:igis ebrietate inveteraii erroris ever-
tilur. Date veniam prolixiori fortassis epistolx quam
jucundiori, verumlamen, ut arbitror, utiliori quam
blandiori, domini honorabiles et merito suscipiendi,
charissimi et desideratissimi fraires. De adveniu
autem noslro ad vos, uirorumque desiderium Deus
impleat. Quanto enim charitatis ardore accendamur
ad visendos vos, verbis explicare non possumus, sed
vos benigne credere non dubitamus.

ANNO DOMINI GGCGV.

SECUl^DINLS MANICHiEUS.

EPISTOLA AD AUGUSTINUM.

(Hane epistolam vide inter opera S. Augostini tom. VIII, col. 571, ubi eam refellil S. Doctor prolatis argumeutb)

ANNO DOMINI GGGGVII.

SANCTUS CHROMATIUS,

EPISCOPUS AQUILEIENSIS.

(Editio, cura Braida, Utiai 1816, excusa.)

PRiEFATIO EDITORIS.

[v] Nihil novi litterariae reipublicie afferimus, dum D publicam Chromatii Scripia aspexerunl, pluries haec,
hic Sancti CuROiiATii AqtiilcionsisepiscopiScRiPTA, lum seorsim aliquando, tum maxime in Collectio-
quae supersuni, scu mavis Opuscola, exhibemus. iiibus Patrum, edita fuerunt : ac uovissime in Di*
Ab anho chim 1528, qiio primum Dasilex liicem bliotheca Patrum Scriptorumque EcciesiaiticorHtii

)49 PRiEFATlO

Andre» Gailaiidii, quae Venetiis prodiil, locum ob- A
tinuerunt tomo YIII ; meliori certe atque aptiori
forma, quam umquam aniea habuerint. Nihiloroi-
Dus a jusiis rerum «Tslimaloribus probatum iri con-
silium nosirum confidimus, nov;u hiijus peculiaris
instituendae Chromatii Scriptorum seu Opusculorum
ediiionis, si eaR, qune nos ad id impuleruui, iiim ge-
nerales tum singulares raliones animo perpeudantur.
Comperium imprimis est, in GoIIectionibus Pa-
irum. neque ve ieribus lantum, sed eiiam recentioris
corae ac laboris, non paucn dcsiderari, quac ad
auctorum et operuin iliuslraiionem pertineni; seu
quia collectores id sibi proposuerunt, ut brevitalis
causa multa consulto omiiierent, qune fusiori calamo
ab eruditis scripta cssent; seu quia nonduin reapsc
aliquid eruditioiiis emerserat, quod recudi ibidcni B
roerereiur; seu demum, quia collectores ipsi Pairum
operibiis edeiidis intenii, et operuni ac opiisrulo-
rom multjludine veluti obruii , satis habuerunt
commnniora colligere, et lextus inlerim inlcgriiati
consulere; quod certe praicipuum in laboribus hu-
juscenodi seinperfuil. Praiterea opera quicdam, ac
ea maxime quae non muliis constanl pagiitis , vix
umquam edita fuerunt extra Biblioihecas Pairum,
seu alias monumentorum velerum Coneciioncs ; aut
8i quando separatim lypis data fuerunt, vix edi-
tiones ipsae pervisc sunt : et iuteiini Biblioihccas
ea!>dem, aut cujuscumque noiniuis plurium volumi-
num Collectioncs sibi compararc, paucorum pro-
fecluseinper fuii. Mulia denium snnctorum Palrum,
•eu opera, seu opuscula, suiit Bibliothecis aliisque ^
Golleciionibus inserla, cl vix aliquando seorsim
edita, quae non parum honoris ei gloriae conierunt
iuro iirovinciis, [vi] el legionibus, lum civitaiibus,
aliisquu locis, in quil)u« auclores, dum vivercnt,
inclaruernnt ; quoruinque oinniiim propterea iute-
rc^set, ul vulgaiiora , saltcm peiics suos, commu-
niorsque forent usus. Ilis addas rfligionis pra-ser-
iiin causam» iu iis maxime ^anciis Pairibus, qui
priscis Ccclesiae saeculis florueruut ; quorumque cura
et opere Chrisliana res illis iu regionibus, provin-
cii>, civiiatibus, locisque aliis aiii initium sumpsil,
aoi posiea adolevit, prospercque se hahuit. Nenio
enim qui Chrisli religionem amore debilo prosc-
quatur; iiemo non jucuudissime suismet ociilis pro
libito videai, aui sallem ab nliis qui facile videriiit ^
pronus intelligat, quid majores oliin sui aiidierint
ab iis sanctissiinis viris, eorum in christiana disci-
plina pnrposilis, qiii priini, aut non ita procul a
primis, inier eos locuti sunt Verbum Dei ; quorum-
que proinde insiitutione atque labore in acccpto ab
eisdem Fidci deposito ipse quoquc adhuc firmus et
incoluniis, Divlna ravente gralia, post toi saecula '
perseverat. Quis igiiur iiificias icrii , muUis de cau-
sis sxpe fleri posse, ut actum reapse minime agai,
iinmo ut laudem quoque merealur et graiiam, qui
•ibi, edita etiam in Colleciioiiibus et Biblioihecis
•anctorum Pairiim Scripta qua:Iibct, seu Opuaculiij
nO?a liice scparatim dbiiarc proponat?

EDITORIS. 250

Ut vero haec, quae scribimus, ad Chromatii noslri
Scripta referamus, nuda ha^c propemodum semper,
aut saiis levibus indumentis amicta in Biblioihecis
ac Gollectionibus veieribus prodieruni : atiiue de-
mum clarissimus ipse Gallandius, qui multo cerie
decore ornata liaec eadem Chromatii Scripta dare
potuisset (prout toi alia minoris etiam voluminis
dedil), coniractione quadam deleciatus, in qua ta-
men ci virt ingeuium et diligeniiam admireris, non
pauca desiderari permisii, quae non eruditi solum-
modo, sed omiies, ui iia dicam, lcctores, in unum
collecta apteque disposila libenter vidissent. Quin
ipse qiioque, pro muliigcna erudilione sua, qua plu-
rimum valuit, multa ex proprio penu eruere po-
tuisset , uude horum Scriptorum editio magis
magisque nitesceret, ei gratior aique utilior fle-
ret. Quid enim dicimus, dum Chromatium Aqul-
leiensem episcopum nominamus? Yirum nempe
sune aeiatis intcr Occidentis episcopos praeclarissi-
mum; cujus sanctam mentem in divinorum eloquio-
ruin studio divus Ambrosius admirabalur; quero
divus Hieronymus (cui adulaiionis noia inuri certe
iion polesi) episcopornm sanclissimum atque doctis-
simum appellavit : qucin Rulinus alterum sui fempo-
ris Beselehelem dixit; ciii scribens ipse quoque
sanctus Joannes Chrysostomus, [vii] vehementissi"
mam, atqne igne plenam charilatem , sinceramque et
ingenti libertale ac fiducia perfusam Unguam, atque
adamantinam contentionem prxdicabai; cuique tan-
dem plurimum sane debeinus, quod ipse llierony-
inus, in cxponendis sacris Scripluris dtscior maximus
a Deo daius Ecclesiae sua», ianiopere in eisdem al-
laboraverit, ut notum est omnibus. Dignus itaque
erat Chromatius^ qiii in hnc liiterarum liice omni
cullu oruatus prodiret, licet caeteroquiu pauca $>ini
quaj de illo supersuiit : qu:e tainen pauca, simul ac
e tenebris erupere, inaximi semper facia fuerunt a
viris doctissimis, ium ob oraiiouis nitorem, ium
ob rerumgravitatem docirinwque prsstaniiain, iuin
ob oa quaj passiin suppediiantad chrisii.inae insiitu-
lioiiis vigorem, ci ad catholicorum doginaium con-
firinaiionem.

Nostra vero quod inlcresi, qui Aqyileienses sumus,
aique dc laiito viro, a laudalissiinis ium sui lum
posterioris a*vi lanlopere laudalo. meriiogloriamur;
quique eumdem , post sanclum Valerianum , quarto
labeiite quinloque ineunie saculo, sacrorum praesu-
lem, religionismagislrum, chrisiiaiiaiviiajductorem,
fideique ab apostolis tradita; assertorein sirenuum
habere meruiinus : nosira , iiiquam , quod intenst ,
pali profecio ulierius fas non erat, ut ipse in Biblio^
thecis Pairum , aliisque veteribus monumentoruro
consimilium collectionibus veluii delitescerei ; ei
iidem illi, quibus hujusmodi volumiuibus poiiri da«
ium esset hinc et illiiic petere cogerentur, qua; ad
ipsius illuslrationem periinerenl. Qnid aulem, quod
ea quae ad Chromatii nostri illuslrationem faciunl ,
elsi ab aliis quoijue eruditis viris, ac praecipue Tillc-
lilbnilo atqiie CciUieiro , tractaia luni , nou aliunde

^l S. CllRONATIUS EP. AQl}ll.iiICNSIS. 252

taiuen ituam a Scriploribus uosiris pleiiius ac lucu- J^ dile disseruii , ex iis deiibans quas duumviri nosiri

leiilius peii possunt; a viris nimiruin clarissiinis »
omnii|uc erudilione prxditis, Fonianiiio aiqiie De
Rubcis, (|ui ex proposilo in siiis operibus, niuUoque
rerum oinnium apparaiu de Chromatio scripserunt,
eaque omnia enuclearunt summo siudio aique labore,
qiix ad illiiis aitalem , patriam , episcopatum, virtu-
les , nierita , et scripla spectant ; licel non semper
silii in omnibus consentiant ambo : quod tamen
lecioribus non iiicommodum ; quiiiimmo jucundum
quaiidoque ruluruin sil, ipsis hoc pacio veluti judi-
cibus constitutis intor tanios viros de eodem argu-
mcnio iu re aliqua discrcpantes?

Gn igitur, benigiie lcctor, quod libi in hoc volu-
miMe cxhibemus. Divi Ckromatii Aquileiensis epi-

superius laudaii, Fontaninus aique De Eubeis, uber-
riiiie scripserunl. Hxc sunl, quae in hac nostra edi-
tione Scripla sive Opuicula sancti Chromatii antcce-
dunt ; qux tuin eorum , lum Aucioris meritiim
pricdicant ; quaeque eorumdem legeiidorum deside-
rium magis magisque inceniiunt.

Sequuniur Scripla ipsa, quse ad nos pervenerunt,
quaeqiie non aliunde« quam ex citato tomo Ylil fit-
bliuihecte Gallandii [ix] suiiienda decrevimus, ubi
primum dlspertita apparent in lot Traclatus, qnot
sunt numero Doxologm^ seu Glorificationes^ (|U£ in
eisdem leguntur : nam aiitea seu in partes duas tan-
lummodo, ut in prinia eorumdem ediiiune Basi-
Icensi ; seu in ires, ut in Bibliotheca Patrum Lugdu-

scopl Scripta seu Opuscula damus , quae supersuiit. B nensi, aliisque fortasse anterioribus , dividcbantur.

Scripta vero seu Opuscula ea diximus, non Opuscula
absohitc. Prieier enini primuni Sermonem [vui] (sive
Tractatum^ aut Concionem dixeris) de octo Beatitudi'
nibus ; quod vere Opusculum integrum atquc perfe-
ctum est : caetera oiiinia, neque unum, ne<(ue plura
Opuscula reapse sunl, scd reliquia putius unius jusii
Operiit quod Commentarium constiluere debuisset in
toium Matthsei Cvangeliuin, ul infra diccndum erit ;
ideoque potius quam Opuscula simpliciter, quae de
eodeiii sancto praesule nunc habeinus, ea coiivenien-
tius, ut putamus, Scripta seu Opuscula nuncupavi-
mus. Animadverte vero quo ordine» quove culiu ea
prodire jubemus.

Post prxfationem hanc nostram , in qua nonnulla
etiani suo loco ventilamus, quae eruditorum nostro- ^
ruin aut diligenliam eflTuseruiit, aut aetaiem supera-
runt. adsuiit piiino aspoctu de sancio Chromatio epi-
scopo Aquileiensi Veterum Tcstimonia selecta ; in
quibus gratissi:i>e pracsertiro videas quid divus Hie-
ronyinus aiil de Chromatio aiii ad Chromatium scri-
pserit, quid divus Ambro^ius, quid Rufinus Aqui-
leiensis,quid saiictusJ« annesChryso.stomus.Quanios
porro, quantaequeauctorilatis viros! Accipiassecundo
loco Lectiones proprias^ a viro clarissimo Francisco
Florio coinile, sacii Ordinis nostri praeposilo, con-
ditas, et ab apostolica sede approbatas, quae iii
dioecesi Utineusi rccilantur ad matutinum ofndum
in fetto sancti Chromatii episcopi Aquileiensis dic
2 Decembris ; quieque ciim hactenus patuerint

Tractatus tituluin in singulis libentelr retiiiuiiiius»
quem Gallandiiis ii>sisinip(>suil, etiainsicxistimemus»
ut infra palam fit , hos omiies, si unuin excipias , a
sancto viro non fuisse in usum praedicatioiiis con-
scripios. Tractatus singularis^ qui in nostra liaccdi*
liuiie primus esl , quein Sermonem etiain appcllavi-
inus sub titulu de ocio Beatitudinibus, ulpote reapse
a saiicio episcopo in audilorum fre(|ueniia habitum»
in ediiione Ba>ilcciisi praccitaia adiuodum incongrue,
tuni (|uoad niaieriain , tum quoad dicendi moduni ,
Declumuiio nuiicupatur. Reliqiii onines ibidem coiiti*
nenier editi, minus quidein improprie, sed eiiain
niinus apta indicatione, dicuntur in v et vi capul
Matthcei Dissertatio,

Etiamsi vero Irac/a/us vocabuluinaGallandio usur-
patuin reiinuerimus, ab ordine nihiloininus, quem
hi Tractatus in sua Bibiiolheca obtinent, recedere
cuacti fuiinus. Nam prxier Tractatumsingularem^ seu
Sermonem de octo Beatitudinibus, quciii prinio qui-
dcm loco ut Gallaiidius ipse, sed a caeicruriini iiu«
merosepanttum, eicxira ordinem oninino posuimus»
uipoie niliil habeHiein coininune cuin ipsis, exce-
pia maieria, quae, iia exigenle Evangclii explana-
tiune, in alio (/uidein Tractatu pene eadem est, sed
alio niodo, alio euain siylo, alioque nexuum usu
prolata : praeler hunc Tractatum seu Sermonemt nos in
reliquis initium duximus a TractatUi qui apud Gallan-
dium esl 17, euinque primum dixinius in capttnii
EiangeHi sancii Matthcei, proul t liam secundum dixi-

dumtax.it iii Libello proprio Sanctorum Dioscesis , D inus in caput iii sancti Matthtei, qui apud eunidciu.

conimunes nunc fiuiit eruditis , qui eas libenier ex-
cipienl, Inni obdictionis pr;cslantiain, tum ub hisio-
riain sancti viri purissiniis e fontibus liau^tam ,
et brevi seriiiOiiQ contractam. Accedit terlio <i-
tulus primce editionis Scriptorum sancii Chromatii,
Basiieac peracias aiino 1528, ejusque rarissimae, una
cuni Epistola nnncupaiuria Joannis Sichardi, ex qiia
disciinus quanti haec Scripta facta fuerini a priino
ipso tempore quo deiecia, ei luce puhlica donaia
fuerunt. Qiiarto loco Andreas Gallandiiis venit , qui
in Prolegoineuis lid tumum YIII su;e Bibliothecce vete-
Tum Patrum^ etc. , cui inscrta divi Chrowatii nosiri
Scripta suut, diligenter de codcm saucio virocteiu-

Gallandium est 18 et uiiiinus ; et tertium nuncupa-
vimus in capul v 6anc(i Matiha:i, qui ibideiu uuine-
ralur secundus ; et ita eliain reliquus eodein ordine
in idem caput v et in caput vi, usi|ue ad Tractalum
17, qui apiid iios nltimus est, quique apiid Galhui-
dium,qui duosnostros priores ulliinolocoposuerat,
est 16.

Hujus nostri consilii ratio ipse tcxitis Evangeliiest :
nain ('xpo.sitioocs in caput tertiuni Mallhuri, quu:-
cumque dcmum cae sint, seu mutike, seii lacuna ali-
qua a reliquis iniercisa: , jure debere antecedere
existimaviinus quae siint incapui quinium et sextum.
Gallandius vero qui hoc non aniuiadvertere niiniiof}

855 Piii£FAT10 CIHTORIS.

poinil, [1] nlmium rorlasse Iribuil aiictoriuiti, seu A P* 1 192* Id veroin hac curu noslr.i uobis obiigil opia-
puiiiis errori pracceilenlium editionuin, ei maxime
Bibliothecm Patrum Lugdunensis, ubi reapse duo no-

slri Tractatut priores in unum compacti, sub Frag-
nunti nomine, ultimo loco sunl posili. Cxterum
SixCus Senensis, cujns aniculus de sancto Chroma-
tio in Biblioiheca Lugdunensi legilur, hxc illins Scri-
pta optime recensneral, memorans primo loco quae
bujus sancli prxsulis liabemus in caput tertium
Matlh.vifSecundo vero qnae supcrsunl in capiitquin-
tum et sextum, ac teriiu homiliam, qunm jure ele-
gantem etiam appellat, de octo Beatitudinibus, H^c
editorem Bibliothecw Patrum Lngdunensis moncre
debnissent, nl hunc saltem et ipse servaret nr.odum
in ordinnndis Chromatii Scripds seu Opu$culis, qux

tissiinum, ut genuinee recixque iectioni redderemus
texium insignem sancii htijiis episcopi, qui est de
Trinilatis mysterio, el exslnt tractatu 2 , numero 2
hiijus nosirx editionis ; qniqne deiiravalissimns, er-
roneieque scntentia: legiiur tnm in Btbliotheca Pa-
trum Lugdunensi, tum siiniliier ia noviaima ipsius
Gallandii ; qnainvis hic, ut ipse iest:itur, non pa-
ruin allaboraverit, ope maxime Excerptorum Com^
befisianornm , ut mcndosas etiam lecliones alio-
rnm excmplarinni in Chromatii Scriptis corrigerel.
Prsecilaia cdiiio Basileensis priina, sicuti etiam
subsequens allera Joannis Gryna:iy viam nobis ape-
ruerunt ad textum huiic iniegritati reddendum : ad-
jntrices dehinc manus nobis obtulit Alcuinus abbns,

coliectioni susc inserebat. Nos autcm a Tractalu seu B seu Fhiccus Albinns, qui lextum eumdein reiulerat,

Sermone singulari de octo Beatitudinibus initium su-
mere maiuimus, lum ut a pra*stantiori ei absoluta
Sancti Yiri Incuhratione inciperemus, tum ut evita-
remus exordium ducere a re quodammodo capiie
truncata , prout est Tractatus^ qui in hac nostia
edilione , uti jam diximus, nuinero primo exbi-
Letnr.

Curam insuper nostram in hac editione in eo prai-
cipue posuimus, ut quam emendaiiora sancti Chro-
matii nostri Scripta dareinns : qiiod ractiiin inaxime
ruit colliitione habita eorumdem Scriptorum cum
prini:) Basileensi editione superins memorata, qnre
iinnc, deUcientibus manuscriptis codicibus, ad iu-
slar prxstantissimi codicis est ; necnon cumediiione

una cuni aliis p!uiimoruu) Sanctorum Pairum, in
libello suo adversus Uceresim Felicis episcopi ; nosque
usi sumus tnin lexiu [xi] ab eodem n-lalo, qni ex-
siat inter opera Alcuini editionis clarissimi alibalis
Frobenii lomo I, vol. 11, p. 767; tum eo quoque,
quem ex maniiscripto codice Vaticano ejusdem Al-
cnini eruit clarissimus Fontaninus, insernitque Hi-
srori^ssuae litterarioi Aquiteiensi lib. iii, cap. 4, num.
2, nbi de sanclo Chromatio apposite disserit, quem
infra suo loco videre poterit lector. Cn nutem lexiuin
ipsum, tuiii depravatum, tum integrnm, ut f.icla
collatione ((uisqne cognoscai, quid lecluin hactenus
fueril in Biblioiheca Patrum Lugduiiensi, ac in no-
vissima quoque Gallandii ; quidve legendum potius

Joannis Grynxi inter sua Monumenta sanctorum Pa- C rnisset, prout in hac noslra ediiione legendum prse-
trum orthodoxograpiiu , Basilex 1569, toino II, beinus.

Celebris texlus sancti CHROMATIl eimcopi Aquileiensis de sauctisiimo Triniiatis mysterio,

( In hac Doslra editiooe sux inlegritaii rcsiilutus. )

(Ex Bibtiolbeca Puttum Lugduuensi atque ex novissima

Aiidreae Galljndii.)

f Unde igiiur qunle Patris de Filio tesiimonium

sit, dicentis : Hic est Filius meus. Suus uii(|uc, non

per adoptionem gratix, neque per religionem crea-

tnrae, ut hxretici 'volunt, sed sui proprielate generis

et veritate naturae. Mulli enim sanciorum filii Dei

dicuntur, et sunt : sed hic sine compassione unus

Deo Patri Filius unigeniius, et verus, el proprius,

non aliunde quam de Paire natus. Quia lam verus

Pater, Pater est, et Deus est : sicuii etiain verus

c Vide igiitir qu:)le !'alris de Filio lesiiinonium
sit, dicentis: Hic est Filius meus. Sniis utiqne, non
per adoptioncm graiisc, neque per religionem crea-
turrc, ut hxrctici volunl, sed sui proprieiaie gene-
ris, et veritate naiurx. Multi enim sanctorum filii
Dei dicuitiur, et sunt : sed hic sine comparatione
unus Deo Palri Filius unigenitus, el verus , el pro-
prius, non aliunde quani de Patre nalus. Quia tam
verus Pater, Pater est, quam veruset Deus est : sic-

Filius, Filius cst Trinitaiis ostensns , cum et Pater D uti etiam lam verus Filius, Filius est, quam verus

Cbristum Dominum ac Deum nostrnm Filiuin sunm
esse testatur; etSpiritus, id est Paracleius, In lanio
ildei sacramento Patri Filioque conjungitur : ut ve-
mm Patrem, verum Filinm, verum etiam Spiritum
Sanctum crederemus : tres personas, sed unam di-
vinliatem Trinitatis, unamque substantiain. >

[xii] Restituto hoc texlu sancti Chromatii , qui ridei
ipsius de sacratissimo Trinitaiis mystcrio lesiimo-
Bium prxbei luculenlissimum, aliisque paucis nii-
iioris momenti correciionibus hicalque illic factis;
Boiatiuiiculsis prxterea omnes ad thromatii Tractutus
iX Gallandio accepimus; eas«|ue ad imam paginarum

ct Dominus est. Perfecta crgo (ides esi Trinitaiis
osiensa ; cum et Paier Christum Dominum ae Denm
nostrnm Filium siiiim esse tesiainr; et Spiritns San-
ctus, id est Paracleins, in lanto (idei sacramento
Patri Filioque eonjungilnr : ut verum l^atrem, verum
Filium, verum eliam Spiritum sancium credeiemus:
tres personas, sed unam diviniinteniTrinitatisunam-
que subsianiiam. 1

parlem collocavimns; qnibus etiam uos ipsi unam
aut allcram addidimus. Atqne lirec sunt , quai de
Scriptis sive Opusculis sancti Cltromatii ^ qna! iiuiic
denuo edimus, scire leclorem oporlebut , ul insli-
tuii nosiri raiio illum non lateret.
l'ost Scripta sancti ChromatH episcopi Aquileieit-

255 S. GHROMATIUS £P. AQUILEICNSIS. 25^

sis» non iiiuUle judicavimiis duo ipsius, brcvissima A Probaium iri propterea confidimus a lecloribus bu

quidem , sed ma^^ni ponderis Dicta exhibere , quse
proiulii in Aquileiensi concilio sub sancto Valeriano
episcopo liabiio, anno 38i , adversus Palladium et
Secundianum episcopos Arianos, dum ipse Aquilcieii-
sis ejusdem Ccclesi:e presbyier esset. Magnorum vi-
rorum, eiiam brevissima quxque, suiii niaximi fa-
cienda : aique bxc quidem Chromaiium presbyierum
Jam tunc tantx vlriuiis ac fidei , tantique apostolici
roboris ostendcbant, qui digiiissimus essct Valeriano
futurus in episcopaiu succcssur.

Deccm et octo annos, aut eiiam novemdecim, in
episcopatu Aquileiensi, ut communis fert compula-
tio, exegil C^r0ma<itts. Miilta propterea euiiidem scri*
psisse ad gregis sibi crediti inrormntioneni, multa ad

manissiinis consilium quod cepimus : pro iis scilicet
quae dare poluisset super bac re iinbecillitas nosira,
Lncubrationes inlci^ras exbibendi claroruin horiimce
virorum, quae licet aiitehac editx iiiter opera utrius-
que, quse amplioris arguinenii sunt, hic tameii vel-
Uti siio proprio loco , posi Scripta videlicet Sanclt
Praisulis , de quo apposite agunl , recudi quodam-
modo gaudebunt.

Danius ilaque imprimis Lucubrationem chirissimi
Foiitanini quam ipse Romae degens exarabat anno
i713, ut iliidem ipse tesiatur, quaeque exstat in sua
ffiitoria Litteraria Aquileiensi libro ni ; quod tamen
Opus nonniS|i post ejus obitum lucem vidit Romanis
typis^anno i7i4.0inniumprimuspost Tillemoniium,

fidei defensionem adversus maxime Arianorum alio* ^ niulio erudilionis et criiices apparntu , boc sancti

rumque vigentes errores , necnon paganorum laie
adhuc pateiitem supersiitioncm,non incongrue exi-
stimamiis. Quid vero ipse scripserit, prxter ea qux
habemus, absque teste, et absque idonea raiione as*
serere non licei. Interimet lesies adsunt, et idoneae
non desunt raliones quse illum alia quoque peculia*
ria, qusD interierunt, scripsisse affirmant et suadent:
ideoque brevem elencliuui borum saltem deperditO'
rum, pos( edita, subjicimus.

Quod magnis viris, prim:c pr.rscrlim, eidemque
proximx antiquitatis, non semel contigit, ut non-
nulla sub eorum nomiuibus scripia apparerent, qii.ti
fetus essent hominum obscurorum, et indigna pror-
8US qiise tania auctoriiale gauderent; id profecio

Chromatii argumenium omni ex parte traciandum
ibidem suscepit Fontaninus , eoque rem perduxit ,
ut , pro eo tempore quo scribebat , absolutius niliil,
nihil diligeniius desiderari possel, ipso etiain judice
Andrea Gallandio in brevi illa scriptione sua de
Chromatio , quam superius memoravimus, quamiiue
infra subjicimus. Notatiunculas nibilominus nosiras
non paucns buic Lucubraiiom Fontaninianac suppo-
nere coacti ruimus, lum ut nonnulla expUnarenius,
qu;c non satis fortnssc dilucide a viio clarissiiiio
enuuiiata ruerunt, luin ut alia notarcmus qu.c Cru-
dilis postorioris xtalis non phcuerunl: tuni deiuum
ut aliqun reapse corrigereinus , vel qnx ipse dum
scribcrel nosse non poterat, [xiv] vel qu:i* ettltm ali-

accidit et sancto nostro Chromatio , sub cujus iio- ^ qu;uido aliis ccrte gravissimisque curis iinplexus ini'
mine, necnon simul et sancti Heliodori episcopi Al- niine :inimadveriit.

linatis, amicitia Chromaiio conjunciissiini, duae epi-
stolu! prodierunt ad sanctum Hieronymum, una cum
duabus eju^dein Hieronymi ad ipsos responsiotiibns,
qux pluries pluribusque in locis editx fuerunt* qux
genuinae eiiam aliquando sunt habitae, quieque nunc,
atque jampridem, communi cruditorum sulfragio,
inler opera luin Chromatii, [xiii] lum Hieronymi spu-
ria recenscnlur. Has episiolas niliib)minus, simul
cum divi ejusdem Hieronymi fictis responsionibus ,
operoe pretium duxiiiius hic iiltimo loco pra*bcrc
lectoribus, una cuin auimadversioiiibus criticisduo-
rum illiislrium viroruin; ut nihil Chromatianm huic

Hoc idem argumentum sancii Chromatii post Fi>n-
taniiium , sed anlequ.im Fonianini Litteraria Aqui'
teiemis //i<(ortaevulgareiur, pertrajctavit clarissiinus
De Rubcis a capite iO us<)iie ad i3 suornm Monu-
meniorum Ecclesice Aquileiensis , qux edita fiicruiit
Argenlinx (seu Venetiis) anno i740. Hjcc itaque ca-
pita Foiitnnininu:c Lucnbrationi subjunxinius , qiia^i
alleram huju> eruditi viri de eadein rc Lucubratio-
nem ; iii qun multa quidem desideres de Chromatio ,
qua: Fontaninus ainpliori erudilionis apparalu coii-
gessit , sed in qiia eiiain multa invenias, qu:n pres-
sius ille absolvii ; ac prxsenim quae ad Origenvmo'

edilioni di^sit eorum, qux el desiderari et pra^beri j) rum operum vices pertinent , qu;eque ad persnnam

solenl iu sanctornm Patriim novissimis editionibus.
Aique haec de Chromatii Scripiis^ quae hoc volumine
exhibenlur, deque apparalu el ordine qiio prodeunt.
Sed quid de saneti Chromatii vita ; de X'taie niini-
rum qua floruit , de rebus ab ipso gesiis , de annis
sen vitne seu episcopaius illius : quid de Ecclesiae
Aquileiensis eo lempore stntu , aliisque similibus ,
qusc in quolibel vetusto auctore ioqniri solent ,
atque illiislrari debent nb eo , qui ejnsdem Operum
editionis curain suscipiai? Hanc spariam duumviri
noslraies eruditissimi , Intrr scriptores proxime
prarieritae aetatis primi subsellii, ornaiidam susce-
perunt,JuslusFont:ininu8archie|iiscopusAiicyranu8,
M fternardiis MariaO/^Kdb^is Ordinis pKRdlcatbrtim.

Riifim prcshyteri Aqiiileiensis, horum operum caus^
adeo cxagi;ali; quein nihiloiiiinus Saitctos nosler
Chromatiui , quo.id vixit , semper iinpense coluit.
Capitibus hisce Monumentorum Aquildensium aliquid
aliud ex eodem De Rnheis addidimus; quae neinpe
ipse scripsit numero 5 et 6 capitis i8 suarum dii»
sertationum varice eruditionis, etc, qii:«*. Veneiiis {tro-
dieruntanno i762,posiquam scilicetFonlaninianum
opus perlegerat Litterarias Aquil&ensis Uistorite; ubi
animadvcrsionesiHiiis intelligcs superea,qux scrip*
serat Fonianinns tum de ChromuUi ordinmione in
episcopum Aquileiensem , tum de Rvmoni episcopi
appelluiiine , qua Chromatim donatus fuit in prima
ejus Scriptorum Basilefensi cdiiiohe. £n itaque tibi #

S57 t>Ri£FAT10 CDITOBIS. KS

lienigne lccldr, prospectnm liujus no^trac Scriptorum A quando forlassc conjngio vacavit, u(i eruilur ex

leu Opusculorum sancti Chromatii Aquileicnsis epi-
scopi eUicionis : en simul raiiones» quae forlasse non
inuiilem operam nostraro osiendent in hac ediiione
adornanda; quseque novi aliqiiid quodammodo a
nobis datum fuisse siguificabunt, etiamsi non nova
tulerimus.

Ilic exilum babere possel liaec prxlocuiio nostra :
sed iie prorsus a nobis intactum argumenlum boc
videatur ; et quia, post ea quae Fontaiiiiius atque De
Rubeis adillubtrationem illius contulerunt,iioniiulla
qiioqne snpersunt, quue aliqiio modo perpendi aique
illiisirari mereniur ; non gravaie leras , si , quamvis
lautis longe impares viris qui nos in iiac alea prae-
cessenini, aliquid nos qiioque arripiamus , vel quod

sanclo Ambrusio; quod dici ncquit de Eustbio
Chromalii iiostri fratre, quandoquideni duo hl fra«
tres a divo llieronymo appellanlur, gcminus Samuel
nulri(u9 in lemplo, Cpisiola Vli, in editione Yailarsiiy
ad Chromatium^ Jovinum^ el Eusebium^ quae ad an-
num referiur 373. Duos Eusebios Boiionienses ejus«
dem aetatis nuinerant eruditi Benedictiiii cditores
Operum sancti Ainbrosii Mediolanensis episcopi, al-
terum nobilem civem uxoraium cum prole, quocum
familinritatem colcbat ipseSanctus doctor, alierum
vero Bononiensem episcopum. In liac bypothesi
cessaret [x\i] Tillemontii difficultas; et Eusebius
episcopus Boiioniensis posset esse Eusebius ipse
Chromatii iiostri frater. Quis tamen hoc unico fun-

eonim effugeritdiligentiam, vel quod ab ipsis, pro B daroento asserat eurodem reapse fuisse episcopum
leropore quo scribeliaiit , aut non saiis, aut roinime Bononiensem ?

prorsiis periractari poiuerit.

Uta Chromatii familia inciplamus, in qua duo ian<
tmn fralres , Chrotnatius et Eusebius , absque ullo
lertin anoiiymo quem [xv]voluerat Fontaninus;quid
censeudiim de Eusebio, quem consiat diaconum
fiii.^se A(|uileienseni, duin presbyier esset Chroma-
Ims^ ac posiea episcopatus honore cumulatum? Id
nempe testatur Buliniis Apologias in sanclum HierO'
nymum libro i, num. 4, scribens : c Cgo.... ante
annosfere triginta.... pergratiam bnptismi regene-
ratus, signaculuni fidei conseculus sum per sanctos
vin>s Chromatium, Jovinum, etCusebium, opinatis-
sinios et probatiftsimos in Ecclesia Dei episcopos,

Clarissimus noster Franciscus comes Florius,
quem superius memoravimus, in quadam Notatione
ad Buchiarinm ab ipso Boniac editum, anno 1748,
pag. 57, proclivitatem quamdaro Ohtcndit agnoscendi
in Eusebio episcopo Bononiensi Eusebium Chromalii
nostri fratrem, scribens : c Chromatius Aquileiensis
Ecclesiae presbyler, et Eusebius illius frater diaconi
rounere iusignitus.... uterque.... episcopalero digni-
tatem adeptus est : prior niroirum Yaleriano nostro
successii; alter vero incerti nominis Ccclesiam (nisi
Boiioiiieiisis fuerit) tanctissiine rexit. i Quinimroo
ex schedis ipsius, quae supersunt apud nobilero vi-
ruro coiniiem Philippum Floriuro, ejusdem fratrls

qnorom alter tiinc presbyter beatae niemoriae Yalc- G filiuui ejusdemque eruditionis haeredero, quero ho-

riani , alter archidiaconus, alius diaconiis, simulqiic
paier mihi et doclor Symboli ac Fidei fuit. i Ilaec
scribebat Ruftnus anno circiler 400 aut 401, juita
De Rubeis in disseriatione de Rufino^ capiie 5 et 4.
Facium idcirco baptismatis sui, qiiod Aquileiae lo-
com babuisse scribit ante annos fere triginta, quo
tempore diaconus erat Eusebius Chromatii tunc
presbyteri frater, ad annum pertinet, ut recte idero
De Robeis suppiilavii, 371 vel 572. Post hoc igiiur
foctum, cum episcopus creaius fuerit, Juxta Bufinum
ipsom, etiain Eusebius : cujus sedis, aui cujus loci
epiKOpus censendus ipse esl? Sanctum Eusebium
Bonooien«ero episcopuro interfuisse concilio Aqui*
leiensi babito sub sancto Yalcriano episcopo anno

noris et grati animi causa bic nominamus; ex acbe-
dis, inquam, ipsius aperte iutelligimus eurodem pos-
tea proclivitatem illani suam ita extendisse, ut pene
pro certo habuerit, £tii^6fiim Chromatii nostri fra«
trem, fuisse Eusebium ipsum episcopum Bonoiiien-
sem : ita enim manu propria scriptum reliquit :
c Mi e venuto in pensicro di render palese un orna-
roento della Chicsa di Bologna, bench^ assai ricca
di aniichi e nuovi. Ma nel lempo stesso ciascun
vedr^, clic senza offesa del vero io servo, diidco»),
alla roia causa, ed adempioun uflicio dipiel^ t^rso
quella nobilissima Chiesa che da gran tempo roi fu
roadre, e che mi nodri finchd visse. In poche parole
io propongo la roia congettura. Santo Eusebio ves-

381, adversus Palladium et Secundiaimro Arianos ^ covo di Bologna ^ queirCusebio diacoiiodi Aquileja,

episcopos, in quo Chromatius quoque adhuc pres-
byier Aquileiensis aderat, constat ex Actis illius
concilii, quae exstant loino II Operum sancti Ambro-
sii editinnis Parisiensis Maurinorum, et in concilio-
mm Collectionibus. Fueritne igitur Bononicnsis
Ccclesiae episcopus frater CAromafti nostri Eusebius?
Si raiio leinporis habeatnr, inquit Tillemontius,
Mimohres pour servir d VOistoire ccclisiastique, etc,
tomo Xl« nola 1« ad sanctum Chromaliunu nihil est
qood veiet hoc credi posse : ipse tamen arhitratur
CkromatH nostri Euubium fratrem, nequaquam
foisse Euubium episcopuro Bononiensem, eaductiis
ntioney quod Eusebitis Bononiensis episcopus ali«

di cui parlano, come vedreroo, con roolta lode san
Girolaroo e Buflno. Niilla vi ha, che si opponga a
questa congettora ; e molte osservazioni concorrono
a renderla as^ai verisimile. i Cn itnque opinionero
viri clarissimi scripto patefaciamy et ila prolatam,
ut satis declaraverit, se rero jain lunc funditus pcr-
pendisse, nihilque illi reliqnum fuisse, quani ea pro-
ponere argumenta, quae illum ad eamdem ainple-
xandum indnxerant; quod curis aliis procul dubio
impedittis non fecit, nisi potius intercidisse di<'amus
qtiod super hac re liicubraverat. Tanti viri oi»inio-
nem nos quoque libenter aoiplectimur, abea ntode-
ratioiie minime separatam qua auctor usus fuilp con*

150 8. GllROMATIUS EP. AQUILEIENSIS. ' SlilO

jecturam\\]M\\ appellaiis:el Inieflm Chromatio nasiro A Eu$ebium ChromaHi fratrem eiislimemus. Quid igi-
nobisqiie gratulamur de Eusebii hujus^similiter ikb- tur coiijicieiidum post hacc?

tri, saiiciiiate; sicut eiiam de cultu quem apudBono-
nienses [xvii] obiinei sub die 20 Septenibris» ei de
quo admodum erudite (licet nihil omnino de Aqui-
leiensi hnjus tiancti viri oiigine) Prosper Lnniberti-
nu8, posiea Benedictus XIV, in fuis Annotazioni
Bopra gli Al^ d^atcuni Sanli, de* quaii si celebra rOf"
fizio e la Messa, per lo piit senxa ie Lezioni propriey
nella diocest di Boiogna^ eic. Bologna 1740 : qund
OpuB Laiino etiani serinone dontttum vldeas lomo
X Operum ej usdern Benedicli papce XIV, Romcs 1 751 .
Dissimulare hic tanien, ilaia occ;isioiie, non iicet
sancti hujiis Eusebii epochas , quas ibidem signat
laudalus Lamberiinusjiu:<a accurafiorem, uli scribil.

Accuratior illa Chronologia, quam noininat Lam-
bertinus, moiiumentis fortasse propriis aique In-
viciissimis desiiiuta , soIHcita quidem fuerit in assi-
gnando saltem practer propier cpiscnpatus teinpore
Eusebii Bononiensis; quod lempus scilicei decurrerit
inter annum Chrisii 570 et iOO; quin sirictim ac
prseo.ise asserere voluerit , eos ipsos csse vere ac
proprie annos, tum inili ab ipso Bononiensis episco-
palus, tuni morte relicii. Et ecce, ni falliniur, brevi
facilique modo, ac prorsus hisce rebus mhgna ex
parie incertis consentaneo; ecce sublaiam chrono-
I'igic:im difQculiatem , quae fonasse in hoc negoiio
potissiiun est : ut propterea in Eusebio Bonnnieitsi

Chronologiam ; initi scilicel ab Euscbio Bononiensis B propcnsius agnoscamus Eusebium ipsum Chromniii

episcopittus anno Ciirisli 370 , decessus vero ipsius
anno 400. Mostra quidem docuinenta Aquileiensia,
ut candidc fateamur) cuiii epochis his non apprime
conveiiiunt : diaconus siquidem erat Aquileiensis
Ecclesitfi Eusebius Chromaiii fraler, non inodo, uti
vidimus, anno 571, aut etiani 572, quo eodem admi-
nistro baptisinum A'iuilei:e suscepil Rulinus, sed
anno eiiam 575, quo ad ipsum simul et Chromatium
et JoviHum Aquileiee positos, et nullo indicatos epi-
scopaius honore , litteras dcdit Hieronymus : mor-
tem vero Eusebius Aquileiensis , episcopus postea
factus ut Rufinus testatur, j:)m oppetieral anno 596,
uti ex alia ad Heliodorum opiscopum Hieronymi
ipsius epistola ejusdein aniii ; quas onines semper

nosiri fratrem ; quod profecto, si nobis Aqnileienti-
bus perjucunduin atqtie decnrnm , Bnnoniensibns
ipsis gr.itissimuni ruturum sit ; quibus h;vc gloria
qiioque novissime accesscrii , ut non immeriio cre-
dant episcopum smm , Eusebium nomine, quarie
Kcclesia^ sxculo sanctitate clarum, e clero prodiisso
Aquiieiensis Ecclesisc lantopere a divo Hieronymo
laudato, et fralrem habuissc ipsius Ecclesiae episce-
pum Chromalium, cujus solum noinen pro laude
plenissima est.

Interim ipsius Eusebii quoque nomen, quod CAri^
maiii Aquileiensis episcopi fraier gerebat , quidni
Eusebiorum etiam familiani indicei, et eain quidem
Aquileiensein, uiide uterque oriundus? Aqniieieii-

ex cditioiie et Chronologia Vallarsii hic nominamus. ^ sein patria Chromaiium nosirum asseruit flrinissime

Quomodo ergo cum hac epocharum diversiiaie con-

ciliari potest episcopatus Bononiensis Eusebii iiostri

Aquiieiensis, Chromatii fratris; ut unus omnino et

idem Eusebius sit Aquileiensis, qui episcopus fuit

Bononiensis?

Veruin enimvero diversiias \\xc epocharuin, tania,
ut nobis quidem videtur, non est , quse conjeciuram
clarissimi Florii nostri, quam ainpleiaviinus, valoat
labcraciare , el nos a concepta pro eadem opinione
dejicere. Ubi enim moiiumcnla non adsunt, in in-
cert<4semper versamur, dum Christi annos assignare
coiitendimus seu rebus seu hominihus prionim
quinque et amplius swculorum , nt notum est omni-
bus. Monumenia vero nulla profert Lainbertinus in

Fontaninus; nec ita procul ab illius «enientia alHit
De Rubeis, dum Roinatinuni eumdein aut Goiieor-
dienscm facile fecit ; quse duo tunc loca Aquileien-
sis erant opiscopatns propria, et ab Aquileia urlie
non iia longe posita. Postquam tamcn duomviri illi
dc Chromatii patria scripserunt, cx feracissiroie
Aquileiae rnderibus monumenta aliquot, eaqiie prse-
clara, in apricuin venere, qune EusebianiB cujusdam
familisc, et absqiie dubio Aquiieiensis, meationem
nunc primum raciuni, quaC4|ue a viro clarissimo Aii-
geloMariaCortinovio, Ltinensis hujuscoIlcgiiSaiicti-
Pauli praeposiio, nuper apiid oos viia iuncto, et illu-
strata [xix] et publici etiain jiiris facta fueruot. Ipse
veroexbisnionumentissimulsumptis, sicuti Eusebio-

citato opere pio epochis sancio Eusebio B(moniensi ^ rum ramiliam qoamdam, et illustrem quidem, Aqoi-

attributis. Et intcrim li«c ipsa annorum 570 el 400
absoluia, et, iit ita dicamus, roiunda, a Chroiiologis
etiam acctir^itiiftmts facta sigiiatio, absque ulla neu-
trubi alleiius numeri addilione seu imminutione,
pra'judicium facile ingeril inceriitudinis habilx a
Chronologis ipsis in hisce epochis assignandis.
[xviii] Monuinenta aulem noslrn, qiiae babemus Qr-
missima, ntininie vet:Utt, quominiis Euiebius Chro"
matii frater inaugurari potuorit episcopus Bononien-
sis post annum 475 indicai» Hierooymi epistolae ad
Chromatium, Jovinumei Eusebium^ aut etiam eodem
ipso epistolu! illius anno cnrrente : et eadem mooa-
menta nos mooeot, ul aoDO 506 yita jam foDCtum

leiae exstitisse quarto ot quiolo Chrisii ssculo ar-
guit, ita ad hanc eamdem familiam Chromaiium do-
struni, atque Eusebium fraires, aliquo saltem modo
periinuisse, iion a^^re suspicalor. Ab «vis siqnidem
et pairibus in OJios et «epotes noniiua i«iic quoque
propagabantur, quae veloti familiarum cog^iomiiia
quaedam jam tunc coostituebatit : et Eutbius noster
elsi post Cliromaiium a divo Hieronymo oomineiur
epistola 7 el 8 in edilione Vallarsii, qiiia Oirooialitw
tunc presbyter Aquileiensis, Eusebtus rero ^iaconm
tantum erat ; Eu$ebim laroefi oatu major Cknmmio
fuisse videlur, ut ipse pro|Merea Eusebiemm htMm
nonen ^^Uifferet» ^oii et aane Cbriiii 681 io A^

leiensl coneilioipse Jam episcopns erat Bononiensis, A lentio veterum, et Hieronymi prneserilm, vellct quis-
uti ex superius diciis conjicimus, dum Chromatius pinm urgere.

adhuc presbyter tanium esset Aquileiensis : et ante
Chromalium ipsc quoque excessil e vita uti ex eodem
llieronymo habemus epiitola ibidem 60, num. 19,
ad Heliadorum^ quu;, uti jnm diximus, ad annum
penioet 496. Ex Eusebiana igihir Aquileiensi fa»
milia, ei quidem in primis ctara, uU cadem monu*
Dirnta nos doceul, Chromaiium nostrum prodiisse
facile credimus : uude nou niodica eidem laus acce-
dit, quod originis clariiatem vilae sanciimonia, doc-
trinx spiendure , et virtutibus omnibus episcopo
dignis. una cum Euiebio fralre, cxornavit. Exstant
lypis ediia a Cortinovio Eusebianas Aquiieieitsis fa-
■iili:Kmonumentain Disseriaiione»>ua Italice frcripta,

Nibilominus, seu viderit» seu non viderit, Fonta-
nitii nostri (satis caetern(|nin etiam in rallin noli
scriploiis) momenla Geiilicnis, iu sua Hittoire gini-
rale det auieuri tacrin et eccl4m$tiques, tomo X ,
cap. 3, parnui dissimilis a Tillorooniio, iia scribit :
Nous ne trouvons rien des icrits de saint Chromace
ditns aucnn de cenx qui nous ont laissi des catafogues
des icrivains ecclisiasliques^ 11 y a nianmoinsquetques
manuscriis oU Con trouve le nom de Chromace d /a
tite de trois disconrs que Von a imprimis dans In Bi»
blioihique des Pires,.., Ce qu^on pent dire de wtVi/x,
c^est qiie les icrits qui portent le nom de saint Chro-
mace ne sont point indignes de /aii, et que Von nc con-

cai tituliis : Sopra una hcrizione Grtca d^Aquileia, B nait point d^iviine de ce nom ii qui ils pnissent itre

se» potiiis in prA^vin ejiisdem Kpislola ntiiicupioria
ad eroiiientissimuiii cardin.iiein Borgia, Bassano 1792;
neCHon in dissertatione altera , siniiliier Italice
Bcripia , cui lilulus : Sopra un Bassoriliito di Co-
aanso e Giuliano , quac locum babet in litterariis
fasciculiSy iiiscripiis : Memorie per servire alla Storia
Letieraria e Civile, Yeiiexia, presso Pasquali 1799.
Mario e Aprile, png. 5 et sequenlibiis.

Aliud nunc nos urgel, quod Chromaiinm ipsum,
de quo scribimu!^, siiigillutim respicit : sunique
ScTipta^ >\\e Oimscuh ejus, qiiie nova bac editione
dtinamus. Ac priino quidem : sunine genuiuus fe-
lus illius , qu;e sub ejus iiomine edita fueroni, et
nuiic denuoeduiiiur? Fateiidom est cum Tillemon-

attribnis avec plus de jnstice, En igitur a Ceillirro
recoclnm qiiod pr;vbner.it Tillemonttus; ut adhuc
cerium exploratiiroquc, eti»ni juxia illnm, non slt,
Sertpta i\h , qiiap, sub Chromatii nosiri nomine cir-
Guniferuntur, ipsius esse reapse ; et hoc ea pra;-
sertiin de causa, qood nulla eornm mentio in ve-
terum caialogis habeator.

Nos itaqiic Ceilliero quoqne reponimiis , qti( d
Foutaninus super [xxi] Tilleinoutii animadvershme
eiaraium reliquit ; et silentibus etiani caialogis ve
terum , qui Scripiorum eccleslasiicorum opera rc-
censueruiii , indubium et cerium nihilominiis esse
teiiemus, ftatictum Chromatinm nostrnm Aquileien-
sem episcopum vere auctorem esse Scriptionim ,

tio, Ceiilieio, aiiifque, altum deChromatii scriptis ^ qu;B siib ejus noinine cdiix habentur : quidqiiid i>it

operil)US quibuscumque csse filentium apud velereSt
qui iiobis dala opera notitiain reliquerunt aucio-
rum, i^eu statis suu: , seu eliam priccedenlium
(xx) saeculorum ; qtiique ipsorum Scripta indicarunt,
iiveomnibus nota, sive deperdtia, vel lalentia : neqoe
dissiiuulari qoideui potest, tunc tandein priinoinuo-
luisse lilterarix reipublicu: Chromatium nosirum
aliquid scripto exarntum reliquissc, cum ex ma-
nuscripto quodam veleri Scripta illius Bastlea: pro-
dieruDt aniio 15!28 merito et opera ioannis Sichardi ;
licet Scriptorum borumcc nieiitionein quanidam fe-
cerit niullo anlc bentus Aibiuus Flaccus, seu Alcuinus
abb.is, iii Ubello adversus Uasresim Felieis episcopi,
Et Tillemoniius (|uidem, Opere ac tomo supra ci-

de Homatii episcopi litulo, qiio a primn Basileensi
cditione insignita fuerunt, deqiio tiiulo et Fonta-
ninus ipse el De Rubeis abuiide dixeriini , ct nos
quoque infr.i iionnihil addere proposuiinus. Nihil
aliud propierea inquirendum, nihil desiderandum ul-
terius; quasi silentibus veteruni catalogis adhuc de
Chromatii scriptis siib judice lis cssel, et quasi cata-
logorum veterum defectui nulla alia critices regula
ad veritatem aguoscendam suppleri poiuerit, prout
a Fontaniuo phMic suppletum fuit. Cnialogorum ve-
terum aucioritatcm iii sinceriiaie Operum jndicanda
agnoverat acuiisijtimus criiicus Joannes Clericus in
sua ArteCritica, parle iii, sectioiie S, cap. 3, num. 1,
hunc snncieiis aphorismnm : c Scripia qiiorum nulla

tato pag. Q39 editiouis Yeiietx Piiteriana:, necnon '^ mentioin priscis caialogis, quae nec meinoratn sunt

nota i, pag. 053, etsi ingenoe fateaiur Scripta Chro-
wuaio nostro attribuia digna esse ceiebriiate nominis
ipsius, neque Chromatimn alteruni iiotuui csse, cui
possint digniiis nssiguari ; sulMlit nihiiominus, qund
U sertdt a souhaittr qu'oneust des preuves plus jortes,
qn'ellcs sont de lui , que ncbt le titre des manuscrits
9» les attribnenl a Chromace evesque romain, Yiin
horum Tiilcmontii verboruin iiiiellexit Foninuinus
•oster ; ac proplerea lolus fuit iii Lucubratioue de
Gftroiiiii/to,qiinm posl Scripta sou Opuscula danius, ut
Bodis oiiinibus oiirinuaret ea apprimc convcnire
AOmiiii, qiiod prafcrunl, Chromatii iioslri episcopi
Aqniitieiisis ; et nt olijecta refelleret, qiiae ex sl-

ab ullo scriptore sequeiitium proxinie saculornm,
ut plurinium aut ficta Judicaiida suiit, aut niinimum
suspecia hahenda. i Yerum ecce quid idem ipse
addiderii num. 45 : c Quamvis dp/forisiNt nosiri
auctoritns plcrumque illibaia maneat , non dirflie-
bimur lamen egregios nobi» aliquot Biiperesse scri-
ptorcs; quorum suppares, qui quidem supcrsint,
oullam mentionem fecere. > Yiro igitnr crliico per-
suasnm fuit, non tanli semper esse ponderis vc-
lcruin calalogos, ul, ipsis silcntibu^, aliis criilcos
rcgulis invcniri veritus non possii in dijiidicandu
sinceritatc operuin, quae alicui auctori in manii-
scripiis codicibus tribuuniur. Exempla ihidem pro-

265 S. CHROHATIUS CP. AQUILEIENSIS. " 264

tulii FoDianinus anclorum et operum loii Ecclesiae A mense Novcmbri prsecedentis anni 4744, Trevol-

notissimonim, de quii)us apiid crilicos dubium nul-
luin ; (|uorum lameu nec Gennadius, nec bidorus,
nei|ue »lii nomenclatores cxleri meminere.Clericus
vero cilato nuper loco, inicr auciores Ecclesia-
sticus, addit etiam celebrem Atlieiiagoram ; cujus
tameu ct nomen ei opera, ut ipse aii, Eusebio llie-
ronymoque ignoia fuere.

Uuuin super bac re hic addere iiceat, quod auc-
toruin Ephemeridum btterariarumf eiiain celebrio-
rum , supiiiitaiein quandoque et indiligeniiam pro-
bet, nou siiie studiosorum iiirominodo , nec sinc
rei iiueiariae detriinento,cnjii.s imnio juvand;e graiia
sunt institulae. In percelebri G illicae litieraturae dia-
rio,cui litulus i(?ttrna/ (/«5 Soavam , mense Mariio

tienses alterius noilssimi ac praestantissimi operis
litlerarii cotidilores : cui ruuins, Mimoires pour
l'Hi$loire de$ Sciences el des beuux-arls : quoruiii syn*
opsim , genuinam ac siuip!icem, Ceillieriani capiiis
de Cbromatio Aquileiensi si pr:e ocnlis babuisset au*
ctor pra*ciiaii articuli diarii Gallici, de$ Sfavans nun-
cupati , numquam foriasse inense Martio [x\iii] anni
subseqneniis 1745 lam longe ei a rei veriiate et a
Ceiilieri sensu abiisset.

Scd jam niiiic de Scrlplis sivc Opu$culi$ ipsis in*
quirendum; quid reapse sint, ciir, et quo ordine,
el qua occasione elncubraia a sanclo Cbrouiaiio
nosiro? Vvtustior boroui scriptorum iudicaiioea est,
qiiam liabet Beatns Flaccus Albinus, seu Alcuinus

anni 1745 datur synopsis seu compendium lomi de- B nbbas, in libeUo adver$u$ Hteresim FeUci$ episcopi^

ciini superius memorati operls [xm] Remygii Ceil*
lieri : bi qiio capiie 5 agit ipse de sancio Chromalio
episcopo Aquilciensi, deque Scripti$ illius. En vero
quid et quomodo Ecribat bujus diarii, seu potius
ariiculi bujus diarii , auctor, de Ceillieri 8ui senien-
lia super Chromatii nostri ScripUonibu$. Dom Remy
CeiUier $e trouve encore ici en contradiction avec Jf .
Fontanini. Ce $(ai:aHt dan$ Vouvrage que nous venon$
de citeTt et ou il $e monire fort jaloux de la gloire de$
icrivairud^AquiUey attribue a S.Chromace dix-huit
homHie$ $ur S. Matihieu^ et s*efforce de prouver que
c^est $ttn$ fondement que M. de TiUemont , qui ie$ a
crue$ n4anmoin$ d^un aneien , et $Qavant auteur^ rivo-
que en doute qu^eUe$ $oient de $ainl Chromace. Dom

ubi omiiia ha*c siiunl sumpia Chromatii $cripta vocat
Chromatii LibeUum de octo Beatitudinibu$. iliinc for-
taSbC liluiuni gerebat nianuscriplns codexChromatii,
quo Alcuinns aiil^as ulebaiur; licel aliiid sit qnod
De octo Beatitudinibus apposiie Ciiromatius scripsit,
et aliud in quo locus coniineiur ab Alcuino relaius,
inier alia Sancioruni Patruin testimonia, adversus
IluTesini Feiicis episcopi.

Prima boruni scriptorum editio, quae, iiti vidimiis,
Basileensis est anni 152i$, in duas paries ea distri-
buit, et primam appellavit Dissertationem in v et vi
capui Mattha'it licet in line c«mlinenler habeatqiiod
Cbromaiius scripsii eliam in caput leriium ; alteram
vero dectamationem unice dixii in eodem genere. Ho-

Remn CeitUer au contraire^ parmi dix-huit /ioin^/t(;< ^ rum tilulorum ediiionis bujusce Basileensis obscu-

11*611 trouve que trois qu*on puisse donner h ce sainl :
encoremontre't"ilqu*il est tre$ incertuin quHl en $oit
rAic/eiir. Jta diarii hujiis Gallici, seu articuli hiijus
diarii , auctor. Verum quis ita scribere possit , qui
accuraie legerit et Fomaninum et Ceillierumipsuin;
quique prae ocuiis saliem babuerit Seripta Chro-
nia/it, qualia exhibentur in Bibliotheca Pairum Lug-
dunensi, ad quaniCeillierus respiciebai? Ncquaquam
si quidem somniavii Ceillierus ex decem et ocio
homiliis aFonianino memoratistrestantum seligere,
quae genuinus fetuscenseri possent sanciiCbroma-
tii : sed ne Fonianini quidem meniione facia, quem
numquam fortasse novit in iis quae de Cbromaiio
scrip^it, neque homitiarum nuinero quem primus

riiaiein saliem, ne dicamus etiam improprietaiem,
quis non videal? Uiio prodierinl ordine, quove titulo
indicaia fuerint Cbroinaiii no>lri scripta in Micro*
presbytico veterum quorumdam brevium Theotogorum
Martini Lipsii, Lovanii primum edito 1546, deinBa-
sileae lo50, pag. 41i, necnon inter Orthodoxographa
Theologim sacrosanctas Joannis lieroldi, Basileae
1555, tomo I, pa;;. 430, sicui etiam in Bibtiotheca
Homiliarum LaurentiiCuindii, Lngilunt 1588, loino
11, pag. 1170 (quas Collecliones in Lucti^raf tone sua
eruditissima meinol^at Fonianinus, quasque nobis
bodie, post nuperam maxime atque deplorandam et
plusquam Yandalicain cladem tot bibiiothecarntn
sacrorum coeluum regulariuni hujus civilalissuis se-

Fontaninus ipse proposuit indicalo, omnia Chromaiii ■^ dibusexturbatorum, viderenon iicuii), asserere om«

nino non poshumus. Vidimus lainen Monumenia
saltem Sanctorum Patrum Orthodoxographa Joannis
Grynaii, Basileai impre^sa anno 1569 : ibique tomo
II, pig. 1192,conspeximnsC/iromffffi nosiri Seripla^
tribula in pariesduas; quaruin priorem consiitiiit
Sernio ille, qiii eiiam apnd nos primum locum obti-
iict; lilulumque saiis proprium ibidem gerit, De
octo nempe Beatitudimbu$ concio elegan$, licet in
superiori parte pagiiix declamationi$ quoqne vox ap-
pareai, quam hic $ermo a priori editione S.cbardi
babucrai ; aiieram veroconsiiiuiini [xxiv] Chroroaiii
reliqiia quae habemus, subtitulo: In quinttim caput
Matthm^ el in parlem sextif tractatus atiquotf erudi-

scripta qitae supersunt in tres tantummodo parles
divisa , qiialia neinpe exstant in Bibliotheca Patrum
Lugdunensi,Ceiiiierusreceiisuii; deqiie iis, prout
ibidem exstant, quxqueioias duodeviginti bouiibas
Fonianini conslituunl, jiidiciumsuum protulit,qiiale
auperiusattulimus, nulla prorsus facia aiicujus ho-
rum scriptorum pariis secretione. Sed lia^c obiter;
et ne Geillieruui quisque , ex bac Gallic! diarii iuH-
deli et prorsus inepta relatione , velnii in crimeii
vocare velit iniquioris criiices in Chromatii nostri
scripia quae babemus. Scire inlerim iion inutilequo-
que judicamus , accuratissiinos super bac re sane
futsse 9 et prorsus ad Ceillieri meutem scripsisse

96S I^KiGFATlO EDITORIS. S66

tione pariier at fneiaie invgnei, quibus subjungitur, A Cbroinntio scripseruut pcrpensum noii full. Quidiii

clailds incntcni suamapei-ueritsupt*r bac re Saiictus

absi|ue peculiari separaiione, quod rcslui in c:iput
teriiiim, sub simplici iudicatione Fragmenli traciulut
alteriui, f/Ht nondum totu$ in lucem prodiit ; quauivis
et bic qiioque iu superiori pagiuaruiii parlu diiserla-
tionis vox addutur, a priori scilicet Sicbardiana edi-
lione siiiupia. In Biblioiheca Patruni Lugdunensl
sancii Chromatii scripta exhibentur divisa iu partes
tres; quarum duae priores sub uno priuium iiidica-
tioiiis litulo nuncupanlur, De octo Beatitudinibus
eonciimes duw^ deiiiile allera aliiiui propriiiiii gerlt
tiluUiiii, iiem|)e, in quintuni caput Matlluui et in par-
tem sexti concio^ eruditione pariter ac pietate insignis ;
eisi auibu: iiisupeii«iri p:igiiianiin pariciuscribaiitur
senipcr, De octo Beatitudiuibus. Teriia vero diciiur,

Episcopus iii exordio ConimentarH sui, quod cuui
aliis ejusdeui partibiisde.sider;inius?

Si licei veroeliamoc(a»ioiieuidiviiiare,qun foriasse
dueiiis fuit saiictus Cbromaiius ad boc lectioiiis pa-
bulum suo populo accurandum, non aliam fuibsc di-
xerim, quaui eam, qiix illum impulit ad cogeudiim
Rufiuum qiioque Aquileieiisem, preshyierum suuui,
ui Grxcain Euscbii llisioriam ccclcsiasiicam Laiinis
rutcrisdouarei. Aiarici uempe irrupiio iu lliiiiaiu
pcr Aquileieusiuin Unes, aniio Cbrisli ^OO.ugros, ur-
meuta^ viros longe lateque vtistaiit^ ul Uuliiius ipso
priefiiurad Cbroiiiaiiuiii iiiEuS(*bii liliuam u sefac-
tam Uistoriaiii, populisqnc a Deo Saiicio Episcopo

Tractatus in illud : Ego a le debeo baptizari^ ctc, B^^''^^^''* ferale exilium luiiiiiahatiir. Utigilnr reme-

MutlU. 111, 4, [ragmentum, lii iiovissima deiiium Bi-
bliotheca Veierum Pairum^ etc, Aiidreui Gallandii,
nielius quidem el accuraiius quain umqiiam aiitca,
licei nondum ad rcm salis, bxc ^cripia appellaulur,
Tractalus iMii in sancti Mutthoii Eeungelium, Uomi-
iias duodeviyinti dixerul prldeiii Fontauiuusin Lucu-
bratione sua dc sancto Cbroinatio, quam infia da-
mus.

Post bos varios tiiulos, quos bic iudicare neque
prornus iiijucuiiduiu neque iituiile judicaviiiius, eccc
quid nubis reap.^e videautur esse Cliromatii Scripta,
qiiac recudimus. Tructatus, qiicm Gailandius primum
dixit cx deceui et octo quos piimus ipse divisit,
qucmque nos quoqiie primo loco p(»suiuius, eisi pri'

dium aliquod alflicKe plebi coitquireret, pcr quod
atgroi mentes, ul idemsuiidii, a6 ingruentismalicon-
tagione subtriicia, melioribus occupaiai studiis tene»
rentur^ Rufluo presbylcro suo injiiiixil, ut Ciclosias-
ticaui Cuscbii llisioriaiii e Grdco iu L:iliuum scruio-
nem verierct; cujuslectioneaninn.suudientium rinctust
dum notitiam rerum gesiarumavUlius petil, obliiionem
quodammodo malorum qua; gnereutur acciperet. Qui-
diii igitur ad bunc eumdeiii fliicm operaiu qinque
suam, pro ca doctriuie ac saiu tititis laude qiia cx-
cellebat, conferrcvolucrii sancliis pnrdul Cbruma-
tius; idcoqiie opus episcopo dignum susre|>eril,
Comineutatium nempc in sancti Matthaii Evangelium^
queiu legi^nduuilidclibuseo poiissimuiii ieii:p(irclia*

iNMiti non dixerimus, est Tractatus singularis, seu G dercl : atquc ca luaxime causa, quod cjusuiodi opc-

SeriKO aut Concio, el quidem reapse elegans, ut eain
dixere Sixtus Svneii^is et Joanues Grynxiis, qux
pioprieappellari debcl singulari lilulo De octo BeO'
fitudinihti, quxque partem nullo modo consiiluit
Ttactatuum ceteroruiii. Ilaic cerie babita fuit ore-
teiiusa saiicto episcopo occasione ahcujus mercatus^
ciijus causii adesset frequeuiia populi, ut ex ipsius
leciioiie saiis aperte coUijsitur. Nibil boc scripto
pra-clarius iuter ea saucii episcopi qua» supersunt,
sive orationis scopum intuearis, sive styluin, sive
ingrcssum, progressuni et cxiium. Inter praeclariora
quoque ejusdem acvi et ejusdem geueris Pairuin
ftcripta luerito haberi potest. Quid vero de reliquis
aeuiienduni? Cum Tillemontio aliis(|ue cenbcinus,

ribus miuimc lunc Latiua saUciu Ecclcbia abuuda-
ret?

CaRterum, ctsi auiio Cbrisii quadriiigenlcsimo Ln-
liuis expliiiatiouibus Evaiigelii nou abuiidareut
Cliristi fldeles iu Occidentis parlibus consiiiuii ;
quoiuiu fortassc plcrisque vix iiotaii luuc forcnt vcl
ipsie llilaiii Piciaviensis in Mauhamm, ct Aiiibrosii
Mediulanensis comiiienUiiioiics in Lucam : liic cene
nieminisse juvat, Aquileieiisem quoqiie Ecclesiaiii
jani tuucbabuibse Comiuentai ios in Evangelia^ opus
Fortuiiatiani, ejusdem Ecciesix' ante [xxvi] bancluui
Valerianum episcopi ; quos sibi iu Orieiilem niitii a
PauloCoiKOrdiensi postulaverat, margaritamde Evan--
gtlio eosdem appellaus, saiictiibllicn/nyniusEpisiola

tractatus reliquos, qui in bac noslra edilione non D iO,niim. 3,in cditioiieV.illarbii, quiuadannum sptx-

octiidecim, scd septenidectin iiumerjutur, neqiiic-
qnim esse pcculiares homHias^ seu etiani tractatus
disiiiictos, scd rdiquia potius vidcri integri [xxv]
Commentariit qucm Cbromatius scripserii iii Mat«
tbxiiin. Censemus quoque Comm«n/arfttm buiic
scrip^isse Cbromaiium, non iu usiim suk pr;cdica-
lionis ad populum, queiuadiuodum Traclatum seu
Cohcionem de octo Bealitudinibus^ scd iu usum pi»
pra»erliiu ac fructuos;e fldclium ledioiiis. Id vero
eiu iiius ex verbis ipsius, qua* habct liactatu apiid
Dos 5, »li.is4, iiuin. 2, ubi ita scribit : < Ei multa
similia qu;e privtermisiuius, ne tcdium legentibus
bceremus. > Iloc, quod sciamus, ab aiiis qui de
Patkol. XX.

lat 575 ; quoruiuque lueuunit ipse sancius doctor
de Viris illustribus capitr 97,asberciis Foriunatlanum
scripsi&sc Commenta. ios in Evungelin, titulis oruinatis,
sed brevi el rustico sermoiie, seu, ut alias, brevis rustico
feriiiONe; quique jaiudiu iiiterii.'ruut. Male quidem
vulgo audit Forlunaliaiius, Ariauidogmatis, elLibe-
rii Romani ponliflcis fractas con^lantiae acciisatiis:
sed eum ab ulriusque iiupacii criminis labe jain
egrogie purgalum a claris^^imo Foiitaniuo iiisiorice
Litterariof Aquileiemis libro ni capile 2 , novissiine
repurgavitdefeiiditque luculeuler eriiditi^slmus Zae-
cai ia in Dissertutione, de cummentitio Liberii iapsu ,
qua: est 7 Toiiii I suarum Dissertationum Latina-

t67 S. CHROMITIUS

nm Ae IRehiu ad M$9oriam alqiie antiquUaies ecele-
M> jwrimentibHs^ Fulgiiiiae 1781 ; neciion ecNlein
eliain tcmpore difigeiiiisMmos mqiie ac lalif^rio-
sissimiis no>ler loannes Peirus a Sina peniliari
diN«erlati«>ne Ii»lice scripui, Se Foriunaziano vescovo
^'^AqHitejaeia da noverani iragli Ariani, o no, et
lypfs ediia iinno 47k2 inG:ilogeriana,seu poiiusMan-
delliana Nuova Raceolta d' opuscnli seieniifici e filotO"
gid^ loino XXXVII. Nibil igilur (»plaiius Aquileien-
libus suis prxslare tunc lemporis potiiissci Chro-
maiiiis, quam Evanj^clicuin Commentarium a scipso
coiicinnatuni cisdeni tr.idere; ut in eodem ipsi sesc
utiiiter eserccrenl doctrinae ac pieiaiis argumeiito,
quod sihi jam csset qiiodainniodo f:imiliare ; el in
quo hibilotniniis ob ▼eteiis Scripti brevilalem, indi-
serlamqiie diiendi ralionem, nberiori ac nilida ora-
lionc cuperent erudiri.

Id vero nosadmoiiel, niracilc consectnre possi*-
miis, saiictum Cbnmiatinm nostrum Commentarium
saniii non inodo incboasse ab ipso Evangeiii M:it-
thjei exordio, €tabs(|ue alio Uinu perduxi^se usqne
•d locnm capitisscxti, ubi desinit tracialns nosler
d^icimiis septlnius; scd ullra qnmiiie rnisse progrcs-
snm, el integrum reapsc Mattliaei Evangelinm Coffl'»
mentario tuo illustratum dedisse, quod etiam Tille-
moiilius post Sixiiim Scncnsem aliosi|uc sfiisit.
Eadcm cnim raiio quae suadet, illiim procul dubio
Commenlarium iiicboasse :ib ipso Evangi^lil exordit»,
et perdniisse usque ad locum nbi iiunc desi-nit pr;!*-
dictus traciatus apud iios dcrimns srptimus ; cadrm
ip«a nos urgol, ul cciiscafnu^ S:inctutn Episropiim
opussuuni niinime inipcrrectum rcliiiuisse; praeser*
tim vero cum neccssilas plehis inforinand:» atqiie
[xxvii] in lotadvcrsis erigcndic insiaret, et tempus
praoterea illi defnisse non videatur ad opus pcrfl*
cieiidum quod iiicboaveral, ciiainsi illum opcri tna-
niimposiiisse dixcrimus anno inntum400,i|iioAlari-
eusinltaliamirrupit. Cur vero integer Comnientnriiis
•d nos nsftuc non venerit, non est qiiid dicamns;
eum lot alia sanciorum Pairum alioruiuque aiictorum
velerum opera ad nos pervcnci-int mutiia; cumque
nvtiora slnt, quam iit bic es|>licari mcreantur, f.na
dnrissimn qure po<«i Cbroniaiiumsubiit Aquil«*ijy to-
tus lue A(|uileiensis ager, umle foria<isc intogra cvn-
derc Cbroinalli scri|>ln non po:ueruiit, sicuti ncque
tot alia qiiic proculduliioreiii|nerunictctcri prn^snies
qul enm prccesscriinl, (luique sccuil sunl.

Scd qnid de (iox<il«giis, ^en gloriflcaiionibus qiix
in flne homiii:iruin sive tract«tuum singiilornm le-
guiitnr? Inde nimirum, Fontaiiiniis pr:cseriiin, nec-
non eiiain f)i* Rnbeis, erucrc conati sunt, veti noini-
nts homilins basessc renpse, sen in uiiiim npns cnn-
fltlas, sen ox o|>ere Jnm exstantc dissecias, et nd
pmJicati.inis nsum apiatas. NcHimm nobis anidet,
q^l Jam professi suiniis rcliqula basc nobis v4deri Ih-
tegri 4u M.iiib.Tnm C»mniefitarii, qncm data opcra

sanetns <;.hrom:iiius scripscrii, ut a (Idelibus tegeretur.
Nihii vefodoxotogix nos muveni frequcntius repeti*
I» 4n 4lne cujuscumqite tractatus, seu bomiliae : nil

EP. AQUILEIENSIS. Mft

A cxcmpiigrnlia : migenitus Dei Fiifnt, qui est henedictns
tn sascula seeculorum. Amen; nnt ; per Chrislum Domi'
num nostrum, quiesl bcnedictus in smcula ; sivn siinpli-
citer : per Christum fPominum uostrum ; aiit etiani : ciii
laus et gtoriajn scecnla smculorum, Amen ; sou dt^mnm
priNliictior illa :eni esthonor^lam^ et gioria^una euni
Spiriin sancto, mteomniasaeuln, et nnncei semperet
in seeeHia steeidorum. Amcn. Nrqiic cniin lioniilin^, «cu
Irnctnlus compleinentnm nnt conolusionom do\o!o-
giashujusmndi npuil Chromntium nostrumosso pnt.v
mns. In Scripluris nnmqne crndiiissimus Snnctus
EpiscopiH novernt proctil dnbio qunm sanpc hiijiisinodi
doxologiis iitntnr in opistolis suis s:«no.tns :iposiolns
Pnulus. necnon cttnni Petrus,cl ntcrqnc snno in opi-
slolariim decursn, vcluii nd nnimne ofrnsifineni crga

B Deuin omnium Ci'catorcm,et eiga Doniinnm Josum
Cliristiim Saiv.iliirem iicsinim; qttin signnm stntui-
linscomplementi.seu Rpistolarnm, scucilatn nonse-
mcl pecnliaris ctijusqncrfM, doqnn ttincin Epistola
agortrtui. lliiiclcginiusRom. i,25: Ettertieruntcrea-
turee poiinn quam Creatori, qui tsi henedictns in seecw'
ta. Amen ; quin Apest'ilus ibidrm, non niodo episto-
lam, scd rroqne sermonem [xxviii] suum ctnudat dc
innni vcteruin pliiiosophc^runi sa|)ientia, dc (|un nge-
bat. Simiiier Rom. ix, 5, hnhetniis : Quorum Patres^
tt ex qnibus est Ckristus seeuMdnm camem, qui est tu»
per omnia Deus benedicius in scecHia. Amen; qiiin
f^.iritor nut epistolam, aut sermonem snum condU'
dat de proinissiotribus Ai>rali:i' fnctis, dc qnibiis iid-
dein ioquiKir. Aliam doxoiogiam videns Rom. xr,

C 56, iibi ccrte, etsi drsinai innicria dc qua ibidem
•<(!ii, miidme desinit Episioln. Aiinin siintiitcr ti Cor.
xi,5i, ubi neqiie flfristola destnil, noqne inaicrt:i.
Ali;ts deiiiuni.qtins tndicasse sufiicinl, I Tiin. vi, i6 ;
ilTim. iv, i8; Gal.i,4; 1 Prtr. iv, ii.

Quid aliud igitur vidori possunt doxidogiie qimqrie
Chromatio iisurpiln^{nConinientario«iio,qnrm pro
lectionis iisu cxaravit, niti qu.vdam animi sui cl
fervontissiinx Gharilati.<eflrnsio:icsinler scriliendum
proiatno, ad D»m ct Domini nosiri JcsiiCliristi Inudcm,
pmut apnstoli Petrus et Panins iii suis Epi^tolis fac-
titinintf Et alii quidem excnifdn mui dirMtnt hnjiis-
modidoxologinrum, etiam anic flncin seu opisoltr
rum, su ir:«ctntuutn, seu sormonutn, in volenim
P:itrnmopcribns; ntoas prf»ptorea facileint«|{i{^n8 snn-

*' ctoriim cornnidntn virorum animi intcr scribondnin
offusionos, imn vero lucntionis ani scriptiotiis siinpli-
citer roncltisiones. Adeatnr Inntummodo ciiiNlnla I
sancii paiiieClcmeniis :id Coriiithios; et ibidem do-
Xi.iogi:c fre.|iientcs prcsto cruni in loto illius pro»
lixn; epistoix cursn, nimirnni nnin. 20, !i*2, 5S»
45. 50, proRler :ilias duns in o>iiu ei»islol»>, iinin.
6jet 59. Apnd Patres Apostctieoe CoteltTii. ubi vo«
Inniine I prosial h«c epislolasanctipontifici<, \liea«
qiinqnc criiditnmnotationcmquxrem h.»nc illuNlrat,
ct Ibidein exstnt sub num. 4, pag. i6l, editionii
Amsielodamcnsis i72i.

Sed aiiam iinjusmodi doxologiirDm iisus rntio*
nem, quam conjectando arguimus, In Cbromaiio in>-

M9 PR^FATIQ EDIT0RI9. rO

iiro affisrre praesUl, quao priorem tamcn non eiclii- A Qnnd aiitem ad hosce poilremos speeltt, pergra-

dit. Ciimpropia riiteliiiin leclione, ni ant(*«adic!iiin
confiriuaiamqiie fuii, Cnmnienlariiini snuin inEvaii*
guiiiiin p^iiirti Mailli.Tiscrip^erilSanciii$ l-lpi^-copiis ;
quidhi doxologias liicalquo illic posiierii, veluli ad
ieciorcm qu<M{iie adinoiiendnin, ut :id singnias, aut
pausain faccr^l, aut cliuin (ineiii pio ca vice leciioni
d«iroii ne, ninii:i lecti«»ne grnvaius,1ccliO!iis friii:tuin
imitterel? Ei sai>edoxol«>giiC a Clironiaiio nsurpitu:
itasunt di<pnsilui, ut unain intcri^t aiier»in loclio
fufficiens habciiiur, ct ui curnin nulla ordinr.in ser-
pionis intercipiat, aiit nialoriain scindat. Qniniinnio
iie niatefi:| quodaniinpdo scinderetur, [wn] diiplo
et upipiiu:i luiijsiores, aUsqiie nlla inlermedia doxo-
logia» fecit pnrtes duas iu rcliquiis qii:u liahrmns

tum cst nohis hic incminisse viri omuigpna erudi-
lionc clarissiiiii, St>-pl>aiii Anionii Monelli; qui in
qiiailnm ox eruililissiiuis nolatiouihus [xxx] ^uis ad
«aiicti Gn-gurii Agrigcntini Explanatiouem $upfr
Eccletiaiiea so G. et L. Venetis lypis ediiam pag.
4i, bcriniiiiem hahons de ci<iii«tt/is, seu doxologiis^
quibns vctcreM Patres epistolaa Biias ac c.-PtcrH scri-
pta coiicludcre solebant, tix aliter, inqnii, id eog
focisse, qmm una Jeni CUfhii invocalione; rarofuGia
moniioiic PtHris^ el rarius Spirilus sancti. i Ai ex
qiio (ila prosequilui ) cx quo Macedonius li:riesi»r-
chci delirare coepil, ct pravam iinpiaHH|ne illam de
8pintu sunctodociriuain Kpargere iiisiiiii; reclanian-
lihiis ubii|ue sanrtis rpiscopis, in consuetudincm

Comineii|iiiii siii; priori*ni iicnipe , qu:e tcrtinm B |iaulatiin venit, ui cailiolicje piofessionis in^^lar li-

Iraptatnm uosirnin consliluit, uhi de ocio Bi^aruii-
diiiibus jnxla urdincin sacii textus sernio cst, qiiara
doxologia ]>i'orocio ctausii, sod nnllainterjecta vuluit
5Cpararc; j|liorain vero, qua iriiclaliis nosttn* dcct^
fnus qiiarlus constat, qui cst prrclura esposiiio
Doininica: Oraiioniii, quique dpxologia quidcni, siC'
Ul ci caiteri, terininatur, sed iiulia prorbus intcrji-
citnr.

Yerum doxologi.r. ips^c a Chromalio usnrpatae
aliqiiam no^iruui aiiiniadversionem rcquiruut. t!a-
rnm uliac Duuin ro.^picinut, nulla pLT^ouaruin facta
peculiiri mentiono. nt ilia tracia.Uis 15: p^r. enteiK
ad O^um qui orantis precem oudire consuevit, qui est
benedictus in s^cula. Amen, Ali^e diriguntur ad Chri-

broj» quisqiie suos ei orationes hoinillasque trinm
divinirum i^epsonarum arpellatione cohcludcret. i
In exeiiiplum deinde affert clausnlassanctorum Grse-
corum Palrum Athanasii, Cyrillt lllerosolyinitanl,
Gregorii NuzianXfPni, et Busilii; acdemtim concliidit:
< jamhi^tsiniilescKiusulas passiin l<*ges npud rxteros
Palres, qui hos con<ccuti sunt. » Vln iititur, inter
hos c:cteros, etium Chnimaiium Aquiipicnsem qul
foitassc eadem niente, et certe cadem ac illi flde,
l)i<i in doxol(>giis fragmenloriim, qusR snpersuntt
Commenlarii sui in Mailhseum, Sp ritus sancii nic-
nilnit. At(|ue hncc de Chromatii scripiis, scu opus-
culis geueiaiiin.

Pecnliariu nnnc qnnpdam eiinclcanda venlunt, qu.i!

sluiQ Dominuui Salvaiorom tiosirum, velut iila G ippondicis loro habcri poterunl, ad ca pr.Tscnini

Iractaliis i% : anie Domnnm ac Salv^iiorem iioi/rNM,

qui est benedictits in sa^culu. Amen. Aii:o deniuiu et

Patrem, ct Filiuin, et Spiriiuin sauiluin di^iincte

nominaut: uli cn iMClatus ^ : cf cloii/f sancii Spirilus

munerandi : per quem est Patri^ et Fiiio laus et gla-r

ria in scecula sQscnlorum, Amen ; ct alia qnoque iruc«

tatus 14 : aperte Domiuus ( Jesns Chrislus) manifes'^

lat : ctii est lionor laus ei gloria, una cum Spiritu

$anei0t anie omnin icecula^ et iiiciic, et semper, et in

Mtccul^ sceculorum. Amen. Quid igiiur sihi vult h«i:c

doxoh giaruui diver.-ilas, iu sancu» Chroinaio, at«

quc in uiia eadeiuque ip.sius fccriplioiu^? Foitasse

pon abs rc fucril conjicere, id c>»nsulto factnin a

taiicto Prxsiilo, ut fidcles ab codLMii disceieni varius

qiiae Fonianinns atque De Itubeis In suis Lucubra-
tiowbus eKliibiierunt. Aiquc, ne multis Lcctorein
moriMniir, ecce in primis Ceillrcriim, qui in Chru-
niaiio reni animadvcrtit a Tiileinontio prxtcriuissam,
sicnt ctiain a Foulauiiio alii^que miuiiiie indicatim :
dignnm tamen qux in auclore tanti pondcris, quartt
nimirum sa>ru1i dosincnlis, llieronymi amico, et di-
viiiarum Scriplurarum studiosis^imo, rccenseatiir.
Hcite, ait Ccillierus, tilistoire de Juditli^ sans mar-
quer aucun doute sur rauthenlicili du tivre uu elle est
rapportSe. Ita nanique scrihit sanclus Chroniaiius
tracl.ttn 15, niim. S : c Nnm sanctissiina Jiidiih, cnin
inagiio moRroro pro populo rsset afflicia, posi solcm-
nii:>t(*m triduani jejuuii, cupiic uiicio el lotu fucie.

giorificalionis foromiaSa quibus cliani ipsi in ci)ni« V lo internas afniciionis trisiiiiam texii, iit siuiu'alo

Dinni scriuouc utercniuri cuin nia^iine do rebus di-
vIdis collot|ucrcnlur. Id ctiuin ah co factuui fuisse
DOu inimeiiioarhiirumur, ut nuido fidcm profit<fre-
IV uiiic:e deiiaiis conira ^tuliitiam pai^auorum, qui-
bus circuindali adhuc tunc craiil Chrisii lidele.-^;
modo Divinituin Filii adversiis h rrciicos Ariauos,
j|ui tuuc fideui Caiholicam oppu(rn:)ro iion cessabiuii;
B|odo triuitatis Per&oiiurnm adver»ui S^ihellianos,
|ii.)funi errorcs noudum eo rempore prorsus ohso-
^verant : iriodo demiini DiviniLitis etiam Spiiiius
(aucit contra aiiaie S}ia exortos, ati|uc aConsiantiiio-
foli^DogeHerali concilio diimnatos, auDftS^I , hsere-^
licM Macedouiinos.

gaiidio I.Tlari ho.<^tibus vid«Ti'tur, c,U\ > Porro non
uuuin laiiUimmodo, sed irii liic auiuiadvertenda
veiiiunl in Chroniaiil veihis, qusc adversus pnc-
scFtiin hetorodoxorum plucila fariuoi ; nimirum
celebi^niuise illius vidu;e sanciiiudi» prvdicaia, ve-
riias iUius hisiorix asscrla, el divina auctoiiia^ libri
Jti(/tf//, qui . b lia'reticis iutor apuciyplios pouilur,
diim iu e:iiholicu Fcclc:»ia tibris Cinoiiicis anuumn-
raliir. Quidi|uid dispuicni thcologi aii|iie [sxxi] \n*
terpretcs, etiaiii inicr Calliolicos, dc vciborum et ac-
tuum hoiiesiaie, quihus hcrois illa faeinina usa fuit
nt conceptum opiis pcrliccrei ; quidquid insuper de
rei ge<(tM! veriUitc, num scilicct commcntum ilt at*

^71 S. CHROlilATILS EP. AQUlLCIENSlS. 172

que prtrabola, pic c|uidem, se.d sero eibm excogitata, A anlmadveriimus, moiicnt nosul de duobus aliis non-
dd erisr^ndum Judaici populi animuiii in tribulatio- niliil dicamiis, qui xque pro Canonicis ab lixreiicis

noii babeiitur, de Libris ncmpe 5af?if»f(/af» aiqiic £V

ad erig^ndum Jiidaici populi
nibus, puta Autioclii lemporc, perfcrendis, an potius
vcra ac genuina prodiginsi cveuiiis enarratio ( prout
romuiuiiiier a Caiboiicis babelur), quocumqiie tan-
Jein in loco Judaicae bisiorix collocanda sit : hoc
profecto Cliromaiii nostri testimonium ad asseren-
dam hujus JimIuIkb libri divinititeui merito accenseri
poterit lot aliis sanclorum Pairuui scriptorumque
veitTum tesiirooniis, quibus hacienus hiijus libri
deuierocanonici divtuitas adversus hxreiicos a ca-
tholicis tbeologis vinduata fuil.

Pobt Jiitliibu! incnii mein , illico etiam Eitherem
Cbromatiiis nominat, dicens : c Similiier Hestlier
saiictissiiiia,dum loia facie et Ciipiic uncto, post tri-

cle»iaslici. Sapientiee liber a Chroinatio nohtro seiiiel
lantiim, inscriptis qiix de eodein suporsuni, ciiatur,
niinirnm tiactatu 10, niim. 2; citatur umen veluti
aiictoriiatis divinae et Scriptiirai hacrae parteni ctin-
stitiieus : ait eniin : i Perjurium et mendacium, di-
vini judicli poeiia damnaiur, dicenlc. Scriptiira : 0$
quod menlitur^ occidit animam;i quod scilitet legiiur
Sap. 1, 11. Liber vero Ecc/ei tof <ici , non semel lan-
lum aut iierum, sed sxpissiine ab eodem Chromatio
in scriplis qua; habemus aflertur, seuiperque divinx
aiicioritatis censeiur ; ut vi.*rba illiiis verba Domini
quandoque dicantur, quandoque e^mnSpiritttnancti^

diiauumjciuuiuin inieiligiaregepotuii, Arnan illiim B ut viderc est tractatu 3, num. 5, tractaiu 6, nuro. 2,

populi sui inimicum noquis^iiiiuni inlcrcmil. > Uunc
Hitherii libruincantinicisascrib;>ntet am bctcrodoii ;
septcni tameii e&cepiis posiremis capitibus Yulgaiu^
nostrds , a vcrsitMilo <|uarto capitis dociini. Estheri»
nihiloininus historiaiii boc Divino Lib: o coiiipreben*
SJin Luiherauorum quidaui alque Anabaplisix, ut
seribit vir clari^siiims Joaiiues Franciscus Marchi-
nius De divinitaie et canonicitate tacrorum Dibliortm^
parie ii, articuio 9, tragoediam asscruiii, el parabo-
licim couiuieiitaliouem dignitale careniem. En ita-
que Chromaiium A<|uileieiisem, qui tlivinitatem si-
mul hujus libri, cl veriialein E$lheris hislorise agiio-
scit; ut proiiide numerum eiiam augeut coruin qui,
pru:ter libri cant>iiiciiateni, veriiatcin qiioque liujus

alibiqiie frcqucnier. Adeo verum est qnod Marehi*
niusiii opcresupracitatoparlc II, articulo 10.de iiliro
Ecclesiastici asserehat; cf^iod inter deuterocanonicos
c certe nullusesi Scripturu.' ^acrae liber,cujusaucto«
ritaii Paires suffrageoiur niagis, tameisi publico
decrcio Ecolesia univcrsa nonduin cain sanxisset.»
Veruniquidem esiChroinaiium noslrum existimasse
libruni lLcc/cst(i</ici anctoiem babuisse Salonionem,
ut ipsc frequciiter scribit duin ejusdcni libri loca
commomorat. Uujus vero sententia; alii quoqiie San-
Clorum Patrum ruerunt : ni»i poiius dicanius, ei
Cliroinaiiiim ipsuin, et reliquos qui eodem modo
scripserunt Palre.«, ideo Ecclehiastici librnm S.'iIo-
monis dixisse , quia Libri illius aiicior S:ilomonem

bisiorio: post Syoagogam a priniis tlcclcsiu; sseculis C esl imiiatus, etquia Ui Ecclesiastico noiiniilla qiioque

agiioverunt. Sod quid de septeiu postremis capitibus
huju^ libri , quo: odioao additamentorum vocabulo ab
hasreticis appellau.ur, qu.i:que ab eisdem inter apo-
crypAa scriptanuiiieranlur? Ex allalisCbromatii vcr-
bis iion iminerito deprcliendiuins, haec quoque po-
strem.1 C'ipita,seu adduanirinta^ ipsum agnovisseccu
ejusdem Esiheris iibri partein , ac pruiude ejusdero
Diviiix cum capilibus prinribus aucioritntis. Qiiod
cniaiait, lota facieei capiie uncto, poluisse Estherem
a rege inieUigi, miiiime cruere poierat ex primis
novem aut deceni illius libri capitibus, ubi nihil om-
nino de isiius niodi faciei et c:>pitis prafparatione;
sed eruit prociii dubio cx addiiamentis ipsis qux re-
spnunt hetcrodoxi , niuiirum cx capile xiv Yulgat:ii

leguiitiir, qn» Salomiin ipse in suis, Prorerbiorum
pra*sertim aique Ecclesiastes librls, jam pridem do-
cuenit.

Ad alia niinc progrediamiir, eodcm, qui priiis,
Ceillierodiiciore. Desancto Joanne Baptisia loi|uen8
sancius Chromaiius [\xxiii] traciaiu 1, num. 3. ha>c
h:il>ci : c Et baptiz-ivit quidein Joannes Doniinum
ac Salvatorem iiostruin, sed potius ille baplizatus a
Cbristo est : quia ille aquas sanctiGcavil, hic ai|uls
sanciificaiiis est; ille gratiam donavit, bic acceptt;
hicpecc.ua deposuit, illereroisit .... Joanne<i ba|.ti«
smo egebat, quia sine peccaio essc non polcrai. •
Duo lilc, :iut eliarotria in Chroroatii verbis nolanda
veniuiit : sancturo Joannem Baptistam a Christo Do-

nostnc, ubi versu 2 legitur, quod, audiio Esther Ju- D mino, juxta Chromatium , baptizatum fuisse; enm-

duirap[xx\irj naliouispcriculo, etvolensadDtmiinum
oratlones suas fundere pro saiute ipsius, eum depo-
suiiset humilit:itis causa vestes regias ...., pro un-
guentis rtiriM, cinere et stercore impletit caput; umle
sptmtc sci|uiiur, qiiod cuiu die teriia, posi fusns ad
I>t>minuiii prcccs, aditura cSbCl rrgcni, ut cuin pro
populodeprerarctur, ideoque r^^a/i^fiiiierum induta
csset vestimentis^ pront in textu, capite v, 1, faciem
primuro /ao^ril siiain sordibus ex capile decidentibus
inquinatam, et cnput ipsiim, cxcunso cinere et sier-
corei unguentis vaiiis de niore delibuciiiy proutac-
cedenteiu ad regis solium rcgiiiain deceb.it.
Qu» de Juditha; atque E^iheris libris iu Cbroinatio

denii|ue baptisroo reapse indiguisse,quia sii.e pec-
cato esse non poterat ; sive hoc de peccalo originis
as«^erere volueril,sive de peccato aliquo actuali qiio
Prxcursor etiani Domini obslrictus esse polueril.
Siiigula videamus.

Sjiictum Joanncro Baplistain a Chrislo D<>roiiio
bapiizatuin fulSMe, aperte as<erunt inter Paires Grae-
cos sancius Gregorius Nazianzenus Oratione 39.
pag. 053, edit. Paris. 1609, et inter i^tinos sanclus
Aiigutiniis S*mioiie 2U3, § ii, edit. Maurinornm.
N^ant tamen, aut saltem dubttant, sanclu^ Joan-
nes Clirysostonius iu Mattlia>iim honiilia 19, sanclaf
Hieronyiuus io capat ii ejnsdeni Mattlixi , ^ncUis

i7!i

PRiEFATIO EDTTORIS.

Maiiinns Taurinensis liomili.i 31, quffi eside Bapii$- \ matris loqunnlur, ui dubinm nullum relinquAnt, qnin

mo Chrisii^ 3, |Kig. 92, novissimaR editionis Roma-
nie, nliii|iie. Res est, qna; in iitMnique pnrtPtn abs-
qiic piaculo dispiilari potest; licet proliabitiiis for-
tassc videatur, necnoii Evangelico lextui confor-
miiis, ipsuin quoque Baptistain a Cliristo Domino
baptizaimn fuisse ^tatim ac ipse cumdcm baptiza-
verat; uti maximc ex illis vcrbis cjusdcm Doiiiini
ad Baptistam, $ine modOj Matthxi iii, 15, quibus
res|K>iid('rat ad Baptistam ipsuin diccntem, Ego a te
debeo baptizari; uti, inqiiam, e\ verbis illis non-
nul I liitcrpretum deprcbendunt. Partis interim anir-
maiivae, dc baptisniate a Joanne suscepto a Ctiristo
Domino, post Nazianzcnum ati|uc Aiigusiiiium , as-
senorem b:ibemus etiam Cbromatium nosirum :
quod dixisse siifficiat.

'At qiiomo:lo iniligrbat sanctus Joannps baptismalc,
qida 6iite peccato e$$e non poterat, ut ail Cbroinatins ?
AliH>l nanique est bapiiz.ituin Joaniicm fuisse; et
aliud baptisino indiguisse. Lex baptismi christinni
noiidiim tunc hita fiierat : qiiiiiimii<o, antequani lex
hujusniodi a Christo dicerclnr, Bapli^la jain maityr
excessrral. A peccato vcro originis oinncs tunc Jii-
dsci, scu per purentum fidcm iii Ventuium, scu eiiam
per circnmrisioncm, niuii(lab:iniur : niidc alti*ro s:ii-
tem cx hisniodis mundjium jam diu fuisse BaptisUim
aboriginali lalie,quainiiiConcppiionPCoiiir.'ixer:ii, nc-
mo negaveri(.Qiiaini|uain,quisetiain dixcrit hiscisdem
[\xxi\]iiidiguissevetcribusmodisJoanncinBa|.ti>tam
lit a laltc originiH muiidnrctur, cuin Spiriiu $uncto

tili sanctiinte liinc idcm fiierii pt*rfiisns, qiia^ omni
autiqiia^ prn:v:iricationis Inbe protii.us ipsnm mundn-
verit. I Sanc-U rrai aiiiina Bcati Joaniiis; et adhiic
in mntris utero clausn, vcnturaque in muiidum, quasi
pcr exp(Ticnt<x scnsiim scicb:it qua; Isracl igiinra-
bat : B ita Origciies homilia 10 iii Lucnm : c Jonn-
ncs.... illediviiin grnlia adbiic in uiero mntris im-
pltrtiis : > ita saiicius Cyprianiis episioia 73, ad Ju-
bainnuin, propc finein. Conciiiit sanctus Attiannsiiis
sermone 4, contra Arinnos , sanctus Cyrillns Hiero-
solyniilanus catecbesi 3. sanctus Anilirosius litiro ii
iii Lucaiii , sanctus Maxinius Taurincnsis sermone
5G, in natali sancti Joanuis 5 , pag. 554, pnccitntx
edilioiiis, sanctus Grcgorius Ma^nus Mora ium ii-
B bro 111, cnp. 5. Omniiim vero sjnictoi um Pairum sen-
sum de Jonnnis snnciificationc in utcio mntris nia*
giiilicentissimc cxpres&it [xxxv] bcains Peirus Da-
niiaiius sermone 1, de sancto Joaiine Bapiistn, ita
loqueos : c Neiniiiem umquain mortalium inira mn-
lerna visccra sanct.ncntum legiuius, pruiier J 'annem
Bn|iti>tain ci Joremiain. Scd i<»nge minor Jcreniiac
snnclificaiio, qunm Juannis. Ilie quidcm in ulero
mairis sanciificntus cst, hic rrplelus Spiiiiu S^mcto
fuisse cogiiosciiur. Mulio quippc excrlleniius est
Spirilu snncio rrplcri, quani sanclificari. Ibi enini
sanciillcaiio emundationcin, hic rcpleiio inundaiio-
netn signai. Denique ei Aposioli, qui iiianibus siiit
trnciaverunt dc vcrbo vita!, cuin Spiriium s:incium
acccpi»seiit de S^ilvatoris afnalu , vix quinqiingesimo

repUtH$ fueritadhue ex ntero matri$ s(i(r, iiti Aiigelus Q a Ri^siirreclioiiis die ad illum gradum potueiunt per-

Cabriel Zich«iri:e Pairi pr.xMinnciavit , Liica^ i, i5?
Nimnulli quidcm sanctoruin Patriim duliitare Tlsi
•unt, nnm ea snnciificaiionis graiia qua in uirro cu-
Diuiaius fuit Jo:inncs, rcgenerntionis eilain fiicrit;
qiia niniirumabsierso originis vilio reiiatus iiiChristo
sil, qui in Adnm carnalis conccp^ionis lege mortuiis
ml. Iiiler hos est sancms August niis in cpislola ad
Dardanum^ i87, al. 57, niiin. 31 ct 32, ncenon
ftanctiis Bernardns epislola 174, i|u:c cst adeanonico$
Liigdam:n$e$, cujns etiain vcibn refcrrc libct. c Ccr-
lissime, inqutl, Spiriiiis sanctus, qncin rcplevii,
ftanciilicavii. C.Tleiuiii qnatcrius ad^ersus originale
peccaium liaic ipsa saiictilicaiio vnluerit, i^ive pro
isio («ancto Joannc), sivo pro Jereuiin, sive quis

vcnire, nt diceretur de eis : liepleti $unt onines Spi'
ritu $anclo. Et licet Spiiilus sanctiis birgiori lunc
muniTC credf^niium cnrdu rcpleverit; hoc tninen
Joaiiues lcgitur in uiero asseciiins, quod Apostolica
ceisiiuilo tnndeni longiori piTmissione poiuil obii-
nerc. » Ita sanctns Pelriis Daminnus. Peccnio jiaijii»
ori};inis, qtio muiidnbniiiur Ilebnfi, seu per lidem
parciilum in Veniiinim, seu per cirrumcisioiiem
(qu:i> duo Joanni miiiinie drfm rniii), pcr f:inciiflca^
tionem pra*cipiie in iitrro mairis ncccpiam, infrctus
ip^iC esse wn poicrnt cum a Chrisio Doiniuo es^et
bnpliz-iUilus, nt hac de cnusa co b ipiismaic indige-
rct : cerlissimc eniin constnt, iion pos^e qtiemqiiam
sanctiialedoniri, siinulqueori}!inali pcccaio teiicri :

allii^ simili pr.Tvciitus cst grntia, non lenierc dixe- H Dei per grntiiin anii um ncri, siiiiiilque per orig iiiaie

rim. S nctificaios taineu non dubit:ivf riin dicere ,
qnos Deiis saiirtincavit , ct cum endcm saiictificatione
prmliissc ex utero', qunm accepcrunt iii ntcro : nec
reatum, quein in conceptione trnxerunt , valuisse
nlljteiiiis horum natnli jam dountam prd^pedire, seu
pr:i*ripere btmediciionem. Atiamen qiiis dicnt : Spi-
ritu Sancto repictuin mancre adhuc filiuin nihilomi-
nus irc, et si niori in utero coniigisset , cuin hac
plenitiidine Spiiiius iKKiias lutturum damnationis?
Diirum e-t. Minimc tainen nuMm, binc qnid|)iaiii mea
sentcntin definirc. > Ila*c sanctus Bcrnardus.

Pliirimi nibilominns sanctoruin P^trum adco prx-
dare de Joannis Baptistx sanctificatione in uiero

pcccitum, iro» filiuiii reinaoere; divina* naiiir.p par-
ticiiiem ficri, sin.ulque di:iboIo mancii^ari. Wv^ fu-
sins npiid virnm chirissimum Jacnbum Hynciiitum
Serry, Exercitatione$^ clc, de Chri$lo ejufque Virgine
3latre^ exerciliitione i8, num. iU el ii, umlc non-
nulla eorum, qnx dixiiniii>, muiuaii suniiis. Ilinc si
Chnmiaiiiis nosier Joannem Bnptistnm aiebat indl-
guisse bapii^imate, quia $ine pcecaio e$$e non poterat;
boc illum ne.juaqtiam dixisse fntendum esi, qiiia
Baptisiam originali maciila adhuc crederet inqu na-
lum; sed poiius quia, ut homo, sine aliqua actiinlis
culpT lahe non erai.
Neque hoc quidem sanctitati tantl Tiri adTersainr,

rB s. cnROMATius icp. A<}i)tiEieNsis. tis

niftciiic pwiiM <f(iin plehliudine illa snncti SplrUiis, A pnhani, qdsc lunc iri Aiiuileien>i Ip^SL £cciesia vigc-

Jjat, frcqncniis>iina^ niniiruni, itnnio ciiatti qudlidmniB
fidclinni communicnis ; n qiia, proli dtilor ! lani lnnge
alisunuis hodie non sinc rei clirisiiaiiacdodccoie, ei
vitop splriih ilis deirinicnlo. c lloc nnlein, iiiquit, spi-
ritaliicr nobi-i prxccpinm esse deb'.'nins :idrericre,
ul pnnrm quolidianMm pelninns : id csl p>neni illiim
coelestoin ei S])iriia1ein, qiiem quolidle :id niedelani
animic, cl spcin ;cierii:c salniis :iccipinius, dc quo
aii Doininns in Evangcli) : Pauh cdBtesih, carb ined
ehtf ijuam cgo dabo pro mundi hujns v)tii. Ri iruiic ergd
pdncih (]nuiidic ixtsinlarc jiibetnnr : Id es.f, iu pt-x-
siante iiohiihi iniscricordia, quoiidie [ianehi nbcl*
pcic corporis Domini mcre:iihnr. Aii rnim sntictd^
Apo>iotus : Probet autem se Iptum hoin)^ et $ic de }jittn'e

quain in hlbro matirlsaccepit. c Excepio qnippc lia-
piisrliaiis mnnere(aicbil sahcius Angnstlnns in En-
ehiridio Dc Fide, Spi, et tharitate,C!\p, 64), qnod
cohtfd oilginafe pocc:ithih donalhm csi . . . . Iiac
etcept.-t inisignaindiilgcntia, unde liicipil boihinisre-
novaiio, in qna solvltnr ohinis rcaih^ ei ingciief nliis
et additus : ip^a eliiin vila caitcrue j.nnraiionenten-
tiS :t>taiis,quaiitaiibetprn?p6lli'ai [\xxvt] rcchiidiiMlc
juslitiu', sine pccc:aorum rcmissionc non agitur.
Quoninm fliii Dei qunmdiu inortalitiT vi^Unl, cnih
in>)rte coiiDignnt. Et quainvis de iltis sit ('craciter di-
ciuin, QNO((/fio^ Spiritu Dei agunturf hi fiiii sunl Dei :
sic taiiien Splritu Dei exciianlur, ci lamqnam filii
Dci prollciuiil ad Deum, nt ciiain spirilu sno, niaxi-
nie aggrav.intc coirnplibili corpore, r.im()uam (ilii Q Domlni manducct, et de ctdice bibai. Kl iicrnin : Qut

hominnin qnibnsdani l'Uiiianis niotibns dcnclani ad
seipsos. ei Ideo peccent. i Ego ilafine a te debeo tap^
ti%ur\y aieb:it vir sanciissiuius Joannes ad JcMim
venienicin ad se, ul ipsius b:ipii^ma i^uscipcret:
Ego a tc debeo baptizari. c llle anietn (snbdit idem
Bauciu^ Augiisliiius in supcrius cilaio serinonc 129.),
num. 12). ille nutcin quarc diceret, Ego a te dfbco
baptizari, innndus nb oinni pcniiiis noxa, si iion in
eo ciMt qnod sanarelur, si noii iii co eral quod iiiuii-
diretiir ?.... Ego a te, inqnil, [debco bapthari : opiis
cst inibi, iiei cssarinin csl inilii. fet b'!C iili ilii pru:-
siiiuin cst. ) Ahiuebuic cndein verba saiicli Pnicur-
soris exponcns clarissinius Esiius, ita scribeliai :
c Eyo a te debeo baptizuri, id esl nblui, luundari a

maniiucat panem Domini indignef ct caV.cc.n bibit^ rcus
erit coiporis et sanguinis Domihi. Undc non Imiiicrito
senipcr orare dclicnnis, ui liunc pancni cQelesicnf
qiioiidic mcreamur nccipcrc : nc nliquo Intcrveiiichte
pcccato, a corpore Doiniiii separeinur. i Ita ^aiictiiil
Cliroinaiius.

Quoiidianam, aul ccrte frequentissimatn, corporis
Doiiiini snmplioncin iii nioie posiiatn novimiis apud
lidcles pi ioruin Eccicsias s:i>cul(>rutii. heruni litur-
gicaruin, el cccle.siastic:r di>ciplin;c scriptoicscx
Giiecis aiquo ex Latiuis ^airiiius inulta C(Higeruh(
lestinionia, <|ua* niorcin linnc pru.'slnnti>8inuiin tuin
inOiiciilali Inni in Occiileulali llccJcsia vigculciii
couririiiant ; niaxiine vcro, quo:idlialiaih, In Eccle-

peccaiis. Ex qno bcne colligitur, Joanneni hnptisiam C sia Rohnma, ati)ue iii Mcdiofnncnsi. Nemo vcro

iioii ruis<e hiiic veuialibus pcccali-^, jiixia illud altc-
rius Joaimis 1, capilc i : Si dixerimui (luomam pecca-
tum non hab.muSf ipsl nos seductmus, ct veritas m
iwbis non est, UikIc el Angnstlnns Joahuein vuit
coinprelicndi iiiier cos Juslos, qiii non vivuut stiie
peccatis. > Kn igitur qiiid sibi vclit Cliroiiihtius
iio>ter, duni assciil sanciuni Joaiinem Kapti-^tatn
indigiiisse bajtlisinale Cbrisii, quia sine peccato esse
non poterat. Piiira qui rorie cnpiai siipcr bac re, nA*
eai, dc s:iiiclo Jonnne I^apiista deqnc rcbns nd cnin
pertiiieniibus, scripiorcs inin cmbolicos, luin exier-
nos, quos indicat bcnc multns pro :implissinia erii-
diiione sua clarissiinus Paubis Mnria P:ici:iiiilius In
prieloqnio ad suas De cullu sancti Joannis Baptistai

Uiius, t]Uod .sciatnus, qnidi|iiaiii protnlit dc Ecclebi&
Aqniicieiisi , Me iiohiiicnsi pioxiiiia , eidemqne , ac
caiieris cunoibns Occidciilis, nniiquilute ntquc tcle-
l>ritate luininic heoiiiida. Eccc nunc iiaqnc Ctii'< ma-
tiuin nostrum, qni vclnti testis iiovus acccdit biijiis
sanclissiinu! vetcruin suTnlornin iii Occidenie disci-
pliiia; ; qniqiie iiiorem sitnul Ecclesiu; suu> ( boC cst
Ccc1es:;t: Mntris nosii^u^) iiobis trndit, qUarti iitini-
ruin jaiii labeinis, el quiiiii iiieun is sxcnli, dicens :
quem quotidie ad medelam anima: , et spem wterncs
salaiis accipimus ; itemque, tit prwstdnte Domini nii-
sericordia quotidie panem accipere corporis Dumini
mereamur ; ac iternm , ul hunc pnnem coelestem quo-^
tidie increamur accipere : (|U;u vcrba noniiisi niorciQ

Anli jtutaie% Christianasy Romo! 1753, png. 2 et 3. D (irocnl duliioeornin desiguaui, ad quns, vel proqut-

Aliiid, et quidein l.vtissininm, atqiie irdificationis
plenuni argnmeiituni, Ceiilicro ducc, nobis pru:bet
Cbroniatins in ea Coniiiientarii sui parie, in qiia
Doininicain OratioDoin dlsertissime niqne piissinic
exponit, tractalu vidriicet in bnc nosira editione
44» nuni. 5, ubi de pane nostro qtwlidiano disscril.
Facta neuipc distiiictionc dnplit is niodi, (juo verba
ilia Doininicu: Ontionis, Panem nohtrum t:uoiidianum
da nobishodii^ iiitelligeuda snni, babiioi|ue sermone
de pnne qnoiidiano iiiteruliier accepio, et ad pru:-
sent"iii vitani snsteniaiidniii necessario : cu quomodo
ss conxerlii ad scu>iiin spiritualcin illoruin vcrbo-
rum, [xzxvii] unde prasciaraiii.quoquceruiiuus didci*

biis scribcbnt. Siiniiia vidcis 9pud Cypriimnm de
Oraiione Dominica^ pag. i09 cjus opei iiin editionis
Parisiensis Bnlnzii, qu.'c bic referre non |nget , et
[xxxviii] ut Cbrouiaiinm nostruin inlclligns in eo-
dem argnnieiito paria cuin tnnlo dociore scripsis<^Ct
et nt siinnl advertas, canidem , qou! tunc , persecu-
lioiiibus sirvientibns , iii Cnrilingincn^i Ecclcsia vi-
gebai, disriplinain, in Aqnileicusi quo(|uc , tempore
pncis , ac duobus pene a CYpriaiio s:rculis , in usu
perseverasse. c lluhc jtancm daii nobis quotidie po-
stnlninn<, nc (|ui iii Cliristo sninn<, et cucbaristiam
qufMidiead cibuin salntis accipiinus , inlcrccdente

aliquo graviure deiicto , dum ai)steiui et non coffl-

r? PRiBPATIO EDITORIS. t78

Aioiticantes a cffifleffii fiane prohibemor , o Chnsi» A siolitm haReAuguslinusseribelKii,eiChroiiMitieip80

cor|iore separemur , i|>90 pi'xilic»nie et moiieiiio :
Ego $um pami viim qtii th codio de^tendi, Si tfuii
edtfil de nieo pt:m' ^ tirel in wtertium, Pnni^ aulem
quem ego tiedt^ro^ caro wea est pro itecHli viia, Uu^iimIo
ergo dicii iti SLMernuiii ^ivcre si quis odcril do cjiis
pajie, ut iiianirestum e.>«l eos \i\eie qm Cdrpus ejus
ailiNguiil, cL euchiirisliam juie commumcalionis
accipittiit, itii Ciinira tiiiiciitluiii c^l ei oriiiidiim no
dmii (|ui!» .'ihAtcuius scparatur a Ginisii corpore, |*ro-
ciil rcmaneai a s:ilutc, cominiiianie ipso cl diicnte:
Aisi ederilia caruem fiUi hominii , ei hiberiiis taugui'
nem ejui^ hoh habebiiis vitam in 9obii, Ei idoo piuiem
iio^trum, id csl Cliristum , dari nt»bis f|uotidie pcii-
nius, ut qui in Chrislu mancmiis ci vivimus, a san*

dcprelrcndiinus : hie enim loens fuis^fr saao oppoi^
mnissimosChri^tiani p0|iuli edocendi super utroque
niodo honoriti hahendi sacratissimo eucharisli» sa-
erainento, sen (luotidi.mo ejtisdcm usu, seu potiuo
interiiiisso. Unde apparei quoti^liamim prorsus, sei
Siiltcin rreqnentissimnm, nii as.>erebamus, ihidem in
more posiium, nbs^iue ulla opiuionuin diversiiate}
uhi nullis tamen Fidclcs ip^r removereiilur lahef.ic-
taisQ conscfenlia! siimulis, prout ex ejusdcin Ghro-
malii verhis iiilelligimus.

Scd nuimiuid Fidelcs iliiy qui quoiidie, ant saliem
plurics in liehdomada, ad sacram mensant accede-
bani ; nuiuquid siiigulis quoqiie vicihiis eonfessio-
nein peccaioriim apud po^iiiteiiiialcs pre^byieros

Clilicaiii>ne ejus et corpore non rctedainus : > ita B prxmiiteham? Uiiiocquofue hic iiiquir.imus Chro^

maiius tpse aliati!i vcrhi» in causa esi, necnon Cy*
priaiius , qnucuin Chromaiius concinit ; ubi a
mniidistantummodo a |)eccaiis Eucharisiiam sumi
dclicre apertissimc doe4i'iii. Ilespondemus iiattne,
quod opeiosissiiiium iUud sane fuisset; el iia quo-'
qnc, ui prac mulittiidiiie Fidelium commuuicaniiumf
qiioiidiana illa EucharisiiiCf aut etiam freqiientis-
siina perceptiOy nuliatcnus locum hahere pobsei.
Quapropier coiifessionein iUaniy qnam dicimus s^-
cramiMitalem, Fidcles iklorum su-oulorumy qui quo-
tidie, aui frequentissimc eueliaristiain perclpicbanl,
mininie prsemittcbanti ni^i aliquo peccato se ob«
slrictus aliquando seiilireni, qund grave essot, aul
saltem grave esse forinidarenl , qiHidque idcirco^

reniur , veluti nccessaiiuin in dies >ingulo»aninis nonnisi habita coiiiessione saeianientali^ et pcani«*

uc!us Cyprianus.

Duni ea tameii , qu:u rctuliiuus , scriheret Cbro-
malius iiobier a|tud Aquilcieiiscs de quutidiaiia (i-
deliiini comniuiiione , apud Afros divus etiain Au-
gustiiius dahat cpi^toiiis illas du;is ad imfuitilioHCi
Januarii, quae ad aniiuin 4U0 reft*ruutnr a Maurinis
illlus operiim editoriiius : ex qiiariim priorc, quau
apud eos 5i est al. 1 18 , cap. 3 , depreheudimus ,
inier ipsos luuc prohos piosque Christianai vil:cciil-
torcs, ac pra^sertiiii fnrlasse m Africauis rcgionilus
degenles , varieiaiem quanidaiu scnlentia! uiii ohli-
iiuiisse circa qiioiidiauuin Eiicharisiici cibi usuin ;
varieiatcni lamen a lide ae religione , utraque ei
parlOi profectam : diiin alii scilicet qiioiidianuni tue-

inlialum ae metiiiatneii; alii non qiiotidianum \h^
IIbs snadereni , qnomam , uli aichani , etiyendi tutH
diei, qwbut purius homo coniiueniimqne vivak , qua
etd tantum iocraiuentwn dignius accedal, Pulehre at-
qifO fffiposiic , de niorc suo , (|u:>rsiioncui direiiiit
ianctns doctor, parics nmba!» in coneepto piopo>iio
cominciidaus, ati|iie hax scrihcns, qiia? bie re-
ferrfe, pro rei de qu.i ngiinus graviiaie ac digni-
tate , non injiicundnm fore leciorihus neqti<!f pror-
siis iNniiltf arhilrauiur. t Heciius, iniMiii, [xxxix]
inicr eos loriassc quispiam dinmit liieni , qui
inonet ui pra*cipue iii Clirisii pace permaneant :
faciat auteni imusquisqiie qui>d flcuuntluiii ridein
snam pie credit csko facieiidum. Neuter eniin

tenlia accepia, essel e\piandum. lioc nimirum vi-
deutur iiiiiiicro ipsa Chroii:atii, qud' [xl] relDlimua^
verha , ubi aiebat : c Uiide non iuimerito sempor
orare dehcwus, ut liunc paneni rcelestem quutidio
nicreauiur a<:ti|ier6 : no aliqiio interveiiienie poc-
eato, acorpore Domiiii separenmr. > Dehemus scili*
cel Kcmper orare^ nt qiioiidie muiida sil eonseientia
nostra, et sie qiioiidie coelesiem fKineni mereamur
accipere; ne altquo intervbi.ieiite petcato quod •
divina graiia nos scparel, a quotidiaiia illa parlicl-
paiione alisiiiiere dcbeamiiSi quoad iienipe purga-
lieuein Pcccati comuiissi per pflaniieniia: hacriinienp
tum otmsequaiiiur. Conferauiur cum bis Chroiualii
nostri eiiam Cypriani verba qiix addidimus. Miiiora

eorum cxhonorat corpus et saiiguiueiu Domini^ sed ^ igiiiir peccata, qn;e pro naturai imbecillitate quoii*

die fere subrcpiint4qua.M|ue peniuliu appellamus,et a
quihua iiecjusii ip^i spectatacqiieviriuus viriiiumUf
nes prorsuftcvaduni; ha'C, inquam, ntui inipedieii»nt|
quomadmodum neque hodie impfdiiiniy ipiominui
Eucharistia quotidie, etiam absque prdiinissa i^aeri«
ineiitali confessionei sumerctur : hbque eipian^i»
saterai, sluti esi cliam bodie, vel privala a)iid
Deunf humilisque ctinfessio, qiue iiiaxime elicieba*
tur ante sacrainenii particiintloiiiMii, lum a laiciti
tum d cleritis et sacerdoiihiis Ipsis in prerihu^ llMti
qua! luiic idcirco appcllahantur precti iub iiienii^t
seu ctiain in publica f|uad.im generalis coiifesstonit
ct poeDitudinis formulai cujus liodie quoqiie iu pree^

salnherrimMiii sacianionluui cerraiim honorare coih
leiidunl. Neqiie ei.iin litigaverunl iiilcr se, aut quis-
qnanf eoriim se altrri prxpr.suit, ZachxMif ct iile
Centiirio, ciiin aller eorum g.-iiideiis in tloniuin siianf
snsceperil Doiniuum, alior dixerit, yon ium dignui
uiiiitreiiub lectum meum : Bm\iO Silvaiorem houo-
riHcanli*9 diverso ei qiiasi contrario niodo : aml)0
pcccatis nii>eri, amho misericordiam consecnti....
Nam et ille hoiiorando nou audet (|uotidio suinerO;
et ille bonoraiido non audei ullo die priclerniiitere.
Ilce sancius Augii^^tiuus. Nihil vcro apud Aqui-
leicnscs hiijosmodi discrrpaiitia: ohorium fui>8e
Ciiromaiii tempore , id e^t eodein circiter quo epi-

«79 S. CHItOMAHUS El». AQUILEIKNSIS. t80

illa solciniii , Cotifiieor diou , e,\ aiile Eiiclinri- A grave euet^ aui saltem grave esse formidareni^ prout

BtiaR siimpiionem semper ndliilula, viget instiltitio.
Dixinms porro Antiqnos Fideles, qiiolidie, aul
cerle rrer|iieniissiiiic commiinicanies, non consiie-
YJsse c infessionem sicmnientnlfm prsemittere, nisi
aliquo peccato $e obstrictos aliqunndo seniirent^ qnod
grave rsset, aut saltem grave esse formidarent, lloc
vero n( coMipertius adliiic fint, aliiiin eju^dcm Cy-
priani superius l:iiidati locuin nlTcriiniis ex ojus libro
de Lapsis, png. i86 pra»cital.T edilionis. Eos liic ob-
Jurgniis s:uirliis episcopiis, qni niniia qiiorumdnm
niinistroriim faciliialt* ac benigniiato decepii, Eu-
cliarisiiam nccipere non verebaiitiir :tbsquc prfvia
ac publica poenilentin, licci recens essent in Deciana
persecuiione nut sacrifuii nut litfelli publico atque

superius asserebamus. Alque ha'C dc insigni Cbro-
niatii loco, nbi quoiidiano! nut certc rrc<|U(*ntissiin(e
Fidelium Communionis, eo temporc in Aquilcieusi
quoque Kcclesia vigentis, sernio linbetnr.

Textum nuiic nlium sancti Cbnmiatii nobis indi-
cal Ceiliierus, qiii nd mntrimonium pertinei ; ciijiis*
que propterea hoc loci meminissc legcs qu:rd:tm ci-
vilcs super malrimonii argumento, qiiac pra.Meritis
bisce annis in Gallia condil.T,alquc hiic qiioqiie niox
allata;, non sine gravissinia religionis injuria ci bo«
norum omnium indignntione obiiniicrunt, nos qiio-
dammodo iinpeilunl. Texliis it:iquc est hnjiis modi.
c Ipse enim (Dominiis) ait : Quod ergo Deus con*
jnnxit in nnum^homo non se/iaref.... aperie [xlii] dc«

iminniii rncinorc potliiii, quii|uc a diaboU aris^ ut B monstrans, eum contra Dei agore voluntaieni, qui

ipse ni(*l)at, revertentcSy ad Sanclum Domini sordidis
et infectis nidore manibus accedunt ; illos c conlra
pag. 190 mirincc Inuilnt, i qiii quninvis(en verba
illiusdi^'n:i notatii) qui qiiainvis iiullo sacrificii aiit
lib.^Iii racinor; ooiistricti, quoiiiam tamen dc lioc
vel cogilavernnt, hoc ipsuin apud sncerdotes Dei
doleiiter et simpliciter confiicntes, exomologesin
conscieiitia; raciiint, animi sui pondus exponunt,
•nliitarem medelam [xli] pnrvis licoi et modiris
vulnerilms exquirunl. i En igilur graviora, el mnxi-
me piiblica, delicla, quac a Conimunione nrcc-
banl, doncc conrcs^iono, et p(Bnitenti:i etiam piibli-
ca, pro eorum grnviiate, pnrgarentur; cn leviora,
eaquc eliain occulta, qua; Commnnionem quoti-

matriinoniuin a Deo jiincium illiciia divortii sopara-
tione trmernre pnrsutnpserit. Unde noii jgnoronl«
quamgravc apud Dcum da:onniionis crimenincnr-
-rnnl.quiperefrronalam libidinis voliiptnteni (nbsqiie
fornicationis c:iiisa) diinis^is uxoribus, in ali:i volnnt
transire conjngia. Qiiod idcirco sc credunt inipune
cominiilere, quia humanis el sa'culi legibus id vi^tc-
tur pcrmissum, noscienics in lioc scgravius nc ma-
gis delinqucre, quia humanas li'gcs divinis pnrfc-
raiit ; ut quod illicituin Deus esse consli^uil, ideo
licilum crednnl,quia nb bominc sit liberc pcrmis-
sum.B Ita snnctiis Cbromaiius, trnciatu in liac edi-
lione iO, num. 1. Duas hnbet pnries bic tcitiis :
primam nempe, iii qua simplicitcr exponit Cbroina-

diannin mininie impediobnnt, sed de quibus nihilo- G lius Servaloris nosiri doctrioam Mattbxi v, ol, 32 :

miuiis, ob rei moinenliim el ob temporum accrbita-
tem, sibi qunndoque Christiani illi anxio animo
meiuebnnl, et qnorum caiisn Ane exom<dogesi con-
scienti» ad Coinmnnionem accedcre non audebant.
Sed aliiid ad eamdem rem itliistrnndam prxsto
est monumentum, quod ad ipsam Chromaiii nosiri
spectat a*talem ; ideoquc minime prflctereundum.
Apiid divuin siquidem Aiigusiiniim, loco superiiis
relato epi^toloi ipsius ad inquisiiiones Januarii, pnrs
ea Cbristianoruin , quae quotidi:iniim cnchnrii^tia!
Qsuin coinmcndabni, advcrfrus partem alleram, qu.ne
non quotidiaiium potius , uti vidimiis, suadebat ;
pars ea, tnqu:iin, cx communi procul dubio tunc vi-
gente probaiai|ue doctrina, in senteiitiae suoc fnvo-

Ego auiem dico vohis : quia omnis qui dimiserii nxo^
rem suam^ excepta fornicationis cavsa^ facit eam mee-
chari ; alternm vcro, in qua eos argiiit, qui huinnna-
rum legum prnstextu, divinam constitutioiiem de
conjugii religione solvebnnt, qiiique iiide etiam cri-
mcn suum augebant, quod leges bunianas divinis
sancti(»nibus aiitefencnt.

De priori liujiis textiis parte nihil esi quod dica-
mus. Tillemoniius enim, atque post euin Foniani-
nus, et novissiine qno'|uc Ceillieriis aniinadvt*rlc
runt» ne<|uaqunni Cliromaiium ibidein iia loculum
fuisse, nc si novum matrinioniiim, dimissa uxore
aduliera, contnhi posse cxi^iimaret; scd K\ango-
listjc verbis nihil ipsum addidisse, nihii super hac

rem aiebat, quod c peccaia si tanta non sint, ut cx- " re sentontinc su:c protulisse, hac qua^siionc, de ma-

coinmunicaiidiis quisqne judicctur, iion se debet a

qooiidiann mcdicina Dominici corporis separare ; >

quod propterea dc gravibus tantiim, lctalibusqne,

ati vocant, peccaiis iiitelligi debet, quac sola confcs-

tionem sacranientalem exigobant , ct pro rcatiis

modo pQeiiitentiam, ut quis ad eucharistiam acce-

dere posset ; nnde liebal, quod qiiotidiann illa Com-

mun'0 necessario inierdum a Clirisiianis illis intcr-

mitli deberct, qui peccatis hujusmodi essent ob-

noxii. Lilierc itnqne Fideles antiqui ad sacram Com-

munionem , vv\ qnotidie, vel certe rreqiientissime,

•ccedebant absqiie s.icramenlali cunfessione , nisi

aUquo peceato se obitrictos aiiquando sentirent^ quod

trimonioobadulierium.si lubeat, dissolvendo, non-

dum foriasse tunc excilata. De altera vero parte

nonniliildicamiis oportet, postqunm postremis Gallo«

Italse doininationis legibus temernla mairimonii san-

clilas fuit. De anliquiit, seu romnnae reipublicae,

seu Romani imperii legibusloqueliatur sanctusCbro-

mntius, dum scriberet : Qt^od idcirco se credunt tm-

pune eommittere^ quia humanis et saseuli legibns id

iridetur permissum. H.ne porro loges, ut iiornnt Ro-

mani juris periii, mairimonii soliitionem permitie-

bani, exempli gratia, ob moriem quoque civilem,

seu ficiitiam, unius panis, qunlis intercedere dice-

baiur, ubi quis in caplivitalcm seu scrvitutem reiii-

Sdf l'Ri£FATIO EDITOUIS. «KS

geretur : permiucbant etiam ob depoi taiioncm, A sanctus Justinns Mariyr Apologia 1, num. i5, [iliyJ

pag. 52 editionis Manrinn; Parisiensis 1742, «llaia

qua>i deportatiis effixius fuisscl servus poen». Pcr*
mitiebant insuper mairimoiiii soluiioiicni pcr nui*
luiim pnrtium coiisensuin ; qu% solulio bona gratia
fieri dicebatiir,ad distinciiotiem aiiarum soliitionum
qiiae dicebaniiir fieri ex cauia, Ciim leges hiijosniodi
ab eihnicis doiniiiatoribiis [xliii] condltas, qui Dcum
non noveraniy inveiiisset cUnsii.ina reli^io in iinl*
verso Utnnano iiiiperio vigenies, chrisiiani gregis
moderalores in eo procul dubio toii fucrunl, ut qui
Cbrisio nomeii dabaiii, civilcs Icges niairimonia re-
spicienies insu|>er haherent, diviimnique indissolu-
bilis mairinioiiii originem ipsi intucreniur, novo
etiam,ea ipsade cnusa quia solvi non polcsl, Sacrn-
meuti lionore a Chrislo Doinino cumulaiuni.

PtUih Evnngolira ilia lege Mallhapi v , 32 , et xix, 9 :
QuldttcU repudialam abaltero v/ro, tt'(ec^artfr,Keu,ut
Vulg:iia iioslra habel, Qui diniissam duxerit^ adulie*
rat , f ivc machalur , .ipcrie scriliere non meiuehaty
quod c eii.im ii , qui ex lcge linniana duplcx matri«
monium ineunt (id est , qiii , prima diinissn nxore ,
allernm diicunt , proul Ieg4's illiC Itoinanorum per«
mitiehant) .... peccaiores sunl apud magistrtim nos-
Inim. »

Ex his itaque inielligimus priorum sxcuiorum
Christianos, ex geiitilitaie factos, et jain diu Ufmiana;
legi>1ationi assiielos, apprime edortos a suis pasto-
ribus fuisse de cliristiani mairimonii digniiaie , ac

Corinibios propieroa , qiii ex gcnlilii:ite ;id Ecclt> B dc prxcipuis ojusdem legihus , quoe certe cum logi«

iiam veneranl , en quomodo supt^r nialriinonii viu-
cuio ex Cliristi Domini doctrina , coiiira ac civiles
eihnicoruni leges permittereni , moiieh.it Apostolus
1 Cor. VII, 10, 11 : lis , ^t fitatrtttioiiio jimctisunt ,
prwcipto non ego , $ed Dominus , vxoreni a viro non
diseedere: quod si disceuerit^ manere innHptani , aut
viro saio reconcirtari, Et viruxorem nondimiiiat, Hinc
ad Polycarpum scribens eiium ni.nrlyr Ignniius in
sua epi!>lol.i g^nuina iium. 5 , apud CoteUTiuin Pa-
tres AposloUci vol. ll.png. il, supraciiata* ediiionis
Amslehi-daniensis ^24, tia praccii»iebal : < Sororibus
meis dicitOy nl Dominum ainent, et mnritis conlenlx
siiit carne ac spirilu. Similiter cl frairilm^ meis
maiida , iu nomiike Jesu Chri&ti , diliganl conjiiges

biis aiit Ronianns rcipnblicae anl im|ierii stnrc non
poteraiit. J.»m satis igitur apparei.quid sihi voliierit
Chronialius nosler« duni sna' ?ctaiis adnionerel Cliris-
lianos , qnnm grave apud Deum damnationis crimen
incurrerenl , qui per effrenatam tibidinis voluplalem ^
dimissis uxoribus , in nlia voUbant transire conjugia ;
et lioc idcirco se credebant impune commitiere , quia
liumanis el ia^cnti legibus id vidfbatur permissum ; ne*
scieniesin lioc se gravins ac magis delinquerey quia hu'
manas leges divinis prcefertbant ; ut quod itlu-ilum
Deus esse conxiituil , ideo liciivm credtrent , quia ab
hvmine fuerit libere permissum. Ilic »nli'm uiium an-
notire prelium operis exi^iiinnmtis : nirnirum p:iuln
anie qiiam hsec Chromatius pro Aquileiensihits suis

siias, sicul Dominus Ecclesiani .... Dccet vero ut C scriberet , endein Mediolani docuissc gregein sihi

spoiisi ei spniisa; , dc seulentia cpiscopi conjugium
faciant; quonupti;c sini sccundum Dominum,et non
secunduni cui>idiinlcm. » Iii hnnc posierioreni Ignn-
tii senlentinm en quomodo elcgnnlcr scripscrit etiam
Terlullianus libro ii nd Uxorem, nnm. 8: < Unde
sufflciaiiius ad enarrnnd-im feliciiniem rjiis inniri-
monii, quod Ecclesin conciliat, et conrirmnt oblatio,
et obsignat beiiedictio , Angeli rcnuiilinnt , Pater
ntuin hnbet? i Iii Consiituiionibus auiem Aposlolo'
niM, vulgo Clemenlis /?ot}t(itii, sed veterihus illis qiii-
dcm , et sna auctoritnlc pr.Kdiiis , h:i'C Apostolorum
noniine diclaia de innirimonii ncxu indissolubili ha-
beniur libro vi , cap. 14 , apiid ciiainui Coielerium
Palres AposloUci vol. I, pag. 3i6 ejusdeni editionis.

credilum etinm Chromaiii amicnm , ejusdeinquc nli
peihihetur ad opiscopaliis apicein iiiiliatoiem , Am-
brosiuro cpiscopum , qnoad ca^dcm Romnnas legcs
ad connuhia periinenies ; qiiaR , pro^ter ea quat su|>e-
rius memorahamus , hoc quoqiie coiiiM divinam le-
gein liabebant , nl adiilierii judicio non leiieretur
eonjugatns coguosccns S(»liitain , quanivis adullerii
crimine damnnretur conjugnta solutnm ndmittens.
< Vos , inquit , moneo viri , maxime qiii nd grntinm
Domini tenditis, non coinmisreri adullerinocorpori
.... Nemo sibi hlnndiatur de legihus hominnni. Omne
stoprum adiilterium cst, nec viro licet quod niuiieri
non licet. Kadem a viro, qux ab uxore, debetur cas-
timonia. Qnidqnid in eam , qusc non sit legilima

Stgniricamus vobis .... niairinioniuin logiiimc con- ^ uxor,commissum fiieril, adulterii dnninatnr criniine.

Irabeiidum : Lilo eniin culpa vacat ; quia et a Domino
apiatwr uxor viro .... Non ergo post nnptins liceat
ejicere incnlpaiam .... Nam Dominus dicit : Qnoe
Deutjunxit, homo non sepnrel: U\or quippe,roi)Sors
esi viUF, ex duobus in unum corpns a Deo adiinata:
qui autem unum rnrsns in duo dirimit , liostis est
ereaiionis Dei, et divinas providenlise adversnritis. i
Hinc et priitcipibus ipsis paganis, christiana! religio-
■i » infensis , Cbristique fideliutn insectatoribus ,

(ii)nic in cditione qnnm reoudimns.socnndis curis
liiiercliisa suiit,8iiie no:is pi^iiianmi,qu:HUiir foiia,
qiiiirum in primi froiiie notnln haec habiMiir: < Pa-
|iiue XLiv pra^fationis ad sanctum ChroiiiatiU!ii,post

Ergo advertisiis quid deheaiis cnvere , ne quis Sa-
cnmentisse hidignum pra:beal. > IiaSnmius Dorior
de Ahraham lib. i, cup. i, num. 25, qui liber, juxta
Manrinoseditores,exaratii8 fuit circaannum 387 (n).
[Alque hn*c qnideiu nd Chromatii nostri illusira-
tionem sufftciunl, in eo quod de matrimonio Cbri^riin-
norum scripsit » arcepia cx hxiione Evangelica ,
quani explannbat, occasioue. PJura nihilominus ut
liic addamus rv\ graviins exigit , necnon tiinor quo-

lineam n1timf>m qux desinit in verha , exaralus fuit
eirca annum 3n7 , addend:i sunt qu:e sequuniur. >
Quain supeifuetatioiiem uncinis includimus. Epit.

t85 S. GHRQXATIUS BP. AOVILKIENSIS. tt4

^ffo, r|iii^d ex mcfHofaUii csifi f»lmr>fcil fiiiimisj, OuHiea A sffftifn Eifcfesisift ssciild, Ift Rdmiiniim impefiiinf baf^

legislnitune f^onniilli tdhnc deeitfiiin^iif, lil i^Miicipi^
biis rln-rsiiafkffm relif^ionefn eolenCibut, ei Adcm c»-
lliolicam prA(rrefililni4 i in cfttliolicoriim snlidiiorntli
m.ilrimotiiii jns asfrcrMnt^ qiiod sibi Romanoruiii
leges vindicabanl. Argumenliiiii igrinr ol prnie<)na-
miir poiil alliiia vet^ruin leslinionia , qnibitt ciirnm
o.xt^ndcbainiis m.^tgrstroruin noslroruin in eriidiendis
iideliliui (|u:i: iei diTiiia doccret conlra ae bunian6a
Irges pignnonini de re Gonniibiiili saiixissent; aiii«
iiindvei lere primo jiivai, nulla, quoJ scianiua, triunr
pnoriiin an^cuieriim, ct qii:ir(i qiie(|ue adulti, exallre
exempla,quap olirisiianum allqiiem osieudanl, qlii
%¥.\iini ae voleii!» vigorc legHin saccHlarium qiiaH Supe<'
rius iiietnorAbafnus, ae proinde captiviiaiispraeiextn^

liarfhrnm ifgiiilnttiHs, nccnon ingrueniibiissimal nbl-
que lerrarum calamitaiibiis, morum illa e^isiiias, i|iiaef
fldeles xiaiis prffitrrita; distinguebat , desidefnlii
fniiyCt mnlrintoniorum maxime sanctitas htbefactarl
hae alqne illae coepii, ot propicfca cpifcopl pe^r ofi-
bemCorrsiiinii conquirr^reniur du fiolatis snper hae
r^ Evaiigelii togrbns, et HomaHi poniiiices nnn snnet
ddnterintapoMoiicorohore prodivina lege de matfl'
hioiihrnm indissotub li ftrniitare pugnare. Eceeigiinf
vel iibinitioqutnii sa^euliExuperiirmepiseopirm T0I6-'
saiium requirciitem sanctum lilnocentium papam Vrl"
mum, qttid de hiseetiaeri deherei, qui. intcfveniente
repadiu ab bnmnnis legibna permisso, alii se umlrU
monio copnlnrnnt i ei ecce Rnmanum ipsuni ptn\\*

servhuiis,deporiaiioiii9jnuiuivecon«6n»os, conJHgil B ficeni eidetn fld boe poliulainm in h:re verba ^e-

sciiicl, ac legiiime cbri^tintio more inili solulionem
fceorii, :nittentavcril,iiovumq!>e iuire prasaumpsieril.
Faliitdani quidein Honianaruin muiieruni nobiliS*
•iiiiaui prodil sanetua liicroiiyinus cpiiiola inediiiono
V.iilarsii 77, ad Occaniimf qHO sub Gnem sabciili
quiirti, diiuisso criininusitisiino viro, alterij eosui-er*
atiie, iiupseral, eanimdein ^imiliter legum mundana»
ruin favore# quiO id pcriiiitlebanl : i quia , inquit,
pcrsif:iserui aibi « et piitabal a ae virnm jure diiiiis-
•nnf, nec Evangelii vigorem iioveral^ in qmi nnbondi
oniviTsia caiisatio, viveniibus virisi feminis atnpii»
lalur. > Sed bic Fabiolii*. lapsus, ex igiioraHtra potinSi
qiiaui ex anitni pravitaie orius ^ in £ccle>iai taiidem
rediil niilitatem, ob publicam bujus femiiner s<d<$ni-

spondeniem epistoia 6/ feap. %, apud Comilnntitfni
HlihMm liomanBium Poit/t/f^nnr, c6i. 7J4, 795, qiian
epistola refrrfnr nd aiinirm 40&. c De hi^ etinni, in«
qiiit^ reqniitivit dilcciio iWi qa1 iirl^fvcfnieittc repn-
dio, alii se inatriinonlo eofitllarmit. Qm*B in ulraqno
parte adulieros esse manMiesNiih esl. Qui vefo vol
ttxore vivenle, qaimYlt dis<5ciattim videatnr eaat
cOiijugium ad aliani coiinlsim feftiinarunt, neque poa-
snnt adulicil non viderT» iit tatilum ,* iii eiiam lia
picr:iona* , quibut tales cou|nncCio lunt, efianf ipsH
adulierium coinmisim vKleaiftiir. Becnndiitn illird «
quod legimns in EvangvHo ; Qiti diiitiserit uxorem
siiam, et duxerit alianf, mceclraiur : Simililcf et qtfi
dimissam duxerit, inoschatur; ct tdeo oniiics a com-

neiiique lueniieiiiiatn tuu speutanie Roniami urbe G munionc fidelium ab^trir^nrfos. De pafeiitibus auicm

peraciaiii, de qua lain prfficlare aaiictus doclor In oi-
taiu epistola posi iliius dece^snm scripta ^ qitiito ad
annuin periiuet 399, nbi etiaui de Giiriftlianorum oon-i
iiubiis ea occa^ione verba faciens respeein ii*§iim
Rom.iiiarnnit ceiebre lilud pfoiuiil, quod iieinpe
super biic re^ c Aliai suntlcgesCicsarum) allMsChri-
sti ; aliiid Piipiuiauus^ aiiud Panlus noNler iirveipli. »
Abusiis itaque aliqnot iii chrishanornm iniilrihio-
nii:! seria^ , nt videiur, itrepseiunl : el Ghruraalius
iioster aiii piiiiius, nut ccrlo e priinis videri poterit»
qui eoruin meininerh, eosqiie obJurgjr\'erit, qui II la-
rnui leguni lavore, in casibiis fnrtatifte ab <*rsdem nie-
inoraiis , itnpune credebnnt se poste vxores diitii^
tere et ad nova cnnjugia convolarc; PrnUabililer in

ani de propitiqiris eornm, iiihil tale siatnr porestt
nisi incetiiorea illierti consoriii rnia^e deieganinr. i
Dacirinam hanc prirdic:ivcr.'«t panio firiilem eiram
diviia Augusiinuft in iibro de Bono Conjngnli^ cnp. 7
el 8 (qiiem libruin jnxra Maurinos edilores scripse^
rat aiitio cireiter 401 ) ; et hoc mentione Incla qno*
que joiiuin geniiliuin, (|uii; aliter 86 habebant ac
Erangelica dictiln. i lnlerveniente,-arebaij divcfriio»
non aboletur illa eonfisdcrntio nuptialtff ; litf nt siU
conjuges sinl, eiiam separati ; ciim illM antrm aduN
teriiiin Comibitlaiil , qnibus fuerint ctiam post siinih
re|iijdiuin copulati; vcl iila Vlro, vel ille mulierl. Nee
lamen ni^l in civitate Dei ndslri,- in monie sancto
ejiis , laiis esi caasa ciiin uxore. Ga^M^riim aliier Sfc

lianc seuieuiiain aliqui facillline lime riieliant , qiiia D hiberc jura geniilium, qiiis iguorat^ nbi iuierpinitto

vetusias illas lege^ , ali cihnieis prlnciptbns ultm
dicias, ncirtiqitafh abrogatas a Constaniino Magiio
aliisque christiniiis impcraloribus vidcrant ; miriiinO
iiitcritn attendentcs, nihll pof^se legcs hominuin ad^
versos legeni Dei , slmolque vetcres lc^ef iping
liuinnnas niflirlinonluhi rcsplclenics, qusb sab tbfl-
siiaiiis Imperatoribus adliUC vlgrbant, COST tunc tan-
tntn afflcere, qui pagnnis sciperstitionibas f^rant lilt-
pllcaii, qniquc dlu |0$t Ecclesi:b jacem In Roniano
iinperio, tuiii Oriculis, luin Uccidciitis, ct auciori-
laie, et nurocro valucrunt.

Temporis pro;;ressii , c( frlgesceute chrisii:iiiae
iusliiuiiuuis fervoie, irrucnlibuf eUaoUi quioto prjv-

repadio sinc re^itii a'iqito nliiouis hunlan:is ei illa cai
4rolaerlt nubit, el illc quam VoluiTil datil. > Idero
saiiCius doctor libro nHeCbnjugii» iiduiierinis,i*»fi, 8
(qitos lihros scripslt antto Chri»li 419« ut iidoin atf-
noianl Mautliil editorcs) idem, inifiiam, saiictiis
AnguMinus eos redargucbat Gbrisiiauos, qui uti
aiebat, 1 potins eligunt maximcqiie lu bac causa (dt
qn.i iniic scllicet disserrbm , eraique de rcpndio
nxoruin ob aduherlum) P'itiu8 eligunl, ma^imcqui
in h:ic causa, niundi legibus snbiiiii esse iiu:ini Chri-
stl, qiioniam jura foreiisia iion eisdem, qiiilnis femi-
nis, piidiciiliC ncxibus viros videniur obstringere. >
Et libro ide NupiHif et Concupncentia, ca(f. 10 (qal

9 5 ^hilllfATIO EDITOlilS. m

Jiber ad 6dmdi^ni Anrium iiiipdr cU&ditii perdnd iis- A niill:i possel linmaA:) constilutione dissolTi. Videns

deiiiiim rcligionis ht:itntis et cailiolici* fidei rrgiilis
iniponi siloiiliiim lcgihus srrctiti, el INmliricis aiiclo-

dpm »uc!o'ribiis Manrlnis) dc repudlo loqneiis nb n\6-
ri<< slcrililaieih , ita docebat. i lloc cnst^idiinr In
Chrhlo et Ecelesia , ut vivens cum vlvcnle in scK^r-
iinrtt imllo divortio sepiraiur. Ciijus srtcrawentl
tinta nbserviitio esl in civiiate Hei iiostri, iii moiite
Baiicro ejns, Iimc est in Rcclesia Clirisii, qiiibiisqne
fideiibus conJii(^:itis , qill sine diibio meulbra sunt
Glirisii , ul , cnm filiurUm procreaiidorum causa
Vel nubant reininx> , vel ducintnr nxores , nec
sterilem cortjiigcm fassll relinquere ut alia recnnda
dlicnCUr. Qnod sl quisplam recerii, non lcge hiiju§
S:ccull, ubi intervebiente repuilio siiie crimine cdn-

ceditnr cnm aliis alia copul.ire connubia scd lege

Evangclii rcu^ eiit adulieril; sicut Miaui illa, si
411<;ri nup>erit. i

Non solnm antem rdpudJi abusum, niivumqne inde
conjiigiuni , sf^il adiilierii , seu sierlliiatis caiisa , ox
ixculi logibus liclluiit sibi Hk lebant intrrduin iiilir-
mi quldam iii (Ide, malcque inoiali cbn-tiani ; sed ad
novas eiiaiii nupti:is earumdem b^gum siibsidio,
fJuandbqUe colivolabant, sl aliera ex partibus lii cap-
livitalem ducerciiir. Accidit et bujnsuiDdi clsus su-
pcrlus citato sllbeto p:)pii'. Innoccntto, nti colligimns
^t ejils oplstola apiid Constantium 5(), rol. 909,910,
l|nas dpisio!a ibldein imerii temporh iricilnr, lioet nc-
cnratiui fortassc lucerii unnl diei dobunii, ob tndi-
cntuin ibidem procAlm barbarica: tempus , id esl , ut
viiictur, Iialix nb Alarico invasionem , ct Roii!an.e
urbis dircptioncm, qu:e du:b cal:iniitatcs aiinn 40:) et

ril:it(! ilb'giiiiii:ini jiuiicari, (|iird ilhe ))rob:ibaiit.

Alium eamm nlia proccHa barburicn obtulit p^stea
apostolic;!' so»li, s incii» Lcone M:igno Poniifice. Il:cc
Attiluna chules riiil , qnain suliiil Aqni!ci:i, nrbs Ve-
nrlirc princeps, aniio 4*.2, unde Aqnilciensinm innl-
titiido in capiiviiatcm a Darbiiris alidiicta fuit. Qnod
fecit supra ForUnnns ex {(icultule Legum mnndaiia-
rum ob caplivitaUm Ui's:e tixoris, Uuc Ah\ faciendnin
ptitaninl A(|nileieiiscs qno^dani ninlieies, qux viros
siios captivos bahebani ; nt scil cel soliindine co-
genlc, nrcnoii vcterum etiani legnni suirraginle fa-
v<Te, alios ^ibi niaiilos loco captivonini coo) inrciii;
B (|noriini lanurn nonnulli, slaiu rcruin in melioia con-
verso, remc.irunt, et nxores suas, licct aiiis conjni c-
tas viris , repetcbant. Novilas proi iil dnbio bnjiis
caiius in Aqiiiieicnsi ixclcsia, r.iiione eiiam circum-
stantiarum, etrecii, ut sancliis Niceta>, qiii innc Aqni-
leiensinm brat episcopus, hcdem apostolicam sibi
Cunsuleiidam proponerel. Iloc anlcm ftcii , tiiin pcr
Adcodatiiin t{'>maiia; Ecclcsia: di Monnni , qni lunc
Aqnilei;t! adcrnt; inni eiiam per cpisiolas snas , aut
alind sci iplionis genns, iiii conjectando propngnavi-
mns cnni de Niccta; .ciiptis agereiiiu>.

(jiiid ver«) sainins Lco pnpi respondil? < Qnia no-
vitiius scripliiin , in'|iiii sanc us Pontifex, qnod Deo
jurt^itui' iUUlier viro; el iternin pKeceptntii agiiovi-
miia, ut qui)(l DeugjuUxit, homo hon separct: ncccs^c

410 QDniigerunl, cl posi qnas epistola il'a verisimi- C csi Ut Iegllini:irnm f(edcra nnptiarnni rediniegianda

Jiter daia fnit, ob casuni ca oicasioue facile iintuin,
En autem quomodo snnciiis Poiiiifex siipor bac re
scrtp^eril cuidam Probo , qni vil' in nnciotiiaie s:e-
cnlarl constliuius luisse videtnr, el forin^se lioe mi-
|icr liegoiiojudex a parte nuxia invocaln^; cnjns ;ue
cerle de e.i re cognoscere maxime inteiesset. c i/i-
nocentluK Probo, Conturbatio procclla^ barbarica: fa-
fuUati iegum intnlii casuni. Nain bene consliinto
iDatrimoiiio iiitcr Fortnninm et Ursani capliviiiitis
iiicursns fecerat n;i^vuin, nisi sancta religionis sia-
iuia providereni. tnm enlm in c.ipiivit:ite pr:edicYa
Ursa mulier lcncremr , atiud conjnginm cuin Resii-
luia Fortunitis memoralus inisve cognoaciiur. Sed
favbre Domiiil rever^a llrsa nos adiii , ei nullo dif-

credainns , el reinotis nialis, qu:e bostililas intnlii,
niilciJl|ne lioc, fjnod ligitime liabiiit , rcfornicinr;
oniniqno .sliidio piociirabdiini esi, iit lecipiat uiius-
qnisqiie, qtlOd pnqifinfn e>t. I Doindf po^iquam pro
. ca^ns sin^Ul.irilale , el (iro circniiisianiiis in snppll-
cuiiilne cnafiiilis, qu:r ex lesponsione appaicnt ,
cnlpnbiles tutfc, et nsi|i:c ad id lempoHs, co^ iiOn
jnilieavit, (|UI pcrstnuls nssniiipi-eriiiil liiarltorniri ,
qui jani iion esse e^i^tiinnbantnr, et in mulirribds
qnoqne cadem ips:i de cnusd rem e\ciis:ibileiii ilixU
qudd HovOS Slbi HiSritosconiparnveriut; b.Tcde ipsis
ninlieribu<, ^tibfnitt tii'i rcdicrnn(,eas(|ne in cdiisor-
tiuni |H&nhitni i^(!<^ocilbniit,suliJecit : c Sianlenialiqurc
nliilii^fCs iid p0:»ltjriornin viiorniii aiiiore suiit cninx,

fltenle , ux<irein se memoi-aii |ieidocuit. Quare, do- ^ nt maliht bls fOlia^f erC , qli:im iid legitimum redire

niiiie fili merilo illustris, statniinn&, lide cailndica
sulTrdgante, iiliid e^^sc coojngiuin, quod crat primiiiis
gralii divina fnndaium ; conveniumque secund:c
Hiuliefis, priore snpersiite, iiec divorlib ejecta, nnllo
picio |k)s<(S esse b giiimum. i Hxc intcgra Innocenlli
pap'je Priiiii super lioc eventii efdNioIa esl. Ilic porrb
yideas humnnas Icges (Rnmanl scllicet imiiei-ii lcgis-
latiotiem) facnliatem Fortunio dedi^^se , uxore Ursa
captiTitn<e delenta, aliud Inenndi cum Hcsiituta
COiiju^iiim. Videag prius ^um IJr^a conjnginm dici
i sancio Pontiflee bene corfSlilnfbnf; ei graila diviH£
lundatiim ; id ^st Jnre divino flrmadim, et graiia di-
thMiy ttKcraineoii «ciliccti loboratuiOi ut proiudc

coii^oftiiim, nit>Hth snni nolanda?; iia ut cliain ec-
clesiaSiiCa cbmbitihi^iie privcnini'; qn:c de re eicii-
sabiii contamiif.iiiobem crin:iii's clcgernnt, osteh-
dentcs sibimet pro sua inconnnrMiiia pl:i(uis^e, qnod
justa reinissio piilerai expiaiv. Uedennl va%o in snum
Staium udnntaiia lediiiicgratiore coiijngia; nrqne
ulli mndo ad opprbbrinm niahe voluntniis trabatnr,
qiiod ciiiidiiio neccssiiatis cxtorsit : qUia sicut bjc
ninliercs, qiia? reverii ad viros snos nolunt , iinplie
babeiid:i* f^uiit ; ila il!:c qua; in afrtTlmn ex Deo ini-
luni redeunt, mcritn simi Inndnmlie. f llac saiicihs
Leo Mngnns cpisiola ad Nicefam episcopum Aqui*
leien$emf qw i59 est iu editione rraiiiiui Ballerinio-

387 S. CimOMATlUS EP. AQUILCIENSIS. 288

rum, et ad annum perlinet 45S, qui est anniis ab A tiiis varrorumqiie perversis consiliis avciluniur. Ris

porro nii$eris,qui matrimonii sanrtitatem noii mi!n-
tis cordisque itnprobiiate, sed dcceptione (Orrepii

Aquileix excidio sextus. Aiqiie hsce qiioqnecx divinoe
legis pracsrriplo, siiinilqiie ex evangelica institutione,
contra nc Romanx rcipiihlicc , Romani<|UC impcrii
leges, t:iniopere cch*bral:r, nliqnandosoncivermt.

Sduernnt posien Rttm.iiise leges super matrimo-
iiiorum dissoivendorum libertate, niqiie tunc maxime
cuin christiana roligio, idololatria landcin exsiiiicia,
iii toto orlie Romnno sola religio fuit. Impcrntorcs
ipsi chrisii.ini posl Con^^tantinum Magnum, etiam
ethnicoruin cultu superstite, modiiro aliqu(*m pro
temporuin ratione posnernni antiqune rcpudiorum
•c divorliorum ex Romana lcgislatione licentirc : ac
demum co tandem prostrato, leges ipsae aiitiquatae
fuerunt, jnrispcriiorum deinde crudilioni, ac liitcrn-

prosiitiierunt, aptissime Ciiromatius iiosier hacetiam
SDtate dixissct : c Qiiod idcirco se credunt iin|iuiie
coininilterc, qniahuinanis, nc s.Truli legihiis id vide-
lurpermissum, ne$cicnl«*s in hoc sc graviiisac magis
delinquerc, quia humanas ieges divinis prxrenint,
ut qiiod illicitum Deus csse constituit, idco licitnm
crcdnnl, quia ab hoininc sit libero pcrmissiim. •
Sed gralisc tandeni immortales Deo optimo maxi*'
mn, $ospiialori,ac vindiciperaganlur;qiiod pioxime
practeritis annis 4814 ct 1815, accitis in unum, siio
divino niiminc, semcl ei itcrnin lotiiis Europx viri-
hus, mirei|ue coinpnciis omniiim piincipum ac po-

loruin iiigenio unice relictae. Post Romnni impcrii B pnloriiin, iicct nationc, lingiia, moribus, religione

occasiim, cum tot iindiquc dominatus ac regnn sur-
rexeriiii, aliisque vicissim cadeniibus emerserinl
alia, cumqiie ex Rotnaiio praiscrtim jure vcluii cx
veleri, ac celehcrrimo foiite a*quitntis alque jiisti-
tiae, in liis qu-e inere hnmani suni jiiris, lcges sihi
sanciverint; nnlla Chrisiianorum, et maximc Catho-
licorum, dominatio fuit, qu.i) contra legem Dei, et
Evangelicnm doctrinnm rcviviscere fecerit, qnsc
Romani legnm latorcs antiqui tradiderant de matri-
moniorum solntione pcr repiidium,ntq<ie divortinm,
et cnusa capiivitatis , scrvitiiiis, deportationis, nut
ex muluo parlinm conscnsu. Id nostrac ser.nc a^tnli
tandein fnerat rcservntnm, nt ex dominntiooe nn-
pcrrima, (|uam rcrum vicissitndineii, juslo Dei jndi-

negotiioqiie scjuncioruin, iii eumdem i^copnm volun-
taiibus, domiiintionem illain procacem, quse sc con-
tra Deiim , ejusqnc leges snnctissimas , et coiilra
Ecclesiam catholicam diviiiaiuni lcgnm propugna-
Iricein, supcrldssimc erexerat, contrivit deniuin»
prosirnvit, pcniiihque dclevit; nt excmplo sirculis
omiiibus essc possii, qnam vere scripium sii» qiiod
mn ett $apientia , non e$t prudentia, non ett comitium
contra Dominmn^ Prov. xxi, 50; ct qnod ipse Domi^
nv$ diitipat contiUa gentium^ r^probat autem cogita*
tiones populorum , et reprobat con$iUa principum ,
Psal. xxxii, 10. A'l nnnc reges itai|Ue inteUigite :
erudimini^ qui judicaiis terram; ita rex sauctissiinns,
divino spirilu arflatus, reges oinnes orhis terrnrnni,

cio pcrniitten'e, in poteslafem amplissimam ex prin- C qui futuri e-senl, admonebat, Psal. xi. 10. Scd de
cipiis exignis exiuicruni, qurrqne se ad fallenda ho- boc jnm sntis. ]

minnin stiidia christianam atqiie cniholiram prncdi-
cnbat; ut, inqnam, ex cn codicem Irguin haberemus,
dominaioris noinine Napoleonem communiter nun-
eunatnm, et toli pene Enrop.T, qiia vi, qun hlandi-
tii^. qna ncgoiiatione iiidirtum;jn qno posthahito
divino jnre, neglectisqnc Evnnpclicis insiiiulis, revo-
carentnr in usuin, qu:c Linidiu obsoleverant, Roma-
norum veternm, qui Dnim non novernnt , leges
matrimonii sanctitatein afficienles. Quis non cxhor-
niil, quisnoniiigcmuii,dum ihidem,cxemprigratia,
ptmam intamia^ mortem civilem appellaiam^ inlellexit
caiisam dici solutionis vinruli conlM^^Wi^aduUerium
qnoqiie alicrntrins parti« ; immo muiuum etiam, at-

[xLv] Posl diela quxdam, qiise exp!^ndiinu«, sancli
Chronialii, pncterire niinc silcntio niin licct eloisium,
quo eumdem sanclum praesnlem exornavii Ru(iniis
preshyicr in Prologo ad Chroinalium ipsum, in 7ra-
ctnlum Origenis super librum Jesu iVr<v«,quodi|iieintcr
Velernm de Chromniio Testimonia collocavimus. Gtiro-
matiuin nosirnin, sancium papam^venerabHem papam^
pluri<'S dixvrai sanctus Hieronyinus; cominnni tamen
illornin temporum diccndi scril>eiidiqiieratione,cum
de episropis sermo esset : dixerat qnoqne (qiiod com-
munc non ernl) episcoporum doctissimum; immo
epiuoporum sanclissimum aique doctisiimum^ nii in
eisdein Vetcrum testimoniis videre est. Ipse aut«'n

que conslanlem consensiim conjugum ? Mittimiis ^ >*«»ft'"« venerandum Pa/rem npi>ellaverat Chronia-

CTteni snpor hac re ab codem codice consiiiuta, et
divinis legibns. doctrinaeque Ecclesia; catholicie re-
pngnaniin , qu» addere hic pos^emus, si singnla
persequi esset aninius, aut instituti nostri raiio pa-
teretur.

Pauros quidcm hnbiiit interCaiholicos codex illc
aniicailioliciis qui eo jnre uti volnerint ad mairimo-
nii sanctiiaiem violandnm : atque hi vei ex eorum
nnmero fueruni, qui perditissimi hominnm appellarl
possnni ob profligntos mores, religionemque iienitus
6 corde excnssain : vel ex eis, qni pro quadnm in-
genii mentisque levitate faciledecipiuntur^ei a rccto
r aniite, non sna quidem sponte, sed impiornm po-

tiuin, necnon una cum Eiisebio ejiis frntre, aiqiie
Jovino, opinatissimum et probaiissimum in Ecelesia
Dei episcopum, prout in citaiis Tesiimoniis. Yeruin
multa ct magna Chroinatii nicriia ipse simiil congc-
ril, alqiie eodem temporc qna» illiiis quodnmmodo
merita pra*cipua fuerint nsiendit in citalo Prologo^
dum eum slmpliciier Beseleheli l^raelitu; coinpnrat,
et Be$elehelem nosiri temporis Chromatium dicit. Bese»
lehelem porro nemo ignorai,Exodi xxxi, a Deo voca-
tum, et implctum Siiintu Dei^ sapieniia^ et intelli*
geniia, et uientia in omni opere^ ad excogilandum
quidqnid fabre fieri poleif et miro, et argenio^ it aere^
marmore^ et gemmiSf ei diversitate Ugnorum^ In ex*

SS9 l>Ri£FAT10 EDITORIS. 290

siructione Tabernacnli, qiiani Moysi Dcub ipbc inan- A qnoininus jubiitix jnra defenderci, Ecclesiac uiiliu«

dav«*nit. Spiritualj iluque seiisu lia^c inli:iligit do
Clnouiaiio Rnlinus, dum ipsuni Betelehelem .sui hm-
porii noininaL Quid igitur es boc Rnlini clogio in
•audein Cliromatii eriiainus? Qund Ku(inus dc Cliro-
maiio kcribebat iii Prologo in Traetalum Origeni$
nper libTum Jetu iVove, boc ipsum sanctus Grcgo-
rius Mazianzenus dc sancto Basilio Magiio Oralione
JM/uHdtfmejUbdeni pag. 546 ediiionis Parisienais Mo-
rell anas 16u9, euindeni niinirum et ipse Beselebelem
spiri.uali seiisu appeilaus, aiquc boc pacto seriiio-
Dem iiittitueus. c Dciade qudniani xqiie iiiiperfecta
res e>t, acli» serinune dedtilnia, ct seriiio ab actione
Kinotus, idcirco aclioiiis subsidiiuii bcrnioni adjiin-
gebal (Basilius), alios niniiruin adtens, ud alios le-

leni, Dei bonorem ct glori im in oninibiis piocura-
rcl. Ihuc iiaqiie celebria siinl, ei publica Cbroii.aiii
nobtri nierita in divini tal>ernaculi consiruciione :
scd ad bxcsola respcxi»seRulinniii non arbitror, duin
eiinidom Betelehelem noiiri temporit appellavit. lla
scribebai Riifiiius A(|uilei;e pi>siliis apud Cbron.a-
tiuin, uli Dc Rnbeis in disscrtaii«iiie de Rufino;
ideoqiie tesiis ipse eral totius et publica* et privatx
vilaf^ Cbroinaiii : videbat niinirinn, pra.*ter ea quae
publice iiota crant; videbat, inqiiam, qnid ad di\inl
tabcrn:icuii conhiriiciionein, veluli in su^c (irficiiix
lai<:bt-i<, ctiani alis>|Uti tesiibns, operabaiur; videbat
lab(»res [\lvii] Cbroiiiatii diurnos alque noctoruos,
instaniia iiliiis quotidiana, ct solliciludinem toiios

gatiouem niittens; alios accersens, udmonens^ ar- B ainplissim;c dicecesis; qiioinodo scilicel su^ciperetiii

guenM, increpans^ iniiiis insectans, probris iiiccssens,
pro geiitibus, pro urbibus, pro singiilis eiiani bomi-
nibus cerlamen i»u&cipiens, omnc saiulis genus exco-
gitans, undecumque mediciuam morbo adbibens ;
Beielehel ille,ille, inquani, diviiii labricator Talieriia-
culi, Hiateriam oinneni elartem ad opiliciuin accommo-
dans,ut(|ueomniacontexens,[xLVi]adexiniiainquam-
daiu uniusoperispuidiritndinein et coiicinnilateiu. i
llxc snb Beselebelis figiira de Basilio Nazianzeiius.
Il:uc eadeiii iiaqiie vtduisi^e llufinum de Cbromatio
prafdicarcy duiii ipsum Beselebclein sui temporis
appellavit, meriio iuferiiuus. Suiit quidcin aliqua
Cnromaiii epi^copi saiis nota, qtio: Fontaoinus alque
De Rubeis expenderiint,quoniin(|ue incmincre Tillc-

fide infirnios, quoniodo debiles adjuvaret, quoniodo
obsccraret et adnioneret, qiiomodo argiicret, iiicre-
paret, qu<Miiadmoduin de Basilio Nazianzenus aiebai.
Uxc oiiiiiia siinul sumpta Cbromaiiuin tioslrnm in
Ai)uileiei>si Ecclcsia Beselebelcm sui teniporis con-
siituebaot iu diviui tabernaculi xdificalione : aique
bxc oniiiia Chromatii nierita pmcul dubio re^picie-
bat Bufinus, diim Chrouiatiom Beselcbelem sui lein-
poris appcllavii. Si fidesauleinbabeiida csl Aiioiiymo
ct auliqiio aiictori lil»clli, cui titulus : Cantuvm et
cunuum eccleiin9iicorum ortpo.-cujiistexltiiii in tesli-
nioniis ullinio loco posuinius,et de quo in lucnbraiio*
nesuaeiinm Fonlaniiius,Cbromatiuni nosirum dize-
rimtis de ecclesiastica qiioqiie liturgia bene fuisse me-

moniius quoque aiqiie Ceillicrus ; ex quibns Cbro- C rituni in Ecclesia Aquibjicnsi, alqiie bac ctiam de

naiiuni nostruin dignissimuni iiiieiligimiis, qui spi-
rituali sensn Beseleheli illi antiquo, divliii Tabcrna-
cdU fubricatori, conipararetiir. Ejusniodi nimirum
AUDt qiix gessit duin pre^byter esset siib epi^copo
Taleriano, ma\imc vero in concilio Aqiiileiensi anni
SSI contra Ariaiios episcopos Palladium et Secun-
diaiium. Ejusmodi suut qua: post Valeriannm egit
epitcopns ipse Aqiiileiensis, et verbo et exemplo ;
cujns lesiimonia prostant in Sermone qui superest
de ocio BeaLtodinibus, et in reliquiis Coinmeiiiarii
qiieni ftcrtpserat in Matibaeum ; ut nibil dicamus dc
lliis qu» prociil diibio eiucubravit, quxque injuria
lemporuni perieruiii. Addamus operain, qu:im ipse
adbiiiait apud Hieronyninin, suppedltatis etiam pe-

causa Beselehelem nosiri tewporis jure fuisse a Riifino
presbyiero suo appcllatuiu : quod innuisse sufficiat.
Alia iiunc iios manet dicendi materia, qu:i* piurimo-
ruinquidem ursil iiigeiiia,etde qiia pra^cipue scrip^e-
runtFonlaniiius alqucDe Rubei^ in Lucubraiiontbuif

qiiasChroniaiii scriptis subj iciinus; cur niiiiiruni Cnro-
matiiis bic noste r Aquiiciensis in prinia Bnsilecn^iejus
scriptorum, qux superMint, editionc auni 1528 ap-
pellalus fuerit episcopus Romanus; et cur lamdiu antc
editioneni ill.im eumdeni appelliivcrit sancta: Romano:
antistitem Ecclesice etiaiii beatus Flaccus Albinus, seu
AlcuiniiS Abbas in libello adversus Hasresim FeVtch
episcopi^ § 2U, ubi lextum ejiisilem Cliromatii refert dc
sanciissinio Trioitatis niyst<*rio. Tota difficnlias in

cuniarnm tubsidiis, ut studia sua in sacra:Scripturae D iioineticlaiione Alcuini esse videlur : iiaiii Joannes

libtis ad lotius Ecclesix ulilitalein prosequcretnr;
nec non siimulos qiios admovit Rufino, quem ex
Orienle rediiccm presbyterorum suorniu Aquileien-
slum abo ipse adscriptnm voluit, ut Grxcam Euse-
Lii UUtoriam ecclesiasticam Latinis litteris doiiarei,
et ut alia quoqiie ex Grascoriim opibu^ conferret ad
cdificationem diviiii Tabernaculi, prout suiit Origc-
liia boiiiilix, sen 0>'aiinncula: in libruni Josue.
Susreptiim vero a Cbrotiiatio nostro pro Joatine
Uirysoslomo patrociniuin, fervoreni pieiatis illius
et vigorem fidei osiendit. qui nulla iocoritmdistaniia
coerceretur, niillis diificultatibus atterrereiur, nulla
quoque temporalis potentix aceibitate frangeretur ;

Sicb.irdu<, qui ediiiotiein illam Basilecnsem ador-
na v it, ideo Aomani epi«ropt tiluluni Cbroniatio po-
suii , aut certe in suo quoque codice scriptum ipse
ratum babuii, quia ita appcllatum ab Alcuino abbale
Giironiatium in^enit. Alcuiiium vero iiequai|uain
piit.iveritn sponte sua aipellasse Cbromatiiim epiuo-
pum Romanum^ seu Romanm Ecclesiosantistitem; std
Id fecisse, quia ita dictuin Invenit in codlce Scrip"
torum sive Opusculorum Ckromatii^ quo utebatur*
Quid igitur de bac ap|>ellatii»nc censendum?

In varia abieruntsuprrbac re Eruditi, prout vi-
dere e.>t in citatis Seriptionibui Duumvirorum nos«
troruin. Ipsi vero quid senserint, paucis accipe. Fon-

t9l S. CUROUATiUS fiB. AQUILIIENSIS. tOS

tanimis in Romaui ephcopl n|>pellaiioiio inlellcxil A luhenl, animadversinnes nostras nd Fonlnnini LifrM-

episcopiim EccMo! Laihnv^ ad (liscriiiion epi^copo-
riiiii EccUsioi Gra^ctv, sou OrientalU. De Riibeis vero
in [\Lvin] siiis ilonumenth Ecclaia: AquUeunsii vc-
risiiiiile piiUvii episcopum Homanum diclum rui&<e
Cliromniium prr amanuen.Muui.aui aiiorum eiTorem;
ac Uici polius el scribi dobuissc episcopum Rvma-
tium, aui Romaimum ; cx palria iiimiruin, quam
Chiomatius habcre poluorit iii Porlu Romaiio scu
Roiuaihio, diueccsis liiiic Aquilciensis, cl ab Aquileia
nun ita buige diSbiio. Cnm autu editinnein Fonia-
niiiinni operis posthmni Monumenia sua vulgasact
cUri>simiis hic atictor; hinc, coguiia crudiii Prasu-
|is opiiiione , in suis posiea DisserhHiQuibus varias
efndiiiqnis momcnia omniac\pi'ndiTe \oluit, quibus

brntionem^ qu;ini Chromaiii scriptis snbjiciinns, ubi
de Poniificis maximi appcllaiioue Chpomalio allri-
Luiasermo esi. Quid niiM igitur iiobis posi hsee t

Placuit quidom s«ii)pi;r, aiqne itenini plarei, in liac
taiQ Incerta ae disceptata re, cxi^ogilaliis elarissimi
prxlaiidali viri Bernnrdi Maria) Do Ruhois in Monu"
WMM^; ut soiiicri in episcopi scu anlislflis Romani
«ocihus aniJiiiucDsiHm «rrorem suspieemiip, qui
Romanum fAcilliino iic»ipli4a^crf»i, uIm Ramuliumf
ftcu Romatinum legere ac iranscrilrere ftebnissenl ;
licet inieiea iion »>que arrideat qiioil Ipse siilHliiy
dicium iiempe Romaiium sivc Romaiinum eptseopum
|ji;>i« ruisseChromatium, qnia Porlum RQmaiiuumf
seu non longe dissiiam Concordiam orlicm, hnbue-

Fmiianinus suani opiniouem fulcierai, eaquc ad ii- B rit palriam. Cur veru Romaiius seu EUmntinus epi-

lain iueiiduin iunrmn esse mon^iiavii : addiditquee
vesiigo. ubi opiis cssel, liyuoilicaim aliani ; ut sci-
licci cpiscopi Komani appcllHiioiic, qua^maximeexis-
liinetiir Chromatii tcmpore, ant non ila pobt illius
decc8<am, .Scripiis cjus apposiia, intoDigi drbeut
epi popus calkoiicifs, ad dilferentiam epiacoporuin
Ariiiiiorum, qui lunc pluriini erant, ulquc eliam in
Italin, pitstquam Goithoruin gens bailura» quae Aria-
uisnium pro(iich:>tur, eam invascral.

Noxi^simus fliam edilor O/^rmm Alcuini, claris-
ainiiisAbhas Fiobeuiiii», in uolatione ad Chromaiii
iex:iim ab Alcuino relatum iu Lbello adcersut Uce-
rcsim Felicis episcopi, ei hic intcr V^irrfim TestimO'
nia biluin, licct incertum dixcrit quo scmu Chroma-

scopua appellari pniuciit Chroniaiius nosior, qui
dubio procul e|)isoopiis Aquileiensis fuiiT Aein late
enotieavinius in sancio Niceia epi8caf«o Aquileifiisl,
qui paritiT ei Romana! ciwlalis episeopus, uiin mIIi|iio
Gennadii codice ms. ibidom ludicato, ap. iu veiiisiis»
sinia qiioque, iiniuo pt^ima ediiioue rarissima Gcun^i-
diani operis (cujua cxeniplar apud clarissluiHm llau-
ruro Uoui, qui huc nobi^ nuper liuiuanissinio sigiiiA-
eavii), ct Romaiianw, el Romaliiiauiet ei Ramatieim
civitalis liiciiis legilur. N^in eai hic tanioii ciir ad
Auxiliariorum episco; orum morpm In Ecolo^lu lunc
lcmporis obiinenlem recurraiuus, proiit Ih sancio
Piiceta acluiii fiiii : ordinatuf nainqiM a divo Ain-
hro>io Mcdiohiiieiisi Cliromaiius |ierhibeliir Aqui«

Ijui Aquilciensis dicius fuerit epi^capus Romauus iii G Iriciisiuin episcopus statim ab oiiitn sanrii Valeriani

cndicibus manuscriptis illius S.cripta contiiieutibus,
addii nihiloininus cogitnium suum, quod ct noblro
qiio|ue De Rubeis in mcntcm vciiciat; nimiium in
a|>pellnti >ue epitcopi Romani forie descriptores inde
decp.ptos ftiisse, quod sanctus Uifriiiiymus cumdem
Ciirumulium cpi^coiium , suuctmn papum^ ct senicl
ct iicium ap|icllavei'ii. c Scd ncinini vetus iila ac
passiin obvia honoris comi^cliaiio Iraiidi csse potuit.»
nicbat clurissimus Valiai>ius , idipsum animadver-
tens iii Nolaiionibus suis pd Aquilcieuscin Rulinuin;
ubi insupcr Clirtunuiiuin no>trum, non inodo epi-
scopum Romauum,ei Romauaaniitlilem Ecclesiw^sed
verc ciahsoluie Poffii/icm mnximum iiuncu|>atum
obscrvui iii Vrafaiione Rufiui ad thromalium in suam^

anliuessoris: ct ccrtc Chroinaiii eplsco|talis gradus
inrniio nulla, nulium iudicium, imHio nnihi conjee-
landi nnt occasio aul neccssiias, aiitequaiii Aqnl-
iciensis sedis epihcopna esi^ci. Sediase iiaque Cbn^
nialium noslriim, in vpiscopali jum Aquileiensi ea-
iliedra ccnstiiulum ; sedisse, inquaiu , aliquaiule
aulunianiu», poiius quam Aquileia», in Poriu Itome-
tio scu RomaiinOt qui iunc ad Aquileienaein epl-
scopuni pcriineliai, quique lunc ctiam ad RomatH
scu Romaiiui fluvii osiiuin staliai, uti ex riitiio lia-
bcinus ; ideoque ficillinie appcllatuin apiseapum
RomaliHm scu /{omaiiiiiiiii, poiius quuni Aqu|'elen«
sem, a ioco uimirum, uhi, lurcuoistaiiiiis aeviciisi-
ludinibns ompellcniibua , ei plurics fuMiaFe [l]

et EusebiiCassariensis Latiuum ab eo facum Historiam^ ^ adesse» et diutiiie qH04|ue comuoiari dclHieiii. Heiu

ex odiiioiic Rcnati L.iureutii De la Uarru, ci absqua
dubio cx ninnuscripio cxcmpliiri Bufiniauo, quo
usiis hicediiur liiit : decepii euini ilN/i^iuirii, ut Val-
larsius aciibit, ncque assecuii qua ratione quove
sciisii «)ipcrciur Ciirouiaiiui et Romaans gpiscopusM
RomancB antistes fJrc/^^.exiitiuiaruiii hiNce dicendi
moilis .dctiotnri projnrie episcopiini urbis Uom»,
et [&Lix] Romanos Ecclesise calhedraui obtiocu*
tem ; idciiquc non suni veriti KxeiUjJaiin siia iiiter«
polaro, nteliam Poutipcem maximum cunidcm Csro-
iiiaiiuiu dicercnl. Videaniur RuUni Aquileieasi» Opc-
ra cx editioii^ ValUnui cul. Sfi9 ei sequeiilibus, in
aulyectis erM^i^ viri Ci«Hf>ituiiibus. Adeas ipsuper, si

ituque probalulcoi, ex alibi priei»cnim dictis de Cliro*
inaiio ip»o apud aanclwn Wiceiagi, qium l^re^issime
esicudaiuiis.

Prxniiiiere jnvai, aAndum Cbromalii iofnpepe ita
feiideuticB, uii aiuui, episcopaiis lora uliique fixa
aique veluti aauciia fuisse, prout •eqiieniibus a;e«
culis; iilciMiue libeiuiM iutic e|»isc(ipi«, relir4<» eiiein
loco principali, iiiira pvoprim dioecesis AnfS qoo-
cuiui|ue ¥t'lleni divcrlere, ibiiiiie quanidin TeflPiii
conimnrari. Id vere obiinere vnaxime ci*ii>iievcfat,
ubi raiie adeaset aliqu:i, qua eos rcapse ad id con-
ailii iinpellerei. Chremaiiiis iieslef , frest obitiim
Valeriani , EcelesisB Aquileienais chtvuffi eeceptt

m mjEfkm iditoris. tn

annA cadenie fS88, nii conjicil De Rubcis in Monu- A demptn syllnb», ant aUer.i In nnam liitcrnm ininiii-

mentii^ et confirmat In Di»urlathnibvB varite eritdi"
iionis, flicaatem ip<c annii!» fnit, qjio Aqiiileicnsis
urli» olistdioncin |ierinlit »b ex<M-cilii Tlieiulosii
M-igni Augiisli, qni tyrannnm Miixiinuin iiiscc:aba~
liir Aqnileiam ingressum cnm copiis suis, iliiqiic
lircvi etiam ab Aiigiisto ipso vicHiru copinni ct ca-
piie flrfmnaiuin. Chromaiii t:iinen inanguraiio Aqui<-
leic prt)b:ibili<or locnm liabuii post AngnAii A'ietn-
riam et M:iximi iieeem, 1ranqnillit.itc rcsiitnin.Cnm
nnn ita post Maximi easnm lyr.inniJem arripnisset
Etigenins, idcni Thcoilosius in ilaliam redicns aiino
994. (-nm magna militnm copin, ail Aquileienscni
tgro^n pervenit, ubi cominissuin pnclinm f iii, qood
evitinin et mfinem novo tyr:inno intullt. Anno 400,

tata, iii iiomnni eptscopi tilulnm coiiverlil, (lui i:ii)l:e
disceptnliiini^ cnns:)in cruditis tntidem posterioris
a*lntis pra^buissel.

Neqiie vero singulare hoc exciupluni in Cliromniio
episcopo i|uisp'aiu crcdidorit. ui pro nomciiclnlione
episcopi Afjuiteiensis , alinm oliiincre pntuerlt , Epi-
scopi nempc Romatii niit Iloniatini, cx nion qunm
!n Rowatio seu Homdtiuo voieri Porin forti.sse foce-
rit aliqnando, nd p:icaiius et serurius douncilinin
capessentlum. Aquileicnsis ipsa Kcclcsia insigiie liu-
jn^ce rel ni<bis cxinhet argnnientuni, qnod rcviicari
neqiiit in dubiuin. Gonsiat Aquileienscs nnti^iitrs ,
Aqtiiiela ob cocli ni:ilignit:itrin rclictn, diu scdeui tlA-
bilem ii) civitnle Fori Julii hibuissc, ocinvo pi\r-

et«b Gngenii internccione scxto, Alnricns Cotiho- B serlim sxcnlo niquc iioiio, proiit De Ituhcis in 3/o-

fom dut in Itnliam irrupit; et Aqiiileicnsis regio
priina omnium patuit cnpiditnti Bartmrorum, qui
tnnc, non lam dominii ncquirciidi, qnam pra^dit* ab-
dueendae e:iusa advenerant. Posl Alnricum , tunc
demuro lialia piilsum, eadem qu:i ille, iuiproim
mente, etiani Rnd:ig:iisius, aher Cottbonim dux,
anno 404 tiit iusequeiKe, llalium ingrcstsus, Ai|nl-
ieiensem itidem agrum tcninvit, midtisque locis
Tastr.is, ifi Thusciu tmidein occubuit. Qiiid porro
in iliit aitgnstiis C^inmintius cpiscopus Aqui^eien-
ai&? Nii certe mirnm, ab Aqnilficiisi civiiate et agi o
ilium ct semel, et iicrtitn atqiie itcruin recessisse,
ac duabui pra-scrtiin postretnis hiscc vicibus morain
etiam diutuiniorcui eo iwci prolnxisse, quein sibi

tiamrR/f5 osteudil capite 5(). A>qiii cx hoc Fnroji:-
licnsi doniicilio Aquilciensiuiu nntistiliini , ei ipbi
qur>qne epUeopi Forojiilienies, co tfmpore, Ciiaio in
Tnibliris nHHiuineniis, poiius quam Aquileicnscs dicii
fiiere; ei Aquilcicnsis IpsaGccloia denoiuiipticnem
accepit Kcrtetias Forojuticmis. Vidr:iiiiiir linjiis rei
docuineiita In sincto Nicela, capiicG, p. 133 ci scq.
Ncqne dccsi aliud vigtiis cxen pliiin iii Aquilcieiisi
oliin pruviucia, qiix iiunc pioviucia Uiinensis e.^t,
pnst patiiarc1i:ilfs iilius Gcclcsio; partilioiieiu iii :ir-
chiepiscopale.s scdcs duas. Coucordieusis civiliis cpi-
scopalls, uiiiicnsi meiiopolitauui nddicm, (;u;i' cn-
tbedraleni hnbet peiveinsinm, et a'dos [lii] itiam
episcopnles piope enm posil:iS ; raro tnuicn , tiin-

pneluieral incolenduin : aiqiie ita id factum, tii ejus ^ ti<quc l:in1um per nnnuin horis poiius qiinm dicliis

loci episcopus, potius qua<u civititis Aquiliiciisis,
qjuodainmodo viderctur. Homntinm \cro Por:nin ,
seu Aamn.tniim, ndfuvinm cjiisdcninomiiiis, locum
reaiHie fuisse scccssioni Chroinatii tuiin lempnris
op]iortiinnin, sive illius Portus noininc locnm inlch-
l!Knmo8,qin nnnc Porins^ruarius suprn Coucordinm,
[li] siTe ttiinin post Concordintn , a Plinio motuo-
ratiim, ad fluvii ejusdem osiiuin, undc in iFiSiun-
rium labiiur, quod proiiahilius qnoqnc vidciur ; lo-
cum bune, inquam, seccssioni Chroiuatii opporlii-
nuin fuissc, luni ad hcllicns Romnuornni turiins vi-
tandas, tnm ad D.irbMroriim incursiis dcclinandos,
llicile qnisqiie, iii fnllimur, inicliexeril, qui Rouia-
mis via<( tunc celebres noverii, m:ixiu)C vero illain,

vidoi epi:>copuin snuin , qui pcr|^etuuiii ;ic si:iliiie
babel domiciliuiii , et cpiscopatcni scdcm fixnui in
proxima civii:ite rortiis-Gruarii; ubi cl alia :i'des
saprn cailK*dralis locu^ ei episcopinni, ci cuiia i pi-
icopnlis, et collcgium cnuoiiicoruin, ei seuiiii:irium
clerirortini. Ipsc qiiideiu Episcopus Concordicnsib \n
publicis actibus seinpcr appcllntur : ni in CDiiinintii
loqueiidi ciscribendi quoquc usii, liim apud iucolns,
tuin apiid cxteros, veluli aniiquntn Concordicntis
epi^copi nppeltniioue, Episcopus vulgo diciiur PoUus-
Gniarii. ij^iiid igilnr luiruin , si 4iX Chi-om;Utus epi-
scopus Aquileiensis, qiiarto hibcntc etqiiinlo iiicuute
STCuIo, cuin el seiiiel et iicruin, nique etiam ItT-
tium, grnvissimisquc urg<>ntihus cnusis, nb Auui-

sive Ff<mifrft</m dixeri^, sive Postumiamy qna; nb lcietisi urbe rcccsscrit , alqiie in liumalinum stu

Aqiiiieia per Veueti:im atqne ^miliam nd primns
llfrliae nrbes, oc deniuin ad ipsam Orbis Mclropolim
dncebit; ei s q4in, tuni Homatius seu Uomatinui
Pmtm , tum fluvins r]usdein nominis, ad l:ev:iin
eJUMleiH -vi^e nb Atpiileiairefiientibiis, qnnsi igiiotus,
s«t mimis eerie a Baritaris ttine aiio icndentiiMis
es|ietitns, distabnl. ICx lioe igKnr Howatio scu Ro-
maiino Porin, ad qtiem probaliiliter Chromnlius
■osfer , et -beflieafi tnriias, et ftariiarornm iucursus
deviians, idenlidcm vcnlilabui, et uLi aliQuamdin
fSrAass^ coiniuofaius /uit; ei faoc, iiM|uaiN, JIohui'
Ai scu Romatini episcopi nomcn obtfnnit, qnod nma-
Mensis sliquis minus intelligens, facillime, aut una

Aomafffim Portum, sccurilnli ac quieti oppnriunnin,
atqne in dioeic.-^i tunc sun positiim, sc rcceperit, iiii-
que aliquaudiu luornm fecerii; qiiiil , inqiiam, mi-
ruin, si nomeii qtioqne Romalii $i'u Roinaiini episcopi
obliiiere potuerii, quod Scripiis seu Opusculis nb eo
relictis facile pra^poneretur?

Qiiid vero si in hoc Romatio seu Romntino Portu
diem quoquc Chromnlius ip«e clnuserit cxireinum :
qitod certe majorem huic «fipellaiioiii coiumuniLpi'
ausam dcdisset? Anno i07 aiit 408 ittortniom vit.im
Gbrouiatius cum coclestl gloria commuravit, uti De
.Rtibeis in Monttinentis lypis cUitis nunu j740; et
gravi quidem conjectura, ut idem ipse confirmavit

I9S S. GHROMATIUS EP. AQUILEICNSIS. IM

iii Dhserlationibttt varia eruditionis, cap. 9, p. 499, A ralis cum (oio numisniate censeri possii? Consiat

qiia! aiino 1702 prodieruiit, coiiira ac di^iissei in
Disiertatione de Uufino , qiix prodierat anno 4764,
ubi pag. 144 et 147 aniium Cliroiiiatii eiiiortualem
slaiueral 406. Eodeni porro ipso aimo 407 aut 408,
Alaricus Gotlbunitn dux superius meiiionilus, viri-
bus iiisiauralis, iteruni in llaliani descendens, Aqui-
leienS(!iii Agruin itcriini lorrore concussil; licet et
Aquileiam, ei cjeteras Veneiiac urbes luiic praeierie-
rit, ut reclo itinere Roinam pelerel, quain demuin
anuo sequeiiti 409 aut ilO, cepit aiqiie depopulavit.
Nil igilur pnib.ibilius, quain Cliromatium codein ipso
loco Stt malurrime recepisse , uti consueverat, etiatn
in bac nova ac lerriOca Barbarurum irruptione; ibi-
qiie morbo, qiio anlea iaburabat ( uti ex Cliryso-

autein satis inter erudilos, aniio Cbristi 420 noii-
diim iti usu[uv]ruissenot:istcmponim Cliribtianorum
aniiis a Cbrisii seu iiicarnatione seu n:itivit;ite duciis
signarc; iinino longe posiea iisuin bunc, in ecclc-
si:isiicis cliam rebtis, coepisse; el lungius qiioque,
saliem in Occidenie, passiiii obtinuisse. Abunde su-
per bac re eruditi scriptores leinporuin, et novis-
sime Mauriiii auctorcs operis pru^siaiitisaimi VArt de
virifier les dates^ eic, in dissertaiione pra^via pnrie i,
§ 2 ex edilioiie Parisiensi 1770. sicui ctiam Rei Di-
pbuiiaiica! Magislri, inter (|uosunnni bicclaii^simum
Tiraboachium noiuin.iinus Storia ^'onantolana lonio
]i, pag. IG, iibi usuiii eunidcm, apud Itdos saliem
vix noiio labciite sosculo cu'pissc animadverlit io

stoini, aniii 406, epislola novimus), saeviiis furiasse B cliartarum sigualione. ln ip.^^o Eui^cbii Lhromco a

correptuui, animain rcddidisse. Atque hxc de lio'
mani episeopi tilulu , quein Cbromaiii Aquileieiisis
[uii] Scripta seu Opuscuta apud Alcninum abb.itein,
cl iuliasileeiisi priiiia eoruindcin cdiiione prxtulei unt.
Menliu taineu aiini emortualis Cbromaiil epi:»copi,
queiii diiuinviroruin nosirorum opiniones ulira 408
vulgaiis a^roi non proteitduut, adiiiunet niinc iios, ul
aliquid de nupero iuvento dicamus, quod bactenus
luceui poblicain nun vidit; et cx quo, si uibil obsia-
rci, l^broiiiaiii uostii viia ad aniiuin sahem 420
exiendi deborci. Iiiventum boc e^t vetus plumbeuin
sigiiluin, seu iiuinisinay quud subjiciiuus; quoJque
\eiieiiii intcr plura buju::ceinudi vetera munumenta
cum receiis deiexisbci clarissiuius pra-Iaudalus Mau-

divo Uieronymo Laiine reddito, et ad suani us|ue
.X'taleiii proilucto , areohe illa.*, ubi anni Domini ab
ipsius naiivitate ad paginaruui orain sigiiantur, io
vetnslioribus codicilius nis. desuiil, ct eiudituruin
juilicio addiiioiiis valde posterioiis suni; cideiu
pruiiide Eusebio, aiquc liieioiiyino pruisus ignoiu*.
Vide Chronicjn ipsuin Eiiscbiauum in cdiiiune ope-
ruin divi liieronyini a Vallarsio adoruaia toino viii,
col. 655, nota a; necnon Arnaldi Poniaci Kotas ei
Castigntiones in Eusebii Chroni^on^ iii fiiie eju^dem
llieronymiani tomi edilas,coI. 230, 2jl.Vel bac igi-
(ur anni 4i0 eiiunti:aione plunibeum illiid i.uiiiisma
Cbrom.itianuin proctil ab eodeni aiino rcjiciuiiis; ut
sit oniniiio opus xvi poslerioris, ct ut propterea ni-

riis Doui, nobis eliam illico Cbromatiuui illustranii- Q bil syiichronx babcat auclorilalis ad eviucenduni

bus bumanissime cuminunicavit, ui aliquid supereo
qu0(|ue data opportuniiale S(;riberemus <^.

Partes ambas bic vides Iiujus veterisplumbi, anticam
aique posticam. Dubiutii porro nullum, qnoil Chro^

Cbromalium nosirum viiam suam perduxissc ad an-
nuin sallem vicesimuin quiiiti saeculi, contra acerii-
diti ilii duumviri nuslrales, Fonianinus at>|ue De
Uubcis scrijisertnt, qni cx coxvis certissiniis inonu-
muiitis rite expensis ultra annurn ejusdcm saTuli, ul
maxime, octavum viiam illius non produxerunt.

Quid vero si suspicari praiierea liceat plumbeiiin
illud nuiiiisma seu sigilluin probabilius pobl annum
eiiain Chrisli millesiiniira condiium fuis^e; ac tnm
prxsertim, cuiii tot ubique |)assini per llallse urbett
Ciironica monumenia scribprcntur , quae sicut iii
suoruin lemporum aniiis assignaiidis pleruniqne dou
falluniur, ita in praeieriiarum xiatum rebus ad
Cbristianam xram rererciidis multa, ut sntis con-

matius episcopus AquHeiensis \n antica scriptus, sit D stnt, rorttiito protulorunt, qiiae eruditi posleaadhibi<

reapse noster de quu agimus. Quid vero sibi vnlt an-
nut 420 in posiica cum pastorali virga signaius?
Niimquid iiide inferri possii , aut codein aiiiio, vi-
lam Gbromatiiiro cum coelesii gtorin commniasse,
aui eodem cerle anno in vitx* siia: cursu eumdem
adhuc fuisse ; qiiasi demum in utrojue significaiu
ejusdem ipsius annl optis hxc plunibca noia nume-

A De hoc, nliisq-ie repentioribiis nniiquitalnm in-
Ventis, el quidein non ViMit^iis inodo «ed Aquileien-
siuni qiioque Gradeiisiniiqiie prooriis, ideiii meriiis-
8iiiiu< Maunis Booi certiorem reddidii pro iiisiitnti
ratii>iie eila'ii Venetum Athenaum . ciijiis ipse niem-
brum pneclarum est. Exstat veru lypis edita , super

tis critices rcgulis emendare iioii sine ixdio ac la-
bore coacti suni? Ui autcm id suspicemur de lioc
plumbeo monuinenlo Cbromatiano, 11 tcr;e ipsw fa-
ctunt, seu rnterarum forinx, qux in co Tisunlur :
ac maxiine litterarum A, E, M et R, qoarum similei
auloiiinino aul propemodum videas [lv] (ut noslra
nunc iiotius qtiam exierna promamus) in nummis

boc Boniano sii«cepto. Relatio Acndemica habita in

Siiblica sessione c|u«d«*ni Aihencei ilie 28 inensis
f:iii aniii prxieriti 1815, a viro clarissinio FruKlsco
Ag'ieui, ipsius si niliter insigni membru, ad quaia
lectorem miitimus.

t97

PRiEFATIO EDITOBIS.

palriarcharam Aqoileiensiiim , qiii omnes posl an- A adhuc eo lenipore imperabat, probahilKer pertlnenf^

nam niillesimum cusi fuerunt, cf pnislant apnd De
Riibeis disserUlione prima de Nummis patriarcha-
mnt Aquileiensium^ et apud Liruluin Della Moneta
clC thhe corso in Friuli, elc.

Non dirOieinur qiiidem singulares esse in hoc
plunihe«i numiSiiiaie seu sigillo formas litlerarum C
€t 0« quarum prior in anlica parte uii tilicra, et in
posiica uti nota numeralis, duolms reciis anguiis
constila lergo sitis; etaliera qiiateriiis. qui figiirnm
perfectc quadrulani coiistiiuuiit. Vcrum hxc ipsa
duaruni liitcraruin singuUritas antiquiialcm qiiiiiti
ineuiiiis srcuii ah hoc numismate eicludit, ac se-
qaiorein ejiisdem aciatem osiendit, qii:rciinique de-
mum ea censenda sit. Et priorem quidem liiieiam

[lvi] ac eodcin certe posieriores es^e non possnnt :
quorum nunimorum lypns accuraie apre incisos vi-
deas in egregia lucnhratioiie nohilis viri Leonardi
Biinini coinitis, Patricii Veneti, cui liiuhis : Hemo-
rie storico-critiche intorno la vifa, trasiazione, ed in-
venz^oni di san Bfarco evangelista , principale protet-
tore di Venezia, Venezia 1815.

Quod vern spectiit iid liiteram 0, in eo plumho ita
formalam, ut schcma perfecte qiiadraium consiituat;
eisi iii Graccis aliqu'it vetiistissimis nninn:is appa-
reaiit ila efrnnn;it:i^ Graccap liiter.T omicron et omega,
ut admonei clarissiinus Franciscus Nrunianus, Po*
pulorum et regnm Numi veteres inediti, parte i,
pag. 2i1, Vindohonac i779; fatendum lamen nihil

C, en modo ductam qui in plumho nosiro sipparcl, ^ nohis liujusniodi occurrisse iii Laiinis velcrihiis mo-

exbiliel parviis nnminus argenieus Vtfnelns apiid ci-
lilnin Lirninm t:ih. vi , suh num. GO ; qii:iin eiiam
pertiiiere :id Langohardoruin teniporn ipse aiilumat,
ac forla^ise ad pjriein priorcin siccnli viii, ini eru-
dile dissoril ihidein p^g. liO et srqq. E.4indem
ipsaiii liiterain Roinu! viderat eo ipsis^iino m«do
ic»lpiain eiiaiii in fr.>giiienlo Laiini lapidis in pnvi-
nienio SiiKla! Agalli:r Goiihnruin :id Suhur.ini celi!-
brH Aiitouius M.iria Lu}iius; quod i*ragnteninm licct
oumi si'nsu destituinni, vU singuhiriiairm t:inien liii-
jus littere ex''iil)<>re volnii in Kiia eriidifis^iina ds-
serlstlionc ad Kpiiaphium Severo! mfir*yris, p:ij?. i04
ediiiitnis P.iiioiniila<u! 1734. Jam vero Gotthuruin
noinen :rdi A^athni adh.i!reiis salis indio-ire vjdf lur

nuinenlis typis editis, qu.^e consulere poiuiiniis. Ni-
hiloininus liornin loco ahunde est qiiod videre licuit
in p.iginis seu tahnlis pliiniheis , nuper Veneliis in-
ventis a pr.'elaudato viro clarissimo Mm o Boni , ex
veinsia et hiicnsqne scriplnrihus oninihus ignola ,
Corrari;masoriet:ite lilterarin , qua; jain a sxnilo xi,
uii a lide dignis omnique erudili»ne claris«iiniis v<ris
accepiinns, ihidfni cxsrahnt ; cnii}iie , inier alia ,
Ciirr potissinium fnit in plnmhc:i8 itbs Inininns tr:#iis-
fiTre, scii Laiino, sen vulgiiri rornin trnipi>ruiu
Veneiorum serinone, vigrnti<}uc tnnc ch^inicieie ,
qnidqiiid monsonarnm ac doruinenioruni veiernm
liahcre et iiiqniroie potnii in pergniihnis ex:trn'um,
ut hi< etiain decnr^u teni|)oris frn{;i!il:iie snn f:itis-

Origi.iem iHiii!» fncti lapidis nhsqiicscnsu ; ui inirari ^ coniibiis, aut omninii qiiOi}iic pereiinllhus , snlidior

plunihi nialerin }ii>steriinii ra oiniiin con3>erv:ircl (n).
In his porr:) lahn!is (qiro hirc ctiam pnblicn , uii
speramiis, aliqiiando gandehunl) , qiioiirscnmqne
[lvii] liiiera 0, seu in Latino seu in verinicnlo tnnc
Veneiorum seniione orcnrril, ha>c }>er|)ciuo pcrfiTle
qu.idringuli est , piout in nuinismnle seu si(;iilo
Ctironiaiiano a}^parei ; siculi angid:it:e etiam , modis
tanien diversis , reliquae omnes ihidem litterx snnt,
ex qundam, ul videtiir, aiigulaiim srribendi p^o^trie*
taie • qua.* tunc ihidcm , ciijusdam foria^se eleganiiic
causa , in usu fuisse videtnr. Hnjus Latini al}>liaheti
liitersc quadraiam lormam , in inscriptionihiis
usurpaiam, exliihct landalus qno<]ue Vainesiiis in ci-
tato Diciionario suo Di})loniaiico, tomo II, pag. 141 ;

autp ius n<in snhrat ruierninquo.iue C Litinam Uo-
manain foiinam a})ud eam genloin qniMhtminodo
exui»se, el nt demum colligamns nd qiiiiili saconli
iniiiuni ejui forniHin, n i>risca ila d«*gen>'rem, piMti-
nere non posse. C:i*ternm formam haiic torti;e iiujus
Laiina: iiltenc valde rrei}neniem asst* rit in ins(M i}H
tioiiibus sa*citli xi doiniius Vaincsius ex Benediciiiia
congre^atione &incii Mauri in siio Dictionnaire rai»
Monnide Diplnmaiique^ toino I, p.ig. 213, ediiionis
Pafisivn^is 1T74. Quod auiem in numinis quoque
ipsius sncnli xi eadein htijiis teriiae Latinx liiierae
fonna apparerel (ut alia hic monumenta cnxva prac-
tereaniu<») saiis ostendunt nummi Henrici imperato-
rjf noniine signati, qui iiovi>sime Veniliis inventi

sniit in Arca, uhi anno 4094 reconditae fuerunl sa- ^ qnam lainen, una cum quihusdam nliis prcnliarihiis

ejusdem elemcnti f.irmis , neqnnqnam ad priora st^u
ante seu post Christum sxcula , sed ad late palens

qu:il Accademia , come d:i varj argomenti appartsce,
ehhe curj di far tncidere iii piomho le vciuste me-
ninrio chti in cnrte pellicee esistevano ah nmico, e
andavano a perire; delle qnali caite pellicre origi-
nali riusri pnre al B-mi trovnme alcuiM?, e grandis-
simo 6 il nuiiiero di codc^li fuomhi , clie ri}iorinno
fniti }>a(rii d:ilia fond:izion di Ventzia llnoai 1300 cir-
ca. Liirgn ruinoredesio In scoperia di coiesii piom-
bi , resa piihhlicn iii un raggnaglio reciialo in qm^sto
Ateneo dal })redeito Boni nello scorM» Mnggio ; c al-
cuni si opposero vivamenie iiPuandone V aiilenticit4
suUa gran ragione , ciic lid d Foscnrini , ne altri li
coiiohbero, e percb^ CfHiiengono alcune frasi che si
dicono usitate aoltauto da poi, etc. >

craexuvid! divi Marci evangelisue; quiqne idcirco
ad Henricum Angustum hujus noininis quarlum , qui

{a) Inventi hiijus anspicatissimi primam nohis no-
tiiiam prehnit clarisfsimiis, nostrtque amanilssimus,
abbas (lamaldnlensis in sancii Mirliaelis dcMuriaiio
Vaieiinriim , Phicidns Zurln,daiis ad nos liiieris
auisiinb dli^ 27 Julii \s\k; in qu hus specimen quo-
qoe nobis fidi^iissimumtransmitiens, iion inodo clia-
neieil!< plnmhearnm illarum Uminnrum, sed rerum
eiiam quarumdam qux in illis habentur, ita scri-
bebai.

c Ella troverk varie cosc in diversi linguaggi , il
tatlo redelmeute , e con indicihile pazienza iras-
eritto da cerie laminette di }Hombo , gi*\ di proprioi^
dl una patrizia famlgli:i Gorrer, la quale aveva in sua
flnu dal secolo xi uir Accademia di Leiierati» la

PAnoL. XX.

1>9 S. CHROMATIUS EP. AQUILEIENSIS. 500

medii aevi spalium absoluie el indisiincte perliiiere A posita, el proprio ac [-ropriu^ civilalls noniine cir-

exisiimal.

Niliil itaque probabilius, quam numisma plum-
beuni Cbromatianum posl annum eiinm Clirisii
millesiiiium conditum ruisse; ideoque numeralem
QOtam iliius partis posticas iiO nibilo pluris facien-
dam I quam em liabeantur , qiias rebus faciisque
prionim posi Christum sxculorum apposucrunt
Bcriplores bistorici sequioris xtaiis, cum ad Chri-
atianam aeram ea referre voluerunt, qun Cfaristi
aouis tunc minime signabantur : adeo ut poiior fides
in his annorum compuutionibushabenda sitcriticis
et chronologis nostris, qui res siiigulas summo siu-
dio expenderunt, ac consultis pr.Tseriim lot synchro^
nis monumentis quae %tas iii apricum proiulii, et

cum scripto?

Verum numisma nostrum, eisi sigilii forniam ha*
beal, sigillum tamen vcrum ac proprium, quo Chro-
maiius usus fuerit, esse non poiest; tutn ob ca
omnla qnae superius diximus ut illud censcrcmiis
opus post milieslmum annum confectum ; ttim eiiam
quia in pnrte posiica carei ansula , seu ndmiuiculo ,
quo insiructa sigillti erant , ut eorum facilis cssct
usus. Quid igitur conjiciendtim po«t hspc? Viderint
nimiriim post annum Christi millcsimnm Chroina-
tiani sigilli impressionem aliquam adhuc suporsti-
lem , enmquo aiit cera nut gypso aut crela forma-
tam ; viderint, inquam, qui rei littcrarinc et antii|uita-
tiim studiosi lunc eranl, ct forlasse Corrarianx ipsiiis

ars typographica coaiinunia omnibus fecit, quaeqiie B apnd Venetossocietatisalomni. Fragiiitatem proinde

priscis illis • cxteroquin beneineritis «criptoribus,
obvia esse nou poterant.

Sit igitur pro nibilo habcoda snper Chromatii
nostri vila aut obitu numeralis illa uota hiijus Chro-
maiiani uumismatis plumbci seu sigilli; ut cas po-
tius amplectamur, parum luier se discrepnnies, quas
staiuerc Fonlaninus alque De Rubeis. QiiiJ inlerlm
[ltiii] sentiendum de uumibmatc ipso seu sigiJlo,
post annum inillesiinum pj oculdui>io, uli conjicic-
lamus, confcct')? Qua nimirum dc causa aut cusym,
aut potius cxlatum puumus ; vci cui iisui dedica-
tum?rem mere conjecturalexn aggrediniur : hnge
tamcn sumus ut suspicemiir, hnjus nuiiiiiinaiig sive
sigilli conditores voluisse fucum facere pusteritati

materi» perpenderint, ac pei iculum, qiiod, temporis
lapsu, tum impressio superstes, ttim sigilli memoria
interiret : idcoque siatuerint pluutbo commissom
relinqiiere posieritati illius furmam sigilii, quod prae
oculis faabebant; inducta scilicet in mrdio areols
Criice, et circum appositis verbis CHROMATII-
EPISCO-AQIHL-, adhibiia tamen ea littcrarum
furma, qu« propria sux csset acialis : ct eccc natu-
raleni et obviam , qnemadmoduin autumamus, ori-
gincm anlieie partis hujtis plumbei Chroniaiiani
nuHiismfitis, sen verius sigilli.

[ Lix ] Quod iid posticamautem, in qna peduin
episcopale cum Romnna numeraiione CCCCXX ;
hanc iiulla dubitationc censemus merum ac totiim

Sigillum suum episcopalc babuissic Chromatium mi- G esse arlHtrium eoriiM, qiti rem ipsain eo tcmpore,

nime dubiUmus, quo scripia sua , ubi opus essei»

epistolasque siguaret : id eoim in usu posiium apud

episcopos illius ac superioris quoque xtatis, vAilcra

nionuinenU nos doce nt ; et Ducangius in G/ossaritf

media* ei infiim Latinitatis, nccnon Mabillouius De

n Diplomaiica, libro ii, cap. 15, num. 1, erudite

osteuduni. Sigilla hujusmodi varla fuisse cousut ex

eodem Mabiilonio ; ac unumquodque prsescrtim so^pe

nomcn habuisse episcopi cujus crai. Faciic quoque

credimus Crucis viviGcx signum ab cpiscopis , ut

plurimuroy si^illis impositum cum |)roprio nomiue :

faoc enim signum proprio noiniiii anleponebanX oiim,

cum actis aut chartis subscribercnt, lU idem Mubii-

ionius ibidem capitc 22, num. 12. Quidui igitur hu-

nimiruRi post annummillesiuium, curavornni; qui-
que parieiu vacuam operire modo aliqno ciipieiites
pluuibe» iNius lamin», rem gralam bona fide pos-
teris se factures putanmi , si notam ibidem tenipo-
ris signareiit aliquam juxta vigentem acrain chris-
tiauam, iu quo Chromatiu$ AquUeieH$i$ ephcopuii ex
propria senlentia vixisset ; et si , pro inducto tuiic
more,in5igneqiioque pastoraUs^i«« regimiiiis peduiH
adderent cpiscopale. Episcopale \\9tm pediim ( nl
aliquid de lioc eiiain, data occaaioiie, atiingamus )
quis umquam vidit, aut mcinoratvm apud syndiro-
nos auctores iegit, in «piseoporuni sigiiiis quaitl,
aut qutixili iijeuniis s^culi ? Fonnam autein biijuo
pedi iu piiiiubea nostra lamina exprosaiii, non pri-

]us utique formxsquainpluinbeum nostrum uumisma D nuiivaAi uiique, ueqne^uarti aut quinii sa*culi, sed
in aniica praefcrt, fuisse exisiiraemus CbrouLaiii poUusqualcinobLinuissenovimusposiunnuinChriiul
Aquileiensis sigillum ; cruce nimiruiu in mediopo- mille&iffium, qualeinque in nuuimis presertim pa-

Claris&innis vero Boni cum faxc ohjccia , et alia
quoque andisivet, aiqtieintorim plura alia varii ^ene-
ris nM)nunienta Yeneta, forluna favcnlc, detexisset,
piumbea iiinHrnfn , inenibranacea, lapidca , necnon
sigilla, nuinmos, ct iiigellata opera , qurbus et rea
bactcnns Venetiirnm rcruin scriptoribus ignoix pru-
deban!ur, et plimilyearum praecipiie illarum laniina-
rumfiiiiceritas fulciebatur, ofo niiram qiiaitulain harum
ciim Hlis coiiseniiioitem in epochis / faciis , aique
notninihus ipsrs; fa:i*c (minia proiulit iiisequcj^ti
9smw 484^ in eodein Regio Veneto Atheuao; eaque
sinul suiiipia, qnw aiKiquttatuin hujusniodl imuien-
saui propeovilMiioiiefli «ouatitirami l/iQgraphim

Venetam confideuler appellaviu

Ejusiicm Veaeli AtlunoH horiatu , eriiditus vir
illusirare b.ncc oinnia scripio lypis edendo c*o«isiitue •
rat; scd ciiin ipse |iaulo posi Societati Jrsu iiu|>er
rostiiuitf!, cliani oiiui hu:u, voti memorei coinpos,
ilcruin nmniui dcderii; uiinani alius , inter lot illu-
stres Vcnetarum reruiti cultores , hanc spartam
ezornare aggrcdiatnr.

Adeal tuierim JLector lypis cdilam HelaiioHnn
Academicam^ qiiam habnit snpcr hac re in Xfuelo
AiLeuipo , d\0 12 Juuii 18U, Jaudalus Fianciscus
A(Ueiii« iieonau «Jiam ojusdem «uperius «lemora*
im4mU JlBii Aimi auhsequeaUi MI5.

m PRiEFATlO EDITORIS. 50t

triarcLarum Aquileiensium inluemur, facile unus- A Aquileiensium antiquiialum illustraioribus, (|uiqiic

quisque cognoscet. Aiquc lianc de nuper iuvento
plumbeo Cliromaiiano Nuinismaie scu sigillo satis.
Alia nunc inquisilio sese iiobis offert, quu: in ve-
tusiatis indagaiione iionniliil ct ipsa exhibet novi-
tatis ; estque via,qua A(]uiieienses ad PorUim Ro-
maiium seu Roiiialinum, veluti reclo nc breviore
itinere, se conrerebant : neque eniui prorsus inu-
tile aut iDJucundum exisiimamus invesiig:ire quaiii
teneret probabiliter Chromalius viam, ui :ib Aqui-
leia ad Romaiiuin seu Roinaiiiiuui Portum diver-
leret. Occasioneni huic iiKiuisitioni dai lapis Aqui-
leiensis, sane pulcherriinus, qui nuper, aniio sci-
licei 4806, prope Aquileiaiii in loco silvoso, cui
apud incolas nomcn Honcaio alque etiani Tombola,

proplerea ab aliquo primi subscllii anliquilatnni
professore expendi, eiiucleari , suaijue vera luce
donari mcreretur. En iibi igiiur lupidem , oplinie
lector, qiialem publici juris primus fecit Joannes
Labus, docior Brixiensis, in erudiia sua episioln Ii:i-
lice scripia, cui titulus : Sopra una colonna leileraia
di Maguzzano : Brixiae 1812, pag. 40 ; qualem iiobis
quoque poslea datis liiteris aiictor humaiiissinius,
cuin nntis oninibus atqiie ^iicnsuris, diligciiiissinic
coinmiinicavii ; qualeiMque .deuiuro nos ipsi accepi-
miis ab eisdeni cipr/obisei scientibus viris , qui
primae inveniioni (tf )sliidiosc adfueruni (a) : dc
quo tainen lapide bi,c non inujia, sed ad rem quaiii
agimus lanlum ; ei quae simul valeaiii alioruin stu-

repertus Tuit; qui ignoius proinde exsiitit onuiibus B dia ad argumcntum uberius jliusiranduin excitarc.

z: ^
- >

^ ^ g ^

S H

a ^

tf £

=: =: a >

>
H

25 i.

^ W

•^ <

< a

H 0S

H <

2 Oi

£9

B
^^

•

a
g

Bd
H

Cf3

H
Q

>: S

<
>

Uujus lapidis dimeosiones habeio : — alliiudo, pedes 4, uoc. 9; — laiiiudo, pedcs 2, unc. li; — crassiludo, uiie. 9.

{ I,» ] Acepbalus hic lapis est, ob deleiam scalpro C
aeu nalleo integram primam lineamet priorem ma-
joremque partem secnndse, ubi nomen principis ,
cajus meinoriae fuerat dedicatus ob Yiam Anniam
de qua ibidem mentio, ab eo restiiuiain.

Alium profero Aquiteiensem lapidem jamdiu no-
tMin » el ipsum quoque posi duo priora verba ace-
phalum ; qui iamen lumenaliquod pnrccdenii afferre
fipte^t, qiioniam ad illum,ui videiur, referiur ; qui-
fiie intcger babetur, niinirum curo lacuna sua li-
n^li^ expressa , apud Bertolum Le Antichiia d'Ar
qiuiej€t pag. 284 , et apud Ba:^ilium Asquinum Rag-

(a) Ex |iis Lcopolduni et Sanctein fraircs Zuccu- D
los uoininainus, oplimos cives nostros, pictoriai ar-
lit cultores , atque Aquileicnsiuni antiquitntuin ,
quag sgepe suismet oculis lustrarnnl, anianiissinioa.
Ipbi quoque nps pemei ei iieruin pro cerio habcre
lusseruni, inscriplioncm iiujus hipidis a clarissiino
Labas ty|4s priniuni d:ilnm, f;enuinam esse in oin-
nibus, nihilqiie cidem adsciium, nihil dcmplum
luisse, ei nibil in ca vitiaium irrepsisse, seu excep-
loria cuipa, aeu lypographi.

Id vero fkoc loci annoi:ire ad lectoris normam

Cetinn operis existimavinius, qutiuiam in Diario,
ic c»i, 'GMTMaftf deWitaiiana lelteraiura, Palavii im-
presso, tomo 11X11 della urie iiUiret , ei tomo II

guagtio, etCy di Monfalcone^ pag. 9; quan lacuna
pridem deerai apud Grnterum , aliosque, qui enm-
dem lipidem lypiscdider.ini, undeinscriptioex pri-
mis ipsius vcrbis Ccesari Augusto fjlso ailribula. Re-
feriur igiiur apudainbos citaios scripiores nosirates,
qui lapiilem ipsuni Aquileigesuisinel oculis usuipa-
runi, inscripiio hoc niQdo; sidhibiia hic lainen a
nobis accuraliori ca forma, qua eanidcin posi iteratas
cuin ipso bipide collationes exprcssii in schedis suis
diligenlissimusxqneac erudiiissiuius AngelusMaria
Cortinovius, quem superius inemoraviinns; quani-

della terien^ova.nmn. 4. Luglio cd Agosto 181:2,
pag. 219, iSO, iia de liac inscripiionc niinus favo-
rabiliicr sermo habeiur: i Sembra che tale, qunle
VAuiore ( Sig. Labus ) la indica, nou poasa correre;
C c^rlo, per errore o del copista o dcUo slampatore^
quatche purola vi fn aggiunta, o alterata, > Nohis e
contra, excepio principis nomine anliquiius ddeto,
nihil omnino in Inscriplione hac (ibcsse vidcliir,

Suoiniiins integra atque perfecia qooad sensuni ju-
icari possii. . . •

Quid inierim de inscripiionis lapjde posi invcn-
lionem facium fuerit , nhinam exsiei iiunc , aiit quod
suliierit frtluin , ignonmus. Fru-lra quideiii (ui ve-
rutn faieamur) frusira eumdem ^quUei» nuper con

505 S. CHROMATIUS

que veram ac gcnuinAm csse nosmeiipsi Aquileiffi
visu taclnque coji^noviuuis (a).

[lxii]

IMP. CAES

111 llllllU 111111

111 11111111 111
iiiiiiiiiiiiiiiiiiii

INVICTUS. AVG.

AQVILEIRNSIVM

RESTITVTOR

ET. CONDITOR

VIAM. QVOQVE

GEMINAM

A. PORTA. VSQVE

AD. PONTEM

PER. TIRONES

IVVENTVT. NOVAE

ITALICAE. SVAE

DILECTVS. POSTERIOR

LONGI. TEMPORIS

LABE. CORRVPTAM

MVNIVIT. AC

RESTITUIT.

EP. AQUILElENSIS. 501

Abai; sed prr>babiliii8 H(w/rw«Mm anlumassc Asnui-
num , qui de eodem lioc Inpidc , supracilalo itidcm
loco, imnipdiaie post Bcrlohim scrmonem liabuit;
quidiinid deinde scripseril adversns banc opinionem*
Berlolus ip<e in 0/7useu/o , quod conlra ASi)uinum
cdidii in Collectione prinia Calogeriana Di Opu$coU
scientifici e filologici, lomo XXVI, pag. £01. lii As-
quini auiem seiitcniiam ivil cliam vir clari^simiis
nuper laiidalus , cl antiquiinliim omnium, maxime
vero nosirariim Aqiiileiensium periiissimus , Corti-
noviu<i; cijus snpiT bac cadem Inscriptione serunda
enidiiain Memoriam ms. tcneo ; et in qua illam
trium vcrsuum lacniiam a se Aqiiileiae ex ipso lapide
acciinite desumptam , nequc continua lineolurum
sucoussinncsignaiain ut apud Bertolum el Asquinum,

B scd spatifdi< vaciiis inlerjcctis distinctam prout bic
dedimus, ita ex aliis plurilius Hadriani Augusli In-
scriptionibus, qiix> iiite;:rue supersunt, ingenioscsnp-
plevitiu iiiargiiic, ntioiie babita absque dubio ctiam
capacitatis loci verbis omnibus siglisque admitten-
dis.

/wp. Caes.

DIVI. TRAIANI. PARTHICI

F. DIVI. NERVAE. N

TRAIANVS. HADRIANVS

Invictus. Aug.
elc.

Huius aUfrius lai iilis aocipp dinr n-ion^^s : — aUitiido esl Q
podiini !5, un . 4,— liUiiiido rsi p dum 2, nnc. l pl scidIs.
— Crassiludiueiu celai parie», cui iusertus lapis csl.

Uni eidemqueprinripi videntur bi diio Isipides po-
siti , t)b duo ejusdem generis opera in Aquileiensium
utiiitaleiu facia ; viam nempe Anniamrestitutam^ ul
in piiori; el Viam qnoque Ccminam muniium ac re-
iii(tftom, ut in sccuiido. ILicleiiUS ignotus Tuil bipis
primus, ad quem scciiiidus refereliatur per vocem
copulativam quoque ; quia sciiicet , proiler Ceminam,
viam aliam proculdubio indicabat ab eodcm priiicipe
resiilutam , quam iiunc Anniam fuisse cognoscimus.
Pncter quam quod , elogio prioris lapidis , quo plu-
rima indulgentiarum iuarum princeps ille providenlit-
iimus in Aqnileiensei contiilisse dicitur, optime con-
cinit lapisaltcr, quo idem priiiceps, ob e» proferto D
pbirima , ei vlam Anniam , et viam quoque Geminam ,
dc qua ibidem « meriio Aquileiensium lestituior nun-
cupatur, ac etiam quodnmmodo [lxm] conditor, juxia
illorum tempfiruin non infrcquentes populorum erga
principes assentationcs.

Qiiis bic princeps fuerit, cujus nomen utrobique
deletum, dicam absolute,l>i'oc/^/m/tttm yisum fuisse
Bertolo supracitato qui secundum lapidcm illustra-

quisivimus, uiinscripliouf^m originalem nosquoque
cum ediia conferrcinu^. C:rteruiu post aiictoriiaicm
Dortons L:iliu<» quaiii ntiulimus, postqiie a<scrtionein
ocubitorum testtnni quam iiidicaviiniis, nul iis ccrte
tuperest prudenii dubio locus, aui super lapidis iu-
▼•iitione, aut super^nscriptionis sinceriiaie.

ClarissimoCoriinovio in bac Hadiiani f oiiusquftm
Diocletiani sentenii.i subscripsit iiuper etiaui crudi-
tissiiiius Fili:isius Hemvrie sloriche dei Veneti Primi
e Seiundi lomo II, cnp. 25, pag. Sil , Yene.iis 1796;
ubi t:imcn Aquileiensein Iiisciiptioueiu bujus vitB
Ceminas rcfert ad nioduin prtirsiis Benoli aique As-
qniiii , iiidicata neiiipe trium yersuum lacnna per
coiitiniiam punctorum seriem , absqiie ulln inierme-
diaruiu v:icuitatum indicio : unde consiat, Corlintvii
quidem (quam amplexus orat) opinionem illi iioiam
probaiamque fuisse , minime vero persperiam I;icu«
nx emeiidaiionem, quam idcirco nunc nos primum
ex scbedis ipsius, periculo dein nostro fitinatiSy
proferiinus.

[lxiv] Romanum principem hunc deleti nominis
auiiimari posse Trajanuin Auitustum lladi iani pairrm
existimavcraiu ipse aliquando, tum ob Iialicam pa*
triam suam in lapide memoralam , tum ob plurima
aique praclara opera, qux tam Romas quam in pras-
cipuis iirperii uibibus ct ipse idcm fecit; mazimo
autem ob vias Italife pene omnes ab eo insiauratas ,
uti acceperam ex fortuita Galeni medici leclione,
qui Methodi medendi lihro ix , capite 8, ila scriphil:
c Itaque cum sic se haberent (in deieriore scilicet

(a) Ilic Inpis, qui icmporc qno Bertolns noslerscri*
bebat, viseb:ilui in pavimento :i-dis 8:ter:i* nioiiiaiium
lunc Aquiieieiisiuui 0. S. B.,exstat nniic paulo pro-
cul ab eoilein loco iu :i-dtbu< coinitiim de CarsisPlia-
raonuin; ibit|ue in Pinacotbeca Aqnileiensium vele-
rum oiouumentorum principem habel locum.

PRiEFATlO EDITORIS.

.-06

slalu cssent) onincs in Iialin vin, eas Trajanus ille A p»g. 386 ciiali operis Le Antichith dWqwleja^ ani-

rcfml: (|uaR f|nidcm eariiii: hniiiiilcc nc lulosic paries
eraiit, lapidibiis sterncns, ntii editis aggi^sijonihiis
exalians: qtia: s«'niicoi^sc ct aspcrxcrant, oas ex-
purgans: ac flumina , qiin; iransiri mui possent ,
pontibus jun{!ons: nbi longior, qunm opns erat , via
Tidt^batur. aliam brevinrfin excindcns: sicnbi vcro
propter ardnum collem dinicilis erai,p r mitiora
loca deflecteiis : jam si ob<ess:i fiTis . vel dcstTia
erat, ab i||:i iransrcrens, ac per I abitaia diicrns:
Inni a>pGras citniplaiians. » Iin G:i!e:ius,all<Ti> circi*
t<T ab iuiperio Traj:ini stcuIo, de Italios \iis ab eo-
deiii principp resiituiis.

Veruni i|uis inicriin dixcrit, Tiajnni nomen dele-
tiini in lapidibus, qui nicmorinm ^i:irnm nb ipso

nindveriil. Quid vcro, qund Trnjani nnmcn el ^a-
drianus nssunipsit, illud pn prio :iniepoiipns, pront
iii l:ipid bns nc iinniisniniibus vidmius, IMP. CJE-
SAR . IRAIVNUS . IIADRIAM S . ALG.;qnenind.
nioduin nnre cuni Trnjnniis ipsi*N(Tv;e :tnl('Ccssoris
nonicii sno pra'po<Merni, IMP . CA S.VR . NERVA .
TRAIAMJS . AUG . ? Fortassc tgihiretirun G:>lenus
niedicns Trajatnnn siinplirilcr gi ribeiis, Trajnnum'
Ilauriaimm signilicnre volnii; licei c-oiisicl Trajatium
quoipii* operihits hnc illurconstriicndis, uii aiebnm,
iiicnbnissc. ln veiiistis rcbns. aiqiie incertis, hn-
riol.iii rti:>iii qu:unlii<|UC qnis velel?

Siiit iin |ue llud.iano priiicipi bi duo nosirntos
l:ipides niinciip:iii. Sed «ur dflelnm in iitrisqiie

in«tau'n*aniin p(Tenii:T<Mil ; curu priiicipis o/'M)it B apud A<:uil< ien.^^cs lnijiis An;:usii iionMMi? Poi tnl

appell.itionfm cx S. C. acceperit, et iln oittrrons
car» illiiis in(>m<Tin, elinin posi mortciu, Imbim sit ,
lil p p>iliis Romnnus nnvjs post eiim principibus ar"-
Cl marc ron^^uovfTil : Sis felicior AufiHnto , mefior
Trtijano: qtinsi ncmpe ad Trnjani bonihtlcm iiiiHtis
anti^ et|OHi enm RiMn:iiiMrnni prinri|)iini pervciiissei,
sictili iKMUo proculdubio nd AngiMi rclicii:it m p<T-
teiierat? Acqnie>C(TC if^itnr Asqnino ei Oirtiiinvlo,
liac tnaxinic dc cansn , coni tus fni , et Uadrinnum
poiius cuiu ipsi< iti boc scciiikIo hipide itiluiTi; nc
propterei eiiam in primo, qni frntiT iiKijor scctindi
ex superius dictis nppellnri poiesl.

Ac profeclo Itnlicus pnina , <^eti originc , etiam
Badrianm fnit, et Traj:ini coti^^obi-inus, :ic poslra R-

Iniidcs, (|niliiis ibidciii exiol iltir. principis pri.vidni^
l ssimi , plurinmrum indulgrniiarum in Aquileifnsct
Inrgiioris, ct Aquileiensium risliiuioris uc cond.toris;
in (|no posie.i iW, Ai|uilcieii^ibii> nialtt nieriiiis Init
Hadritnus, ol nonicii illins c bipidibuscxdiiercinr?
Ai Uadrinuus qnidrin, iion iiMgis de Aqtiilcieisihns,
qii:iiii de oiiinibns, iii iia dic:iin, Roninni nrbis rc-
gionibns ac civii:itil>iis optiine iiicriltis ruil, ob bc-
nclici:! qii:c ulii-jue pr:rstiiit , Ruuiaiium iii<periuin
coiiiinuis ilinerilnis pcrlnslrans inngno si:pniiis ve-
luli exf^icitu nrcliitcctoritni, :irqiic ribnnuni onmis
geuiTis. 11 i trndni t Atireiius Vicior in Epi'ome ,
ei Spirlinnus iii Uadriano, clniinensi Inboris (lla-
driaiius), [lwi] qnippcqni provincins omnespcdibus

lias adoptivns bnbitiis , illiu<que in iniperio siicces- G circnniicrii, ngiiifii ('OiniiaMiium pnTverleii^, cuni

sor; in quo etiani coiisliliitus, plurhiin nbiqite inii-
nificenlio! ac indnlpenlix su:e mcintincnin reliquit.
Quin eliam , ei Aqtiilcix ningnni inolis nilniiraiid:rquc
ttriiciurae Hadrianus a^dificum condidit , Hadria-
nwum propierea dicium: qnod profano tu-c nunii-
nnm cullui procuMubio dicntnm, qtinrlo demuni Ec-
clcsi»; sa*culo adulto ClirisMnnorum snrris nptnlum
iddictnmque foit ; cujm^que Inniletn riiiidnmcnln nt-
qitc in<ignia riidera non iiniltis ab hinc nnnis (lciecia
fiterunt, [lxv] cnm doninncnhv crigcrcnlur novis e
Graxi.T pnrtibiis , biud ranstis quidcm nuspiciis ,
ad^cilis iilttc colonis, qui brevcin idrirco ibidem
moratn fccerunt; uli cx Filiasio snpcrius taudato ,
atqnc codem cilato touio II, cap. S2, pap. 2ii, ci

oppida univcrsn rcsiiiucrel , nugcret ordinibns.
Nniiiqne ad spcciiiitMi ii'gioiiuin niilihiriiim, fahro«,
pcrpeniiicnlalores, nicbiiccios, gei u^^iine cuucium
exslruiMidoruni ni(£ni ni, seu dccoruidonini, in co«
horles ceiitiiri:ivcrni : • iin Aiirclins Vicior. c In
omnibits pcne urbibus clnliqnid a;dinca\il, el lusus
edidit : • ita Sp:iriiniiiis.

Veruin brrcomnia bencfnctn //a(/rr(?>iiis imperalur
nigredine vcluti foKdn con^prrsit, initno potitis nho-
levit, tum licentiori viia; sunn r:ilione, qna exostia
omnibns cr:it; tuin elTrcni qundam audacin quemque
superandi iii quacuuiqiie litler-Tiitii ci honnrum ar-
tium disciplinn, iia ut nulliitn sihi uniquntn impune
prxferri susiiiicret; sicut cti:iin velicmenli animi

cnp. S4, png. 2i5. Aiquc hoc saiie Hadriuni Priiici- ^ feritnte, qun et insontcs, ct dootos pra^scrtim com-

pis pr:i*clnrum opiis in Aqnilficnsium grnlinm alqtie

in Aquileise urbis dccorem molitum , cujus memoria

ad nos usqiie pervcnil; hoc, inqnam, unum fuit cx

iis plurimis indulyenliarum suarum in AquiUienses

monumentis, de qtiibtis primus Inpis loqnitur, et

quorum cansn in Inpide allero Aquileiensium retiitutor

et conditor dictiis fuil ; quornmque alia fortasse sub

lerra adhuc lalcntia in aprictim profcret a;lns.

Prairierea invicti elogiiim iii utrisque inscriptioni-
bas iniiK^miir : quod olim diis tantunimodo nitribti-
tnm, nec Trajino ipsi delntum, Hadriuno primum
inier principes in Inpidibus dnri cocpit , ut ipse
BertoliM noilcry causam suam agens pro Diocietianu

plures qui sibi in ingciii Inude invidinm niccrent,
non sine boiiorum omninin indignntione, ei S(.*veris«
siine hnbuit, ct crudeliier sustidii, uti ex cilnto
Spariinno, atque ex Dione Cns^io libro lxix liabc-
nitis. Qiiid vcro, qiiodin extremo viix siise, vi eiiam
morbi, quo dire arfliclnbatur, criidelior cffectus, in
senaium ipsum pnccipue desacviit, magna parte
illiiis ordinis splcndidis^sinii nccari jussa, uti refert
cilaius AureliiisV*ctor ibidem, sc df Cwsnribus ; \iA
ut sennltis ipse illius ncta post inortcm irriia fierl
vellct, illunique recus;iret divum nppcif.ire, prout
consiietudo fcrcbat, nisi Antoniniis fiiius siiinmis
prceibus iutervenissct, qni hac ctiam de Causa Pii

507 S. GHROMi^TIUS EP. AQ«H.EIENSIS. 508

agiiomen adepius est, uli discimus ex eodem Spar- A luor relro snpculoruni, Aqnileicnsis olim csipiluli, in

tiano, alquecx Julio Capilolino in Antonino Pio? En
igilur Hadriam principis male merita, ob quse pro-
culduhio delelumy eisi non publica auctnriiate, pri-
vaia tanicn nnimadversione eorum quorum maxime
inlcresset, nccAquileiacdunlaxai,8ed fortasse etiam
alibi, iu lapidibus nomen illius posi morlem ; r|ueni-
adniodum moris erat apud Romanos erga princi-
pes, qui exosi ob crudelia prseserlim fncla fuissent,
uii ex Dione, Suetonio, aliisque Romanarum rerum
ficriptoribus bnbenius , annotatque erudltus idem
Rertolus nosier in f^MMo^Qx^LeAnlichitafrAquiieja^
pag. ^285, ubi Diodeliano , sacvissiuio Christiano-
rum iuimico , lacunam secundi lapidis periinere
exisiimat.

quo cnnonicus i|)sc ernl, viam Appiam nuncupalnm
fuisse asserit; nisi potius Annmlegendu fuisset(quau-
doquidem Appias apud nos alibi mentio nulla), faceni
nunc praebente, incorrupiis liiieris suis, boc Inpide
recens invento apicibus chartarum veicrum, oculos
etiam anliquariorum et erudilorum pr» vetustaie
non raro rallentibus. Interim inquiranl alii de bac
Annta Aquileiensiuin via^ quis eam straverit, et quo
tempore; unde nomen acceperit; num ad notam An-
niam Romanani viam ultra [lxviu] Padum aliquntcnus
pertinuerit, an alia prorsus ab ca divcrsa censcnda
sit, cl Aquileiensium ita propria Judicauda, quem-
admod um Gemina illa, dc qua inscriplio secunda.
Antiqunriorum neiupe hsec sint; a quorum messc in

Uuid nunc vcro de Annia via Aquileicnsi, quam in B hac eruditionis parte nuuc prorsus abstinemus, ab

primo ex bis Inpidibus intitemur,etcnjus potissimnm
causn Uxc scribimus ? Romanam Anniam viam novi-
mus quidem : licel de ca nihil iu scriploribus anti-
quis, et aliquid laiitummodo in paucis |lxvii] in-
scriplionibus hnbenmus. Quaier nimirutu duntaxat
de hac Annia via mentio llt apiid Gruterum in The-
sauro Inscriptionum. IIujus nicmiuit Pili.^cus, sed
]evi'cr ac jejiiiic, in Lexico Antiqmtatum Romana'
n:)fi, loino III, pag. 70 i, editionis llngx-Coiuilum
4757, duns cummemorans ex Gruterianis inscrip-
liouibus, ubi vio! Annice meniio. Meminit quoqne Ni-
colaus Bergirrius De publicis et miinaribus Homani
iniperii Vnsapud Giicviiiiu iiir/<eiattro,elc.,vol.X:ine-
minit autem piiiuum libro i, scct. 4, niim. 7, ubi

iis poiius exspectanies quid sentire supcr his de-
beamus.

Nos tnntummodo animadvertimus, iu lioclapide
nostro recens inveuto, eververatam dici haiic Anniam
viam inftuentibuspalustribtis aqnis^ adco ut commean-
tibus invia rucia esset; idcoqiic iu Aqnileleusium
gratiam indulgentia principis providentissimi restitu-
tam : unde comperimus vicim eam fulsse, qu?c aquis
imminerei palustribus, ac viam propierea ab nliis viis
tcrre<ttribussepnratam ; i*fami|uoquc Aquilcia; proxi •
mam, iinmo Anuileicnsium vcluiiproiriain, ipsisque
quain maximc iililein; viam deni^iut», f|uasi aggercm
paludibus inipositum, iit AquilciniKilius fariiior per
eam brcviorqiie trausitus ad loca litioralia xstuarli

(iriitciianam inscripiionem exliibel, in qna curatorG esset, cviiatis neinpe superioribiis necnon longiori-

liabctiir piurium siinul viarum ciim AiiinVr, nimiruro
CloiIiicquoqiic.Cassiae, Ciinina*, Trium Traj:inaruiny
cl Auiei iuu! ; undc propiitqnitniem bnrum oinnium
viaruui iiiricideiui|uc curatori coiiimissarum intelligi-
niiis, siiuulque liaruiii oinniuui cum Annia ipsa, de
qiin ibi, ab Aqiiileije partibus distautiain : meminit
vero ileium libroiti, secl. 22, num. 9; ubi lamcn
eliam Anniam inier eas Italisc vias publicas comme-
luorat, qiia: cilra Padum non porrigebnniur, qua^que
propieren nd Aquileiam nullatenus pertinebant.
c Sequuiilur, iuquit, hinc viic Annia^ Augusta, Ci-
mina, Amerina, Sempronia et Posthuinia, quae di-
Tcrsis locis Flaminix insernulur et coha;rent, atque
abea hinc inde, seu rami, per lialis regiones, qux

bus aliis lerrestribus viis ab aquis pnludibu>>que di-
Btautibus. Acquamdam cerie viam eiiam hodie inco-
lae Aquilcienses oslendunt, ad meridiem illius, am-
pliS8im.T olim aiqueopulenli.^siinai, nunc destilntse
miserrima^que urbis posilnm, Concordiam versns, et
pa/u«(rf frtts o^uii conteciam ; quibus quandoque de-
crescentibus, snxn ac rudcra iu imoearum appnreni,
vix cujusdam vcieris vestigia, necnoii fcrreus an-
nulus prxgrandis lapidi adhiic infixus, qui procul-
dubio ad ejusdem viae crepidinem positus, alligandif
prope eam naviculis inserviebat.

Quid igitur, si hac ipsa Annia v%a ab Hadriano
principe Aquileicnsibus restituta^ Chromalius noster
uteretur, ut Aquileia ad Portum Romatium seu Ao-

inter Romam et Eridanum sive Padum sunt, porri- ^ matinum confestim migraret , ac deinde ab eodem

gunlur. f

Nulliis iiaque, quod sciamus, de hac Annia tta, de
qua inscriplio noslra Aquileiensis ; qux via scilicel
Aquilciam respiceret, quae proxima Aquileiae esset,
et ciijus propierea instauraiio beneficium dici posset
Aquilciensibusindulgentin prlncipisiuiperlitum. Ipse
Aquilcieiisium autiquitatuin illustrator solertissimns
Berlolus nulliiis Annio! via: meminit, qu» ad Aqui-
leieiiscs pertinerct: etsolunimodopag. 29i saepe ci-
tati sui operis erudilissimi indicat diiarum oiarttm
vclerum Romanarum vcstigia qiixdam in Aquilciensi
agro adhuc apparere; quarum alteram in veteribus
quibusdam chartis, trium , ui ipse asserit , aut qtia-

portu Aquileiam quoque rediret, proul illorum tem-
porum ratio et rerum vicissitudines exigebant? Ilaec
quoque ultimo loco deChromatio investigasse, occa-
sione hiijuslapidis Aquileiensis recens in lucem po-
siti, ab instiiuto prorsus alienum; aut lcctoribus
injucundum, minime judicavimus.

Atquc hxctandemsunl, quae prscfari libuit in adi-
tu Scriptorum seu Opusculorunu quai supersnnt,
qiiaeque liac nostrn nova edilione donamus, sancti
Cliromatii episcopi Aquileiensis. Haec vcro, tum nl
raiionem lcctoribus redderemiis hujus consilii no-
slri, habiiaeque industriac, ut Scripta ipsa ct corre-
ctiora, et ordine aptiori disposita, sicut etiam me-

509 DE S. CHROMATIO TETRRUM TB9TIM0NTA. 510

liori sane ciillu [lxh] quain nnlea omaia prodirenl; A ^Mis scmper siiperqiie faclimis, si iii liis vnlnnUteni
tuni nt nliquid eliaiu iiosnieiipsi, posi viroiuin cla- snitcm conatuhu|ue probaveii», si erraia quoque be-
ri>simoruin labores, conferre vidcrcmnr, quod ad nigne donaveris; nieliora interiin, ulieriora, accii-
argumenti ilhistr.'itioiiciii (|nomodocuniiiiic serviret. ratioraque, posl huc peri( uluni nuslrum, eispectmt
Hxc iiaque, ojtiinie lertor, xqui boniqtie facias; nb aliis.

DE S. CHROMAriO VETERUM TESTIMONIA SELECTA.

[lxxi]S Hiero^ymus, epist. 7, ad ChHomatioii, JovI-
num, ei Eusebinm^ num, 1 et 6, an, 375 ; qua' ex$t,
Opp. tomo I , eol, il el seq, ediiionis Veronenm
Doimnici VallarsiL
Non debet cliaria dividere quos amor muiuus

quunlur et snibunl? qui duni sua nolunt furta
cognosci. et Ingraii sunt in magislrum, idcircoaim-
pticcs ab illius lectione deterrent? Nominaiim debet
dicere, ct ipsos liomines denotare. trgo beaii Epi-
scopi Anaslasius, et Theopbiius , ci Veiierius,et

eopulavit : nec per singulos orficia mei sunt par- B Chromatius, et omnis tam Orientis quam Occidrntis

tienda sermonis, cum sic invicem yos ametis, ui
non minus tres cliaritas jungnt , qnnm duos nalura
sociavit; quin poiius si rci condilio pateretiir, sub
iino litierul:e :ipicc nomina indivisa concludcrem,
vestris quoqiic iia ine liiterts proTOcamibus, ut ot lit
uno tres, et in iribas unum putarem

Matrem cominunein (iiu» cum TObis sanctitaie
sncietur , in eo vos pncvenit , quia tales gennii, cu-
jus vere ▼enier aureus poicst dici) eo salutmius ho-
iiore, qiio nostis : una qunque snscipicndas cunctas
sororcs, quae sexum viccre cum sxculn, qnoe, oleo
ad i:iinpades largiter pnrpnrato, Sponsi oppGrluntur
advcnlum. bcata donius , in qua monintur Aniia
vidiia , virgines propbrtissse, gcminus Samuel nu-
trilus in lemplol lc(l:i rolicia, in quibus ccrniinus Q
ILichab«ornm marlyrum coronis cincium marlyrem
matrem ! Nain licet quotidie Chrisium confileamiiil,
dnm ejus pricccpia serTatis : luincn ad privaiam
gloriam publica baec accessit vobis et aperia con-
fesitio, quod pcr vos ab nrbe ve:<ira Ariani qiiondam
dogmatis virus exchisum est.
Idem, efri$L 8 , ad Niceam Hypodiaconnm Aquileite

arr. 575; qnw ex$l. eodem Opp. tomo 1 citatte edi-

lioni$ VaUariii, col. 21.

Ecre lieatns Chromatius ciim sancto Eusebio non
|ilns natura qnun inoriini ;G|ualilnle germnno, llt-
tcrnrin me provocavil olllcio.
Idem, epi$t, 60, ad lletiodornm mm. 19. cnt. 596;

qHiB ei$t, eodem Opp, tomo 1 eitatee editioni$f

col, 545 .

Jungnmur spiriiu, stringamur niTectu, et fortitu-
dineni menlis, quain bealus papa ('iiromatius osten-
dit in dormilione gerniani, nos iiiiiiemur in filio.
[lxxh] Idem, ejri$t. 81, ad Rufinum^ num. 2, an. 599;

queeex$t. eodem Opp, 1. 1 citntw editioni$t col, 508.

Frater meus Panlinianns necdum de patria rever-
susest, ct puio quod cum Aqnilei» apud sanclum
pap»m Cbromatium videris.

Idem, iib, II, contra Rufinum, num, i^, Opp. cit.

edit. tomo 11, col. 515.

Qui sunt isti, qui in Eccle>ia disputare latius so-
leut? qui libros scribcre? qui tolum de Origene lo-

Caiholicoruin synodus, qui pari sententia, quia pari
ei spiriiu, illnni bxreticnm denunliant populls, fureS
librorum illius judicandisunt : etquandoin Ecclesiis
prsedicani, non Scripturaruin niysteria, sed Origenis
furia iommeinorant?

Idem, eodem libro ii contra Rufinum, num. 27 , Opp.
cit. etlit, tomo II, col, 5il.
Ponani et aliiid leslimoiiium, ne nunc me rcrom
necessiiatc cumpulsum dicas mutasse sententiam.ln
libroTemporum, Id esl Paralipomenon, qui llebraice
dicilur Dabre Jowfii, hac ad saiictum papain Cbro-
MATiUM Prarfatiuncula usus sum. « Si septuaginta
iiit«Tprelum, etc. i Reliqua ride infra.
Idem, eodeni tibro ii coiitra Rufinum, num. 51, Opp.
cit. edit, tomo 11, col, 526.
Salonionis eiiam libros, quos olim juxia Seplua-
ginta additis obclis et abtcriscis in lalinum Terle-
ram, cx llcbraico Iransferens, el dedicans sanclis
episcupis Chromatio et lleliodoro, hasc in Praefa-
tiunculx inca: iinc subjeci : c Si cui Septuaginta in-
terpretum inagis editio placet , babet eain a nobis
oliin cmendatam. Ncquc cnim sic nova cudimus, nt
vetera dcaitruaiuus. i

[lxxuiJ Idem, libroiii contra Rufinnm^ nuni. 2, Opp. cit.

cdit, tomo II, col. 155.
Testem invoco Jesuiii conscieiitiae me» , qui et
lias litleias, et luain epistolam judicaturusest,nie ad
conimoniiionem sancii pupae Chromatii voluisse re-
liccre , ei finem facere siniuliatum , et vincere iu
j) boiio inabim; scd qui:nninaris interilum,nisi tacue-
ro , res|ioiidere compellor, ne videar taccndo crimen
agnoscere , et lenilaicm ineam , inalse conscientiae
signuin inierpreteris.

Idem, in Prologo ad librum i Comnientariorum in Aba-
cuc proplietam : Opp. cit. edit. tomoM^ co/. 587.
Priniuin , Chromati , episcoporum doctissinie, scire
nos convenil, corrupte apud Gra*cos et Laiinos no-
nicn Anibacum proplietie lcgi , qui apud Hebr.x*os
dicilur Abaciic , et intcrprelalur amplexus , eic.
Idem in Piologo ad librum ii Lomnientariorum in Abu*
cuc prophetum , Opp, cit.edit. toino Vl, col. G5I.
Alieruiii , iiii tnncMAT], papa veiicnibilis , in Aba-

511 8. GHROMATICS

cnc librnm scribimns , proprium caniico ejns opu-
ftculum dedicantes, sermoncmque epiciim ei psnl-
terii, id est, lyrico more composilum , totis yiribus
aggredienies. Sibilet tgilnr excelra , ei Sardanapalus
]n<tullei , tiirpior viiiis qu.-im nomine : nos cceptum
carpamus iter; eioralionibiis tuis, qui carnem vir-
tute sup>Tasti , maiiirestissimam de Cliristo prophe-
tiain inoctavo propbeia, id est, in resurrcctiunis
Domiiiicas numero disseramus.
Idem , Pr(sfuiione in libro$ Salomonis , Opp, eit, edit.

lomo IX, coL i2U3.

CnROiiATio el lleliodoro cpiscopis, llieronymus.

Juiigut episioia, quos jungil sucerdotium : immo
charia noii dividat , quos Cliristi neciit ainor. Com-
meiitarios iii Osee, Ainos, Z:)churiain, Malachiam ,
quos poscitis , scripsisscm , si lieiiisset prac valelii-
diue. Miliitis solaiia suniptuum : notarios nostros et
lihrarios susieniaiis, utvohis potissimnm nosirum
desudel ingenium. Et ecceex latere freqiiens turba,
diversa pu^cenlium : <|uasi aui aequum sit p me, vo-
bis esurientibiis, aliis lahorare : aut in ratione dati
et accepli , cuiquam , pr.eter vos, ohuoxius siui. Ita-
que longa a^grotatione [lxxiv] fraclus, ne peiiilus
lioc anno reticereni , et apud vos mutus cssem , tri-
dui opus noniini vestro coiisecravi , interpreiatio-
nein videiicettrium Salomonis voluminum, Mmlolh^
qiias llebrxi Para^o/as , vulgata autem editio Pro-
verbia vocat : Coelethj quem Graece Ecclesiasten ^ la-
line Concionalorem possumus dicere : Sir Assirim ,
quod iii iiostra lingua vertilur Caiidcum Canlicorum,
elc.

loEH , Prafatione in libros Paralipomenon , Opp. cit,
edit. tom, IX, col. 1405.

Si Septuaginta iiitcrpretum pura , et ut ab eis in
Grsecum versa est, editio permaneret, superflue
mc, mi Chroiiati episcoporum sanctissiine aique
doctissime , inipelleres, ut H(-bra*a voluinina Latino
termone transferrem. Quod enim semcl anres Iio-
minum occupaverat, et nasceniis Rcclesi» robora-
yerit tidom, justuin erat eiiam iiostro silcntio coin-
prohari. Nunc vero cum pro varieiate rcgionum di-
versa feranlur exemplaria , et germana illa aniiqua-
qiie translalio corruptasit, atqiie violaia: no4ri ar-
bitrii putas, aut e pluribus jiidicare quid vernm sii,
aut novum opus in veteri operecudere,illudentibiis-
queJuddiis, cornicum, ui dicitur, ocutos conHgere,
eic.

Idbx , Prmfatione in librum Tobite , Opp. eit, edit.

tom. X , cot, i et 2.

Chromatio et lleiiodoro episcopis, llicronymus
preshyier in Domino saluiem.

Mirari non desino exactionis vcstrx instantiam :
exigiiis enim , ut librum ChaMxo sermone conscri-
ptum , ad Latinum siylum iraliam, Hhrum uiique
Tobi:e, qu»*ni fiehrxi dc Catalogo divinarum ^crip-
turarum secanies , hls, qusc apocrypha meinorant ,
mancipanint. Feci satis desiderio vesiro, non tamen
meostudio. Arguuntenim tios llehrroniin studia^
et imputant nohis , contia siMim Canunem Lulinis

EP. AQUILEIENSIS. 512

A auribtis Ista iransferre. Sed mclius esse judicans Plia-
risaei^mm displicere judicio , et episcoporum jussio-
nihiis deservire , institi ui potui. Et qiiia vicina est
Chald:vorumlinguasermoni Hebraico, uiriusquc lin-
gu:e periiissimiiin loquacem reperiens, uninsdiei la-
borein arripui : ct quidquid ille mihi Hehraicis ver-*
bis cxpressit, hoc cgo accito nolario , sermonibus
Laliiiis ex|fOsui. Orationibns vesiris mercedeni liujus
operis compensabo, cum gratum vobis didiccro ,
me , quod juberc estis dignaii , comple^se.

[lxxv] S. Ambrosins^ episiola 50, ad Chromaticic
Aquileiensem episcopum , de prophetia Balaam ,
fittiii. i6, an. 190, quas exst. Opp, tomo II,
col. 996, editionis Paris. DB. S. Maun 1686-1690.

n IIoc luunusculnm sanclu; menti lus transmisi;
quia vis me aliquid de veieruui scriptorum interpre-
talionibiis pnginare. Ego autein assuinpsi epistolas
familiari sermone aitexere, redolenies aliquid de
patruni moribus; qnarnm gnstum si proliaveris,
post baec huju^modi miliere non verecundabor.
Malo eiiim senilibus Tct bis de snpernis rehiis hallu-
cinari tecuui, quod grsecc dicunl «^oWx^ffat : ..-
malo, iuqnam, haliucinari lecum verbis scnilihus,
ne videar ariein deseruisse, qu:im conciiaiiuribus
deflare aliquid jam iiec stiidiis nosiris apium nec
viribus. Vale, ei nos dilige; quin ego le diligo.
RuFiNOS presbyter Aquilciensis, Prcefatione ud Chro-

MATiUM episcopum AquileiiB in suam^ et Eustb.i

Cassariensis tatinam ab eo factam Hisioriam: qum
p exst. Ovp' col. 209 editionis Veronensis Dominici

Vallarsii.

Peritorum dicunt esse mcdicorum , ubi imminere
urbibus, vel regionihus, generales videriiit morbos,
providere aliquid medicamenii, vel poculi genu^
quo pra^muniti hfmnnes ab iniminenti dcfcndantur
exitio. Quod tu qtioquc, venerande pater Chromati,
medicin.ne exequons gcnns, tenipore quo, dirupiis
Italise claustris ah Alarico duce Golhorum, se pesti-
fcr niorbus inrudil, et agros, arincnta, viros longe
late(|ue vaslavit, populis tibi a Deo cominlssis feialis
exilii aliquod remedium qu:crens , per quod acgrse
mentrs ab ingiuentis mali cont:>gione subiraciae,
melioribus occupita; sludiis tenerentur : injungis
mihi nt Gcclesiasiicam historiam, quam vir erndiiis-
siinus Ensebius Cxsariensis Grxco scrinone coii-
scripsit, in Latinum vertam : cnjiis lcciione animus
audientium vincins, dum noiiii.im rerum gesiarum
avidius pelii, ohlivionem quodammodo malorum,
quoi gererentur, acciperet.

Idem, ApoloqtO! in S. Hieronymum libro i, tiuiti. 4;
qui exst. Opp, cit. edit.^ col. 310.

Ego, sicut et ipse et omnes norunt, antc annos
fere iriginta in monasterio jam positus, per gratiam
Baptismi regeneraius, signaculum, fidel consecutus
sum per sanclos viros Chromatiom , Jovinum ,
[lxxvi] et Eusebium, opinaiissimos et probaiissimos
in Ecclesia Dci episcopos, quoruin alier tunc presby-
tei* beato» memoriae Valerianij alier archidiaconuf,

515 DE S. CHROMATIO YETERUM TESTIMONIA. 544

ilias diacoDus simolqae paler mihi et doclor Sym- A etexEphtornRomanorumpontifieum Petri CotMton-

tii edit, ParisienBit^ cot, 771 et teqq.

boli ac fidei fuil.

Idem, Prologo ad Chroiiatidm epi$copum in Tractatum
Oriyenis super tibrum Jesu Nave , ex tomo \l,
pag, S^^G, Opp, Origenii G. et L, edit, Pari$, Ca-
roti Delarue 0,S.B,e CongregationeS. Mauri 1733.

In divinis voluminibus referiur, quod ad coii-
ftlniclionem lenipli (a/. ad construciionem Uiberna-
culi) uniisqiiisque pro viribus obiulerit : poienles
qiiidem, et principes populi aurum, argeiitnm, bpi-
des preliosos, xr.i, ct alii ligna, seJ inipuiribilia :
qnidam etiam coccuin, pnrpuram, et byssuni, et
llaum alii, veslibus h:i*c qunqne sacerdotum et stolx
pnniificis profniur.i. P.iuperiores antoin, qniqiic

Pielaiem vestram, etiam antequnin lilteras nosiras
acciperct, atidivissc opinor quid hic ausa sit ini-
quilas. Ea enim rerum cst magtiiindo et gravitas,
ut niilia ferine orbis pars relicta sit, qus iristem
hanc Inigocdiam non audierit, etc. /n fine vero ita
ctaudit, llxc ipsa (Epistohi) ctiain script:i est ad Vc-
neriiiin episcopnm Mcdiolani, et ad Chromatium
Aqnileia; episcopnin. Vaiein Domino (a).
Ideh in epinola ad Chromatilm Aquileice episcopum

an, 40G;7u<r 155 est inter Opera Sancti Doctorit

G. et L, editionis UB, S. Mauri^ tomoUl^ pag.

€89 et seq.

Cbiri^sima fervcnlis tux ac sinccra! chnriiaiis

etiain pelles rubras offcrentos ct pibis canrarum. n . i i ^. . ^ ir ■•.

'^ ' V ' B tulin ad iios usque sonuin sunm diffudil, magnum

Don reipiiuiitur. Idcirco naniqiie Besclcliel illu rc-
pletns esse dicitnr omni sapicnti:i a I)<*o, ut inlelli-
gen» fiDgula bx*c qnibus u^ibus upla sint, nibil ex
offfrentinm devotione repndirl. Qu:a ergo h iu, o
mibi semper vciieribilis paier Chrohati, injuugis,
€t p'Xcipis nobis, ut iiliquid ad a?dincaiionem ct
consiriictionem divini tabernacnli cx Gnrcoruin opi-
biis el copiis conferamus, Onitiunculas xxvi in Jesum
Mave, quas ex lempore in Ecclcsia peroravit Ada-
maolius senex, ex gneco laiine tibi pro virium mea-
ruui p:irv]taie disscrniinus. Tui snne noslri temporis
Beselehelis judicii sit, in bis qn:c oflerimns, eiiamsi
nihd invenitnr aiiri pnri quod ad altarc proficial,
nec argenti qund columnarum Ecclesi.T bases cffl-

qiiiildam ac diutissimc durans ex lanto ilincris in-
tervallo spirans , aique ad exiremos uFqiio lerrx
(ines pertingons. Ncc nos, licet alioqui lam longe
disjniicti, minus qnam ii qui adsniit, vchementissi-
mnm atqne igne plenam cbaritaiem, sincernmqne
et iiigenti libcrtaic ac fidncia perfusam lingiinm,
atque «idamuntinam conicntioncm exploraiam ba«
bcmus. Idou vcstro ctiani con>^prclu alque congressu
frui inagnopore nobis in voiis essei. Quoni^im auiein
id quoque nobis ca solitndo, quu nunc taiiiqnam
compedibus reblricii ^nnius, eripnit; iikirco domi-
num nieum reverendissiinum ac rcligiosissimnm
presbylerum nucii, cupidiuitem hostnun , ut licety

expleinus, scribentcs el salnt:intes, vobisquc pro

ciat aut cnpita decorct, si nuiliis ex bis in iilis lapi- ^ . ^-^ i .^. u * . r • ^ .>.- -.«

^,. , . . . . ^ G eo studio, qiiod loio hoc lain dinlurno tempore ma-

dibus niveniri poiesl qui logio iii8crlus ponlificalu

vesimm et divtnorum conscium peclus exornei, al
certe perspiccre si vel piirpuras aliqnis in bis, et
regii decoris, aiit cocci, el mystici criioris color in-
texitur : st quid pnritatcin byssi iiniletur, et fortilu-
dinem lini, et dignuin aii(|uid habent sacerdotalibus
liidumenlis : posiremo si vel riibras npud nos pclles,
TereiMiiidiam fronii^ invenins : ad ultiinum si velca-
prarani certe reperias pilos, quibu> vel penuriam
DOSlram tegamus, aul si quas incurrimns cnlpas poe-
nilendu purgeinus. Totiim ergo lioc. de tuo jndicio
peiideat. Si quid s^ine est quod pbicere polcsi, hoc
Sit ancioris : ne<|iieenim qu:e aliis hibore parla suiit
diripere, et nostnc laudi applicarc justuiii puinmus.
Si vero vim scii^iuum, orniio inculii serinonis exaspc- «v
nt, hoc vel niibi, vel (ut cum tua vrnia dixcrim)
tibi ipsi repnlato, qui opus quod erudilis dcberet in-
Jungi, expeiis ab indoctis.

[lxxvii] S. Joannes Chrtsostohus in epistola ad S.
Innocentium papam an. 40i; ex Diatogo Palladii
Belenopolvani G. et L., de Vif/i, ctc, B. Joannis
Chrysuttonu cap. 2, in Bibliotheca Veterum Pa-
trum, eic, Andrece GaUandii tomo VHI, pag. 262;

(c) In editione Benediclinn Opernm S. Jo.innis
Cbrysostomi <>. et L. tonio Ili, png. 515. exsi. Iiaec
epiiiiol.i ; Sfd p»g. 5iO, ubi de»inii. iiiilta f.ictn nicii-
tioiie aui Venerii Mediobinensis aiil Chromatii Aqni-
leteiisiSt ita ciauditur : Sempcr val*\ «*( ora pro mc,

gna cnm animi conieniione prxstiiislis, nmplissimas

gr:ili.is :igenles. Ac vos rogamus ei obsecramus, ut

cum ipse revertctur, iiisu|>erqui! eiiani, si labellarii

occurranl qni ad banc solitudincm vmiant, de

vestra valeindinc ad iios scribaiis. Scis eniin qn:in-

tam liinc vohipiaiem percepiuri sinius, cum de lio-

minum tam ardenler iios nniniilinm prospeia vale-

tudine crebrins ad nos aliqiiid nCTeretnr.

[lxxviii] lloxonius Augutius in Epinioia ad Arcadium

Aiigustum frattem an. 40G ; ex Palladio HtlenopO'

litiino in Dialogo de Vita, cic, B, Joannis Chry-

sostomi G. et L. cap. 5, qni exst, tomo VIII Bi-

blioihecce Veterum Putrum, eic, Audrem Gallundii:

atque ex Epistolis Bomanorum Pontificum Petri

Coustantii editionis Paris. , col. 806.

Tcrtio j:im scribo ad mansuetndinem tuam, rogans

ut qnae ex comp.icto conlra Joanneni Coiiskintino-

politanum cpiscopum gesta sunt, cmendentur : el,

ul videtur, nondum est perfecium. Quare denno

scripsi per hosco episcopos ct presbytcros, de pace

ecclesinsiica, per quani et nostruin impcrinin pacem

oblinet, valde solliciius, ut jnberc digneris Oricntis

episcopos Tbessalonicx convenire, eic... Quaenam

dnmine reverendissime et sanclisnime. Prscrcrendn ni«
hilominiis vidftur prior chnisnia finnni exbibei Pnl-
laiiius, qiiainque retinnit (^ou^ianiius : qua de re
vide Coustaiitium ip^iuin in Kolatione, qiinm subjicit
ad hunc locniu col. 787 citat.'«% cdiiionis.

SiS S. GilROMATlUS EP AQUILRIBNSIS. 316

eiiitii 5ii Occidenialiiim d« Joanne episcopo «cnten- A clesia, in lil)elio, quem de octo Beatitudimbu$ scri-

psii, ila dicii (c) : c In mysterlo enim Bapiigmi et

tia (ut comperlum habeas), ex omnibus epislolis,
qux ad me scripUe sunt, duas subjcci id quod cac-
tenc coutiiicnies, unam Romani , alieram Aqui-
LEiENSis episcojii, etc.

Palladius Helenopolitanus in Dialogo G, et L., de
Vita, etc, beati Joannis Chrysoitomi^ cap. ^, ex
tomo VIII Bibliothecce Veterum Patrum^ aniiquo-
rumque Scripiorum Ecclesiasticorum Andreas Gal-
tandii, pag. 368.

Cum igitursanciusiEmilius, Benevenii episcoptis,
etCyiliegius el Gaudentius, una cum Valentiniano
et Boiiiriciopresbytcris, acccpissent liltcras impera-
toris llonorii, liuoceuiii, el Iialorum episcoporum,
Chrouath Aquileiensis , el Veiierii Mediolnneni-is,

Filius {d) videiur in corpore; et Spiritus sanctus in
sperie colunibue descendii ; et vox Patris de ccelo
auditur, ut Trinitatis uniias declarclur, quia nec Pa-
ter sine Filio intelligi potest, nec Filius sine Spiritu
saiicto cognosci. Vide (e) igilur quale Patris de Filio
testimoiiium sit direatis : Hic est Fiiius meus. Siius
udque non pec adoptlohem gfaiise^ neque per reli-
gionem creuturfie, ut bxretici voliint; sed sui prd-
prietate generis, et veriiaie naiurac. Mulii enim san-
ctorumfilii Dei dicuniur, et suni; sed hic sinecom-
parationc (f) unus Dco Pniri Fillus Uni^enitUs, et
verus et propriiis, non alinnde quam de Pjtre naiUI;
quia Uim verus Puter Pater est, quam verus et Deus

at|ueaiioruin, necnon coinuioniioriuiu Synodi lolius B esi; sicuti etiam (g) verus Filius (Filius) est^ quam

Oociilciilis , public.i evectione Constantinopolim
profecii sunt cum Cyriaco, Demetrio, Palludio et
Euly->io episcopis.
Cassiodorius de Jnttilutione divinarum Litterarum ,

cap. 3i : ex illius Opp. editione Rotomagenii 1679,

ftudio J. Garetii 0. S. B. e Congr. S, Mauri

tomo II, pag. 556.

Quapropler dcsideraiilcr introite inysteria Do-
mini, ut sequeiilibus iter indicare pussilis : quia
magnu! verecundise pondus cst habere quod icgas,
et Ignorare quod docens. Ei ideo futurae beatitiidinis
mcniorcs, vitas Patrum, confessiones lidelium, pas-
sioiies mariyrum [lxxix] legitc consiantcr (quas in-
ter alia in (a) epi^tola sancti llieronymi ad Chroma-
TiUM et lleliodorum desiinata, procul diibio (b) re- C
peritis ) qui per tMtuin orbem terrarum floruere; ut
sancia iuiitatio \os provocans, ad coelestia regna
perducat.
B. Flaccus ALBiNUS, scu Alguinus abbas in libello

adversut Haresin Feliclb epitcopx § 26, ex Opp.

tomo I, vol. II, pag. 767, editionis abbatis Frobenii^

Ratiibonce 4777.

CuKOMATios quoque sanctse Romanx antistet Ec-

vcrus et Dominus. Perferta ergo fides est Trinitttls

oslcnsn, cuni et Pater Christum Dominiim ac Deum

nosirum Filium suiim esse testatur; et Spiriius saii-

ctus, id esi, Paraclcius, In tanto fidei »acramcnlo

P:itri Filioque conjiingitur,ut verum Patrem» veriim

Filium, verum etiam Spiritum sanctum credere ireB

personas, sed unatn divinilatem Trinitatis, unamque

subsianiam non diibitcmus. i

[lxx\] Anonymus auctor libeilij cni titulus : Cantuum el

cursuum Ecclesiauicorum origo : qnem ex eediee mi.

vrtn^tissimo edidit Henricus Spelmannus in Conei-

liis Britanniie tomo I, pag. 177; quique exstat etiam

apud David WHkins Concilia ^fagnwBritanniit^etc,

Londini 1757, tomo IV, in AppendicCf pag. 741 et

742 ; cujusque meminit Mabillonius De Cursu Gat •

licano § 1 , tii opere De Liturgia Gallicanaf pag. o80i

necnon Fontaninus noster infra eap. 4, ntim. 7,

libri III suce Historite litieraria: Aquileiemis.

Est alius Cursus Orioni:ilis a sancto Chromatio

et lleliodoro, et beaio Paulino, seu et Ailianasio

episcopo cdiius, qui in Gallorum consuetudine non

babctiir : qiiem sancius Macarius decanlavit; hoc

est, per duodcnas boras, hoc esl, unaquaque hora.

ta) € B^ironiusPraefal. in Martyrolog. Rom.cap. 7,
Mlataii sit llieronymi. i Iia G:iretiu<t. Sed Fonta-
iiinus arbitratur liic sennonem esse de alia, et quidem
siucera ac longiori, Hicronyini epistola, qu» nunc
imn exstal. Vido inrrn illius Histortas litterarite Aqui-
ieiensis capui 4. nunierum 7, librl ni.

Ca,'terum Baroniiis nequaquam dubitat an sit Hie-
ronymi epiitola illa de qua ipse tii Mariyrologium Ro-
manum, cap. 7 ; veruiii camdem llieroiiymo absolute
abjudicat, et imposturam asserit.

(b) Apud euindem Fontaniuum ioco eiiato, repe^
rietis.

(x) Exstat bic locus non in libello De octo Beati-
tuainibuSf sed in quodam Chromatii fragmentb in
cap. III, vers. 4, Mattb. tom. V Biblioib. PP. edition.

Lugdun. png. 990. Fiiit voro hic Cltromatius Episco-
pus Aquileiensi<, iion Romanus : quamvis Rouianus,
incertum quo sensu, Episcopus eiiam appclletur lii
codd. niss. itriu<) soripia coiitinentibus. Forte de-
scriplorCH inde decepti fuenint, quod S. Hierony'
mus cnindem sanctum papam iippeilaverit epist. 81,
D ad Rufinum tom. 1, ei libr. ii contra Rufinnm, tom. II
edit. Veiou., png. 521. Vide toiii. XI des Mimoires de
D. Tiiiemont , png. 534 , et D. Celllier Htst. gin.
des auteurs ecctisiastiques Aom. X, pag. 82. iia abbas
Frobciiius.

(d) Aiii addunt maiiens.

(e)Al. Undo.

(f) At. compassione.

(g) Ai. tam.

517

J. SlGHARDl EPISTOLA NUNCUPATORIA.

518

[LXMi] L£GTIONES PROPRIA,
pro sccandd RacturiiOy ad OfHciQm Sancli Chromatii episcopi Aquileiensis :

EX LIBELLO9 GUI TITULUS :

Officia Propria Sanctorum, ex Apostolica Sedis InduUo, ab utroque Dioscesis Utinensis

Clero recitanda.

blC U DEGEMBRIS. A

in Feito Sancti Ghromatii epUcopi Aquiteien$is,

LcCTio IV. — Chromatics una cuin Eusebio non
lam naturn quam morum scqnalitale germano, a
tcneris annis Aquileiensi clero ascriplus est. Egre-
giis ornatus moribus, totum se Deo »tquc ecclu-
siasticisstudiiscohsecravit, inquibusiia profecii,
ut inter Aquilcienses clericos Joctrina et sanc-
tilnte emiiierct : ad quorum privalam gloriam, ut
scribit sancius Hieroiiymus, publica haec accessit
et apertsl confessio, quod per eos ab urbe Aqiii-
leiensi Ariani dogmaliSTirus excJusun! fuit. Pre-
sbytcra saiictoVuleriano ontinalus, in ejiislocum
suffectusest, atqitea sancto Anibrosioconsecratus
ruisse pcrhibetur. B

Lectio V. — Facius episeopus , Nicxmim fidem ,
e> disripliiuim erclosiasiicam aceninic dcrendil.
OrigtMiiduos errores ab oiniii tam Orieiilis, qn:uii
Occidcnlis Caibolicorum synodo proscriptds ,
p:iri et ipse senlentia ciim saiicto Anaslasio Ko-
mano Pontifice damnavit : exorlisqiie inde simiil
tatlbus inie^ eumdem doctorem mtixinium , ci

Rufiniim presbyterum , ut finis sileutio impone-
reiur , diligcntissime curnvit. Scd pinm sanctis-
simi Prusulis solliciiiidinem in primis agnovit
snnclus Joanncs Chrysostomus , cujus causam
npud flonorium Imperatorem tania lide ac reli-
gione dert^ndendam suscepii, ut sinrcrain illius
ac ferveiilem crga so cbaritatem dcmiratusCliry-
sostomus, dalis ad cum lillcris, vebemcuter gra-
lubtus sit.
Lectio YI. — Sacrarum Litterurum siudium cae-
tcris, qu»e paslore digna sunt, muncribus adjnnxit
semper ; vir, Beatl llieronymi sententi», episco-
porum (lxxxii) sancii^siuius, alquc doclissinius.
Ejus poiissiinuin borlatu idcm Saiicliis Doctor
Hcbr.Ta volumina laiiiio serinone trnnstulit, nc
Propbetarum libros connnentariis iiiusira\il ,
^iiorum aliquot Chromatii nominc inscripsit.
Tractatus ct ipsc edidil iii Evangcliuin Mattbxi,
«Tuditione ac piclalc insignes. Doniqiieciim Aijui-
leienscm Ecclosiani aniios duodcviginli sanctis-
simc rexissct, ad coilcsiem vilnm qiinrlo Noiins
Deceiiibris migravii.

[LxxxiiilTITULUS
PrJmse editiouis Scriplorum sancti Chroiiatii Episcopi Aquileiensis, nna cum Epistola

nuncupatoria Joannis Sichardi.

CHROMATll ,
doctissimi Episcopi Romani ,

IN V Bt TI. CAPUt MATTHiEI DISSERTATIO, ATQUE IN EODBM GENERE DECLAMATIO.

Quce nunc primum sunt ct eruta ,
Et in lucem edita, Basile» per
Adamum Petrum, Mense Martio,

Anno

M. D. XXVIII.

Cum gratia et privilegio .

EPISTOLA NUNCUPATORIA.

Si€iSMU!<l>0 Ilsungo, Patricto, et Decano Ecctesia: din
Mauritii apud Augusl. riH(/e/ic., JoAiNNEsSiCHARDUs.
Non sum ex eorum numero, humanitsime Umnge^
^■i cx Utterarum officio amiciiiam maignopere me-
ffadrr, dUoqiii jam p^rideiii d nu tibi etsel remiiius
nuntiuif qui post arctissimam familiaritatem inter nos

snavis^ime snmmo animorumy consiliornmque omnium
consensu actam, non potueris tandem imperare tibi, ut
vel de porentissima me forlunarum tuarum accessione
redderes certiorem ; id quod solent atias qui vel ieviter
amant, scilicet eum non vutgarcm arbitrantes lauliorii
fortuna: fructum^ ea si quamplurmis innotescat» QuaU'
lulo enim ab ipsis sordibus ignoratm distant divi^

519 S. CHROMATIUS EP. AQUILEIENSIS. 820

tia ? Ttt vero po$tquam hinc Patavium conceuisU una A ^ne pturimum Maihia a Sara!ca$tro, Treverorum Of-

eum Servatio a Scibotsdorf, ornatiisimo adolescentef
ne quidem inierim ad me de commnnibus rebus verbum,
Quod ut non [lxxxiv] libet gravius inferpretari ,
ita partcs m'hi videntvr tuce^ non cowmiitere ul an:i'
rilia, qua^ magni» ultro citroqne beneficiis coatuit, per^
linaci illo sHentio dissHiat. Ego snne ad me qr.od per-
tinet, ita etiam nunc dulctsshnos absentis lui mores^
ingeniumqne exosculor^ ut ad sotidam feticitaiem vix
asque quidquam deense niihi persuadeam^ actuisimilis
aticujus contubernaliiatem. Cujus rei argumento erit
Chromatius hic nostet^ non meo tantum^ sed et divi'
H eronymi judicio episcoporum doctissimns, quem
nuncupatim tibi inscribimus , cum ut exptfgnemus
diutini iHud sHemii tui consilium : tum ut ex parte

ficiali^ viro eruditione et pietale singutari, qui pcr me
ut ederetur superioribus mensibHS ex vctustissimo co»
dice hnnc descriptum subm'sit^ et ut tnaturari m in-
snper instiiit. Tum si quid putas ad nos etiom gratia
perv'*niri debere^ non repugno ; w c enim is sum cui
cornea sit fibra : tamen persnadeas tibi relim^ hane
abs te mihi referri affatim, si tibeltum nunc recem
editum sub nominis tui auspicio, et Itgendum et de^
fendendum tibi detumpseris : quemob id maxime catum-'
niis quorumdam vitiUgatorum obnoxium (orecrcdimui^
quod Homanus is futrit Antistes, quce vet unica ansa
nonnullis hodie videtur commodissima^ qua reyre-'
hendi possit quidquid sit umqvam ab hoc hominum
genere vet cogitalnm etiam. Diu vero svbstitimus^ d'dni

satlem atiqua tibi vit<B tneas ratio constet, dum nuttam ]) non satis iiquet, iite ne fnerit CnnoMATiiis, ad quem

nobis curam potiorem ducimus ea^ qnos ernendis veie"
rum scriptis tota desuda'. Quo in generCf dicam ma-
gnifice^ vere tamen interim, dispeream si non CdroMa*
Tim hic s:t dignus, qui non solnm legatur ab erudiiiSf
sed ei ediscatur : tunta est sermonis elegantia, et trac-
tandi hujus argumenli dignitas, Div.ne e.iim exeiiuilur
ea fere omnia^quce ItoJie sunt de Bnptismo acJura-
mento vocata in conlrorersiam. Qua in re debebis

Hieronymus tam mutta honorifice. Sed eum nobis
scrupulum Albinus in tibello contra Hasresim Feticig
exemii, ubi nominntim niagnnm liujus tibelti pai ttm
perceuset cum perhonorifica Curomatii untistitis Ito-
wani prwfatione. Vate, humamssime, idemque chatis*
sime Itsunge, Basitete ex a^dibus nostris^ mense
Martio,An. M.D.XXVlil.

[L\\\\] DE S. CHROMATIO ANDREAS GALLANDIUS

In Prolegomenis ad tonmm VIII Bibliothecoe Yeterum Pnlrum Antiquorumque Scriptorum

Ecclesiasticorum^ capile xv, pag. xxviii.

I. Cbromiiritis, inter Occideiitis episcopo^ sancti- G dori Aliinntis cpiscopi, qm cum Aquileiensi sacris

iaie «ic (ioctrina iiisi};nis, in seiic Aquleiensi Vale-
ri:inosurc<tssil, qui e vivis excfsseral anno 588 (a).
Ejus ordinntionem peractam fuis^e a sancto Ami)ro-
sio episcopo Mediolaiionsi, (|ueiu eo teinpore ^9111-
leice constitutum tradit Paulinus (6), conjecit mngiius
Baronius (c). Ciijus quidem senlentiam Fonlanino
baud prob.itam ((/), viro docfo assert:im comperi-
mtis {e). Inicr novi Prnesiilis iandes illnd pra^cipue
aUeiidendiim, quod ipsi amiciii.e necessitiidines cum
summis iUius tempestatis viris iiitercesserint, Am-
brosio, llieroiiymo, Joaniie Chrysostomo, IMiodoro,
atque Riifino. Et nb Ambro>io quidem Cbromatius,
cuin mnxiino sacrarum litterarum stiidio flagraret,
primnm pctiit, ut sibi aliquid e divinis codicibus

litieris rxcolciidis operam dabai, pnxibiis exoratus,
libri Tobiu* laiinnm versionem c CliaMico sernioiie
adoruavit (g) : lum uiriMiue pnrsulc burtnme, insc-
qmmte anuo 591 iiiterprctatioiicm Proverbioium,
Ecclesiaslip, cl Caniici Caiilieoriim ad eos irnnsmi-
sit; Commciitariorum scilicet loco iu Osee, Amos,
Znrliariain, < t Malachinm, quosab iisdein poslulutos
scripsisKei^ si ticuissel pra vateiudine, ut ipsemel tes-
taiur (/1). Ad b:uc aniio 592 Ibros duos Commcnta-
riorum in propbelani iiabacuc uni Cbromntio nun-
cupavii, qui biijus prophfte bisloricum ct litiernlem
sensum ab co expcticrnt (f). Denique ab ipso Aqui-
leiensi episcopo imputsus Hicronymtis, ut Hebrwa
votumina [lxxxvi] Latino sermone transferret (j) , ad

excerptum expIauDtumqiie dirigeret; cui inorem gc- D eum nnno 5i*7 t&v Paralipomeii6>u \ersi<mcin di-
reiis Mediolanensis antisles , prophetiam Balaam rexit. i llxc suiitniinirum,ut viri clnrissimi v«Tbis
enarratam epistoliri schediasmate perferendam cti- uiar (ik), doclriiiai qua florebat Chromatius pnrclara
ravit (f) anno circiter 590. Quid porro Hierony- testimonia : ipsumquc discimus prieripuum aucto-
mus ? Is videlicet eodem anno, Cbromalii et Hclio- rem Hicronymo fuisse, ul eximium Latina versionis

(a) Bernnrd.M.de Rnbeis. Monum.Eccles. Aquil.
capp. 7 ct tO, pag. 64, 89.

Ib) Pnulin. Viia Anibrosii, § 21.
fr) Bnronius, ad nn. 588. § 6A.

[d) Fuiitaiiiu., Ilist. litterar. Aquil. lib. 111, cap. t^
i «, png. 425.

(e) Berunrd M. deRubeis,Moiium.Eccle8. Aqiiil.
cap. 10, § 1, pag. 90.

if) Amorosius, cpisl. SO, Oppi tom. II^ pag. 099

et seq.

\g) Hicronymus, Prserat. ad Vers. Tobiae.

{h) lilein. l*r:iTat. ad Vers. Provrrb., etc.

(t) IdeiiiflVologo ad lib. 1 Coinineniar. in Ha*
baciic.

(/) Idein, Prxfat. ad Pnndip.

(k) B<'rnard.M.dcRubeis,Monum. Eccles. AquiL
cap. 1, S 5, pag. 93.

Sil IN S. CHROHATIUM

Yoliiminum Hcbrncorum aggrederelur opus, eidem-
que jam ccepio iiianum uitimam imponeret. >

II. Jain vero, ul reliqua prxcipua Cliromalii gesla
prose<|uamur, anno 401 sede Constaniinopolitana
depulao el iii exsiliiim detruso Joanne Clirysostnmo,
inter Ocridenlis episcopos qiii pro ejiis resiituiione
naxime aUabnraruiit, eminuil noslcr pra^sul Aiini-
leienbis, qiii et lnteras dedit ad ipsum Cbrysosto-
mnm, ut refert Palladiiis Ilelenopolitanus (a), et ab
eodem Constantinopiiliianoepi^copo epi^tulain vicis-
•im recepil (b) anno 406, in qna pro siia causa et
eontra suos adversarios luba clarius ipsum decla-
masse prufllrtiir, simiil|iie grati:is agens pro sediilo
sibi fmpeii<«oofncio, illiiis,con8prciutruisepcrnptare
declirat. Neque illud hic in primis oniittenduiii, Ho-
norium scilicet iuiperntorcm Arcadio frairi Occiden-
talium prxsiiluin seiitcmiam hac de re sign.ficatu-
mui, diias pne cxteris sihi scrlptas episioLis :id euin
direxisse, alteram Innocentii Rfunani Poniilicis, al-
leraiu Cbronialii episcopi Aqnileiensis. Hunorianam
episiolaro reciiat landatus PuUadiiis his verbis (r) :
i Tenio jainscriho ad ntansueiudinem titani, rogans
nt quas cx compacto contrn Joannem episcnpnm
gesiasunt, eiuendeniur.... Qiiicnam enim sit Orci-
dentaliumde J.ianne episcoposeiitentia rx oninibus
episiolis qii.u ad uie scripliu sunt, duas snbjunxi,
ejusdein cum c:vteris seni^^ntiiC, unam Rouiani,
alieraiu Aquitoiensis cpiscopi. i Tiva yccjD eortv a
y/}Qwouff( iTiplToy irtKTnoTctAJ *l&)Rvvoi» otdiiTixoi, cx Tracrwv
Tttiiv i);e9T0Aa>v rpo» /xr ypaftt^w vnixo^» ouo, eVo^vvoe-
liouffetg raig Traorac;, Triv imvro).Y,v xov *Pft)/xuc xai tou
*Axv>igiac H.i'C scribeliai Au^nstu^ aniio 40d. Quod
quidiMu Miiiiuinin Chioniaiii siudiuin pio sua deleii-
sione inleiligtMis vir ille *«anc.i>siinus, ex suo exsi-
Ilo inse(|ueiite anno 406 epislolain ad euiu uiisit,
cajas modo meminiinus.

III. Prxterea Rulinuni habuit coluitque Chroina-
lioik inier cliaros A<|uileieiisis Ecclesi.v presbyteros,
«tpbiribtt» osiendii adversus NoriNinni [lxxxvi.] vir
erudiii^siniiis suhinde laudatus (d), E.ipropler orio
dlsiidio Inier ipsuro Rufinuin et smctuui Ilierony-
mum« tauios viros ainiciiia toi annis antea conjunc-
tos in Chrisiianam concordiam pro virili redigere
lladuii; eoqne coiisilio Rufini mcniem ct calamum
ilio convertere saiagens, eidem injuiixil ut Euse-
bii Graecam Historiam Latinis auribiis redderei.
Qoam qiiidem ille diiobns libris proprio marte com-
posiiis aiiciam Cliromatio iu^cripsii anno 400, eique
posluiodum quoi|ueOrigenis Honiilias xxvi in librum
Josoe, quas ipsius hortatu latinitaie donaverat, nun-

NOTITIA GALLANDII. 321

A cupavif . His aliisque prxclare gestis sanctus nosier
Autistes, post|uam Aqnileiensom Ecclesiam an-
nis xviii proviilc sirenueque rexisset, anno circiier
408 supreniuiu diem ohiisse exibtimaiur. Qux est
viri cl.irissimi pluribus enudeaia seDieiitia (e): qui
tamcn deinceps muiata mente (^, aniium Chroma-
tii emoriualtMn siatuii 406. Neque aliier Funtani-
nus (g), Medius autein inler uiramquo sentenliain
iiicedens Tillemoniius , annum 407 delinivit (h).
Porro sancii Cliromalii menioria tum in Tabulis ec-
clesiasiicis, tum in Fastis Aquileiensibus die 2 De-
cembiis recolitur.

IV. Chroinatiiis, quem sacrarum litterarum stii-
dio luasiine dcleciaimn, viros dociissiinos propterea
consiilnisse, Ambrosium, inquani, et llicrouymum,

B atque ab eis sive enarratiuncs sive interpret.iiiunes
Divinorum eloquioruui expetiisse, superius vidiiuus:
ipse quoque iisdem sanciis Scripiuris sedulo exco-
lendis explanandisqne operam iinpeiidis^tc comperi-
iur. Exsiani ejus nomine inscriptae iloniili.T xvni,
quai Couinienlarii, sive Comnieniarionim rragmenia
videntur esse tii Evangelium Sancli Maiihaii, Eas
prinius edidil ex velustiuimo codice Joannes Sichar-
diis Uasilex anno i5!28, qu;e deincops a Mariino
Lipsio ad alia vetera exeuiplaria mss. exaci.'e, va-
riisque in locis repetitas Patruin demum Diblioihe-
cis fuere intextx. Consiat auiein libraiiorum seu
exscripiurum ignavia jnnctim coinpactas tot homi-
lias, in iria tantnm Opnscula fui^se hactenus discre-
tas : facilu nanique disiiiignendae rneraiit ex fre-

G qncnier repetita So^oV/ia, verbis isiis , ant his
biniilihus coiiclusa, per Chrislum Dominum noslrum
qui ett bencdictus in sacula; ciijus proinde duclu
octudrcini esse aguoscunlur. lla'C auleui aniniad*
versio Tillemoiilio dchelur (i). Et huiic quidem
numerum in exemplart uoslro biscc homiiiis resii-
iueiidum esse duximus, ordinc insuper habilo qui
hucu^que in [Lxxxviirj pneccdcntibus editis inva-
luit', praepostero scilicet aique ab aucioris mente
prorsus alieno. Ad hxc tractatus noinen iisdcm Ao-
mi/tii prsefiximus : c Ea euim appellatio, ui cum vi-
riseruditis loquar (j), aniiquae ecclesiasticae locu-
iionis propria , sc frequentius usurpaia invenitur.
Etsi enim tractatus olim vocarentur episcoporum
collocuiiones de aliquo Ecclesiae negoiio, ut liquet

^ ex Cypriano (^) : iamen sicuti tractare (quod est
episcoporum, ut Optatus tesiaiur (0 ) a Cypriano
primum (m), ac dein ab aliis frequenier accipitur
pro concionem habere in publicis Ecclesi£ CQBtihus;
ita tractatus vox pro Episcopali concione ad popu-

(fl) Pallndiiis, Dial. de Yita Jo. Chrysostomi cap. 2,
(ft) Jo.in. (.hrysosi., episi. 455; Opp. to. III,
pan. ttK9, eilit. UB.

(e) P»IUdius, lnc. cit., cnp. 3.
d) Beriiard. N. De Robeis. Monum. Eccles.
Aqad. cap. i%, § 2, pag. 100.

(e) Idem, ibid. cap. 15, §§ 1, 3, pag. ili et
115.

(/) Mem, Dissert. de Rufino, cap. 19, § 3, pag.
144, 147.

(q) Fontanin., Hist. Litterar. Aquil. lib. iii, cap.
5, § 9. pai^. 132.

(h) Tiilem., Mem. Eccl. to. XI, png. 538.

(i) idem , ibid. pag. 6539 noi. 2, sur S. Gbro-
mace.

(j) Ballerin. » Prasrat. ad S. Zenon. Senn. § 10,
pag xviu.

[k) Cyprian., Epist. 51 et 52.
/) O^taiUi*., iih. vii in Parmen.

[m) Cyprian., Episi. 56.

5i5 8. CeROMATH EP. AQUILEIENSIB. Sii

liim solediiii forinula invaluii : eodemque sensu pis- A unde rcliquae manarunl, biijusmodi lilulo inscribi,

siin quamplurium nntiquoruin Palruin concioniiius
pracfigiliir, ul ex banclorum Gaiidenlii, Augu^lini,
Leonis Magni, elc, codicibus, el nonnullis rlinm
exaclis ad fidcm codiciiin cdilionibus discimns. »
Ncqiie aliier insci ibendas Chromaiii homilias antca
existimaral Fonianiniis (a), Eas porro non soliiin
pro instiluli noslri ratione in varias secli< nes dis-
tinximus, sed ei conluliinus cnm excerptis Coinbe-
fisianis (b) ; qua ex coliaiione cum roendosas alio-
rum exempluriuin lecliones correximus, tuin unuin
alterumve hiatuni compleviiiins, subjeclis interini
alicubi notnlis, quibus aiiquotdubiii loca restiiuenda
conjecimus.

V. Nfiqiie illud hic pnclercunduni, b:is homilias,
seu si inavis iractatus, iii priina Sichardi ediiione j)

Chromalii Romani epiicopi. Qiiam ob rem isthxc
Opuseulu erudiiorum |)leriqne Chromaiio Aqui-
leiensi abjudicanda censuere. Verura quo demum
sensu titulus ille, Sancto Patri nostro tributns, sit
accipiendus, duumviri docti acciirate satis demons-
trarunt (c). Grlerum easdem h(»milias sinccrumiii-
tegrumqiie reinin essc Chromntii, piuribus astruit
quem subinde laudavimu.s eruditus Fontaninus {d) :
qni pra^ierea et illaruni prctium oslendit, et cns a
Magdeburgeiisium calninniis vindicat, et auctorii
siylum ac scopuniillustrat; neque scripta Chroma-
lio supposita indicare omitiii : dignus proinde qiiem
lector adcat : hanc enim sparlain qui eo melius
adornnrii, novimus neminem.

(a) Fonlanin^, Hisl. liiierar. Aquil. lib. iii, cap. (c) Fontanin., loc. cil. {2, pag. I3let 138; Ber-
^tS I; l>:ig- i35. nard. M. De Rubeis, Monum. Eccles. Aquii. cap.

(b) Combefis., Bibliotti. Conc. lo. II, png. 22, 10, § 2, pag. 90 et seq.

9i; lo. V, pag. 202, iii; to. VIII, pag. 34i, 346,
et al.

(o) Fontanin., loc. cil. §§ 3 et 8, pag. 138 et
seqq.

8ANGTI CHROMATII

AQUILEIENSIS EPISGOPI

TRACTATUS SINGULARIS

8EU

SERmO ,

blL OGTO BEATITUDIlNIBUS.

3 h Dat nobis, fraircs, conventus hic populi et C
inercalus frequcnlia occasionem proponendi serino*
nis Cvangelici. Solent eniin s:i>cularia esse spiritua-
libus exeqdpla, cl ierrc?.tria iroagiiiein praebere coe-
lestibus. Nam Dominiis nc Salvalor frequenter ad-
monel nos per tcrreslria dc ccelestibMS, cum dicil:
Simile e*t regmm ccetorum reli mi*so in mare {Matlh.
xiii , 47). Vel certe : Simile est regnum ccelorum ho-
mini negoliatori , qucerenli bonai margaritai {Ibid. ,
45). Si ergo m^rcatiis hanc ipse continet rationem»
ul unirsqnisqiie pro ulilitate sua aut vnidat quae sibi
snperfltia sunt, nui einat quifi desuiit ; non incondite
et cgo proponam mercein, qnam inii)i commisii Do-
miniis , pr^dicationjem ntique ccelestem : siquidem
me ininimum qn )que, etsi indignnm, tnnien de ser-
\\i illis, quibiis Don^inns talenta distribuit ad nego- D
tianJum lucrnmque faciendnm, elegit. Qlec sane
deerunt mercatores, ubi per grnliain Dei iaies ac

lanti auditores. Uagis autem oeicesye e^t IkQiim
coelcstc captari, ubi lerresire commodum iw>9 negl)-
gitur. Ciipio, fratres ch^rissimii propoiMsre vobis
illas ^ beaiiiiidinnm nuirgariias preliosas ex lancto
Evangelio : apcrite itaque cor4is ycstri U^eMuroff
eniiie, percipite avide, feliciter posside^, Doninuf
ac Deus noster uiiigepitus summi Palrip, fiii de p^
!)omo, dQ Domino m.^^gisier digna^is ^ Am» (Sum
turbx mul^¥ ex diversis .conQiierent r^iQai)»ii^, ai^
sumptis discipulis suiSy idest, 9pos(pii$ mhs : 1#-
cendii in montem, etaperto ore iuo docebat eoi^diun»:
Beati pquperei ipiritu, quoniam iptorun^ efl regnum
ccelorum' Beati milei. quoniam ipii ppai^^bu^t {er-
rani, etc. {Matth. v, 1-5). Gradus quosdMP fmissi-
mos ex lapidibus pretiosis sternii quodafmnodo Do-
minus Salvaior ; per quoB sanct^ animx et fl^eles
repere possint et ascendere ad suminum illyd bo-
num, id «*8t,regnum coelorum. Breviter igitur, 1»«

^ Apud Galland. : Tractatoi I, in S. Malthai Ewtngelium,

SIS ftERMO Dii: BEAT1TUDUIIBU8. 5i«

ires clisrisslini, <|iialiiftifts grsduum eupio demons- A Ulio occurrat : veriis eiiim qui dixii : Biaii ijui /u-

geiil, quia ipii consolabuHiur.

IV. Accedamus, fr.itres, ad quarium. Beaii, in-
quil, quiesuriunl ei titiuntjusiiliam, quoniam ipsi lo-
lurubuntkr (Ibid,, G). Vere enim pobt poeiiilcutiam,

trarc, vesira modo mens tola et anima sit inienia,
quin non sniil parra quge Dei sunl.

11. Beati pauperes spiriiu^ quoniam iijsorum esl
regnum cmlorum, Miriim principium , fratres ,
doctrin» cosleslis! ntm a terrore incipii, sed a
beatitudine ; non terrorem faciens , scd poiius
desiderium. Vice eiiiin agonoiiieiic vel mune-
rarii, ceriatoribus in lioc sladio spiritali prae»
mium grande proponii; ut dum aspiciunt prac-
niiuin , iiec labores limeant , iiec pericula per-
horrescant. Beati ergo pauperes spiritu , quoniam
i|isorafiii est regnum cmlorum, Non simpliciler ,
Heque eonfuse lieaios pauperes dixit , sed ad-
didit, 5 paMpcr€sspiri/tt. Ncc enini omnis pauperlas

posi luctus el i;>cryiuas |)eccatorum, quae alia iiasci-
lur csuries et qux silis, nisi jiisliiiu!? Sicutenim qui
caliginem noclis eiiicnsus esl, jam gcsiit proxiniam
lucem; et qui clioleram aniaram digessii, 4;scam
concupiscil el poium : sic el mens iiominis cln i>tia-
i)i, 7 poslqnam pcr luctus et iacryinas sna poccata
digesseril, jam solaui Dei justiliam esurii aiquc si-
iit:etmerito,ejusquamdesiderat,saiieia(egaud(l>it.
V. Occurr.it el quinlus gradus : Beaii miserU or-
des^ quoniam ipsi miseri£ordiam consequentur [Ibid.,

feiix est : quia fit sxpe cx ueccssilate, fit nonouui- B 7)* Neino altcri prausiarc poteril, nisi prius ipsc sibi

quam per pessiuios more-, fil eiiain ex indignatione
divina. Beala ergo paupertas, est spiriuiaiis : eorum
sciiicet iioininum , qui spirilu et voluntale paupcres
se faciunt propier Deum, renuniiando sapculi bouis,
substanliam siiam uhro erogando : quos merito bea-
los appellat, quia pauperes spiriiu , quoniam ipsorum
esi regnum cmlorum : per voluntariain euini pauper-
latem coelestis regni diviiias assequuntur. Dcin-
de aii : Beaii mites, quia ipsi possidebunt terram,
(I6ii., 4). yire, posi primum gradum, secundus os-
tenditur : Beati, inquilp mites, quoniamipsi posside-
buni ierroin, Sed sicut impossibileesl, extra ordinem
secundo sistere gradu , nisi ascenderis primum ; sic
homo mitis esse nou poterit, nisi prius paaper spi-

prxstiterit. Postquaiu sibi ergo inisericordi:ini iin-
peiravii, satietateinque jusiitix, incipii jani doicre
de miseris, incii>it jam pro aliis pcccatoribns exo-
rare : factus fiiisericors in ipsos etiam inimlcos, ina-
jorem sibi cumuium miseiicordiac pcr bujusinodi
pieialem in advcnlu Domini praeparabit : idco liici-
tur : Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiitm
(onsequetttur.

m, Adest ccce grsdus sexlns : Beati^ inquil, njtiii-
do corde, quia ipsi Deum videbftnt {Ibid., 8). IMane
jain muudo sunt corde, plane jani Deuiii vidcrc pn-
terunt, qui pauperes spiritu, qui mitcs, qui lameu-
t^ii peccata, qui jusiitUi refccii^ qui misericordes,
in adyersariis quoquc tam sinceruin oculuin cnrdis,

ritu fuerit factus. Quomodo ergo inter divitias posi- C ex bicidiim g«runt, ut sine aliqna m^alltiae lippitudine

lus aniiHus, inter curas, et sollicitudines saeculares,
ex quibus negoiia, lites, provocationes, ira», exacer-
Iniiones sine intermissione nascuntur : quoinodo,
inquam, inter bacc animus poterit esse niitis et lenis,
nisi prius a se oinnes causas iracundix , occasio-
nesque rixaruin abrenuntiando prsccidcrit ? Non
fit mare iranquilluin, iiisi ccssaveriot vjej^i;iipn
extiiiguitur ignis , iiisi materiam iuceiidii spina-
rumque sarmenta detraxeris : sic nec aniniys erit
mitis et quictus, nisi ea qux exsusciiant, ctinflam*
mant, fuerint abdicnta. Bene ergo gradus fi jungi-
tur gradui, quia pauperes spi;-jtii ipsi incipiunt jam
esse mites.

III. Accedii et tertius : Beati qui lugent, quoniam

inacccssibilcm pei claritatcm siue impedimento con-
spjciani. Mundiijq ^nim cordis, el conscicnti.-c pu-
riias nullam nubem ad intuendum Oominum paiietur.
VIl. Sequitur, fratres : Beaii pacifici, quoniam filU
Deivo£abualur{Jlbid.,9), Magna digniias paci stu-
dentium, cum filiorum Dei appellationc ccnsctur.
3 Bona quidem a bsc pacificatio qux fii inier fra-
ires, propter ftubstaotiam sa^culi litigantcs, autpro-
plpr yaoajn gloriam, autsimultaics : scd parva hxc
nierces; quiadixerat Doininus in exeinpliiin nostri :
Quis me consliluii judicem aut divisoreih supcr vos
(Luc. xif, 14)? Jaip eniin prspmiserai : ablaia iua
nerepetas {Luc. vi, 50). Kt alio loco : Quomodo po-
tesiis credere, gioriam ab invicem accipienles {Joan,

ipsi consolabuniur (fbid,^ 5). Qvis nobis isle Inctus D v, 44)? Poiior crgo el sublijnjor pacidcaiio inlelli-

inioUigcndttS est salutaris? Utiquc non ilie, qui ex
rerum nascitur detrimentis, non qui ex amissione
cliaroruro, nec qiii ex jaciura saecularium digniia-
iuro : qure ntiquc oninia jani pnnper faciiis spiriiu
nou dolebil. llic est luclns salularis, M»i agiiur pro
peccatis, pro rccordalionc diviiii judicii. Nain quia
prius inier innuincrassicculioccupalioncs ctasperita-
tesanimusconstitutus,dcseipsocogitarcnonpoterat;

jam securus ct milis effectiis, incipil se ipsum propius
Inlueri, examiuarc actus suos diurnos aiqne noclur-
Bos : et sic praclcritoruin criininum vulnera incipiunl
apparcre, ci tiiuc lucius ac lacrymae subscquuntur
salutares, ei adeo salubrcs, ui inox coelesiis conso-

gcod;ai (^sj 9 nobis; illsm dicam, qua liomines genti-
les, qiii inimici sunt Dei, per inslaniiam doctrinae
ailducuntur ad pacem : qua peccatores cmendantur,
ei Deo per poenitcntiam reconcilianiur ; qua rcbclles
lix*retici corriguntur ; qua Ecclesiac di^cordanlcs ad
uniiaicm pacemque forinaolur. Vere enim qni tales
sunt pacifici, non solum beati suni. scd digni incrito
filii Dei vocabuntur : ipsuin enim Dei Filinm Gliri*
stuin imitantes, qui pax nostra {Ephes. n,ii) ct re«
concilialio abA|Ostolo prrdicaiiis est, socictatcm
nofflinis ejus sorliunlur.

VIII. Beati qui perseeutionem paduntur propter jw
stiiiam , quoniam ipsorum est regnum cmloruna {Hatih^

527 S. CHROMATIOS EP. AQUILEIENSIS.

▼, iO) . Non est dubium, fratrcs, quia bono faclo co- A suUate, quia mercei veilra eopiota ett in cedii {Matth. v,

mes esl semper invidia. Nam salva per^ecuionim li) ; el crescere per incremenla persecuiiomim evi-

crudelitiite , ubi cocperis rigidam tcnere justiiiam, denter osiendil. Osten^i sunt. fraires, octo gradai

in-olentiam repercuiere, incredulo<i ad paccm Do- Evangelici, exslructi ex lapidibus, ut dixeram, pre-

miniconvocare; ubi coeperis deuique a mundanis ho- tiosis. Ostensa e>i illa scala Jacobi ( Gen. xxvi, 12),

minibus eternmeis discrepare, staiim persecutiones cujus cacumen de terra pertingcbat ad coelum, per

oriunlur : necc^se est 9 siirgant odi.i, xmulitio la- quam qui ascendii, porlam invenil cceli, ac per eam

ceret. Sic denique nd illuin summum gradum, ad iiigressiis,8iiierinein conspeciuDomiiiilaetiisa^tabit,

ipsum caput atque fasiigiuin, suos audiiores adducit laudaliirus Doniinum cuin saiictis angelis in aeiernum.

Cbristus, non t:intum ut siistineant patiendo, sed X. llic nosier mercatus, hxc nuudina spiriumlis.

etiain ut nioriendo congaudcanl. Dcmus, benedicti, qiiae halicnius : olTcramus spiriius

IX. Deati, inquit, eum vo$ persequuntur , et expro- paupcrlaiem, utaccipiamus sccunduiu promishioiiem

brantf et dicunt omne malum adversum vos^propter regnic(f)lestisubert:iteni; offeraniiig mansiietudinem,

justitiam^ mentienies : Gaudete et exiultute^ quoniam ut lerram possideamus et paradi^um : deflfanius pec-

merces . estra copiosa est in coelis : Sic enim persecuti cata, et nostra et aliena, ut consolationcm de Doinini

sunt prophetas (jUi [uerunt ante vos(lhid,^ il ). Per- B boniiale inereamur : esurianiusetsiliamus jiisiilism,

fecta virtiis est, fraires, post loiiusjiisiiiia} ministra- nt copiosius sagincmur : demus misericordiain, ut

tiones, propier ventalem opprobria ab hominibns vcram misericordiam consequamur : vivainus pici-

sustiiiere, arfligi crucialibiis, niorte denique afllci, nd, ut filii Dei vocemur : iiiundom cor et castum

iiec lerreri, propobiio nohis excmplo Piophetarum, corpus ofleramus, ut lucido sensu Deum videre possi-

qui diversis iiiodis propier jubtitiam laceraii, passio« mus : persecuiiones pnipler jnstitiaiii niinime timea-

niim Chriiiti conformes ei prxinii esse meriicrunr. mus ut coelesiis Regni elflciamur ha^redes : oppro«

Ilic gradus celsi(»r est, in quo Christnm Pauius bria, crucialus, mortein denique si cveniat, propter

a&piciens dicebat : Unum autcm^ quce quidem retro Dei veritatem gaudenies auipleciainur et laeli, ut

iunt oblivitcens^ ad ea (^uw in primo tunt me extendetiSf merces nobis cum Prophetis et Aposiolis copiosa

gector ad bravium supemcp vocationis Dei in Chrisio pKcsteiur iii coelo. Ul autem verbis fliiis cuni prxfa-

Jesu {Philipp. in, 13, li). Et adhuc apcrtius ad tione concordet : si esl gaiidium mercatoribus proii-

Tiinotheum : Certamen, ini|uit, bonum certavi, cur- ter lucra pra*senlia ei caduca, in:igis \\ gaudeamus

ium consummavi (II Tim, iv, 7). Quasi qui omnes onincs paiiter et la.tcmur, qui:i l:iies Uoniini hodie

gradus ascenderal, addidlt : Fic/em servavi : In reli- invenimus margariias, quibus nulla po>sint bona

quo reposita est mihi corona justitice (76i(/., 8). Vere. C sajculicomparari. Qu:is ut acquircre, obliiieie, posM-

enim universo cursu compleio hoc supcremt, ut per dere incieainur, auxilium nubis et gratia cuin virtute,

Iribulaiiones et passiones gaudens Paulus, adgradum ab ipso Doinino postulaiida est, cui sit gloria in s;e-

aubliniiorem martyrii perveniret. Digne ergo Domi- cula sxculorum. Anien.

008 servis suis suadel : Gaudete^ inquiens, 10 ^' ^^

SANGTI GHROniATII

AQUILEIENSIS EPISCOPI

TRACTATUS,

QLI SUPERSUNT ,

IN EVANGELIUM S. MATTHiEI.

18'TRAGTATUS I ", ])Galilaea in Jordanem descendit. Sed Joannes Denm

In caput III Etangelii S. Malthan. «"'"" P^' Spiriium stnctum recognoscens, ciijusne

^ . calccamenta quidem dignum se fuisse portare pro-

fDeest initium.) m » . . ■ . i .

^ ' lessus luerat, iinplere quod jubebaiur excu^at: quia

1.... Quapropter respondens Dominus Jesus dixil non credebat ei necessarium baptismum e^se, quem

ei : Sine modo^ sic euimdecet nos implere omnemjus- sciret ad hoc venisse, ut baptismo suo uiuiidi pec-

^am[Matth.\\u i5). Jesus igitur ad consummanda caia deleret; et idcirco baptizari se ab eo potius

legis omnia sacramenta, ut bapiizaretur a Joanne, a oportere testatur, dicendo; Ego a te debeo bapHsari;

^ Apud Galland. : 7rac(aliii XVUy tn S. Matthm Evangtlium.

Si9 TRACTATUS II IN E^ANGELIUM S. MATTHiBI. 550

et im wenii ad me(Ihid.^ 14)? Tamqiiam si dicerel : x \\\e Deus : Dei enim est peccala dimiltere, ut scri-

Ego homo sum ; lu Deus : Ego peccalor, quia liomo ;
tu sine peccato» quia Deus. Qtiid vis a me baplizari?
Non recoso obsequium , sed iguoro myHierium. Ego
peccatores baptizo in poenitentiam. Tu quid 14 ^i^
baptisarl, qul non liabes causam peccati? Imuto po-
lius, quid vis baptizari ui peccatur, qui venisti pec«
cata tollere ? Quid est ergo quod ait Joannes : A te
Meo e§o bttptixari, et lu venit adme? ^ Quidnam fa-
muli sui fidele servitiitis, sed dispensationis su» my-
Uerium, dicendo : Sine modo ; sic enim oportet not
implere otitnem justitiam : osiendcos hoc esse oinnern
]a»tiiiam, ut ipse Dominus et magister salutis nosirae
aacramenism compleret. Non ergo sui causa bapii-
tari Dominus venit , sed caiisa nostri , ul impleret

pluni est : Quit potett peccata dimiltere , ni$i solus
Deus{Luc, V, 21)? Ei ideo ait Joannes ad Glirisium :
Ego a te debeo baptizari ; et tu veni$ ad me ? Joannes
euim bapiismo egebal, quia sine peccato esse non
poterat : \iQ venim Cliristus baptismo egere non po-
terat , quia peccata non fecerai. Unde in bapiismo
illo Dominus ac Salvator noster, primum Joannis ,
dehinc totius mundi peccaia purgavit. Et ideo ait :
Sine modo; $ic enim oportet no$ implere omneni ju-
ititiam, Cujus baitismi gralia dudum inysticc proc-
ostensa est, cum populus per fluvium J< rdanis in
terram promissionis indtictns est. Sicut ergo tunc
popnlo, ad lerram prouiissionis eunti, perJordaiiem
via fuit, Domino praecedenie : iia nunc, piT easilem

omnem jnslitiam. Justuin est eniiii, ut quod quis g aquas fluvii Jordauis, primum iler viae coRlestis aper-

docet alterum facere, prior incipiat. Quia ig^tur ma-
gister et Dominus humanl generis venerat« exemplo
•00 docere voluit quid esset faciendum, ui discipuli
llagtstrum, servi Dominum sequerentur. Quia ergo
Dovam baptisma datunis erat , ad generis humani
salutero et remissionem peccati; prior ipse baptizari
dtgnatus est , non ut peccata deponeret , qui pec-
catnoi solus non fecerat; sed utaquas baptismi san-
ctiflcaret ad diluenda peccata credentiiim. Numquam
enim aqu« baptismi purgare peccata credemium po-
toiisent , nisi tactu dominici corporis sanctiflcatae
foissent. lile ergo baptizaius est , ut nos lavaremur
a peccatii. Ille tinctus est In aqua , ut nos a delic-
torum sordibus purgaremur. llle lavacrum regene-
rationibus aecepii, ul nos ex »qua et Spiritu sancto c ^^^ ^,.,,^ ^^^, complacui (Matth. ni, i6, 17). Ut i

tum est, per quud ad bt>aiam illam lerram promis-
sionis, id est, promissionem regni ccelestis deduci-
mur. Illis Jesus filius Nave io Jordane dux fuit : no-
bis vero Jesus Cbristus Dominuh per baptismum dux
ezstitit salutis aeterno!; unigeniius Dei Filius, qui est
beuedictus in saccula saculorum. Ainen.

TRACTATUS II »>.

/ft caput 111 Evangelii S. Matttuei,

I. Dehine sequitur : Et bapiizatus Jesus, confe$tim
auendit de aqua, Et ecce aperti $unt ei cceli : et vidit
Spiritum Dei descendentem quasi columbam. Et ecce
vox de coslo dicens : Hic e$t Filius meu$ dilectus, in

renasceremur, sicut ipse alio f 5 i" ^^^ ^'^ • ^**^
^vts rmaf«s fuerit ex aqua et Spiritu $ancto , non in»
trakit m regnum ctelorum {Joan. iii, 5).

II. Baptismum ergo Chrisii ablulio est delictorum
nostroniiu, et renovatio est viiae salutaris. Audi hoc
ipsum A|Ki8iolom demonstrantem, cum dicit : Quot-
fuot enim in Christo baptiMti estis^ Christum induistis
{Gal. in, S7). Et addidit : Consepulti ergo illi estis
per baptimum in mortem : ut quemadmodum Christus
surrexit a mortuis^ m et vos in novitate vitm ambuletis
{Hom, VI , A). Per baptismum itaque peccalo mori-
mor» sed Clirisio convivimus : vilae pristinae sepeli-
mor, sed novae vitae resorgimus : vetusti hominis
errore exuimur, sed novi hominis induinenta susci-
pimos. Implevit ergo .Dominus etiam in bapiismo D est ? Quae in hac Patris professioue blasphemundi

in
Doinini corporea naiiviiaie, ita quoque in bapiisnio
ejus, omiii adiniratione digna et majestati ejus con-
grua paruerunt. Coeli igitur, de aquis ascendeiite Do-
mino posl baptisinum, patuerunt : \J sanctus Spi-
rilus iii habitu columbae, specie corporali descendit,
testiinoniuni Patris supra Filium defeiens: vox eiiam
Patris statim de ccelis auditur, dicentis : Hic est Fi-
Uus meus dilectus^ in quo mihi bene complacui. Cujus
sacrae vocis auditum super aquas. David quoque ante
praenuntiaverat, diceiido : Vox Domini super aquas,
Deus majestatis intonuit {Psal. xxvui, 3). Iii hoc uli-
que,in quo vox pateruas majestatis, lestimonium
Filio perliibens, quasi quoddam tonitru sonuit.
II. Quis igitur hic contra Udem haereticis locus

omneni justltiam , quia ad hoc baptizari voluit, ut
bapiizaremur; ad boc lavacrum regenerationis acce-
pit, ot renasceremur in vita.

ni. Ei baptizavii quidem Joannes Dominum ac
Siilvatorem nostrum , sed potius ille baptizatus a
Christo est : quia ille aquas sanctificavit, hic aquis
sanctiflcatos est ; ille gratiam donavit, hic accepit;
bic peccaia depoaoit , ille remi^it; quia hic homo,

* Quidnam. Al. quidem ; al. quidam ; sed ulcumque,
loeoi» biulcus, videiur. Et ideiii est in editione prima
fiasileensi, ulque in aliera Gaynapi.

^ Apud GalUnd. : Traclatus XYIII, tn S. Matthan
EfMmqelium.

• Vnde pro Vide legitur hoc loci iu Bibliotheea

Patbol. XX.

occasio relicta est , cuni etiam expre»sa proprie-
tate verborum sacramentum sit perfectac Trinitaiis
ostensum ? In mysterio enim bapiismi , et Filius
manens videtur in corpore, et Splritus saoctus in
specie coluinbae de&cendii, et vox Patris de coelis
auditur, ut Trinitatis unitas declaretur ; quia nec
Pater sine Filio intelligi poiest, nec Filius sine Spl-
ritu sancto coguosci. < Yideigitur quale Pdtris de

Patrum Lugdunensi, tomo V, pag. S^90, sicutl etiam
apud Gallandium, toino YIII, pag. 352 ; qui tanium-
niodo in sulijecta anuoiaiioiie iiubiianter scripsit :
An legendum. Vide ?

Ai Vide pru Vnde nos hic posuimus confidenter
oratiomisenatt eumpeiiente, et aucioriiate uixi Al-

191 I. GHBOMATIl EMSC. AQUILEIBNSI3 Wl

Filio IS Id^iimonium Bil, dicenii$ : Ilie est FiUus A suis terreiin jaii) relinqiientibui e^ SMpftrna pelenti-

meu9. Suus uiique, non per adoiaionefn grati^p. ne-

que per religiQnem crea^ur^, ui liaDreiici voluiu »

seJ sui proprieiaie generis et veriiate nalurs. Mul-

(i enim sanctorum (iiii Dei dicuoivi' « ^l supt : se(|

bie sinc comparatione unus Deo Patri jPilius unigQr

nitus, ei verus, el proprius, non aliunde , quam de

Patre natus, Quia tam vcru^ Paler, Pater est, quaro

verus et Deus est : sicuti eiiam lam verus Filiqs ,

Filius cst, quam verus et Dominus esi. Perrecta

ergo Gdes esiTnniiaiisostens^; cum et Paier Cbri-

stum Dominum ac Peum nosirum Fjlium suum esse

tesiaiur ; el Spirilus sanictus, id esi Paracjetus, in

^nto fidei sacramen^o Pjiilri Fjlioque conjungiiur :

ut veiriin» Pairem, veniin Filiufn, verum eiiao} Spi-

riium sanclum crcderemus : irps persopaf , scd U vum : non lale quaU jmdudum dedi pqtribui eorum ,

bus, velut j|Oi>> altojam posius, prvcepla iraderei
ccalestiuni mandatorum : et provisas o{im t>ene(|ictlo-
nes divino miinere iargirelur, secuMdum quod Davi^
anCQ i^status fueral , dicen(|o ' Elemm ipi^dictioHem
dakit qqi ifgem dedH (P«a/. imuif 8), Ei lii apOT-
iius et gratiam aposiolorum, et ^H^i^^r^^N i^niy huji|9
l^qediciiosis osienderei. ^i^djdit diceiis : AmkHiobun^
de virtute iu virimem, vtd^kiinr Deni ie^rum in Sion ;
Filius scilicet Dei, qui in Sion aposiolis bfln^dictior
pes donavit. Idem enim in boc inonie beqedictionef
apostolis dedit, qui jamduduqn in inf^nte Sjoa Mqy^i
iegem irAdiderai, probans se e«so utriqsque Ifgiii
aucl^rem, secundinp quoij per jeremiam ipse Doipi<'
nus Qianifesl^t diceps . Ei d^bo UU^ ieum*utfitm n^-

qnam diviniialem Triniiaiis, unamque substaniiam.
Ha^ iransiiorie de Triniiatis mysterio (jiiLta sqot,

19 III. Yerum quia ompia qu» prp qobis Domi-
nus egit, in sacrameplum saluiis noslrsp oslensa
AOgi^^^imus : in cp quoil bapiizaio Doipino cceli
aperti sunt, idem inonslraiur, quia reoaijs jq bap-
tismo ccelurum regiia paterent, quac nobis Filius
Dei, in corpore ad ccelup^ asceiuf^ns, priinus ape-
ruil. Unde et staliin in eo, quod sanctus Spiritus in
specie colutnbae descendii , ci vox Pairis de cielis
auditur,dicenlis : Hic est Filiut mcus; in hoccqsleste
myslcrium, et salulis noslrce ordo revelaiur; quia
per salularc bapiismum aqux, esscmus ct fllil Dei
fuluri, ei donis sancli Spiriius inunerandi : per quem

cm ed^cerem eos de terra JEgypti; $ed hofi e$t te^
wetttum quod dabo HHs : scribam ^g^^ tnw in fonH'
but eorum^ et in tensu eorum tcribam illas (ferem»
«xsi, 3i, 5i). Ei jaindudum quidem cqin |e^ dareiiir
(Esod. xu, 21), juxta monicm pppulu» probibebll-
il|r accedere : punc 9i)tem DoQ^ino dipeoie ip (poqte
n^o prohibiil^r ; Ipip^q pqiiu^ of^nes inviiai^tur yi
m^mi : qi^ia iq ^p s^veritas esi, iq CvaqgelfQ
gi jili^ : iliic ^rpT iMcr^ulis incjuiitfir , bic credep*
ii|)us bepediflipnujQ p)|iuqs iorupijiiur. Si yis ergo
ei 411 ^enadicijpn^ a Domino accipejrc , relinque
l^rrenam conversationem . peie vii^m sjupernafii ;
ascc^de in altiiudineip Qdci lamquam mooicm, ^t
hcAedici jure 9 Oomiflo 21 mcjF^riff. Se4 quas jaqi

esi Patri, et Filio Inus el gloria in sxcula saeculo- C \^ yerba benediciioniun ^ut, vide^mus*

rum. Aincn.

TRACTATUS 111«.

In caput V Evangelii 8. Maltkml,

I. \idens autem , inquit, turbas Jesus , ascendit in
montem : et, sedente eo, accesserunt ad eum discipuli
ejus, el aperiens vs suum^ docebat eot dicens : Beqfi
pauperes spiritu^ quoniam ipsorum est regnum ccslO'
rum (Matth, v, 1, 2), etcxiera quae sequunlur .De
lerrenis et buinilibus ad alta el excelsa discipulos
suos Dominus ducturus , niontem conscendit : ei
quidein Oliveli, ut per ipsius vocabuli significatio-
nem, divinx mlserlcordix su;£ munus ostenderei.
Ascendit igiiur Dominus in monlem, ut discipulis

cuim ahbaiis, qui toium hunc Chromaiii lextumre-
tura iu libello tuo advertus Hmuim Peticis episcopi,
quem videns superius iiiier Veterum ToAtimonia de
taaclo Chromatio episcopo ; iiccnou aucioritaie Gdt-
liimis priiO.-e Chromatii^ (|U£ Uasiie-c prodiit aiino
i5%H, qunmqiie prx mauibus hahemus ; sicut eiiam
^^ciorilaie vetusii codicis Palatini bibliuihecx Va-
ticanx, unde inie(Lruiii hunc CLrgma^ te^tuiii edu-
xit ex pr;cciia(o Alcuini' iibello clarissijiius Foiitg-
ninu^, qtii etiain lotum iiiseruil in sua Hisioria litte-
raria Aquild^i Vihjro ui, cnp. 4, nuoi. 9.

C.cterum ( qu >d sane mireris ) loins hic Chro-
iuolii texltts qui de Mysterio Trinitalis esl, |n ciia-
la bibliotl^eca PainiiQ logdunensi foedc corruptiis
apparet, ita ut erroneum etiam sensum invojvat ,
quod summi viri, Foiitaniiius prnitatus a^oue De
Aiiiiili* uBu aoimadverimiDi t ttflen^ue prorsus

il. geati , inqui^ ^ pa^ft^^ Ifftriiu , ^iioivfitii ipio-
rm e$i regmM ctkorufu* PluFcs qyii|e0 iifMripws
pauperes : se^ noo quia ianiuift PglUM^es, i^pircp
beaios: quia unumqqeipfiuo QMHtrHHI WB neces-
siyis pauperiatis /acit esse beaiivxu, ^d ii|ies de-
vi^MB pauperuti^. Nain n^ujtos f^lq^ ^ere quidem
s^ecuU facuii^ , oihiiomiaus iajf^ g pcqpaijs non
desjQare , aique 9 fltde Dei ea^ a}i|no9 1 iW^^ qii-
que m^nife^.imo ef»i jie^tos dici j^s^ pQ^i^, ^t ideo
4eJ^o»u^ requirere qui isli Uea.t} sipi , ^ qi}ibus ail
Di^minqf : Beati paupere$ $piri{u , quonianfi ipiorum
e§t regnum cotlorum. Qos uiique j»auiper(|s significat
e&se jieatos, qui coniepdpiis muniii diviiiis, ^preia-
qjyie faecjyjj faculiate, ut Deo Uerepi diviics , muudp

D meii^is inquinatus Iqcom vidit in novissima qiiiOiq^e
bihlioiheca Gnllandii. '

Nos propterea toinm hunc Chromatii lextnro in
iiac niistra ediiione, non minus quam Sfx locisemei)-
dalum, su;j^ iniegrlMiti restiiuimiis , collatione lacta
ciim lextu eodem prout exsiat apud Alcuiiiuin in cdir
tioiie novissima Frobenii, unde iexinm ipsuin 'fn
reslsmoatti Vcleruniinseruinuis; KlcuUeiinni raiioiie
iialuia 01101.-6 edU.ioui< Priiua; Da&Uceiiisis Scriptornm
seuOnu^ciilorum Chromatii l5z8, aiteriiisque iti-
dem lla^tleei)Nis 4569 inler Mohuminta Sanctorum
Patrum Ortodoxoara^ha Joaiinis Grynaei, necnon
vclusii codicis AtcOiniani bibliotliecae Yalicanae,
prdiii in Frmfatione suo ioco admonulmus.

'^ Apud Gall;^. :*Ta4CTf^us D, (ft f . Mattfuei
Evanghium,^

m TRAOf ATUS If I IM EVAN6EUUH 8. HATTHi£I. k!U

ciM piiiperei voluerunl. Ui tal«s , pauperea quldem A fii ilerum : CibnkU noi paifi herymarum , ei potum

sscuIq TidenMir, Bed Deo diviies suni , egenlos sae-
culo , sed Cbrisio locupletes. Cnjiig |)eat.T pnuper-
mis eiemplun^ nobis priipi in se Apnstoli pnq-
^iieniat; qul conlempia omwi facultaic, statim se-
jCQIj Domini vocem , ip^itis ^sse discipiili meruerunt*
Hoi ^ip^ pauperes etiaip Aposiolorum (empQribus
Ipvenimus, qqj priini creileptes, univer^is r^bui
4II4S pQ^e^iqnibusque flistractls, snb bac devota
imaperiate Roifiiui (liviiias quoisierunt. Unde e(
Apo9iOius ii| tali paqpertatc divitias iuesse coeles-
tei 0||eii(li( , diceos : T^v^wm niM hbwlu , ^l
M ^^^ tmiifkn^et (I Car. yi, {Q). Inde denique
Petfus, ^uw i|«cettdepi in (cpoplum a claudo elQe"»
nosynam peteretuf, aii: Ar^entum ci auruiu non en

dakit in iacrymit in mentura {PtaL lxxix , 6). Vis
aulein scire pium lucturo saiicioruni ? Audi dicium
de Samuele propheu , quin iisque nd diem mortis
ejus luxerit regom Saulem(l Reg. xv,55). Hiercmias
Quoque cum populi pcccaia defleret, ita aii : Ui /In-
wiiia a^Norttm (ran^erunl ocuii mei, tuper contritione
pkbit mem (Tkren. iii , 48). Et iterum : Qtft< dabii
cai^itk meo a^uam , ei oculit meit fonlem teerymarum,
ei pAotabo kanc piebem die ae noete (Jerem, iv , 1) ?
Daniel etiam grjvi luetu pro popiili peccatis afflci-
iur , secundum quod {pie tesuiur diceiis : Et eram ,
inqiiit , 24 '<^m 'rf^M hebdomadis dierum , panem
non manducant , et vinum non bibens {Dan, x , 5).
Sanctus qnoque Aposlolus quosdam Gorinthiorum
lAi : quad (tu^em fiabeo, kac tibi do : In nomiue Do- B luctu simili deflet , dicendo : Et vemam ad vos , ui

lugeam multos ex Itit qui ante peccaverunt, el non ege-»
ruut potnitentiam in immunditia qnam gesserunt , et
fQrnicatioue {llCor. xii, %i). Hnjusmodi ergo luchim
Dominui perpeiui gaudii ronsolatione compensat ,
secunduin quod Isaias reliilit , dicens : Date his qui
tugent Sion , gloriam pro cinere : nnctionem lcelitia:
lugenlibut: prospiritu ma^titiw amictum gloria {Isai.
Lxi, 3). David ait : Coiir«r<t<li ptanctum meum in gau-
dium miki, disrupitti taccum meum^ el prwcinxisti me
toetiiia (Ptat. xxix, i2).

I Y. Deinde ait : Beati mites , quoniam ipsi iKrredi-

tate pattidebunt terram, Diversac suntgrntiae proiniS'

siqnum divinarum , quia diversl gradiis meritonim.

kiicrgo: Bealimilet ^ quoniam ipsi poss':debttnt ter-

pavperpm PQminui doc^l esse regniim ccalorum, Cram. Hites sunt homines mansueii, hiimilesei mo-

mini ttoi^ri Jm Ckritti turge et ambula (Act. iii , b).
vere hesta paupcrtsis , qu» cum nihil de roundi
faciiiute liabeat , tautMin de pcelo largitur I Non dat
^Midem argepiuMi ve| aurum » led quod plus esi di-
vitiis qmnibus , reddit corporis sauitat^ui. Imagiueiii
Cossaris in iiummo , qiiam daret , uoo babuii ; sed
Gliri&ti iiQ;)ginem iu homina reformavii. De bujiis*
ipudi p;|Hp^rihu8 in proiscnli loco Douiiuus loqui-
ttir» ito quibiis et David muhis locis testatur di-;
cendo : Edeut paunieret , rt taturabuntur, et vi>«| cor
cpfimt m f^cifimu tascuU {Ptal. xxi, 7). Et iterum :
J^dicakii pauper^ populi , ei talvot faciei filiot pau-
mrm (P<a<* tx^l i 4). itt^ pauper clamavii, et Oo-
tiitiius fam4i^ fum (P$al. xxxiii, 7). Talium ergo

qui ae causa religionis ac Hdei sseculo pauperavo-
lUQl , ui locuplelem sancturo Spirimm possiderenl.
Vel eene beatos pauperes dicit , qui nulla luperhia
diaboli iiiaiiiiur, nuHa ambitione sxculi estoUun-
tur, sed buipiliiateii spiritus curo fidei devqtione
cnsUHliiint. Dide dlcitur a David in Psaimo : Sacri-
fidum A^e ipirilttf cantribuiatut : cor contriium e^
kumUiatum A«tu noH ip^ruit (Ptal. i., 19)« Talea
ergo piMiP^f^ spirilu beati suut apud Deqni.

fll. Peinde ail : J^ali qui iugeut , quoniam ipti 23
€4iiieMi|iulNr. Sicut de panperibus superius , ita et
bicdlllMgentibus loquitur: ppn eo|beato|appellans,
qni aul dilectae alicujus coi^ugis orbitaiem , aul
amiiiioiieQi chacorum pigiioruiu filiorumque gravi-

desti , in fide simplices , et ad omnem injnriam pa-
lienles, qui prsnceptis evaiigeUcisinsrMuii.Doininic»
mansuetudiuis imilantur exemplum, qni nil in Evau'
gelio : Ditcite a me , quia mitit tum et liumiiit ronle
(Maiik. XI, 19). Deniqtie Hoyses jam diidum idcirco
maxiroaro graliaro apud Deum habnii , quia niiils
erat. Iloc eniro de eo scriptum ost : Kt erat Moyses
tuansuetut prm onmibut qui erant tuper terram (Num.
xu,3). Unde Davjdin Psalmoait : Memento, Domine,
David et omnit mansueiudinit ejut (Ptal. cx\xi , 2).
llujusmo4i ergo roites bealos osieiidit , 25 quibus
npu iu prscsenli vila , sed in rniura pi)Si»es8ioneni
terr« illius felicis repromisii , de qua dictuni icgt-
rous in Psalmo : Mansueti autem possidebunt terram ,

ler bigeut!; spd eos potiqs heatos e$ie signiGcat,qui ^ eide/ec(a^imliir tn mM/it/tt(/iftepacis(Pia/.xxxviii,H).

am pfopria Gommissa peccata jugi lacrymarum fletu
CJipiaie CQAteiiditul, aut qui pro legls affectu iniqui-
iaUMi s«culi ac peccantium delicta lugere non desi-
mml. His ergo laro s;incte lugentibus uou immeriio
B Oeniino censolalio essuiutionis xiern» promiiti-
Uiff. Eam denique David sanclus exspectaDs , eiiam
iiniiiaiaiiMiijugilacrymarum fletu rigaviidicendo:
Imafn per tiugulat n<^^ iectum wem * iaerymit
mm ttratum msttui tlgabo (P^ai vi , 7). Et iteruro :
FuaiMnt Miiif la«ryuiaf mene pane^ die ac nocie , dum
dickmt mkiquatiiUo: UkiuitJleut tuut (Ptal. xu, 4)7
Et il^nua : flimi cioinm ticui panm manducabam »
ii potum meum cum fkiu timperabnm (P|a/. ci , 10).

£t iteruro : Omi' exipectaiil Amiiitttm , ipsi kwreiiitate
postidebunt terram (Ptai. lxviii , 36). De qua el per
Salomouem Spiritus sancius tesiatur diccns : Quo^
niam recti kabitabunt in terra , ei tancti habitabunt in
ea (Pnv. xi , Si). Hos ergo mites Dominus bealos
ostendit,qui leniialem mansuetudinis Dominicap se-^
quenles, beatae illius terr» liaereditale perpeina pos«
scsstoue frueuiur. Hasimo tame» de lerra nostri
corporis loituilue, in qua sjucti iransfiguraii in glo-
riam • secuudum Aposloiuiu , aeienia fclicitate reg-

nabunt*

Y* Qein^e^it : Beaii qui eturiunt ei tiliunt jusli-
tiam, glMluieill i|isi M/MraAttuiMr. Noo facili desiderio,

555 S. CHROMAin EPISC. AQUILEIENSIS. "^ 5M

nec levi ciipidilatis ardore expetendam a nobis esse A spiritum rectum innovn in vi$eeribuf mei$ {PtaL l,\^).

jusliliam doctiil. Siquidim hos bealosesse signifl-
cal,qui adeam consequendam, esuriendi ac siiiendi
modo, iutfrni desiderii cupidiiaiibus inardescunl :
quia !^i eam unusquisque noslrum esuriens ac siiiens
desiderio concupiscat , non poicst aliud semper,
quain jusiitiam cogitare, justitiam qua^rere : quia
esurieus ac siiien«, necesse est, id quod siiit at<iue
esurii,concupiscat. Merilo igitur his taliter esurien*
tibus ac sitieniibuseum, qui pauis coelesiis acfons
aquae vivae cst, satieiatem refectionis illius perpe-
tiiac repromittit, dicendo : 26 ^^^^^ 9^^ esuriunt et
$iliunt ju$iitJam, quoniam ip$i salurabuntur. Illam uti-
que jusiiliain fidei, qu9e Oei et Christi est, de qua
et Apostolus retulil : Justitia autem Dei per fidem

Hujusmodi ergo mundo corde Dominus beatos essc
osteiidit, qui pura mente et iniegra conscientia sub
fide Doroini viventes, Deum gloria; in ruiuro. coe*
lesii Regno conspicere merebuntur : Non jam per
speculum etin cenigmate^ $ed facie ad faciem , ut Apo-
sloliis reluUi (1 Cor, xiii, 4^). Modo enim licet ocu-
lis fidei Deum conteinplemur, claritatem tamen ejus
pr:e infirmiiate carnis videre non possumiis : lunc
autem videbimus eum, accepta 28 innnortalitate
in coeYestem gloriam transformaii , cum immorta-
lero Deum iinmortalibusocnlis conspicere coeperi-
mus : et tunc vere implebitur in nobis illud, quod
scriptiim est : Sicut audivimu^^ itn et vidimu$ in ci-
vitate Domini virtutum ( P$at. zlvii, 9). Non imme-

Je$u Chri$tif in omne$ et $uper omne$ qui credunt in B rito idem David rum futuri lemporis gloriam osten-

€um {Rom. iii, 20). Vel certe ipsum Domiiium ac
Salvator«*m nostrum , qui nobis secundum Aposto-
lum : Etju$titia, et lancft/icaito, et redemptio factu$
e$t (I Cor. I, 50) ; cujus desiderio, velut cibi ac po-
tus modo, beati semper exaesiuant, secundum quod
ipve Dominus per S»lomonem tesiatur, dicens ex
persona Sapieiiiiae : Qtct me manducant, adhuc e$u-
rtent : et qui me bibunt^ adhuc $itient (tlccli. xxiv,
29). Hanc ergo justitiam eiiam nos semper esurire
ac sitire debemus, ut saiurari cibo refectionis per-
petiis merenmur. Bene autein cum additamenlo
dlclum est in loco prxsenii : Beati qui e$uriunt et it-
tiunt jMtitiam^ quoniam ipsi saturabuntur : quia qui
non justitiam, sed iiijii8t>tiam esuriunt, scilicet qni

derel in qua sancli cnm Deo habitabunt, ita relulit :
Attamen iu$ti confitebuntur tibi, et habitabunt recti
cum facie tua {P$al, cxxxix, ii).

YIl. Deinde ait : Beaft vacifici^ quoniam filii Dei
vocabuntur. Pacifici sunl, qui a dlssensionis et dig-
cordiac scandalo separaii, dilecilonem charitaiii
fratern», ei.pacem Ecclesiae sub catbolicae fidei
unitate custodiunt : quam pacem tuendam discipulis
suis Dominiis in Evangelio peculiariier commendat,
dicendo : Pacem relinquo vobi$, pacem meam do vobit
{Joan. XIV, 27 ). Quain pacem Doroiniim Ecclesiae
suac daturum David anle testatus est, dicens : Au»
diam quid ioquatur in me Dominu$ Deus^ qnoniam
loqnetur pacem in plebem suam, et $uper sancto$ $uo$^

aurum, et argentum desiderant, qui divitias vel ho- G ^i in eo$ qui convertuntur ad ip$um{P$ai. lxxxiv, 9).

Dd qua pace cusiodienda et Apostolus commonef/
dicens : in omnibu$ $ervante$ unitatem $pititu$cum
vincuto paci${Ephe$. iv, 5). Et lierwn : Pax Dei
qucs $uperat omnem imetlectum^ eu$todiat eorda ve$lra
et corpora ve$tra a malo { Philipp. iv, 7 ). Mbii eniro
tam nece<sarium servis Dei , lam fiaiutare Ecclesiae,
quaro charitatero servare, quam pacem diligere,
sine qua Denm videri non posse, ad Hebraeos Apo-
stoliis 29 docet, dicendo : Ante omnia diligite pa-
cem, $ine qua nullu$ no$trum Deum videre poterit
{Bebr. xii, U). Uiide omni studio ac devotioi>e pa-
cero Ecclesl.-e servare nos coiiveuit, et eos qoi a
pace dissentiunt, ad Ecclesiae charitatem, quantuni
In nobis est, pacis ac fidei studio revocare, exeroplo

nores sxculi concupiscunt, et qui numquam terrenis
opibus vel carnis de^^iderrs satianiur ; ii lales, non
beati, sed lnfeiices sunt ; quia els, non spes pro-
mis^ae gloriap, sed damnationis poena debeiur.

VI. Deinde ait : Beati mi$erieorde$, quoniam ip$i$
mi$erebitur Deu$. Plurimis quidem testinioniis, tam
in veteri Testamenio quam etiam in novo, ad fa-
ciendaro miserlcordiam a Domino provocamur : sed
ad compeudium fldei arbiiramor 27 ^^^i^ superque
surficere id, quod Iq pr.Tsenil loco ipse Dominus
propria voce depromit, dicendo : Beati mi$ericorde$^
quoniam ip$i$ mi$erebitur Deu$. Dominus roiiierlcor-
diarum iiiisericordes dicit esHe beatos, ostendens
unumqiiemque misericordiam Dei promereri non

posse nisi et ipse misericors fuerit. Unde et alio ^Propheiae qui ait : Cum hi$ qui oderunt pacem, eram

pacificu$ ; cum toquebar i7/ii, impugnabant me graUs

{P$at. cxu, 7). Meriio et in Evangelio in exsulu-

tione angelorum natlviiatein Domini nunilanliiiro,

Iiaec vox sancta reperilur : Gloria in atti$simi$ Deo^

et in terra pax hominibu$ bowB voluntali$ {Luc. n, 1i).

De qua paceet David retulit: Pax, inquit, multae$t

diligentibu$ te, et non e$t i7/ts $candalum {P$al. cxvniy

i65). Et Isaias similiier : Et ponam in multa pace

fHio$ tuo$, et in aequitate cBdificaberi$ {l$ai. liv, 15).

Si enim a«l hoc Filius Dei caniein su^cipere et pati

dignatus est, ut paciflcaret nos Deo per sanguinem

crucif 8uae (Co/oii. i, 20); utique, secundum qood

Apostolus retuHt, peroronla pacificl esse debemus,

loco ail : E$tole ergo mi$ericorde$, $icut et Paier ve$'
ter qui e$t in c«/ti, mi$ericor$ e$t (Ltic. vi, 56).
Deiiide ait : Beati mundo corde^ quoniam ip$i Deum
videbunt. Hos mundo corde esse siguificat, qui, de-
posita sorde peccati, ab omni se cariiis inquina-
menio purgaverini, et per opera tidel atquejusil-
tiie Deo placuerlni, secundum quod David in Psalmo
tesiaiur dicens : Qui$ a$cendet in montem Doim/ii,
aut qui$ $tabU in ioco $ancto eju$? Innocen$ manibu$
et mundo corde^ qul non accepit in vano animam $uam
(Psa/. xxin, 5, i). Meriio et David sciens Deum
noniiisi muodo corde posse videri, iia iii Psairoo
precatur dicens : Cor mundum erea in me, Deus^ et

337 - TRAGTATUS IV IN EVANGELIUM S. MATTHiGI. 558

ui vereipsuin Deiim pacis in nobis babere mercamur A stai; el ex eo qnod fuit, in aliam ppeciem genera-

(Aoffi. XV, 35) : hoc eniin scriptiiro est : Faclus e$t
in pace locu$ eju$, ei hahilniio eju$ in Sion ( P$al. lxxv,
3). Et sic verc non f-olum fiHi Dei eriroiis, sed et
luarede$ Dei^ cohasredes autem Christi, H<ic eiiim Apo-
•lolus retulit : Si filii^ inquil, Dei, et hcsTede$ Dei,
cohmed€$ aulem Chrhti (Rom. viii, 47).

Vni. Deiiide v^ii: Beati quipersiculionemfHitiuntur
propter ju$:itiam^ quoniitm ipsorum e$t regnum ccfio-
rum. Non immerito esurieiidam ac sitiendam 30
jostitiain Dominus 8U|ierius memoravit : ciijus de^i-
derio in laniuro biiire nos decet, ut propier eam et
perseciiiionem mundi, et pOBiias corporis, et ipsam
oiortem contenmere debeamus. In qua significatione
nnartyrei roaxime declarantur, qui propter jiistitiam.

tur. Sic et Apostoli atque omnes credenies, per
aquam bapiismi, per fidem Christi (qui in compara-
tione sol jtisiiti« dicius est) et per inspirationeni
sancii Spiritus Deo reiiaii, ex terrena in coele-tem
nativitaiem transierunt. Unde non imnierito sancti
Apostoli sal terrae a Domiiio iiiincup:intur. Et cujus
terrse ? promptum est noscere : id est terrae corporis
22 "osiri, quam dudum insipieniein ac sonsu vaui*
taiis insulsain, evnngelicae praedicaiionis sipientla
salierunt. Ipsi enim sal lerrse nostrae facli sunt,
qiiia per ipsos et verba sapientius accepiniiis. et per
coelestem naiiviiatem in spirltalem sumus demutati
naturam. Sicul ij^itur sal hoc , id cst sal terrae , iii«
discreic omnibus opus est, id est regibus ac poten-

fidem et nomen Cbristi persecutiones in saeculo B libus, diviiibus ei paupeyibus, servis ac dominis; sic

sustincnt, quibus spes magna promitiiiur, id esl
possessio regni coelonim. Cujus beatitiidinis Apo-
sioli principes exsiiierunt, et oinnes justi qui propter
justitiam legis divrrsis persecutionibus afDicii, me«
rito fidei suae ad regna coelestia pervenerunt.

IX. Deinde ait : Beati eritis cum vos per$ecuti fue*
rint homine$, et exprobriibunt, ei dicent omne malum
eontra vo$. Gaudeie in iila die et exsultate : dico enim
vobi$, qnia merce$ ve$tra multa e$t in cceli$ : $ic enim
(aciebant et Propheti$ patres eorum. Oinnia qiiae tem-
pore perseciitionis propter noinen Ciirisii adversus
juslos persecutorum excogitnre poiest inranda per»
fidia, vel diversa opprobria ingerere, vel corpori
pcenas inferre; non solum patienter ferre debe-

etcoelesiissapicnliaeverbum,quod perApo>tolospra>
dicatnm est, necessarium est ciinctis ad vitam : Omne$
emm^ secundum Apostolum , egent gratia Dei (Aom.
111, 23). Qiiia sicui praesenteni banc viiaro non ^ine
salis usu babemus:ita quO(|ne illain vitam xternam,
sine dono sapieniiae diviiiae adipisci non possuinus.
H. Sed quia de naiura vel graiia salis secundum
intelligeniiain »piritualem jnm superius dictuin est,
nunc quoque dc ipsa salis virtute tractemus. Yo$
ergo, iiiquit, e$ti$ sal terrw. Itaque sicutsal, cum
operatur in cariie qualibet , corriipiclam non adiiiit*
til, loetores aurert, sordes expnrgat, vermes non si-
nit geiierari : ita et coeleslis gratia ac fides quae per
Apostolos data est, siinili exemplo in nobis opera-

mus, sed etiam cum gaudio exsuliationis .iccipere, C tur. Aufert enim carnalis concupisceiitiae corrup

propter futuram gloriam. Hoc enim ail : Gdudete in
illadii et exsuttate: dico ro6ts, quia merces vestra multa
t$t in cobIis. Quam gloriosa est pcrsecutionis hujiis
tolerantia , cujus mercedem Dominus repositam
esse dicit in coelis! Et idcirco i^ropositae gloriae
pra>uiium considerantes, ad omiiein loleraniiam
31 passionis devota ^mA^ p:irati esse debemus : ut
conMirtes glorix Proplieiarum alquc Apostolorum
effici mereamur, per Ciirisiuni Doininum noslrum,
qui est benedicius in saeciila.

TRACTATUS IV •.

In caput V Evangelii S. Matihcei.
1. Deinde ait : \o$ esti$ sal terras; sed $i $at terros

telam , peccatoruin sordes expurgat , odorem
mal«e conversitioiiis excliidit, vernies delictorum
non siiiit generari, id est de corpore libidino-
sas et mortiferas voltiptates exsiirgere : con^^er-
vans corporn nostra eliam ab illo inimortali verniet
83 M^ii indcfessa poeiia percatores excruciat, de qiio
scriptiim est : Kermii ^ortim non morietur , et igni$
eorum non ex$linguetur {Mare. ix, 43. 45 , 47, ex Istu.
Lxvi, i4). Et siculi sales a foris quideni apponuiiturt
intrinsecus vero operanlur per viriulcni naiuriv suae,
ita et coelesiis gratia exteriora hominis atitue inte-
riora perpenetrat, et lotum houiinem iniegrum a
peccato incorruptumqiie conservat. Hos auiein Deo
digiios esse, qui sale coelestis sapienti;e condiuniur

infaiuatum fuerit, ad nihilum valet^ ni$i ut projiciatur ^ (Levit. ii, i5), etinm dudum prapcedeute figurn legis

fora$t et eoncnUetur ab hominibu$ {Matth. v, 13).
Dominus Aposlolos siios sal ternc cognominat. Et
videamus quid suh hiijus vocabuli coinp:«raiione de
Apostolis suis Dominus vt^lil inteiligi. Quod ut ple-
nius possimns advertere, primum ^ollicite requiren-
duin est, quid hoc sal sit, et cujiis terrae, et in
quain deinde rem utilitatemque proficiai. Jam etiam
salis ipsius naturain usumque iractare dehemus, ut
bis cognitis, dominioi dicti virtulem spiritali intelli-
gentia facilius assequarour. Natura igiiur salis per
aquamy per calorem solis, per flatum venti con-

ostensum esl, quia omne sacrificiuiii oflerenduin Deo
sale saliebaiur. Qiiod ipsuin Evangelista coininemo-
ravit dicendo: Onine, inquit, saerificium $ale $abetur
(Marc. IX, 48): o>tendens eiim liominein dignum
vere sacrificium Deo fieri , qiii coelesiis sapienti»
viriute esset Infusus. Unde non immerito cuni per
Ezechielem proplieiam Dominus Jcnisalcm, immo
poiius Syn.igogam , increpnret, inter caeiera ait :
Aqua non e$t lota , neque $ale $aUta (Exech. xvi, 4);
pra^ntiniians, qnia neque gratiam baptismi saluiaris
ad abluenda peccaia sua accepiura erat, neque iidem

• A0ud Oalland. t Tfaetatus tll, M 51. Matth&4 H^^tihlit^fin^,

559 8. GHROMATII EPMC. AQUILEIBNSIS 540

colesiis Mfilenf iac 8iisce|rtura. Si quis itaque boc cce- A tvit, sed et sibi iniscr ci inuiilis fachis esl. Et ideo

ksli sale usus ruerit« ceudieiur ; qui auieni noluerit^
infatuabilur. Non iminerito et Apostolus {C^loui iy »
6), sermonein nostrun) semper gratisD sale condiium
esse debere cominoimit.

111. Adliuc hujus ftaiis graii:im ac viriutem eiiamiu
libris Reguorum invenimus pr.tsostensam (IV K^^.ii).
Cuin iu Jerieho esseiit aquao m iligu.no qu» steriles

faciebunt,pelitiis estsancius Ciie8eu834P<''^P^'^l3»'*^
iisdem aquis remedium salutare proiberet. Tunc saii-
ciusElisxos, coelesiis mysierii non ignaras,di&it af-
fcrri sii)i vas Gctile , et mitli in eo salem. Ct venit, ei
inisit salem ad exilus aquarum ; et sic sanata stcrilis
naiura aquarum, in fecunditatem mutata estiquodin
sacranieiituin futurae Ycritutis gestum, manifesia ra-

addidit Domintis dieens : Ad niliilum valet, tiiil ul prm
jkiatur foras^ ei conculcetur ab homimbui : f|ula bn-
juslnodi, jam non fidefes ac domestici ; sed projecti
ab Kcelesi.i, ui extranei etfldei boste^ babtodi sunt.
liiide et Judas de domestico fidei , inimtcus facius
e>t vcritaiis. 86 l^rojceii iiaque hnjusmoitl exlri
£cde9iam» necesseest nt divctiis vitils carilis ei va-
riis voluptaiibus sxculi concuhceniiir : et hoc est
^bd 9\t :ad mhiium fmiet, ni$i ut finjMMUir farttti
ei eoncaketur ah homnibus, Qnid slt anietii cnticol*
cari ab hominibus, etiam Salomon iif Ilbro suO re-
tulii, cnm de muliere mcreirice loqueretttr : Mulier^
iiiqiiil» fornicaria, ^tuMt sferrMi Iti via ab homMbui
fn^oHereuniibus eonculcatur [Eccli, ix, tO;. Qoia Igititr

lionc cognoscimu^. Nam per aquas gentes significari B eouditi jam 8ale apostnlico suniu^, in lali ac lanto

cvidenter Apocalypsis relulit dicendo : Aquw qua$ vi-
di$ti , popif/i , ei gentes , et iurbm , et naiiones sunt
{Apoc, XVII, 15). Qu;c aliier sanari, vel remedium
aiilutare accipere non poierant: nisi sal in yas fictile
roitteretur, id est Dei sapieniia humauum corpus ac-
ciperet. Qux^ posiqoam ad exitus aquarum, id est ad
exituni roortis humanx, saiutis nostrse cauaa penre-
juit : tutic omniuin eredentium natura qux a fructu
seminis sierilia erat, in fidei ac jusiitix fecuiidiiatcin
niuiatu est. Unde nun immerito Dominus Apostoius
suos sal terr» appeliat, quos divina ex se, ei ccelesti
sa|)ientia replevil. Sic aulem eos sai terrae esse ies<^
taius est, sicui et lucein uiu.idi (Joan. viu, 12). Nani
cttui ipse lucem niundi se esso professna sit 4 tainen

condimenio graliae spiritualis permanere debemoSy
ut ipsi quoque sal terhe nuncupari a Ghrlsto Doirii-
MO nostro mcreamur, qtti esibenedlctus in d^^colai
Amen.

TRACTATUS V «.

/n caput y Evangelii S. Maithm,

I. Dbihde ait : Vos esiis iu^ mundi. Non potest ei
vitas abseondi sMper montem posita , iif^u^ aeeendunt
iucernam ut ponant eam sub modio^ sed hiper etmde"
labrum, ni luceai omnibMs qui in domo sunl {Motth, ▼{
14« 45). Sal tcrra: Douiintis diM-ipiilos suos appella-
▼it : quia infaiuata a diabolo corda huitiiini gcnerlsi
per ecelesiein sapieniiam condieraiii. Nohc qnoquo

eiiain discipulos suos lioc noiniiie voiuit nuncoparei iumeii mundi eos nuncupat, quia a le ipso qui ve*

i.on Muferens sibi quod suuui est lumen, scd lar*
giens : quia hime>i veruin rt xieriium quod suum esti
Kiiie aliqiKi detrimcuto proprijc iiaturo! largiiiir. Sci-
iiius saue iioiinulloa sales^ de terra geuerari: sed et
iia»c simiiitudo cougruilApoatoioruiii person». Quia
({uamvis naii de terra humani corporia viderentBf;
aliitd 35tamen pcr tidemCbristiessejamccBperani:
iit iion jain terra, sed sai terrs haberentur; quia de
carnalibus facti stint spiritalea, idonei qui flde po8-
sent fondire insulsa corda eredentium.

iV. V(H ergo» inquili esiis sal lerrte : ti uutem sat
infaluatum fueritf in ^o condietur ? ad nihHumvaleti
nisi ui projiciatur foras^ H conculcetur ab hommibus,
Infatuari autem eos osteiidii, qui cum semel per t^

rum et aetcrnnm lumen esi^ iitaniiuali; ipsl qmiqno
Innien facit sunt tenebrardm. Nim qula ipae aol jiiS'*
titiie eai; noii immerito eiiam 37 <lisclpukii suoa lo*
men mundi cognoininat ; qoia per ipaos» qitaai pef
quoadam micantes radios, uriivdrso orbl cdgriiliofiia
aua lumen infudit : fugavemnt enlm a cordlbos ho«
minum teiiebras erroris^ luc^ veriratts daiensa. Pei^
ipsos nainque illuminati etlaro ifoi, ei UnebHa lii«
mcB sumui cffecii, dicente Apostolo : Emfli eniks
aliquando tenebroSy nunc autem iux in Dowdno : sieu$
filii lucis ambulate {Epha, v, 8, 9). Kt iterum : Pion
estis /l/tt noctis neque tenekrarutn, sed estis /i/ti lumi-
nis tt filii diei (I Theis. v, K). Merilo cl ftanctns Joan-
nas Iri Cpistola soa leslatus est, dicens : Deus tux e$t

dem el sapieniiam ccBleittem eruditi, fideles ac sia* ^ (I Joan. u 3), et qal manei in Dco, in lomlno eil«

biles debeani permanere; reiicta fide et aapieutia
divina, aut in bseresim ruunt, ani ad stuiiiiiam gen*
liiium redeunt. Et ideircoait : Si auimn saifnfaiuatum
fmrit^ in quo e^ndietur f Q«ia infatunii fraude diaboli
lu^ttsmodi bomlnes, amisaa Adei graUa, ev.tneacviil.
Qni eom poluiaaeiiloiiaHi allos noa eredentes, adhoc
a fide alteiioa, divinse prsedicatiorib verbo eondirCF,
etiam sHn imiiiles exitilernnt. DeimHie itfdas Isca*
riotei de.httiilinaodi ialibua fuerat : aed poatea qmn
iltviiiam sapicntiam reprobavit^ ei de Apoatolo apo*
auia factos eat : mb ioittm aKit prodciie Mi po-

sient ei ipse tel in loritine. Unde qiiia tenebriserro-
ril liberaioe nos esao gaudemus, sempfcf qriasl fllll
Ittcii in Inmine ambulare debemhs.

U. Et addldit : Non pdlett, Iriqait, ei^itas abseontil
supru montem positu {MaUh. ▼ , f 4). Cititatem hle
Ei:eleiiam signifieal, dcf qua mtilils Idcis diviriafe
Scriptttre ieiiaritdr, el dequa David matieime l0(|di-
tar, diceni : Glorioia dieiasunt de le, tfvitas Del
(PsM, Llxx^i^ 3).El herom ; Fiaminis impetns lee^
fieat dvUatem Bei {Psat, ttf, 5). Bt iterttiri : Sieub
mMrimu$4 ^M et uidinms in cibitdte Domini itrMhfM,-

ApudGalland. : TaACTiTOi lY, m S. Mmthmi atHm^iUm'

Mf TRACTATVB T IN EYAIIGBUUM B. MATTIIAI. 9M

<ii eMtati Dei noitri : Deu$ funduvit eam in miemtnn A bac eiiim laeerna iiteilinguibile legls ae gfati» au»

{Pml, XLtlti 9). Sl ul matiifesie se de liae eiviiald
loqal S|iirilQ8 aancilis osienderet, eiinm iiioiiiis ip«
ilQs reeil meiilionem, diceifdo : /netairaie Detnosin,
«i Mofile lanclo tjut, De qna per Isaiam Uominns
lo<|nitori dieens : (0 Eece ege prc^arabo libi tnr-
kmeutUm lapidemi ei fnndamenia tua «appAjfmm, et
fraptt§naenla tua jaBpidemi et portas tuas lapidem
er§$i9Humi tt circuitum luum tapidet eleehs, et am^
nee filiot luot docibilet Dei {hai. liv , 4 1 , 12 1 tee.
LXX); Ei nttlia aiinilia qu:e prxlermisimiis , he
tsdinm legentibua faeeromns; maxiine cum b»e
qiis dieli suhl, ad probaiionem civiiatis hujus saiis
abmideqve sufOciant. Givilaiem ergo,supra moiilem
poaiuro, Eeelesiaiti ostendil, siipra Gdem Domini ae

iumen oslendii^ quod nnn aliquo CiresB tnenlia vela-
mine operiehdum esi vel obscumndum, ui Judaei vel
hsrelici faciunl, qui perspicuam lucem praedicalio-
nis diYiiias pravis inlerprelaiionibus obiegere el oe-
eultare niiunlur ^ pro Ade perfidiam 40 prsedieando»
el lumen veritatis erroris teiiebris obvelando. Unde
lucerna haic legis ac fidei non occultanda nobis est,
sed ad salulero multorum semper in Ecclesia, velut
in eandelabro, conslituenda ; ut veriiaiis ipsius luce
et nos fruamur, et omnes credentes illuminentur.
Ad cnjus luminis.contemplationem eiiam, per isaiam
nos sanctus Spiritus adhortaiur dicendo ; Venite^
ambulemut in luce Domini. Dimitit enim populum
tuum domut Itrael (Uai, ii, 5, 6, tec. LXX). De qua

Saivalorla noairi in coelesti gloriacon.siitutam; quad B lnce el beatus Petrus In Episiola sua lesiatos esi,

aela apirllall omnem * bumidilaiem lerreiiae- infir-
miialia exeedens ^ imiverso mundo conspicua laeia
es( gloriosa; qu:e jam non per annuntiationem legia
oborobralur« sed per evangelicam docirinam aperu
prftdioaiione conspicilur.

III. El addidit : Neque enim aecendunt lueernami
et ponunt ernn tub modio , ted tupra caudelabrum , «1
laiccal mnmbut §ui in domo tunt {Matlh, v^ 15). Ti-
deimus iuqne el hujus dicil Dominiei ralionem.
Sdmvs lucernam nd hoc acceiidi, ut non modioaut
aliqiio operimenlo legatur; quod ai fial, usus ejni
BBUi rei proderil : sed irieo accendiiiir iii candela-
broi ul in edito loco posiu cxciiaiem obscb^ae nociii
alijiciat, ei laeis suae uaum In doiho consliiuiii» Im-

dicens : Qui eripuit not de tenebrit, et advocavit not in
admirabilem lueem (I Petr, ii, 9). Unde et Zacbarias
proplieta, ut Spirilalis hujus luminis el ccelestis can-
delabri qund in figura Ecelesiae osieiisum est, mani-
fesiarei mysieria, inter csptera quae ei pro merilo
propheliat inonsiraln snnt, ettam candelabrum au-
reum cum Ump:idibu8 suis se vidisse teslatns esi
(Zach. iV{ il). Nam el in labernaciilo testimOnii ad
fulurx veriiaiis exemplum candelabrum cum lucer-
nis indefesso lumine populo lucebat (Exod. xl).
CujuL rci raiio Judapis quidem occulla esi, sicull et
omnia sacramenta legis^ sed nobis jam manifesia.
Scimus-enim in candelabro illo lypnm veri ei aelerni
luminis oslensum : id est Spiritus sancti, qui per

penlai. Quod ideo Dominus commemor.*il, quo scl-^ G muliiformem gnitiani omne Ecclesift i;orpus sempcr

illimiinat. Utide et Dominos in Evangelio, inicr ca:-
lera, discipulos suos ui lucernas in manibus afdenies
habeant adhortalur, dicendo : Sint lumbi vettri pree-
cineti^ et lucernm ardentet (Lnc, xii, 15). Quod UliqnO
41 Dominum praecepisse , non corporali sensu ^ sed
raiione spiriiali^ inlelligendum esi. Nam qnia in lu-
ceriia mandatum Dei, sive lumen legis significalur ;
idcirco luccrnam in manibu^ porUre jubemur, ut
illuminati graiia Spiritns sancti , operihus justitix ac
fldei luceamus, secundum quod Salomon reiiilit:
Vim^ inquit, jftstonim, timiliter ut lux fulgebunt ; pro^
cedunt enim et illuminanl , donee^ corrigat diet (Prov,
K, 18; tee, LXX).
V. Merito ergo, cum in praesenli loco Dominua

DJta iBcurrisse scimof ei legimus (Matth. xxv , D lucernae meniionem feeissel, dieendo^iVe^tie omn-

reiniis, ei ilbs idcirco gmiia fldel aecensos, ei
liieo itpiriius iiluniiiiatos, ut el ipsi per opera fidei
Bttfae iiisiiika velui lueerna s|iiritnaliier lucereiiias;
el boi qai in lenebris moris sdni posiil, ignoran*
Uap nadt^ depnlsa , veriutis ipsius lumine illusira-
remiit. Unde Apostoius ait : Inter qdot lucetit ticut
tmntinmia in hoe mundo^ verba vilm eonlinenlet (Phi*
iipp. Ui \%i ifi). Qiiod ai non faeiamus, videbimur
Um Beceasarii laminis utiliuiemf ad damnuin um
nostron qiiam aliorlim^ inhdelitate nhsira veiul
qaodam velainine obtegere et obiimbrare. Qua-
propler et ilium qui t ilenlum ad iucrunt coelesiis
negotfationis aeeeplum aliscoiidere magis voluit
ipiaro ad mensam namtnulariis dare^ debitam pce-

28, 30).

I¥« Et ideireo liieerna illa spirilualis, qiiae ad iisum
aaloUi Boatrie aecensa eai, semper iucere debet in
nebia. Habemua enim lueernam ceelestiamandati.et
gralle aplriialis, de qua David retulit : Mandatum
innm lucerna pedibut mdt^ et tnx Hmitit meit{Ptai,
cxviu^ 105). Dc qua et Salomon ait : QNoniaiii lu-
cetnn eu prmeeptum legit (Prev. vi, 23). De qoa per
Sophoniam qiioque propbeUra Doiniiius testatur :
Kt eerutabw Jertualem cum lucerna (Soph, i, li). bi

• MwHiditaierH. An humiiitatem, prodteditio prima
Baaileensls ?

> Corrigal. LXX , Prov. iv, 18 , iwropQii^ , rflH-

dunt lucernam , et ponnnt eam tub modie , ud tuper
candelabrum , ut lueeat omnibut qui in domo tunt ,
addidit dicens : Sic luceat lux vestra coram hominibut^
ut videant opera vestra bona , et magnifieent Palrem
vestrum qui in cmlit est (Matih, v, 16). Magnificatur
enim Deus in nobis apud incredulos ei infldeles, si
secundum praecepu divina vivamus, si bonis operi-
bnsluceamus. Unde et sanctus Aposioius ait : Magm'
ficate et portate Deum in corpore vetlro (l Cor. vi ,
20). £i beatus Petrus in Epislola sua siiniliier com-

gAi. Legit lamen corrignt etiam Lucifer Galaritanus ,
ut ad cuin locuin annolalNobilius. Edilio prima Ba-
aileensls babei decnrM,

545 ft. GUHOMATn EPISC. AQUlLEIENSlft Ui

monet : Vt cum detreciaverint de vobis, opera justitiw A ccglum et terra tranuanl^ iota unum vel unw apex a

magnifieent Deum noitrum (IPefi*. iii, i6). Potest
aulem ct aliter intelligi , qaia muliiplex inielligentia
spiriialis esi , ut in iurerna ipsum Dominum signiG-
care noscamus , propier assumpii corporis buniirna-
tem. Hic quidem , non solum 42 secundum gloriam
divinitalis, Sol justitix nuncupalur, scd secundum
assumpti corporis sacramentum eiiam lucerna os-
teiidiiur ; quia cum Deus esset gloriae ct majestatis
aeieruae , humilis in hoc mundo tamquain liicerna
apparuil. Et non sine causa tamquam Iiicerna : quia
lucerna per nocteni lucere constievit. Idcirco itaque
in hoc mundo humilis taniquam lucerna apparuit :
ut tenebras erroris de cordibus nosiris et ignorantiae
noctem depelleret; qui in hoc mundovelui in nocte

Lege non cadent^donec omnia (iant (IfaU^. v, 48).
Quam vera igitur ac divina sil praedicatio Legis, ex
hoc ipso cognosciinus, de qna ne iota quidem vel
unum apicem posse cadere Dominus manirestat.
Qiiamquam in boc iota vel apice Legis, etiam sacra-
mentum crucis possil intelligi, quia ioia et apex
quanidam in se imaginem cracis ostendunt, quae a
Lege ac Propbetis praedicaia nulla ratione poterat
praeteriri.

II. Deinde ait : Qui solverii, inquiens, unum de
mandalis istis nnnimis et docuerit sic homines^ mim'"
mus vocabitur in regno coelorum {Ibid.^ 29). Gum
mandaia minima solvere impium sit, multo roagis
niagna et maxima. Unde per Salomonem id ipanm

positi degimus. Hujusmodi ergo lucerna , id est in- B Spiritus sancius contestatur , dicens : Qui modica

carnatio Christi ostcnsa a Lege et prophetis , jam
non obscura prxdicaiioiie legis tuinquam modio tc-
gitiir, nec iiifidelitate Scribaruin ac Pharisaeorum
velut quodam vase perfidiae operilur : sed In cruce ,
velut III candelabro , constituta , oninem Ecclesiae
domum illuminat. Secundum mysteiium itaque in-
carnationi)«, lucerna est; sec-undnm gloriamvero Di-
vinitaiis, Sol jiisiitiaB est. Denique in ipso crucis
candeljbro , tamquam Sol resplenduit , cum per
Apost4iIorum pr.'edic;itionem, quasi per quosdam
radios , universo orbi clarissimum suae cognitionis
lunien invexit Dominus et Salvator noster, qui est
benedictus in sxcula.

43 TRAGTATUS VI K

In eaput v Evangelii S, Malthm,

I. Deinde ait : Nolite puiare^ quia veni solvere Le-
gem aut propheias : non veni solvere^ sed adimplere
{Maiih» V, 17). Non ad dissolvendam Legeni vel
Prophctas Filius Dei vcnit, qui aucior est Lt*gis et
Proplietarum ; quia ipse Moysen ad tradendam Le gem
popnlo dedit, et Propbetas ad praBdicationem futu-
rorum sancto Spiriiii mundavit : Non ergo, inquit,
veni solvere Legem aut Prophetas, sed adimplere.
Implevit autem Legein et Propbetas hoc niodo;
dum ea qiiae scripta ernnt in Lege et Prophetis, ipse
consuiiiinavit. Unde cuin acetum in cruce oblatiim
sibi bibisset, ait : Adimptelum est (Joan, xix, 50) :
ttt evidenter ostenderet, omnia quae de se in Lege

sperml, paulatim decidet {Eccli. xii, 20). Et idcirco
nihil est de praeceptis diviois soivendum, nibil muti-
landum, sed lotum fideli ac devota roeote servan-
dum atque docendum, ne regni coelestis gloria amit-
tatur : quia, quae judicio infidelium vei hominum
saeculi minima piitantur et parva, liaec apud Deum
non sunt parva, sed necessaria. Qui autem doeuerit
et feeerit, hunc magnum futurum Dominus oslendit
in regno coeiorum. Quapropter non solum verbis
operandum esi, sed et faciis; nec ut doeeas tanium,
sed ut quod docueris, facias. Et audiamus ip>am
Dominiim hujusmodi doctores, qui dicunt et non
faciuni, 45 ^^ Evangelio iiicrepantem : Va^ iiiquit,
vobis^ Scribm el Phariseei hypocriim^ quia oneraiis Ao-
C mines oneribus^ quw porlari non possunt^ ipsi autem
non langilis digito vesiro sarcinas ipsas {Matih. xxiu,
4). 1'nde et Apostolus ait : Non^ inquity audiiores
Legisjuili sunt apud Deum^ sed faclores Legis jusiifi''
cabuntur {Hom. ii, 13). Si hoc eiiain de audientibus
dicit, quid de doctoribus intelligendum est?Iiide et
Salomon ait : Noli esH citalus in lingua lua, ei segnis
ac remissus in operibus tuis {Eccli, iv, 54). Et ideo
oportei eum qui docei, exeinplum ex se pracbere
purae fidei per honestatem conversationis suae, ut
Aposiolns Tiniotheo rcribit : Forma, inqoit, esto fi-
deiium (I Tim. iv, 12). Et iieruin : Exemplum le
ipsum prasbens operum bonorum, in justiiia^ in cotft*
talet in sobrietatet perdoctrinam sanam {Ttt. ii, 7, 8).'
Unde et ipse Filius Dei, qui magisier et dominus

et Propheiis scripia erant» eiiam usque ad aceti Dleglsest, ad exempium noslrum,ctincUqiiaedo€uii,
potum esse completa. Adimplet Legem omni modo, voluit rebus ipsis implere.

dum mysierium paschae vel agni, olim in figura
monstratum, passionis suae sacramento complevit.
Unde ait Apostolus : Nam el pascha noslrum immo-
ialus est Chrislus (1 Cor. v, 7). Adimplet Legem,
dum sacrificia Legis, omniaque exempla in se prac-
figarata, accipiendo corpus, veritatis raiione com-
plevit. Vel certe adimplet Legem , dum praecepta
Legis qux dederat, evangelicac gralise suae supple-
inento conflrmat. Quam autem Legem venit adim-
piere, in sequenti demonsirat dicendo : Donee 44

III. Et addidit : iViii abundaverit justitia vestra p/tM-
quam Scribarum et Pharisceorum^ non intrakiiis in
regnum ecelorum {Matth. v,20). Reprebenditiir justi-
tia Scribarum et Pharisaeoruni, quia non fldem pro-
missionis divinae, aed biimanam laudem ei tteculi
gloriam quaerebant, sicuti habemus exemplum de
iilo Pharisaeo superbo et elato ; qui ut sibi videbaiuri^
jastitiae suae merita prsferenSy impudenier sey elaio
aiilmoacsuperbis vocibus, inconspectaDeiJactabat
{Luc. xviii, il). Retinebaot ergo speciem justltia

« Apod Galland. : TrjlCTATUS V^ in S. Matthm Evem§9lium.

S45

TRACTATUS VII IN EYANGELIUM S. MATTHiGI.

546

Seribae et Pharisaei , 46 non ot Deo placerent , sed A iium drcumtantics iabiis meit (Ptai. cxl, 3). Et ite-

it (amani humanx glorias qiiaererent , ut lucra terre-
na et temporarn commoda mercareiitur. Et ideo bor-
taiur Dominus, ut lianc * famosam jusiitiam laudis
human» , operibus justitiae coelesiis ac fidei ineritis
pracedanius, per Christum Dominum nostrum.

iTRACTATUS VII K

In eafrtU v EvangelH S. Matlhcri,

I. Debinc seqiiltur : Audittit quia dietum ett anti'
ifuis : Son occidet : Qui autem oceideritf reut erit ju*
dimo. Ego autem dico vo6f< ; Si quit iratcitur [ratri
$»0, reui eritjudicio (Matth.y, 21, 22). Hoc est qitod
diiit Dominus, non venitolvere Legem, ted adimplere,
Hoc est, quod minus erat, addere : praecepia scili-

rum in alio psalmodixit : Dixt, cutlodiam vint meat^
ut non delinquam in lingua mea (Ptal. xxxviii. 1).
Quia, ut Salomon ail : Labia imfnrudentum tiuita nar^
rabunt; et ttalera appendiiur vetbum prudentit {Eceii.
XXI, 28). Et ideo Dominus In Evangelio (Matth. xii,
56), eiiam pro oiioso sermone rationem nos reddi-
turos esse lestatus esi. Hinc ct Apostolus ita horla-
tur, dicens : Omnit termo maiut ex ore vetiro non
exeat, nitiqui bonutett ad ledificationcm fidei (Ephet.
lY, 29). Et ilerum : Sermo vetter tit temper in gratia
taie conditut, ut tcialit quomodo oporleat vot unicuique
retpondere (Coiott. iv, 6). Ob quam rem in oniDibns
cauios nos esse convenii, ne per ramiliaritaiem Inu-
liliiim verborum, damnum saluti acquiramus.
eet Legis In melius reformare. Undeei sanctus Apo- B III. Dehiiic ait : Si offert munut tuum ante aiiare,

sloliis ait : Legem ergo dettruimut per fiiem ? Abtit :
tid Legem conslituimut (Hom. iii, 3t). Rudi et duro
populo Legis tradiia sunt mandata justitise; perfecto
aotem et fideli popuio evangelica traduniiir praece-
pti consummaiae fidei et coelesiis jiisiitisc. Lex prae-
eepit non occidendum, Evangelium vero iiec ira-
scendnm : ut omiiem radicem peccnti auferret de
cordibus nostris ; quia per iracundinm potest etiam
■sque ad homicidium perveniri. 47 ^"^^ "^" ^^'
merito beatus Jub in lihro suo ita testatusesl dicens :
Stuilum interficit iraeundia, tednctum aulem oceidit
mnuiatio (Job. v, 2). David quoque ita ait : Iratci-
mim^ et noiite peccare; diciiein cordibut vetirit, et in
eubiiibut vettrit compungimini (Ptai. iv, 5). Quod

et ibi rememoratut fuerit quia habet aiiquid frater tuus
advertum te; reiinque iilic munut tuum, el vade prtut
reconciiiari frairi tuo, eltuncoffer munuttuum (Matth,
V, 25, 24). Quanli habeai Doininus rratern:im dilec-
tionem, ex hocipsocognoscimiis; cumohlatiiin Deo
munns ostendit accepie non offerri, nisi prius oblaior
muneris fratri siio, irncundia seposita, rcconcilietur.
Invenimus deniquc ofrerentis Cain munera ideirco a
Deo repudiaia (Gen, iv, 5), quia chariiaiis 49 J**>^
non scrvans , advcrsus fratrem irnm animo reline-
bat. Unde non immerilo Dominus in Evangelio
multis locis, charitaiis fraternx dileciioneni pnrci-
pue ciistodieodam esse insinual, dicendo : Mandalum
novum do vobtt, ut diiectionem iiabealit ad aiterutrum

teslimonium sancius Apo>toIiis interpretatus est di- G (Joan. xiii, 5i). Et iterum : In hoc cognotcent omnet

cens : Soi non oecidat tuper iracundiam vettram^ ni"
quedeiit loeum diabolo (Epliet. iv, 26, 27). Cuin ergo
irascinonliceai, multo minus homicidii crimen ad-
mittere. Et ciim Irncundia teneatiirin futuro judieio ;
qaani pulamus poenam babiturum ipsius sceleris fac-
torem?

II. Qui uutem dixerit^ inquit, /ralri <no, raca^ reut erit
eondiio. Qui autem dixerit , fafue , reut erit gehennw
ignit (Matth. v, 22). lia docel nos Dominus per om-
nia esse perfectos, nt ne levibns quidein vel vanis ser-
monibus fulnro judicio rei teneaniur. Velai nnmque
dici fratri, raea, id esl vacue et inanis : non enim
deliet dici vacuus etinanis, qui fide etSpiriiu sancio
plenus est. Neque enim deb(*t fatiius appellari, qui

quia ditcipuli mei ettit , ti ctiarilatem ad alterutrum
habueritit (Ibid., 55j. Non immerito etiam perZncha-
riam prophetam ita Dominus loquiiiir iJudicium jut*
tum et pacificum judieate^ et nolite reiinere malitiam
fralrit vettri in ccrdibut vettrit (Zach. viii, 16). Pcr
DaviJ quoque similiter lestalur : Detiue ab tra, ei
dereiinque indignationem (Ptai. xxxvi, 8). Pari niodo
etiam per Salomonem Spirilus sanctus loquitur, di-
cens : Homo Iwmini retervat iram^ et a Deo qucerit
medelam f Ipte in liominem timiiem libi non habet mi-
terieordiam, et Deumexorat pro peccatit? Et ipte cum
tit caro retinet iraiii, el propitiniionem petit a Deo ? Et
quit orabit pro deiictit tuit (Eccli. xxviii, 5-5). Et
superaddidil dicens : Memento novistima^ et detine

credendo In Christo, divinae sapientiae grntiam con- ^ immirari (Ibid., 6). Unde et snnctus David evange-

iecutus est. Unde et cum per S»lomoiiem Spiriius
sanctus de viro evangelico loquerciur , iia testitus
esi, dicens : Bealut qui non ett iaptut verbo ont sui,
tt non ett tlimulatut trittitia deiicli (Eccii. xiv, I). Et
idcirco alio loco idem Salomon ait : Fac ori luo se-
fAS, et iinguee tum et verbit tuit fac ttaleram (Eccii.
ixviii, i8). Et itenim : Ctrcumcide a u pravum ot^ et
imqua 48 '^^^ '^"9^ expeiie a te (Prov. iv, 24). Et
fteraiii : InditeiplimtteeioqueicBnon attuetcat ot tuum;
iMi eitfm tif itia trittitia deiieti (Eeeii. xxiii, 17). Unde
tt David ait : Pom^ Domine^ cuttodiam ori meo^ et ot-

•'Pamotam. An Fumotam, prout in mnrgiiie.Gry^
bpua?

lici prsRcepti per Spiiitum saticlum non ignarus, de
se ita lestatus cst, dicens : Si iniquitaiem, inquii,
eontpexi in corde meo^ non evaudiet Dominut (Ptai.
Lxv, i8). Quid enim tam gratum Deo, lam iiecessa-
riiim nostra; saluti, quam quod Dominus prxcipit,
iram non retinere, pacifico nnimo ac simpiici < on*
scientia Dcomunus offerre, sicutohtulit priniiis Abel?
Et ideo munera ipsius suscepta sunt a Deo, Cain re-
probata : quia Ahel piira ac simpllci 50 niente inu-
nera Doinino oflerebat; Cain vero iram adversus
fratrem tenebat in corde. Quapropter si volumiis

»» Apud Galiand. : Tractatus V, in S. MatthcH
Evongetiumk \

547 8. QHROMilTU ETOQ. AQUILeiSmR M

iiiuiieni iiostra Deo placere» eteludefe iracttihllani i^ \ III. Alii ve^, qtiiDriim MiMio plilnior ^ milil vU

cordo debemi», inierflcere mallliam eotitri friirem
aui^ceHUro, tcnere vero fiaeefn fraiernam^ servare
cbariiaiein^ dlli|ere Htiiniihiiaiemi etiblodire eon-
cordlam« ni pljcare Domindfli mereamnri qni eat lie-
nedicius in saecitla.

TRACTATUS \ll!*

In capul V Etanjetii S. MiiUliai.

I. PoBl biiic sequilur: R$io^ inquit, cMieiilJfiia
adversario luo^ dnm e$ cum xlio in ma^ ne fofte Bdver-
sarius tradai te judici , etjudex tradat ie minittrOp et
in carcerem mittaris : Amen dico libit non exJaj iHde^
donec reddas noviuimum quadrantem {Maltb, v, 95^
i2G). De boc Dumini diclo quidam iia exisiimaiit in-

deturi adveHcrium bie Spirlluiit saiictiim exiaiimant
inlelligeiidiim^ qni adversalur viiiis et desideriia
earnia, aeeondttm quod Apoatolus manlfestat^ dieeii*
do : Caro i inquil, coiifii|ni0tl adfariiif tpirttumt el
$piritni adwenui ethrnoflk : kme enhn eibi mvtctm sd-
venantur, ut non qncBcnmque vuitit^ ilia faeiati$ {Gal,
V, 17). Spiriius eniiii caeieslia desiderat, caro ter-
rena coiicu^ll : Spf rtlM Wiits s|^fiDilibiis gaiidety
caro viiiia eorporilibuk dbMeialur. Hnde el Aposto-
IttS iil : Nolito emtlriitm SpifHum iMictum Deii in
Ifuo iignuH nHi in dk redemptioilU {Bpke$. iv, 80).
Httie, ereila» adveraario peeaiii et erroris lianiani«
suademl qte jttsla 61 sanl^ta sunt,- iii omnibiis obe^
dire nos Dominus prscepii, dum eum illo sumiia iU

telligendum , assereiiics bujusmodi adversiirium qai B via, id eal io eomiiatu vitie praeseniia^ at »ierbam

culpa sua ycI aliena inimicus exslileril, ci(o ad pa-
cem ei amiciiias esse revocaiidum, dum cum illo su-
mus iii via ; td esl iii eursu vii(e praesentis : ne cum
de saeculo.fuerii rece.isuin^ unusquisque, ut diaritaiis
immemor el inimiciiiarum reus, iuci|>iat Deojudiei
offerri, et iradi a judice ministro; id est praeposiio
tonnentoriim ; ut missus in carcerem gehenns debi-
tas peccaii pcenas cxsolvai. Sed assertio ista non
plenain videtur iiahere rationein. QuideniniT si alii|uia
51 e fratribus ob causam fldci adversartus exsisial,
nuinquid perfldiae ipsius consensus commodandua
est, ne cum tali religiusa discordia maneat? Ilabe-
mus adversarioi^ ei geniilcs qui fidei Bostrae adver-
saiilnr, qui nos interdum lempore persecuiionis ad

patem, et pdrpetaam ^ietaiem eua eo babere poa-
aimiis; Verum sl quis volsiitati Spirltua saneii dleiQ
ttOB audiens et eontrarioa exstileritt nen dttblum eai«
bttjttaoKHli bominem« post exceasam vIub* Del Filio^
qai jiidex vivorum ac mortuorom esi^ offerendumi •
qtto iradeiar mi nisiro , id eai, Angelo lormentorum mil-
lendos in eareere gebennae; nnde non dimittetur« nisi
etiam (8 novissimnro qutidraiitem reddat, id esl^
omnem poeiiam debiii eiiam usque ad noviasiman
peccaiBin exsolvat. De boc igltur adversario Domi-
tttts ia pnMcnii loce loqui inielligliar^ qoi adver^
sana peecatis nostris saluiein nostrdm deaiderat, qai
nos idcireo cupit sibi esse eonsentaneo8| ui et pce-
■as inferni evaderoi et regna coalestia consequi nie-

ncfanda sacriflcia coguiit : numquid ei propter bo^ C reamur. De quo et Salomon in libro auo tesiari vi«

jusmodi adversurios iioc sgendum esii quemadmo-
duiii voluniati ipsorum consensum saerilegun com-
niodcmus, ne iniinici |)ermaneanl?quorum sacrilegm
persuasioni noii niodo conseniiendum non est, verum
ciiaiii invicta flderosisieudum.

n. Quidam eiiam aperle adversarium bic diabo«
lum inielligeiulum exisiiiuani; quod qua ratione ad-
airuanl, iioii animadverto. In quo enim debet coii-
sensus diabolo coniniodari; cujus boc opua esi, ut
totum conlra fldem, contra salulem, coiilra divinam
religionein suadeat, borietur,exiorqaeai?Nisi fur^i-
tan boe sensu inielligi debeat, ut si forte persecuior
aliquis inimicus exsisteiis, vel diabulus (quia aiictor
peisecuiioiiis esi) voluerit causa nominia Cbriati

deiur t cum dicit : Eti unui , et non eu MCHft-
4ui, et quidem nee /iiitis, nee frater eii ai| eC non e$t
/inis omnt labori $uo {Eccle. iv, 8). Et : Optimi smU
dtie qiMim unu$^quibuiat n^cee bona iabor ipeorum;
qniu $i ceeiderit unu$^ alter erigit $ocium $uum» Ym
iiii uni cum ceciderit, quia non habel qui erigai iUum
{Ibid.i 9, 10) : osteiidens quia caro qu« coneor-
diam et soci«'taiein sancii Spiritiis liabere meraerit,
cum in mortem ceGiderit,ab eodem Spiritu erigatur
invitain ei gloriam sempiiernam. Ei ideo, vx oni
illi dixit ; quia cuin ceciderii, non habet qui erigal
com : id est, quia caro qus consoriiom Spiritin
per infidelitalem suam uoii meruerit babere, non in
viiam xternam erigiiury sed Ui pcsnam perpetuam

Gbrisiiano moriem inferre, libonier conaenauro ac- Dsuscitaiur abeo qui judex vivorum et mortoorum

commodet, ut morii pro Cbristo Iradaturt ne idem
diabolus, qui accueator no$ler estt reos nos apud
Deum consiiittat de fldei prxvaricaiionCt etpoeiiae
obnoxios faciat : qiiia diabolus, quamvis omais cri-
ininis auctor sil, ipse lamen et accusaior e^t. Hoc
enim dicium de eo in Apoealysi legimos : Et prasci*
pitatu$ esl, inqiiii, Draco accu$ator fralrum noetrorumf
58 9*^^ accu$abai eo$ in con$peciu Dei die ao noda
{Apoc. XII, 18). Ipse suasor, ipse aceusaior soailet,
ut decipiat; acciisai, nt damnet.

• Apud Galland. : tRACTATDS Vll in S. Uailfm
Euingetium.
^ AI. pieniar

est : eui est laua et gloria, in saceuia ssculorum.

Ameo.

541RAGTATUS IX '.

iit tHpkt V Eviingwt S. MtatniKi.

L Deinde ait : Audi$ii$, quia dielam e$i antiquii :
Non nuBcbaberi$. E§o auiem dico vobi$ : Si qui$ vide^
riimuatremad concupi$cindum cam, jam mmciiaiiu
ui in eorde $uo {Uaiib. v« S7, 28). Non immerilo
aaaeiuaDevid ait^dieendo : Tii mandoiit imiiiiafa

« Apdit CUtafiff. : nhtHi^i Vttl in IS. MiUk^lt
^SMlMflipi.

S49

TRACTATUS X IN LVAMGELKJli 8. N.4TtHiEI.

999

tuu cu^todiri nmi$ {Pt, cxviii^ 4). Adoo nimii^ qn\k A iUembroTMm tnotktn, tfuHm tdtum cofpus tiium tat IH

noo solitin ailalieriuin, sed eliam concupiscenila rea
teneatur ad erimeii. Let adulierium damnat» ICvan*
gelium yeroetiaiit eoncnpiscemiam punit,qax radix
etladulierii. Unde per Salomoiiem, mullis locis id
ipMm Spiritua sancinscoiitestatiir, dicendo : Posl
imeupisciHtias tutu non eos^ ei a voluptate tua re-
taro ; ^uia si dederis anima tuce concupiscentlam, fra-
dH ti tJi §nudium ihimieis tuis et invidis tuis (EccL
STiu, 30,31). Ei ilerum : Ni des fornicariis animant
iuam in utlo, m perdas te et hafreditatem luam. Noti
€ircum»pieere in vieis civitatis, nec oberravetis in pla--
tiii iUins. Averle faciem luam a mutiere compta, et m
circumspixerii speeiem alienam {Eccti, ix, 6, 8). Et
postei addidil : Speciem aliente mutieris mnlti admi*

gehtnnam {Matih, xxtx, id, 90). Non IMmlum inlhi
yel manum eorporls litirtiani Signiflcat, sed oculoAi
Yel manuh) cordis : Id est, seiisum HiaK^e coiicfapi-
scenii;ret carnalis deisidertt Absdtidldeeordibds prieM
eipit, nnde omnia niala proccdere ipse Domlniis iii
Evangelio m.iniresiai.dicfendo: De corde ehimexeiitU
cogitationes matce, homicidium^ ddttlterium^ blasphi'
miw, fatsd lesihnonia, el cdsieta qum coinquinant ho»
niinem {Matth. xf, 19, 20). Yero<n, corfius detron-
care nllilt proficil ad mala; mentis emendatlonem,
in qua totus giffqcs est vitiortim. Dcnique tidemUs
ffiultos orbaios ociilis vel corpore debllftatos, a vittlii
lainen noti ce.^ssre. Ufide hxc frmgis iflembra vitid-
rnm, mnljc ifieniis, et pravae cogiiatlonis exscindef^^

rantes reprobati sunt : eolloifuium enim illius quasi g iins DtMniihis prseclpit, proplcr Regnlitii coelorum :

ignis ardesdt {Ibid,, li). Bene dixit, qUaii ignis ar-
descit : quia in b^jusmodi mulieris colh