(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Plinii Secundi quae fertur una cum Gargilii Martialis medicina,"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http : //books . qooqle . com/| 



m 



SfT 



\ 



. ' \ 



X 



i 



i 



/;> 



^ • 



A 



PLINII SECUOT)I 

QUAE FBRTUR 

UNA CUM 

GARGILII MARTIALIS 

MEDICmA. 

NUNC PRIMXJM EDITA 



VAI.ENTINO BOSE. 




i 



XIPSIAE 

IN. AEDIBUS B. G. TEUBNERI 
. . 1876. 



/j 



otjJi/ 


x r /d 




•iia84 






< 




r 


^ 



XJPSIAB TYTIS B. O. TBVBITBBI. 



PLIlSfll SECUNDI lUNIORIS 



DE MEDICINA 



LIBRI TRES. 



Plinii iunioris medicina. 



A, textus gennuinB 
(trium liDrorum) 



B. textus recentior 
(quinque libromm) 



g =» cod. S. Galli 752 (saec. X) 
d = cod. reg. Dresd. D. 186 (s. XII) 
b™ vel b = cod. vet. Albani Torini 
(marg. et text.) 

r ss ed. princ. Rom. 1509 fol. (Medicina 

Plinii), ex qua 
b =* ed. Basil. (A. Torini) 1528 fol. 



De auctore libri et scriptis codicibus uberius tractavi in 
dissertatione : „Ueber die Medicina Plinii^' (Hermes. Zeitschrift 
fiir classische Fhilologie t. VIII p. 18 — 66). ipsos quos nunc 
edo textus praeparavi absolvique a. 1871 et 1872. 

Berolini a. 1874. V. R. 



Incipiunt capitula sequentis libri 
{cod. S, Gall 752 p. 5) 

in Med, Plin. ed. Bani. etBas. 

I Capitis dolori 1,2 

II Pthiriasis et porrigini id est pedu- 

culos in capite 1,4 

ni Ulceribiis in capite manantibus ... 1,5 

ini Alopiciis 1,6 

V Capillis denigrandis 1,7 

VI Auriculis 1,9 

YII Parotidibus id est farciniina qu§ sub 

auribus nascuntur 1,13 

VIII Epiforae id est ad humores oculorum 

infusos 1,14 

VIIII Oculis suffusis sanguine 1,15 

X Naribus 1,26 (26ee25JBa8.) 

XI Destillatione 1,28 

XII Oris vitiis 1,29 

XIII Dentibus 1,36 

XIIU Dentioni in&intium ........ 1,42 

XV Uvae 1,43 

XVI Tussilis et faucibus 1,44 

XVn Angine id est intra fauces farcimina 

quae nascuntur 1,52 

XVIII Lichenis id est inpetigines .... 11,56 

XVim Elefantiaci 11,57 

XX Ulceribus in facie manantibus . . . tb. 

XXI CervicibuB et his qua molienda sunt 1,54 



(23) [ 



— 4 — 

XXII Hameris et lateribus 1,55 

XXIII Pectori 1,57 

XXIin Tussi 1,58 

(24) XXV Sanguinem reicientibus 1,64 

(26) XXVI Vomic^ 111,23 



Capitula libri 11. 

I Pthisicis 1,61 

n Syntexi. percuBsio sanguinia aut fleu- 

mae 1,62 

III Sciaticis 11,45 

IIII Precordiorum dolori 11,15 

V Ventri molKendo 11,23 

VI Ventri sistendo 11,27 

Vn Coleribus 11,25 

Vm Torminibus 11,22 

VIIII Tenesmo 11,24 

X Desyntericis et cyliacis 11,28 

XI Cyliacis tortura vel scomissiones sten- 

tinonim 11,26 et 33 

XII Tineis (11,21 Bas.) 

XTIl Lieni sive spleni (n,18 Bas,) 

Xlin Lumborum dolori ..... dtest (11,36?) 

(\fi) [ ^ Sedis yitiis \ 

l XVI Coli dolori et omnium intesti- > deest 

nomm (XVI De coli dolore d) ' 
(16) XVII Condilomatis collectio sang^inis 

(XVn De vesice dolore d) . . . . 11,31 

(17) XVIII Vesfiicae dolori (XVIII De inconti- 

nenti urin§ d) 11,39 

(18) XVIUI Incontinenti§ urin^ (XIX De condi- 

lomatibus d) . : 11,40 

(19) XX Verendonmi vitiis (XX De veren- 

dorum viciis d) 11,41 

(20) XXI TestibuB et raminibus 11,42 

(21) XXII Inguinibus 11,43 



— o — 

(22) XXUI Ulceribus 11,48 

,aoN f XXIIII Crmibus et tibiis 1 II 49 

l XXV Talorum dolori et tumori. ... 1 

(24) XXVI Pemionibus et vitus pedum .... 11,51 et 50 

(25) XXVII Clavis et callis 11,62 

(26) XXVIII Podagre dolori 111,14 



Capitula libri III. 

I Ad nervos et articulos 111,15 

II Sanguinis ex ulceribus sistendo . . . 111,21 

II [ Ulceribus recentibus et nervis incisis 111,20 
IIII Ad ulcera et ad cancer quod noma 

vocatur 111,22 

V Ad panas quas paniculas nos dicimus 111,27 
VI Ad strumas id est scrofas que nascun- 

tur in gutture 111,29 

VII Ad furunculos 111,32 

VIII Ad carbunculum 111,30 

VIIII Ad ambusta : . . . . IU,36 

X Ad morsum canis rabiosi 111,50 

XI Ad morsum canis non rabiosi .... 111,51 

XII Ad cicatrices quibus color reddi debet 111,46 

Xin Ad frigore exusta 111,37 

Xnil Ad eztrahenda ea qu^ in corpore fixa 

sunt 111,49 

XV Ad quartanas 111,6 

XVI Ad tertianas 111,5 

XVII Ad febres periodicaa 111,3 

XVIU Ad lethargios m,7 

XVnil Ad freneticos qui sensum perdunt et 

qui somnum non capiunt 111,9 

XX Ad cardiacos 111,11 

XXI Ad comitialem morbum 11,58 

XXH Ad hydropicos IU,12 

XXUI Ad morbum regium 11,59 



— 6 — 

XXIIII Ad ignem sacnim 111,34 

XXV Ad ossa fracta 111,48 

XXVI Ad scabiem in,38 

XXVII Ad papulas et pmrigines 111,39 

XXVIII Ad varos 111,41 

XXVIIII Ad vemicas ni,42 

XXX Ad livores et tumores 111,47 

XXXI Ad paraHticos. (in,13 Bas.) 

XXXII Psilotrum. . 111,62 

XXXIII Antidotum contra venena 111,53 

XXX nil Gontra leporem marinum et pastinacam 111,54 

XXXV Gontra murem araneum 111,55 

XXXVI Sphalangium 111,56 

XXXVII Serpentis et hominis morsum ..... 111,57 
XXXVm Contra aspidem ni,58 



Frequenter mihi iu peregrinationibus 

accidit ut aut propter meam aut propter 

meorum infirmitatem varias fraudes medi- 

corum experiscerer, quibusdam yilissima 
5 remedia ingentibus pretiis vendentibus, aliis 

ea quae curare nesciebant cupiditatis causa 

suscipientibus. quosdam vero comperi hoc 

genere grassari ut languores qui paucissimis 

diebus vel etiam horis possent repelli, in 
10 longum tempus extralierent, ut et aegros 

suos diu in reditu haberent saevioresque 

ipsis morbis existerent. quapropter neces- 

sarium mihi visum est ut undique valitu- 

dinis auxilia contraherem et velut breyiario 
15 coUigerem, ut quocumque venissem possem 

eiusmodi insidias vitare et hac fiducia ex 

hoc tempore iter ingredi ut sciam, si quis 

mihi languor inciderit, non facturos illos 

ex me reditum nec taxaturos occasionem. 
20 Ante omnia autem puto in promptu 

habenda quae subito desiderata difficillima 

videntur inventu, sicut oleum vetus. quod PK«. 23,82. 

3. V. medicoruin frandes d, 4 experigcerer gdhi -rirer 
r {Mare.) 5 aliis ea quae c. nesciebant gd(Marc.): aliis eas 
c. (aliSrS c. 5) nescientibns rh. 8 nt om. rh. 9 nt in r&. 
10 protraherent rh (traherent Mmc) \ nt et {Mare^x et gdrh, 
13 nt om. rh(Marc.). 14 contraherem gd (-re Marc,): con- 
etrnere rh. \ breviarinm rh {ia breviaiinm Marc). 16 colli- 
gere rh{Marc.). | nti r6. 16 hninsmodi rh. \ e. vitare in- 
Bidias d. 17 iter rh {Marc.): <m. gd. 18 q. langnor mibi d. 
19 ex me rcditnm gd {Mai^.): ad me aditum rh. \ taxatnros 
gd{Marc.): captdros rh. 22 inventu {Marc.): om. gdrh. 



— 8 — 

si ad manum non fuerit, celerrime lieri 
potest. defervefactum enim vel recentissi- 
mum et odorem et vires vetustissimi prae- 

PUn. 31,67. stat. et si forte curatio exegerit aquam 
marinam quaeri in mediterraneo, soilicitu- 5 
dini locus non erit. bessis sextarii salis 
marini in quattuor sextarios aquae coniectus 
temperatum mare repraesentat, sextarius 
vero salsissimum. si vero plus adiciatur, 
exsuperat sal aquam nec liquari potest. lo 

(al 14,114.) Oxymeli faciemus duobus cyathis mellis 
in sextario aceti resolutis. 
(31,68.) Thalassomeli quemadmodum conficiatur 
dicemus cum ad usum eius venerimus. 
18,72—73. Opus erit aliquando et polenta; quam i5 

sic comparari oportebit. perfusum aqua hor- 
deum nocte una siccatur. deinde in XX 
libris hordei adiciuntur tres librae lini se- 
minis et coliandri selibra^ salis acetabulum 
unum. tunc mane torretur et mola frangitur. 20 
29,128.143. In omnibus curationibus meminerimus 

3 odores g. 6 qnaeri— erit: que in mediterraneo solo 
aat loco non merit (non erit g) gd, quae in m. s. aut loco non 
erit solicitudini caasa tolletur rh, cf. Marc. et si f. c. exe- 
gerit aquam m. in mediterraneo quaeri, soUicitudini locus non 
erit, si ita prospiciatur. 6 be88iB (%) sestarii s. m. gi bessis 
sextarius s. m. (2 (octoni cyathi Plin). sextai*io enim salis 
et semis r (sextario s. et s. li). cf. Marc. duo enim salis sex- 
tarii. 7 coniectus ^, -tos di coniecto rh. 8 Sext^o vero 
salis et semi si plus adic. rh. 11 oximelli g^ oximelle d 
{sic fere semper). ceterum cf. Marc. (addito pulegio et salis 
modico). 12 sextario .1. aceti d (iaceti cod. Lugd. sed 1 linea 
transversa postea ddetwn in verstM initio). 13 Tbalassomelli 
g, TalasB^ melle (sic) d. 14 ad eius usum d. 16 opor- 
tebit g : -tet drh. 17 nocte una gi nocte. l.d. 18 libris gd: libras 
rh (ad XX libras Marc). 19 coliandri g: coriandri drh. | 

0. selibra {Marc, Plin.): c. silibra g, c. seminiB libra una r&, 
c. libra i d. \ acitabulum gd. 20 torretur grh (Marc, Plin.): 
teritur d. 



— 9 — 

iitilissimum esse mel in qiio apes mortuae 

sint. quo uti si continget^ affectandum erit. 

Lanam sucidam aeque meminerimus opti- 29,33. 

mam esse e collo. 
5 lubemur in quibusdam remediis uti cinere 

vel avium vel animalium aliarumque rerum. 

omnia huius generis debebunt cremari in * 

olla nova, addito operculo circumlitoque 

argilla^ in furno ferventi. 
10 Omnibus gargarizationibus calidis utemur. * 
Oportet et pondera medicinalia mensuras- 21,185. 

que nosse. drachma tres scripulos habet. 

drachma pondus est denarii argentei^ obolus 

drachmae pars sexta. cyathus drachmae x, 
15 acetabulum drachmae xv, cocleare drachma 

dimidia; mina drachmae c. sextarius medi- 

cinalis habet uncias x. 

Haec sunt fere quae in universitatem obser- 

vanda sunt. nunc singulis membris sua reme- 
20 dia applicabimus. procedente opusculo ter- 

tianis quartanis et huiusmodi malis quemad- 

modum occurratur, sicut in notitiam nostram 

venit, tractabimus. incipiemus ergo a capite. 

1 ntilis8imumr5 (Plin.): utile d, utillimum (stc) ^f. 2 sunt 
gdrb. \ quo grh: quod d, \ contingit effectubsiBBimum erit, ad 
laiiain succic^dajn. Aeque etc. rh. 3 optimam esse collo^e^ 
{ef. Marc), optimum esse coUyrio r (o. e. uti coUyrio b). 
5 iubemur g: iubemus d (iubebimus rb). 7 h. generis g: 

hniusmodi d (huiusmodi generis rb). \ debebunt grb: debent d. 
8 circumlitoque gdr: crrcumlinitaque b (cf. Garg. c. 41). 9 in — 
ferventi gd {cf. Marc.): om. rb. 12 nosse gd: nosce r (nosci b). 
I dragma gd {item in seqq.) \ post babet haec infert r&: In alio 
codice medicinali (c. de arte medica b) legi ita. Dracbma 
est pondus etc, 14 sexta grb: tercia (ex iii. pro vi.) d. 
14 — 16 drachmae (dragme g)grb: dragmas d. 15 acitabulum gd. 
j dragmam dimidiam (^. 16 dragm d. sextarius — x: haec 
aliunde. praeterea addit rb : hemina dracbmas. v. 18universi- 
tatem (-te) g:-iedrb. 21 et quartanis drb. 23 incipiemus £rgo 
(igiturcQ acapite^e^: orsi acapite eiusque malisr& {eoc Plin.26,lS2). 



Liber primus. 

I. Capitis dolori. 

20,45. Capitis dolor levatur si de porri sectivi 

suco coclearia duo et ununi mellis permixta 

<ituro dormitum)> infundantur vel in nares 

20,69. vel in auriculas. veteres dolores et verti- 

gines betae nigrae suco temporibus inlinito 5 

20,73. emendantur. in dolore utilissimum est caput 

ungui suco intibi <(cum rosacio et aceto. 

<20,l2i> ocimum^ cum rosacio aut myrtino aut aceto 

20,135. fronti imponitur. ruta ex vino bibitur, et 

tritae sucus instillatur capiti cum aceto aut lo 
20,152. rosacio. corona de puleio prodest imposita. 
* (Marc. p. 36.) poUinem siliginis admixto ovi albo, simul 

et quiddam salis albi conspergi oportet 
frontique inlini^ et super fascia pedalis alli- 
20,190. getur. anesum ita uti de horto sublatum est ir> 

tit. De capitis dolore p, Ad capitiB dolorem d, 2 mellis 
gh: melli d, | permizta infundantnr (cf. Marc.): permixtom 
infnndatnr {sic) gdh, B <itnro dormitnm> ciddendum esse 

docet Marc, \ vel. 1. in nares. vel alterum in aur. d {fum g), 
5 inlinito ^, illinito d, 6 utiliBsimum grh: ntile d, 7 in- 
tibi g: intubi dh, \ verba tmcis inclasa addidi propter Marc. 
p. 36. I rosacio {et sic semper) gx -ceo dh, \ aut (cum d) aceto i,g: 
aut acetum i. rh, 10 cum aceto t aut rosacea corona de 
pulegio, prodest imp. h (propter r, uhi sic cum aceto aut ro- 
saceo. rosacea etiam corona et de puleio p. i. sed, cf, Flin,) 
12 pollinem grh: -ne d, \ siligineB g. \ simul et q. grh: simul 
q. ^. 13 conspargi gh. 14 fasda (facia d) pedalia (pe- 
dali h) alligetnr gd (fasciam pedalem alligas r), 15 anesnm 
Pl. {Dioac.): anetum gdrh et Marc. \ ita p; om, drh. 



— 11 — 

decoquitur ex oleo^ et suco eius dolor ung- 

uitur. serpyllum decoctum in aceto inlinitur 20,246. 

fronti et temporibus. et si difficilis somnus 23,85. 

sit; amygdalino oleo caput perungui oportet. 
5 tempora in dolore alio elixo inlinuntur. nu- 20,64. 23,132. 

cleorum persici farina cum melle et aceto 

capiti inlinitur. nuclei amygdalini triti fronti 23,144. 

utiliter imponuntur, etiam in fcbre. bacae 23,156. 

lauri impari numero in oleo contritae ca- 
10 piti instUlantur. si a sole doleat, cupressi 24,15. 

folia contrita cum polenta imponuntur. he- 24,75. 

derae folia mollissima quaeque trita cum 

aceto et rosacio adversum omnem dolorem 

fronti inlinuntur. herba quae in capite 24,170. 
ir« statuae nascitur collecta in alicuius vestis 

panno et lino rufo inligata confestim dolo- 

rem sedat. panacis radix in oleo conteritur 25,134. 

ct caput perunguitur. veratrum* in rosacio 25,139. 

decoctum et contritum capiti instillatur. 
20 peucedano ex oleo et aceto trito hemicraniae ih. 

unguntur. ossa de capite vulturis sub collo 29,112. 

alligari prodest. gallinaceus pullus inclusus 29,113. 

abstinetur nocte ac die^ sed et is qui languet, 

deinde eius galiinacei vel plumae vel crista 
25 alligatur coUo dolentis. surculus ex nido tb. 

milvi pulvino subditur nesciente aegro. mu- ih. 

2 serpuUum g (-pilium d). 4 perangi d, penmgueri g. 
5 alio g: allio d (et sic semper). \ inlinuntur g (inliniuntur rb): 
illiniunt d. \ nucaleornm g. 6 melle (s»c et Marc.): oleo Pl. 
7 nuculei g^ 14 illiniuntur drb. 18 veratrum gd: vere- 
trum rb. cf. Torin. in marg. 19 c. distillatur g. 

20 peucedano (Pl.): Bucedano gdb (piganum... emigraneae 
illigas dlio loco r. unde b"*). \ emigrania unguntur (ungunt d) 
gd, hemicraniae inungantur b. 23 abstinetur g {Marc, cf. Pl.): 
abstineat d, abstinet rb. \ ac: et g. 24 crista alligatur gd: 
eristae aUigantur rb (Ph), pluma vel crista alligatur Marc. 
25 dolen tis grb et Marc: patieniis d. 26 nescienti gb, 
mnrinarum (PZ.): murenarum gdrb {Marc.) 



— 12 — 

rinarum pellium cinis ex aceto fronti iu- 

29,114. linitur. cocleae matutino se pascenti caput 

harundine praeciditur et in linteolo licio 

ib. alligatur coUoque suspenditur. fracto capiti 

tela araneae imposita ex oleo et aceto, non 5 

28,166. recedit nisi sanet dolorem. aqua pota quae 

superfuit de bovis aut asini potione reme- 

ib, diat si ter potetur. cervini cornus cinis 

inlitus ex aceto et rosacio prodest. 

n. Pthiriasi et porriglni. 

Pthiriasis porriginesque plerumque in lo 

perniciem solent convertere. quibus suc- 

20,102. currendum est. perunguntur itaque bul- 

t&. bis tritis ex vino. item sulphure ex vino. 

24,18. 2a,53. item per se ex cedro inlinuntur. alium cum 

24,188. aceto et nitro tritum infricatur. farina feni i5 

graeci cum vino et nitro porriginem purgat, 

24,185. 25,133. et furfures ex aceto. idem praestat radix 

veratri in oleo decocta trita sufifusaque. 
25,136. hysopum ex oleo tritum et instillatum ca- 
29,47. piti pthiriasi medetur et pruritibus. - ova 20 

2 cocleae : coctae codd, PUn. {emend. Harduin.) (matntinum 
rorem pascenti Marc, e conied. editoris?). 3 haradine g, 
arundine db. 5 arane^ gd: aranea rb, -nei Marc. (PZ.) | ex 
aceto et oleo d. 7 superfoit de potione grb: superfiuit bobus 
aut asinis. potione d {cf, Marc. p. 35 ^reliquias bovis po- 
tantis". Th. Prisc. iv p. Sl^). \ remediat gd: remedeatur b 
(remedia prestat r). 8 si ter potetur grb: om. d. 9 etgdrb: 
aut Pl. tit. De ptiriasi et porrigine id. e. peduculis in ca- 
pite g, Ad thiriasos et prurigines d (porrigines r et Marc). 

10 Ptbiriasis et porrigines g, Tyriasi et prurigines d (pthiriasi 
et porrigini b), Ad p^riam (ptyrias id, in tit, cap.) et porri- 
gines et pruritus r (Pityriasin et porrigenes capitis quae pl. 
etc Marc). quae (qu§ g, que d)rb (quae se r cf. M). 1 1 quibus g d : 
summa cuza r, sic & (se conveitunt nisi occurratxu: M.) 
12 itaque gd: <m. rb. 14 ex cedro: cedria M. \ illiniuntur db. 

15 feni graeci {Pl.): feniculi gdrb {M). 16 porriginem g 
(porri^nes p. r, porrigines expurgat M): pruriginem d. 
19capiti^(2:capiti8r&. 20 ptiriasi d: pthiriasis^. | proritibus </. 



— 13 — 

ex vino et oleo cyprino et cedria pniritus 
scabiemque tollunt. ponrigines discutiuntur 29,111. 
felic ovilio inlito cum creta cimolia donec 
inarescat. lendes et alia capitis tetra ani- 31,65. 
5 malia quae nocent lotione aquae marinae 
necantur. item si inlinatur samia terra cum 31,117. 
nitro et olco. nitrum alumini mixtum ca- 31,122. 
piti infrictum porrigines tollit. 

m. Uloeribus in oapite manantibus. 

Ulcera in capite manantia tamquam 
10 proprio morbo praecipue infantibus nascun- 

tur, sed et viros et mulieres cum ceperint 

graviter infestant. quae fota urina tauri 28,164. 

efficacissime sanantur. vituiino felle cum ib. 

aceto tepefacto inlinuntur. sevum vituli 28,165. 

15 cum saie utiiissimum est. testarum muricum 32,68. 

purpurarumvc cinere ex melle inlinuntur. 

ciiium cum sua reste comburitur cinisque 20,51. 

eius ex oleo imponitur. menta trita et 20,148. 

apposita siccat. oleum amygdalinum cum 23,85. 

20 vino expurgat. galbanum inlinitur ex melle. 24,21. 

folia rubi in quo mora nascuntur contrita 24,118. 

1 Tino et om. d. \ cedria {rM, Pl.): cedro gdb (eliza 
ctdd. b). 2 porrigines grb^ (-P^.)' pmrigines db (M). 
S creta: terra b^\ 4 inarescat sc. ca^nt [Pl.) \ lendes db: 
lindites ^, lintides b^. \ a. tetra animalia capitis d. 6 illi- 
niatnr d (illinatnr b). 8 infrictnm gb: infricatnm d. \ porri- 
gines gr (PL): pmrigines d (M). tit, De nlceribns i. c. 

manantibns </, Ad nlcera i. c. manantia d. 10 proprio morbo 
gd: proprins morbns rb (M) \ in infantibns b (solua). 
11 cnm gd: si rb. | ceperint (d): coeperint grb, 12 fota 
nrina tanri gdb"^(Pl.): felle tanrino rb (M). 14 post illi- 

niontnr (sic) ex c, 1 hixec repetit d: Item prurigines discutinntnr 
felle ovillo illito cum creta cimolia donec inarescat. 16 m. 
vel pnrpurarum rM (muricumve purpurarum b). 17 reste 
gd(Pl.): yeste rb(M), 18 contnta rb. 20 c. vino mixtum 
rb(M, non Plin.) \ ex: cum rb(Pl.). 21 nascitur d. 



— 14 — 

34,121. impoDuntur. misy tritum cum viiio iii lana 
20,224. superponitur. malva macerata in urina 
humana et trita imposita vaide desiccat. 
* {Marc, p, 40.) Omnia autem capitis ulcera cum pur- 

gata sunt iucundissime ad cicatricem per- 5 
ducuntur hoc ceroto. spumae argenti tunsae 
et cribratae selibra, cerussae libra una te- 
runtur, et cerae albae e libra olei rosacii 
remittuntur et refrigerantiu', deinde raditur 
et miscetur cum spuma et cerussa, adi- lo 
ciuntur ovorum quattuor lutea cruda. prodest 
et resinae pituinae libra mixta cum cerae 
albae selibra et in oleo decocta, ita ut in 
acopi modo perunguatur pistillo mixtum. 

IV. Alopeciis. 

{yiarc. p. 46.) Alopeciae magnam foeditatem alTerunt is 

et propter hoc servorum pretia diminuuntur. 

itaque necessarium est eas quoque emen- 

29,109. dare. quae celerrime complentur pellium 

1 misum d, mysum gb (om. a). 2 macerata db***: erra- 
tica rb (M) 3 desiccat gb: siccat d. 4 Omuia. k. capi- 
tis d. tibi mdle k est pro anglosaxonico vocis autem — sic 
Mwc, cwm g — com.pendio^ quod non inteUexit scriptor codicis, 
omisit Torinus (6) cum r. cf. praef. ad Vitruvium metm p. vi 
not. 5 cicatricem (jrtl: -cesr&CM) | perducunturhocceroto^&: 
ducit. Hoc ceroto d (perducit hoc cerotum r, perducuntur sic 
Marc.) 7 selibra Mi libra {sine num. gd, libra una rb). 
8 cere (-r§ g) albe libra gd {addidi e). haec sic habet r (unde b) : 
et c. a. tantundem ex olei rosati libra una remittis et dimittis 
refrigerare {al, M). rosei d. 11 — 14 prodest — mixtum gd et b"* 
{nisi quod hic cum cerae albo libra, deinde ocopi legit Tor,): 
It^ resinae pictumae librae sex. c§rae albae unciae sex in 
oleo decoquuntur ita ut pistillo misceantur et ocopi modo 
pungantur r {unde b). 12 cere albe selibra <; , c. a. si libra d. 
tit, De alopiciis g^ De allopiciis curandis d, 15 Alo- 
picie r/, AUopicie d, 16 hoc gd: hanc rb, 17 itaque om,rb 
(necessariumque r). 18 complentur gd (explet Pl.): 

emendantur rb {Marc, p, 46). 



— 15 — 

viperinariim ciuere sparso. uasturtiiim cum 20,129. 

siuape tritum impositum emeudat. cydouea 23,101. 

cocta ex viuo et cum cera trita iulita ca- 

pillos res4ituunt. roboris pilulae cum adipe 24,13. 

5 ursina tritae emeudant. glaudis faginae cinis 24,14. * 

cum melle et oleo cyprio iulinitur. cinis 29,106. 

ungularum muii vel mulae ex oleo myrteo, ib. 

cinis murium impressus, cinis erinacei re- 29,107. 

cens cum pice liquida. gallinacei recens 29,109. 

10 Omum inlinitur, sandaraca ex aceto. flu- 34,177.(28,166.) 

entem capillum continet leporinus cinis cum * 

oleo myrteo. fel taurinum .cum aegyptio 28,166. 

dlumine tepefactum inlinitur. 

V. Capillis denigrandis. 

Potest videri supervacuum inter remedia 
15 corporis ponere ea quae ad decorem perti- 

nent. sed quosdam pudet aut ipsos rubeos 

essC; aut intantum luxuriae indulgent ut 

deliciae eorum inter se dissentiant volen- 

tium in pueris rufos capillos, in viris re- 
20 cusantium. 

1 viperinarum Pl., viperarum rb (M): vulpinaram gdb*^. 
2 sinape gd: sinapi rb. 2 — 5 cydonia — emendant om. d. 

2 cydonea g: cydonia b (citoma r). 3 cum om. g. \ et 
illita db. 5 ursina g: -no db(Pl.) 6 oleo cyprino (sic d, 
cypreo g, cedrino rb) om. Pl. {Marc). perHnet sc. ad loc. seq. 
ex Pl. 29,106 de fimo peetAdis: .fimi nihilominus pecudis cinis 
ung. etc. r, quetn om. gd {M, ubi inlinitur cinis migularum...). 

7 muli vel mulae g {Marc, Pl.)i mule vel muli drb. \ myrteo g 
(P/.): mirtino d, myrtino rb. 8 muricum spaorsus rb. haec 
post herinacei cin. habet d. \ erinacii g, herinacei d. 9 galli- 
narom Pl. (-nacii g). \ recens om, rb, 10 fimum g {Pl.)i 
fimus drb. \ in(l)luiitur^e2: illitus repletr& {ex Pl.). \ fluentes 
capilloB contegit rb. hic male distinguendo erravit epitomaior, 
cf. Plin, 28,166 {item male coniungendo libraritis ^i scr. San- 
daraca . . . continet. Leporis . . .). 11 leporinus r b {Pl.) : leporis^c^. 

tit. De capillis denigrandis g, Ad capillos denigrandos d, 
16 8. pudet quosdam d. 18 intersedisse sentiant d, | volentumc^. 



— 16 — 

Qiiemadinodum denigrentur monstrabi- 
29,109. miis. ovum corvinum in aeneo vase permi- 
scetur, deinde raso capite in umbra in- 
linitur. habere debet in ore oleum is qui 
curabitur donec siccescat ovum, ne ei r, 
dentes denigrescant. quarto die abluitur. 

32,68. sexlarius sanguisugarum in duobus sextariis 
aceti diebus XL maceratur ex oleo tritus, 
deraso capiti in umbra inlinitur. dum sicce- 
scat, sicut superius praediximus, in ore lo 
22,153. oleum tenendum est. siliquae ervi prius 
quam exarescant numero L cum suis foliis 
et caulibus conteruntur et capiti raso in- 

24,15. linuntur. folia cupressi trita ex aceto effi- 

24,26. ciunt ut capilli' nigri renascantur. spondylio is 
peruncti crispi fiunt. 

Operae pretium est is qui erubescunl 
senes videri succurrere et si canos suos 
inficere volunt, tamquam annos detracturi 

30,134 sint hoc nomine aetati, vermium terre- 20 
norum cinerem adiciant in oleo qiio caput 
perunguant. 

VI. Auriculis. 

Proxima mihi videtur cura aurium, quae 
acutissimum dolorem inferunt simul ut passae 

2 aereo Pl. j oleo permiscetur rh. cf. Pl, {K). 3 capite 
grh: capiti d (et g*^). 5 siccescat grh: siccetur d. 6 ni- 
grescant rh. \ abluator rh. 7 sanguissugaruni gd. \ duo- 
bus g: II d. 8 xl gdrh: {et Marc.): lx Pl. 9 capiti gdh: 
capite r. | siccescat grh: siccatur d. 10 pdiximus grh: 
diximus d. 11 ervi gd {Pl.): erucae rh, erutae h^. | prins- 
quam — l om. rh. 12 numero l om. Pl. et Marc. 13 con- 
terentur r2>. | capiti ^c25: capite r. | rasoom. ^. | iUininntur^ 
(-nientur rh), 15 spondilio d (spodilio rh): spondilo g. 
17 is <2: his grh. 18 senes esse rh. \ si: sic g. 21 adi- 
ciunt rh. in oleo — perungatur (mi. rh. 22 perunguant gz 
'gatur d, 23 De auriculis /7, Ad amiculas d. 



— 17 — 

sunt vel minimam oifensam. scio certe qiios- 

dam medicos hiiius curationis sibi summam 

scientiam vindicasse et magnas mercedes 

poposcisse cum adversus morbos aurium 
5 unum aut alterum nossent remedium. nos 

multa proferimus, ut cum res exegerit possi- 

mus uti, cum ex is aliqua occurrerint. 

Gari excellentis cyathus, aceti cyathus, 32,78. 

unus meUis cyathus et dimidius:. in calice 
10 novo sensim decoquitur, spuma subinde 

penna toliitur, et cum spuma resederit, 

removetur et ex eo tepidum infunditur. 

ad onmes infusiones auriculae conchyliata 32,77. 

lana obturandae sunt. ranarum adeps re- 32,78. 
15 missus instillatus dolorem statim tollit. si 

tument aures suco coliandri mitigandae sunt 

prius. sucus hederae tepidus cum vino in- 24,77. 

stillatur. mel cum rosacio inditur. mel cum 22,108. 

rosacio et manna turis ad instar coclearii * 
20 adiciuntur. hoc et vulnera sanat et umores 

exsiccat. parum audientes utiliter acetum 23,59. 

gargarizant. auricularum fracturis medentur 20,104. 

bulbi triti et appositi et quinto die soluti. 

foliorum rubi in quo mora nascuntur sucus 24,119. 
35 tepidus instillatur. fel pecudis cum melle 29,133. 

aures purgat. canini lactis instillatio sedat i&. 

3 vendicasse drb, 6 exierit (sic) g, 1 h d: Yns grh. 
8 cyatii g, ci[t]atu8 d, cyathus i rb. 9 (cyatus) unus </, i drb, 
coniunxi cum seq. 10 subinde ats prima (prima 6*") penna 
tollitur {sic cdia lectione in ipso textu adiecta) r. 11 re- 

cesserit rb. 12 removetur (sc. ab igne, ut M. p. 75 sup.)i 

renovetur d {pm. Marc.p. 75 med. eadem al.p. 77. 82). 13 con- 
chiliata d, conquiliata g (sed mox conqniliata rb), 16coIian- 
dri gz coriandri drb. \ sunt. Prius dy sunt, sed prius rb. 
17 cum oleo Pl. 18 mel c. r. i. m. c. r. et manna grb {nisi 
quod melque rb)i mel rosaceum et manna {sic eiectis quae male 
repetita viderentur) d. 19 cocleari d. 20 humores grb: 
tumores d. 23 pulbi g. \ v. die d. 

Plinii ianioris mediciQa. 2 



— 18 — 

ib. dolorem. gravitatem aurium adeps remissus 
cum absinthio trito, cum oleo infusus emen- 

29.134. dat. murium cinis cum melle instillatus 
ib, inliibet dolorem. si aliquod animal intravit 

praecipuum est remedium murium fel aceto 5 
tb, dilutum instillare. si aqua fugiat; adeps 
anserinus cum cepae suco inlinitur. de- 
plorata autem aurium vitia sic sanantur. 

29.135. gliri detrahitur peliis et intestina eiusdem 
decoquuntur in vase novo cum mellis he- lo 
minis tribus usque ad tertias atque ita ad- 
servatur, et cum opus est strigle medica- 

tb. mentum tepefactum infunditur. valde lau- 

dantur et terreni vermes cum anseris adipe 

29,137. cocti et instillati. verberatis auribus cocleae, i5 

quae in usu sunt cibi^ apponuntur tritae 

ib, cum mirra et ture. cocleae minutae latae 

ib. tritae fracturis aurium inlinuntur. senectus 

serpentis ferventi testa usta et contrita in- 

stillatur ex oleo rosacio contra aurium vitia 20 

omnia sed praecipue graveolentiam, et si 

purulentae sint aures melius ex aceto et 

felle caprino vel bubulino. haec senectus 

29,139. post annum vires non habet. membranae 

ex ventre galHnaceo quae proiciuntur ex 25 
vino tritae^ et adeps gallinarum tepefacta 
29,139—140. infunduntur. blattae sine capite et pedibus 

4 intravit grbi -verit d. 5 fel om, d. 6 fdgiat et 
adipe anserino gdi intraverit adeps anserinus rb (P?.). 
9 Cliri g. \ detrahetnr gd. 10 cmn m. heminis (eminis ^(2) 
tribus («c et Marc.p. 82 inf.): cum melle Pl. 12 stnglf (e) gdz 
strigili rb {M, FL). 14 acupe anseris d. 17 lat§ a: lacted, 
et late (laje b) rb {Pl.). 20 contra aurium rb (Pl.): con- 

trita (cTTa g) gd. 21 grave olentia d, grave olentia r. 
23 vel Pl: et gdrb. | bubalino d, bubulo rb (Pl.). 24 Mem- 
brana g. 26 tritae rb (Pl.): trita gd. \ et adeps (Pl. cf. 
Marc. p. 81) s et adipe gdrb. | tepefacta gd: -tae rb. 
27 Blitte d. 



— 19 — 

et aUs tritae in linteolo contusis auribus 

imponuntur. nitrum ex vino liquatum pu- 31,117. 

rulentis auribus medetur. sonitus et tinni- t&. 

tus discutit nitrum tritum et siccum in- 
5 sparsum ... ex rosacio tepido et auribus * 

inmissum. purulentis auribus infunditur 28,173. 

fel tauri ciun porri sectivi suco. si gravi- 28,174. 

tas sit aurium^ eodem felle cum lacte mu- 

liebri perluendae sunt. equini iimi cinis ib, 
10 cum rosacio instillatur. sevum vituli cum 28,175. 

adipe anseris et ocimi suco^ fel taurinum 28,176. 

vel caprinum cum rosacio tepido auribus 

inditur. onmibus quae inmittuntur tepidis 28,174. 

utendum est. urina apri tepida infunditur: 28,173. 
15 ad hos usus servatur in vitreo vase. si 28,60. 

aqua intraverit in auriculam dextram, si- 

nistro pede desultare oportet capite in 

dextrum humerum inclinato, si in sinistram, 

ex diverso. si quod animal intraverit et 28,37. 
20 inspuatur in aurem, exire creditur. 

Vn. Farotidibus. 

Raro medici parotidibus curationem non 
devocant ad scalpellum; cum et reprimi 

1 trite in lintheolo d (Pl): trit§ inlit§ in linteolo g, trita^ 
et illitae linteolo rb (inlita.e itaque ex &upl. Uct, natim sua 
coniectma eiecit cQ. 4 insparsnm ex g (sparsom r&): exiuressnm 
ex d, vn loco corrupto lacwnam significavi, 5 tepidn d. \ 
et in auribns gd (in om, rb). 6 pmrulentis d, 7 gravida d, 
9 perlnendae grb (PL): perliniende d. 11 occimi d, 13 in- 
dihir grb: instillatnr d, 17 desultare grb: dissultare d 

(exBultare Ph) \ in dextro humero d, 18 si in sinistram: 
Si sinistram (-tra dr) drby Sinistra (om, si) g, 19 et grb: 
om, d. tit, De parotidibus id est farcimina qu§ sub auribus 
xiascuntur g , Ad parotidas id est farcimina d, 21 parotidibus 
gd: -tidum rb. 22 ad scalpellum gdb"^: a scalpello rb, 
cum et ^: et cum d, cum {om. et) rb, 

2* 



— 20 — 

possint et si res exegerit aperiri molliori 
20,96. curatione. reprimit eas radicis brassicae 
22,154. cinis cum melle iniitus. lupini ex aceto 
* {Marc. p. lOT. cocti tritique discutiunt. vitium cinis cum 
cf. 23,6.) ^.gra et resina paribus ppnderibus impo- 5 
32,78. sita desiccant. apponitur muricum testa- 
rum cinis cum melle vel conchyliorum ex 
32,88. mulso. sepiae ossa cum axungia vetere 
20,249. tusa medentur. lini semen tusum cum 
23,122. melle mixtum mitigat. ficus siccae decoctae lo 
29,143. ex vino tritae adhibentur. comprimit eas 
fimus columbinus cum farina hordeacea ex 
ib, melle. noctuae cerebrum vel iecur cum 
oleo tepido infunditur auriculae a parotide. 
t&. multipedae cum resinae parte tertia in- i5 
35,195. Ununtur. creta cimolia ex aceto siccat. 
25,164. plantago cum axungia vetere persanat. 
28,177. ursinus adeps conteritur cum sevi tau- 
ih. rini pari pondere et cerae. fimo caprae 
* cum axungia inlinuntur. caput viperae in 20 
{Marc. p. 108 linteolo involutum et faucibus alligatum 
*♦*/•) sanat. 



1 ezigerit g. exigat adaperiri rb. | moliiori curatione 
(ratione r) gd: colliri ratione h (curatione 6"*). 2 radicom rb. 

3 illitos r&2 iilinitus d. 4 decocti rb. | tritiqae g: et triti 
drb. J discutmnt. Vitium (Viciamm d) cinis cum cera gd: 
diBCutinnt vitium. et item cinis cnm creta cymolia r (unde b). 

5 pari pondere exiccatr^. 7 cum condito ex molso b^{8ol.). 
I conciliorum g, conchiiiorum d. 8 mulsa rb. 9 contu(n)8a 
rb (Pl.) 10 ficus sicca et vino cocta et trita adiuvat rb. 
14 tepidum d. \ a parotide Pl.: parotidi g, parotide (od seq. 
trahit d) db, 15 multiped§ g: -des d. multipeda (P7.) . ^ . iUi- 
niturr&.| re8inar&. 16cymolia^. { exaceto8iccat^e25*": exiccatr&. 

18 sevi taurini gb [Pl.): sevo taurino d. sevo taurino et 
cera p. p. simiiibusr. 19 et cer§ g: et cera dr, om. b. | fimo 
gd: et fimus rb. 20 inlinuntm: g: illiniuntiir d^ illinitur b 
(illituB r). 22 cf. Marc. l. c. (tolles optime sanat). 



— 21 — 

Vm. Epiforae. 

Cocleae slne putamine tritae inlitae « 

fronti cum turis poUine yalidissime prosunt. 

tumores oculorum sedat mulsum tepidum 31,126. 

in penicillo super impositum. corticis se- 32,71. 
5 piae farina in epifora ex lacte mulieris 

circumlinitur. caro peponis mirifice refri- 20,11 ((w».r 6) 

gerat. alba beta trita fronti imponitur. 20,70. 

eundem eflTectum habent bulbi triti oculis 20,103. 

impositi. apio viridi trito cum pane oculi 20,112. 

10 tegimtur. ocimo ex vino optimo trito cir- 20,121. 

cumlinuntur. ruta cum polenta contrita et 20,136. 

imposita lenit dolorem. aneti radix in vino 20,196. 

trita inlinitur. papaveris cauliculus vel 20,209. 

siccus vel viridis cum suo fructu tritus 

15 imponitur. lini semen cum ture ex aqua 20,249. 

tusum circumlinitur. siliginis grana in ferro 22,119. 

tosta et ex vino trita circumlinuntur. item 22,142. 

lenticula cum cydoneis cocta et una trita 

adhibetur. lentisci tenera folia contrita et 24,42. 

20 fronti imposita epiforam suspendunt. man- 26,147, 

dragorae radices tusae cum rosacio ex vino 

tritae circumligatae epiforam sanant et do- 

iit De epifor^ id e ad humores oouloru infnsos g, Ad epi- 
phoras d. 1 inhiae fronti g: fronti illitae b, illit§ (om. fronti) d, 
4 in om^ b (non r). | panniculo b^, \ super oculos imp. rb. 

5 epiphoris rb Qioc ad tumorem oc. et ruborem est sec. Pl.), 

6 m. oculus (-lis b) circumlinitur r. _10 ocimum — tritum oculis 
circnmlinitur rb. 11 cum gd (Pl-): in r&. | contrita grb: 
trita d. 12 ia gd: ex rb {Pl). 13 caliculus g. \ cauli- 
culus . . . cum 8. fructu: caput Pl. \ cauliculi sicci — triti impo- 
nuntur rb. 16 in ferro tosta: combusta Pl, 17 tosta ei 
ez yino rb: tostata ex vino ^, tosta et vino d, 18 cydoneis^, 
cidoneis d (-niis &"»): cothoniis rb (P2.). | et una (unfi» g^) grb: 
et vino d. 19 adhibetur: adhibentur (sic) gd^ adiuvat rb. \ 
teneri d. 20 epiphoras rb, cf, Plin, ociilis inflammatis in- 
linuntnr. 22 et circumligatae d. \ epiphoras rb, \ e. s. ac 
circumligatae dolorem illico sedant b (m. radix tunsa c. r. et ex 
V. trita epiforas sanat et toUit dolorem r). 



— 22 — 

25,153. lorem statim sedant. folia cicutae trita et 

ita fronti imposita epiforam et tumorem et 

dolorem tollunt. anacoUema hoc modo fieri 

29,39. solet: lana non curata cum albo ovi et 

tb. turis polline fronti applicatur. ovi album 5 

oculis infusum epiforas sedat et uredines 

29,42. mitigat et refrigerationem praestat. lutea 

OYorum ex rosacio et muiso in iana super 

28,169. oculos imponuntur. caseo moUi caprino ex 

aqiia ferventi imposito epiforae sedantur. lo 
28,172. fimus caprinus ex melle oculis inlinitur. 
ib, vulpinam linguam habentem in armilla lip|>i- 
turum negant. 



Vnn. OouJis suffusis sanguine. 

29,126. Sanguis instillatur columbae vel palumbi 
ib. vel perdicis vel turturis. superimponi de- i5 
bet splenium ex melle coctum lanaque 
20,142. sucida ex oleo aut vino. radix rutae inlita 
(om. br) emendat. 



1 trit^ ita g. 2 ita om. rb. \ epiphoras et dolorem et ta- 
morem rb. 3 anacoUima gd. 4 noa corata g: inciirata d 
{i. e. radical& nion curata Pl.), carminata rb, carpicata (sic) 5*». 

6 sedat db: corat b^ (r). | uridines g. 7 refrigeratione gz 
-nea drb, \ post praestat guo^ seq. in b (Ut autem oioatricos 
de oculis tollas etc. addita ^nt ex r, ut et antea qttaedam ah 
initio capiiuli et post epif. suspendunt). 8 ex: cum rb (PL). 
10 et ferventi aqua supposito rb (imposito &*»). 11 ex.gd{Pl.yz 
cum rb. 12 lipturam (mc) g, tit. Ad oculos suffusos sanguined. 

14 Saugfuis instillatus colnmbe (columbe inst. dy distUlatus 
columbae b^). vel palumbi v. p. v. t. s. debet gdb^ (aiiter n 
Sangids oolumbinus instillatur. Perdicis vero et turturia super- 
imponi debet. Lana succida ex oleo et vino. rd. om., tmde b), 
I instillatur: -tus gd {qui et ipsi praecedenttbus mdle coniungt$nt 
super imponi debet). 16 Splen . . . coctus gd. 17 aut ^: et c2 
(oc Pl.), I et radix g. | inlitae g. 



— 23 — 

X. NaribUB. 

Plerumque evenit ut ex naribus is mo- {Serib, Larg. 
dus sanguinis profluat qui nisi reprimatur 46) 
afferat mortem, neque aliter exiliat quam 
soiet e vena percussa erumpere. occur- 
5 rendum est itaque velocissimo periculo et 
magno impetu et subito saevienti. in hoc 20,44. 
igitur casu porro sectivo trito nares obtu- 
rantur. ruta trita aeque reprimit naribus 20,137. 
indita. eodem modo et radice urticae uten- 22,32. 
10 diun est. <[sucus urticae fronti inlinitur.^ 22,36. 
lana sucida <[in nares coicitur^ cum oleo 29,31. 
rosacio et auriculae lana sucida spisse obtu- 
rantur^ et ila sanguis continetur. coagulum 30,112. 
agninum mirilice facit ex aqua subactum 
15 et infusum. adeps anserinus cum butyri ib, 
pari pondere ingeritur pastiHis. prosunt ih, 
cocleae contritae et fronti inlitae. 

Graveolentiae narium sic subvenitur. 
sucus hederae infunditur. aristolochiae cum 24,76. 25,165. 

• 

tit, De naribus ^, Ad nares d, 1 Ab hoc inde capitulo 
lectiones ed, Bo. (r) cum „codice vetttsto" in ed. Bas. (f>) con- 
fusas omisi, adnotavi ea tantum quae ad ipswm textum con- 
stituendum facerent, 2sangiiinis grb {cf. Marc. p, 83): om, d. 
3 afferat g: affert db. \ exiliat gb: exilit d, 7 casu gb: 
periculo d. | trito gb: om, d. \ (porri sectiyi naribus oppo- 
nuntur bm = r), 8 in naribus gd, in manibus b. ex noc 
loco ita corrigendus Plinii textus: sic et sanguinem sistit 
interiorem naribus indita {ubi male nunc et narium indita). 
cf. 22, 32. 10 sucus urticae etc. haec aupplevi ex r {coll, 
Marc. p. 85), ubi sic: Itemque succus urticae fronti illinitur, 
et lana succida in nares coniicitur cum rosaceo et auriculae 
lana succida obturentur. nam mutila haec et corrupta sic habet 
cod. d: Semen urtice cum lana succida (sequitur cdbum dmrum 
fere vel trium verborum) cum oleo rosaceo. et auricule lana 
succida sp. obt. magis etiam g, ubi sic: semen urtice cum lana 
sucida spissae obturantur. 13 Quagulum g. 14 subactum d (r, 
Uem Marc. p.86): subductum Pl. 1 5 butyri g b : butiro d. 1 6 i. pas- 
tellis^^^&^pistillisinditurrd"»). 18 Graviolentied. 19(h.)colatu8 
add. r {Apul. 98,5). arist. 8C, sucub. aristolocif g, -logie d. 



— 24 — 

26,175. cypero. dracontii semen cum melie pari 

pondere naribus inditur. lioc etiam si 

30,31. carcinomata sint emendat. dicitur prodesse 

qui hoc malo vexabitur ut osculetur nares 

mularum. 5 

XI. Destillationi. 

(32,66) <m. r, Cinis testarum ostrearum in cibo pane 

20,49. colligitur in modum salis. porri capitati 

* om. r, folia cruda sine pane eduntur. caninum ' 

{Marc. p. 87) corrigium numquam unctum cuilibet digito 

32,64. in manu circumligatur. ostreae cum sua lo 

testa ita ut electae sunt in carbonibus co- 

* {Marc. l. c.) quuntur et in cibo dantur. oleum calidum 

eunti dormitum in cerebrum infunditur 
28,42 et in nares coicitur. in manu dextera duo 
(om. r) digiti medii lino alligati inter se destilla- 15 
tionem compescunt. 

XTT. Oris vitiis. 

30,27. Oris saporem commendari affirmant mu- 

rino cinere cum melle si fricentur dentes. 

ib. 28,56. admiscent quidam marati radices. Nero 

1 dracontei g, dragontee d (-conteae r, Marc). 4 qui 
gdr: ei qni h. \ in hoc d. 5 nmlarum. alibi nmlienim {sic) 
d guasi ex varia Uctione adscripta cf. Marc. p. 86: Cni nares 
foetebunt remediabitfir si nares mnli osculetur. similiter pro- 
derit mulieri si nares mulae basiaverit (nares mulinas sine 
discrimine Plin.). tit. De distillatione g, Ad distillationem d^ 
Ad stillationem narium ex humore r. 6 ostreorum g. 
8 caninu corrigiu . . . unctu g: canina corri^a . . . uncta db. cf. 
Marc. corrigio canino rudi nec unquam yincto quilibet digi- 
tu8 . . . ligatus {de ccm. corrigia cf. Plin. 30,35.) 11 eiectae 
r&^. I aint g. 14 conicitur d {b). tit. De oris vitiis g, 
Ad oris yicium d. 17 emendari drb {Ma/rc. 88): commen- 
dari g {Pl). 19 marati rb {cf. Pl.^ maratri Torvn. vn marg.): 
mariti g, tamarice mariti {sic) d. \ Nero (!) gdrb: mero PI. 
{qtiod quin restituatur impedit frigidS,). 



— 25 — 

ante somnos colluere ora propter halitus 
frigida utile dicit. folia fagina commandu- 24,14, 
cantur adversus gingivarum et labiorum 
vitia. aeque folia rubi in quo mora nascun- 24,117. 

5 tur. eiusdem generis rubi teneri pampini 24,120 (118.) 
decoquuntur ex vino ad tertias idque vinum 
in ore continetur. ulcera plantaginis sucus 25,174. 
emendat; et folia eius cocta^ radicesque 
eius commanducatae. membrana ex ovo 29,46. 

10 cocto vel crudo detracta labiorum fissuris 
medetur. ons halitum emendat murinus 30,27, 
cinis cum melle dentibus infricatus. linguae ib. 
ulcera et labiorum hirundines ex mulso 
coctae sanant. adeps anserinus aut gallinae «&• 

15 rimas emendat. si ferventia os intus ex- »&. 
usserint; continuo sanatur gargarizatione 
lactis canini. adversus faetorem oris folia 26,175. 
myrti et lentisci pari pondere et gallae 
syriacae dimidium pondus una teri oportet 

80 et aspersa vino vetusto matutino mandere. 
vel hederae bacae cum cassia et myrra »&. 
pari pondere aspersa vino. eadem ratione 
ulcera oris emendantur. hoc et ad sto- 
machum optime^ sed melius mororum dome- 23,136. 

85 sticorum sextarii tres leni vapore decoquun- 

2 dicit grh: dixit d, \ connmnducantur (sic) g. 4 vitium d, 
8 cocta om. Pl. | eius om. d. 9 commanducatae gdrb^: 
commasticatae h. 11 halitum gh: vicinm d. | murinus — 
infricatuB gh {cf. idem ex Fl. suproC): om. d {certo consilio, 
ut videtwr, quo oris vicium emendat ad priora ferretur). totum 
memhrum om. r. 16 sanatur gr: aanantur dh. 17 foeto- 
rem gh (fet- d). 19 unft g^, xmk dh: simul Pl. 20 man- 
dere matutino d. 22 aspersa (cf. Pl.) gh: asperse d. 24 Sed 
(si d) melius m. domesticorum. sed (et d) melius eorum que 
in rubis nascuntur gd (unde sed melius si cum m. dom. vel 
certe eorum etc. rh). quae lihrarii cuiusdam addita expli- 
caiione faJlsa interpolata sunt {cf. Plin., Fraas Synops. fl. cJ. 
p. 236 sqq.). 25 sestarii g. 



— 26 — 

tur^ ut ad spissitudinem mellis veniat: tum 
adcUtur de myrra pondus denarii et tantun- 
dem croci et in unum totum teritur, et 
ib, inde prout visum fuerit aeger accipit. item 
suci mororum sextarii duo cum uno attici 5 
meilis decoquuntur^ et inde stomachicus 

28,178. prout visum fuerit accipiet. capitis leporini 
cinis adiecto nardo mulcet graveolentiam. 

28,185. ulcera et rimas sevum bovis vel vituli cum 
23,74. adipe anseris emendat. amurca ex oliva lo 
nigra oris vitiis subvenit., 

Xm. Dentibus. 

20,16. Cucurbitae sativae decoctae sucus in- 
hibet dolorem et mobilitatem stabilit in ore 
20,38. compressus. enula ab ieiunis conunandu- 
20,53. cata confiirmat dentes. aqua in qua alium i^ 

decoctum est gargarizatur^ et idem alium 

20,111. cavis dentibus inditur. asparagi erratici 

sucum in ore contineri oportet adversum 

23,59. mobilitatem. acetum si in ore contineatur 

23,74 gingivas stringit et dentes continet. olivae ao 

(om. rb) nigrae amurcae muria eodem modo stabilit. 

23,129. caprifici radix ex vino decoquitur^ vinum 

in ore continetur^ radix trita maxUlae im- 



1 veniat (jsc. decoctam) grh: veniant d, 2 a. pondas 
denarii de mirra d. 3 unam grb: vinom d. 4 accipit gd: 
-piat rh. \ Item — dao grh: Item siccpmororum succi vel sex- 
terii dao d {ex var. lect. suprascripta sacci vel sicco). 5 com 
uno gh*^ (cum 1. d cf. Pl.): cum vino rh. 6 decoquuntur 
grh: -quitur d. \ stomaticus grh (stomacus post fuerit d). 
8 mulcet. Ghrave olentia ulcera . .. d. 9.yel gh {Pl.): et d. 
tit. De dentibuB g, Ad dentee d. 13 stabilit in ore: stabili 
tenore gd. 14 compressus g: cprimit d (et mobiles stabiliet 
in ore compressus rh. cf. Marc. p. 93). 14 enula gdrh: 
inula Fl. \ ab ieiunis grh (PZ.): om. d. 21 ^^muriam*^ om. Pl. 
modo om. g. 22 caprofici g. 



— 27 — 

poaitur adversum dolorem. caprifici radix (»6. 127. c/*. 140) 

per messes iociditur^ et haec mittit sucum 

aptissimum dolori. nucleus gallae comman- 24,10. 

ducatus dolori medetur. taedae pingues in 24,41. 
6 astulas conciduntur et in aceto coquuntur^ 

idque acetum in ore continetur. aqua in 24,42. 

qua lentiscus decoctus est mobiies confirmat. 

ruborum in quibus mora nascuntur pampini 24,119. 

decoquuntur iu vino austero et commandu- 
10 cantur adversum mobilitatem^ idque vinum 

in ore tenetur. millefolium in dolore mandi- 24,152. 

tur tritumque maxillae imponitur. radix 25,165. 

hyoscyami ex aceto commanducatiu*. plan- %b, 

taginis radix manditur et eiusdem suco in 
15 aceto decoctae tepefactp dentes conluuntur. 

quinquefolium in quo fraga nascuntur elui- 25,166. 

tur aceto sive aqua marina^ deinde coqui- 

tur ad tertias ex vino et aceto^ idque in 

ore diu continetur. qiiidam malunt cinere ih, 
20 eius dentes fricare. hysopo utiliter con- ih, 

hiuntur. cavis dentibus cinis murini fimi 30,22. 

Inditur. vermes terreni decocti in oleo et 30,23. 

triti infunduntur auriculae ab ea parte qua 

dentes dolent. eorundem vermium cinis 
25 exesis dentibus coniectus et cera obturatus 

perfacile eos cadere cogit. idem vermium ib, 

cinis inlitus dolentibus iuvat: comburi de- 



1 caprifici (caprofici g) : immo mori {Pl, 23,140). 5 aasiilas PL 
9aa8teri<jr. 10 adversum g: -sus d, 13 osciami gd. 16 de- 
cbetae (Ph): dect§ {sic) g, decocto d, 18 ad ^: nsque ad d, 
19 m. eiuB cinere d, 22 v. t. id est lumbrici Marc. 

p, 93 inf. 24 q. dolent dentes d. 25 coniectus (insertus 
Marc.)t cf. Sillig, ad Pl, (colutiB mak scr. Jan^ coHectus 
maie Detl., iniectis r). \ et cera^ obcuratus g (haec non hahet 
textus PL), et cera ooteratur d, 'et caeteris caera obturatis r, 
et cera opertus Marc. cf, P?. 22,106. 27 inlitus Pl.i inditus 
gd (r). I dolentibus gri doloribus d. 



— 28 — 

30,24. bent in testa. harenulae quae in cornibus 
cociearum inveniuntur cavis dentibus inditae 

30,26. continuo finiunt dolorem. idem praestat 
31,101. fimus corvi in lana alligatus. inviolati prae- 
stantur dentes si quis cottidie mane ieiunus ^ 
sub lingua habeat granum salis donec lique- 

28.178. scat. cervini cornus farina in dolore vel 

28.179. conluuntur vel fricantur. tali bubuli cinis 
ib. dentifricium est. ossa ex ungulis suum 

28,182. combusta eundem usum praestant. caprino lo 

* lacte utiliter dentes conluuntur. ebuli ra- 
dicem ex aceto decoque^ et diu in ore 

* teneatur. folia de buxo et ramusculos aneti 
tres in oUam mittis et cum aceto ad tertias 
decoquis: tepefactum in ore teneat. is 



xiiii. Dentioni infantium. 

28,268. Dentes equi qui primi cadunt alligati 
facilem dentionem praestant: melius si terram 

28,259. non tangant. lacte caprino aut leporino cere- 

32,137. bello gingivae perfricantur. delphini dentium 
cinis cum melle gingivis inlinitur^ et eius 20 
ih, dente gingivae tanguntur. eundem effectum 

30,136. habent dentes caniculae. cerebrum pecudis 
in cibo datur. 



1 arenul^ gd, \ in. iesta (testo v, l, Pl,): in testa candenti 
Marc, {haec tn gd trahufUi^r ad sequentia, cum quihus confusa 
sunt in r), 2 indita d, 8 taH bubuli (PZ.): albi bulbi flfr, 
albus bulbi d. 9 dentibus fritium est r (unde et h!), 
11 radicem . . . decoque et diu gr: radix . . . decocta. diu d, 

68 

13 ramusculus ante ips. corr, g, 14 tres g: m. d (teres r). 
I in ollam mittb g: in olla mittes d, 15 decoques {sic) gd, 
tit. Dentioni infantium g: Ad dentionem infantium d, 
17 melius gr: Melius est d. 18 cerbello g, 22 d. caniculae 
habent d, \ cerebrum — datur gr: <m, d. 



— 29 — 

XV. Uvae, 

Uvae cinis testarum ostrearum addito 32,65. 

melle inlinitur. garum optimum cocieari 32,90. 

subicitur. radicum brassicae cinis tactu re- 20,95. 

primit. cinis aneti uvam levat. sinape gar- 20,196. 

5 garizatur cum aceto et melle. sucus urticae 22,36. 

gargarizatur. rubi in quo mora nascun- 24,119. 

tur cauliculi decoquuntur ex vino idque 

vinum gargarizatur praesentaneo remedio. 

eorundem ruborum folia arefiunt in umbra ib. (om, r) 
10 crematorumque cinere cocleari tacta resilit. 

hirundininus cinis cum melle inlinitur. la- 80,31 (ow. r) 

seris cyrenaici granum carbone sicca et 22,104 {om. r) 

subice cocleario. si iacet uva, verticem 28,60 (om. r) 

morsu alterius hominis suspendi utile est. 

15 caseus recens cum melle suggillati uvam 28,132 (om. r) 

emendat. 

XVI. Tusslllis. 

Quos toles appellant ex utraque guttu- 30,31. 
ris parte et faucibus lactis ovilli calidi gar- 
garizatio prodest. fimus .columbinus tritus 30,32. 

iit. Uvae g : Ad uvam d. 1 Uvae g : om. d. 2 cf. Pl. 
garom coclearibus subditum. 3 cinis . . . reprimit g: cineriB . . . 
reprimitur d. 4 Sinape gr: Nepa d. 6 quo (r) : quibus db. 7 codi- 
cim g (coliculi Marc.) 8 gargarizatur : huc usqtte r b , qui huius ^pi- 
Udi reliqua omitttmt rresentaneo r. ad sequentia trdhunt d et 
Marc. p. 99. 10 crematorumque cinere cocleari gi crematarumque 
coclearum (-r) cinere d (cf, Marc. is cinis in cocleari uvae 
Bubiectus . . .). 11 hirundininus g: -dinis d. 12 cyrinaici g 
(cirinaici d). | granum g: om. d. 15 suggiUatim uvam q, gd 
(saggillata emendat PZ.). tit, Tussilis 0, Ad tussilem et ad 
fauces d. ' 17 Quos tules g, Quos tussiles {sic) d (cf, toUes? 
€, 45 ed. Bom.: Ad toUes et tonsillas reprimendas). hctec sic 
correxit b: Yitium quod tonsiUas appellant, ex . . . fit. His 
lactis ... 17 u. parte gutturis d. 18 faucibus g: faucium d{b). 
19 fimus columbinus etc: ex hoc loco corrigendus Plinii tex- 
tu8 a Silligio corruptm (corr. Detl. ex cod. B^. 



— 30 — 

ib' ex passo gargarizatur. iicus arida et nitrum 

(om. r) ^jjg teruntur, deinde faucibus adlinuntur: 

asperitatem faucibUs emendat et destilla- 

20,52 (om. r) tionem. alium tritum ex pusca gargarizari 

30,32 (am, r) <prodest>. cocleae dempta tantum <terra> s 

coqui debent inlotae^ deinde conteri et in 

%b. passo dari potui. - siquis grillum contriverit 

manu^ suas tussilias vel alienas tetigerit^ 

28,189. levabit. lacte caprino cum myrra decocto 

ib. ex sale exiguo gargarizabitur. tussiilis pri- lo 

vatim medentur renes vulpis aridi cum melle 
30,31. triti et inliniti. liirundininus cinis ex iQelle 

ab interiore parte tussillis inlinitur. 
20,249. lini semen et anetum iu oleo et aqua 

decoctum imponitur et acetum gargarizatur. i5 

24,118. rubi in quo mora nascuntur caules teneri 

tunduntur^ exprimitur sucus ex his^ qui in 

sole ad crassitudinem mellis cogitur: hic 

inlinitus ab interiore parte mire prodest. 

24,171. herba quae nascitur super limeta rustica 20 

30,35. efificacissime bibitur in aqua ubi mus de- 



2 \mk tenmt d (un& 8C. camfimo colambino. cf. Pl. et 
Marc. p. 100). | adliniuntor. Asperitatem faucium et distilla- 
tionem. allinm . . . (sic) d. 4 gargarizari. Gocleae gd {otn. 
prodest, quod addidi ex Pl,). 5 dempta tantom coqni gd 
(cf. Marc. p. 100). 6 in passo g (Pl.): msperse d. 7 siqnis 
— fargarizabitor g{h): om. d. \ gryllum Pl {Marc. p. 106): 

8n[u]a8 

fimnm ovillnm gl). 8 manns nastns syllas vel alienas t. etc. g 
(tetigerit omi. b), 10 tnssilis ^, Tnssilini {sic) d (tonsillis &). 
13 tnssilis (sic) gd (tonsillis rb). 14 Hni semen etc. qwte 
seq, ad anginam pertinent sec. PUn., ad utrumque cap. sec, 
nostrum. \ anetom gd (r, Marc. p. 106): anesnm Pl. 15 in- 
ponitar g {cf..pag, sq. v. 9) : inponnntnr d. 16 canles g (r) : canli d 
{om. Pl). 17 et expr. d. 18 cogitur Pl. (cof^tatus Marc.): 
coq!iitur gd (decootus r). 19 interiore {Mawc.): mferiore gd (r). 

20 herba — inlinuntur ^ (&) : om. d. | fimeta (PZ.): Bpineta^&. 

21 in aqua ubi: cf PUn. 24,171 + 30,35 et Marc. p. 109. 
mus gb. {Ph): mnsca g*. . 



— 31 — 

coxerit. et terminacia imposita prodest. ib, 
caninum corrigium ter coUo circiimdatur. ib. 
fimus columbinus vinum oleum in unum 
trita inlinuhtur. 

XVn. Anginae. 

5 Menarum salsarum cinis de capite^ id 32,90. 

est salsorum piscium^ ex melle inlinitur. 

alium tritum ex pusca gargarizatur. lini 20,52. 

semen et anetum in oleo ex aqua decoctum 20,249. 

ad tertias imponitur. acetum et sal gargari- 
10 zatur. nucis nuclei iuglandis triti cum ruta 23,147 {om. r) 

et oleo imponuntur. pix brittia cum melle 24,38. 

inlinitur. fel taurinum^ vel anserinum cum 28,189+30,33. 

^elaterio et]> melle ex quo inlitis anginis 

celeriter succurritur. pullus hirundininus^ 30,33. 
15 si fieri potest ripariae^ si minus silvestris^ 

si neutrum eius quae in domibus nidificat 

devoratus totum annum securum ab angina 

facit. eosdem puUos quidam strangulant et 30,34. 

comburunt cineremque eorum in cibo dant 
80 aut in potione. milipedae numero xx in 30,36. 

1 yerminacla g (verbenaca Pl,). 2 corriginm {Ph): co- 
rium gh, tit, ADgninae id est intra fauces farcimina quae 
nascuntnr g, Ad anginae i. farcimina et ad fancinm vicia d, 
5 Minamm b, gd (Marinomm salsorum g^), \ id est (i. d) sal- 
somm piscium gdrb: ex interpretamento sive ipsiua auctoris 8, 
librarii cuiusdam ad v, menamm haec addtmtur. 8 ex gd: 
om, r (et 8u/pra c. 16 cwn Pl,), 9 acetum gr {M): anetum d, 

I et sale g. 10 Nucis (-ces corr,) nuclei sive glandis ^, Nuces 
nuclee sive glandes d {correxi ex Pl.), \ abtritae ^, trite d. 

II brittia g: bmctia d (brictia rb), ' 12'felle caprino et anse- 
rino r (Z. fort, felle taurino vel caprino cum melle, felle anse- 
rino etc. cf, Pl, et Marc, p, 106). 13 elaterio et r {Ph): 
om, gd. I ex quo («tc) gd. 16 riparie g^r {Pl.): triparie d 
et aiUe corr, g (ripariolae Marc. 107). 16 quae g{r): qui d, 

18 facit gr: reddit d, 19 dant in cibo aut in potu d, 
20 milipedae g {Pl,, millepedae r): millipedes d. \ xjl gd: 
XI Pl, (xxi Detl, ex E), 



— 32 — 

unum tritae in aquae mulsae hemina aut 
aceti melle addito decoquuntur donec lente- 
scat totum quod coquitur^ et sic imponitur. 

26.23. hysopum cum viuo decoctum gargarizatur. 
%b. peucedanum cum coagulo vituli marini aequis 5 

24.24. ponderibus inlinitur. sucus de quinquefolio 
pondere denarii ex aquae cyathis tribus 

28,189. potui datur. fel taurinum vel caprinum aut 
28,43. ursinum cum melle inlinitur. ipsius homi- 
nis quacumqne ex parte sanguis missus lo 
inlinitur efficacissime prodest. 

XVm. Lioheni. 

26,2. Graeco nomine lichenes appellantur^ quod 
vulgo mentagram appellant vitium^ quod 
acerrime per totam faciem solet serpere 
oculis tantum immunibus. descendit et in i5 
collum et in pectus manusque^ foedat cutem 

26,4. furfure. Manlius Cornutus praetor provin- 
ciae aquitanicae legatus ^HS]> cc in hoc 
morbo locavit se curandum. 

Huic ergo vitio sic conantur mederi. ao 

1 triti d. I himina ^, emina d, 3 sic g (r): si d. 
4 vino gd {r, PL): fico v, l. Pl. 5 peacidanam gd. \ qua- 
gulo g, 6 sncns de q. gd (jdc etiam Ph). 7 pondere: pon- 
dns denarii gd (om. Pl., item r, tibi sic: snccnm item herbe 
quinqnefolii cyathos. iii. gargarizes). | aqnae: aqna gd {duplici 
ahlativo ut saepius d, cf. 2,4 et simtl. 1,7.10.24. 3^23.32 etc). 
9 nrsinnm am. Pl. {cf. supra anserinnm). 10 qnacunqne parte 
missns sangnis d. tit. Lichenis id est inpetigines g, Ad 
lichines i. inpetigines d. 12 lychenes gd. 13 mentagrana d. 
I vocat (8C. vnlgns) r. 16 fedat. et cntem d. 17 ManlinB gh: 

ManiliuB Pl. 18 aquitanicae g: -nie db. \ cc g, cc dbz 
Hs. cc Pl. corruptus {aut mcde lectiM ab editore) Marc, p. 129 : 
nam Soranns medicns (unde hic?!) qnondam dncentis hominiboa 
{pro HSI) hoc morbo laborantibns cnrandis (I) in Aqnitania 
se locavit. totum hunc locum omisit r. 19 se locavit c. d. 
20 Huicergo vitio gb: Qnidam hnic vitio d. 



— 33 — 

cantharidas inliaunt cum suco uvae amineae 29,93. 

et sevo ovis vel caprae. murinus fimus ex 30,29. 

aceto <[inlinitur et^ cinis erinacei ex oleo. ib, 

in hac curatione prius faciem ex nitro et tb. 

5 aceto foveri praecipiunt. inlinunt et adipem 32,83. 

vituU marini. delphini cinerem ex. aqua ih, 

inlinunt. eos qui sic vexantur osculari non ^ * 

oportet, quoniam contactus perniciosus est. (pf- ^^»^) 

ficulni caules ex aceto cocti tritique inli- 26,21. 

10 nuntur. ibisci radix cum glutine lupino ex ib. 

aceto decocta ad quartas. flos visci cum ib- 

calce subactus laudatur. tithymalli flos cum 26,22. 

re^a decoctus adhibetur. thapsiae radix ib. (pm. r) 

trita cum meile imponitur. glutinum factum 28,186 

15 ex genitalibus vittdorum liquatur ex aceto (^"*- ^) 
cum sulpbttre vivo ramo ficulneo permixtp^ 

ita ut recens bis in die imponatur. lomen^ * 
tum aequis partibus cum turis pollin^ im^ 
ponitur ex aqua. 

XVnn. Elephantiasi. 

20 A facie hoc malum plerumque incipit 26,7. 
et nare prima surgit veluti lenticula, quae 



1 illiiunnt db {item infra semper). | amineae gdr (M,): 
taminiae JPI. 3 illuuimt r (<m. gd^ sed cf. Fl.). \ herinaceid, 
irinaeii g. 4 f. nitro ex aoeto Pl. 5 percipimit d. 
6 delphino {s&d ips. carr. -ni) g, Delphinii d. \ cinerem d: 
cineriB. dnerem (sk) g. 7. 8 haec c^tiiM statim paet p. 32,16 
(catem) ififert r (unde b). 9 Ficnlni g (Pl.): Ficnlnee db. \ 
triti4|ae g(r): contritlqae d. 10 Ibiaci gd (Evisci r&, Hy- 
bisti &*"). I glntine gd: -no rb (Pl). | Inpino om. Pl. (com 
lopino eUam Mofrc. p. 129). | ex ^: et <2 (Pl., in r). 11 post 
qoartas add. r: aimiliter adhibetar. 12 Tyti(TitL- ^Qmalli gd. 

18 Taj^aiae g: TipBie d. 14 afctrita {sic) g. | glatinam g 
(PZ.): -mii d. 15 ex <2 {Pl»)i om. gb. 16 permixtam PL 

17 imponatar g: ponator d, reponatnr b. \ Lomentnm g. 
tit. Elefantiad g^ Ad elephanticoB d. 21 in nare Pl. 

FUnii iimiorii medicin». 3 



— 34 — 

celenime per totum corpus serpit, macu- . 
losa Tanis colonbus et inaequali cute alibi 
crassa alibi tenui, <alu8> dura iocis et 
quasi sub scabie aspera, postremo nigre- 
scente <^et ad ossa carnes apprimente^, s 
tumescenUbus digitis in manibus pedibus- 
26,8. que. hic morbns peculiaris est Aegyptionun 
populis. totus exitiosus est, cnm in reges 
incidit, quoniam his solia in balneis hnmano 
sanguine temperantur. is qni hoc malo affi- lo 
30,118. ciuntur cinis mustelae et eiusdem sanguis 
20,109. mistns inlinitnr. radii asparagi decocta in 
30,144. aceto trita apponitur. mentaatri Tolia com- 
24,18. manducata adhibentur. cedro inlinuntiu-. 

ZX. Uloeribtu in fsoie monantibns. 
20,102. Ulceribus in facie oianantibus bnlbi triti i^ 
81,120. ez aceto et sulphure medentur. nitrum ex 
80,30. melle et lacte bubulo succurrit. faciem 
purgat atque emgat adeps cygni. 
'X.XL Oervioibns at ie -qnae moUlenda snnt. ' 
80,107. Adiplsanseriniperunctioremoilit. eodem | 
20,250. modo adeps gruis. farLna lini seminis nitro w 

1 macnloBa (Pl.): macnlis gdrb. 2 ^taiia coIotb r. \ , 
inequali cnte r {Pl) : inequftlitate gd. S aliia («c r)-. <m. gd. 
4 nigieMceate d. b et — apprimente r {Pl.): om. gd. ' 

6 tDmentabnB gd. | t. in nuuiibiiB digitis. pedibnaqne d. 

7 (hic) — 10 (molo afi.) om. r. S incidit d: incedit g (ezcedit b). 
I luB g: ia d. 10 temperantoT (wt anfaa eat . . . incidit) : tempe- 
rBbantDT Pl. {Mm-Q. p. ISO). | iB^- His gdb. hoc afGcinntnr 
rualo d. 14 cedro {«. e. cedri auco Pl) gd: cetria r. | illini- 
uutar db. tii. UlceribDB i. f. m. (qyae eadetit verba r^etit 
■iii taettu tniUo g, non d), Ad nlcern in f. maaantia d (fiine 
tituh sequentiaadneetwttw in rb). 16 b. TDlnenbiu in facieme- 
dRQtnr r (i^-). 17 bnbnli g. 18 atqne emgat g, et ern- 
gat r (Pl.): om. d. Ht. CerricibDS et hia qua {tic) m. a. ^, 
Ad Gerrices et ea qnae m. b. d. (ea q. mollienda amit ■. e. dnn- 
tiaa Pl.). cf. Fl. 80,107; tabeia et quaecDnque emolliri opDs 
('Bt efficaoiBBime anaerino adipe etc. 



— 35 — 

adhibito ex vino calido in modum malag- 

matis temperatur. farina hordeacea cum 22,123. 

fico tusa. ienticula in aceto discocta. fici 22,144. 

folia et ipsa poma inmatura contrita. am- *(pm,r) 24,23. 

5 moniacum cum melle impositum. iuniperi 24,54 (pm, r) 

semen ex oleo inlinitur. folia alni ex aqua 24,74. 

ferventi remedio fiunt tumori. ovorum lutea 29,45. 

cum adipe anserino et rosacio. fel tauri- (28,234?) 

num vel caprinum inlinitur. butyro aut adipe 28,192. 

10 ursino perfricantur. opisthotonum levat ih, 

urina caprae auribus infusa. fimus caprinus ib. 

cum bulbis inlinitur. opisthotonicis ex milvi 30,110. 

iocinere arido tres oboli in tribus cyathis 

aquae mulsae bibendi dantur. adeps lupi- 28,234. 

15 nus utiliter inlinitur. in cerviciun dolore 28,60. 

poplites utiliter fricantur^ et e diverso in 

poplitum dolore cervicem fricari remedi- 

um est. 

XXn. Humeris et lateribus. 

Doloribus humeroriun mustelae cinis 30,4i. 
20 cum ovo inlinitur. sal in sacco ex aqua 31,102. 
ferventi calefactus adicitur. 

Haec quae supra scripta sunt eodem 



1 addito r (Ph)^ \ ex vino cin. m. maL t.: sic et Marc. 
p, 127 (om.Ph), 3 fico g: ficti db, \ toso gd (tunsa r, qui 
add. imponitur): sicca Pl. ^cam ficu arida tansa M). \ Len- 
ticla g. 4 et ipsa poma mm. gh {om. r., cf. Marc. p. 127: 
fici folia et poma emsdem imm.): et ipsins immatani {<m. 
poma) d. I Ammoniaca . . . imposita gd (-am r). 6 folia alni 
vel alei {»ic) gdh (ex ditpl. lect. cf. supra c. 10), folia allii r. 
T.fiant g: sont db. 8 fel: fimam? cf. Pl. 28,234. | taa- 
rinam vel om. r. 9 Batarae (sic) g^ Butiro d. \ aat b 

{Pl.): et gd (sea r). 10 opistothoniam gd (-nia h 8C, levatar^. 
12 Opistothonicis gdrb.\ ex mihjao cinere g, ex milvio 
(milivio h) cinere db (ex iecinore miivi r). 17 cervicem gb: 
-ceB d. tit. Ad hameros et latera d. 20 ovo: cera Pl. 
22 — p. 36,5 om. r. 22 scripta g: dicta d (Haec psaescripta b). 

3* 



— 36 -- 

modo et ad doloreoi laterum faciunt, pecu- 

24,21 (ow. r) liariter vero quae sequuntur. galbanum ina- 

30,53. positum. cocleae in testa coctae et resina 

ib. terebinthina in cibo prosunt. cocleae lateri 

ib, impositae. upupae caro in cibo laudatur. 5 

(29,32) lanae sucidae ex oleo calido imponuntur, 

(29,38) melius axungia vetere. vellera sulphure 

84,151. vivo suffita efflcaciter excalefaciunt. pugi- 

onis mucrone quo homo percussus est le- 

viter pungi prodest. i® 

xym. Feotori. 

Plurimis morbis obnoxium pectus est 
et impatientissimum frigoris. quod cum 
vexatum est^ non uno genere saevit sed in- 
fert tussim^ purulentas excreationes sangui- 
nis^ vomicas^ pthisim^ synanchen. quibus i5 
singulis quemadmodum placeat succurri ex- 
plicabimus. 

Tuflsi. 

20,56 {cf. Sedatur tussis alio in faba fracta dis- 

22,140.) * cocto eaque faba in cibo sumpta^ vel ex 

2 Becuntor gd, 3 testa dh: tesina g, tisana Ph (v, h 
tinbina etc.). | et (cum d) resina terebintina g, et resine terben- 
tine d (<m. Fh). 5 Opnpae g. | caro gdh: cor Pl. 7 me- 
lios axnngia gb: melios est com axongia d. | vel vellera gdb. 
8 Buffita d, snbfita g: BnffdBa b. | emcaciter gb: om. d |pa- 
gionis — x><>de8t gb: om. d. 9 mucrone: mncro gb. Ht. Ad 
pectuB d. 11 ef. Plin. 26,27: In pectoris vitiis vel gravissi- 
mum est tuBBis. 12 frigoris est <{. 14 tusBum ante corr. q. 
I et pur. db. 15 vomicas eao: vomitus gdb (BangniniB yomi- 
tus coniuHgit g^ non db). | pthiami: tysiB g^ tusBis d (ptysim b). 
I 87(i)nancis gd (sTnanclien b). 16 pl. succurri ^&: pL posflit- 
qne subveniri d. \ expIicabimuB gd: explicare oonabunur b. 
iit. Ad tusflim d. 18 fricta discocto (desecta r, cf. Pl.) eaque 
&ba gix): om. d. fraeta scripH ex Pl. (d/l fresa Marc et 
Pl. 22,140). 19 vel ex melle m cibo sumpta om. Pl. (eed Jugbei 
Marc. p. 118). 



— 37 — 

melie in cibo sumpta. et tussi et puru- 
lentis excreationibus medetiu*. adversum 23,35. 
diuturnam tussim falernuni vinum utiliter 
sorbetur merum ab ieiunis. ficus aridae 23,122. 

5 coquuntur cum hysopo ex aqua eaque aqua 
tussientibus propinatur. sunt membranae 30,46. 
in ventribus gallinaceorum quae proiciuntur: 
hanim cinis potionibus inspersus destiila- 
tiones pectoris et humidas tusses siccat. testae ib, 

10 cocleae crudae tritae cum aquae tepidae cya- 
this tribus sorbentur. ad tussim sedandam 30,49. 
cocleae cum testis suis tritae adiecto croco 
eduntur. sevum ovium decoctum cum vino 30,55. 
austero tussi medetur. ova cocta cum melle 29,47. 

15 trita in cibo dantur. ova cruda permixta ib. 
cum pari modo passr bibuntur. sandaraca 34,177. 
cum resina terebinthina ovo sorbili indita 
editur. ursinum fel permixtiun cum melle. 28,193. 
salivae equi triduo potatae ternis potionibus ib. 

20 ex aqua calida sanant: equum morti tradunt^ 
hominem sanant. pulmo cervinus cum gula ih. 
arefactus in fumo^ deinde tusus ex melle 
cottidie sumendus. sorbitiunculam ex alica 28,231. 
seVo caprino perunctam dabis, picem liqui- 24,40. 

25 dam in ovo. iecur lupi coctum esui datur. 28,193» 



1 sampta (M): sumpto g, sampto cam faba d {h(UC 6tc 
cantrahit r: eaqne faba in cibq yel ex melle sumpta. unde &). 
6 propinantor gd, 8 distdHationeB gd, 9 pectoris g: 
pectims d, \ et htimidas toBses siccat. testoe: ef, Pl, et nmide 
(-dam Sm.) tussim vel recens t o sta lenit. Gocleae cmdae tritae . . » 
itague testae hie natum vtdetwr ex Plin, tosta. 12 testibns d. 
I adiecto croco gd(r): cum protropo Plin. 14 aasteri gd. \ 
tossim g. 16 cam passo oleiqae pari modo Pl. 17 ovo s. 
indita om, Pl. 19 temis potionibas ex a. c. om. Pl. 
20 eqaam — sanant gh: <m, d, | morti: mori Pl, 28 sorbi* 
tiuncmam gr: Sorbiti angala {sic) d (palte alicacia Pl^,. 
24 seao: Bea| g, 25 esai gr: usai d. 



— 38 — 

XXnn. Sanguinem reioientibus. 

^4,152. Si ex alto praecipitati siint, millefolium 
datur bibendum ex aceto. cruenta excre- 

29.43. antibus quinque ovorum mediola cruda in 
29,47 vini hemina propinantur. si et purulenta 

(pm. r) sint eodem tempore, ovum crudum cum & 
pari meiisura porri sectivi suci itemque 

30.44. graeci mellis calefactum hauritur. ad ex- 
creationem cruentam cocleae elisae teruntur 

(23,lQl) et ex aqua bibuntur.. prodest aqua potata 
30,49. qua cotonia decocta sunt. cocleae inlotae lo 

ex aqua marina coquuntur et ita devoran- 

ib. tur. cocleae cum testis suis tritae addito 

31,129. croco eduntur. spongiae afrae cinis cum 

20,48. porri sectivi suco sorbetur. porri capitati 

22,127. sucus cum farina turis sorbetur. farina is 

qua chartae glutinantur calida in modum 

*icf.Marc.p.llS) sorbitionis sumitur. aqua in qua rosa et 

nita et hysopum decocta sunt vino misce- 
20,241. tur et ita potui propinatur. marrubii scopae 

cum panico aqua decoquuntur eaque aqiia 20 

23,11. bibitur. uvae in vinaceis servatae aptae sunt 

23,76. excreantibus sanguinem. oleastri folia de- 

* coquuntur ex meUe et dantur coclearia tria. 

23,100. palmae thebaicae eduntur. cotonia matura 

23,144. devorantur cruda. nuclei amygdalarum cum »5 

(22,32 -f) amulo et mentastro devorantur. semen urti- 

23,159. cae aut myrti contritum in vino bibitur. 

tit Ad sanguinem reicientes d, 4 himina g, emina d, 
6 sectiyi snco g, secti in snco d, 8 elisae: elixe gd (r, elizatae 
M, p. 120). cf, Pl. dempta testa tritae. 10 qna g: nbi db. \ 
cotonia g; citonia d. 13 croco (ut supi^a p. 37^2) gd(f% 
16 calda g, 19 Marmnii g, mjimbii d. 20 cnm pjBmco 
aqna (P/.)* ^^^ pane gb, cum aqna d, 21 vinaciis gd, 
22 excreantibns gb: -ii d. 23 dantnr codearibns (sine mmero) 
Ph 24 cytonia ^, citonia d, 25 Nncnlei g, \ amjgds^ 
lomm gd. 26 amnlo gd (amilo b): annlo r. 



— 39 — 

gummi optimum cum vino resolvitur et 24,io5. 

datur. si fieri potest, gummi ex amygdalis ib. 

sit. ruborum in quibus mora nascuntur 24,118. 

cauliculi teneri tunduntur^ ex his sucus 
5 exprimitur^ qui in sole ad crassitudinem 

mellis siccatur: hic haustus sanguinem efii- 

cacissime claudit. eorundem ruborum caules 24,119. 

ex vino austero decocti eduntur idque vinum 

bibitur in potione. cornus cervini cinis in 28,194. 
10 vino vetere potatur. bubulinus sanguis cum 28,196. 

aceto modice sumptus <(iuvat^. haedini 28,196. 

sanguinis recentis tres cyatU cum pari men- 

sura aceti ferventes potui dantur. coagulum ib. 

cervinum ex aceto datur. coaguium lepo- 28,194. 
15 rinum eodem modo. 

XXV. Vomicae. 

Vomicae plerumque erumpunt in iate- 
ribus in membranas supervacuas et ex lan- 
guoribus natas, humore concreto intusque 
conversO; qui adeo fecunde subnascitur ut 
20 non tam excreetur quam evomatur. eos itaque * 
qui eam fortunam inciderint, oportet am- 
bulare vectari ungui, lectus et requies. qui 

1 gwaamegd. \ cum vino gbi com sextario vini d (om. *Pl.), 
2 gwoam^ g^ -me d. 3 ruboram (Marc.): mbi gd(r). 
7 cludit g. 8 aiisteri gd. 11 modice gb (Ph)i modico d. 
I iuvat add. rb. 12 BangniniB: cf. v. l. codd. Pl. 13 aceti 
ferventiB gr (ferventes ego): aceto ferventi d (cf. Ph ctun aceto 
acxi pari modo fervens potuB), c/1 Marc. jp. 120. 14 cer- 
vinnm gd(rM): om, Pl. | c. datur ex aceto d. tit. Vomi- 
cae g: Ad vomicam d. 16 Voiiiicf (init. caf. repeti^ g: 
om. d. I Sic incipit r: ApoBtemata interiora vomicas vocamns. 
Erampunt enim pl. e lateribus membranae supervacuae ez 1. 
natae ... 18 intuBque r: in tusBim que^, in tuBflim d. 19 sub- 
uascitar g : subnascuntur d , innaBoitur r. 21 (qui hanc pasBionem 
inc. r). 22 vectari gb: vectitari d. \ ungui g: ungi db. ' 
lectoB (lectoB r) et requieB (sic) gd. 



— 40 — 

hanc morbum alunt Bustinendi enint cibis 
flrmis et glutinosis^ ayibus pinguibus^ ope- 
ribus pistoriis plus aequo mellttis^ prout 
patientur facultates. 
30,50. Voniicam sanat privatim id mel in quo 5 

* sint apes demortuae. ad hunc autem mor- 
iMarc. p. 125.) bum facit optime potio haec: ovum cru- 

dum in Taso funditur, putamen eius re- 
pletur suco marrubii atque in idem yas 
coicitur^ itein repletur melle et similiter lo 
ibi adicitur, et ita permixta calefactaque 
ad teporem haec hausta vomicam rumpunt^ 
purgant^ ad sanitatem perducunt. 

Multi medici se medicos adyersum hoc 
maium non inveniunt. ego certe scio raro i5 
quemquam huic pesti ereptum qui se iliis 
credidisset. verum ita ciu*atio eius expedita 
est ut etiam hieme asperrima explicari 
possit intra diem quadragesimum^ vere autem 
vel aestate breviore tempore. aliqui tamen ao 

* curati sunt intra praefinitum tempus com- 
(Marc. ib.) positione ea quae infra scripta est: man- 

dragorae hyoscyami opii turis croci pondus 



1 enmt ^5: simt d, 5 sanaiit g, \ id mel dt idest {sic} 
mel g. 6 i. q. demortae apes stmt d. 8 yaso g: vase d. 

9 manmii g: marabii d. \ m idem vas ooidtar g: in eodem 
vase conicitar d. 11 permiztas calefactoBqae (calfactasqae d) 
gd (cf. Marc. p. 125: omnia haec in se permiscentar ao tc^e- 
faota haariantar, miro modo vomioas rompant etc.). 17 cre- 
didiflsent d. | Yeram caratio eias ita exp. e. d. 19 intnt 
dies JEL. d. 20 aliqai tamen r: Aliqaot {mterpwu^Uane prae- 
missa g^ aliqoot sine interp. d) a, me gd. 21 intra rbz 
infra gd. 22 Mandragorae pondas denarii (a guo incipU g) 
post toris p. d. infert d. ceterum poet eingulaa spedes (^m- 
quiee igihur) gd addumt repetuntque verba pondaa denarii (den. d)^ 
quae omittenda esee docet v. 20 smgaloram (eed cf. Marc. p. 125). 

23 opii: opopanacis Marc. (qui praeterea <»ddit myrrae). 



— 41 — 

denarii singidarum reram omnium. haec 
ex Tino diligenter teruntur ad crassitudinem 
paulo spissiorem. quam mellis. ex hoc medi- 
camento initio pondus victoriati in tribus 
5 cyathis aquae euntibus dormitum datur^ mox 
deinde ex eodem modo aquae pondus de- 
narii. {Hrima potione profectus sentitur, 
deinde incredibili saltu expticatur euratio. 



Liber secundus. 

L Fthisiois. 

Invenio iam desperatum pthisicum sana- 
10 tum hoc modo. radicem decoquis in punici * 

maU cortice: mixtum ex aquae cyatho uno 

et iactis pari mensura cottidie sumptum 

profuit utile est pthisicis et longis lan- 24,28. 

guoribus qui tenentur morari in saltibus ubi 
15 pix nascitur, ^vP^^Q^^ quam in mari navigare 

et marina loca visitare. cancri fluviatiles 32,118. 

1 omninm Bpecienun pares mensaras tere diligenter Marc. 

2 ex vino d (ex vino vetere Marc.): ex uno g. 3 medi- 
camenti d (-to gr). 4 p. v.: id est dimidinm orachmae add. 
Marc. 7 potione d^ podtione {^sed si ex carrectura) g. S in 
fine (litt. maj. g) Plinii Secundi Liber. I. De medicina expUc 
feliotter. Incipitmt cap. libri. 11. g. \ Explicit liber primiis. 
Ineipinnt capitula libri II. d, tit. De p&isicis g^ Ad thisi- 
C08 d. 9 ptiiisicam g, thisiciim d (item infra). 10 deco- 
qtdfl g: -qnes d. 11 mixtum: mixto gd, \ aqnae: aqoa gd, 

12 cottidie (cotidie d) snmpti prosunt gd (qnotidie smnptnm 
[smnptai h] cUita profait r). 15 pix d (sc. piceae): pinos r. 
j plns add. ex Pl. (atilios 6). | navi^ari d (qoam navigationem 
Aegyptiam PL cf. 31,62). 16 viedtare gd: vitare rM {eic 
Marc.p. 119: Qai phthisi adfidantar maritima loca vitare de- 
bent atqae iUic maxime abi pix conficitnr commorari. cf. ed^ 
Bom. Tradiktr atile esse ptysicis et longis langaoribas morari 
in saltibas abi pinas nascitar. Aqaosa vero et marina loca 
debent vitari. | flaviales d. 



— 42 — 

30)86. ex iure in cibo sumpti ieiunis dantur, la- 

certa viridis decocta in yini sextariis tribus 

ad cyathum unum^ singulis coclearibus pthi- 

sico datis diebus singulis donec conYalescat. 

ib. propinatur cociearum cinis ex vino austero. 5 

28,230. suis feminae herba pastae laridum in cibo 

ib. 28,231. datur. carnes asinae ex iure sumptae. suis 

* fimi cinis ex passo propinatur. adipis re- 
centis pondo quadrans decoquitur in yini 
cyathis tribus, additur eo mel optimum et lo 
pilulis glutitur. 

n. Syntezi. 

Syntexis quoque nec periculo nec facie 
pthisi dissimilis morbus est. cui sic mede- 
22,129. tur. alicae cyathi tres in passi sextarium 
aquae congium commiscentur et sensim co- 15 
quuntur donec aqua consumatur^ tunc suffun- 
ditur lactis OYilli sextarius aut caprini^ quo 
subferyefacto fit genus sorbitionis, qua per 
se primis diebus curationis utuntur^ proce- 

* dentibus diebus et mei adiciunt. utilissimum ^o 
putant eos in aqua marina layari. 

m. Isohiadiois. 

30,54. Vermis terrenus effoditur et imponitur 
in catillum ligneum fissum ferro alligatuniy 

3 pthiBico g(b): thisicis d. 4 datis: sk gd, \ oonyalescat: 

■9ic gd, 6 cocleaiinm g (-rum d). 6 herbae cwvte corr, g. 

past^ laridnm gx cmn (c) parte lardi d. 7 asinae g\ asini d 

aaininae Fh). | prosmit add. r. 9 pondo qoadrans gd: onciae 

3:68 r. tit, Sintexis percnssio (cf, ind. cap,) g, De sintezi d. 

12 Sintexis d, 13 cui medetmr sic d, 14 idicae r (Pl,): 

Hillacae g, Hyllacee d, 15 et aquae sexiariis yi. r, \ mi- 

scentar d, \ sensim <m, d. 16 conBmnmator d, 20 IJtiUi- 

mum g. 21 putatmr d. tit, Sciaticis g, De Bdatis d (-ticlB tnd. d). 



— 43 — 

aqua perfunditur rursusque in eo loco ex 

quo erutus est vivus suffoditur et ea aqua 

in eodem catillo bibitur. cocleae crudae 30,71. 

tritae ex vino amineo cum pipere bibuntur. 
^ lacerta Tiridis dempto capite et pedibus %b, 

cum interaneis^ condita ut fastidium abi- 

gatur^ in cibo datur. rubiam qua pelles 24,94. 

conficiuntur cottidie bibere utUe est et ia- 24,66. 

vari. genistae rami plurimis diebus in aceto 
10 macerantur^ deinde tunduntur et coquun- 

tur: ex eo suco cottidie cyathus potui 

datur. fimus bubulinus calefactus in cinere 28,199. 

feryenti iocis dolentibus in foliis cuiuscum- 

que holeris imponitur. 

niL Fraeoordiorum dolori. 

15 In universum praecordia appellantur 30,42. 
quae aliqui in plura vocabula dividunt, vo- 
cantes modo stomachum^ interdum iecur^ 
interdum praecordia. haec cum induruerint * 

, praeter gravissimiun dolorem velocissimam 

20 mortem ingerunt. 

His caninus catulus lactans subinde appo- 30,42. 
nitur inque eum vitium transire constat: 
defunctum obrui moris est. bulbi triti in- 20,104. 

3 c. trite cnide d, 4 ex y. ammineo gd (ex vino mero r&, 
ameno 6*"I). | bibitur d, 6 condita nt f. a. om, Pl, | abi- 
gator ego: abigat gdrh. 8 perficimitur Pl, (inficimitiir M). 
I cotidie d, \ bibere utile est. Lanri et geneste gd (item r), 
ubi lanri, de qw> sUet Pl,, natum est ex „lEivari" (nt bibentes 
laventor cotidie Pl. cf, Marc, p, 174 .. . cotidie bibere ischia- 
icis ntile est et in balneo, ferventi lavari. Grenistae rami. . .). 
9 xamis ante corr, g. 11 ex sno suco. et cotidie ciatb id 

8 

potui datur d, 12 bubulcuB d, 13 cuuq; holeris d, 
tit, De precordiorum dolore d, 16 universo gd, 18 indu- 
raerint g(f>^): induraverint d (se gravaverunt rb). 21 la- 
ctanfl g: lactens d (PI). 22 constat (I) gd(r)i creditur Ph 



— 44 — 

20,122. liniti ventri bene moUiunt. et ocimum tri- 

20,251. tum iiiq>ositum praecordiis prodest. sex- 

tarius farinae lini seminis^ sextarius feni 

graeci; cum pari mensura meliis ex aqua 

mulsa decocti calidi imponuntur saepius. & 

(20,256) aliqui malunt feniculi farinam cum pari 

mensura mellis decoquere et ita imponere. 

28,101. cydonia cruda Tei cocta ceroti modo in 

panno inlinuntur et calefacta praecordiis 

26,77. super imponuntur. acori radix tusa cum lo 

ao,48. vino efficacissime prodest. is quos iinquit 

animus aut <(quibus^ mens alienatur quibus- 

que yertigines fiunt cocieae singulae cum 

sua testa tritae ex passi cyathis ternis cale- 

ib, facta potione per dies vui dantur. in eadem i5 

curatione aliqui dant per dies quinque in 

eodem modo passi primo die cocleam unam^ 

sequenti duas^ tertio iii^ quarto u^ quinto 

* unam: sic suspiria toUentur. in his lan- 

guoribus si febris non sit marina aqua lavari so 

30,47. utile est. iocineri prodest in cibo viverra 

80,44 porcelli modo inassata. stomacho medentur 

(cf.Marc.p.US). cocleae si fieri potest africanae in cibo 

sumptae: coqimntur intactae exaqua^ deinde 
ex prunis torrentur^ tunc ex vino et garo 25 
eduntur^ impari numero stomachi dolori 
30,45. medentur. prosunt vivae cocleae ex aceto 



1 ventri g (Pl): ventrem d, 2 et inpOBitam d. 3 fenu- 
greoi d. 6 fenicali r (cf. Marc. p. 152^: feni greci g, fenu- 

freci d. 8 Cydonia g: Cidonea d. 9 illiniantur d. 10 acori 
n.: aceris gd(r). 11 is: His gd. 12 qnibuB addidi eas 
Marc. (qaonun Pl). \ mens alienato: Pl. {Marc.p. 152): mens. 
et alienantar d (r). 14 ex paBsi cyathis .111. r. 18 secando 
die .n. d. 21 in cibo om. d. | vivarra gd (vivaria r5, vi- 
verra h^). 22 stomacho medetar. Coclee gd (et sic etiam r: 
stomachoque medetar. Et item si f. p. codeae etc.). 23 affri^ 
cane d. 25 torrentnr g (Pl.): torrentibus assantor d. 



— 45 — 

devoratae. [in hoc languore aqua marina * 
lavari prodest.] 

Aestimo praecordiorum yitium esse cum 
cibus non continetur. certe quibus hoc 

5 accidit stomacho laborare dicuntur. .horum 
potioni infriatiu* venter ossifragi arefactus. 30,60 
prodest etiam si teneatur manu dum cibus (om. r) 
sumitur. 

Non est ab re compositionem operi con- 

10 yenientem ponere, quae stomachi marcorem 
et fastidium detergit celerrime. in musti * 
ex uvis albis congio coiciuntur cydonia quin- {Marcp. 145.) 
que non purgata^ totidem mala punica, eo 
addltur sorbornm sextarius, rhus syriaci sex- 

15 tarius, croci siculi semuncia, fici optimi 
semuncia. sic coquitur usque ad crassi- 
tudinem mellis, inde in die lingula sumitur. 
servatur in vaso vitreo. 

Fit efficacissima potio compositione ita * 

20 scripta. apii seminis aridi drachmae sex, {Marcp, 162.) 
petroselini macedonici drachmae mi^ spicae 



1 haec uncia inelusi cf. supra p. 44,19. 6 potioni (-ne d) 
in&icator gd (infriatur ego, cf, Marc.p. 143 potioni aspenniB). 
I arifietcias g. 7 manu g: in manu d. 9 Hanc eomposiHanein 
apponit Marc. p. 145: Oxjporiam miram Neroniannm . . . hoc 
esL ozyporiom quo Nero uteDator ad digestionem, quod Mar- 
cellns medicus ^regias ostendit (Marcetlus Oa^i?), qnod 
et nos nsu probavimasO). unde haec (eiedem paene verbis 
seripta apud utrumque auctorem)^ 12 ex uvis d: exaviis g. 
I conicinntar d. \ cidonea d. 13 panica d (r, et in c. ixeiiam h): 
piciereo 5 (pioiceo 5"*): nam bis haec dedit Torinus (ex ed. So. 

a 

ef ex. eod. suo) e. a et xf. 14 ros syriaci g, Bos Biriaci (sic) d. 

16 semnncia p, semioncia d (r) : scripolns Marc. \ fici optimi 
Bemimcia g (b): fici vi r, om. d (M). 17 lingula gdo:- li- 
gnla r (M). | cesai snmitar 6. 18 vaso g: vase d. 
19 efiacacisBime d. \ ita: sic gdh (infra 1»25). 21 petro- 
silini d. 



— 46 ~- 

tiardi drachinae iiii^ myrrae drachmae iill^ 
opii drachmae iiii^ schoeni drachmae iiii, 
piperis longi drachmae v^ piperis albi drach^ 
mae v. haec una tenmtur cum melle graeco 
despumato quod satis est. servatur in vaso s 
vitreo. a balneo dantur ieiuno in potione 
mulsi mixti ex aqua calida drachmae duae. 

V. Ventri molliendo. 

32.100. Menae saisae id est pisces salsi ventri 
molliendo cum felle tauri umbilico inlinun- 

28,203. tur. lac caprinum potatum cum sale et lo 

''' melle. ventriculus suilius in quo sarda de- 

* {cf. 20,49.) cocta sit. porri capitati discocti per se in 

22,33. cibo sumuntur. urticae semen tostum pane 

22,142. 23,98. colligitur. iens non percocta sorbetur. myro- 

balanus est genus caryotae nascens in i5 
Aegypto: haec os non habet, vino austero 
28,203. trita et pota alvum citat. fei lupi cum ela- 

23.101. terio umbilico inlinitur. cydonia in melle 
23,132. servata cruda manducantur a ieiunis. pruna 
23,135. a ieiuno eduntur. mororum maturonim 20 



1 dragm^ vel drag. vocabulo repetito setnper g (Marc), pro 
quo notam 5 ponit d (om. r, imciae h). 2 scini gdr, Bcyni h 
{om, M, ut et qptum et piper album), 4 fort. scr. cum melliB 
etc. 5 dispimiato d. \ vaso g: vase d. 7 mulsi mixti ex 
a. c. gd (r, mnlsa mixta ex a. c. b), cf. Marc. ex a. c. vel ex 
mulso in potione dabnntur. | drach. nn aut etiam minns ... M. 
tit. De ventre moUiendo d. 8 Mena salsa gd. | i. salsi 
pisces d. 9 inlinitor ^, illiniuntar d. 10 pototum {gdh)i 
potui dator r (fort. potator). 11 venixiculus . . . editur r {verh. 
fin. om, etiam h), 12 alvum sistunt. sec, Fl, 14 Lens noii 

fercocta dh\ Lens bene cocta g {sed bene in ras, corr. dl. m.). 
sorbetur: sic gdrh. cf, Pl, lens optima ... quae maxime aquam 
absorbet . . . alvum sistit . . . discocta, eadem solvit minus per- 
cocta {cf, infra c. 6). 16 austeri g. 17 pota gh^ potata d. 
I elatorio d, 18 cydonia g: cidonea d {et sic semper). 20 edun> 
iur: manducantur iterum d. 



— 47 — 

sucus potui datur. ammoniacum potioni 24,23. 

additur. ulmi cortex tusus: denarii pondus 24,48. 

in hemina aquae frigidae etiam purgat. aqua 30,68. 

bibitur in qua gallinacei decoxerint. Iiirun- ib, 
5 dininus fimus adiecto melle suppositus. sa- * 

licis sucus ex vino mulso potatus. tlialasso- 31,68. 

meli iucundissime purgat sine stomachi 

vexatione^ et odore grato et sapore. quod «'&. 

sic fieri debet: aquae marinae et aquae 
10 caelestis eadem mensura et mel eiusdem 

portionis permiscentur, et servatur in vaso 

flctili picato. 

VI. Ventri sistendo, 

Cancri fluviatiles triti ex aqua hibaiitui!. 32,t0t. 

sativi siseris sucus in caprino lacte potatur. 20,35. 

15 ocimum tritum ventri inlinitur. panieu» ia 20,t22. 22,131«. 

lacte caprino decoctum more sorbitionis in 

die sumitur. vetus panis nauticus tusus et 22,138. 

iterum coctus ex aqua bibitur. in aqua cor- 22,141. 

tices fabae ad tertias decoctae prosunt, lens 22,142. 

80 ex aqua caelesti decocta sorbetur. aeetum 23,66. 

merum sumitur. mala silvestria eduntur. 23,104. 

aqua in qua pira agrestia cocta sint bibitur. 23,116. 

silvestrium prunorum bacae vel ex retHce 23,133. 

cortices in vino austero decoquuntur ut ter- 

2 tonBiis hicg {antea semper iusuB). { pondns isicgdb. 4 qno (jsie) d^ 
I gallinae pedes decocti fuerint r. j hirundinaB db, 5 suppo- 
nitar r. 6 potatos valet r. | Talasso melli d. 7 iocnn- 
diBsime gd {hiCj sed iacmidiBsime g 1,3). 9 post debet addi- 
tur in textu gd: Confectio thalasso melis (thalassa mellis d), 
aqne m. etc, 11 servator g: servantm: d, | vaso g: vase d, 

tit, Ad ventrem siBtendmn d. 14 Sativi ciceris ^, Sativicio 
erifl (sie) d (sativi cineris 6"», Mori rb, cf, Fraas fl. cL 144.140. 
Graff Sprachsch. n 846). 17 in die drb: bis die PZ. i et 
09». d, 20 Borbetor: cf, mpra c. 6. 22 pira: pnma ^r6, 
bmna (stc) d. 23 silvestria d. \ pronamm gd, 24 austen gd. 



— 48 — 

tia pars decidaty idque yinum bibitur merum, 
28,136. cyathus umis in die. mororum satiYorum 
28,160. inmaturorum sucus bibitur. sorl>etur sncus 

30.60. seminis myrti. palumbus ferus ex pusca 
ib. coctus in cilM) datur. fimus columbiniis& 

30.61. cum melle ventri inlinitur. bibitur anatum 
* mascularum sanguis. flores yel cincinnos de 

aYellana coliigis et mittis in furno ut sic- 

centur^ et cum siccati fuerint teruntur et 

ex Yino propinantur. iuniperi bacae tritae ^o 

ex Yino nigro id est ex uYis nigris expresso 

24,79. potantur. flos hederae tribus digitis sunqitus 

24,116. in vino austero bibitur bis in die. l>acae 

24,119. acrifolii ex Yino potantur. ruborum in qui- 

bus mora nascuntur cauliculi ex Yino aiistero is 
80,59. decoquuntur et in cibo dantur. coclearum 
quae viYae crematae sint cinis potioni ex 

26.44. Yino austero inspergitur. plantago editur 

26.45. ex aceto cocta. synqphyti radix ex Yino 
80,59. bibitur. gallinacei iecur assum in cibo su- m 

mitur. 

Vn. Oholerae. 

Choiera Yentris Yitium est malum, prae* 
^* ceps — mirifice prodest compositio quae 
infra scripta est oliYae quam Yeterrimae 
aqua calida eluuntur ita ut saporem salis 25 

4 femixiis PL (ante D^fs. qui correxit ex cod. v), | Ba- 
lombos feros d. 7 ixiai8Culonxm^dr&. 8 colliges . . . mittes db, 
I fnino («tc) gd: fomam h. 10 bacliae g (bacce d). 11 ez- 
uYiiB^ g {ut 9wpTa), ex avis nigriB vel ez Yinea {quod (m. grh) 
propnantar o. 13 Bacbae crifoUi g {sed g^ caprifolii), Bacee 
acrublii d (ipsim Plinii Uctio corrupta). 14 in: ex d. 
17 sint ^6 (Pl.): sant d. 18 aosten g. 19 Synfiti g^ Sim- 
phiti d: saaisoci r. tit Ad colera gd (Choleribos ind. tuL g). 
23 compositionem quae seq. hic non recte positam sed aut 
4idienam esse at^ certe loco suo depulsam, docent versus 6 — 7 pag. 49. 



— 49 — 

ainittdiit et enucleatae cum pipere tenintur, 
quibus admiscentur coria mali in aceto de- 
cocta, oleum et acerrimum acetum cum 
tribulas adicitur. oportebit autem qui cura- 

5 bitur potione quam diutissime abstinere — 
u^ote quod et vomitu et per sedem ex- 
hauriat. adversus quam lactucae caules 20,67. 
quanto maiores et amariores in patina co- 
quuntur ex aqua et sic eduntur. cydonia 23,100. 

10 matura cruda in cibo sumuntur. optime 

facit et potio cuius compositionem cum de (23,133.) 
stomacho diceremus exposuimus. bacae acri- 24,116. 
folii tritae et ex vino datae. mororum de 24,120. 
rubo sucus efficaciter bibitur. aqua marina 31,66. 

15 calida clysterio infunditur. 

Vm. Torminibus. 

Lactuca discycta editur ex oleo cymino * 
sale sinapi. ovum crudum diffunditur in * 
yaso^ putamen eius impletur oieo quod in 
vaso diffunditur^ eadem ratione et vinum 
80 et mei^ vinum sit austerum: haec permi- 

scentur in unum cocleario, et bibitur. holera * (ow. r) 

3 et olenni d, \ acerrimam om. d, \ cumtriblas g (et ante 
corr, d), cnm tribnlis d'', 6 ntpote quod (i. qida hoc maLom, 
cf, ed. Bom. //, 25 in. ubi haec primis huiua capituli verbis 
Cholera . . . praeceps iu^igu/ntur^ tamen etiam infra repetu/ntur 
post campoaitionem ab editore Plinianis ex margine insertam^ 
paulo muiata sici qno et vomitom per sitim exhauriat). | vomi- 
tom (-tu) d (vomitum provocet et p. sitim exh. priore loco r). 

7 Adversus quam (sc, choleram gd et pr, l. r): In aqua (ex 
em. aUero loco) b, 9 cydonia gi cidonea d, 10 in cybo g, 

11 vid, supra c. Q ex Pl. 23,133. 12 Bachae <cap>rifo]ii (ut 
supra) g* {ut scU, in unius litterae ramra sit cap, fortasse pro 
c uit suprd 2,6. aquifolii Ma/rc). \ a(^ifolium . . . datur r (pro- 
suAt add. 5, subveniunt M). Ut. Ad tormina d. 18 et 19 vaso gi 
yase db, 19 diffunditur: cf. coicitur 1,25. 20 austere gd 
(&, -rum r). 21 et ad quantitatem codearii unius bibuntur r. 
I Olera hic g. 

PUnii inniorig mediciiui. 4 



— 50 — 

20,136. discocta ex sale eduntur. ruta cum hysopo 

discoquitur eaque aqua ex yini potione mi- 

28,206. scetur. panis cum lacte caprino decoctus 

bis in die sumitur more sorbitionis. in 

23,81. olei cyathis sex ruta decoquitur idque oleum s 

23,109. bibitur. malum punicum tusum ex tribus 

heminis vini coctum ad heminam emendat. 

ib. malum punicum in olla addito operculo 

exustum in furno et tritum datumque in 

(24,118.) vini potione discutit. ruborum qui ferunt i» 

mora cauliculi teneri tunduntur et ex his 

exprimitur - sucus^ qui in sole ad crassi- 

tudinem melUs coquitur: hic potus effica- 

23,61 (cf, 60) cissime prodest. lien pecudis tostus tritus 

%b, ex vino bibitur. palumbus ferus in cibo is 

ib. datur decoctus in pusca. anas viva appo- 

nitur ventri, in eandem morbus transit^ 

31,66. itaque moritur. aqua mari^a calida ciysterio 

28,206. infunditiur. vinum tepidum addito coagulo 

leporis potui datur, creditur efQcacissimum. 20 

Viru. Tenesmo. 

28,211. Tenesmo laborat is qui subinde concu- 

piscit desiu*gere et nihil eicit. ad hoc vi- 

30,57. tium senectus anguium cum rosacio in vaso 

2 eaque gb: eque d (et ea r). 4 In olei cyatis sex ^, 
in ole ciatis. vi. (sic cwm ciXbo) d (in olei sexta. v. r, ubi ad 
seqq. haec trahtmtur, ut et in gb^ non ad ea qaa/e praecedunt 
ut in d). 5 decoqnitnr in oleo idqne ... d (cf.ad v. 4). 
6^ malom — emendat: sic gb recte, nam d post tasom male 
tra^t ad seq. remedium inferens haec in olla addito operculo 
exuBtmn in fnmo, quae mox suo loco repetuntur). 7 ad he- 
minam gb (PL): et eminam (&is) d. 10 qni db: qne g. 
14 toBtuB g {Pl): totns drb. 16 AnaB et g, eed g* Ana^ (sic)! 
cf. vet. germ. annt, anat). 18 calido d. 19 addit (sic) 
qnagnlo g. tit. Thenesmon qui freqnenter Be levat. nt procedat. 
et TiiViil eicit. g, Ad tenesmon d. 21 Thenesmon gd. \ htbo- 
rat is qni ego: laborantOB qni gd (et om. qni b). \ concupiscit . . . 
eicit g: concnpiBcnnt . . . eicinnt db. 23 yaso g: vase db. 



— 51 — 

stagneo coquitur et ventri inlinitur. et si 
exulceratio non sit^ ostreae ex mulso de- 32,64. 
coctae eduntur. lac bubulum potui prodest.' 28,211. 
ius piscium maritimorum in patina deco- 32,ioi. 

5 ctorum cum lactucis sorbetur aut pane colli- 
gitur. holus [id est cauies] discoctum edi- 20,86. 
tur cum sale. aqua marina ex alto hau- 31,64. 
ritur, servatur in vetustatem^ vires inde 
deponuntur: bibitur cum vino aut aceto^ 

10 vomitu praecedente. aquam marinam aliqui '31,66. 
per se dant, sed raphanos supermandi iubent 
ex mulso aceto ut vomatur. pulticulam sili- * 
ginis salsam bene sine oleo edendam dabis. 

X. Dysentericis. 

Holera discocta cum sale eduntur. per * 

15 se bulbi triti dantur in vino austero: potio 20,104. 

miscetur caelesti aqua. coctum ocimum in 20,122. 

cibo datur. ruta cum caseo teritur in vino 20,140. 

in modum moreti et ita editur. cera re- 22,116. 
missa in potione datur: puls fit ex alica 



2 si exulcerationes e. g^ ai ezulceratio if '-r (-tioms est) d 
(si ex. flit rb). sed cf, Fl. et M, fort, etiam si sine («tc Ph) 
exolceratione sit. | mvlso g: mulse d, -sa h. 3 Lac prodest 
bubuli potui uspicium maritimarum {sic) d. \ potatum prodest &. 

4 patinam d, 6 idest (i. d) caules gd (I): om, rh, | dis- 
coctus d (-til g), bis poctam (brassicam) Pl, 8 servatur in 
V. etiam M (rei, om,) , servaturque ut vetustate vires accipiat r 
(vetustate virus deponentem PL). 9 imponuntur gd (ut vires 
inde imponantur h^). \ aut g (Pl.): et dh. 10 precedente 
vomitu d. 12 haec ultima sic hcAet n Item pulticulam sili- 
ginis cum sale tantum sine oleo condies, et acuicies cfre pu- 
nic^ deo. vi. et agitabis bene et sic dabis edendam (om. Marc). 

t%t. Desintericis g, Ad dissintericos d. 14 cf supra c. 9. 

16 aqua g: aque dih). | coctum dh (Pl.): costum g. | occi- 
mum d. 18 in modum moreti (mereti rb): om. Pl. \ cera: 
Gera d. 19 puls (Pl, pulticula M)i pulvis gdif). \ ex alia g 
(allia g^). 

4* 



— 52 — 

tosta^ priusquam detur in aqua cum sub- 

23,13. igitur, cera remissa infunditur. sarmenta 

in quibus acini uvarum haerent et acinorum 

lapilli comburuntur eorumque cinere asper- 

23,3. gitur. sucus pampinorum vitium clysterio & 

23,100. inmittitur. cydonia matura cruda eduntur. 

23,159. myrti seminis pondus denarii in vino propi- 

23,162. natur. vinum in quo folia myrti discocta 

24,9. sint potui datur. galla commagena combu- 

ritur, cinis eiiis extinguitur vino, iniinitur fo 

24,79. ventri: hoc et ad coeliacos facit. flos he- 

derae tritus tribus digitis sumptus in vino 

24,119. austero bis in die bibitur. ruborum in 

quibus mora nascuntur cauliculi decoquuntur 

29,43 in vino austero et per se eduntur. lutea is 

{cf,Marc.p.l9S) ovorum trium^ laridi veteris unciae tres, 

mellis totidem^ vini cyathi tres una con- 
teruntur, et in nucis avellanae magnitudine 
ex aqua datur. 

XI. Coeliacis. 

* Bacae olivarum in vino propinantur. 20 

30,58. membranae gallinarum tostae in oleo et 

1 in quem sabigitor c. r. r. I in aqua cum d: in qoa 
ciim g^ S m gb: om. d, 4 lapilli: xmdei PZ. 6 cydonia g^. 
cidonea d {ut su/pra). \ matara gh (cf, Pl.): imatura d, 
T pond g: pondo d{r), pondus h (pondere Pl.') 9 sint gbz 
Bunt d, \ conmiagina g, cmagina d, 10 vmo extingaitnr. 
vino illinitar. Yentri hoc et ad ciliacos facit. (stc) d, 
13 aosteri gd. 14 decoqaantar — edantar gr (P2.): om. d. 

|e 

15 aasteri g, 16 triam g {Pl.): trinom (tn) d^ tria rh. \ 

laridi g: lardi db, 17 and. g^. 18 inn<acis> a^a>ellane§ 
m. g^ m ras, \ magnitadinem d. 19 datar gd: dantar b. 
Ut, XI Cyliack tortora t scomissiones stentinorn ^, Ad ilii tor- 
taram d {sfmt autem ad coeliacos g%tae sequ^mhtr, sicut in Ps. 
Pl rh u^ 26). 20 Bach§ g, 21 Membra . . . tosta . . . data^d 
{^Mm r). 



— 53 — 

sale siibfervefiunt^ sic datae in cibo coe- 
liacorum doloremmulcent: abstinere a frugi- 
bus prius gallinam et hominem oportet. 
fimus coIuiiai)inus tostus et tritus dysente- ib. 

5 ricis in potione propinatur. palumbi in ib. 
aceto discocti et dysentericis et coeliacis (^- *") 
in cibo medentur. dysentericos adiuvat tur- ib, 
dus inassatus tritus in cibo sumptus cum (^*- ^^) 
myrti ba^^is. item in eundem modum me- *&. (ow. rh) 

10 rula sumitur. gravissinuim ventris vitium 30,69. 
ileos appellatur : huic resistit discerpti vesper- ih* 
tilionis sanguis inlitus ventri. dysentericis 
ova pridie in aceto macerantur, eorum lutea 29,44. 
friguntur in oleo et devorantur. ova ex 29,49. 

15 aceto macerantur^ ex his et farina et aqua 
panis coeliacis fit. quidam eadem ova re- ib- 
solvunt et in patinis tosta dant in cibo. 
caseus vetus ovillus in cibo prodest. sevum 30,55. 
ovillum decoctum in vino austero bibitur. ib, 

20 hoc et ileo medetur. cocleae duae teruntur ib. 
cinn suis testis et ova cnida ex passi cya- 
this duobus^ aquae cyathis tribus^ atque 
totum in novo vase calefactum ad tempe- 
ramentum potionis bibitur. coclearum cum 30,56. 



1 in cibo Bilia^^ornm g^ in cibos. iliacQrmn d 2 ab- 
stinere flfr (PL): -ri d. f a finagibns: «c e^iafm rb {de ,,ve*.fec*.**^ 
errat &"»J. 4 ciliacifi et diBsintericiB r (b, cf, Pl}, dysinteri- 
ciB g {su: aemper), 6 coeHacis g; iliacis d, B cum {JPh)i 
ex ^, et <2. 10 eontinumtm paucis de Ueo inkrmissia reme- 
dia ad dyeenterieos et coeliaeos, habet tamen r Ad ileon (n, 83) 
novum titulum, 11 jleos^d, \ appellator g: vocator d, 
13 iMridie r {Pl): pridem gd, \ eomm — macerantur om. rb. 

14 frigentar . . . devorentnr d, 16 c^liacis g, dliacis r 
{Pl): iliacis d, 17 patenis g", 19 ansten gd, 20 ileo {Pl.)t 
dUiacis ^r, iliacis d, 21 cruda: cmda ii Marc, p. 193. 

22 atqne g: om. d. 23 in n. v. decoctum r. | vase 
hic et g. 



- 54 - 

suo putamine combustarum cinis addito pu- 

30,67. siUo resinae ex vino bibitur. senectus ser- 

pentium decocta cum rosacio in stagneo 

34,161. vaso yentri inlinitur. dysentericis potiones 

28.206. ferro candenti calefieri debent. caseus vacci- 5 

28.207. nus recens inmittitur. ad omnes epiforas 
ventris caseum moUem imponi iubent^ ve- 
terem autem tritum in modum farinae men- 
sura cyathi addi in cyathos tres vini cibarii 

28,206. et ita devorari. lac capriniun ad dimidias lo 

28,209. partes decoctum. infunditur gluten taurinum 

tb, aqua caUda resolutum. imponitur inflationi 

ventris vituUnus fimus in vino decoctus. 

{Marc. p. 194.) frequenter evenit ex causa aUqua latente 

28,199. ut ventri dolor subitus existat: qui num< i5 

quam temptat habentem secum talum leporis. 

Xn. Tiniis. 

Tiniae quoque vitium ventris sunt. quae 
28,211. peUuntur poto cervini cornus combusti ci- 
20,26. nere. raphani decoquuntur ex aqua ad ter- 
20,38. tias et ea aqua vino miscetur. radix inulae so 

1 addito pusiUo resine g (addito resinae momento 
P/.): addita resina pnsiUo d (pusiUa r). 4 vaso g: vase d. 

6 Imittitor ad omnes . . . aine puncto d. 7 imponi iubent 
(cf. Pl, inUni snadent): in cibo poni debent d (iubent gr). \ 
Veterem. k. («autem gr cwn Pl) tritum d (cf. atipra ad. i,8). 

9 addi gn additi d. 10 devorari gr: devorantxu: d. 
11 decoctum infunditur ^d (d. inf. Itemque gluten t. r, sed cf. 
Pl,). 12 resolutumimponitur. (sinepfmcto g) Inflationi gd (resolu- 
tum additur. Imponitur item inflationi . . . r). 18 ventris. Vitulinus^ 
(ventris yituUnus d). 14 frequenter — existat om. PL (qui 
sic ventris quidem dolore temptari negant etc). | evenit gr: 
venit d. \ causa aUqua g: aUqua causa d (quaUbet causa 
Marc, p. 194). 16 ut aiunt muUerculae add. r. tit. Tiniis g, 
Ad tineas d. hoc totum capitulum om. r (ii, 21)^ addit b. 

17 Tini^ g, Tine§ d (cf v. l Plin.). \ q. ventris vicium d. 

18 potu gdb. \ cefvini gb (Pl.): cum vino d. 19 Bapliana d. 
20 eniue (-1^ g) gdb. 



— 55 — 

decoquitur^ deinde sucus eius exprimitur 

et potui datur: cum eruta est inula terram 

non debet tangere. alium in oxymelle de- 20,54. 

coctum dcToratur. betae candidae decoctae 20,69. 
5 devorantur cum alio crudo. aqua in qua 

lupini coxerint addita ruta et pipere bibi- 

tur. bnlbi genus est scilla, ex quo pusillum 22,156. 

tritum cum oxymelle bibitur. malum puni- 23,109. 

cum tusum decoctum ex tribus heminis ad 
10 heminam tinias eicit potu. acini hederae 24,77. 

albae contriti tres ex oxymelle prosunt: 

in hac curatione convenit et yentri eos 

eadem ratione inlini. 

Xni. Lieni. 

Lieni sive spleni solea piscis imponitur. 32,lo2. 

15 idem praestat eodem modo torpedo. rombus ib, 
cum est impositus yivus in mare remittitur. 

aqua bibitur in qua holera decocta sint addito * 

sale. eius qui cottidie ieiunus ervum ederit 22,151. 

1 deiode gh {Marc.p. 200): dimiditiB d. 3 debet tangere 
g (&): tangat d. \ in oximelli g (-melle db): in aceto mnlso Pl. 
6 bibitnr gb-. om. d. 7 Bnlli g (Bnlbi g' rec.), | bnlbi — 
(8) oximelle om, h. \ qno g: qna d. 8 cnm oximelle gd: ex 
aceto et melle Pl. 9 ex tribns heminis ad heminam gh {Pl.): 
ex. nii. cimis (sic) ad eminam d. 10 tinias g: tineas db. \ 
potnm g. 11 contriti tres ex oximelli (-le h) gb (temi in 
aceto mnlso Pl.): triti in et oximelle (sic cum cdbo) d^ ubi 
in est pro m et aibtm ex coniectwra- scriptoris reUctum propter 
idem in (cf. Marc. p. 200 tres contriti in oxymelite). 12 in- 
lini g: illiniri b (et ventri illiniantnr eos e. racione d). 
tit Lieni et spleni g, Ad spleneticos d. {hoc etiam cap. totum 
om. r), 14 Lieni sive spLeni {ut m ind. Ut.) g; om.^ d. 
15 ^fat d (saprestat^). Hq^ec sic hdbet b: Splenis dolori solea 
piscis contra ugatnr. Torpedorii et bnscnm, si yividns snper- 
tigatur bona medicina est, sed prins qnam solvitnr in mare 
remittitur. (cf. Marc.p. 165). | torpedo. rombnse^: torpedomm 
bns g {cf, b). 16 cnm est (?): cnm eo gd. 17 sint gbt 
annt d, 18 erfam gd{Pl.): semm h (semm caprinnm etc, M\). 



— 56 — 

23;5. lienem coDsumi certum est. sarmentorum 

cinis aceto conspersus binis cyathis ex aqua 

ei dabitur: is qui curabitur in lienem iacere 

(31,128.) debebit. acetum bibitur et in spongia appo- 

24,76. nitur. corymbi hederae poti vei inliti pro- 5 

24,68. sunt. ericaeis vasis in potione semper uten- 

80.51. dum est. pecudis lien recens super dolorem 
extenditur^ dicente eo qui medebitur se 
lienem mederi^ deinde in pariete dormitorii 
cubiculi teetorio includitur et ter novies lo 

ib, subsignatur eademque dicentur. caninus lien 
viventi eximitur et laboranti in cibo datur. 

30.52. liberat de vitio lienis catulus duum dierum 
ib, datus ignoranti aegro in cibo ex aceto. idem 
ih. et lien erinacei praestat. coclearum cinis i5 

cum lini semine et iu:ticae addito melle 
ib. imponitur donec persanetur. lacerta viridis 

viva in olla ante cubiculum dormitorium 

suspenditur^ ut egrediens et rediens manu 
28,200. tangat. sedat lienem fel apri vel suis potum^ 20 
ib, cervini cornus cinis potus ex aceto. equi 
ib. lingua inveterata ex vino bibitur. praesen- 

taneo remedio lien bubulus assus recens 
ib. vei elixus in cibo. alii capita xx tusa cum 



2 ez aqna tepida Marc. (Pl). 4 debebit g: debet db, | 
apponitar gbd*: Dibitor (iterum) awte corr. d, 5 Corimbi gd: 
Ghunmi b. 6 ericaeis (cf. Fl): Hederaciis p, HederaceiB dh. 
1 vasifl bis d. | utStu d. 8 dicente — (11) dicentnr <m. &. 
9 dormitoni d: -rio g. 10 tectorio id est capsella^!) Mare. \ 
includitar 8C. lien g (PZ., M): medebitur d. , 11 liens (sic) g. 
12 et liberatur d. v. 1. Catulus eic. b. 18 de vitio gb: de 
vino d. I dunm ^b: duomm d. 14 et aceto iuvat b. 15 iri- 
nacii ^, herinaoei d. 16 cum lini 1 Bemine et ultice (9%c 
cum cdbo) d. 17 sanetur b. 18 viva om. d. | in olla gdb 
(Pl): in ofitio Marc. p. 166. | dormitorium (-riu d) gd: -rii 
(-rif d^) bd\ 19 ut gd: et b. 20 sedat (gb): S; ad d. 
22 bibita valet. b. 23 lyeni b. | bibulus d. 



— 57 — 

aceti sextario imponuntur. haedi iien im- 
positus idem praestat. radices violae iotae 28,201. 
ex aceto inlinuntur. agarici oboli duo in 21,131. 
aeeto mulso poti per dies xxi consumunt 26,76. 
5 lienem. 

1 acet^ d, I imponantar 6, -nunt d, \ Helidi | enim posi- 
tu8 {sic) d. 3 inlinuntur (PZtn.): imponuntur ^, illiniuntur(2&. 
4 per dicB xxi (viginti h) gdi <m. Fl, 5 Ah hoc vnde loco si 
indicem huius libri compares intercidisse multa videntur in codd. 
gdh^ et ut videtur r, id est in codicum nostrorum omnitm arche- 
typo, ipsius autem indicis in d ordo turhatus est (cf, g), (xtgue unum, 
totum textus capitulum intercidit de lumhorum dolore {xiiii) cum 
praefatione {xv) de sedis vitiis in umversum. cf. /, 23. 

titulus abest in codd. Defunctos obmi oportet ghi om. d.. 
mmirum excidisse initium capituli mmifestum est (cf. Flin. 30,64 
^ Sunt occulti . . .): nam stc ex verhis quae praeceduM apud Pli- 
nium aliquot servaveru/nt ghi Defunctos obrui oportet vesper- 
tilionis sanguine venter cont. etc. g (vespertiliones, quorum 
sanguine si venter fuerit contactus .. .h). 



<^xiiii. Luinboram dolori.^ 

Acinorum nigrorum suci cyathus unus cum 27,68. 
mulsae cyathis tribus potui datus lumhos do- 
lentes sanat. inulae foliorum sive radicis pul- 20,38. 
veris denarii duo ex vini cyatho uno blhiti 

10 emendant. pastinacae radicis sive seminis den. 20,31. 
im in aqua mulsa decocti et potui dati lum- 
borum et renum vitia emendant. porri sectivi 20,46. 
sucus ad cyathos duos in vini cyathis duobus 
bibitus sine mora sanat. asparagi semen et 20^108. 

15 cymini pari pondere tritum et ex vino vel aqua 

calida potui datum emendat. apii radicis sucus 20,115. 

ad cyathos duos ex vini cyathis tribus potui 

datus prodest. olusatri radix in vino coquitur 20,117. 

6 Ac. nigrorum sc. strychni. 7 duobus Pl. 9 den. 11. r. 
10 iolinuntur Pl. 10 radices . . . semen . . . decocta . . . data rh^ 
17 ex: et rh.. 18 oleastri rh {corr. ex Pl.) 



— 58 — 

30,64 defunctos obrui oportet. 

30,64. vespertilionis sanguine <^si]> venter contactus, 

in totum annum caventiir yitia interaneorum. 

28,211. cornus cervini teneri cinis cum cocleis afri* 

canis cum testa sua tusis mixtus datur in 5 

'*' potione yini. facit optime ad coium potio 

cuius compositionem tradidimus in prae- 

2 yenter contactas g, yenter tactuB di contaeto ventre Pl, 
(addidi si). 4 ceryini gh: ceryi d. \ haec colo medentwr aec. PL 
6 potio ad colum d. 



20,109 et ad cyathos duos potui datur. radix simi- 
{Marcp, 173). liter asparagi irita et in vino potui data lum- 

borum dolori medetur. [cataplasma ad idem:] lo 
20,130. nasturtium cum polenta terilur, calidum im- 

* (?) ponitur. feculae viridis folia trita et in vino 
29,32 mixta et imposila mirifice sanant. lana sucida 

(Marcp, 171). jn oleo pice liquida sulphure vivo nitro atlico 

fervefactis intincta quam fieri potest calidissima ^^ 
36,176. bis in die ponitur. sulphur vivum imponitur 
cum adipe. 

<Renibus.> 

20,267. Radix feniculi cum tisana decocta et in cibo 

data reuum densitates relaiat, et eiusdem radi- 
cis sucus ad cyathos duos in vino potui datus ^ 

* (?) mirabiliter vitia sanat. urticae semen trilum 
♦(ilfarc.p. 178. ex vini cyathis tribus bibitur. vettonicae pul- 
^.PZ. 26,32. 48.) ygjig denarii duo ex mulsae cyathis tribus febrici- 

20,109 taulibus cum aqua calida propinantur. asparagi 
(Mdrc.p,i79), radix teritur et ex ea denarii tres ex vini cya- *5 
(Marcp. 179)? thb tribus potui dantur proficue. ocimi sucos 

saepius bibitus reuum vitia emendat 

11 caUdum: ex aceto calido M (cnm polenta ex aceto in- 
linitor Pl.). 16 ferventibnB his M (fervescentibaB Ph). 
19 renes pnrsat Pl, cf, Mart. c. 26: radiz in ptisana data 
laxat renom aenBitatem. 22 pnlveriB: tritae M. 26 o. s. 
in mali granati corticem fasaB M, 



— 59 — 

cordiorum curatione subiectam operi. he- * 
derae et gladioli sucus pari mensura cum 
passo calefactus potui datur. 

XVI. Coiiidylomatis. 

Oleum vetus picem poUinem decoquere 22,127. 
5 oportet et quam calidissimum imponere. 

1 Bubiectain: cf. supra. c, 4. tit» xviii {dc pro xvi) 
Condilomatis collectio sanguinis g, Ad condilomata d, 4 pol- 
lionem g. 5 imponere grhi ponere d. 



<XV. Sedis vitiis.> 



<Coli dolori.> 

[Colo et omnibus inlestinorum doloribus 30,62 

. . . efficacissime subvenit avis galerita ... (Mixrc. p, 202). 
10 sive ipsa assata in cibo sumatur, sive cum plu- 

mis suis combusta redigatur in cinerem , atque " 

ex eo diligentissime irito terna coclearia ex 

aqua calida potui per triduum dentur. unicum 30,63. 

est inteslinum ossifragi mirae uaturae, quod (Marc, ib,) 
15 omnia devorata citissime conficit. huius pars 

extrema colfigitur et reponitur, et cum opus 

fnerit venlri laborantis alligalur: remedio miro 

omnes intestinorum dolores citissime sedat. 

lupi stercus dummodo uon in terra inventum 28,211. 
20 . . . colliges et servabis et cum opus fuerit 

laboranti colico alligabis ad brsichium ....].... 

defunctos obrui oportet. vespertilionis sanguine 30,64. 

cornus cervini 28,211. 

facft optime ad colum potio * 

8 Dedi MarceJli^ verba, 19 haec ita Pl, quae in excrementis 
lupi dizimuB inveniri OBsa, si terram non attigerint, colo me- 
dentur adalligata brachio. cf,quae ibi se^^umtur facientia ad 
cdli dolorem. 



— 60 — 

24,119. folia rubi in quo mora nascuntur cum cera 
24,120 {cf. 122). et rosacio sanant. radices eiusdem rubi 

decoquuntur ex vino ad tertias eoque vino 
foventur condylomata et omnia vitia sedis. 
30,70. araneus dempto capite pedibusque et ita 5 
infricatus optime sanat condyiomata. adeps 
anserinus cum cerussa et rosacio et cera 
%b. pontica imponitur. adeps cygni et boc et 
haemorrhoidas sedat. 

XVll. VesiCae dolori et caletilo. 

22,137. Amiili semuncia conteritur et ovum, lo 
eiusdem ovi putamen ter impietur passo^ 
idque in balneo subfervefactum datur ad- 
22,160. versum dolorem. cicer arietinum in aqba 
discoquitur cum sale et ex aqua ea bibun- 
tur bini cyathi per triduum in difQcuitate i^ 
23,97. urinae: sic et caicuii pelluntur. caryotae 
24,152. tritae dolori imponuntur. adversus urinae 
diflficultatem millefoJium tritum ex aceto 
30,66. bibitiu*. murino fimo dolorem inlinire 
30,66. prodest. vermes terreni contriti bibunturso 
ib, ex vino aut passo. ad calculos commi- 



1 caera et rasatio {sic) g. 4 foventor condylomata rbi 
fovetur condy(i(2)loina gd. 7 cerossa g, 8 pontica gdrb 

{McHTC, p, 226): panica Pl. \ et hoc (sic) et hecmoroidas sedat gi 
et hoc emorroidas sanat d (sanat eHam r b), tit. xvnii. Yessi- 
cae d. et c. g^ Ad vesicam et calculum d. 10 ATnnli gd. \ 

'semioncia d, 11 et ovmn putamen picir f Iplet pa8S0(2.| 



• • • t 



eiusdem ovi potamjter {sic) g (cf, Plin, in hoc Joco corrvptwnC) 
12 idque g, \ adversum g(p)i -sus d. 14 ex ea aqua db, 
I bibitur an/ie corr, d, 16 cauculi gd, J pelluntur gb (P2.): 
ezpelluntur d, 19 inlinire g (illinire b)i illiniri d, 21aut^6 
{Pl.)i vel d, I Ad gb: Adversus d. \ cauculos d. \ Ad cal- 

culos pellaidOB. mmuiendoBq' g. 



— 61 — 

nuendos peUendosque cocleae inanes conte- 
runtur. combustarum cinis in potione cal- 
culos pellit. lapilli qui in gsdlinaceorum 30,67. 
Tesica aut in palumborum <^ventriculo^ in- 

s veniuntur contriti potioni insperguntur. fimus ib, 
palumborum in sorbitione ex faba fracta 
bibitur. cicadas tostas iu patella in vesicae 30,68. 
doiore utile est bibere. contra omnes ve- ib, 
sicae difficultates cinis plumarum paiumbo- 

10 rum ferorum ex aceto mulso bibitur. de tb- 
nido hirundinis glebula luti diluta ex aqua 
calida bibitur. turturum fimus ex mulso ib. 
decoctus imponitur. convenit turdos esse ib, 
cum bacis myrteis. aqua in qua decocti «&. 

15 sunt pedes agnorum. scorpio marinus in 32,102. 
vino necattts vesicae vitia sanat et calculos 
pellit: ipse autem editur; vinum bibitur. 
lapillus qui invenitur in scorpionis marini ib, 
cauda utUiter potatur. inveniuntur in baccbi ib, 

20 piscis capite quasi lapilli^ poti ex aqua cal- 
culosis praeclare medentur. echini cum 32,103« 
spinis suis tunduntur et singuli ex bemina 
vini bibuntur. diCBcuItatibus urinae suci- 37,61. 
num potum alligatumque prodest. planta- 26,78. 



1 conterantar (comminaantor g) combuste. Earum cinis . . . 
gd {corr, ego), 2 cauculoa d, 4 vesBica g. | aut g (Pl.) : 
vel d, I aut in palumbiam ventriculo (qtu)d 4iddidi) Pl. 
6 facta gd, 7 tostas (Pl,): tostatas (sic) g, tostas das d (p^, 
coctas cias b). j vessice g, 11 glebule uti deluta (delnte d) 
gd (glebula uti diluta r), tmde JSard. ap. Pl. ^aebulam di- 
Intam (pro grillum dilutum vd dimtum codd,) cf, Mun.p. 176. 
12 tordorum gd. 13 decoctns imponitur om. d. \ esse i. e. 
edlBse (Pl.). 14 baccis (hie) g, baeis d. 16 vessice g. 

J cauculos d. 18 marini om. d. 19 in branceis (bnceis d, 
orancis r) capitis piscis gd (r). 20 lapilli poiT (sic) aqua 

(sic cum aJbo) d. 24 Plantagines g. 



— 62 — 

giMs vel folia vel radices potae ex passo 

28.212. prosunt. vesica apri in cibo elixa sumitur. 

28.213. leporis renes inveterati in vino poti cal- 
ib. culos pellunt. ungulae equi cinis ex vino 

vel aqua bibitur. ^ 

• 
XVm. Inoontinexitiae iirinae. 

28,215. Verrini genitalis cinerem potare ex vino 

dulci oportet^ in canis cubile urinam facere 

et haec verba dicere, ne ipse urinam fa- 

ib. ciat sicut canis in suo cubili. ungulae apri 

ib, vel suis cinis potioni inspergitur. leporis lo 

ib. cerebrum in vino bibitur, et eiusdem testi- 

30,74. culi tosti eduntur. anserum trium linguae 

ib. assae in cibo sumuntur. cocleae africanae 

cum carne sua comburuntur cinisque earum 

ex vino bibitur. i5 

jLViiii. Verendomm vitiis. 

30,72. Verendorum vitiis si formicatio sit aut 

verruca, arietini pulmonis sanies inlinitur. 

tb, ceteris vitiis arietinorum vellerum cinis ex 

ib, aqua, sevum ex omento pecudis praecipue 

ab renibus admixto pumicis cinere et sale ao 

%b. ib. imponitur^ lana sucida ex aqua frigida. caro 

2 vessica g. 4 pellunt: solvunt d. tit, Incontinentia 
urinae p, Ad incontinentiam nrine d. 7 cnbile g: Mdb (P/.). 

8 £Ei.ciat nrinam d. 9 sicnt gi vX db (JPl.). 10 cinis sms g. 

13 asse lingue d, \ lingnae: lignlae r. tit, zxi Yerendorom 
vitiis si formicatio sit ant vermcae rubr, scr. g (Ad ver. vitia si L sit 
vel vermcae tit 6), Ad verendomm vitia onmia d, titulum qui 
est in g (b) ex ipso textu ductum fuisse primus qui apponitur 
Plinii locus docet (30,72 Yerendomm formicationibus vermcisqxie 
medetur arietini pulmonis inassati sanies, ceteris vitiis veue- 
mm . . .) 16 Verendomm — vermca addidi ex tit. g (6): 

om, d, 20 ammizto g. | puniois (sic) d. 



— 63 — 

pecudis combusta trita ex aqua frigida. mu- ib, 

larum ungulae cinis. dentium caballinornm ib, 

tusorum farina inspergitur. ulceribus im- 30,107. 
ponitur cum melle oesypum et plumbi sco- 

5 bes. muricum vel purpurarum cum suis 32,108. 
testis et carne combustarum cinis cum melle. 

carbunculos eorum salsamenta cum melle ib, 

cocta restringunt singulariter. cerebrum apri 28,213. 

Tel suis. sanat ea quae serpunt fel bubu- 28,214. 

10 lum: cum alumine aegyptio ac myrra ad 

crassitudinem mellis subactum inlinitur. in- ib, 
super beta cocta ex vino trita imponitur. 

XX. Testiculis et ramioibus. 

Holus cum faba cocta aequis partibus 20,89. 

dolori apponitur. bulbi triti ex vino mulso 20,104. 

15 inliniti medentur. rutam cum teneris lauri 20,142. 

ramis contritam tumori imponunt. cymi- 20,161. 

num tostum contritum cum cera et melle 

aut rosacio. farina lini seminis cum resina 20,261. 

et myrra contra dolorem. faba in vino 22,140. 

20 cocta et contrita inflationi^ beta ex aqua * 

imponitur aut melle. ad idem faex vini 23,63. 

[aut faba ex vino] inlinitur. cupressi folia 24,15. 



4 oesypum (PZ. uibi esipam B^ oesojpum JB*): ysopiun gd 
(isopnm r). \ scobea: scobe {sie) gd (stona i. e, scoria r, squa- 
mae Pl). 6 carne d. 7 carbunca<la8> m ras. g, ita quidem 
ut ex cdtera correctura lus mutatum sit in los. 8 restringunt gd 
(confringunt rb, constringunt &*"): restingunt Pl. 9 suis 
sanat etc. conitMgunt gdr {sed cf. Pl, et Marc, p. 230), cum 
distinguant a/nte Fel. bub. 11 subactum (ezactum r) ilUnitur 

rh; subacta inlinitur g, subacta illiniut d, tit. zxn. T. et r ^, 
Ad testiculos et ramices d. 18 aut (Pl)i ac r (om. gd^ ubi 
melle rosatio^ melle rosaceo). 19 foba: facit (1) r. 20 in* 
fiationi g^r: inflammationi db^ et a/nte ras. g (tumori P7., $ed 
cf, sq,. 23,63). | aut faba ex vino {cf v. 19) mdle repetitu/r {quasi 
ex va/ria lectione^) in gd(p). 



— 64 — 

ib. cum polenta trita ramici prosunt. piluiae 

de cupresso tenerae tritae cum axungia et 

24,16. iomento imponuntur. sucus de pilulis cu- 

pressi cum ficu arida prius ademptis granis 

* imponitur. farina feniculina in faydromelle & 

30.72. decocta addita axungia facit ad omnia. si 
decidit alter ex testibus, spuma coclearum 

30.73. inlinitur. tetris ulceribus ibidem manan- 
tibus auxiliatur capitis canini recentis ciois^ 

ib. senectus anguium trita ex aceto. liydro- lo 

30.74. celicis steiiones demptis pedibus et interaneis 
31,66. et capite inassati in cibo-dantur. tumores 

31,129. testium marina aqua utiliter foventur. si 
et dolor sit et tumor, pusca calida in spongia 
apponitur. is 

XXI. Inguinibiui. 

23,163. Negantur inguina intumescere eius qui 

haheat secum surculum ex myrto nec ferro 

30,76. nec terra tactum. cocleae minutae tritae 

28,48. ex melle intinuntur. inguina priusquam ex 

ulcere tumescant; in iicio facere novem so 

nodos oportet et ad singulos nominare singu- 

las mulieres viduas^ tum licium alligare ad 

28,218. talum vel cruri vel infra genu. si ab equi- 

tatu femina vexata sunt, spuma equi ex 

* ore feminibus inlinitur. inguinibus imponi- 25 
tur fimus suillus sub testa calefactus tritusque 

1 ramici {v. l, ramiti) Ph: rainioi gdr (&, framini &"*). ] 
Pelulae {nc) g^ Pillule d, 4 ademptiB gi demptis db, \ ficu: 
9ic gd. h cf, Fl, 20^267. Farina fenicaliiia gi Fenicnli («ic 
et 5) farina d. 6 exungia g, 10 Hydrochelis g^ Hydrocleis 
{sic) d (atque hydromelle rb\) 14 tumori d, \ sit ^ {post 
tumor rb); <m, d, \ posca g, tit, xxni InguinibuB g^ Ad 
inffuiBa db, 19 illiniuntur d, \ ingua (stc) g. 20 ezulcerantar 
▼el IntumeBcant r. | tumescunt d, 22 cf, Marc. p. 225. 
23 cruri gb: crus d, \ aequitatu feminae vexat§ {sic) g. 



-- 65 — 

cum oleo. myrtea virga quae ferro tacta 16,124. 
non est in dolore inguinum circumligatur. 
absinthium habere in ventrali prodest. pollex 27,52. 28,42 
eius pedis a quo inguen est proximo digito (ow. r) 
5 alligatus tumorem sedat. 

XZn. Ulceribas in cnire vel in tibiis. 

Ulceribus in crure vel in tibiis adeps 28,241. 
ursinus admixta rubrica imponitur. quae ih. 
serpunt curantur felle aprino cum resina 
et cerussa. maxillarum apri vel suis cinere ih. 

10 insperguntur. fimus caprinus ex aceto sub- ih. 
actus et subfervefactus imponitur. omnia ih. 
in his locis ulcera purgantur et complentur 
<^et> persanantur butyro ac medulla cer- 
vina, item felle taHrino cum cyprino oleo ih. 

15 aut irino. 

XXIII. Talorum dolori vel tmnori. 

Cruribus vel talis si tument et dolent 31,72. 
muscus ex oleo tritus imponitur. limus aqua- 



4 mgainefe proximo g^ inguine est pr. d (in quo ingaina 
erunt Marc. p. 225). tit. xxiiii Ulceribas etc. g^ Ad ulcera 
in croribas et tibiis d. 6 Ulceribas — tibiis , quae verha om. 
gd^ ex titulo huius cap. restituenda esse Plinius indicat: Ulcera 
sanat in tibiis craribasqae adips orsinas etc. 7 ammixta g. 
12 pargantnr.et complentnr. Persanantnr . . gd (et om r). 
porgantar et persanantar hahet etiam Marc, p. 232 {om. Fl.): 
itaque addidi et. 13 batyro gr{M): valtare d. 15 aat: vel d. 
I hyrino gd (hirino h^): hyrcino rh. j in gd sequitur quasi 
navus tit. xxv Graribas t talis etc. g, Ad crara vel tibiis si 
dolent vel tament d, qiMC ex ipso initio capituU de tdlorum 
dolore {cf. Plin. et Ma/rc. p. ^32) ducta smt, verus antem titu- 
lu8 in margine adscriptus ntmc in codd. sequentis capituli xxri 
(s=s xxiiii) initio' praepositus est {propter textus hrevitatem 
loeo suo male depulsus). 16 Craribas — dolent addidi ex 
tit g. 

Plinii iunioris medicixut. 5 



— 66 — 



26,104. ticus ex oleo subactus mirifice prodest. 
fimus caprinus decoctus ex aceto et subactus 
cum melle. 



XXnn. FemionibuB et vitiis pediim. 

32,111 ih. Pulmo marinus imponitur. cancri marini 

22,153. cinis ex oleo imponitur. utiliter aqua foven- 5 

23,123. tur in qua ervum decoctum est. ficus aridae 
decoctae cum cera liquida subactae am- 

30.79. bustis^ pernionibus imponuntur. ulceribus 
tb, sevum pecudum cum alumine. si pura sint 
ih. ulcera, <cera> sanantur. fimi murini cinis lo 

30.80. ex oleo vetere imponitur. coclearum quae 
nudae inveniuntur vivarum combustarum 

ih. cinere omnia ulcera pedum sanantur. fimi 
gallinaceorum aut columbarum cinis ex oleo 

ib. exulcerationibus medetur. attritus calcia- is 
mentorum emendat veteris soleae cinis ex 

ih. oleo. agninus pulmo vel arietinus iiliponitur. 

ih. dentis caballini contusi farina subluviem 

ih. emendat. lacertae viridis sanguis subtritos 



2 f. capiintis sive babulas r. | hic demum a/pponitwr titulus 
in gd: xxvi Taloram dolori et tomori ^, Ad taloram dolorem 
vel tamorem d^ sed quae sequvmtw iam pertinent ad pendones, 
licet eodem errore peccaverit etiam codex guo usus est auctor 
compilationis r (ii, 49 Ad tal. dol., non Marc. p. 232). 

6 ervum discoctom Marc. p. 232 {Pl.): eoram decoctam gr 
n, 40 {sed ibidem ciUo loco ervam /J, 61), eoram aliqaid de- 
coctam d. \ hic ante Ficos aride titulus ponitwr in codd. 
xxvn Pemionibas etc. g (5), Ad perniones vel vicia pedam d. 

7 sabacta g. \ ambastis gb: om. d, 8 Uloeribas gd {r): per- 
nionibas Fl. 9 saevam g. \ para PZ.: plara gd (r). 10 cera 
om. gd (rl), u^ etiam PlinU codd. aHiquot {v. Sillig). 13 ci- 
nere g. \ alcera Ph {Marc. p. 232): valnera gd{r). \ omma 
pedam valnera d. 14 gallinaram Pl. {Marc). \ colambornm 
{sic) g. 15 AdtritoB g. 16 solee d {Ma/rc. p. 236, Plin, 
edd. vuHg.): soli {sic) g {Plin. codd. vet., v. Detl., se(2 c/*. 28,222). 

18 Dentes gd. \ sablaine d (sabliviem r). 



— 67 — 

pedes inlinitus sanat. tegumenti testudinis 32,34. 
oinis ex vino et oleo temperatus medetur. 
adeps ursinus addito alumine omnes rimas 28,221. 
sarcit. 

XXV. Clavis et oallis. 

5 Plerumque pedibus innascuntur clavi 
aut calli^ praecipue tamen in digitis et in 
manibus^ quibusdam vero et in aliis cor- 
poris partibus. adversus quos monstrantur 
remedia talia. 

10 Urina muli mulaeve cum suo luto in- 30,80. 
linita tollit. fimus ovium imponitur. iecur %b. ib. 
lacertae viridis vel sanguis impositus in 
flocco medetur. vermes terreni ex oleo. ib. 
fimus cohimbinus decoctus ex aceto in ib. 

15 modum malagmatis subactus imponitur. 

fimus apri vel suis recens impositus et 28,222. 
post diem tertium solutus prodest. faba * 
in qua laser servatur in aceto missa et 
tumefacta et ita alligata. si in facie * 



1 te^imenid Fl. (tegmenti r) : Tumumenti («tc) g, Tumenti d. 
testitadinis (sic) g. 3 ursinns Pl. {Ma/rc. p. 236): anseri- 
nuB gd(r). 4 sarcit^r (u, 51 cum Pl.): sanat d. iit xxvm Cla- 
vis et callis g, Ad clavos et calles (sic) d. 5 hoc tottm cap,. 

<m. r {habet b n, 62). 10 muleuae g, muleve(2. 11 tollit gb: 

emendat d. 12 vel sanguis g: t £ II II II II II II ipofix' («ic cwm ras.) <?, 

ttbi in infimo marg. sine nota scribitur lagf (sanguinis b). 13 in 
flocco : in lanula Marc. p. 233, sed cf. 237. | in flocco medetur d: in 
sole (&"* sale!) comedetur b. 14 ex ac. decoctus d. | in mo- 
dum m. subactus om. PL 16 apri gb {Pl. Ma/rc. p. 233): 
columbinus d (qui Jiaec habet ante remediu/m fimi cohmbini quod 
revera pra^cedit, male primum traneUiens, mox repetena jjuae 
omiserat). 18 de lasere cf. Plin. 22,101.104. 19 tumefacta b 
(M): tumafacta {sic) g, tepefacta d. \ mire prodest add. 
Marc. p. 237. 

5* 



— 68 — 

nascantur, etiam lomenti assidua fricatione 

22,127. tolluntur ex oleo. pollinem ex oleo tempe- 

24,23. rant et adiciunt: extrahit enim. idem facit 

24,56. et ammoniacum. salicis ramorum primorum 

cortices exuruntur eorumque cinis ex aqua 5 
28,222. impositus tollit. utuntur et sevo bubulino 
30,81. cum turis polline. urina canis 6um suo 
luto imponitur. 

XXyi. Fodagrae dolori. 

31,72. Muscus qui in aqua nascitur tritus im- 

(24,188) positus prodest. farina frumenti cocta ex lo 

32,110. aceto imponatur. utiliter dolor perunguetur 

<oleo> in quo decocta sint ranarum in- 

ib. testina. ranae rubetae cinis cum adipe 

22,145. vetere. palustris lens nascitur in aqua non 

profluente, refrigeratoria sine comparatione: i^ 

haec imponitur vel per se contrita vel cum 

30,77. polenta. adipe viperino pedes perunguntur. 

30,78. * (20,29 sanguine milvi pedes perunguntur. ibisci 

cf. Cels.iv^Si). radices coctas cum axungia misces et cata- 

plasma pedibus ponis. malvae erraticae 20 

1 lumenti g (iumenti &"*). 2 tolluntur ex oleo. Fimus 
t:olumbinus — aubactus imponitur gd {qui eadem quae supra 
jp.67, 14 — 15 iterum hic repetunt). codex g (non d) addit praeterea 
quae et swpra addu>ntur fimus apri vel suis — prodest {hic om. 
recens). | pollinem gh: pollines d. 3 extrahit sc, clavos 
{cf. se^.) 4 et ^&: ad e^. | primorum: prunorum h. 6 saevo 
bubuhno g: sevo bubulo &, bubuli sevo d, 7 canis: cf. asini 
Pl 28,222 {Marc. p. 233). | suo Fl.: solo gdh. tit. xxvim Po- 
dagrae dolori ^, Ad podagricum dolorem d. 10 frumenti: sic 
et Marc. p. 250. 11 imponatur g: -nitur dh. \ perunguetur ^ (6) : 
-gitur d. 12 oleo (P?., cf. Marc. p. 246): om. gdrb. | sint ^r {Pl.)i 
sunt dh. 14 palusms (P?.): In palustris gb*^, In palustri- 
buB db. 18 sanguine milvi p. p. g {cf. Sillig et Detl. ad Pl. 
corruptum 30,78 et Marc. p. 246): hic om. d, qui transponit 
post V, 20 pedibus ponis. | Ebisci g, Evisci db (cum axungia 
om. Pl. et Cels, qui habent ex vino). 19 cataplasma (stc) g 
{hoc om. Plj hahet Gelsus). 



— 69 — 

coctae: pisas cum sale et pedibus ponis: * (om, r) 

lenticulam coquis^ teris adiectis mellis * {om, r) 

coclearibus tribus et pedibus imponis. ur- 30,78. 

tica trita cum columbarum sanguine appo- 
5 nitur. adipe vituli marini pedes perungun* 32,110. 

tur^ cuius et pellibus calciari expedit. ranae (32,111.) 

aquaticae discerptae subinde recentes im- 

ponuntur. lenit et plantago cum axungia. (26,101.) 

limus aquaticus cum oleo subactus mire (26,103.) 
10 prodest. ursino adipe^ taurino sevo, cerae 28,219. 

pari pondere decoctis utuntur. bubulum ih, 

fimum cum aceti faece .magnificant. fimi 28,220. 

caprini cinis cum axungia vetere prodest. 
Cum autem pluribus malagmatibus utan- * 
15 tur ei- qui hoc malo laborant prout illa 

apud unumquemque commendat monstrantis 

auctoritaSy ponam compositionem de qua 

nemo qui usus est questus est. picis brit- 

tiae unciae v et scripuli vii, cerae ' pon- 
20 ticae tantundem^ resinae frictae tantundem^ 

galbani S xi^ ammoniaci semuncia: omnia 

haec in cacabo novo componuntur^ coquun- 

tur ad unum fervore bono. in mortario autem 

teruntur haec: euforbii uncia i, stypterias 

1 sic gdb, 2 Lenticlam g, | coques teres . . . inpones d 
(-is g), 6 cuiuB et gb {Pl.): et eius d, \ peUibus db {Pl.): 
pedibuB g, 7 imponuntur: 8C, ad axticulos Pl, 10 prodest: 
8€, talis tumentibus Pl. \ cum cerae p. p. r&. 11 bubuli d, 
15 ei: hi gdrb. 16 unuq; d, \ monstrantiB grb: mon- 
fitrata d, 17 hanc compositionem non exscripsit MarceUus 
{sed, cf. simitem p, 247/^8). J8 brittiae g: bricie d (bmtia 6). 
19 uncias .v. g (quinque 6"*), -r v. 5, undas sex rb, \ et 

Bcripuli Yii. {sic) g, et scp. yii. d (et scrupulos septem b), 
20 frizae r. 21 H xi flf, 5 («*t;e3 et sic semper) xi d: Bcry(u)pu- 
los XI r&. I semunciam g, semiunciam g^db, 23 fervorem 
bonum gdrb, 24 SypteriaesciBtes ^, sipteria escisteB d 

(styptiriae scystoB rb, sipteriae sc. &"»). supra addit g^ id 
est alumen. 



— 70 — 

schistes tantundem, turis pollinis scripuli 
viiii, opopanacis S vmi, fellis taurini 
H VIII, salis ammoniaci H vi. his suQun- 
duntur aceti acerrimi cyathi ill, tunc quod 
in cacabo coctum est mortario adicitur et 5 
pistillo permiscetur. cum eo utendum est, 
alutae inlinitur. si induruit, modice ad 
ignem calefactum manibus perfricatur et 
ita moUescit. hoc medicamentum non in- 
quinat, vires in usu non perdit, appositum lo 
reservari potest. 

Sunt et qui potione podagra sint libe- 
rati, cuius compositionem subiciam et quem 
admodum ea sit utendum. chamaedryos 
pondo libra, centauriae pond. unciae iii, is 
aristolochiae rotundae pon^. unciae 111, 
stoechados pon(f. unciae iii, agarici pon^. 
unciae iiii, cyperi seminis pondf. quadrans, 
aloes pondf. unciae llis. haec pondera singu- 
larum <specierum> expendi oportet, et »o 
trita cribrata permisceri ex mellis attici 
libris VI et in vitreum vas recondi. usus 



1 thuris (ut semper) d, | scrlp. yiiii g^ scrup. ix {sic) d, 
scrupnlos novem &, ix. (atque ita etiam in seqq. — ut in his 
€t b — sine ponderis nota) r. 3 vi. flf, sex rh: vii. d. ^ 
6 pistello d. 7 aluta d. \ si (quod si b) iDdurait g: si in- 
dumerit d. 9 molleseet rh. 12 hcmc potionem hahet Marc. 
p. 250. I et qui g(b): qui et d, | sint b: sunt gd. 14 uten- 
dum pandam rb, \ camedrie gd, cametriae rb. 15 libra g: 
libre d. 15 centauri§ gdrh, -rei M. 16 aristolocii (-logie d) 
rotundi (-de d) pond. uncie .ra. g (pondo -S-. iii d). 17 sty- 
chados g^ stichados d (stoecnados M): stechades (tres) r (sticha- 
des h). I pond. (sic g) om. d. | agarici pond*. unc. ira g { — i M), 
agarici quatuor rh: om. d. 18 cyp. s. pond*. quadras g, cip. 
8. pondo quadrantisd ( — ms 31). 19 aloes — ins M: aloe pond. 
unci§ III 8 g, aloe pondo rsj, im. d. 20 specierum rh: rerum 3f. 
om. gd. 21 et cibrata d. 22 libras vi d (lib. sex rh). j 
in vitreo vase rh. 



— 71 — 

huius potionis talis esse debet ut sumatur 
a ieiunis qui bene concoxerint et per nu- 
merum dierum anni^ adiecto uno die si dies 
continuari non potuerint propter cruditatem 
5 aut languorem aliquamque causam, quot- 
quot intermissi fuerint totidem restituantur. 
potionis vero mensura erit ut denarii ar- 
gentei pondus bibatur ex tribus cyathis 
aquae semel in die. 

10 Radix cucumeris erratici ex aceto co- 20,4 (ow. r) 
quitur et imponitur. mitigatur si secum 28,220 (om. r) 
habeat is qui curabitur pedem leporis vivo 
abscisum 

Peractis singulorum membrorum malis 

15 et eorum remediis^ quae inproviso solent 
accidere percurremus eo ordine quo una 
quaeque res succurrerit. incipiemus igitur 
a re podagrae proxima. 

Liber tertius. 

I. Ad nervos et artioiiloB. 

Amphisbaena mortua nervoriun ofifensis 30,110. 
80 alligatur. adeps vulturinus cum felle eius- ib. 

2 et per dies et per num. dier. etc. d. 4 poterint d. 
5 aUqnamqiie gb: aliamqne d. 7 denarii gdrb: scri- 

puli M. I argenti d. 10 erratici: silvestris Pl. 12 cura- 
pitnr g: vexatur d (vexabitur b). \ vivo gdb): vivi d {cf. Plin. 
viventi absciso FJB^, viventis a.JB^. 14 hanc libri clausulam 
om. r (medio in textu habet b). 15 iaproviso g (p) : inprovise d. 
16 percurremus ego: percurrimus gb, om. d. 18 post proxima 
h(Mec {ex superioribus repetita) subdit g (p) : urtica trita cum co- 
Itimborum {sic) sanguine apponitur. deinde (una tantum linea 
V€usua) finit pclgina, pag. veraa Incipiunt caP. libri m, non eadem 
guidem manu (ficet coaeva) scripta, qua uterque textus {et ae- 

cundi libri et tertii). Post capitula Incip lib tertius. ad nervos 
et articulos {sic etiam d). 19 Amfisbere g, Amphisbere d 
(-bena r). 20 felle {sic etiam Marc. p. 237): ventre male Pl. 



— 72 — 

ib.9 dem perunguitur. iecur eiusdem arefactum 
ib. et tritum cum axungia imponitur. senectus 
serpentium in corio taurino alligatur. 

* Beta ex melle et fico imposita morbis 

23,3. articularibus medetur. folia vitium trita et 5 
admixta hordei farinae articularibus morbis 
24,116. imponuntur. acrifolium tritum addito sale 

30.78. et oleo eidem rei prodest. incussos arti- 

30.79. culos aranei tela commodissime curat. arti- 
culis vexaUs praesentaneum remedium est lo 
sevum pecudis cum cinere mulieris capil- 
lorum. 

30,110. Nervorum nodis capitis viperini cinis 
ih. cum oleo cyprino imponitur. ad idem fa- 
24,21. ciunt terreni vermes triti cum melle, item i5 
24,24. galbanum per se. storax inlinitur. flmum 
28,237. caprinum decoctum in aceto contritum cum 
22,139. melle. tremulis utUe est esse holera et pa- 
32,120. nem ex aqua a balneo^ perungui oleo in quo 
30,119. castoreum est additum. articulorum fra- 20 
cturis cinis ex femoribus pecudum cera mixta 
medetur. 



1 f. perangitur eiusdem d. \ eiusdem gd (rh): cf. milvi 
Ph 30,110. 2 azungia eius gd. 3 c. alligatur taurino d, 
4 Beta et ficus pari mensura triti rh. cet. cf. Marc. p. 237. |. 
fico g: ficu d. 5 vitiarum d. 6 admizta h, ammixta g 
mixta d. 7 inponitur d. \ acrifolium gd: agrifolium rb, 
(aquifolium Jlf). 8 incussos Pl. (Marc. p. 234): incisos gdh, 

BI 

9 aranee d. 11 capillorum mulieris d (rb). 18 ui/pi 
(t. c.iuniperi pro viperini) S. 15 Item — meVLe g: om. d. 16 gal- 
bano g {om. rb). 17 cum melle apponitur h. 18 esse gdz 
manducare r(M). \ holera om. Ph \ holera et panem rh cf. 
Marc. p. 237: olearem panem gd. 19 perungi ^c7. 21 fimo- 
ribus («tc) g. 



— 73 — 

n. Sanguini ex vnlneribxLB sistendo. 

Fimiis caballinu)Si cum ovorum putami- 30,112. 
nibus crematur isque cinis spathomela mix- 
tus imponitur plagae <: mire sistit>. poly- 32,121. 
pus tusus in pila in modum emplastri ad- 

5 hibetur. cortex vitium et folia arida tusa 23,4. 
in farina sanguinem sistunt et vulnus gluti- 
nant. folia persici trita et imposita hae- 23,132. 
morrhagian sistunt. pilulae platani tusae 24,44 {om, r) 
ex aceto impositae. ferulae cinis. hircini 26,135. 28,240. 

10 utris vinarii cinis cum pari pondere resinae 
ex aceto impositus sanguinem sistit et vul- 
nera glutinat. haedinum coagulum ex aceto 
sanguinem sistit. ib, 

m. VnlneribxLS recentibus et nervis incisis. 

^Vulnera recentia^ vermes terreni triti 30,116. 
i^ conglutinant^ adeo ut etiam nervos incisos 

solident die septimo. idem arefacti in sole 30,116. 

ex aceto triti vulneribus imponuntur et 

interposito biduo solvuntur. cocleae exem- ib. 

ptae de suis testis crudae tritae mirifice 
^ solidant. cocleae cum suis testis tusae cum «'&. 

myrra' et ture etiam praecisos nervos sa- 

tit. Sangnini ex nlceribus (vulneribns rh) Bistendo ^, Ad 
sangoinem ex nlceribos sistendum d. 2 spaio melle mixto 
imponitur plag§ gd (spatomele mixto melle imponitur &*"): ad- 
mixto melle spatonulae (t. e. spatomilae) plagae impositus. mire 
Bistit rb. mire sistit eHam Pt, qui om, spaSiomelam. 6 £a^ 
rin§> db. 7 hemorogian g, emorroiam d. 8 Pulule (sic) d. 



9 et imposite d. 
11 ex r&: et gd. 



sanguinem sistunt add. b. \ hyrcini gd. 

vulnera rb (Ph): ulcera gd. 12 quagu- 
lum g. tit. Ulceribus (Yulneribus rb) recentibus et nervis 
incisis g^ Ad ulcera recentia et ad nervos incisos d. 14 Yul- 
nera recentia addidi ex r& (Plin). 15 incisos: abscisos Pl. 



ma 



16 die: in die r (intra s. diem Pl.). j septimo gr (Pl): die vii. d. 



— 74 — 

' 20,103. nant. efficaces sunt et biilbi triti per se 

ad vulnera glutinanda: adiciebat tamen illis 

Damon medicus muscum qui in aqua gigni- 

23,98. tur et die quinto solvebat. myrobalanum 

ut iam diximus genus est caryotae quod » 

os non habet: haec ex vino austero trita 

(24,15.) Yulnera solidat. et cupressi folia trita ad 

(23,134.) eundem efifectum imponuntur. rubi sive 

platani vel flos vel mora sine collectionis 

(24,152.) periculo sanant. et millefolium tritum vui- lo 

25,67. neribus imponitur. centauriae radix tam 

efficax est ad plagas glutinandas ut etiam 

carnes cohaerescant quae cum ea coquun- 

29,31. tur. lana sucida infunditur in mel et ace- 

tum frigidum et oleum; deinde expressa i» 
31,126. imponitur. spongia ex aqua caelesti impo- 
sita recentia secta non patitur intumescere. 

28.242. et caro vituli recentibus vulneribus arcet 
tb. tumorem. idem fimum bubulum cum melle 

28.243. praestat. recentes plagas ferro factas gluten » 
taurinum liquefactum atque impositum ne- 
que ante diem tertium solutum efiQcacissime 
iuvat. 

TTTT. Ulceribus. 

Scio gratius futurum fuisse^ si siogulis 
generibus ulcerum nominatim dedissem titu- 25 

3 damon gdrb: Damion Ph \ muscmn etc, gdi mnhnim 

JPh (per 86 ant nt Damion ex mnlso!) c/l Haard. {Marc. p, 288). 

5 nt iam diximns gh: om. d. 6 ansteri gd (ex anBteri 

Tino d). 7 et: Etiam d. 11 centanri^ 9(T)i -re§ d, -rii Pl. 

14 inf. melle et aceto fr. et oleo &. | et in acetnm d. 
17 secta gdb"^: septa rb. 19 tnmorem gb{Pl.): dolorem d. 
I fimns bubnli d (bnbnlns b). 20 glute (sie) g. 21 atqne g: 
et d (calidnmqne b). 22 efficacissime invatr&: efficacissimnm 
ainnt gd. tit. Ad ulcera et ad cancer qnod noma (qd can- 
ceromata carr.) vocatnr g^ Ad n. et ad cancmm d. 



— 75 — 

los et remedia. sed cum aliquae res plu- 
ribus vitiis prosint^ brevitatem secutus genus 
scripturae elegi quod subiectum est. 

Vermes qui in ligno nascuntur, vocan- 30,115. 

5 tur cosses, hi triti in panno inlinuntur et 
ulceri apponuntur. idem combusti cum t&. 
aneti pari pondere impositi nomas quos 
vocant cancros sistunt. fimo ovium sub 30,114. 
testa calefacto et subacto tumores sedantur^ 

10 fistidae sanantur. nomas sistunt cocleae 30,116. 
crudae de suo testo eiectae et in linteolo 
inlitae et appositae. cacoethe emendat ulula 30,118 
discocta in oleo et contrita cui miscetur (^- ^) 
butyrum ovillum et mel. eadem ratione 32,126 

15 curantur et cybio vetere, quod ut emplastmm (^- ^) 
panno inlini debet. vermes ulceribus innati 32,127. 
rananim felle tolluntur. quae serpunt sal- ih. 
samento veteri tuso in modum emplastri 
curantur. radix peponis contrita ulcera sa- . 20,11. 

20 nat in modum favi concreta^ quae ceria 
vocant. semen raphani ex aqua tritum et 20,27. 
appositum sistit ulcera quae phagedaenas 

1 aJiqna^ res: aliquotieB b. 4 Vermes qnos ligno n. 
(Hc) g. I in ligno i. e, in arbore cava vel pntrida Marc. p. 42. 

5 cosseB Pl.(r): tosses gdb (fitn. M). \ nae triti g. \ linun- 
tur g, illiniuntur db. 7 aneti gdr (M): anesi Fl. \ nomas 
quoB y. cancros b: noma (nomo d) quod vocant cancer gdj no- 
maa quod est cancer r (sanant carcinomata M). 9 testa gdb: 
testo Pl. (subtecta r). 10 sanantur gb (purgantur sanantur- 
que Pl.): sedantur (ifennn) c7 (fistulas purgat r). | nomasistunt^c^. 

11 suo testo g (teste b)z sua testa d. 12 cacoethe emen- 
dat {Pl., Marc. l. c); aeque (eque d) emendant (rel. adpriora) 
gdb. I ulula (avis) Pl.: Viola gdb (Inula M). 14 ovillum 
butirum d. 15 et cibio — debet gb: om. d {uibi sic eadem r. 
curantur. Vermes etc. (eadem r. curantur et tubera^ sed hoc 
vitii emplastri panno inlini debet Marc. p, 42). 16 panni 
{sic) g. 20 favi gb{Pl.): fani d. \ qnae ceria b{Pl): quam 
eerean gd. 22 et appositum b (M cf. Pl.): om. gd. \ uloerasistit d.\ 
phagedaenas Flr. faridinas g^ faredines b, pharetidas d {om. r3I). 



— 76 — 

20,48. appellant. porrus capitatus contritus ex 

20,66. melle ulcera purgat. alium cum sulphure 

20,81 et resina fistularum vitia extrahit. vetera 

{ow. r) ulcera, etiam carcinomata, foveri dehent 

aqua calida in qua cocta sint holera, deinde » 

et ipsa holera trita imponuntur bis in die. 

20,82 (ow. r) sic curantur fistulae et tumores, quos evo- 

20,88. cari quosve tolli opus est. cruda holera 

20,251. trita veteribus ulceribus imponuntur. lini 

seminis farina in vino decocta prohibet ser- lo 

t&. (om. r) pere. . eadem farina cum melle eruptiones 

22.142 (o»i. r) et pituitas emendat. pustulas ulcerum len- 

ih. ticula cocta rumpit. eadem collectiones 
ib, sedat. eadem contra suppurantia cum po- 

22.143 (ow. r) lenta decocta imponitur. lenticulae sucus is 

ulceribus et oris et genitalium adhihetur, 

22,151. sedis cum rosacio tritae et cydonio. farina 

ervi serpere ulcera non patitur spathomela 

22,156 {om, r) imposita. hipini farina eodem modo impo- 

23,6. ' sita siccat. cinis vitium cum axungia vetere «o 

23,69. fistulas curat et sanat. folia olivae com- 

manducata et imposita ulceribus manantihus 

23,78. medentur. cauliculi oleastri decocti cum 

melle impositi carnes quae ab ossibus re- 

4 nlcera gdb: vnlnera PL 5 cocta sint^ b : decocta sxmtd (aqnfi 
calid& tantum Fl,^ ^mdecoctambr.su&tti^^t^Q. 6 holera: brassica 
Pl, 7 sic curantnr gb: Snccnrantnr d, \ tnmores: nmores Fl. \ 
evocari Fl.: evori gb^ foveri d. 8 holera: olea r (post inUium 
cap.) 9 tritave 6. | ulceribus veteribns d. 11 emptioneB 
et pitnitas (putuitas d) male gdb: emptiones pitnitae Pl. 
12 pustnlas (pnsnlas Pl.) M: fistulas gdb. 13 eadem— im- 
pomtur gb: om. d. 14 contra {Pl,): intra gb, 16 et oris 
et genitalinm (PZ.): et erosis et genitalibus gdb. 17 sedis 
(vel sedi): sed gdb (cf. Pl). \ rosacio trito (ixitae ego) et cj- 
donio (cydoneo g^b) gb: rosaceo et bito cidoni d. 18 nlcera r: 
uhiera (sic) d, vnhiera ^& (etiam Pl.). \ spato melle grb, spu- 
mato melle d. 19 Inpini Pl.: lini gdb. 21 cnrat gdrb: 
purgat Pl. I olivae gdb: oleae r (Pl.) 23 codiculi gd. 
24 et impositi db. 






— 77 — 

cedunt comprimunt. contra coUectiones folia 23,77. 

oleastri ex vino trita imponuntur. is quae ib. 
purganda sunt oleastri folia ex meile ad- 

hibentur. ulcera manantia oleum amygda- 23,85. 

5 linum cum vino expurgat. fici ramorum 23,119. 
teneri cauliculi tusi imponuntur cum melle 

ulceribus quae ceria vocant. carcinomati 23,123 

si sine vulnere sit quam pinguissimam ficum (o^- f) 

imponere singulare remedium est. nuces 23,148 

10 iuglandes perveteres commanducatae ulceri- (ow. r) 

bus medentur impositae. glans roborea trita 24,7. 
cum axungia duritias quas cacoetbes vocant 
et eyocat et emendat: melius si sit ilicina. 

ulceribus quae serpunt et quae in is ex- 24,25 

15 crescunt spondylium cum ruta inlinitur. (orn, r) 

pix brittia cum melle ulcera purgat explet 24,38. 

sanat. eadem pix cum uva passa et axungia ih. (pm, r) 

ulceribus putrescentibus medetur. aqua in 24,42. 
qua lentiscum decoctum est ulcera quae 

» serpunt utiliter foventur. pilulae de pla- 24,44. 
tanis tusae emendant veteres malandrias ex 

melle. hedera ex vino decocta imponitur 24,78. 

omnium generi ulcerum. idem praestat et 29,31 (om. r) 

lana sucida ex melle. cinis fimi pecudum 30,113. 



1 compriinent d. 2 ib: hxB gdrb. 3 ex melle om. d. 
I adhibenda sunt d. 5 cum vino. ex vino expurgat d. 
7 cereia gd. \ Garcinoma gb, Camomasis d. 9 imponere g 
(-ni Pl.): impone db. 10 perveteres gb (3f, Pl.): om. d. \ 
ulceribuB: viuneribus gdb. 11 roborea gdb: de robore rM. 

12 cacoethes M {Pl.): cachoethos gd (xaxoijdaag b, om. r). 

13 evocat gb: elocat d. \ melius — ilicina gd: om. b (rM). | 
iligna Pl. 14 Vulneribus d (sed sttprascr. corr. nlceribus — g). 
1 is: his gdb. l^ spondilium <2, -delium gb. 16 brittia gb, 
Drictia d (brutia r). 17 et sanat d. 18 medentur d. 

19 lentiscum gd: -cus rb. 21 emendant. Vermes toUunt (et 
add. d) Malatusa (mala tusa db) ex melle gbd {correxi ex Pl.: 
totum om. M.y ultima veteres ~ melle om. r). 23 generibus 
ulcemm g, genera ulceribus d {haec om. b). 



— 78 — 

addito ciuere ex ossibus femorum agnorum 

et nitrum tusum adhibetur ulceribus quae 

ih, cicatricem non trahunt. pulmo arietinus 

carnes excrescentes in ulceribus exaequat. 

32.126. ulcera quae serpunt et quae in is excrescunt & 

32.127. cinis capitum menarum coercet. fistulae 
aperiuntur siccanturque salsamento cum lin- 
teolo inmisso^ intraque alterum diem om- 

36,180. nem callum auferunt. serpentium ulcerum 
coercet impetus calx non lota temperataio 
ex rosacio et aceto atque inlita^ mox cera 
ac rosacio permixta perducit ad cicatricem. 

26,148. symphytum omnia ulcera celerrime perducit 
26,126 (om. r) ad 'cicatricem et sanat. plantaginis sucus 

28,241 infunditur fistulis^ et mittitur isdem fel^ 

(ow. r) taurinum cum porri suco pari mensura. 

28.242. carcinomata curantur coagulo leporis cum 
pari mensura capparis^ quod utrumque ad- 

ih, spersum vino teritur una. gangraenis pinna 
ih. inlinitur fel ursinum. is quae serpunt me- «o 

28.243. detur <[asini ungularum cinis)>. caseus ca- 
prinus siccus ex acetb et melle purgat ul- 

ih. cera. quae serpunt cohibetsevum caprinum 
ih. cum cera. idem additis sulphure etpice purgat. 



1 addito cinere: cf. Plin. l. c. ubi aut cinere legisse vide- 
tur epitomator (apud quem scrihendum aut nitro tuso). | femo- 
ram (feminum Pl.)i firmorum gdh. 5 in iis (P^): in his gdh 
{cf.8wprap.ll,14). 6 minarum cohercet d. 7 cum: cl (cum 
in 8ic) d. 9 callem d. \ aufert h. 10 cohercet d. \ calz 
5*»^: galla gdh. 11 inlita Fl. (illita r)i indita gdh. 12 per- 
mixta om^ a. 13 Symfitum — cicatricem gh: om. d. 15 et 
mittitur hisdem g: et mitigantur. Hisdem ^, et eisdem mede- 
tur h. 16 pori d. | mensura cinomata curantur. Coagulum 
(Quagulum g), etc. gd. 18 caparis d. \ adsparsum gd. 

19 cangraginis a&, cangriginis d {om. r). 20 Fel ursinum... 
medetur gdh (aohibetur r). | is: his gdh. \ quae: qui d. 
21 asini— cinis addidi ex Fl. (cf. M p. ^^sup). 23 prohibet d. 

24 a. cum sulphure gd. 



— 79 — 

V. Ad panos. 

Nasturtium cum pice panos discutit. 20,128. 

<(maturis aut^ maturescentibus imponitur 22,143. 

lens ex aceto discocta. ervum cum melle 22,152. 

tritum et impositum suppurare prohibet. 

^ lupini ex aceto cocti aut minuunt aut ma- 22,156. 

turant. ficum ex vino discoctam et tusam 23,122. 

imponunt. viscum et resinam et ceram 24,11. 

aequis ponderibus remissa imponunt. gal- 24,21. 

banum per s^prodest. feni graeci farina 24,188. 
10 ex hydromelle decocta addita axungia miti- 

gat dolorem. aperit panos sevum pecudum 30,75. 

cum sale tosto. discutit murinus fimus ad- ih, 

dito turis polline et sandaraca^ lacerta divisa ib- 

viridis imposita^ cocleae tusae cinis inanium *b. 
15 coclearum cerae mixtus^ fimus columbinus 

per se vel cum farina hordeacea impositus. *&. 

echinorum testae contusae ex aqua inlitae. 32,106. 

cinis muricum vel purpurarum ex oleo *. 

vetere sive incipientes discutit sive con- 
20 coctos aperit. cancri fluviales triti meden- *&. 

tur. salsamenta cocta et imposita. creta ib- 

cimolia trita ex aceto cohibet. ursinus 35,195. 

sanguis discutit^ item taurinus aridus tri- 28,217. 

tus. ungulae equinae cinis cum oleo, bu- ih. 
25 bulus <sanguis> inlinitur. fimum hircinum ib- 

tit. Ad panas qnas paniculas nos dicimus ^, Ad panas et 
panicTilas d. 1 panas gdrb. 2 maturis aut om. gd. 3 dis- 
cocta g\ decocta r6, discutit {uhi corr. suprascr. coquit) ite- 
ruf^ d. I ervum (Pl, M. p. 224): erum ^f, Acrum ^ (ipsaque 
— 8C. lens — cocl^ et rh^ sed inferitAS iidem rectim ervum). 

8 remissum g, remissam d (pm. rh). 9 feni graeci (P?.): 
feniculi gdrh. 11 panas gdrh. 15 cerae rh (Pl.): cera gd. 

17 Aechinomm g. 19 concoctos (PZ.)' concoctas ^, non 
coctos d. 20 fluviatiles Pl. 22 chipolia g. \ cohibet grh 
M. p. 224 {Pl.)i prohibet d (t*« supra p. 78,23). 23 idem d. 
24 . . . cinis cum (Cum d) oleo bubulus (bubiiinus d) in(l)lini- 
tur g d (sanguis add. rh). 25 fimus hircinus . . . decoctus drhi-nmg). 



— 80 — 

• • 

ib. cum melle decoctum. quidam ad panos 
32,106. utuntur hac compositione: cerae et turis 
drachmas vicenas^ spumae argenti drach- 
mas XL; muricum cineris drachmas x: 
permiscetur tusum et additur eo olei ve- ^ 
teris hemina. 

YI. Ad strumas. 

23,130. Caprifici corticem intumescentem puer 
impuhis si detracto ramo toUat dentibus et 
medulia ipsa alligetur ante solis ortum pro- 
32,88. hibere strumas constat. echinorum testae ^o 

contusae cum alumine ex oleo vetere et 

20,127. pulte. nasturtium cum lomento contritum 

20,241. superposito folio hederae. marrubium cum 

22,143. 22,154. adipe. lens in aceto discocta. lupinum ex 

23,118. aceto coctum contritumque. folia fici et ^^ 

24,16. ficus inmatura una tusa imponuntur. sucus 

24,21. pilulae cupressi ex fermento. galbanum 

per se iihponitur. exulceratis strumis mu- 

30.36. stelae sanguis inlinitur. mustela ex vino 
i6. discocta imponitur. cocleae cum suis testis ^ 

30.37. tusae: ad hoc faciunt optime quae salici- 
ib, bus adhaerent. cinis aspidis cum sevo tau- 

1 panas gd (paniculas rb). 2 Eecipe (cerae...) add. r. 

3 dragmas gd. \ (bis) dragmas g: ^ d. 6 eo g^ om. d. 
tit, Ad BtmmaB id est Btrofas (scrofEis ind. capp.) que naBCimtar 
in gattnre ^, Ad Btmmas qne nascuntnr in corpore d. 7 Ca- 
profici g. 8 impubis gr (Fl.): ipuber d. \ detracto r. tollat 
^dr: defracto r. detrahat Pl. 10 Aechinorum g. 11 cum 
alumine (alumen g) ex o. v. et pulte: ex aceto Pl. (cum alu- 
mine ex oleo. folia heder§ etc. r, sed cf. ibi init, cap}). 12 lu- 
mento g, 13 snperp. f. h. om, Pl. | Marruuium g, Marubium d. 

14 lupini . . . cocti r. 15 contritumque g: et contritum d. 

17 pulule dr. 18 per se exulceratis strumis imponitur. 
MuBtetae s. etc, gdrb. sed exulceratis pertinet ad seq, remedium 
mustelae sangumis aec. Pl. (et Marc. p, 109). 21 tuse. 

Ad hoc (sic) gdy tunsae ad hoc rb. \ salicibus (saHnis M): 
frutectis Pl, 



— 181 — 

rino imponitur. adeps anguis mixtus oleo. ib. 
anguium cinis ex oleo. esse eos quoque tb, 
praecipitur abscisis a capite et cauda di- 
gitis quaternis^ aut cinerem crematorum 

5 bibere. fimum columbinum imponunt alii 30,38. 
mixta farina hordeacea ex aceto acri. tal- ib, 
pae cinis ex melle imponitur. iecur talpae ib. 
quidam inter manus contritum circumliniunt 
et triduo non abluunt. talpae capita prae- ib. 

10 ciduntur et cum terra a talpis egesta con- 
teruntur et in pastillos rediguntiu*: qui 
si servantur in stagnea pyxide utiles sunt 
ad omnia apostemata. vermes terreni totidem 30,39l 
quot strumae sunt alligati cum his pariter 

15 arescunt. circumligantur lino quo vipera 30,40. 
suspendio occisa est. milipedae imponuntur 30,40. 
addita resinae parte quarta: non solum 
strumas sic curari praecipiunt sed et omnia 
apostemata. axungia <(...> calx viva cum 28,140. 

^oresina liquida vel adipe suillo addito melle 36,180. 
strumis utiliter auxiliatur. fel aprinum vel 28,190 {om. r) 
bubulum tepidum inlinitum. ungulae asini 28,191. 
vel equi cinis ex aqua vel oleo inlinitur. 
bubulum sevum ex oleo imponitur. ebuli 28,192. 



2 edisse Ph | esse eos qnoque 'p. grb (cf, Pl.): esse autem 
eo8 p. d, 3 digitis qnaternis om, Pl. (ubi exioremis partibaB). 
8 circnm lininnt grb: illininnt d, 9 tridnnm d, 11 pastil- 
loB rh (Pl.): pastillo g, pastella d. |.Que si d, qnasi g (sic 
qne b). 12 pnxide g^ pixidee^. | ntilis (ntiles 6, om, snnt) gb: 
ntUia snnt d, 13 apostomata g, 14 snnt stmme d. 
15 dTcnmligatnr d, 16 Mileped§, MiUipedes d (millepedae b). 
_ 17 resinae terebintfainae Pl, 19 apostomata g. \ Axnn^ 
viya ete. sic d pluribtM omissis (admixta farina salsamentanae 
testae P/., CTun testa vasi salsamentarii contusa Marc, p. 109) : 
Calx viva {om, axnngia) grb. 20 snillo rb {Pl,, M): Bvda gd. 

21 anxiliatnr ntiliter jd. \ fel: vel Sill. {Jan) e vit typ. 
22 et 24 bnbnlnm gr {Pl): bnbnlinnm d. 23 yel Pl: et gdr. 
24 Aebnli g. 

Plinii iiinioria mediciiia. 6 



— 82 — 

* folia conteruntur et mixta cum faece cer- 
visae super additis foliis eiusdem ebiidi in 
linteolo alligantur. 

YII* Ad fonUiGtilOB. 

30408. Fimi gallinacei id quod rufum est recens 

ib, inlinitur ex aceto. ventriculus ciconiae ex 5 

ib. vino decoctus inlinitur. muscae impari nu- 

t&. mero infricantur digito minimo. sordes ex 

ib, auriculis pecudis inlinuntur. seyum arietis 

cum farina pumicis et salis aequis portio- 

31,118. nibus. nitrum cutn resina mixtum extrahit. 10 

20,130 (om. r) nasturtium tusum cum fermento concoquit. 

22,136. novem granis iiordei si quis furunculum 

circumducat singulis manu sinistra et omnia 

23,122 in ignem coiciat, confestim sanat. ficus 

(ow. r) siccae decoctae ex vino et tritae imponuntur. i5 

24,21 (om. r) galbanum per se. sevum bubulum cum sale 

28,284. imponitur, aut si dolor sit sine sale liqua- 

ib. tur cum oleo. simili modo facit caprinmn 

* sevum. limacis cinis aspersus purgat. 

vuuL. Ad oarbiinouliim, 

30,107. Fimus columbinus cum lini semine ex so 
32,127. aceto mulso imponitur. mullorum salsorum 
20,141. 22,162. cinis prodest. ruta ex aceto trita. ervi 



1 mizta gr: ndiBsa d (/*. om. cdm leg. et miztd. &.ece efo.}. | 
cernBffdi eemBiaer&. 2 ebali. il(in ^)liiiibam alligatar gdb^^y 
ebnli lilnd isdligatiit rb {cotr, ego). haec non habet M€wc, 4 est gi 
et, d. 7 mifEono digito d. | mimmo gdrbi medico Pl. 
8 iUiniifBtBir drb, 9 faiiiia^ cinere Pl, | piizaicis gi pomicia d 
(puAiois r6). | et tialis g{Pl)i om, drb. 11 concoqoit (Ph): 
c(meoqmtDlr g, coqniinr db. 12 si q. fnnmciilam ciremQ- 
ducat g {Pl,): si qnis oircnmdat drb, 18 singnla gr (aMpaiha 
t^r Pi. cf. Marc, p. 236 in.): etlain d. 14 coiciat y: comoiAtd. 
21 Mnllorum db: mnlomm g, | salsanim d. 



— 83 — 

fariaa ex vino imposita carbunculum rumpit. 

idem praestamt et lupiai triti. fimus pe- 22,156. 30,107. 

cudis iucipientibus carbuuculis imponitur. 

ficus siceae ia yino decoctae aut trkae et 23,123. 
5 confiricatae extrabunt. nuces iuglandes per- 23,148. 

veteres triiae impo»tae <(med^tur)>. pix 24,38. 

brillia cum uva passa demptis nucleis addita 

axnngia purgat. herba sabina quaie faabet 24,102. 

foUa sifnilia cupresso cum melle inlinitur. 
10 cerebrum suis feminae coctum et tostum 28,243. 

inmK>nitur. 

Vnn. Ad ambuBta. 

Fimus ovium cum cera ambustis im- 30,109 (<m. r) 

ponitur. canini capitis cinis. coclearum ib. ib, 

cinis ex oleo inlinitur. adeps verrlnus. 30,109. 

15 fimi columbini cinis ex oleo inlinitur. ga- tb. 31,97. 

rum infunditur nec nominatur. cancrorum 32,119. 
marinorum vel fluvialium cinis ex oleo. 

hordei cinis spargitur. lens ex aqua semi- 22,134 {om, r) 

cocta imponitur: procedente curatione lens 22,146. 

20 cruda teritur et cribratur eiectoque fur- 
fure coquitur et sic impohitur^ novissime 

eo mel additur. vitis cortex comburitur et 23,6. 
cinis eius ex oleo inlinitur: et pilos reddit. 

prodest ambustis inlita faex vini sive sapae. 23,68. 

25 olivarum carnes teruntur et imponuntur. 23,73. 



4 et confricatae gb: om, d (Pl), | huoob ixtglandes (Pi:): 
nQclei ^landes db*^, naclei grandes ^, nuces sive glondes ri. 

6 et imposiiie d, \ medentor addidi £X Pl. 7 britbia grb: 
bricia d, \ nnolei (sic) g, 8 exangia g. 9 folia Bimilia 
(aimiUima rb) capresBO grb: folia capreBsi d. 10 femina g. 

14 veninoB grb: viperinas Pl,, arBinoB d (ef, Pl, 28,236). . 
15 «ahmtor (aic) g. 18 Bemioocta drb (P2.): oocta g, %0 eieota- 
qne g, 22 eo ^: ei (2 ,(om. rb), 23 ex oleo: immo per ae 
Pl, {vibi cam oleo pertinet ad praeced.), 24 f. vini om, Pl. 

6» 



— 84 — 

ib, nigra oliva continuo si imponatur comman- 

28,163. ducata^ pustulas gigni prohibet. myrti fo< 

24.79. liorum cinis spargitur. flos hederae cum 
29,40. cera iitiliter imponitur. hordeum tostum 

tritum ex sdbis ovorum addito adipe suillo s 

ih. (om. r) mirifice prodest. <ambusta> aqua ovis si 

statim occupentur ut elevantur^ inde pustulae 

29,46. non sequuntur. ova in aqua decoquuntur^ 

deinde in prunas coiciuntur donec puta- 

mina eorum comburantur^ tunc lutea eonim lo 

* ex rosacio inlinuntur. oleum addito sale 

82,119. pustulas reprimit. eis quae ferventi aqua 

exusta sint ranarum cinis asperaus adeo 

ib. prodest ut etiam pilos reddat. efficax est 

86.80. fibrinarum pellium cinis. magnes lapis cre- 1^ 
28,285. matus tritusque inspergitur. fimus leporis 
28,236. et caprae inlinitur aequis ponderibus. gluten 

taurinum remissum sicuti solet a fabris re- 
mitti sine cicatrice sanat: optimum est ex 
auribus taurorum et genitalibus si sordes ^o 
applicentur. 

X. Ad morsum oanis rabiosi. 

82,47. 20,133. Salsamentum imponitur. rutae suci pon- 

ib. dus denariorum xv ex vino bibitur. plagae 

^ imponuntur rutae folia trita cum melle et 

23,119. sale vel cum pice et aceto. folia nigrae ^^ 

5 ex ovorum albis d. 6 ambusta aquis si statim ovo 
occ. PL 9 in pruna torreantor rh. \ coiciuntor g: coni- 
tiuntur d. 10 lintea rh. 11 illiniuntur drb. 12 ferrentia 
quae exusta g. 18 sint g (Pl.): sunt drb. | combusta rb (Pl). 
■ ■ 16 fibrinarum ferarum pellium cinis (cinis pellium d) gd 
(fibr. -p. c. rb). 17 et: cf. Pl. (sed). | aequis p.: am. P7. 

18 reii^issum— sanat om. Pl \ fAhns grb: fibris d. 20 si d: 
am. g. 21 applicentur d: -cantur g. tit rabiosi g: rabidi d. 

22 ruM (sic) g. \ pondus denariorum xv gd (sic et r&) »9 ace- 
tabuli mensura Pl. 24 cum melle et sale g(Pl.): cum sale et 
melle db. 26 cum pice: Soipe d. 



— 85 — 

ficus trita ex aceto medentur. rosae sil- 25,17. 

vestris radix pota efficacissime abigit aquae 

pavorem. plantago pota et imposita facit 25,126. 

et adversus canis rabiosi morsum et ad- 
5 versus omnium bestiarum. lana sucida in- 29,32. 

dita morsum sanat post diem septimum 

soluta. cinis capitis canini inlitus abigit 29,98. 

aquae pavorem^ aut caput canis devoratum. 

vermis de cadavere canis adalligatus pa- ib. 
10 vorem tollit. est limus sub lingua canis 29,99. 

rabiosi qui datus in potione hydrophobiam 

prohibet. omnia praecedit ut iecur eiusdem ih, 

canis devoretur^ si fieri potest crudum^ si 

minus quoquo modo coctum. crista galli- 29,100. 
15 nacei contrita imponitur plagae. anseris tb. 

adeps cum melle. saliuntur a quibusdam (b. 

canes qui rabiosi fuerint ut in remedium 

carnes eorum edantur. lactans catulus eius- 29,101. 

dem sexus qui momorderit in aqua neca- 
M tur eiusdemque iecur crudum devoratur. 

fimus gallinacei rufus ex aceto morsui im- ib. 

ponitur. glebulae ex hirundinino nido so- ib. 

lutae ex aceto inlinuntur. catulus lactans * 

priusquam videat aperitur eiusdemque coa- 
25 golum bibitur^ ita ut is qui bibit in de- 

fluenti aqua stet usque ad umbilicum. pa- 82,57. 

vescentibus aquam totam faciem perungunt 



2 abigit db'^: abiicit rb, ambigit g (ubi aqna). 4 (faoit) 
et grb: om. d. | rabidioBi {sic) d (rabioBi grb). 5 indita grbi 
om. d. 6 Beptimom grb: vn. d. 9 VermeB g. \ de: e Fl. \ 
adalligatnB g: idligatas db. 11 hydrophomam d, hydrof^ab^am 
in roB. g^. 13 si potest fieri d. \ sin miniiB d («Ofi gb). 
16 Bftlimitiir gdb {ef. &">): salvuntnr r. 17 cameB amie rai. d, 
J in: hi d, 18 Lactans g: -tens db. 21 mfoB gdb"^: vmm rb.\ 
impooitar morani d. 22 hjmndinino g: hirandiniB e{&(-dinnm 
Pl.). 28 illininntar db. \ lactans g: -tens db. - 24 qna- 
gulnm g. 



— 86 — 

84,l6t adipe Tituli mariDi. aquam expayescentes 
(c/*. 32,47) usta plaga ferro eontinuo sauantBr. 

H. Ad morsiim oaiii» non rabion. 

31,118. Nitrum et axungia et resina aequis por< 

31,96. tionibus ex aceto imponuntur. allex cruda 

20,60. in linteolis concerptis. alium cum melle 5 

* 20,244. tritum. menta cum melle contrita. marru- 

22,32. bium tusum cum axungia vetere. urtica 

23,6. trita addito sale. cinis vitium cum oleo. 

23,66. 23,119. acetum calidum in q>ongia. ramorum fici 

23,144. cauliculi teneri triti. nuclei amygdalini cum lo 

23.148. melle triti. nucum iuglandium carnes cum 

23.149. cepa et sale et melle contritae. easdem 
carnes nucum ab ieiuno homine comman- 

31,129. ducatas imponi iubent. spongiae minatae 

conciduntur et imponuntur infusae vel ex i^ 
23,67. aceto vel ex aqua vel ex melle. faex aceti 
cum melanthio plagae imponitur. 

yrr. Ad oioatrloes quibus oolor 
reddi debet. 

30,120. ArietiniK pulmo recen» <|Ram frequMi' 
ib. tissime imponitur. scYum eiusdem com oilro 
28,89. 30,120. efficax est. adeps koninus ex rosacio. utun- so 

tur senectute anguium ex vino decocta. 
ib. 32,127. fimus columbinus cum mellei fel scorpionis 

1 marini grb (Pl.y. mftris d. | expayescentei: expayescen- 
tibos grh, pavescentibiM d. 2 Banantar gdi -natur rb, 
tU, rabiofli^^o: rabldi d. 3 portionibaa gb^i ponderibns db. 

4 imiHniitar gd (•nnntojr rh). fort. ser. ex axangia et r. 
6 oontritun d. | Mamraium ^, Marolnam d. 7 tasinn g, 
tanBcun rb (P2.): eootritom d. 13 comma<8ticata8> m ras. g^ . 
14 iabet d. 16 concidaat et im^onnnt d. \ ym. acflio d. 
16 aea ex m. rh. 19 eiosdem: ei (2. | ex nitro rb. 21 le* 
nectate: yemationem appeHat Pl. \ excocta d. 22 ctblativat 
indwsit rb fimo etc. 



— 87 — 

marini. orucae semen cum felie.bnbulino. 20,126. 
lupini ex aceto cocti. seirum asini imf»o-> 2S,15A. 28,245 
ailum. fel vituli adiecta myrra et oleo et (187). %b. 
croco extenuat: aervatur in pyxide aerea^ 
& calefactum imponitur. 

yiif, Ad Mgore exnato. 

Ituri per nivem farinam opopanacis bibere 

debent eaque perungui: vim enim habet miri- 26,117. 

flce eicalfactoriam. si facta sint vulnera^ 22,119. 
frumentum tostum in ferro et tritum ex 

10 vino praesentaneo remedio est. rutae folia 20,140. 

in oleo cocta imponuntur. leporini pili 28,221 {<m. r) 

cinis. pulmo leporis adalligatur. aristolochia tb. (om. r) 

ex oleo calefactoriam vim habet. axungia 264l7(c/*.26,98) 

porcina. 28,186 (om. rb) 

XTTTT. ExtraliendiB is quae Ih oorpore 
fbca 8imt. 

15 Mus vivus discerptus imponitur. lacer- 80,122. ib. 
tae caput concussum et cum sa}e tusum. 
lacerta viva discerpta. cocleae exemptae ib. ib. 
de testis suis et coqtritae cum leporis co- 
agulo. testarum sepiae cinis. alium elixum 32.125. 20,55. 

1 bnbnlino g: babnli d, -lo rb. 2 sevo (aaevo g) — im- 
posito gd. 3 vitoli grb (P7.): milni d. 4 poxide o. pixide d» 
tit fngora g. 6 opopanicis g. 8 excal(-cale- ^fiictoriam 
gd (Pl.): calefactoriam rb. 10 praeBentaneo reme^imn (sic) j, 
preaentaoenm remedinm d, 11 pili grb (Pl.): pellis d. 12 aa- 
aUigatar:'9fc gd. \ AriBtolocium g, A&Uum. d. 13 viip om. g. 
I «X. porcina (ac. item calefacit, cf. Pl.): hctec (om, rb) cum 
se^fuentibw coniuncta ita exhibent gd: axnngia porcina ex- 
trahendiB hiB qne affixa snnt. Deinde tit g: Ad extrahenda 
<ea add. ind.y qn§ in corpore fixa (corpori infixa rb) snnt. 
tt tit. d Ad extrahenda tela. duos igiiur hie iitulos d^ehendis^ 
antiguum cwn textu confusum conaervatumgpse , aiterum recen- 
tiorem. 16 concuBsnm gd: condsnm rb, om. Pl. 18 qnagnlo fi. 



— 88 — 

20,128. cum pice. arundines extrahit. nastuitium 

20,250. cum pice impositum. farina lini seminis 

cum radice silvestris cucumeris una trita. 

22,38. 24,85. urticae radix trita et imposita. ^nrundinis 

radix trita et imposita^ filicem extraliity& 
item filicis radix eodem modo arundinem 
24,116. extrahit. radix acrifolii coquitur et teritur 
29,142. et sic imponitur. blattae ^ine pedibus et 
32,125. capite et pennis tritae inlinuntur. cancri 
ib. fluviatiles triti. testarum purpurarum cinils lo 
28,245. ih. ex aceto. fimus caprae ex vino. coagulum 
quodcumque^ sed maxime leporis^ cum pari 
pondere turis aut visci. 

XV. Ad quartanas. 

28,46. Caput clavi quo aliquis in crucem fixus 

sit alligatur panno^ vel spartum de cruce. i& 

28,229. ib, fimi bubuli cinis aspergitur. urina pueri 

inlinuntur primi digiti in manibus et pedi- 

tb. bus. leporis cor adalligatur coagulumque 

eius bibitur ante accessionem^ leonis in 

30.98. cibo datur. viperae caput absclsum in lin- so 

30.99. teolo adalligatur. muri vivo rostellum pri- 
mum et auriculae summae deciduntiur et 
in russeo panno adalligantur^ et ipse mus 

1 hanmdims g (•>ne8 b): anmdinem d. 2 Farini g. 4 arun- 
dinis — imposita : addidi ex> Fl. : om. gdrb. 6 modo <m. g. 7 acri- 
folii b : atnfolii (7, ^cap^rifolii in ras. g^. 9 illiniuntar db. 1 1 ez 
aceto gdrbi ex aqua Pl. | Qnagnlnm g. tit. Ad quartanas 
febres d (febrea <m. g et hic et in ind.). 14 cmce d. 16 bu- 
bnli gbi -lini d. 17 iUininntnr db. \ primi <m. Pl. | primi 
digiti grbz primo digito d. 18 adalligatnr g: alligatnr dh. \ 
qnagnlnmqne g (qne om. d., qnoque b). 19 antecessionem 
{sic) g. I leonis (sc. cor) in c. datnr gb: <m. d. 21 alligatnr dh. 

22 acoole (jsic) d. | decidnntnr gd: praecidnntnr rh. 23 nuneo 
g {Pl.): roseo r&, mbeo d. \ sulal^gatnr ^, alligatnr d (alli- 
gantnr b). 



— 89 — 

viviis dimittitur. ranae in trivio decoquun- 32,113. 

tur cum oleo^ cames earum proiectae: eo 

oleo utuntur ad unctionem. alii elixi caput 20,66. 

nnum cum laserpicii obolo in vino austero 
5 bibitur. Iiirundinis fimi drachma una trita 30,102. 
t ex lactis caprini aut ovilli aut passi cyathis 

tr&us ante accessionem propinatur. rubetae 32,114. 
. ramae cor vel iecur adalligatur in panno 

leuGophaeo. semen anesi tribns digitis com- 20,194. 
10 prebensum et feniculi tantundem ex aceti 

mnlsi potui datur cyatho uno. in charta * 

virgine scribis quod in dextro brachio liga- (<>*»• ^^) 

tum portet ille qui patitur: recede ab illo 

Gaio SeiO; tertiana^ Solomon te sequitur. 
15 item panem et salem in linteo de licio * 

alliget et circa arborem Ucio alliget et ad- 

iuret ter per panem et salem: cr.astino 

hospites mihi venturi sunt^ suscipite illos. 

hoc ter dicat. 

ISlTL Ad tertiaiias. 

30 Spongiae africanae cinis ex oleo vel' 31,129. 
aceto in fronte inlinitur. ante solis ortum 32,115. 

1 coqauntar d, 2 Cames eamm (eorum d) proiecte gd 
(oamibosqae earom proiectiB et oleo atantar ad a. rb), 
4 cnm laBerpicii obolo Ph: cam laser trito Qasere trito d) 
obolo gd, cam lasare tritam obalo r&. | aasteri d, 7 propi- 
natnr gb: datar d, 8 adalligatam {sic) g, alligatiu: db. 
9 leocopeo gdrb. | aneti gdrb^ ut semper, 10 et tantan- 
dem fen. d, \ ez — dator r: ex aceti (ex aceti bis d) malsi potoi 
dator. cyatos onas (i, d) gd, et aceti malsi cyathas anas potai 
dator &. 11 in charta etc. haec revera pertinent ad cap. seq. 
de tertiana. 12 scribis g: -be d. \ portet ligatam d. 18 Be- 
cede ab illo .ii.(«»c, qwui comp. pro enim) terciana solo monte 
seqoitor {eie) d. 14 solomonte g, boIo monte d. 15 salem gb: 
sal d. I in lintheo alligat de licio d. \ de licio gd: de lyco rb, 
(lycio &*•). 17 ter per d: per ter grb. | sal d. 18 mihi 
hoBpites rb. 21 ortam grblPl.): occaBam d. male haec cwn 
praecedentibtM (jspongia afr.) conitmxerunt rb. 



— 90 — 

cancri fluyiatUis oculi eruti ad^iigai^tur, 
20,155. ipse cancer in aqua reioittitur. puleti m- 
mus ia lana involutiis ante accessionesi 
22,38. dfaciendus datur aut stratis subditur, ^ iir- 
ticae autumnalis radix alligatur: is qui eam ^ 
eSbdiet debet nominare eum cui medetur 
24,170. et quibus parentibus natus sit. herba quae 
in fluminibus aut rivis nascitur adalligatur 
in laeyo brachio quid sit nescienti^ ter- 
tianas discutit: legi debebit ante solis ortum ^o 
30,104 sic ut eum qui coUigit nemo yideat. lacerta 
{hic om, rh, ef, yiridis yiya adalligatur in yaso quod eam 
^*^*^)' %b, capiat. aranei tela cuiUbet emplastro in- 
* fricatur. idemque emplastnim ut libet in 
aluta tamquam anacollema imponitur aole i^ 
accessionem et aquae frigidae decem unciae 
bibuntur. 

XVli. Ad febroB periodioas. 

32,113. lecur delphini ante accessionem gustan- 
ih. dum datur. in aselli piscis capite lapilli 
qui plena luna inyenti sunt adaUigantur in so 
(31,104.) 32,114. Unteolo. utile est ungui oleo et sale. cancris 

fluyiatilibus tritis in oleo et aqua ante 

28,228. accessionem perungui oportet. ociUus lupi 

dexter salsus adaUigatur ante meridi«m. 

1 aUigantnr dh. 2 ipse gi eti^ae d. \ m aqna(MV)^c2r&. 
^ Qiare d, 8 aUigatur d, -ta h. 9 qoid sit grh (P|.) : quod St d. 
10 debebit gi debet dh, 11 sicqne nt eum nemo yideat qoi 
ooUigit d, 12 aUigatnr d, | yaso gi yase d* 13 capiat gi 
accipiat d. \ tela . . . iDfricatur Phi trea . . . infricantor gdrh. 

15 alute d» \ anacolema gd, anacolima r. IG et aque d 
(quoque aqnae rh); ea qnae g. tit. Ad febres periodioas d, 
xyii Ad f. periodas (-dicaa ind,) id est qnae de acoeasioiie 
naacnntnr g. 19 datnr: eat d. 20 aUigantnr dh. 22 fluyia- 
tilibns gh^PL): flnyialibnB r, flnminaUbns d. | et in aqna d. 

24 alUgatnr dh. 



— 91 — 

dantor aquae heminae tres potui^ in qui- ib. 
hm additae sinl tres guttae sjuiguinis ex 
▼ena asini quam in auricfila habet. reci* 30,104. 
firas prohibet lacerta Tiridis Tira ad^igata 
6 in TasceUo quod eam capiat. 

JLVUJL. Ad lethargiooB. 

Ciiaices septem triti in aquae cyatho 29,6a. ' 
uno dantur si vir sit^ si puer sit in eodem 

modo aquae cimices qiiattuor. castoreum (32,28 om. rb) 

fronti iidinitur. ruta ex aceto datur ol- 20,138. 

10 facienda. sisymbrium capiti infunditur ex 20,248. 

aceto. urtica pedes caeduntur et frons. 22,31. 

spondylium capiti instillatur. mustelae iecur 24,25. 30,97. 

exuritur ad olfactum faciendum. puhno ib. 

pecudis caiidus circa caput adalligatur. pa- * 

15 hindbi tres putrefacti lethargicum excitant 

odore. euphorlMO ex aeeto nares tanguntur. * 

capri cornus usti nidor dormire eum non 28,230. 

patitnr. yulturis nervos toUis et eos nervos * 

circa manus .IaI>orantis ligabis. alumen ro- * 

80 tundum cnm adipe vulturino teris et ex 
eo manus fricabis. 

JLVUULL. Ad phrenetiooB. 

Rosacio et castoreo et peucedano per- 32,28. 
uncto capite somnus accedit. alium elixum 20,52. 

1 .in. dr (tres gb): ii (duabns) PL 4 alligata db. 
5 yascello grb: yaBCido d (yase PL). tit, Ad kihaEgioa d 
(g ind.), Ad loetkargios g. 7 si yir sit. si puer rb, Si yir ai 
paer sit d, | in eodem gz eodem db. 8 caatorei gd, 9 in- 
IiBitnr g: illiniuntor d. 10 Sisimbrium d: Yis imbrium rb, 

12 spondilinm gd, 13 ad olfiEictam faciendmn g: ad ol- 

faciendnm d&. 14 alligatar d&. 15 letfaaigam ^&^ letaipfomcl 

^ythargam r). 18 toUis g: toUes db, 19 alamen Bemesiiu 

rar. lect, ii, 8: Apostolicom (Aprion d) dr6, ApostoUdam g, 

Ui. Ad freneticos qoi sensom perdant (perdit g) et (qoi add. g) 
aonmnm non capiant (capit g^ aed in ind, eHam g peidant . . . 
capiant) gd. 



— 92 — 

20.188. in cibo datur. sucus rutae tritae ex aceto 
24;26 {<m. r) instillatur in tempora. spondylinm infiuidi- 

29,81. tur capiti. suCStus ianae sncidae {Hrodest. 

80,06 {<m, r) pulmo pecudis calidus circa capnt aUigatnr. 

*" {cf, 80,86) adipe gliris frontem lini et donnit peOem s 

■* {cf, 28,260) de lepore albo nescienti sub capite pone. 

* lauri folia tria nescienti sub capite ponis 
(20,201.)(20,68.) et dormit. semen papaveris^ semen lactncae^ 

* dactylos tres in aqua coquis ad tertias, das 

* bibere et dormit. seminis lactncae coclear lo 
{om, rb) dimidium teris cum vino et super Imbricem 

supino pone et dormit. 

XX. Ad oardiaoos. 

20,87. Aqua potui datur in qua holera discocta 

20.189. sunt addito sale. ruta ex aceto et melle 
cum farina hordeacea pectori imponitur. i5 

20,142. rutae fasciculus cum rosacio ex aceto de* 

coquitur adiecta aloes uncia una: id oleum 

20,260. perunctione sudorem sistit. radix ferulae 

ex aceto et oleo peruncto sudorem inhil>et 

28,44. vinum merum in spongia imponitur mammae 20 

23,160. sinistrae. myrti semen cum polenta ex vino 

24,118. imponitur mammae sinistrae. folia nibi in 

quo mora nascuntur per se trita imponun- 

24,120. tur eidem mammae. sucus mororum quae 

28,260. in rubo nascuntur potui datur. cornus cer- 25 

5 glirifl d: grilis {sic) g^ griHis r&. | lini grhi liniB d, 
6 pone gdi pones rh. 7 poniB gi pone d (snp^onas rh). 
8 semen lactacae ao papavens cnm daptylis {sie) tnbns etc. rb. 
9 tres: fort. teres. | tertias grh: tertiam d. \ das gi da d 
(dabiflqne rh), 10 Semen gd. 11 et perimbricem snpimim 
(flnpremnm a) gd (carr. ego). 17 nncia nna rhi uncia .1. g^ 
ry. I. d (addita nncia aloes Ph) 18 pnnctione g, -ne d. | sndo* 
rem Bistit om. gd (ia olei p. sndorem Bistit rh ef. Ph). 
19 pemncto {dai.) d: punctore g, pemnctione rb {fort. per- 
nnctbmm). 20 mamme ein. imponitnr d. 21 Myrtis d. 
26 cervini om. Pl. 



— 93 — 

vini et caprini cinere ex oleo myrteo ad- 
versus sudorem perunguntur. puMs ex 15,123. 
myrti foiiis tostis inspersus sudorem sistit. 



[. Ad oomitialem morbxun. 

Testiculi ursini in cibo prosunt. testes 28,224. ib. 
5 apri orudi triti ex aqua bibuntur. cum 28,63. 

primum quis cecidit^ in eo loco quo caput 

eius fuit clavus ferreus figatur: non repetit. 

dantur cames edendae bestiae occisae eo * 

ferramento quo homo ante occisus est. 
10 <^lapillus qui in ventriculo hirundinis in- 30,91. 

venitur.^ hirundinis sanguis cum ture vel ib. 

eiusdem cor recens devoratur. lapillus de ib, 

nido hirundinis adalligatus ad coUum iacen- 

tem recreat et ab hoc periculo tutum prae- 
15 stat. alium elixum subinde in cibo et in 20,66. 

potione sumitur. tenentes in manu anesum 20,192. 

comitiali morbo non appetuntur. testiculi 30,87. 

arietini inveterantur et ex his diihidii de- 

Harii pondus datur in hemina aquae tritum. 
80 abstinentia vini utendum est diebus quin- ib. 

que ante et totidem postea. sanguis pe- 30,88. 

1 myrtoo g (PL): myrtino db. 2 sudorem grb {Pl.)i do- 
lorem d. . 3 inspeiBiB g^ IpeaB d. \ sistit rb et in ras. g*: 
statoit d. I in fine hmtM capituU hoCtc hguwtu/r in gd ■ {medio 
tn cap, rb): LapilluB qui in ventrienlo hirandinis invenitor. 
quae ad morbum comitialem pertinent (cf. Plin. 30,91). aHieno 
9eil. textus loco ea ctm olim omissa essent, fuisse restituta cod. g 
giffnificat, ubi hciec in extrema pagina uHtimo et paginae et ca- 
ptMi vereui eubiiciwntwr aHia scriptura et mvnorcy tamen coaeva. 
ego infra inaerui cap. seq. v. 10. 6 apri gd: aprini rb (Pl). 

6 oeddit gb: ceciderit d. \ qno gb: ia qao d. 7 c. eius 
fait gb: c. fliudt d (fixerit Pl). 9 ante gb: antea d. 
13 hyrandis (sic) g. \ adalligatas g: alligataa d (-tar rb). 
15 Ailiam elixnm rb: Elixam g, Flexum a (uter^ om. aliam). 

16 anesimi (^Pl.): anetnm gdrb. 18 arietuii inveterantar 
grb (Pl.): anetis minnte terantar d. \ den pond g. 20 v. 
a&te gt qninqne et ante db. 



— 94 — 

*^ cudis utiliter bibitur. sed et humaoiits 

30,88. sanguis hoc vitio liberat. fel agninuin cum 

ih, melle vel oocleari vel hgula sumitar. ca- 

tulus lactans absciso capite et pedibus^ ex- 

sectis interaneis, ex vino et myrra coctus 5 

30,90. editur. viverra sumpta in cibo prodest 

ib. laoerta viridis ablato capite et pedibus et 

{om. rb) interaneis in dbo datur condita ut fwti- 

ih. dium abigat. codearum cinis addito lini 

semine et urticae ex melle inliaitur cum ^o 

30,92. sale. iecur vulturis tritum cum suo san- 

guine propinatur ter septenis diebas» me- 

Ivus prodest si ea avis cum occiditur saUira 

32,37. erit humano cadavere. fel testodinis nauci- 

32,112. bus inlitum iacentem erigit. oeagulimi vituli ^^ 

marini biMtur cum lacle equino aut maii 

t5« pumci SHco aut mriso aceto. castoreum 

in aceti mulsi «yathis trlbus ieiunis datra*. 

ib, is qui saepius cadunt clystere infunditur 

hoc: castorei drachmae duae^ melUs hemina^ ^ 

30,90. dei hemina^ aquae sextarius i. imstolae 

28,226. marinae iecur in cibo bene sumitur. eames 

caprinae in rogo hominis tostae hunc tsm- 

ib, bum depellunt. caprini vel cervini cornus 

usti nidor adhiiretur. ^ 



1 utiliter ego: vel vituli ter (eic) gdrb, 3 vel c. v. ligola 
om, Pl, 4 lactans g: -tens db (Pl.). \ exseotis interaneiB am. 
Pl, 5 mirra db"^ (Pl.): aceto rh. 6 VivaiTa ^, yinarra d^ 
viBarifl r (vuerra sic b), 7 et interaneia nm. PL 10 iD(l)liniinr 
cmn (ex r) BSilse gdrh: linitn (t^. l. nnota) sanant Pl. 18 aa- 
tora gdrb: satnrata g^. 14 namana (sic) g. \ de humano c. 
d {scliui), 15 inlitnm (illitnm h) gb: illinitum d. 16 mapai 
vitali d. l^ clyatere infondnntnr haec r (dyster infanditnr 
iUe h). I in^mditar: 8C. castoream (hoe clystere). 20 meUiB 
et olei sextarius «t aquae taninndem Pl. 24 capiini — ad- 
hibetur gb: om. d. | adhibetuir: (morbun ipsnm) deprehen- 
dit Pl 



— 95 — 

yXTT. Ad liydropicos. 

Lapidem gagatem hydropicus si secuni * 
portat liberabitur. yomitus canini TenUi 30,105. 
inlinuntm*. saMone ca&lo marino obruua- 3i,72. 
tur. spongiae afrae siccae apponuntur. 81,128. 

5 adeps delphini liquatus ex vino tnbitur, 32,117. 
propter grayeolentiaffl naribus obturatis aut 
unguento optijBo tactis. cancri marini vel ib^ 
fluviaUtes in dbo ex iure <[sumuntur^. 
aliun viride cum fico duplici alvum eva- 20,52. 

10 euat scilla subiecta linguae sitim compe- 20,99. 
sdt. sciUae balbus torretur^ deiade pur- 20,100. 
gatur et medium eius in aqua coquitur^ 
ctm madidiim est «xioiilttr; ex eo ^ tres 
oboii ^antur potui ex melle et aceto: eva- 

15 cuatur per urinam. sinape et ficus et cy- 20,287. 
minum aequis partibus tusa v^itri impo- 
nuntur. ficus siccae coquuntur et ex vino 23,123. 
et absynthio suffunduntur^ farina hordeacea 
addito nitro: omnia in unum contemntm* 

^ et ita imponuntur. folia myrti in vino de- 23,162. 
cocta conteruntur et ex eo tino duo cyathi 
potui dantur. radrces sambuci in vino de- 24,52. 
coquuntnr et ex eodem vino duo cyathi 



1 cagatem g, ga^ten d. 2 portat g: poriaverit db. 
vomitiis— inlintintiir (illinuntar h) gb: vomita canino venter 
iUinittir d. 3 sablone (harena Htonon Pl.): in sabnlo rb («nb 
love &"*). 4 dcce affre d. 6 gravem olentiam dr. 8 flnvia- 
tiles r: -lis db^ fln<male8> in ras. g^. ] smnnntor r: <m. gd\ 
9 fico gbi ficu d. I aVmm evacnat rb {Pl^: malnm evocat gd 
(ei aJ.laco) b. 10 Scilla (Scillae g) — compescit gb: <m. d. 
13 eidmitar om, b. 14 obfli g. 15 Sma,pem g, -pi d. \ 

fieom^^ lOpoiideribns (see2 9upra sor. partibus aea grby Fl.) d. 
18 mibfimdmitar g. 19 additb mtFO gb: addita {om. mtto) d, 
addita et nitro r. 20 mirtini vino d. 21 dao cyati g{b): 
ciati dno d (n. r), om. Pl. 22 sabnci g. 



— 96 — ^ 

24,77. poti exiuaniuDt. est hedera quae chryso* 

carpos appellatur^ propterea quod fert grana 

aurei coloris: haec grana xx in ywi sex- 

tario conteruntur et ex eo vino temi cyathi 

88,1^8 bibuntur qui per urinam exinaniunt testudos 

{m.r) decisis pedibus et capite et cauda^ intesti- 

nis abiectiS; in cibo datur ita condita ut 

28,282. citra fastidium sumi possit. fimus Tittth 

21,172 masculi ventri inlinitur. vincae peryincae 

{om, rb) aridae tusae farina coclearis mensura ex lo 

*** {cf. 25,66. aqua data celerrime reddit sanitatem. helle- 

0*»- rb) borum contusum ut sit pulvis: deinde com- 

miscebimus illud radicibus et super ventrem 

in linteolo imponimus, ita ut pulverts pu- 

sillum supra spargas. adalligatum hal^eas lieet i^ 

biduum vel triduum unum adalligamenUim. 

XXm. Ad morbuin regitim. 

30.93. Sordes de auriculis aut de mamma pe- 
cudis, pondere denarii^ cum myrrae pusilio 

ib, ex duobus cyathis vini hauriuntur. vermes 
terreni cum myrra in aceto mulso propi- 20 

80.94. nantur. cerebrum perdicis in tribus cyathis 
ib, vini bibitur. cineres interaneorum palum- 

borum ad coclearia bina bibuntur ex mulso. 

1 potui d. I chryso (crhyso- g) carpos gh (-pus r): criso- 
cappos d. B in gb: exd. 4 eo grb: om, d. 6 pedibos et 
capite gb (Pl.): capite et pedibus d. 7 abiectis gb: eiectis d 

Sexemptis Ph). 8 vituli: bnbuli ante ips, corr. d. 9 Yineae 
sic) per uincae aridae tusae g (cf. P2.), Yince uncia perarid» 
tuse d. 10 farina d: -nae g, \ coclearis gd (-ris vel -ri v. l. 
Ph). 11 celerrime g: celeriter d. \ heUeborum: et liuorum ^, 
Et I livoru d. 14 imponimus g: -nemus d. 16 sparges d. \ 
et adall. d. 16 lic^<t> g. | biduo vel triduo uno alliga- 
mento d. 17 aut gb (Ph): et d. 18 denarii pondere rb (P2): 
pondus denarii gd. | myrra g^ mirra d. 20 propinatur g. 
22 Cineres {sic) gdrb. 23 ad r {Pl.): om. gdb. \ bina gdz 
duo rb (tria Pl). 



— 97 — 

sabamenlum in cibo ex pipere sumitiir ser- 32,101. 

rata camis abstinentia. alium trltum in 20,52. 

potione vini propinatur. erucae siivestris 20,126. 

tria folia sinistra manu decerpta ex aqua 

& mulsa bibuntur. cicer arietinum deco<|uitur 22,150.^ 

ia aqua et duo cyathi potui dantur^ vel ex 

melle In cibo. nuces graecae cum absintbii 23,146. 

semine teruntur, deinde pilulae ex aceto 

eduntur. rubia qua pelles inficiuntur in 24,94. 

loaqua mulsa bibitur. heri>a sabina quae 24,102. 

habet folia eupressi^ trita ex vino potui 

datur. cantni capitis cinis in muiso propi- 80,93. 

natur. gallina si sit luteis pedibus^ aqua ib, 

pedes ei purificantur^ deinde vino coluuntur 

i&idque vinum potui datur. folia oleastri in "^ 

vino trila imponuntur. spondylium ex vino 24,26. 

bibitur. fimum pulli asinini quod primum 28,227. 

edidit a partu datur ex vino ad magnitu* 

dinem fabae^ triduo medetur. idem prae- ib. 

lostat equini puili fimus eadem ratione. cy- 20,161. 

minum ex vino aibo a balneo datur. 

XXnn* Ad ignem saoram. 

Vermes terreni ex aceto inlinuntur. 30,106. 
serpenUum senectus cum bitunune et ib, 

1 servata camis abstinentia rb (ita nt reliqua caxufi ab- 
atiiieator Fl.): aervata camifl (caro d) datar j[(i. 3 emcae etc. 
cf. JPl. 0uiu8 in textu Uictmam gigmfkumt Harduifim. 4 de- 
cerpta gb (Pl.): discerpta dr, 5 decoquitar gd: discoqua- 
tur b (PL). 6 vel b: velnt gd. | vel ex melle om. Pl. 
9 rabia d (PI.): mbea gb. \ inflcinntiir gd: efiBdxmtar r&, per- 
ficiuntar Pl. 10 sabina g (saaina rb): sina d. 11 qaasi (cu- 
pressi) add. rb. cf. c. 24. 13 a. ei pedes d. 14 colaontar b (Ph) : 
colinontar gd, <m. r. 16 Sponaeliom g^ -diliam d. \ ex g: 
in d. 17 Fimns p. a qaod gd, Fimaa p. a. ^uem rb (Fimam . . . 
qaod Pl.) I asinini g (Pl.): asini db. 18 edidit db (Pl.): om. g. 
ad magnitadinem rb: adnitadinae (sic) g, in mag^tadinem d 
[mi^^Qitadine Ph). 20 fimas 9td. eadem ratione: hoc ad seqq. 
trdhunt gdrb.^ 22 iDiniuntar db. 23 l^ntamine d. 

Flinii iimioiii medicin». 7 



— 98 — 

felle sive fimo agnhio ex aqua inlinitiir a bal- 

20,66. 20,141. neo. idli cinis ex oleo et garo inlinitnr. ruta 

22,144. ex aeeto et oleo inlinitnr. lens in aqna 

23,74. marina decocta imponitur. amurca olivae 

24,102. nigrae inftmditur. herba sabina tusa quae 5 

habet folia qiiasi eupressus^ cum melle in- 
29,40« linitur. ova cocta trita cum oleo in^onun- 
29,41. tur et operiuntur folio betae. ovorum trlum 
candidum cum amuli pari mensura con- 
30,106. tritum imponitur. hysopum ciun pompho* lo 
ib. lyge et rosacio inlinitur. gryHus contritus 
manu ab eo qui non sit eo vitio apprehen- 
sus^ eum qui hoc fecerit in totum annum 
ab faoG mak) liberat: oportet autem eum 
ib. erui ferro cum cavernae suae terra. anseris is 
ib. adipe perui^uitur vitium. viperae caput 
andmn combustum ex aceto superlialtnr. 
31,128. spongia ex aceto imponitur tam grandis ut 
28,233 (om. rh) sauas quoque partes tegat urslnus aut 
ib. suinus adeps. adicitur fimus vitulinus vel» 
ib. bubulinus. ramenta pellis cervinae deseeta 
pumice ex aceto trita imponuntur. 



1 felle sive (8i<v>6 g) fimo gdrbt sebo Ph .2 CiniB 
allii d, 3 inlinitnr g (b): om, dr (ante Lens). | in rb (P2.): 
ex gd, 4 maxina wn. d, 6 capresm gbt cupreesi d. \ itagme 
a^pud Plinimn legendum est {ef. mpra c. 28): inlinitar igni 
sacro et caarbimciiliB cnm melle. ex vino pota regio morbo 
medetor. 8 folio gd* (folia ante corr. d): foliis rb. 10 Hy- 
Bopnm <jf, Tsopum d (Isopnm r, Hyssopnm by. oesypum (?) Pl. 
(fic. oesopum B^, hysoptim VM^). | ponfolica gd (panis pol- 
line rb). 11 et eum r. d. \ gnllas gdrb. 12 manu gd: 
om. rb. I eo g: illo rb, cfax (eic) d. 14 autem gb (P2.): 
om. d. 17 combostam gdb^ (P^)' adastam rb. | saper illi- 
nitar d. 19 (Minas paftes etiam t. d. \ aat sainas (?) gd: 
om. rb (Pl). 20 vel g (Pl.): aot d (sea bubulas rb). 21 cer- 
vinae adb^: capxinae rb. | desecta gdb^: eiecta rd, deiecta 
vd dejecta Pl. (qui corrigendw). 22 pamice gd (Pl.): pn- 
nice rb (et PUnii V). 



— 99 — 

Est genas sacri ignis qnod zoster to- 26,121. 
catur^ quoniam occidlt eum quem appetit 
si praeeingat. huic occurrit imposita plan- ib. 
tago cum creta cimolia* 
5 Aqua cislernitia aut certe dulcis soIti-' * 
tur ex oleO; loous deinde penna perungui- 
tur: eadem dle liberat. ovi medium quod * 
est rufum teritur^ sublato albo^ in vaso 
cupreo, perinde pistillo de eupro^ et sic 
10 dolor penna inlinitur. 

XXV. Ad ossa frmota. 

Caninum cerebrum Ilnteolo inlitum im- d0,ii9. 

ponitur^ superpositis lanis quae subinde 

oleo suffundantur: quarto decimo die soli- 

dat. cinis silvestrium murium imponitur e&. 
15 cum melle. cinis terrenorum vermium cum ib, 

melle etiam minuta ossa extrahit laridum 28,227. 

elixum circumligatum mira celeritate soli- ao,il9. 

dat. articnlorum iVacturis cinis de femori- 28,227. 

bus pecudum cum cera^ costis fractis im- 
2oponitur caprinus fimus ex vetere vino: 

aperit, extrahit^ sanat 

XXVI* Ad seabiem. 

Plunmum prosunt asini medullae in- 28,244. 
litae. urina asini cum suo luto imposita t&. 



1 zosiier ffrh (Pl.): toBtos d, 8 est am, d, \ vaso g: 
vase db. 9 perinde gdi deinde rb. \ pistello d. 11 illi- 

tom lintheolo d. 13 sabfandantar (-c&.tnr iic) g .(BuStmdan- 
tar d, -dnntiiT rb). 15 vennitmi tenrenorum d. i7' ex liu d. 
19 f. pecndum cera cocti» fracturis impouitur. Caprinus f. 
tte. dy f. pecudum cnm caera coctus impomtnr. CaprinuB f. etc. 
fb (sed costiB fractiB pro coctus b^g). 22 asim gdi asininae 
rb (P7.). 23 in(m)posita gb: -to d. 

7* 



— 100 — 

%b. ib. sedat. fimus bubulinus imposit^s. sanguis 

bubulinus recens impositus: cum aruit, 

alter super inlinietur, postero die abluitur 

30^21. cinere lixivo. sanguis caninus inlinitur. 

86,186. alumen liquidum imponitur admixto nitros 

80,80. et melanttiio. locustarum pratensium pedes 

cum sevo hircino triti medentur. 

XXVn. Ad papulas et pruriginea. 

22,165 (am. r) Lupinorum farina ex aceto subacta in 

80,121. balneo papulis inlinitur. pruritus sedant 

31,116. cocleae minutae tritae impositae. nitrum lo 

candens vino austero extinguitur, deinde 

conteritur et.sine oleo in balneo aspergitur. 

82^19 (om. r) pruritum et scabiem sedat oleum in quo 

85,185. pastinacae marinae decoctae sunt. aluminis 

liquidi pars tertia^ duae partes mellis in is 
86496. babieo papulis inlinuntur. aeque papulis 
28,228 (pm. r) inlinitur creta cimolia in balnep. pustulis 

suilli fimi cinis vel cornus cervini cinis ex 
* aqua inlinitur. sulphur tritum mixtum liqua- 
mini in balneo utiliter inlinitur. 20 

XXVlil. Ad varos. 

20,44. Folia porri sectivi trita imposita tol- 
22,151. lunt varos. farina ervi ex aqua impesita 

2 buboli g. \ aruit gb: anierit d. 3 super iD(l)linietur gd: 
Buper illinitur b. | postera d. 4 lizivo d, lexivo r (lexivio 6, 
lizivio &*"), elixivo g. 6 et melanthio Pl.: et mel ligant 
tritum. [sic) gd (ex melle et post oZta intermissa Triam sc. 
locnstaram rb). 11 austeri gdb {am. r). 12 teritor d. 
15 mellis partes d. 16 illiniuntor db. 19 cui haec cf. quM 
alio cap. habet r iii^ 43 {cf. Pl. 20,102 ad porriginm), 20 in: 
ne (sic) g (cf. liduamine b). | illinitur ntiliter d. tit. xzviii Ad 
viajroB g. In cod. d hoc Iqco apponitur cap. (xxviiu Ad verrtt' 
cas, sequitttr deinde cap. (xxviii g) Ad varos. 21 et imposita db. 
22 varo. {sic) g. 



— 101 — 

sanat et toto corpore maculas emendat. 
olenm amygdalinum ex melle inlinitur. adeps 23,85. 30,30. 
galliBacens cum cepa contritus imponitur. 
naevos tollit farina^ avenae ex aceto cocta 22,137. 
5 et imposita. 

XXVHn. Ad verraoas. 

Verrucae abolentur urina recenti canis 30,81 (om. r) 

cum suo luto inlita. fimi canini cinere ib, (om. r) 
cum cera [et cepa] imposito. fimo ovium ib, 

inlito. sanguine murium recenti. erinacei ib, ib. 

10 felle. sanguine lacertae. fimo gaUinacei cum ib, ib, 

oleo et nitro. efficaciter toUuntur ocimo 20,123. 

cum atramento sutoricio. inmaturarum fico- 23,118. 

rum lacte cum axungia mixto. capitum 32,128. 

menarum cinere cum alio trito. cinere 28,223. 

15 fimi vituUni ex aceto. asini urina cum ib. 
suo luto. 

XXX. Ad llYores et tmnores. 

Recenti Uvori cortex raphani ex meUe 20,24. 
tritus imponitur. aUum ustum tritum ex 20,55. 
meUe. holus tritum crudum per se. apium 20,88. 20,115. 

3 cepa (Pi., Marc, p, 236 extr,): cera gdb*^ (utrumque hcibet 
rb sie: cam creta contaitas ciun cepa imp. cf, infra ad v. 8). 

4 NevoB gd, \ cocta et imp. db: coctae imposita g, 7 luta g. 

8 et cepa (cepe d) gdb: <m, Pl, (fort, cmn cera vel cepa aic 
ex dubia lectione ctppoaita). | imposito g: -ta d&. | oviom gdb^: 
avium rb, 9 murimn gd: muiino rb (Ph), \ erinacei d: 
irinacii g (herinacii b), 10 cum sanguine d, et sanguine rb, 

I laceratae (sic) g. \ galUnacei (-cii g) gdz -ceo rb (Pl,), 

II efficaciter gb: -cissime d, \ toUuntur grb: toUunt d, \ Ocimo 
rb (Pl*): C^ino &*", sed tttrumque sic hahent Cymino ocimo 
(Cimino occimo d) gd, 12 Buturicio (sic) gd: sutorio b, \ imma- 
tnromm rb, 14 minarum gd. \ dnerem gd, | al(l)io gdb^i 
oleo rb. 15 vituUni gd (Pl,): vituU rb, \ asini urina cum 
fiuo luto gdi asininae urinae Uuuto (sic) r (wnde luto maHe b, 
cf, Ph asini urinae lutum pro cum — 5 — luto). 



— 102 — 

* {cf, 20,240) yiride tritum cum albo oTi. sinapis alexandrini 

beminam l^iti, adipis anserini uneias nu, 

melits selibram in mortario caamubiceri 

oportet et in panno indud et parti quae 

ex contusione in dolore est imponi, et s 

22,139. mirifice remediat. percussa in facie aut 

24,116. discorticata pane ex melle sanantur. acri- 

folii radix decoquitur, teritur et impDnitur 

30,^8. livori et tumori. pulmones pecudum in 

tenuissima frusta conciduntur, deinde con- lo 

iecta in aquam ferventem calida subinde 

%b, (om. Th) tumoribus imponuntur. columbino flmo con- 

31,65. trito utuntur. aqua marina calida utiliter 

tumores foventur, deinde postea aceto aeque 

(26»122.) calido. plantagine cruda et contrita si tu- 15 

mor sive duritia cataplasmetur^ efflcaciter 

* sedatur: quod remedium et alia buius modi 

31,100. curat et carcinomata. sal in saccum linteum 

coicitur^ deinde intinctus in aquam ferveu; 

tem et ita calefoctus crebro imponitur. so 

31,129. livorem ab ictu recentem spongia ex aqua 

28,234. salsa calida «aepius imposita toffit. miri- 



1 alexandri himinam (Wc) g, alexandrini emina d, | pro 
hm igme pamlc pcst suindufliaur) ex ipso PZmu> 20,240 brevius 
Jmbmt rhi «SyUiape iixm ixitam cum mieUe et adipe anaerino. 

^ryjxad, I irria hjeminm r^. 3 mellis ai lihram g^ mellis lib- 
zain^. m9Ui88ae{meliaBae<&) libram r^. 4 et in panno mdud gi et 
in paldiM» addaci d <et -p^uM) indnceB rh). | A pajrti— est ^r5: 
partexnqme ex cojatkasiciie 'dolori d» 6 e% gd: rnn, rb. 6 jne- 
nedi«t gt emendat d, «anat rb, \ percuBaa: inooBBa Ph (sed 
cf, 22,138). 7 disoorticata {ex gUma?) ^db^: deequaanata rb 
(Fl), l sajiaitar gd, | acrifolia (mc) d, agnfolii r. 8 etteritor d 
(et trita imp. r&). 14 tamores (Pl.): hnmoreB gd (tamor 
fovetor rb), \ deiade postea g: deinde d. \ ae<iae ealido g: 
aqna calida d (honee om, rb). 16 sive grbi sit sive d. 17 ae- 
dator grb: medetor d, 18 canceromai» gdb^^ caatromata r&. 
J B. oonicitar lineum d, 19 intinctaB . . . calefaotap gdi -tom rb, 

20 crebro b (Ph): cerebro gd. 



— 108 — 

fice fadt adyerstis tumores fimum suilliUB 

sub iesto calefactum tritumque cum oleo. 

▼itiitis ex percussu fimum aprlnum de- 28,237. 

coctum ex aeeto imponitur. eiusdem fimi 28,238. 
sarida farina inspersa potioni eversis uti- 

lissima est. aliqui putant melius esse eius- ib. 

dtm fimi farinam ex aqua bibere. itaque 28,237. 

aki eurantur agitatores tracti a quadrig^ et 

rotis pressi. proximam huic putant suilio 28,238. 
10 fimo vim inesse. hixatis recens fimum vel 28,234. 

aprmum vel suillum vel yUuimum imponi- 

tor. verris spuma recens cum aceto in- ib. 

iinitur. fimum caprinum eum melle. bu- ib. ib. 

bttlina caro trita. niptis convulsisque in- 30,71. 
is linitur fel ovtlium cum lacte mulieris. cancri S2,1Q3. 

ilttriatiles triti cum lacte asininfO. 

Pofiimus hoc loco compositionem em- * 

plastri quo Sagaris uti solebat pancratiastes 

de nobilissimis adversus omnia quae in eius- 
so modi certamine soleat inferri. quod prae- 

terea furunculis strumis vulneribus collectio- 

nibus podagris quoque medetiu*. in cacabum 

novum fictilem coicitur spumae argenti tu- 

sae cribratae libra, olei veteris sesquilibra. 

1 fizaimi (etc.) . . . txitamqiie g: fimus . . . tidtusqiie db. 
2 testo g (P2.): tesia drb. 3 percasfla g: pnaoBMO drb (Pl. 
isodd. VE), I fimnsxi etc. g: fimoB etc dh. ib faaafBA [ex ^aqua 
bibote] iBspoFsa d (pis pomiHs <— cf. v. 7 — gtUte unciR tx- 
eZitf»). 7 fimi tom. d. 7 — !8 mtMaia hmac in rb: mnadenL 
fioni feac^ a qaadsi^s ... 8 traeti a qoadmg^ {^)^ &aGti 
■a (a tMB. c^ qnadngis grbd. 9 prem grb: preeais d. 10 vi- 
men ^se ims) g. | fimom g: om. d^ fimos b. 11 aiprniKam g: 
flpciiras ete. db. iS fimoa .cte, db. \ bnbolina g: baboli d, 
bnbala rb. 14 contrita d. \ roptis ete. ad priora refenmt 
gdrb. 16 ovillam gd: oviam rb (PI.). 17 emplastri om. d. 
18 sagares gdrb. \ pKancatiafites hic) gd. 19 ^asmodi gd: 
hniatmodi rb. 20 oierri d. \ qaod om. d. 21 faranGalaB g, 
I eoBCoUectioBibas (mc) gd. 23 conieitar d (5). 24 libra .i. r 

(L ana b). sesqoilibra gbd*: sexqlibra d, i. et semis r. 



— 104 — 

haec coquuntur et subinde tudicula per- 
miscentur: modus est nt flat crassitudo 
glutinis fabrilis. tunc additur [»cis siccae 
pondo (piadnins^ sevi taurini diligenter con- 
triti pendo uncia^ et interposita horae di- s 
midia parte cum desederit tudicula, in aqua 
frigida missa et amota digitis inquinatis 
tollitur et cum opus fuerit in linteolo spisso 
imponitur ita ut oleo non tangatur. 

13.126. Nero initio imperii sui quotiens in lo 
nooturnis grassaturis in faciem verberatus 
esset^ tapsia cum ture et cera caesa in- 
linebat et postero die^ sine ullis argumentis 
rixae^ populo romano vultum suum spectan- 

22.127. dum praebebat si sanguis sufiuderit^ farina i6 
frumenti poIUnis ex aqua temperatnr^ eaque 
tantam habet potentiam ut sanguinem per- 
ducat usque ad fascias. 

XXXi. Ad paralytiooB. 

20,85. NuIIus tam idoneus est paralyticis ci- 
24,94. bus quam holera. mbia salubriter ab his so 

1 tadicula: sic gdrh, item infra v. 6. cf, lexx. 8. v. ei b. 
radicula. 3 glatis gd. \ adiicitar rh. \ piscis d. 6 anciam p, 
onc. d. I et tm. rh: \ interpoiitae (-te d) gd (-ta rh), 6 de- 
Biderii g^ desierit drh. 7 missa («c. comporitio?). | et unota 
gdrh, I inqainatis: inqoinata gdrh. 8 toUitar r (toUit &): 
retoUitar gd^ recolitar &*". | et <m, g. \ faerit <m, g, \ linteo 
{pm. in) rh, 10 in inicio d, 11 grassataris grh^ crassataziB d 
(grassationibaB Fl^, 12 erat rh, \ tapsia (tabna g) gd: tapsiam 
rh. I et cera cesa d (cf, Pl,): et caere caesa g^ et caeroea r 
(et cerasa h), | in(l d)linibat gd^ ilHniebat h (inlinens Pl,). 
13 post^o rh (secato Pl,): -ra gd, 14 popolo romano grh: 
popalo = (Mc cum reis^ d. 15 safaderit d. 16 poUinis (atc) 
gd: om. rh (&rina in .poUinem sabacta Pl,), \ temperatar gdz 
temperata imponitar rh. 17 perdncat gd (Pl.): prodncat rh, 
18 asqae fascias g (aBque ad £. dh, in f. asqae Pl.). 20 quam 
bolea (sic) rabea. balabriter ex his etc, h (om. r eum toto copt- 
tulo), I Bobia gd. 



— 105 — 

bibitur, sed ut usus sequatur balnei. ali- * 
qui solent solia temperare addito euphorbio. 
pingue glirium et soricum decoctorum ez 30,86. 
aqua dant edendunt 

xxxii. Fsilotmm. 
6 Sunt qui vel suis pilis vel servorum 

suorum in balneo offendantur^ sine ulla 

quidem ratione: sed illorum quoque per- 

suasioni succurrendum est et monstrandum 

quemadmodum efBci possit ut evulsi pili 
10 non renascantur. nam omni psilotro sic 32,186 

utendum est ut priusquam adiciatur, resina {cf, 14,123). 

pili auferantur. 

Sanguisugae vivae tostae in vaso fictili 32,136. 

ex aceto inlinuntur per horas tres^ deinde 
15 in balneo abluuntur. lacte canis primi- 30,133. 

parae inlinitur. amerinae nigrae semen 24,68. 

cum spumae argenti pari pondere inlini- 

tur a balneo. sanguis vespertilionis. vi-. 30,132. 30,133. 

pera exemptis ossibus in tribus heminis 
so olei discoquitur et teritur: hoc peruncti 

psilotrantur. fel erinacei inlinitur. ih, 

xxxm. Oontra venena. 
Cum adversus omnes morborum in- 
cnrsus fuerimus diligentissimi^ non ideo 

1 Sed ut g*h (ita ut Ph)z si d, Sed aniie corr, g. 2 addito 
gb: adhibito d, 4 dent d, tit. Fsilotrnm r, -tlunim &, Psy- 
iotrom g, Ad psilotnmi d. 7 saasioni r (fum h). 8 Buccur- 
rendnm rb: occnrrendnm gd. 9 evnlsi pili grb: evnlsiB pi- 
Ijys d. 10 Nam omni gd: Non omni antem rb, IdSangnissnge 
gd,\ tostae gd (Pl,): ijmsae r (tnsae b), \ vaso g: yase db, 
14 iiliniuntnr db, \ per horas tres (.m. r) gby per .m. horas d: 
om, Pl. 15piimiparae {Pl, codd, M^V): primi partns gdrb {ut 
Ph B* etc), 17 spnmae grb: spnma d (Pl,). 18 a.bal- 
neo (Ph): balneo g, in baJneo drb. | Sangnis gb: sangnine d, 
21*irinaGii g, herinacei d (-cii b), 22 Hoc fum potiua libri 
prooemium ipsi capitulo praecedenti adnecHtur in gdrb. titulum 
ipse inserui, \ incnrsns morbomm d. 



— 106 — 

tamen habebinuis spem ceriam salutis, cmii 
ex hnproviso serpentes saetiant^ mures ara- 
neiy-phalangia.^ et Ub «mnUnis aoceniiores 
sint yenefiei hominis morsus. adyeraiis haec 
itaque conyertendus est aninms jnstruendis s 
remediis, ut appareat benignitatem naturae 
etiam ea mortifera esse noluisse. 

* Tithymalli sucus oleo jnlinitur in sole 

* frequenter, et hyaenae sanguis inlinitur. 

* Antidotum mithridaticum laudant medici lo 
eiusque compositiones diversas afferunt et 
ad commendanda migmata pretiosa propter 
raritatem ingentes pecunias poscunt. appen- 
dunt namque singulas libras yicenis sestertiis 
et infelicium creduUtatem boc quoque inge- is 
nio circumyeniunt ut illis persuadeant emere 
quae noceant alia namque stomachum lae- 
dunt^ alia caput adgravant^ alia pallorem 
afferunt et corporis maciem. itaque fre- 

* quenter accidit ut ei qui illorum antidotis so 
usi sunt^ miserius morerentur quam si 

1 certam gdi am, rb, 2 mnresqae r. 3 falazigii g, 
phalangii d, et phalangei r (-gii t). \ et omnibos Ins d. 
4 sint g: Bunt drb, | «renefioii ig, 6 in instraendis d. 6 ap- 
pareat grb; apariant d» 7 ea r^: «a que ^d- i esse («5^ 
noluisBe grb: constat novisBime (sic) d, 8 Titymalli (g) — in- 
linitca: ^b: «om. d, 10 hdc tuwi cofntuli iitultu appomtur in 
gd {fif,rb)i sEKxni Anjiddotnni coatra venena. Ucupne titulos in mar- 
gvM €t eiim fmsee poiitee et mmc esu ponendBS vd ex hoc uno 
titMh mamfegtmk est^ fut meSUtm dinmpit oapiMum pariieidete 
tankm pifopriua, | mi(nie d)tridafeicnm gd^ mythridatlonm r. 
11 diyeraas affiMmnt compoMtKoneB r&. | aaserimt g^ {ex affs- 
nmi^. 12 migmata^tJ: pigmenta rff, 15 eredtilitahBm b: 
emmiitatem >^dr, \ hoc — ciceumyeninnt om. r (tion %). 
17 namqpie aha r (non i). 18 capnt-^maciem r: oi^atw aHa 
pallorem aiffemnt. adgcayant (aggzaivant d) et corpons maoie 
(corpns macie d) gd (capnt aggrayant, alia p. affenmt, aggra- 
yant et corporis madiem b,. q^Md ex utrog^ male oompoiihm 
esQ. 19 itaqne gd: et ita rb. 20 ei: M gdrb. 



— 107 — 

bibisseot Tenenum. Pompeins autem magnus 23»149. 
Mithridate devicto inyenit in scrinio eius 
l^ius manu scriptam compositionem, qua 
iUe praesumpta adversus omnia veneficia 

5 in totum diem tutum se incolumemque 
praestabat: nuces iuglandes duae^ ficus siccae 
duae, nitae folia XX, salis granum i in 
unum contunduntur et devorantur a ieiuno. 

Electrum est aurum in quo quinta pars 83,80. 

loargenti invenitur. ex quo si quis raso po- 33,81. 
tatorio utatiu*, insidias veneni Tltabit. dis- 
currunt enim fn eo arcus caelestilms si- 
miles cum igneo stridore, eoque modo 
duplicl ratione deprehenditur scelus. est 33,80. 

15 eleetmm fictum in auro addita argenti parte 
qninta, sed hoc tantum praestat quantum ^ 
fflttd naturale. 

Ergo monstravimus- quo antfdoto yene- 
num non adntittatur et quo vasculo argua- 

«otur. nunc et remedia suggeram. 

Centaurion potum omnia mala medica- 25,127. 
menta exigit per almm. aristolochiae radix 26,128 
pondere denarii ex hemina vini bibitur. (c/- l^l)- 
sanguis caninus hauritur adversus toxica. 29,58. 

25 coagulum agninum in potione/ ventriculus 29,104. 
ciconiae cum lacte ovium in cibo datur. 29,105. 



^ nntridate gd^ Mjtfaridate r. ] devicto mitridate d. 

4 ille gd: ipse rh, \ maleficia d. 5 se om. d, 6 praesta- 

bat gro: pravit d. 7 in imum gd (simnl Pf.): in vinum rb. 

10 inyenitar argenid (f. | vaao g: vase db, | portatorio d. 

12 enim om. d, | similis g. 13 cnm om. d, \ eoqne: eo d, 

14 Est 'grb: om, d, 15 fictnm gdb: om, r, \ argenti parte 

addita qnmta d, a. a. qninta parte rb, 16 sed et hoo a, 

o 

18 Ergo grb: Q(Qno) d, | monstzabimus g, demonsiiravimas d, 
20 et om. d. I snggeremns rb, 22 AristoloGiae gr^ -l»^e d, 
23 pondere 5: pondns g^ pondo d^ ef, 1,17. 25 agmnnai 

gd (Pl,): anguinm rb. 



1 



— 108 — 

%b, mustela vulgaris inveterata drachmis binis 

29,104. potatur. sauguis anatum ponticarum ser- 

28,168. vatur spissus et diiuitur ex vino. asinini 

28,161. sanguinis potus venena restinguit. Iiaedi 

sanguis utiliter bibitur. & 

AA,a>ii,ii. Oontraleporemmarixmm 

et pastinaoam. 

Saeviunt quidam et marino lepore. qui 

32,9. cum sit genus piscis^ moftem infert in 

cibo impactus^ non subitam sed quae traha- 

tur quantum plerique existimant toUdem 

ih, diebus quot is lepus vixiU atque qui has lo 

insidias inciderit ipse suo corpore ostendit 

veneficium, habet namque odorem piscis. 

32.58. hoc periculo liberabitur cancris marinis 

32.59. coctis et in cibo sumptis. ostrea fricta in 
20,223. cibo sumpta. malva cum sua radice co- 15 
29,104. quitur et sucus eius potui datur. sanguis 

anserinus aequa cum olei portione bibitur. 
28,102. ad omnium marinorum ictus coagulum le- 
poris et haedi vel agni bibitur ex vino 
cyathis tribus. so 

JL2ULW. Oontra mxurem aranetun. 

* Mus araneus exiguus est ultra modum, 

longo rostello^ oculorum acie obtusa, et 

2 anetanim rh. S asizd sanguis rh. 4 reBtiingit gdrh 
(cf. Pl. reetinfnintar). tU. Contra marinam leporem d. 
6 ABtmitar qmdem et de l. m. qaod rh. 7 iofert (inferat rh) 
in cibo inpactam gdrh. cf, Pl. 8 sed om. gd. | trah»tar 
dh: trahitor g. 10 qaod is plus (qaot displas d) vizit gd, 
quot is vixit rh {cf Ph). 11 ipse g: ipao dh. 12 beneficinm 
gd. I odore g. 14 fricta g (fricta et r5): friza d. 15 sumnta. 
(sic) gdrh. 16 eius <m. d. 17 aequa c. o. portione Pi: 
aeque (eqae) cum olei potione (pocione) gdrh. \ bibitar gdz 
<m. rh. 18 maritimorum d. \ qoagnlam g (ut semper fSre). 
19 ex yino gdr (ex vini h). 20 CTataie (ciatie) triboB: drach- 
mae pondere Pl. 



— 109 — 

ideo quaDtum existimo iners est huius na- 29,89. 
tura ut non possit transire orbitam. mor- 
sum venenatum habet^ cui sic oceurritur. 
coagulum agninum ex vino bibitur. ungulae 29,88.. ib. 
s arietinae cinis cum melle imponitur. ipse 29^89. 
mus araneus diyulsus imponitur. terra quam «&. 
in orbita rota depressit plagae imponitur. 

talpa discerpta imponitur. 30,20. 

> 

ZXXVI. Oontra phalangitun. 

Phalangium praecipue in leguminibus 
10 et in hortis observatur, sed et araneus et 

alia genera bestiolai*um mortifera^ quorum 

morsus non sentiuntur sed pruritu intel- 

leguntur. adversus haec omnia vinum me- 23,43. 

rum bibitur. acetum calidum in spongia 23,55. 
15 quam amplissima imponitur^ ita ut tres 

sextarios aceti habeat^ sextantem sulphuris. 

radicis hederae sucus bibitur. sucus bibi- 24,79. 214,120. 

tur mororum de rubo. gallinacei cerebrum 29,88. 

cum piperis exiguo additnr in puscae po- 
so tione. fimi pecudum cineres ex aceto. ib. 

jLJULyii. Contra aerpentes et liominis 
morsus. 

Serpentes praecipitem morsum inferunt. 
quod sanare in promptu est^ cum etiam 

1 est huius nAtura: et huios natora grb^ et huius nature d. 

3 m. habet yenenatum (2. | sic gd: n. rb, 4 quagulum g. 
I anguium iterum rb. 7 orbita rb: -tam gd. 9 Phalangius rb: 

10 araneus grb: -nea d, 11 beatiarum d. 12 morsus grb, 
morsu d. 14 Aeetum calidum in spongia rb {PJ.): Aceto ca- 
lidum (sio^ calido d) spongia gd, l^. 8extant0i2;.4r&: sex 
tantum {sic) g. 19 adcUtur: Adduntur . . . quod ad «egg. fMtU 
trdlwmt) gdrb. 20 suppl, ex Pl. inlinuntur* tit. Ad serpentis 
et hominis morsum d. 



— 110 — 

29,77. ipsas fngare sit faciiltmiifn vidtimQaram 

25,119. 28,149. pfiiiiaruiB suffitu^ ebuH ftnnOy nidore usti 

29,71. cornus • eervini. viperae qui iecur cochun 

IiauBerit negatur umquam a s^rpendbns 

(20,126.) feriri. erucis ex aceto tritis perunctos noii 5 

29,77. mordent. habentem secum tdt TUlturis nec 

serpentes nec ferae appetunt. 

Nunc remedia ' mor$a>us snbiciemus. 

20,28. raphanus sativa ex pusca coquitur et trita 

20,61. plagae imponitur. alium tostiim cmn resti- lo 

20,260. bus suis et tritum ex oleo adicitur. radix 

22,130. ferulae ex vino medetur imposita. farina 

22,151. milii cum pice liquida optime facit. ervum 

tritum ex aceto et ad serpentium morsus 

et ad omnium ferarum et hominis mirifice i& 

23,43. medetur. vinum merum in spongia impo- 

23,138. nitur. mori folia trita recentia: si arida 

sint, decocta et aeque trita imponuntur. 

26,136. 26,78. hysopi semen bibitur. eius qui percussus 

est vertex inciditur eoque additur euphor- w 
bium: medetur quacumque parte corporis 

26.100. periculum est. centauriae radix pondere 

26.101. denarii in tribus cyathis vini bibitur. vet- 
tonica herba trita morsui imponitur. aga- 
rici oboli qnattuor in duobus cyathis aceti S6 

26,101. mulsi propinantur. aristolochiae radix poh- 
* 

1 ipsas g: ipsos rh, iUas d, | sit fftcillimnm est (.S.) Hc d. 

2 piimarmn g: pennanun d, | penna Bufificii (sic) r (penna, 
suffita &). 5 ex: cmn d. \ haec scU, e lacttna loci Plimani 
(20,126)? 6 nec serpentes am. d. 8 subiciam <?. 9 sativa 
{wt Gargil,) gd: -vus rb (tU Pl). | pusca Pl.i aqua gdrb. 
10 tostun gdrb: potun maHe teati. Pl. 13 Ermn g. 15 et 
ad omnium gi et ommum rb, et ad omnia d. \ bominum d, 

18 sint grb: Bunt d. 20 eoque gdb (verteX'22 est am. r). 

22 eeoAaiiriae gdrb: -ri (rii) Pl. \ pondus (tf, pondo a, 
pondere r&)'denarii: draobma Pl. («fem 9. 26). 28 Yettomca ^: 
vetoma d^ Bettonioa rb. 25 obidi tb. 26 Aristolociae gr^ 
4ogie d. I pondere rbi ponduB p, pondo d. 



— 111 — 

dere denarii in Tiiii hemiDa eaepius l»bi' 
tur. et ipsa ei aceto contrita imponitur i&. 
plagae. fimus pecudis recens yino decoetns 29,59. 
imponitur. mus discerptus adichur. viperae ib. 29,69. 

5 morsui viperae cuiuslibet tritum et appo- 
situm cjjqpttt efBcacisaime prodesL carnibus 29,78. 
gaUinaceorum disceiptorum ita ut tepeant 
extrahitur venenum. item gallinarum ce- tb. 
rebrum et gallinacei plagae imponitur. sal 31,98. 

10 cum orig^uQo et hysopo ex melle. fraxini 16,64. 
tenerorum foliorum sucus bibitur et ipsa 
super plagam adicitur. 

Nou omittenda theriaca qua Antiochus 20,264. 
rex adversus omnes serpentes utebatur 

15 praeter aspidem. quae adeo probata est 
experimentis ut Coi in templo Aesculapii 
indsa sit in lapide. quam sic componi 
oportet. opopanacis serpyUi mei singuloram 
binae drachmae^ trifolii seminis pondus de- 

80 naru unius^ anesi et fenicull seminis et 
ammii et apii singulorum pondus denario'- 
rum senum^ ervi farinae pondus denariorum 
duodechn. haec singula tusa cribrata^ deinde 
mixta ex Tino teruntur et digeruntur in 



3 plage impomior d. \ in yino Pl 4 decerj^s g. 

7 ita ut tepebufit— appositis Pl. 8 gaUinarum: {sie propter 
item iUud conrexi ex Ph): colmnbaram gdrh. 9 et tm. g. 
10 ex grb (et Pl.): cmn d, 12 plaga d. 18 est et thenaoa 
rb. I teriaca g^ thinaca d. | qna grb: qnam d, | antfaio- 

008 d. 16 cou ($ic) g (Coi Pl.): apnd insidam Obma rb^ om. d. 
I aescolapii g (esca- a). 17 incisa sit in lapide grbt indderet 
(mc) in lapidem d. 18 opopaaicis. serpnlli g. \ mei {PL oeU. 
Gdi. ziy, 186.186): mellis gdrb. 19 binae gd: (m. rb. , 
20 aneti gdrb. 21 ammii {Pl.): amnli gd^ appnli r (apnli l^). 

22 sennm {Pl.): seminis gd^ semiB rb. \ denariomm dno- 
decim g: denar. xn. d, den. zii r (duodecim b). 28 tnsa Pl,: 
trita gdrb. \ et cribr. drb. 



— 112 — 

pastfllos ponderis yictoriati, deinde in vaso 
vitreo ponnntur. cum utendi necessitas 
yenit; singuli pastilli dantur ex yino mixti 
cyathis tribus. 
28,156. Hominis morsui carnes bubulae; eifi- 5 

cacius vituli imponuntur neque ante diem 
28,40. quintum solyuntur. sordes ex humanis 
auribus inlinuntur plagae. 

XXX VUl. Oontra aspidem. 

29,65. Adversus aspidis morsum unum refugium 
habebant priores ut percussus urinam suam 10 
biberet. intra paucos annos. casu inventum 

23,56. est et alterum remedium. namque is qui 
utrem plenum aceti ferebat percussus ab 
aspide dolorem non sensit^ donec fatigatus 
requiescendi gratia utrem deposuit. quo 13 
facto' perniciem sentire coepit^ rursusque 
imposito sibi utre desiit. intellectum est 
quod . si acetum bibisset, posset sanari. 
ex eo experimento factum est palam lianc 

29,65. potionem esse efficacissimam. si autem mor- 20 
sum aspidis secutus est sanguis^ nulla de 
eo qui percussus est spes superest. 



1 pastelloB gdr, \ ponderia grhi pondua d, \ yieturiati 

fd. I vaso gi yase dh, 8 yenit gi yenerit dh, \ pastelli gd. 
yino gdi yini rh (PI.). 6 diem. y. d. 7 gordes — plagae 
om. d. 8 illininntur h, 10 habebant grhi habentes d. ! 
prioreBi YaiEO Pl, 11 intra pancos annos » nnper Plin, 
15 qniescencU d, 18 poeset drh: poBsit g, 19 palam factom 
eit d, 20 eff. esse d, 22 eet gd; fueritr&. | superest gdh^i 
salatiB est rh, \ Explicit liber tertiQB g. 



Medicina Plinii. 

Bomae 1509. 

Capita libri primi. 

I Ad catarram vel ad abundantiam humormn capitis: 

et quid sit catarms 

n Ad dolorem capitis 

ni Ad . cephalargiam 

nil Ad ptyrias, et porrigines, et praritus 

y Ad nlcera in capite manantia 

VI Ad alopeciam 

Vn Ad capilloB denigrandos 

Yin Ad hemjcraneam et tempomm dolorem 

IX Ad dolorem anricnlae yel aqnae ingressum 

X Ad dolorem anrinm 

XI Ad dolorem anrinm antiqnnm fetorem et odorem 

XII Ad anrinm imbecillitatem vel surdos et eos qni minus 

audiunt 

XTTT Ad parotides 

XTITT Ad dolorem oculomm 

XY Ad oculos sanguine snfinsos 

XYI Ad iachrymas oculomm stringendos 

XYII Ad lippitndinem vel ad eos qui cantos oculomm con- 

tritos habent 

XVUI Ad caliginem oculomm 

XTX Ad aciem ocnlomm 

XX Ad lencomata yel ad dcatricem: et maculas 

XXI Ad pilos oculomm adnlteros 

XXH- Ad caligines cf citates vel ut craBsitudo abstergatur 

XXTIT Ad maturandas aegilopas 

XXllil Ad ulcera narinm et omnia vnlnera yetustisBima 

XXY Ad fetorem n^um yel polipum 

X XYl Ad proflnyium narium 

XXyil Ad sanguinem de nare eiiciendnm 

XXVUI Ad stillationem nariom ex humore 

XXIX Ad yitinm oris 

XXX Ad ulcera oris 

FUnii ianioris medicin». 8 



— 114 — 

XXXI Ad Yulnera oris sive tumorem gingivanim 
XXXII Ad putredinem oris linguae sive palatus et gingi- 

varum 
XXXni Ad fetorem oris 
XXXTIIT Ad os salivoBum et lippidum 
XXXV Ad os et labia 
XXXVI Ad dentium dolorem 
XXXVII Ad dentes lazatos 
XXXVIII Ad dentium molarium dolorem 
XXXIX Ad dentes vitiosos vel cavos 

XL Ad dentifritium et dentes candidos faciendos 
XLI Ad dentes molaresk vel ad omnes ut sint incorrupti 
XLII Ad dentionem quando infantes dentiunt 
XLIII Ad avam distillantem et ad fauoes tumentes 
XLIIII Ad sanguinem ex praecisa uva nimium fluentem 
XLV Ad toUes et tonsillas reprimendas 
XLVI Ad faucium dolorem 
XLVII Ad faucee limpidandas ^ 

XLVin Ad usturam palati sive faucium 
XLIX Ad vulnera faucium aperta 

L Ad oynangen et oris vulnera et anginas 
LI Gonfectio diameron quae facit ad tumorem faucium: 

oris vulnera etanginas 
LU Ad ungendum anginas 
LIU Gonfec^o art^riaca ad raucedinem vocis 
LUII Ad gulae et cervicis dolorem 
LV Ad humeros brachia et manus cubitos 
LVI Ad nervos: scapulas et ad omnia 
LVII Ad pectoris dolorem 
LVIII Ad tussim 
LIX Ad tussientium antiquas et diutumas valitudines 
LX Oximel ad flegma incidenda 
LXI Ad ptysicos 
LXII Ad synthesim 

LXIII Ad sanguinem excreantes et ptysicos effectos 
LXIUI Ad sanguinem reiicientes 
LXV Ad eos qui sanguinem vel de stomacho vel de vena 
satiB emittunt 

Capita libri secundi. 

I Ad pubnoneB 
II Ad BUBpirium 

lU Ad mamillae nucleum et oancrum 
IIU Ad dolorem stomachi cum accidia et nausea et ad 
inflationem et defectionem 



— 115 — 

V Potio ad dolorem Btomachi spleniB et epatis 
YI Ad calefaciendum stomaclimn et ad angnstias eius 
yn Ad confortandnm stomacliam 
Yin Ad digestionem stomachi 
IX Ad fastidium stomachi et ad carbunoulnm 
X Pulyis ad tensuram stomachi vel ad defectibnem sive 

ad Yomitum 
XI Ad singultum et vomitum 
Xn Ad ardorem stomachi et sitim 
Xm Ad cordis dolorem 
Xmi Ad cordis pulsum 
XY Ad praecordiorum dolorem 
XYI Ad Ugulam et vomitum 
XVn Ad epar 
XVIII Ad splenem 
XIX Ad os ventris stringendum 
XX Ad ventris dolorem et alia Titia 
XXI Ad lumbricos et tineas necandaa 
XXn Ad tormina 
XXTTT Ad ventrem temperandum 
XXTITI Ad tenesmum 
XXV Ad coleram 
XXVI Ad celiacos 

XXVU Ad fluxum ventris stringendnm 
XXVIII Ad dissentericoB 
XXTX Ad dissenteriam et lientericam 
XXX Ad colH dolorem 

XXXI Ad intestini yuhiera condilomata usturas et ragadas 
XXXTT Ad intestina rupta 
XXXm Ad yleon 
XXXini Ad lateris dolorem id est plereusim 

XXXV Ad ooatarum firactoram 

XXXVI Ad lumbos dolentes 
XXXVU Ad renum dolorem 

XXXVni Ad vesicae dolorem 

XXXIX Ad calculmn 

XL Ad incontinentiam urinae 

XLI Ad verendorum vitia si formicatio sit vel verrucae 

XLII Ad testes atque ramices 

XLni Ad inguina 

XLIIII Ad intertrigines 

XLV Ad scyam 

XLVI Ad cozae dolorem 

XLVn Ad geniculorum dolorem 

XLVm Ad tibiamm dolorem ' 

XLIX Ad talorum dolorem 

8* 



— 11« — 

L Ad tumorem pedum 

LI Ad permones 

LII Ad interdigitia 

LUI Ad paroni^ dolorem 

Lini Ad ungularom dolorem 

LY Ad corporis salubritatem 

LVI Ad lythenas 

LVn Ad elephantiasin 

LYIII Ad morbom comicialem 

LIX Ad morbum regium 

LX Ad yctericoB 

Oapita Ubri tertii. 

I Ad febres calidaB intercidendaa 

n Ad emytriteum 

III Ad febres periodicas 

ini Ad quotidianas 

y Ad tertianas 

VI Ad quartanas 

yn Ad utliargicoB 

• yni Ad somnum provocandum 

IX Ad freneticos 

X Ad epylenticoB 

XI Ad cardiacoB 

Xn Ad hydropis initium 

XITT Ad paralyticos 

XITTT Ad podagram 

Xy Ad nervos et articulos et artidricoB 

Xyi Ad syderatOB 

Xyil Ad vulnera 

Xvill Si quis ictu pugnum yel manum laeserit 

XIX Ad fracturam seu rupturam pellis 

XX Ad Yulnera 

XXI Ad sanguinem ex vulneribus sistendum 

XXII Ad ulcera et yermes innatoB yel ad nomaa siye ad 

fistulas ulcerum 

XXTTT Ad apostemata interiora 

XXnn Ad omnia exteriora apostemata yel tumores 

XXy Ad collectiones yel tmnores 

XXyi Ad styrosim yentris yel stomachi 

XXyn Ad paniculas 

XXVlll Ad cyratas quod snnt glandioiae 

XXTX Ad strumas 

XXX Ad carbunculum 

XXXI Ad papulam noxiam 



— 117 — 

XXXU Ad farancnliiiii 

YyyTTT Ad circinnm: quod alii zonam vocant 

YXTTTTT Ad ignem sacmm 

XXXY Ad rnbeam 

X XXyi Ad combnstarom 

• XXXVn Ad exQBtnram frigoris 

XXXym Ad Bcabiem 

XXXIX Ad papnlas 

XL Ad pastellas qnae vocantar volaticae 

XLI Ad yaroB 

XLn Ad yerracas clayos et^callos 

XLm Ad prnritam corporis 

XLnil Ad impetiginem 

XLV Ad macalas de corpore eximendas 

XLYI Ad colorem cicatricibns reddendnm 

XLYII Ad liyores recentes et tnmores 

XLYIII Ad ossiam fractaram 

'^LTX Ad extrahenda ea qnae corpori infixa snnt 

L Ad morsnm canis rabiosi 

LI Ad morsnm canis non rabiosi 

LII Psilotram 

Lm Antidotam contra y^ena 

Lmi Gontra leporem marinom et pastinacam 

• LY Contra mnrem et araneam 

LYI Contra phalangiam , 

LVII Contra serpentes et hominis liiorsam 

LYm Contra aspidem 



Index 

verboram siye apad ipsam anctorem (praeter Pliniana) siye 
apnd librarios saecaloram ix(g) et xn(d) memorabiliam. 



ab: ab ieianis 1,23. ab ieinno 
3,11. ab renibns 2,19. — non 
est ab re 2,4. 

tytiiBibuhaai gd in praef. (bis), 
pro acetabnn mensnra {Plin.) 
ponitur pondns denariornm 
XV. 3,10. 

a49opii]ii: in acopi modo per- 
nngpiatar 1,3. 



aerifoliiim gd (agrifoliam for- 
ma vvAgari rb, nunc tipud 
Itdlos agrifoglio) 2,6.7. 3,1. 
14.30 — ex eodem ubique Plinii 
loco corrupto 24,116,' ubi ali- 
qai f olia codices id est (tion 
agrifolia, ut ex Ps. Plin. male 
correxit Harduinus, quem vid, 
ad. h. l, sed) aquif oua^ guod 



118 — 



liabet Marcdlus p, 234 [Aqui- 
folium cum tore et {corr, con- 
tusum ex) sale et oleo sub- 
actum impositumque medetur 
articulis. cetertm cum sermo 
sit de solis foUis^ ita potiiis 
Plinii locus corrigendus est 
ut legas Aquifolii folia ... de 
quorum virtute cf. Hayne 
Arznei - Gewdchse viii. 26. 
Strumpf Arzneimittellehre n. 
224] e^ 8U8picatu>s ' est iam 
F6e Botanique de Pline t. iii 
{Par. lSBS)p. 273. aquifolium 
(vel aquifolia) Plinii » acri- 
folium Ps. Plinii {Macrdb. 
sat. III, 20,3) » o^vuTUCvd-a 
(-«■os Thec^hr.) Dioscor. 1,122 
(Ilex aquifolium : Avetlino 
Flor. med. di Napoli 1841 
p. 27, nohis Stechpalme). ce- 
terumpraeter aqmfoliam ilicem 
uno apud Plmium loco arbor 
memoratur crataegos UieO' 
phrasti „quam Italiaquifpliam 
Yocant'*. quibus confusis. fa' 
ctum esse videtur ut apud 
JDiosc. l. c. oxyacantha dica- 
tur {id quod a reliqua narra- 
tione planealienum est) „ arbor 
similiB tt%qddt^^ {cf. Fraas 
Flor. class. p. 70 etM, Saimas. 
ad Solin. p. 675. 190)^ virtutes 
autem habeat easdem guos 
apud Plinium aquifoUa {Uex). 

adalligare {frequentius quam 
Plinius) habet g, ubi alligare 
{semper fere) edit d: 3,10. 15. 
16.17.18.21 (adalligare etiam 
d 3,13. 22) etc. 

adftljigameiitiim {nw.) 3,22 
(alligamentum d). 

ademptis g 2,20 {ubi demptLsd, 
«^ vulgo). 

Adeps masc. {ex Plinio), raro 
fem. (rec, ut Marcellus) 1,4 



cum adipe ursina g {wm d). 

1,6 {gd). cf Neue Lat JPVw- 

meni. i, 696. adeps masc. eUain 

ap. Scribonium {nisi quod fem. 

legitwr 271. cf 260). 
adyersiuii frequentiusqwm ad- 

yersuB {quod praefert d 1,13. 

2,17) 1,1^.23.26.2,17 etc. ad- 

yerBus gd 2,7. 17 inf Neue ii, 

492. 
ae pro e: aechinomm p 8,5. 6. 

aebuli 3,6. caera^ Baeyum 

plerumque g etc. 
fdbicane {sic) codee semper d 

{non g). 
agitatores 3,30 (» quadrigas 

agentes Plin.). 
alere: qui hunc morbumalunt 

1,26. 
aliea 2,2 (hillaca ^, hyUacea d). 

2,10 (alia g). 
aliqiiis: propter cruditatem 

aut languorem aliqnamque 

(aliamque d) causam 2,26. 
aliiim: sic semper g {ut Plin.), 

sed allium semper d {ut rec.) 

et interdum g^ (3,22 cf. v. l. 

2,10). alei pro alii 1,21 (ui 

ed. Diocl. p. 14 W.). 
alopiciae^ (allopicie d) semper. 
amnlum gd 1,24. 2,17. 3,37. 
-an in acc. sg. decl.ivoc. Ghr.: 

hemorogian g 3,2. sed hydro- 

fobiam 3,10. 
anacollema: anacollimapd 1,8. 

anacolema gd (-colimar) 3,16. 
anetam : sic semper g {ctm d, 

non anethum, ut idem scriptor 

vn Marticde). — pro anesnm 

{quod nusquam apparet) 1,1. 

16. 3,4. 16. 21 etc. (anesum et 

anethum Scrib.). 
aprinum 2,22. 3,6. 30 etc. semel 

aprunum g 3,30 {ut Plin. vet. 

lect., rec. aprinum et rarim 

aprugnum, ut MarcdhtSf ef. 



119 — 



Jm^ ad Pl 28,167. apmnae 

ed, Diod. p, 12 W,\ 
airajBL9tL 1,1 eic, (ubi airaaeiis 

Pl), 
arifltalocia (-lociom 2,28; 3,13) 

semper g (1,10. 3,33.37. eic. sic 

eticm cod, VraUah s. ixAptd. 

herh.)j aTifitologia d. 
astvlae 1,13 {cf, Isidor. 17,6,26 

„qtia8i abstnla^O* 
MiiciilAe » aares (frequentius 

quaim apud Pl.) 1,1. 6 etc. 
austere (yiDom) > gd 2,8 et 

saq^e in abl. austeri (vino) 

1,13 (-ro d). 1,23.24. 2,6 (-rodO. 

6. iterum 6 (ro d). 10. 3,3. 

16 (-ro<7). 27. quod exemplum 

addendmn iis quae affert Neue 

//, 70. 71. 
autem compendio Anglosaxo- 

nico scriptim in d 1,3. 

bacae vel bachae g, bacee d 
semper {cf. 2,6 etc, sed inter- 
dum bace etiam c2 2,il et 2,17, 
ubi bacis d, sed. baccis g). 

iMdneam {numquam\MsiQ\xm) 
gd, 

iMnigiiitas naturae 3^33; 

bessie (» |) nom. sg. in praef, 
(bessia sextarii BaJis marini). 
Neue /, 178. 

brittia pix semper g, bricia 
{sed 3,4 briotia) d 2,26. 3,4. 
3,8 (bmtia b 2,26. r 3,4). 

babulinns saepe g ubi bnbnlus 
Plinius (1,6. 2,26 etc,) et sae- 
pius d quam g (3,6. 6 bis. 16 
€tc,). (fimns etc.) bnbnli d pro 
bnbnlmns 2,26. 3,3. 12 (sic 
etiam g 3,26). 

eaeabas novns fictilis 3,30. 

2,26. 
eacoetbes: dnritiaa qnas ca- 

ooethes (cachoethos gd) Tocant 



{ex Pl.) 3,4. ibidem cacoethe 

{sLequegd) cfScribon. 102. 220. 
calefactorla via 3^13. sed tb, 

inflra (ex Pl.) excalfactoria 

(excaleffikctoria d). 
canoeromata gd {pro carcino- 

mata, ut Marc.) 3,30 {cf, 

Apulei, Vrat, c. de centauria 

mai,, sed oancrinomata idem 

e. de aristoloda), 
caproflcus {pro caprificnB) g 

1,13 {ubi moms Pl). 3,6. 
catolas caninna 2,4 {ubi oatn- 

Ins simpl. Pl,). 
caucnli {pro calculi) passim g 

(et sojepim d) 2,17 etc. 
centaaria {ui Apul. Vrat.) 2,26 

(centanreum Marc), 3,3 (-rea 

d), 3,37 (-rinm Pl). 

centanrion potnm {gd) 3,33 

(-rinm Pl.). 
cerbellum (^, cerebellnm d) 

leporinnm 1,14 {ubi cerebmm 

Pl). 

cerotttm 1,3. 

ceryicum 1,21 {itbi cervicium 
. Plin. codd. VE^ — cnm T). 

Neue I, 281. 
cerrisa gd 3,36 (cervesiae ed. 

Biocl.p, 10 TT., cervesa inscr. 

lagonae Paris. Revue arch^l. 

1868. JTF///, 226). 

cistemina aqua 3^24. 

citat alvnm 2,6 (ciet Pl.). 

-cius term, adiect, g {numquam 
— ceus, ut plerumque d); ro- 
sacinm {sic iam Act. fr. Arvdl, 
s. a. 87. 106. 118. 156 cum co- 
rona pactili rosacia, sed ib. 
rosacea a. 90. 120 Henzen. 
rosaceo Pl. Aug. 16,30). Uem 
gallinacins, erinacins, vina- 
cins , hordiacins ete. semper g^ 
similiter et calciamenta, csi- 
ciari(2,24. 26 etc, cum Pl.Aug,), 

clndit sanguinem g 1,24 etc. 



— 120 



(c/*. Scrib, clndenda cicatrix 
42. clnsi 80. 97). 

olysterium: clysterio (clysteri- 
buB Pl) infanditur.2,7. 8. it 
inmittitnr 2,10. at ciystere {ex 
Pl) 8,21. cf. Scrib. (clystere, 
clustere 179.200. per clyBte- 
rem 154 [dvsmo 155. 194. 
197], semel clysterio 114, et 
clystQria 118). 

eooleae semper g (cnchliae 
Ed, n. p. 46). 

oooleare praef. (gd, coclear r). 
cf. Martial. ep. 14,121. co- 
clear 8,19. gen. coclearis 8,22 
(-ris vel -ri v. l. Pl.) : coclearii 
1,6. abh codeari 1,15 (Jbis). 
3,21: cocleario 1,15. 2,8. 

coclearia 1,1. 3,28. cocleari- 
bus 2,1.26 (cf.Scribon. cochle- 
arinm 94, cochleario setnper 
71. 76 bis. 96. 122. 183. coch- 
learia. cochleariorum 76). 

oolera: ad colera gd tit 2,7 
(coleribuB in ind. capit). 

coliandram semper g prf. 1,6. 
etc. (coriandmm d, ut Apul. 
Vrat). 

OOllouii (Ed. D.p. 14): codi- 
cnli bia g 1,15. 8,4 {odibi can- 
licvli). 

oomparatio : refrigeratoriasine 
comparaiione 2,26. 

oonehyliata (conqniliata ^, u^ 
qniatus pro cyatns semper 
Apul. Vroit.) lana 1,6 (» con- 
chylio infecta Pl., cf. Marc. 
p. 75. 77). 

coquere: aqua in qua Inpini 
coxerint 2,12 (« decoctifuerint 
Ma/rc. p. 200). aqna nbi mus 
decoxerit 1,16. 

oorrigiiim caninum (^^corrigia 
canina d, Pl.) 1,11 et 1,16 
(ubi corium ^, om. d), ut 
Marc. p. 87 et 109 (sed idem 



corrigia canina p.201). corigia 
Ed. D. p. 26 (cf. Cic. etc.). 

eottidie g (cotidie d) semper. 

eupregguB 8,23. 24 etc. 

eyatng g (ciatus d) sine h 
semper. 

cydonea g 1,4. 8. ^£3,4. cydo- 
nia ^ 2,4 (bis). 5. 7. 10. 3,4 
(cidonea aemper d). ^cotoxua 
1,24 et ib. iterum cytonia g 
(citonia bis d) » nunc itai. 
cotogna. — cotonea semper 
Pl. qui sic 15,37 (cod. Aug.) : 
mala quae vocamuB cotonea 
et graece cydonea (ef. Aug, 
15,38. 58. 60. et cotoniorum 
in ind. l. xy). cf. Macrob. sat. 
7,6 (cytonia . . . cotonea). cy- 
donea Garg. c. 43. mala qnde- 
naea Ed. Diocl. p. 16. 

ojrpreo oleo g 1,4. 

daetylos tres 3,19. 

de l)|>ro gen.: de porri snco 
coclearia duo 1,1. aqna 
qnae Buperfuit de boviB 
potione 1,1. de myrra pon- 
dus denarii 1,12. folia de 
buxo 1,18. Bucus de qnin- 
qnefolio (= Pl.) 1,17. mo- 
ra de mbo 2,7. 3,36 bis. 
pilulae de cnpresso 2,20. 
sucuB de pilulis cnpreBsi 
2,20. pilnlae de platanis 
3,4. pellem de lepore albo 
8^19. sordes de auriculis 
(aurinm Pl.) aut de mam- 
ma pecndis 8,28. cinis de 
femoribuB pecndum 3,25. 
cf. surcnlum ex myrto 
(myrti Pl.) 2,21. 
2)a eo;: corona de pnleio 
1,1. pistillo de cupro 3,24. 
— uti de horto sublatnm 
est 1,1. osBa de capite 
Yulturis 1,1. menarum ci- 



— 121 — 



ziiB de ca]^te (e capitibus 

Pl) 1,17. glebula luti de 

(e Pl.) nido 2^17. cocleae 

de Buo testo eiectae 3,4 

(exemptae de testis suis 

3,14). vermis de cadavere 

canis 3,10. spartum de 

cruce 3,15. lapillus de 

(e Pl.) Didohirunainis3^21. 

pancratiastes de nobilis- 

simis 3,30. 

3) ss a: liberat de vitio 2,13. 

4)^ro abl. instr.: de licio 

alliget 3,16. 

deferrefaetam oleum prf. 

deinde postea 3,30 (g, non d). 

denigrare (capillos) 1,5. 

denigrescnnt (dentes) 1,5. 

dentio (infantium) 1,14. 

distUlatio gd 1,11. 16 ete. 

desnltare (» exsultare Pl.) 

1,6. 

desurgere 2,9 (» se leyare ut 

digerat r 2,24). 
detergit (potlo) stomachi fasti- 

dium 2,4. 
derocant (medici curationem) 

ad scalpellum 1,7. 
dies: in die, semel in die^ bis 

in die (bis die Pl.) sic saepe 

2,4. 6. 8. 10. 26. 3,4. 
diyersns: et e diyerso (und 

umgekehrt) 1,21. 
digitns minimus male {ubi me- 

dicus Pl.) 3,7. digitorum no- 

mina stmt haec: 1) pollex. 

2) index, salutaris. 3) inpu- 

dicus, medius. 4) medicus, 

honestus. 5) auricularis, mi- 

nimus. cf. Mose Anecd //, 254, 

35. cod Berol. lat. theol. fol. 

119 f. 240. 
discortieata (=» desquamata 

Pl.) 3,30. 
donee (» dum non, dum nec) 

depoeuit 3,38. 



dormitorium cubiculum 2,13 
(6is, M&i.cub. om. Pl.). 

dragma semper gd. 

dysinj^erici ^ (dissenterici d) 
semper (desinterici g 2,10). 

ebiscnm^ eviscum rec, pro 
ibiscum (^nalvae species, al- 
thaea): ibisci gd 1,18. ebisci 
g (eyisci d) 2,26. hibiscum 
Pl., hibisco Verg. ecl. 10,71 
(ibisco P) et 2,30. hybisci 
Scribon. 160 (ebiscum 80.82 
cf. Bhod. ad Scrib. p. 141)» 
ibiscum PaU.y Apul. {cod. 
Vrat.). cf IHoscor. S,lbS ipi- 
a%ov {sed apud Gal. de simph 
siib litt. e ipiGKog). eviscum 
(„quasi visco'*) Odo Magd. 
cf. Du Cange s. hauculus ea: 
Act. SS. Jun. t. ni p. 461 
i^it. S. Bainerii Pisani saec. 
xif): ,^radicem evisci tritam 
quae Tulgo dicitur bauculus/S 

ennla rec. pro inula {Pl.) 1,13. 
2,12. innula Apul. {cod. 
Vrat. et Cdss.), ital. enula^ 
enola, ella. 

eo: additur eo 2,1,4. 3,5. 9 
(ei d). 37. 

eriea^a (hederacia gbd) vasa 
= Pl. vasa ex ea (erica) facta 
2,13 {cf. mel ericaeum Pl.). 

erinacens: erinacius g 1,4. 
irinacius g 1,18. 2,13. 3,29. 32 
(erinaceus vel herinaceus d). 
irenaceus vel irinaceus codd. 
Plin. {B V) Jan ii p. xiii. 

IV p. XLV. 

emm pro ervum g 3,5. 37. 
erraticns (» silvestris Plin.) : 

asparagus (agrestis Ap) 1,13. 

cucumis (silvaticus Ap.) 2,26. 

malva (rusticaveZerratica Jl|}.) 

2,26. 
esse (» edisse Pl.) 2,17. 3,6. 



— 122 — 



ex PL 3,2 (uhi mandiicare 
rM). 

et: adipe frontem lim et dor* 
mit...lauri folia sab capite 
ponis et dormit etc, 3,1^ i^^^"''^ 
praes. pro futuro, ut saepis- 
sime coUigis, coquis, mittiB, 
tollis, Bcribis, misces, das 
etc). 

euforbivm (ut Scrib.) 2,26. 
3,31. 37. (enphorbia Pl.). 

experiscerer inprf. (experirer 
rM), ut in inscript. rec. ex- 
periBcar, -catnr, cf. Corradini 
8. V. experior init. 

exnngrlA pro axnngia g 2,20. 
3,7. 

facit: xnirifice facit 1^0. 3,30. 

optime facit 3,37 etc. 
fagrinns (» fagineus Fl.) 1, 

4. 12. 
farinA frumenti -2,26. 3,30. fa- 

rina (» cinis Pl.) pumiciB 

3,7. 

fascia pedalis 1,1. 
febre (-i Pl.) 1,1. cf Neue i, 

215. 
fenngreciuii ree. (d) : fenugreci 

d, feni greci g 2,4 etc. 
fenicnlina (fieumia) g (feniculi 

d) 2,20. 

fenrore bono coquere 2,26. 
Jleus: gen. fici 3,4. 6. 11 etc. 

ficus 3,10. 
abl fico (Pl.) g (ficu d) 1,21. 
3,1. 22. ficu gd 2,20. 

plur, nom. ficus (fici Pl.) gd 

2,24. 3,7. 8. 22. 33 cf Neue 

I, 533). gen. ficorum 3,29. 

Jlmns rec pro fimum (Pl.)i 

sic semperd etplerumque etiam 

g, sed fimum retinet g 1,4. 3, 

1. 3. 5 et (sa^us) 30. fimus 

... quod gd 3,23 (= fimum 

. . . quod PL). attctor ipse sine 



dubio fimum semper dixit cuni 

Plinio. Neue /> 535. 
fluTiales (cancri) pro fluvia- 

tiles (Pl.) gd Sfi.9. quod cor- 

rigendum videtur cf. 3,17 g 

fluTiatileB (ubi fluminaleB d, 

fluYiales r). 
foetor g 1,12. 
fkloatnsy firictus: nitrum . . . 

capitiinfrictum(^,infricatum 

d) 1,2. cmis . . . dentibus in- 

fricatns gd 1,12. 
friota fiaba gr 1,23 (2,17) pro 

fracta Pl, (=i fresa Marc. cum 

PUn. 22,140). cf. pisae fractae 

Ed. Diocl p. 14. 
frietns : ostrea &icta grh (frixa 

d) 3,34. resina fricta (cf. 

Scribon.) 2,26. 
fnndere: ovum crudom in vaso 

funditur 1,25 (diffunditur 2,8). 

genesta (pro genista Pi.) gd 

2,3 (cf Pall, Veg,). 
genus: fauins generis g prf. 

(cf. faoc genere ib.) » huius 

modi d. 
glnten et glutinum utrumque 

(ut Pl) g 1,18 etc. glutiniun 

d 1,18 (uhi glutinum g). 
glntinosi cibi 1,25 (^ Veget. 

5,41,1). 

grassatnrae (noctumae) 3,30. 
gunme (gumm§) pro gummi 

(nom.) bis gd 1,24. 

li om. aut add.i faalica 2,2 (r. 
8. alica). arenulae g 143. hA- 
rundo (arundo d) 3,14 etc. 
faibiscum (t;. s. ebiscum). fao- 
lus (et oluB 2,8. 10. 3,10) g. 
faumerus. faumidus. faumor 
plerumque g (cf. 8,4 et ta- 
mores, ubi et umores Pl.). 

hemierania nom. plur. (emi- 
grania gd) 1,1. ut emi- 



-^ 123 



graiuon C<m. Fdix c, 1 (de 
morho), emigraxieiis dolor Alex, 
(lat,) r, 46 et emigranea paasio 
/, 49. 

hic pro is: his (saepe cmte qm 
quae) pro is (iis) 1,5 (is d). 
6 (is (2). 19. 21 (^ti^.)- 2»4- 3,4 
(quater), 18 {tit) {cf. Scrib. 
170. 208). hisdem pro isdem 
(iisdem) 3,4. hi (pro ei) qui 
2,26. 3,33. — c/*. eis quae 3,9. 
— is ^ pro his (g) 1,19. — 
huiusmodi et eiusmodi 8,30. 

himina pro hemina passim g 
(1,17. 24. 3,30). 

^yholns idest caules*' 2,9. ho- 
lus, holera =» braasica (PL). 
2,20. 8,4. 20. 30. 31. 

hydromelle abl 2,20, 3,5. cf. 
s. oxymeli. 

hysopnm: ysopum semper gd 
(sed semel hysopum g 3,24). 

i pro e in abl. m ded.: mol- 
liori (fiiesemelincompar.) g 1,7. 
IdeBi (» iidem) gd 3,8. 4. 
ilicina (iligna Fl.) 3,4. 
imhrex 3,19. 
in 1) omissum : qi(i eam fortu- 

nam inciderint gd 1,25. 

qui has insidias inciderit 

gd 3,34. 
cocleari (pro in c.) his 

2) 36» pro: in cibo vel in po- 
tione dare , sumere saepe, 

3) additum (pro abl.): m 
linteolo iuTolutus 1,7. in 
lana inTolutus 3,16. in 
lanaalligatns3,13. tostum 
in ferro 3,13. — in die 
vid* s. die&r. 

4)c.. abl. (pro acc.) apud 

verba motum exprimentia : 

in« naribus indita 1,14 

(mox ib. dat. uaribus in- 



ditur. cf 1,13 etc.). in 

amibuB immssum 1,6. — 

in linteolo inlitae 3,4. in 

panno inlinuntur 3,4. in 

fronte inlinitum 3,16. in 

^panno induci 3,30. in xx 

Ubris hordei adiciuntur 

tres librae lini seminis 

praef additur in piiscae 

potione 3,6. oleo in quo 

est additum 3,1. [super 

plaga adicitur d 3,37 ubi 

plagam g']. in cacabo no- 

To componuntur 2,26. in 

dextro hxunero inclinati 

1,6. in musti congio co- 

iciuntur cydonia ^c. 2,4 

(cf OTum in Taso diffun- 

ditur 2,8). [in eodem Tase 

conicitur d, uhi gi in 

idem Tas coicitur 1,25] 

cf Scrib. 220. 271. «- 

mittis in fumo 2,6. [in 

olla mittis d 1,13 ubi in 

oUam g]. cancer in aqua 

remittitur 3,16. in aqua 

frigida missa 3,30. [in 

cruce fixus d ubi crucem 

g 3,15]. in pastillo redi- 

guntur g 3,6. 

in-: inlinere semper g (sed 

illitus 2,11. illinitur 2,10. in- 

dita corr. pro inlita gd 3,4). 

inligare 1,1. inmitt^e, iu- 

missus 1,6. 2,10. 11. 3,5. in- 

munibuB 1,18. inmatuia 1,21. 

2,6. 3,6. 3,2^. impatiens 1,23. 

inpetigines 1,18. impetus 1,10. 

3,4. implere 2,8. imponere 

fere semper (sed inponereetiom 

g 1,16.3,26 bis). inproTiso2,26. 

incnrsus morborum 3,32. 

infra scripta (compositio) » 

sequens 2,7 (cf ita soripta 2,4). 

infnatnr potioni (codd. in- 

fricatur) 2,4. . 



124 — 



infmidere: lana infimditar in 
mel (» inf. melle h) gd 3,3. 
cf. spongiae infiuae ex aceto 
3,11 etc. 

iiigeiiiiim: hocingenio(»hac 
arte) 3,33. 

inlinere (inlinimtur, inlitns, 
inlini sen^er fere g, nhi in- 
linire (illininntar, iUiniti, illi- 
niri) d. habet tamen etiam 
g inlinitoB (-ti etc,) 1,1. 16. 
2,20. 24. 25. 3,6. inlinire 2,17. 
circum lininnt 3,6. lini (tm- 
perait,) 3,19. inlinietnr 3,26. 
et inlmibat {sic pro inlinebat) 
3,30. cf. adlmuntnr g (adlini- 
nntnr d) 1,16» — Hnere sic 
semper etiam Scribon. (sed 
idem oblinierit 230. oblinita 
244). 

inqniiiare : hocmedicamentom 
non inqninat (schmntzt nicht) 
2,26. cf Scrib. «0. 

instar: ad instar (=: ad mo- 
dum) coclearii adiciuntur 1,6. 

instmere remedia 3,33. 

intra paucos annos (= nuper 
Pl.) 3,38, 

inTenire se medicos: mnlti 
medici se medicos adyersum 
hoc malum non inveniunt 1,25. 

inriolati praestantur dentes 
1,13. 

ioeinere 1,21. iocineri 2,4 etc. 
(iecinoris mdle Scrib. 144.265. 
id. iocinerosi 105. 169). 

-is in plur. iii decl. roflro ser- 
vatur in gj harundinis 3,14 
(occ). similis 3,33 {nom.). 

incnndissime g 1,3. iocundis- 
sime g 2,5. 

laetans (cutulus) g 2,4. bis 
3,10. 3,21 Oactens d, Fl.). 

laridum g (larduxn d) 2,1. 10. 
3,26. 



lenticula (lentille » lens Pl). 

1^8. 2,26. 3,4. lenticla g 1, 

21 (ut in Ed. Diocl. p. 8 

W.). 
rentiscnm (-cns Pl.) 3,4. 
limns aquaticus 2,26 (=» phj- 

cos thalassion id est nicus 

marinus Plin. 26,103). 
lingrnla 2,4 (ligula M^r). ligula 

3,21. 
linquere : his quos linquit ani- 

mus 2,4. cf. GargU. c. 16. 
liqnamen 3,27. 
lixiTus (cinis) 3,26 (lixiyius 

Pl.) cf. cinis lixiya et lixiyia 

cineris Scrib. 
lumentnm {pro lomentum) g 

2,25. 3,6. {cf. Apul. Vrat. c. 

21, 22). 
lupinum g 3,6 (sed lupini triti 

3,8 etc. cwm Pl.). 

madidum: in aqua coc^uitur, 
cum madidum est exmoitur 
3,22. cf Scrib. 41 etc. 

malagma 2,25. 26 (ahl. malag- 
matibus). 

malandrift corruptum in mala 
tusa 3,4. 

manna turis 1,6. 

marina loca 2,1. 

marmbium (sic et Ap. Vrat.^ 
ItMQQovpiov Diosc.): marru- 
yium (ut Plin. Aug. 14,105) 
g (marubium d) 1,24. 3,6. 11. 
maruyium g 1,26. 

medetnr.^asstt^e 2,2. 

menae saLsae i. piBces salsi 
2,5. 1,17. 

migmata pretiosa 3,33. 

millefolium (nulifolium Ph) 
1,13. 24. 2,17 etc. 

milipedae g (Pl.) 1,17. nule- 
pedae g 3,6 (miUipedes d). 

mittitnr Isdem (» inmittitar) 
3,4. 



125 — 



modus est ut .fiat crassitado 

glutinis 3,30. 
mora domestica (c/*. PUn, 23^ 

135 „apnd nos") 1,12. 
moretam: in modnm moreti 

2,10. 
mvria amnrcae 1,13 {nisi forte 

hoc ex duplid lectione natim 

aesHmes), 
myrobalaniim genns estcaryo- 

tae 3,3. 2,5. 
myrtbnim (m jrtenmPZ.) olenm 

1,1 (myrtenm ^, myrtinnm d 

1,4). 

niiclenB: nncnleus g 1,1. 13.24. 
nnclei (nuces PL) amygda- 
lini 3,11. nnclei g^ndes pro 
(Pl.) nnces iuglandes g 3,7 
(cf. 3,11). 

opopanax 2,26. 3,37. farina 
opopanacis (panacis Plin. 26, 
117 ubi panaces volunt edi- 
iores) 3,13 (opopanicis sic g 
3,13. 37). 

opera pistoria (backwerk) 
1,25. 

otI mfara (= luteum Pl.) 3,24. 

oxymeli: oximelli n>om. g in 
prf.f abl. g (oximelle d) 2,12 
bis. oximelle abl. gd ibid. 
(ozymelite Jforc. cf. Ph) cf. 
8. nydromelle. Nem i, 239. 

palnmbuSy j^Z.palumbi, -bornm 
(palnmbis, -bes, -binm Ph) 
1,9. 2,6. 11. 17. 3,18.23 etc. cf. 
Scrib. 16 (bis) et v. l. Plin. 

panas (panos Pl.) qnas pani- 
cnlas {Scrib.f Ap%U.) nos di- 
cimns g in tit. 3,5. panas {pro 
panos) 3,5 ter gd. 

pastillus: pastellos gd 3,37. 
pasteUi gd ib. in^pastillo {sic 
gj pastella d, pastillos Pl.) 
redig^tnr 3,6. 



patinis g {ubi patenis ^ <") 2,11. 

pli: scn&f W fjpro ph, pth jpro 
plith ingi epdbra. elefaniufi 
1,20. synfitum 2,6. 3,4. enfor- 
bium2,26. 3,31. 37. amfisbereS, 
1 . f aridinas 3,4. hydrofobiam 3^ 
10. leucopeo 3,15. frenetici 
3,19. ponfolica 3,24. rafanus 
3,30.37. falangium 3,32 {sed 
raphani 2,12. phalangium 3, 
36. cf. etiam sulphnr 1,20. 22. 
3,27). pthi8ici2,l. fysis (tnssis 
d » pthisis) 1,23. pthisi 2,2. 

S'ihiriasis 2,2. 
. olae g (pillnle d) semper^ 

pimia g 3,4. 37 etc. {ut aemper 
Scrib). penna^ 1,6.3,24 (bis). 

pisare: pisas 2,26. 

pistillo g {tUn pistello d) 2,26. 
8,24. 

pond-y pondus, pondo: sncns 
de quinquefoHo pondus {gd) 
denarii ex aquae cyathis tri- 
bus potni datur 1,17. sordes 
de auriculis . . . pondus denarii 
. . . hauriuntur ^23. aristo- 
lochiae radizpondns ((/,pondo 
(2, pondere b) denarii ex he- 
mina vini bibitur 3,33. cen- 
tauriae radix pondns denarii 
bibitur 3,37. — mtae snci 
pondns denariomm xy bibi- 
tur 3,10. — adipis pondo 
qnadrans decoqnitnr 2,1. ez 
his dimidii den pond (pondns) 
datnr 3,21. tnfolii seminis 
pondns denarii nnins 3,37. 
croci pondns denarii 1,25 
chamaedryos pondo libra, cen- 
tanriae pond (pondo) nnciae 
tres etc. 2,26. cyperi seminis 
pondo qnadras {sic g) ib. ex 
hoc medicamento pondns vi- 
ctor^ti datnr 1,25. dig. in 
pastillos ponderis rictoriati 
3,37. 



— 126 — 



porrigo (g) et prarigo (d) con- 

fwndmtwr 1,2. 
postero die 3,26. (postera g) 

3,80. cf. Sircker Tac. Formenl. 

8, 21. 

potatorium vas 3^38. 
praeeedere: omnia praecedit 

nt iecur cania devoretar 3,10. 
praedicere : snperiuB praedizi- 

muB 1,5. 
pultiGnla 2,9. 
pnBoa: sic g, rcvrius posca 

(2,20). 
pusillnm (a momentom Pl.) 

reeinae 2,11. myrrae 3,23. 

cf. 2,12. (pnsillo diutiuB Serib, 

68). 
pustulae (pnsulae Pl.) 3,4. 9. 

'27 (ut Marc). 
puxis g (pixis d) 3,6. 11. 

quagulum g pro coagulum 

1,17. 24. 2,8. 3,2. 4. 10. 14. 15. 

21. 34. 36 (coagulum g 3,33). 

ita^ quiatus pro ciatua semper 

in cod. Apul. Vratisl. 
quod: intellectum est quod 

si acetum bibisset posset sa- 

nari 3,38. 

radix (» raphanns) 2,1. cf. 

GargU. c. 1 tit, {Scrib. 198). 
rafanuB sativa fm. (utGarg.) 

8,37. 
reditus: aegtos in reditu ha- 

bere et facere ex aliquo re- 

ditam praef. 

refrigerationem praestat 1,8. 
remediat 1,1. 3,30 (sic saepe 

Scribon.). 

remollit (emollit Pl) i,2l. 
remoTetnr (se. ab igne) 1,6. 
repetit cibs.: non repetit («c. 

morbus, kommt nicht wieder) 

3,21. of CeU. apud Mhod, lex. 

8erib, s, v, {ad Scrib. 122, t*&* 

non repetit eum dolor). 



repraesentat mare prf 
restringnnt pro restingunt 

(Pl) 2,19. 3,33. 
rombus (nmibus g) 2,13. 
ros (pro rfans) syriaci (gen.) g 

2,4 (cf rhus Scrtb. 111. 113. 

256. et rhois id. 142. Neue 

/, 323). 
rostellnm 3,35. 

sablo marinns (» harena li- 

torom maris Pl,) 3,22. 
saeons lintexis (» linteolum 

Pl.) 3,30. 
sal masc. g (neu/tr. d) 3,30. 

(panem et salem) 3,15. 
sangnissngae (sic) gdlfi. 3,32. 
narmenta (=» vitium sarmenta) 

2,13. 

sciatiei gd (= ischiadid) 2,3. 
scobes plnmbi (=» sqnamae 

Pl) 2,19. 
scrofae quae nascuntiir in gut- 

ture (= strumae) g in tU, 

3,6 (scrofulae Veget.), 
selibra: silibra g 3,30. 
semnncia g (semiuncia d) 2, 

17. 26. 
serpnllnm g (ut Apiil, Vrat.^ 

cf Hibbeck Prol. Verg, p. 

452, serpillum d) 1,1. 3,37 

(serpyllum Plin. Aug,), 
seTum et saevum (sevnm) g 

(sebum Plin. Aug, cf Carssen 

Krit. Beitr, s, 168). 
sextarius: sestarius g prf. et 

1,12. — seztarius medidnaHs 

prf 
slnape Mom. 1,16. 3,22. ad2.l,4. 

gen, sinapis 3,30. cf, Neue /. 

576. 
siser corruptum a librariis 2,6 

(cioeris gd, mori rb), 
sorbitinneula (» pnls Pl.) 

1,23 (Bdnsch, Itcda 8. 96). 
sparsns: insparsum 1,6 (in- 



— 127 



spersQs 3,20). adsparsum 3,4 

(ai^rsas 3,7). inBpergitiir 2, 

17. 3,9 etc, aspergitcur 3,27. 
BpaethoBiela: spato melle gd 

3,2. 4 (non apud Pl,). 
spondyliiim: spondilinm gd 

3,17 [et d 3,23). spondeliam 

9 3,23. 

steliones gd 2,20 etc. 
fttomaeliieas (stomaticiie g) 

1,12. 
strigilis: strigle (jgd, strigili 

rh, ut Ph et Mare. ef. ifeue 

T, 219) infdnditur 1,6. ef. Sertb. 

39 per strigilem in foramen 

axiris infasns. 
siib-: snl^ta g (snffita dh) 

1,22. snlrfimdimtar g 3,22.25 

(soffondantar ^ 2,26. cf. 3,30). 
snbiectns: genas scriptarae 

elegi qaod sabiectam est 3,4. 

compositio sabiecta operi 2, 

15 (» inira scripta 2,4). 
subinde (souvent) 2,9 (=» sae- 

pias Marc. p. 198 med.) 3^30 

(bis). cf. Gloss. lat. gr. Ste^ 

phani p. 204: subinde vnb 

%BtQa, nolXdius. 
sngillatas gd 1,16. 
suiniis (» soillas) adeps^c2 3,24. 
suspendnnt (» sedant) epi- 

foram (lentisci folia) 1,8. 
sntorieium (sntariciam ^(2, sa- 

torixmi b) atramentnm 3,29. 
synfltiim (g, simpbitnm d) 2,6. 

8,4. 

tantnm: in tantam ut 1,5. 
taxare occasionem prf. (cf, PL 

34,108 Jan). 
temperamentnm': calefactnm 

ad temperamentam potionis 

(» sabfervefactam et in pota 

datam Pl) 2,11. 
terebintina g (et semel d 1,23), 

terbentina d semper. 



testa gd (testo Pl.) et mox ib, 
testo g (testa d) 3,4. testo g 
(testa d, Pl) 3,30. 

th graeeum plerwnque servatur 
in g (sed cyatns semper, ma- 
ratom 1,12. titymalU g 3,33, 
mitridaticam et mitridate 3,33. 
psilotram 3,32). 

thalassomeli g (talasso melli 
d) 2,5. thalassomelli g (talasso 
melle d) prf. cf oxymeli. 

tiniae g (tinee d) 2,12 (pro 
taeniae fyitio sollemwi). cf. 
Aekermann ad Ser. Samon. 
564 etc. 

tribnlare 2,7. 

tadicnla 3,30 (bis). 

tunsns raro ^2,5.6 plertmque 
tasas 1,7.8.21. 2,4.8.11.13. 
15. 3,2. 3 etc., ut conta8asl,6. 

tas g (thas d) semper. cf. 
Wagner orth. Verg. p. 476. 

tnssilae g (toxillae g vn Garg.y 
tonsillae Scrib. Marc. etc.) 
pro tassillae (cf. manas aastas 
syllas lect. corr.) 1,16. idem 
lingua vulgari (i. e. GdUica) 
toles (tales ^f) 1,16. Festus 
p. 356*14 MaU. toles tamor 
in faucibas qoae per demina- 
tionem tonsillae dicuntar. «m- 
de Isid. xiy 1,57 toles Gallica 
lingua dicuntur quas vulgo 
per diminutionem tusillas («7. 
l. toxillas) vocant, quae in 
faucibus turgescere solent. cf. 
Schneider ad Veget. ti, lo 
(Ser. Samon. 291: quosautem 
Yocitant tolles etc. Marc. c. 

xrp. 108 extr toUes opti- 

mesanat). Gloss.lat.gr.St^h. 
(1573) p. 218 s. tolae, toMa, 
tonsillae »» naQMpuM. 

ulcera et vuhiera saepissime a 
Hbrariis eonfundwntur etapuA 
nostrwn et apud fUnium. 



128 — 



ungaiy perungoi, perungiiitar 

etc. g (ungi, ungitor e^. d). 

sed idem g semper -nngant, 

-guntur (1,1.2. 2,26 his. 3,10. 

20). — perungueri g 1,1 {cf. 

ungueri Vitruv. p. 196,19 

etc). 
in uniyersiim (-so gd)^ 2,4. 

in universitatem (-te d)'pf. 
uredines (uridines g) 1,8. 
utillimiim g (saepe). 

Tas: dbl. yaso g 1,26. 2,4.6. 

8.9.11. 3,16. 32.37; vase g 

1,6. 6 (hia). 2,11 etc. (et sem- 

per d). 
Tascellum: in vaecello grb 

(vaBCulo d) 3,17. 
Te: quosve 3,4 etc. saepe. 
Tectfu*i 1,26. 



Terberatis auribus (sfractu- 

ris aurium P/., fractis a. ib. 

20,104) 1,6. 
Termiuacia {ut Apvil.) 1,16 

(Terbenaca Pl.). 
Tcssica g 2,17 etc. saepe {ve- 

sica d). 
Tetere dbl. g 1,7. 3;,6. 6. 11. 26. 

Toteri 3,4 (Tcteri oleo Pl. 

Aug. 16,32). cf Sirker Tac. 

Farmenl. 8. 36 (Tetere Tac.). 
Tcttonica 3,37. 
Tiuca pervinca gd 3,22 (Tica 

perTica Ph). 
Tindicasse (sibi summam scien- 

tiam) 1^6. 

Tiuum cibarium 2,11. 
Tisitare marina loca 2,1. 
TiTarra (pro TiTcrra) gd 2,4. 

3,21. 



Index nominum. 

Damou medicus 3,3 (ex Plin.). 

Manlius (Manilius Pl.) Comutus praetor 1,18 {ex Plin.). 

Mitliridates 3,33 (ex Plin.). 

Nero {pro mero ex Pl. 1,12). 3,30 {ex Plin.). 

(Oxyporium Neronianum 2,4 » Marc. p. 146). 
Pompeius magnus 3,33 {ex Plin.). 
Sagaris pancratiastes 3,30 {unde?). 
Solomon {in formula magica) 3,16. 

auctor se ipatm dtam 2,1. 16. 26. 3,3 vd ex suo locutus 
{praeter praefationem) 1, 4—7. 23. 2,1. 2. 4. 26 fin. 3,32. 
33 (36) etc. 



Signa ponderum medimndlmm. 

uncia {litteris tantum scribittMr in g^ f^ d 

gcripulus (scnp.) Hg^^vd^ (Bcrup.) d (2,26) ) confunduntu,- 

dragma {vel drag. scribiter in g), 3 t?e? 5 (dr.) d \ ^r^^f^^ 

(2,4. 3,6). . j tn a. 

denarii (argentei 2,26. cf praef.) pondns (» Plin. drachma 3,37). 
victoriati i>pndu8 {Pl.) ete. etc. {sine signis, ex Plinio). 



GARGILII MARTIALIS 



MEDICINAE 



EX OLEEIBUS ET POAOS. 



FUnii iuniorii medicin*. 



9 




A. textns genm-^^ 
nus ^PliniiSecun- 
di ianioris'* i. e. 
genainiB Pseudo-^ 
Plinii de medici- 
na libris tribus 
sine titulo sub- 
innctus. 



Z = 



cod. S. GftUi 752 (iaec. X) ) ^ lUni et 

cod.Lugd. Vossianus oct.92 LJ:£zl^„- ; 

(saec. X) mutilu8 j ^^^^^ 



re- 
centes. 



B. textus recentior 
in ampliorem (quin- 
que Ubrorum) „medi- 
cinae Pliuianae** col- 

lectionem receptus 
(Ub. IV) 



» cod. Lond. reg. 1 2 E XX (saec. XII) \ 
B excerpta cod. Dresd. D. 160 (saec. 

XII, ex Anglia oriundi) 
= cod. vetustus Albani Torini 
(partim in textu ed. Basil. adhi- 
bitus partim inmarginecitatus) ) 



r = ed. princ. Rom. (,,Medicina Plinii") 

1609 fol. 
b » ed. Basil. (A. Torini) 1628 fol. (conta- 

minata ^codicisvetusti" textu genuino). 



GrargiHi textum olim (10. Febv. 1872) oonstitutam nonc 
addita coUatione codicis Yosaiani (qui non ex ipso g, sed ex 
commnni fonte derivatus est) aaxi et correxi. 

Berolini 15. April. 1875. V. R. 



I De rafano {epit. 38). 

U De apio (1) — [Odo 8]. 

m De rnta (23) — O. 7. 

IIII De coliandro (11) — 0. 29. 

V De malva (6) — 0. 62, 

VI De cucnrbita (7). 

VII De atriplice (8) — O, 28. 

VIII De lapatio (10) — O. 68. 

VIIII De bfito (9). 

X De beta (4). 

XI De lactnca (12) — O. 20. 

Xn De intibo (13). 

XIII De nastnrcio (36) — O. 30. 

Xmi De eruca (37) — 0. 31. 

XV De pepone (27). 

XVI De cucumere (26). 

XVII De carduo (28). 
XVm De alio (30) — 0. 6. 

XVIIII De papavere (29) — [0. 32]. 

XX De Batureia (38) *— 0. 23. 

XXI De porro (34) — O. 13. 

XXn De ocimo (18). 

XXm De nepeta (*) — [O. 16]. 

XXnn De menta (2) — [0. 47]. 

XXV De feniculo (24) — 0. 17. 

XXVI De holusatro (19). 

XXVn De cepa (31) — O. 33. 

XXVm De anetho (14) — O. 10. 

XXVmi De sinapi (36) — 0. 36. 

XXX De cauliculo (6) — 0. 36. 

XXXI De asparago (*). 

XXXn De armoracia {deest). 

XXXin De paatinaca (16) — O. 37. 

XXXmi De napo (16). 

XXXV De rapo (17). 



9* 



i 



— 132 



XXXVI De thymo (*). 
XXXVn De ongano ^ — 0. 38. 
XXXVm De cerefolio {deest) — 0, 27. 
XXXVmi De serpyUo (deest) — 0. 39. 
De sisymbrio (3). 
De portolaca (20) — 0. 19. 
De escaria (21). 
De abrotano (22) — 0. 3. 
De panagorace (25). 
De olpico (32). 
XL De piro (40). 
XLI De malo granato (61). 
XLII De malo (39). 
XLm De cydonio (41). 
XLim De peraico (42). 

De armeniaco (43). 
XLV De citrio (44). 
XLVI De pmno (45). 
XLVII De mespilo (46). 
XLVm De 2dzypho (47). 
XLVim De fico (49). 
De uva (50). 
De moro (51). 
L De Borbo (48). 
LI De siliqna {deest). 
Ln De cerasio (53). 

De tubere (54). ; 

Lm De amygdalo (60). 

Lmi De abellana (66) — 0. sp, 7. \ 

LV De pistacio (58). 
LVI De castanea (56). 

De balano (57). 
LVn De nuce (59). 
LVm De pinea (62). 

De palmarum pomis (63). 

LVmi De myxis (52). 

LX De spomelidibus (deest). 



L De rafano. 

Rafano calidam inesse virtutem omnium medico- FUn. 
nim opinione compertum est, sed et nobis intel-2Q,i3. 
legere de usu licet. cur enim mixta cum cibis c^te-.^^^^-^ 
ris sola de stomacho ructus eiciat, nisi quia prima 

5 concoquitur? capillos alopeciae iniuria raptos cum 
melle trita restituit. eiusdem sucus etiam gravita- 
tem aurium instillatus emendat. contra yenena uni- 
cum remedium est si a ieiuno sumatur. contra pthi- 
riasim sucus eius adhibetur, qui solus potest tenui- 

10 tate subtili ad imi corporis iiniamenta penetrare. 
Aegyptii enim reges quibus erat studium scnitari 
corpora mortuorum et valitudinum causas oculata 
fide recognoscere^ in ipso corde nasci eiusmodi 



Rafano calidissimam inesse virtutem omnium medico- (Be 
15 rum opinione compertum est. humectat et dispergit fleg- virt. 
ma austeritate sua, folia tamen eius minus austera sunt. ^^* 
articolis dolentibus contraria est. supernatat et vix digeri- °^^' 
tur [y stpmachum inflat]. unicum in rafano contra ve- 
nena subsidium. [scmen eius fortius ipsa radice.] sucus 
so eitts cum modico rosino aurium instillatus dolori graves 



tit Medidna de ra.dice g, De raphano Id. 1 inesse 
gd: 6686 l {rb). 2 intelligere gld (rh). 3 licet: sic gl (ipeins 
add. rb). | mixta ... sola ... prima etc.: sic gld (et &***, se. 
cod. vet. Tarini excerptus ad marg.), mixtns . . . solus .,, etc. rb. 
4 nisi qnia prima gld (&"*): nisi prios rb. 5 alopicii p, 
allopicii^ Id, 8 pthiriasim g: ptyriasin Id. 10 adimi cor- 
poiis liniamenta penetrare gld: advni corporis liniamenta (, add. b) 
cor penetrare rb. 12 valitadinum gl. \ cansas ante val. ld(rb). 
I ocnlata g: occnlta Id {rb). 13 cognoscere Id. \ bnius 
modi Id. 



— 134 — 

Titium prodiderunt. semine rafani cum melle trito 
et sumpto suspirium mitigatur et tussis arcetur. 
sola cum salibus sumpta ventris animaiia extinguit, 
venerem stimulat^ urinam citat^ puerperis copiam 
lactis adquirit. 5 

^Rafanus quibus rebus sit contraria . dissimu- 
lare nequeo, sed refero quae reprehensa in rafano 
scio. ar^tur enim quod voci noceat et stomacbum 
inflatione distendat, dentibus etiam contraria, quos 
atteri ex ea sic probant ut quod nitidissimum ebur lo 
adest a nulla aiia re magis quam de rafani ra- 
dice poliatur.]> 

n. De apio. 

Apii quoque calida vls tradita est, quam de in- 
dicio licet colligas. nulla enim alia res fortius yd 
urlnae difficultates resolvit vel feminarmn menstruis i5 
iaiperat. unde mirari necesse est quod a quibas- 
dam inperitis indifferenter adiuncta aquae calidae 
febricitantibus detur, quando res calida calorato malo 
addita magis accendat ardorem. nisi vel strictura 



auditas tollit. radix eius comesta in lavacris ictericos so 
curat. radix in vino cocla calculos expellit. trita radix 
inposita livores toUit. sucus radids eius vermes uecat. 
comesta ^iu aceto et melle infusa^ naufiam provocat. 
^ipsum ius ubi infusum fuerit, si bibatur msuper aqua 
calida, ad acidiam provocat vomitum.^ 85 



6 salibas gl (solibus d): sale rb, 4 u. citat gld: et uri- 
nam fom. citat) rb. 6 hic subied primum ex tribits frctgmmtis 
cod. G, GaU, 762 (s. /x), de quibus vid. Aneed, Or. et Oraswh 
lat n jp. 128. 8 iscio ante ras, ood. \ istomacu as^ ras. 

9 contraria cod. (-riu corr.V 10 ea m^ corr.t eo eorr. 
11 a(l(?)est abrasit corr. | nalla alia ante corr.: buIIo alio corr. 
jre «pte addidi, 13 indicio glb'^: iudicio rb. 17 indiffidrM- 
ter glb^i om. rb. \ adiuncta sc, haec res ex v, 11. 18 detur: 
sic gl {rb). 19 Btrictora l {rb): stricta g. 



— 135 — 

stomachi vel praeclusa praecordi^ relaxahda sUnt: 
ut iprioi*e in locb causa ponatur unde etiam ipsa 
^ris exoHttir. absque his siniilibus causis dati in 
eontrarititn incendunt. aqua pota in qtia vel ipsi Dioac. 

5 vel radices eorutn 'incoctae sunt efficaciter pugnat ^»^^- 
contra insidias venenorum. tlieriacis et antidotis post 
amoma post cinnama iam non ut vMe miscetur. est 
anodynos ex apii semine quae stomachum inunda- "^ 
tione capitis iaborantem mire tuetur, ut Heras Cappa- 

10 dox in tono suo retulit. ea recipit apii seminis — 
VI, anesi — vi, hyoscyami — vi, apiorum cymae 
— III: omnia trita creta et cum aqua subacta in 



Apium mingitur magis quam egeritur. cuius magis ra- (25) 
dices egeruntur quam ipsum egeritur. [Apium virtutem 

15 habet calidam et acriorem. mingitur, urinae difGcultatem 
resolvit. radices vero eius magis egeruntur, quia ipsum 
apium magis mingitur quam egeritur.] coctum in aqua sto- 
macbi ardores compescit. urinam movet. tumores et in- 
flationes tollunt folia eius trita cum pane in aqua infusa 

80 et rosaceo. [aqua ubi radix eius coxerit contra venena 
prodest et dolorem renium sublevat. trita eius folia 



1 pntec<lQ>8a (la in ras,) g. \ praecordia om. r. \ sunt: 8ic 
gl (rh), 3 febzlB om. l. \ dati gr (dari h): data l. \ in 
contrarium g {r, non contrariom ^^ in contrana l. cf. c. 51). 
incendunt egoi cedunt gl (r&). 4 vel {flfUe ipsa) om. I. | ipsi 
g {rh)\ ipsa l. 5 inooctae: sic gl (rh). 6 Thynacis l (tyria- 
cis r). 7 iam non ut vile gHrh): xQrjff^iLmg Diosc. 8 mun- 
datione i*6. 9 Hetas isj/o: hierax codd, \ cappa(capa- F)dox gl: 
Oik^padoro rh. 10 in tonb ego (Gal. xiii, 416): in toino g^ 
in tiiomo l (intimo rh). | retolit ea. Recipe r. 11 itnciae 
itota ih g est — , in l ry (c. g. anesi. — vi. g, anesi *>> vi. l, 
uncias sex rh). | aii<B6i gl: anisi rh. \ yo8cy(i)ami gl (hyos- 
ciami h): iusqniaini r. | Apiomm comae. — m. g, aptorum 
come rsj, m. l: comanim apii. vii. (septem h) rh. \ comae 
fort. factum est ex cumae (cymae), g^nod est in Ed. Diocl. 
12 creta g: cribrata l (et crihrata rh). 



— 136 — 

breves pilulas deformantur^ ex quibus una vel duae^ 
si febris non fuerit^ dulci vino resoiutae potantur. 
si enim febris fuerit^ aqua resolutae dormitum eun- 
tibus propinantur. quantum haec potio vaieat utinam 
nulla calamitas coegisset ut experimento meo nossem. ^ 

Pl 20, m. De ruta. 
61. 

Rutam valde hominibus salutarem testantur tot 

antidota medicorum qui de eius nomine gloriantur. 

* e quibus unum non inutile exponam repertum in 

aegyptia lovis civitate atque inde adhuc Diospoliti- 

cum dictum diapeganon. stomachum excitat^ digestio- lo 

nem adcommodat^ alvum mollit^ bilem extenuat; vitia 

pectoris lateris iecoris ac renum mitigat. conficitur 

sic: rutae viridis — vi, cymini — vi, piperis — 

VI, nitri — iii. cyminum aceto prius maceratur^ 



cum pane superposita lippitudini medentur et omnem ^ 
tumorem compescunt. ipsum apium viride tritum cor- 
pori infricato ubi vis quod variola non transeat: iuvat. 
semen apii tritum et aliud tautum semen aueli, similiter 
semen yoscyaml, apii comae medium tantum, trita et ci- 
brata, conspersa aqua, pillulae figurentur. si febres ad- so 
fuerint, una aut duae in aqua solutae cubitum euntibus 
dentur: mirum est.] 



1 pilnlas gh: pillalas l (r). | ex qoibus: ab kis verbis ine. 
cod. Jjugd. (p). 2 si febris non — potantur om. r {fion 5). 
I resoluta b, 3 enim om, rh. \ resoluta vrh, 6 nulla: nnlla r, 
nallam h (!, nnlla ed. Ven.). \ coegisset ezperimento meo 
novisfie rh. 1 qni gvlh"*: quae rh. 8 nnum om. h | ex- 
ponam gvl: ponam rh. 9 civitate atque i. a. di(7)ospolim. 
dictum (dicta I) di(y)apeganou gvl: civitate Diospoli atque ad- 
buc diapeganon dictuxa rh. cf. GdU. ri, 265. 430 (cUque ex Pff. 
Plinio Orihas. vet. lat. ed. Par. 1629 p. 337). 10 quod sto- 
machum rh (Itata stom. e. v^).^ 13 Becipe rutae r (non b). 

14 aceto prius gv: prius aceto Ib^ (prius in aqua rb). 



— 137 — 

deinde torretar^ et imiTersa tunsa et creta melle 
optimo mixta subiguntur. rutam veneais resistere 
mustelae docent^ quae cum serpentibus dimicaturae 
cibo eius armantur. docuit et rex ponticus Mithri- * 

5 dates^ qui cum fratris sui timeret insidias rutae 
folia XX cum duabus nucibus et totidem caricis ad- 
mixto salis grano cottidie ieiunus accepit. nec mino- 
rem nobis opem et contra vitia corporis praestat. 
aceto et oleo roseo mixta mirifice dolorem capitis 

10 avertit. inilationes choli, item matricis onmiiunque Diosc. 
interaneorum statim mitigat cum butyro et oleo de- 3,46. 
cocta et iniecta. ad lumbricos necandos utile est 
oleum bibisse cui ruta incocta est. ignes sacros 
cum aceto et oleo rosaceo et cerussa temperata ilico 

15 extinguit. datur et sucus eius ante accessionem biben- 
dus contra febres cum frigore venientes. idem in- 
stillatus auriculis efficit ut contingat audire. 

Stultissime quidam rutae vitia dixerunt quod vene- ^ 
rem inhibeat^ genitale semen extinguat^ infantes in^Dwsc) 

20 utero necet. facit enim haec noh ipsa, sed qui virtutis 
eius obliti nec modum nec tempus aspiciunt. et ideo 
temperare prudentis est ut de auxilio non iiat venenum. 



Ruta horteusis nimium virtutis calidae, omnia venena (46) 
expellit cum viuo pota. sucus foliorum eius cum melle 
25 altico caligines oculorum discutit. cum melie sumpla 
inflaliones stomacbi tollit. semen eius trilum cum vino 
potui dalum tortiones ventris tollit. 



1 tmiBa gv: taaaZ. | creta gvb^z ciibrata l(rh), \ melle gvl: 
melli rb, 3 mustellae r. 4 metridates g. 6 nacibus ioglan- 
dibos rb, \ admixto — cottidie <m. l, 9 roseo gv: rosaceo l {rb), 
I mizta gvl: mixto rb. 10 avertit. inflationes choli (Inflacio- 
nes coli J): sic gvl, 11 butoro v. 13 oleum am, r {non b), \ 
cni oleo ruta i. sit l. \ Ignes acros h 14 cerossa gvh cerosa &, 
c^rosa r. | ilico gvl: lUico rb. 16 idem gvl: item rb. 
18 dizerant gvH-r v): -rerb. 21 modos l. 22 fiat gv {rb): fa- 
ciat l. 27 qucie seq. in cod. ,V(xt. (Mai 1,42) adiecta sunt ex 
Apuieio Dioscoride iterumque Apuleio. 



— 138 — 

Pl TTTT. De ooliandro. 

20,82. ^Qjj dubitanter coliandro refrigeratrix poteslas 
Ool. datur, non tamen simplex, ut prudentissime Galeno 

•^' ^^videtur, sed cui quaedam portio austeritati^ inmixta 
sit; inde quod quaedam ex eo vitia curantur quae num- 
quam omnino sanaret^ si sola virtute frigida niteretur. 5 
cum melle et uva passa tritum et inpositum omnes 
tumores collectionesque compescit. praecipue tamen 
isto genere medicaminis doloribus testium subvenitur. 
suco mali granati et oieo in potione permixtum anima- 
lia interaneis innata persequitur. semen ex aqua potum lo 
solutionem ventris astringit. scriptum a multis legi- 
tur tria coliandri grana tertianas excludere^ ante 
accessionem si fuerint devorata. isdem repellendis 
eflicax est ipsum coliandrum ante solis ortuni igno- 
rantis cervicali viride subiectum. mirum est quod i^ 
Xenocrates tradit, si unum seminis granum femina 
biberit, uno die ei menstrua contineri, biduo si 

duo, et totidem iam diebus quot grana sumpserit. 

j— 

(35) Goriandrum calefacit et strlngit, somnum etiam facit. 
cum melle et uva passa tritum inpositum omnes tumo- ao 
res collectionesque compescit. Iritum cum aceto morsui 
cauiiio occurrit. sucus eius cum oleo mixlus polatur 
coDtra lumbricos et tineas. [semen eias ifi dulci vino 
dataro proniores reddit in venerem. st supra modam 
dederis amentiam nutrit. canos ex coriandro infid tra- S5 
ditum est.] 

tit et 1 coliandro gvl (cf, DuCangei. Graec.): coriajidro 
rh. item infln. 2 gaueno gv, 4 inde gvl (f 6): fort. ideo. 
I ea gv, 6 sanaret gvlb"*: cntaret rb. \ niteretnr ^t?6"»: nte- 
retnr rb {nikil enotavi exT). 9 et oleo impositione permixtam 
Vy et olei impositio est permixtnm [^sic) l. 11 asstnngit (jsie) 
p, astringit vh stringit rb. \ scr. a moltis: inbent aliqni Plin. 
12 teraanas om. l. 18 isdem: hisdem gvl{rh). \ repellendns 
rh {vit. typ.). 14 ignorantis ego: ignoranti gv (rft), 6m. l. 
17 bidno Pl.z dno gvi^b)^ dnobns l (Dno. dno v, 9ed ips. corr. 
si dno. dno). 



— 139 — 
V. De malva. PZ. 

* 20 84 

Malvam roolUendi dissolvendique aaturaai esse ' ' 
sortitam graeco vocabulo licet eredas. nam aaro rot; 
[iaXa60€tv malaches nomen accepit. interaneis item- 
que vesicae prosunt in cibo sumptae. item adseve- 
5 rant vulnera recentia foliis malvarum itemque salicis 
simul tritis ad sanitatem usque perduci^ melius etiam 
quamvis emplastro nominato. item addiderunt malva 
-cum axungia vetere pulcherrime quassaturas foveri. * 
radix unius caulis admota denti pellit dolorem. eadem 
10 femori alligata stimulat venerem. eadem nigrae lanae 
obvoluta et illigata mammarum vitia compescit. Olym- 
pias Thebana abortivas putat esse malvas cum adipe 
anseris genitali parti subiectas. 

<Sunt et alia quae in malvis non inmerito re- j) 
15 prehensa sint.> Sextius Niger et Dioscorides sto- 2,144. 
mach» inutiles arbitrantur. Dioscorides et Galenus Gdl. 
criminanfur in malvis quod corpus miuime alant sed^^'629. 
citato lapsu per meatum ventris enimpant. 

Est et agrestis malva fortioris efrectus, quam 



1 hoc vefi'um initium statui coll, alt, epit et fr, Jii cod. 
S. Gdll. 762 {Anecd. ii, 129). 2 Nam apotumalaBBin mal<(a>che8 
(a in ras. g) gv , nam dnOTOYMiAiCIT MdAiXEC l (Nama potu 
malasui seu malaches r, Nam dno rov iialdaasiv h). 4 vesicae : 
brassicae (!) rb. | Idem gvl (Asa. item rh). 7 nomiuato (pre- 
tiosis Odo); nominata (sic) gvl (Melias enim emplastrum iidem 
eam addidere etc. rh). \ Idem gvl (iidem rh). 10 in venerem 
vl. I nigrae lanae obvolnta gv, nigre lane involuta l: nigra lana 
obToltt& rb. 11 et illigata (inl. v.) gv: om. l (et alligata rb). 
( compescit ^f d: comprimit 7 (concupiscit r). | Olympias — sub- 
iectas, deinde Sextius — arbitrantur in principio capUuli ponwnt 
codd. ante Malvam molHendi . . . ego t7'an$po8ui, interpositis 
insuper primis tertii fragmenti verbis ex cod. S. Gall. 762 {Anecd. 
77, 128). 16 Sextius {Pl) rb: Sextus gvl {Odo)^ Sextilius fr. 
cod. 8. ChU. 762. I et dioscorides om. fr. S. GaH. cum Pfinio 
{Cii. cf: tHosc. 2,144 n&7ioat6fitex6g). idem mox arbitratur. 
16 Dioscorides etc. Jhaee post compescit {v. 11) sequuntur in 
codd. I galenus v^ galienus gr. 18 meatus fr. S. G. 



— 140 — 

* Odl, Galemis althaean esse contendit^ emplastris moUibus 

."^^^^^^ adcommodata, quae tamen possit et plagis recenti- 

867)' ^^^ subyenire et ulcerum tabes admota siccare. 

haec cum in praesentia non erit; in eiosdem usum 

sativa succedit. 



Fh VI. De ouourbita. 

* * Veteres medici de cucurbita ita senserunt ut 

Oal. eam aquam dicerent coaguiatam. Galenus umidae 

jr/7,83. py^g|. virtutis et frigidae^ idque ex eo probat quod 

in cibo sumpta stomachum relaxat^ bibendi desideria 
non excitat. cetera etiam in cucurbita talia ut aperte lo 
frigidae potestatis exempla demonstret. crudae et 
tritae leniunt omnem tumorem, in cibo sumptae 
moIUunt Tentrem. sucus eanim, ut Galenus ait^ ad 



(30) Malva virtutem habet purgatoriam ^et mollitpriam^ 
ventris. vesicam movet in cibo sumpta. trila cum rosa- 15 
ceo apium ictus coropescit. folia eius trita cum axungia 
vulnera recentiora curant. semen eius cum vino tritum 
contra scorpionum ictus potatur. [folia eius cum vino 
trita ignem sacrum et quae adusta sunt sanant. tradunt 
etiam p^tu feminam liberari, si malvarum folia subter 20 
iacta sint: quae parlu edito n^px oportet auferri, ne 
matrix sequatur. recentia vuluera malvarum et salicis 
folia trila sine mora ad sanitatem perducunt.] 



1 ffaJenus v, galienus gl (r). | althean gvl (alcheam r, al- 
theam 0), 2 accomodatam Z. 3 u. tabes exiccare. r. i haec : 
que r. | non erit gvl (fi)i esse non potest r. | eiuedem gi eins 
vlif &). 5 succedit sativa h 6 sensere rh. 7 Gal(i gld)enxiR vgldz 
Dioscorides mcde rb, | G. putat eam humide y. esse et fidgide d. 
I umidae v: hnmidae eHam g, 8 probat etc. haec ita apttd 
GcUenum (nigl nolonvv^g) . . . ^m dc xal ic^toaiwri nXa^cadtig 
(relazatiya!) %al &dt'^og, J quod in gvldt quod ipsa in r&. 
9 non excitat desidena bibendi d 13 earum d{rh)i eorom 
gvl (t«5v IvtffMXTcov avxov Gdl. l. c. lU Diosc., rasae Ph). cf. 
infra p. 141^20. | galenus v, galienns gld(r). 



— 141 — 

compescendum velociter auriculae dolorem tepefactus 
infunditur. idem sucus et dolores dentium mitigat^ 
si diutins in ore teneatur. sed et rosaceo mixtus 
et unctioni corporis admotus febrium restinguit ar- 

5 dores. cinis aridae corticis efticaciter potest com- 
busta sanare. eundem cinerem didicimus ab expertis * 
vubicra in vcretro iam in putredinem versa purgare 
et ad cicatricem usque perducere. Dioscorides ra- jDioac, 
menta corticis viridis in cucurbita laudat^ eorum 2,161. 

10 effectus sic tradit: siriasim infantium capiti inposita 
depellunt, cum polenta podagrae aestuanti et igni- 
bus sacris cum pane subveninnt. semini sicco illa * 
vis traditur ut in pulverem tunsum et inspersum 
impleat vulnera quae cavata sunt. quidam illud ex * 

15 vino bibendum dederunt^ ut solutiones alvi fluentis 
inhiberet. viticulae quoque cucurbitae iam senescen- * 
tes cum passo atque aceto dysentericis datae miro 
modo saucia intestina componunt. 



Gucurbita frigida est et humida. in cibo sumpta (31) 
so ventrem mollit. rasura earum oculorum tumores toUit. 
trila cum polenta podagrae tumoribus medetur. sucus 
earum cum rosaceo mixtus aurium dolorem cum tumore 
tollit, quia humectat et deducit. 



1 velociier et mox dolorem om. dh 2 et om. d. | dolores 
gvld: -rem rb. 3 rosacio gv {semper, ut in PseudopUnio). 

4 f. ardores restinguit d. \ restingait gvldh^: restringit rb. 

5 Cinis aridae corticis gvl (Plin,): Eins aridae cortices rh. \ 
potest gv (poBBont rb): prestat (pfat) Id. 6 etenim in cibo 
redactae post sanare add. r (non h). \ ab 'expertiB om. d. 8 us- 
que om.d. | Diascorides d. | ramenta: ivaiiata Diosc. 9 eonixn: 
eamm gvld(rb). 10 siriaBim (Diosc., cf, Plin. ardorem ca- 
pitis): pthiriasim ^t7^ pthyriasim l, ptyriasim c7(r), phthiriasim 5. 
Tp. inqmens infantinm r. | capiti: cnti gvldlrb). | impoeitam 
(-ta) I. 11 ignibns acris Id. 12 Semini sicco in pulvere tnso 
et snper infiiBO implet v. d. 13 tnsnm l(h). 14 ex (vino): 
et gvld, in rb, 15 solntionis ante corr. g. 16 Viticalae: 
Quiricnle d. \ iam om.*ld. 17 atque gvl: et d (rb). \ dysenteri- 
cis gv: di(y &)8Be(i r)nterici8 Id. 



— 142 — 

20 83. '^^* -^® atriplioe. 
GaL Atriplex umidae atque frigidae substantiae holus 

x/,843. est^ amplius tamen ex umido possidet. et est iili 
sicut malvae facilis sucus ad lapsum. inde in cibo 
sumptus indubitate ventrem resolvit. crudus sive 
coctus inpositus duritias onmes ac furuQCulos sanat s 
pernionlbus qui adhuc aestuant^ antequam in- vulnus 
erumpant utiliter inponitur. scabros ungues sine in- 
iuria ulceris detrahit. ignes sacros sedat^ podagrae 
fervorem cum nitro et aceto cum melle restinguit 
Gaienus ad aurugines expellendas vino tritum et in lo 
potione perductum eflicacius putat semen aiu8. 

Pl 20, vin. De lapatbo. 
85-86. 

Lapathus calidae et austerae viriutis est^ et ideo 

in cibo sumpta ventrem reprimit^ stomachum con- 

iirmaty ructus excitat^ confnndit urinam. cum fimo 

gallinaceo tunsa paniculas rumpit. semen ex aqua i5 

vel vino potum dysentericis subvenit. scorpionum 

venenis vehementer resistit nec feriri creditar posse 

qui ante praesumpserit eiusmodi potionem. radices 



(32) Atriplex humidam et frigidam virtutem habet. in ciho 
suinpta veulrem solvit. trila folia eius furuuculos cu- so 
rant. spmen eius tritum cum vino iclericos curat. folia 
eius triia cum melle et nitro podagrae fervorem tollit. 



1 umidae v: humidae gL | holos gf>l 2 ex (h)iiiiiido 
gv{lb): ab hamoribus r. 3 sicut malvae: vid, aupra c. v v, 18. 

6 Pernioionibas I. 8 ulceriB gvh otn, r&. | acros Z. | sie. 
9 restiiiguit gvlb^z restringit rb {ui aupra c. vr), 10 Ga- 
lienu8 ^(r). | aurugenes ante corr. g. tit. lapatho: lapatio gy {rb)j 
lappatia (aic) l, 12 Lapathus egoi Lapatium g (post virtatiB 
est rb)y oni. vL 13 sumpta gvl: Bumptam rb. | ventrem ego: 
yenerem gvl (rb). \ premit l. 14 et firmat l, | coitfundit: 
ciet Plin. ifort. profandit. cf. Epit.), 15 tunsa gv: om. 2(r&). 



— 143 — 

eit aceto coctae et inpositae duritiam lienis infringiiot^ 
scabros ungues levigant^ ulcera in mento nascentia 
extinguunt; in vino coctae et inpositae strumas et 
parotidas sanant; gargarizatae dolorem dentiiim et ^V»c. 
6 uvae tumorem mitigant^ potae auruginem expugnant. ^»^^^- 
quidam putant ipsam radicem si coUo suspendatur (»!>• 
scrofas fugare. Diose.) 

Vnn. De blito. Pl 

Quibusdam bliti natura iners et sine acrimonia ^^»^^' 
yisa est. ventrem usqne ad choleram plerumque con- 

10 turbant. Hippocrates praecepit ad sistenda nimia 
menstrua feminariim in cibo dandos. clavi pedum 
inposito eo limari et comprimi creduntur. sucus ex 
vino datu^ utiliter adversum scorpionum venena 
resistit. quidam putant etiam ipsum tritum et in- 

15 positum plagis mederi. 



Lapatium hortensium sive rumex calidae et austerae (34) 
virtutis est. in cibo sumptam ventrem reprimit, urinam 
provocat, ructum excitat, stomachum confortat. in vino 
coctum tntum strumas et parotidas curat, et omnes tu- 
80 mores spargit. 

Blitus virtutem habet frigidam et glutinosam. in cibo (33) 
frequenter sumptus stomachum evertit et colera movet. 
folia eins trita io scorpionum ictus pooito et cum vino 
pota. 



1 positae rb, | iBfriDgunt gvl: confringunt rb, 2 scabros 
gvlb: scrobesr. | ulcerae^o: valnera^t;Z(r&). hctec saepe et aptki 
Plmium confusa, lichenaa ait Plin, \ v. iumento v, 3 ex- 
tingont gv, 4 gargarizatae : dLaHlv^otisvcci D, 6 suspendat 2. 
7 Bcrofas gv (r, -phas b): glandes l (xoiQcidas ait I>,^ ub et 
Bupra stramas). iit, blitto l. 8 blitti l, 9 colera gvd, cho- 
leraZ. 10 yppo(Hypo- Qcrates g^ ypocratesv. | Hippocrate prae- 
cipienter&. | nimia gvldb^: omniar&. 11 dandnm rb. 12 eo 
limari gv, et limari Id: eo elimari rb, 13 datus gvld: da- 
tur r b, I adversum g v : adversns Id(rb). 14 resistit gvld: am, r b. 



— 144 ~ 



X. De beta. 



P7. 
20,27. 

* lecore laborantibus et spleniticis cum sinapi 
utiiissime esui datur. ignes sacros et quae adusta 
sunt cum alumine inlita restinguit. ulceribus in ca- 
pite manantibuS; item alopeciis cruda trita optime 

(D. 2, inlinitur. aqua in qua decocta est furfures capitis 5 
149). elimat, pernionibus in fomento adbibita <(medeturX 

* iniecta cum melle onera ventris exponit. 

. Pl ZI. De lactuoa. 

20 26 

' ' . . Est autem illis natura frigida, non tamen noxii 
frigoris, ceterum nec usui esse potuissent, verum 
medium temperatumque sortitae rigorem praestant. lo 
aestatis ardores relevant, fastidio languidos ad cibum 
provocant; sanguinem adquirunt. lacte plurimo nutri- 
entes feminas implent. alvum restringunt; copiosius 



(28) Betae genera sunl duo, nigra et alba. nigra ventrem 
stringit maxime cum lenticula et aceto cocta, alba com- i5 
moda venlri emolliendo. sucus radicis eius cum melle 
mixtus naribus iniectus caput purgat. elixatura eius fur- 
fures capitis tollit. betae albae sucus deducit ventrem, 
olera ipsius restringuut. sucus radicis eius aut elixatura 
fortius deducunt. 20 



tit. De beta <beta i. cives grandes v^) v. 1 8pl6ni(er&)- 
ticis g: splene Id, \ cum: beta cum rb, \ sinapi rbi Bi(j Qnape 
gld (et splenitim sinape v). 2 ignes acros et cpie usta %. Id 
(usta etiam v). 3 inlita v: illita gld. \ restingmt gvlb^: re- 
Btringit d(rb). 4 alo(allo- {(Qpiciis ^t^^r). 6 eliimnat d (r 6). 
Pemicionibus l, pemiobus v. \ in frumento Id. \ medetur d 
[prodest rb): om. gvl (occurrit Pl.), 7 inecta Z. | ventris gvld: 
veteris rb. titulus deest in rb dtiobiis in tmum capitulia con- 
flcttis. 8 cibesse videtwr initium capituli (de generibfM lactuc€te, 
ut apud Pl. 19,127). 9 usui om. r. 10 med. temperatumque 
8. gv: med. temperamentumque s. l, medium temperamentum 
8.- rb. 



— 145 — 

ingestae resolvunt. optime illas stomachicis dari non IHosc, 
lotas DiosGorkles adfirmat. tritae cum sale combuata ^'^^^* 
sanant, si ante pustellas inlinantur. ignem quoque 
sacrum eadem ratione compescunt. coctae in patina 
5 aliorumque holerum more condita cholera laboranti- 
bus utilissime ofTeruntur. quidam eas ad eandem 
causam cum lacte coxerunt. 

Xn. De intibo. Diose. 

2 169 

Sativis intibis styptica ut mediei aiunt et anst^a pi ' 
natura est. ideo et stomacho adcommodata sunt, 20,29 

10 et ventrem restnngimt cocta maxime et cum aceto ^ ^^. 
data. et thoracis ardores et oculorum epiforas et 
podagras cum polenta optime leniunt. eardiacis super 
sinistram papillam ex aceto inposita prodesse certissi- 
mum est. radix trila scorpionum plagis medetur^ 

15 ignes sacros adhibita cum polenta fbgat. sucus cum 
aceto ac rosaceo mixtus capitis dolores relevat, ioci- 
neris et yesicae vitia cum Vino haustns emendat. 



Lactucae natura frigida est, non tamen noxii frigorls. (36) 
in cibo smnpta fastidlo languidos luvat prius qiiam habeat 
80 sacum. inbecillum tamen corpus facit ex parte. sangui- 
nem adquirit. lacte plurimum nutrit femlnis. trita cum 
sale combustls medetur. [haec et in viris veneris usum 
coercet.] 



1 opiime— afBnnat: 8ic gb'^ (1. d.{diu adfirmat v, 1. af&r- 
mant om. dioacorides r&), optime illas dioachorides stomaticis 
oon lotas dari din afiSimat h \ stomachicis gv^ -tiois Irb. 
2 Trite com basta BaQant L 3 inlinantor gvt inliniantar 2, 
illinientnr rb, 4 saemm gv: acrom 2, (m. rb, tit. intibo 
{sic semper) gvl: intubo rb. 8 sativis—eBt ^«1: SativuB in* 
taboi stiptieae . . . antterae natoae est rb, 9 accommodata 
sont gvh -tns ect (et simiUier aemper in seqq.) rb. W iit v. 
restrisgant l. 12 super gv: sapra r&(Q. 13 pallam r^mam- 
mam Phf mamilla epit.). \ impositos r^ -tuB b. \ prodesse om. r. 

16 Bacros hic eUaik l. 16 ac gvl: et rb. 17 vesBicae g. 
baosta l. 

Plinii ifininrif medioin». 10 



— 146 — 

sanguuiem reicientibus itemque geniturae abundaotia 
laborantibus altemo die potandus offertur. ommbus 
partibus quae refrigeratione sanandae sunt^ cum aceto 
et cerussa efficaciter sucus inlinitur. 

^^' Xm. De nastnreio. 

20,60. 
Biosc, Natura nasturcio caustica est et tamen usum » 

2,184. venerium videtur inhibere, eadem fortasse ratione 

qua etiam nita nimia vi caloris semen genitale con* 

sumit. fermento mixtam et adpo^tum furunculos 

itemque carbunculos proyocata suppuratione disrumpit. 

sucus inlitus capillis fluentihus prodest. idem in- lo 

fusus auribus dolores dentium mitigat seminis maior 

effectus adeo ut etiam partus necet. cum vino 

haustum animalia.yentris extinguit. Tenenis serpen* 

tium occurrit et fugare eas creditur carbonibus 

suffumigatum. lienem reprimit in potione cum aceto is 

datum vel cum fico devoratum. ischiadicis utilissi- 

mum est cum aceto et polenta impositum. lichenas 

cnm melle inlitum purgat. ulcera capitis itemque 

porriginem cum anserino adipe tergit. alvum pur- 



<37) iDtiborum genera sunl duo , subamari el dulciores, so 
stomacho adcommodi, et ventrem restringunt triti cum 
aceto, et oculorum dolores [cum polenta]. cardiacis im- 
pone in siniitra mamilla. 



1 reiicientibaB (Hc) g, 2 offertnr potandus rb, 3 sa- 
nandae rb: -da gvl, 7 qna: quae g, [etiam om, rb^ 8 Fer- 
mentum (-ta) rb, | fermento Plin, » alfkfi Diosc, 9 disnmi- 
pit gnl (dir- rb), 10 inlitas gv: ilUtns r6, iUinitas I. | in- 
lu8U8 rbt fusuB gvl, 11 magior anU rtu, g, 18 Berpentinm 
gv: -tum rb(T), 14 eas gv: eos rb(l), \ carbonibus om, r. 
16 Lienum g, \ in potione om, r, | cum aoeto: ez yino Ph 
16 fico gvi ficu r5 (2). | sciadioiB ^, sciaticiB v(r6), scyatieifl h 
\ atUUmum gv, ^ 19 porriginem gv(rb): {^roriginem l (Odo). \ 
cnm adipe anserino r6. | terget gvl. 



— 147 — 

gat ex aquae cyathis quatluor unius denarii pon- 
dere propinatum. sorbitiombus niixtiun pituitam 
pectoris solyit. cum lacte caprino coctum dolores 
pectoris mitigat. a ieiunis ex melle sumptum tussi- 
5 entibus salutare est. 



XX2ZL De eraoe^ Pl 

20,49. 

Eruca calidae quidem, non tamen nimium austerae 
ignitaeque virtutis est. inde yenerem maxime stimu- I>*osc. 
lat in cibo sumpta et digestiones adiuvat et urinam^'^^^* 
movet. lactucae quoque optime in cibo iungitur^ "^944 

10 rigori par fervor admixtus temperamentum «alubre * 
componat ex vino pota duritiam sensus contra ver- 
bera creditur posse praestare. infantibus tussienti* 
bus in cibo utilis est. maculas cuti toUit ex facie 
ciim melle inlita^ lentigines extrabit. radix in aqua 

i& decocta extrahit ossa quae fracta sunt. semen ex 
vino potum scorinonum venena itemqne aranei muris 
exdudit. nigras eicatrices cum felle bubulino ad 
candorem reducit. conditnras coquorum tam ipsa 



Nastureiam calklum est, et conficit carnes ita ut (63) 
so constriftgat §igma et fadat strangurjam id est meatam 
urinae obduret. semeii eius tritum cum fermento duri* 
tias omaes tollit et carbunculos curat. semen tritum 
cum aqua paniculas spargit 



1 qoataor g(rb)^ im. vl (vii Plin,). | defi. pond. rh(Pl.): 
denarii {<m, pond.) gvh 4 Aieiunos (sie) v, P<mt tU. ae- 
quitMr foUum albtm m v eum kusuna capiMorum qmnque 
(xnr — zvm). 6 Eraca «m. gl^ post virtatia esi interponuiU rb. 

10 rigore 1. 12 poBse gh om, rb. 13 est rbi om. gl. 
17 babulino g: babaio.r5 (P2., cam biboli lielle 2), 

10* 



— 148 — 

quam semen adeo suavissimag reddit ut iode a 

* Graeds euMmos nomiiiata sit 

XV. De pepone. ' 

* Melonis usus est quidem gratior^ verum diflficile 
concoquitur propter naturalem rigoreo^. et ideo non- 
nulli cum aceto sumunt^ puleium ei et cepas ad- 5 
miscent, quo nocitura vis frigoris temp^etur. 

Pl Pepo in cibo levior. nam detractj^ cute ac semine 
^^i^* abiecto esui datus stomachi compescit ardores^ aivum 
leniter mollit. coctus ex aqua cum oleo aceto melle 
iucundissime sumitur. caro eius inposita fronti gla- lo 
rantes oculorum epiforas miro modo mitigat. ulcera 
in modum favi concreta^ quae ceria Graeci vocaHt^ 
trita radice pelluntur. adsignatum cortici eius ut 
maculas ex facie sine signi vestigio detrahat. semen 
in pulverem versum lomentoque permixtum nitidio- 15 
rem feminis cutem praestat. 



(64) EruGa calidam virtutem habet el causlicam, noa 

tamen nioiium austerae ignitaeque virtutis esl. venerem 
maiime slimulat iu cibo sumpta, digestiones facit, uri* 
nam movet. semen eius tritum cum pipere potum ex so 
vmo venerem movet. 

(60) Pepo est aimium frigidus , difficile digeritur propter 

naturalem rigorem. ideo Bonnulli cum acelo eMSHmuat 
et cum aliquo calido^ ut cepae aut puleium^ pennisoent. 
carnes eius oculorum fervorem tolkint. semen eiiis Iritum ss 
cum viuo potum canino morsui subvenit. mingitur, ege» 
ritur et inflat. 



2 6YZ0MVS g (litt. «lat., tnin. Ir, graecis b). tit. De 
melone d, 5 sumont et p. Id. \ puleinm gld(r): pnleg^um b. 
7 nam: non d. 8 compescit om. d, | et alvnm d. 9 cnm 
aeetoetoleo. | (etd) melle Id, 10 iocnndiesime gld. \ glaraates: 
Hc tmnes (fart. glaieanteB). 19 tiieria gd^ cheria Ir (ki?^). 
13 aasignatma gld: aflsijgnantnrque rb. | eins nt g: eins est nt 
Id, eitts qnod rb. 14 signig Id. 15 pnlTerem rbi pnlvere gld, 
' lomento : farina PL, dtievifto Diosc. 16 n. outem feminifl p. fd. 



— 149 — 

Xn. Be Gucumere. 2>. 

Cucumis el ipse naturae frigidae reperitur, p^ ' 
veatrein resolvit, stomacho adcommodatus est, qni- ^o 6. 
bus anima linquitur odore succurrit. folia eius ex 
vino trita vulneribus medentur quae caninus morsus 
^inpresserit semen ex dulci yino datum yesicae 
laboranti facilem praestat urinam. dysentericis ex 
lactc muliebri acetabuli mensura datum prodest. 
tritum pari pondere cum cymino etiam purulenta 
vitia iocineris expurgat. 

XVU. De eaiduo. Pl 

10 Carduo natura mordax et subaustei*a est. ideo^^»^^* 
sucus eius alopecias ex capite depellit^ stomachnm 
iacentem si non avidius snmatur erigit et recomponit. 
radix ex aqua decocta cupiditatem bibendi potato- 
ribus snbministrat matrici utilissimus cibus est: ne 

15 mirare quod sic a feminis cardnus appetatur. est et 
alia causa qua patrocinari feminis possit. nam Glaucias 



Gucumeris natura frigida est, stomacbo adcommoda. (49) 
radix eius in aqua cocta sitim arcet. sucus eius alo- 
picias lollit. semen eius urinam movet atque veutri 
>o(vesicae?) et ealculosis medetur. 



1 fri^de natore Id, | repperitor g. 2 resolvit gld: Bolvit 
rh, I 3 anima gld: am. rb, | uiiqmtQr: liquitnr gld(rb), \ eius 
postea add, g, 5 impr^ssit r. | ex vino dulci ro, 6 facile r. 

1 Desintericis g (dissent- d, dissint- r). 7 acitabuU gld, \ datus 
id (ur eompendio mpra scripto), 8 tritnm—vitia cmt. r {ubi 
$ie menBura datom iecinoris expurgat). | Tritnm pari pondere 
(Tr. piper pondere Id) — expurgat gld: pumlenta autem ex- 
puentilraB cum cumino pari poDdere, et iocinoriB viiiiE auxilia- 
tur (atc €X Plimo suppl, Tarinm) b, 9 iodnoris d, 11 alo- 
pidaa ^(r), allopitias d. 12 recomponit gd: componit r5 (Z)* 
18 decocta gd: ooeta rb (l), 14 Ke gld: nec rb, 16 appe- 
tator gld: ambitur rb, \ est— (16)pOBBit om, Id, 16 femims g: 
eis rb, \ nam om, r. | gaucias d. 



— 150 — 

scribit cibum cardui adiuyare ut masculos procreent. 

mastice carduorum odorem oris commendabilem red- 
PZ.19, dit. non praeteribo quod de seryandis cardnis iegisse 
43,163. me memuii; aceto melle diluto condiuntur, addita 

radice lasaris et cymino. eiusmodi arte proYisum est 5 

ne quis omnino sine carduis dies esset. 

Pl. XVJLli. De alio. 

' ' Magna vis alio^ et ideo ex eo est maxima utilitas. 

* omnibus quippe perniciosis hominum malis yehemen- 
ter resistit. serpentes et scorpiones itemque alias 
latentes bestias odore solo fugat^ ictibus eoram aeqae lo 
medetur sive Yulneri inlitum sive in potione yel in 
cibo sumptum. morsui caniao cum melle succurrit 
taeaias et alia ventris animalia in mulso aceto coctum 
perimit et expellit. siccum cum restibus suis oleo- 
que permixtum omnes ictus venenatos efficaciter sanat. is 
eodem modo et attritas corporis partes et ulcera 
in capite manantia quaeque in vesica tumescent 
lenit inpositum. peregrinantibus esui datum minime 
patitur eos aquarum et locorum mutatione pertur- 



(51) Cardui natura mordax et subaustera e^t^ moll» ao 

frigidus et indigestus. ideo sucus eias alopicias expellit. 
matrici utilissimus cibus est. 



1 cibum cajrdoi gld: cardui cibum rb. . 8 maBtice^ gld: 

Mastica rb. 3 carduis om. rb. \ legisse me memini: legi d. 

4 aceto melle gl (Aceto et melle d): aoeto sotlicet melle rb, \ 

diluto c. g {rb): dilumitnr ac c, Id. 5 lasaris gx laseris d^ 

lasseris l. \ eiusdem modi gd. tit de aleo g. 7 alio: aleo g 

(allio Irb). | ex eo est maxima glib*^): in eo maxima esjk rb. | 

8 omnibus : Hominibus l (qwi mox om. hominum). | pemiiioBiB g, 

10 I. eque eorom m. l. 12 sumptum: datum h 13 taeniaa: 

tineas gllrb): 14 Biccum oum gb: Suocum cum r^ Sic com I. 

I suis: Bui l. \ oleoque gl: oleo rb, 16 eodemquer^. 17 quae- 

qu6: quecumque l. \ vesicam? (ef. PL). | tumescent g: -cunt Irb. 

19 et gl: a(5 rb. 



- 151 - 

bari. suffito eo feminarum secundas evocari Hippo- 
crates auctor est. suspiriosis quidem per se crudum, 
aliqui et cum lacte tritum dederunt. Diocles hydro- 
picis cum centaureo miscuit. idem frenelicis elixum 

5 dedit. Praxagoras alio ita usus est contra morbum 
regium in potione yini. viride cum coliandro et 
fico datum almm moUire perhibetur. tussim et 
suspirationes pectoris mitigat in faba coctum. elixum 
ialitumque temporibus dolori capitis opitulatur. aurium 

10 doloribus sucus cum adipe anserino tepefactus in- 
fanditur. raucitatem vocis emendat in piso aut in 
faba snmptum, et quod ad vocem attinet coctum 
crudo^ eliium sicco utilius eidstimatur. tenesmo ex 
pulte coctum medetur. tumores suspectos ex adipe 

15 dissolyit. 



Alium calidum esl et deducit et mingitur. corpo- (56) 
ribus quidem bonum est , oculis vero pemiciosum. mo- 
vet enim ventrem et deducit id quod invenerit, simul- 
que et urinam movet. oculis caligioem facit. coctum 

^ tamen invaHdum est. inflat autem calore suo et ventos 
movet. femiuarum secundas evocat. potum ex vino cum 
pipere tritum ictericos curat. stomachum laedit. splcas 
tres cum lasare aut cum pipere albo quartanariis dato 
cum vino ante accessionem. tritum cum sale morsui canino 

^ recenti inponitur. tritum cum vino tineas ventris et lum- 
bricos exciudit. 



1 Bnffito: Bnffita Flm, \ ip(7p-Q pocraiea gl. 3 dederunt 

fli dedere rb. | ydropicis gl. 4 centaureo g(Ph): -rea Irb. 
fineneticis: sic et g {ut semper f pro ph). 5 alio g: allio Ib 
(eor). I ita^I: om.rb. 6 viridem g. \ coliandro^Zx coriandzor&. 
7 fico g: ficu Irb. 8 Bospirationes gh -nem rb (sappnra- 
tionet Ph). 9 inlitum p: illinitum Irb. 11 Baacitatem gl 
{Pl.): Baacedinemr&. | piso: jpa&lrb^ ipsa g. \ aat in faba gvl: 
aat faba rb {ab his verbts denuo incipit v). 12 ad om. v. \ ad- 
tinet g. \ attinet aut coctam aut cradam 1. 13 Thenesmo L 
15 disaolvit: solvit h 



— 152 — 
-P^- XVmi. De papavere. 

20,76. 

Capita eius et folia decocta meconion faciunt 

* medicamentum^ contra ea corporis vitia quae medio 
rigore sananda sunt sucus cum rosaceo mixtus 
dolorem aurium mitigat. folia decocta et cum rosa- 
ceo trita morhis articularibus optime inlinuntur. aqua 5 
foveri in qua papaTenim capita decocta sunt vigilia 
morbo laborantibus itemque ex epifora lippientibus 

* prodest. semen tritum cum aceto et melle non mo- 
*- dicam tumentibus opem praestat cortex caulicu- 

* lorum contusus et redactus in pulverem mellique lo 
permixtus sordidis vubieribus utiliter inponitur. 

* Est et silvestre modici capitis et non ita fruticis 

^i fP ^^^^y ^^^ ^^ ^^^ faucibus in tumore positis 
2()79'asperatas axterias sanat. fit ex eo medicamentum 
(267)^quod medici auctore Chrysippo diacodion vocant is 



(52) Papaver restringit quidem et replet et esl foriissi* 

nmm, et forlius quod est nigrum. Iiorum omnium sucus 
magis egeritur quam caraes. coquendo ergo seryaliis 
ita ut cuffl volueris aliquid desiccare, suco prius quam 
recentibus carnibus utaris. uam genera papaverum multa 20 
sunt, et agrestia quidem medicinae usu efficaeissima sunt 
quae in hortis seruutur. album papaver minus efficax, 
soporiferum est quidem, quoniam minus rigoris in se 
continet, quem paulatim illi cultura decoxit. folia eius 



1 eius gvl: papaveris {et tnoa> foliaeins) rb. | meconion^vl: 
•nicon rb. 3 sananda (om. sunt) gv: sunt sananda Z, sanan- 
tnr rb. \ r. sananda sucns c. rosatio trita morbis a. ete, g (nan v), 

6 morbis articnlaribnB gvl: tnmoribns articnlaribnB r (tnmo- 
ribuB anricnlaribns b). ef. epit. \ inlinnntur gv: illiniuntnT 2r6. 

6 vigilia gvh vigiliamm rb. 7 epifora UppientibnB gvz 
epi(y)phora oculis lippientibns Irb, 9 Cortix g. \ calicnlomm v^ 
canlioomm I. 11 ntiliter gvli am. rb. 12 firnctidB g. 
18 miro nsu gvh. miro est in ubu rb. 14 asperataB g (et asp. 
rb)i apperatiU v, apporiatas l. 16 anctore m marg. add, g 
(ante crysippo ui vf}.\ diocydon gv{rb)^ dyocidon l. 



— 163 — 

XX. De satnreia. * 

Satureiae caiida vis et prope ignita est. unde 
illi et nomen inditum credunt, quod pronos faciat 
in Tenerem. ideo et gravidae proliib^ntur eam in 
cibo sumere. nam trita et yentri superposita partus 

5 etiam mortuos pellit. urinam moret ex vino pota. 
lethargicos letaliter dormientes excitat capiti eorum 
cum aceto firequenter infusa. stomachum nausiantem 
vel in ovo siunpta yel pota confirmat. contra ani- 
malia quae aculeatis ictibus saeviunt non inutiliter 

10 adhibetur. 

XXI. De porro. ^?- 

20,22. 

Porro capitato ad multa ^rporis yitia Hippo- 

crates usus est. sucum eius sanguinem reicientibus 

etiam solum bibendum dedit^ quamvis ceteri cum 

galla yel turis farina dandum censuissent. yulvas 

15 contractas eodem suco resolvit. ipsum etiam in cibo 



com rosaceo trita tumorem articulorum toUunt caUla 
in qua coxerint capita eius, foveto caput freneticorum, 
somnum facit. semen eius tritum cum aqua capitis do- 
lorem tollit et somnum bcit. , 



to Satureia calida est et prope ignita. venerem movet: (65) 
ideo in ulero liabentibus dari prohibetur. semen eius 
tritum ex rino potnm urinam moret. folia eius trita 
cum aceto fronti inbnito : iethargicos suscitat. [ad sto- 
machum cum vino et aqua calda bibitur.] 



1 Satnreia ^. | vis est et p. 1. 2. 2 illi et gv% et illi Irh, 
creditnr l, \ focit r. 3 ideo et gvh ideoque rh. \ eam gvh 
eo rh. Bupponta gvlh^i supposita r6. 5 pellit gvh ex- 
pellit r5. | movet ex v. gvh movet et ex v. r5. 6 lithargioos 
lo&Aliter (loetaliter v) gv (lytbargicos Ifthaliter r). 7 nauai- 
antan vh nanseantem g» 9 non (n) utiliter t;. 11 capita 
ad V, I ippo(ypo* 2)crate8 gv. 12 Bucnm eius gvh tuccum enim 
eius rh. 



— 154 — 

sumptum fecunditati plurimum adquirere exisiimavit. 
purgat ulcera ex melle contritus. in sorbitione pti- 
sanae datus destillationes itemque tussim^ thoracis 
arteriae pulmonisque vitia compescit^ vocem purgat^ 
venerem stimulat^ somnos adducit. capita bis aqua & 
* mutata cocta moUiunt alvum. eadem aqua cum vino 

pota restringit. 
^l' Sectilis profluviiun sanguinis sistit^ et maxime 
20^21. Iq naribus, si cum manna turis aut galla contritus 

atque inlitus inhaerescat. ex abortu plus iusto san- lo 
Dioac. guinem profluentem detinere potus solet. Dioscorides 
2}178. 3^ eandem causam profluvii septem seminis scripulos 
cum myrti bacis pari pondere in potione dandos 
putat. contra ictus venenatos vel cum mero vel cum 
aqua mulsa sucus datus prodest. sed et folia con- i5 
trita cum melle vulneribus adposita non minus pro- 
fuerunt. eodem suco plerique cum lacte muliebri 
veterem tussim atque pulmonis vitia sanarunt. aurium 
quoque dolores cum felle caprino vel pari mensura 
mulsi compescuerunt. profuit multis in dolore ca- so 
pitis cum dormitum ire cupissent idem sucus sive 

2 contritus in g, coDtritas. in (In2) vl, contritas etiam 
in r, contritns et in b, | tipsanae (ti^anae corr,) g, tisane r, 
ptysane l. 3 datos. rb: datur (.Distillationes . , .) gvl, 6 yino 
gvlb^: aqna (iterum) rb. 7 restringit Irb: restring^t gv^ 
roBtingnit &"*. 8 Seiitilis pr. (ef, JBpit,) ego: sncns (saccas l) 
eins proflaviam (proflnaii gv) gvl (Odo)^ Saccas eias dsis (mc) 
pr. rb, sed incipit aUera huitu eapituli pars de porro eecHvo 
(ex Pl. 20,21). 11 detinere — (12) proflavii om. r b (gut 
habent phis iasto sangnine proflnente eeptem etc, niei quod o^ 

sangainem proflnvii). 12 septem: fort, sex (vi). cf, o». < ^ (pinas 
drachmas cf, Odo 613) Diosc, (est autem scripidus iertia pars 
drachmtxe), | seminis (ottiQfuctog D,): semis gvl, et semis rfr. 
13 p. p. in potione aandos pari portione (Herum) r. 14 pa- 
tant rb, 16 melle vnlneribns gvl (Odo): melle ac malieciDoa 
rb, I prosant l. 17 pleriqne om, l. 18 tassem gvl (eupra 
V, 3 tassim iidem).' 20 malsi gvl (,Pl,): asir^. | compescant l. 
21 ire oapissent gvl: irent rb, \ idem rb: Item (puncto amte 
posito) gvj Idem 1, 



— 156 — 

auribus siye narilms cnm parte tertia mellis infusus. 
itii idem lumborum doiores ex vino mitiores fadt. 
sanguinem excreantibus, ptliisicis, etiam destiUatio-^ 
nibus yetustissimis yel ex ipso cibus utiiissime datur 

6 vel . sucus in potione miscetur. in ciba sumptus 
plurimum -estur contra venena fungorum. ft^acturas 
alligaty duritias relaxat^ Tulnera recentia cum sale 
adpositus statim claudit^ ebrietates discutit^ yenerem 
stimulat, sitim sedat, yentrem moUit. vocem adiuvat 

10 adstipulante Nerone qui porro debuit quotiens bene-P-l^* 
cantayit. 33,108. 

^Capitato porro in eo quod extenuare quidem 
▼idetur calorata vis creditur, sed admixta est iili et 
acrioris et umidi qualitas. ideoque Dioscorides ^* 
15 haec in eo vitia percenset quod inflationes stomachi ^»^*^^* 
exdtet, Sttcos inutiles generet, vesicam yulnerety 
caligines incutiat. atque ideo flegmate laborantibus 
modice datur, felle autem prorsus denegandum rectis- 
sime Galenus existimat. vitia eius haec ferme ¥iden*(r.u5t?* 



20 Porrus mlnus quidem calefadt, urinam tamen movet (60) 
el egeritur. habet etiam partem purgatoriam : humectat 
enim. carbanculos carat et stomacBum* post cibam 
accipiendus esL tntas cum melle vulnera sordida purgat. 
Sectilis porrus in dbo sumptus vocem expurgat. (61) 

25 sucus foliorum eius cum rosaceo vulnera auriam et tu- 
mores sive percussuras curat. sucus eius cum gaUae 



8 pthiBicis l: ptiBiciB gv, \ distillationibas {utmpra) gvl(rb), 
4 utilisgime datur gvh utilis smnator rb. 6 «aons iahvl: 
socus eioB in r6. I miacetor. In cibo s. gv{T^: miscetor. Idem 
Buccas in cibo s. rb, 6 estor (Ph): est gvl, prodest rb. 
7 Tulaeza (Pl.): nlcera {iaxaQog) Dvosc, 8 dndit gv. 10 adr 
stipnlante v: aetipulante gl{rb)» | qoi Z (d"*): qaae gv (rb)* fart. 
qua. I qoi porrnm debibit h 12 AddUamenUm ex eod. 8. GaU. 
768 (Anecd. ii, 129). | capitatoB porrus cod. | qaedaia eod.^ 
18 bis cod, 14 D. e cineo vitia cod. 16 excioet. sacus inutilis 
generat cod. | vissicS. {corr. YisicS.) cod. 19 firme corr. cod. 



— 156 — 

tur: inJQaiiones fadt, oculos hebetaty stomachum 
P2.(20,iaedity situn gignit sed recte PUoius Hoster adiecit, 
^J^I^cc^iosius sumptus. unde apparet baec omnia frustra 

adscribi^ si modum temperare nescimus.^ 

^7- XXII. De ociino. 

20,48. 

De yirtute ocimi penes medicos opinio incerta ^ 
est. nam qui auctore Chrysippo criminantury haec 
dus vitia percensent^ quod sit stomacho inutile^ 
quod oculos hebetet^ quod insaniam faciat, iecori 
obsistat: et ideo capram genus hoc herbae numquam 
omnino contingere. addunt praeterea^ si tritum la- lo 
pide contegatur scorpiones gigni, commandncatum 
et in sole positum yermes creare, pediculos etiam 
nutrire. Afris putant hoc esse persuasum^ si quis 
eo die quo ocimum sumpserit a scorpione feriatur, 
non posse salyari. sed qui in diyersa opinione sunt ^ 
haec falso tradita adseyerant. quin immo stomacho 
prodest quod inflationes eius ructuando dissolvit 



pnivere sanguinem reicientes curat. folia eius trita cum 
saie vulnera recentiora curant. semea eius tritum cum 
vino potatur contra fungorum praefocationes. cocti sto- lo 
macho utiles, crudi utentibus' malum. 



1 oebetat (ebetat eorr.), \ Estomaenm e&d, 2 pleniiuMififo 
carr, cod,- 8 smnatn cod, (samtn eorr), | frasta adiseribi in- 
obmod cod. ^ 6 — 16 om. d. 6 opinio — anctore om. r. | in- 
certa est opinio h. 6 qni gvh om. b. \ chrisippo gv^ cxj- 
flippo 2. I atque eins haec v. p. r. \ haec om. v. 7 peieessent 
(sie) c. I qnod sit s. inatile gvli qnod obsit Btomaoho r&. 
8 hebet& (^eb&^, ebetet Q. qnod^rl. | ieufaAtgvli facitr&. | ieouri^. 
9 obsistat gvl: obaiBtit rb. 12 sole gvl: sale r&. | pedu- 
enloi V. 13 Afris (AfGris T) jpntant hoc gvl: Aphris qnoqne 
hoc pntant rb. 16 Bnnt ^vh nnt rb. l^dhincd: Ocimnm st. 
pr. etc. I qnin immo — dissolvit gvl: qnin imo inflationes sto- 
maohi mctn diBsolvit (coctnm cnm aceto, et sumptnm r. ete.) 
rb. 17 qnod: quia d. | mctando Bolvit d. \ diasolyit Coctnm 
gv{ld). seid cf. Plin. 



— 157 — 

coetum ex aceto sumptam. reprimit alvum fluentem. 
semeu tritum haustumque nMlbus stemotamenta 
cmpescit, Terrocas tollit atramento sutorido tempe- 
ratum. 

XXm. De nepeta. {Gdl?) 

5 Nepetam Graeci calamintham Tocayerunt^ nostri 
Tulgo nepetam dicunt. magnae Tirtutis et Tehemens (fi^ol- 
in calore est. unde etiam nobilissimis antidotis meruit ^^' 
ascribi^ e quibus unum quod hodieque diacalaminthes 
a medkis praedicatur publicandum putaTi: nepetae * 

10 — VI, petroselini — vi, seselis — vi, puleii — w^icf.Gal, 

thymi fc. xil, apii seminis fc. xii, ligustici — li, 282). 
piperis — vi, omnia tunsa creta melli optimo mixta 
diutissime subiguntur: digestionem facit, stomacho * 
et praecordiis utile est et pituitas thoracis ac ca- 
15 pitis dissoMt ac purgat, iecori medetur, duritiam 



Ociiauiii siccat et strlngit, stomacho prode est, in- (41) 
flationes ructu disculit coctum cum aceto. supprimit 
alTum fluentem. urioam moTet. sanguinem reidenles 
ex mulsa frigida, capitis dolorem cum rosaceo, semen 
20 eius tritum haustum naribus sternutamentum compcscit. 
tritum epiforas ocnlorum toliit. 



2 semen om. Id. \ stenramenta v. 3 sutoricio gv\ antorio 
rh (P7.), sutario Id. 6 calamitam gvl.\ Tocant l (TOcaTere r). 
6 nepitam (fUc) gv. \ qnae magnae rh. 8 asscribi gv. \ odieqne g 
{om. T). I dia calamintes gv^ ciJamintes (om. dia) l (dyacala- 
mites r). 9 Accipe (Reoipe r) n. nncias sez etc. rh. \ Nepetae. 
^^ (et sic smper amissis undixrum notis) g, Nepete. -7* (postea — ) 
Ti V (ry Yi f), 10 Seselis gv l : seseleoB rh. | Pnlei gv (puleii Ir^ pu- 

leg^. h). 11 fc xn ^v, fcr. zii l. \ Appii semen gv. \ Li^fistici g, 
ligaBticit?, lygnstiei?: Iybisticir5 (Ldrisci 6"*). | lybistici nnciam 
nnam, piperis nnam rh. 12 omma gvl: haec omma 5, qnae 
onuiia r. \ CEeta gvh^i cribrata rft^ et cribrata h \ melliqne rb. 
18 sabigantur gvl: •gantur rh. 14 toracis g. \ ac capitis gl 
(a capUdst?): oapitisqne rh. 15 dissolTit gv: solTit r^ (Q. ' 
iecnn g. \ Dnritia (sic) g. 



— 158 — 

lienis infriogit, calculos pellit, urioam citat, ad- 
iAbi? monet menstrua feminarum. hoc antidotum Galenus 
polyides idscriittt, quod putat tam salutare ut plu- 
rimis annis vitam kominnm possit extendere. 

t Pl XV II II- Be menta. 

' ' De menta quoque quae potuimus adnotare sub- 5 
iecimus. labentem animum odoris efQcacia recreat 
stomacho nihil concupiscenti fastidium detrahit. san- 
guinem excreantibus in sorbitione ptisanae optime 
propinatur. in dolore capitis contusa temikoribus 
inlinitur. instillari auribus sucum cum aqua mulsa lo 
utile est in dolore. aridae pulvis tribus digitis appre- 
hensus et cum aqua calida in potione datus omnem 
stomachi detergit iniuriam. eadem res etiam ventris 
animalia interficit. 



(cf. Nepeta calidissimae virlutis est. unde ex ea fit i5 

jinecd.antidotum quod diacalamintes vocatur. urinam citat, 
//, 124).i|iei|s(|.Qa movet. sucus eius ex mulsa potus saDgninem 
excreantes sanat. sucas eius aurium vulnera curat. 



(26) Menta virtulem habet. refrigeratoriam (o/. calidam). 
sucus eius cum aceto et sulphure ignem sacrum toliil, ao 
tumores et vulnera capilis curat. sucus eius cum aceto 
pota sanguinem reicientibus prodest. sucus cum melle 
acapuo et felle perdids caligines oculorum extergit. vo- 
micam stringit sucus eius cum mastice catapotio facto 
si glutiatur. 25 

1 citat gvl: ciet rb. \ Admonet gv {nffowaltitm Gral, xo; 
b.%ivBirT,2Sb): admonet rb(l). 2hocpv: hoc antem r&(7). | galenns 
poljteBin scribit gv, galienus politea inscribit 2, Galienufl polo- 
tensis scribit r (Galenns PolotenBis scribit b), 3 salntare avl*:Wr 
lubre rb (et nmte ips, corr, l). 4 . . . possit eztendere. De 
menta qnoqne . . . sine Ut, novi cap, et sine mmero g (item Ir, 
non v), 5 qnoque om, rb, | adiiciemns r. 8 tisan^ gv^ ptpBm l 
(tjaanae r). 11 . . . est. In dolore ... gvl, \ dif^tis mbna rb. 
I appensns l, 13 detergit l*(rb): deterget gv, digerit anU ips. 
corr, l. I Eadem res etiam gvl: Eadem etiam reso, Eademqnereer. 



159 



XXV. De feniotdo, Pl 

20,96. 

Calidam vim fenicuio insitam non tamen simpii- 96. 
cem sed cni etiam austeritas mixta sit gustus osten- {Gal. 
dity et multa praeterea per quae vel solvendi vel ^^> 
extenuandi vel etiam siccandi exprimit potestatem. ^^^^* 

5 traditum in libris et serpentes annuam senectutem 
fenicuU gustatione deponere et oculorum caliginem 
suco eius ezcludere: unde intellegi datum est eas- 
dem virtutes et corporibus humanis utiles esse, sic- 
uti postea experimenta docuerunt. sucus ergo cum 

10 melle aitioo mixtus vetustiaeimam licet caliginem 
discutit auribus purulentis idem sueus infunditur, 
vermiculos etiam qui in isdem nascuntur interficit. 
radix in ptisana data laxat renum densitatem. liydro- 
picis ex vino data succurrit. veretro laborantibus 

15 ex vino cocta fomentum perquam utiie submimstrat 
ipsa cum oleo trita eidem causae medetur. tumores 
et quae ictu vel repentina indignatione commota sunt 
folia ex aceto trita dissolvunt adversum ictus scor- 



Feniculum calidam virtalem habet Insitam, non la- (47) 
80 men slmplfcem sed cui etiam austeritas mixta sft, nt 
gustus ostendit et malta praeterea per quae eluendl et 
extenuandi vel eliam desiccandi habet potestatem. ocu- 
lorum vulnera et cicatrlces curat. suci foliorum eius 
partes duas mellis acapni- partem unam simul misceto et 
S5 tepldum oculis infundito. radlce elus in aqua cocta fo- 
veto caligiiiantes oculos. sucum eius Infunde In aurium 



tit, xzmi g {et sic ^iam v). 2 etiam (et Z) austeritas pvl: 
aosteritas etiam rb. \ mixta gvh admizta rb. 5 Tnditom 
gvh iMditainqae rb. \ in Hbris (sc. PUmi 20,96,264). 7 da- 
tom est int l. 8 homaiiis gvl: om. rb. | ntile gv. \ sioat {. 
9 docneront (-ef) gv: docaere rb(l), \ ergo gvh ergo eias rb. 

12 isdem: faiBdem gvl(rb). 13 tisaaa gv (tysana r). 
14 data g: pota vl(rb). \ Veretro gvh Vet^oo rb. . 16 me- 
dentmr g. 18 Advenus l. 



— 160 — 

pionum itemque serpentium optime semen ex mero 
sumitur. simili modo temperatum venerem stimulat, 
urinam ciet^ sistit alvum^ pulmonis et iocineris in- 
iurias abigit; abundantiam lactis puerperis praestat, 
ex aqua tritum nausiam sedat; stomachum dissoln- s 
tum adstringit: nec est illud periculum etiam si in 
febre sumatur. vulnera deirtis canini cum melle in- 
litum purgat et sanat. 

Pi 32VL Da hoIu«atro. 

20 46 

' ' Scorpioiium ictibus et morsui canis semen eius 
ex vino datum occurrit in mulso decoctttni atque lo 
potum diflQcultatibus urinae medetur. tormenta ventris 
et ceteras intestinorum querelas eodem modo sanat 
radix in vino decocta calculos pellit. lateris et lum- 
borum doloribus eadem potione succurritur. sucus 
algentibus propinatus exoptatum calorem per membra is 
diffundit. 



vulnerd. radix eius in vioo cocta sanat hydropicos pota. 
veretrorum causae radice eius in vino cocla foveantur. 
folia eius trita cum melle canino morsui subveniunt. 
semen eius e& vino trilum potalum urinarum difOcuhales so 
iuvat et lactem provocat. 

(42) Oiusatrum calidae et auslerae vjrtutis est. coctum 
in oleribus commodum stomacho. crudum comestom 
mullum calefacft vesicam et urinam movet. radices eius 
in mulsa coctae diflicultates urinae expellunt. semen a5 
eius tritum ex vino calculos frangit et expellit. sucns 
radicis eius potatur contra fluorem multum sudoris. 



1 serpentum gvl(rb). 3 Bibit {Hc^ g. \ iocineris gvl*: ieei* 
noriff rb, ieeoris ante ips. earr. l. \ inmriam l. 4 J^^ria v. 
5 ex: et Z. I nansiam gvl: nauseam rb. 6 adstringit §i 
astringit vl | in febres amatur (sie) vl. 8 et gvh atqne rd. 

tU. De holoBatro gd (rb), De holisatro v, De oleastro (sic) t 
9 iotui d. I eius gvld: holoBatri rb. 11 tonnenta: tormina Ph 
18 pellit om. r. | Lacertis (LacbLB) d. 15 propinatnr (Hc) g. 



— 161 — 
XXVn. De cepa. P?. 

20,20. 

De virtute ceparum inter medicos non nuUa x>iosc, 
diversitas est. Dioscorides putat ex cibo earum si- 2,180. 
tim accendi^ inflationes fieri^ caput praegravari. Ga- ubi? 
lenus. existimat is demum qui felliti videantur esse 

5 contrarias^ ceterum flegmate laborantibus etiam utiles 
adseverat. Asclepiadi videtur cepariun usus perquam 
necessarius^ et firmitatem valitudinis obtinere qui 
eas ieiuni cottidie suinpserint. eredit et stomacho 
cibum salutarem^ videlicet illa ratione quod spiritus 

10 agitet. praeter haec peculiare cepis attributum putat 
ut quotienscumque edentur gratiam nobis boni co- 
ioris adquirant. somnum cepas adiuvare^ alvum mol- 
lire consensu omnium creditum. medentur oris ul- 
ceribus^ si cum pane manducantur. morsus caninos 

15 virides ex aceto iniitae sanaut. siccae quoque cum 
raelle contusae contra morsus eosdem pari virtute 
subveniunt. ad eandem causam ex vino et melle 
decoctas iubent vulneribus inponi nec nisi post ter- 
tium diem solvi. Dioscorides cum sale et ruta ca- 2>. h c. 

so ninis morsibus suadet inponi. instillatus auribus 
sucus cum lacte mulieris prohibet dolorem. quidam 
Ulum repent^ obmutescentibus ex aqua bibendum 



1 iion(n)nulla gvli nnlla rh. 2 DioscorideB (-dis g v) : proxumi 
PZtn. 3 Galenns gvl(h): Galienus r. 4ti8: }na gvl, illis rh, 
6 asseverat t^, asseverant Z. 7 valitudinis gvl{r): valetadinis h. \ 
optinere l. 8 cottidie g : cotidie v, quotidie rh{T). 9 illa v l : om. g, 
e&rh. 10 adtributum ^t;. 11 edentur e^o (c/1 PL): videntur ^rZ 
(rh, cf, Odo quotiens aliquis conspezerit illas). 13 creditum est l, 

f 
16 contunsae hic g. | eosdem «ode- { ^pari^virtute g (ec. ad eode 
corr. primum ciddtdit ^, deinde omnia del&Jit, et ante proocimum 
versum adscripsit pari). { easdem v. 17 tide.c.gvl: eandem cau- 
samr, eandem ob causam h. \ ex melle et vino l{rh). 18 iubent ego: 
iubet gvl{rh). \ nec nisi — (20) imponi om. l. 19 Dioscoridis gv. 
I D. cum gv: D. et cum rh (Q. J cum cepa sale et ruta gv, cum 
caepa salem et rutam rhl {omisi cepa). 22 illum om. l. 

FUnii iuniorii medicina. 11 



— 162 — 

dederunt. conluendis dentibus frequenter adsumptum 
integros eos servare praesumitur. tardantibus men- 
struis feminarum non inutiie est vel ipsas in cibo 
offerre vel sucum ex vini potione miscere. idem 
sucus et caput optime purgat si modo patienter 5 
naribus fuerit attractus, et cum adipe galiinae tri- 
turas pedum mitigat quas calciamenta fecerunt. fluxu 
ventris laborantibus profuit coctas eas in cibo sumptas 
oleo prius tinguere^ scilicet ad mitigandos morsns 
quos in eiusmodi causis necesse erit eiperiri. alo- lo 
pecias tunsis cepis infricare inter efficacia remedia 
Ocbl' compertum est. Galenus adfirmat citius ex his nasci 
(^^''^^^•^capillos quam si alcyonio quis utatur. 

(c/: Pl. XXVin. De anetho. 

20,74). Anetho etsi calida vis traditur^ non est tamen 
plurimum fervens nec austera^ verum habet aliquam i5 



(57) Cepae oculis quidem prosunt, [infusa dolores et ca- 
ligines lollit, sumpta nutrit flegma], sed corpori inutiles 
propter calorem et acrimoniam, quia nec egeruntur nec 
nutriunt corpus: ob hoc inutiles. nam et caJefacientes 
siccant corpus. cepa trita cum aceto et sale morsui 20 
canino convenit: recenli inponilur. cocta cum melle 
trita velerrimis vulueribus (a morsu canino faclis) et 
bestiarum omuium plagis convenit. sucus eius cum ro- 
saqeo aurium surdilatem solvit. sucus eius cum lacte 
mulieris aurium dolorem tollit. alopiciis fricalis de cepa 25 
captllos nulriunt. 



1 con(c t;)laendis gv\ colluendis l{rh). \ assumptum (ad- 
sumptum v) integros gvli assumitur, aegros r&. 2 tarden- 
tibus r&. 3 cibos h 7 fecerunt gl (fecef v)x -ro rh. 
8 sumptas 0. p. tinguere gvli sumere 0. p. tinctas rh, 9 ad 
gvli ei rh, . 10 eiusmodi gvli huiusmodi rh. \ erit: eat 2. 
11 A. etiam tunsis rh. 12 Galenus gvlhi Gailienns r. | ad- 
firmat v (aCQrmat ^Z). | his gvli iis rh, tit. et 14. '{etc.) anetho 
gv(h): aaeto l(r). 15 verum habet aliqoam ia se etiam m. gvh 
veram in se habet aliquam (etiam r) m. rh. 



— 163 — 

in se etiam molliendi potestatem^ si graecis aucto- uhi? 
ribus credimus etiam nutriendi: nullum denique 
athletarum cibum sine anetho esse patiuntur. aegro- 
tantibus prodest cum ex oleo tepefactum cerebro 

5 infunditur. creditur dare Ulis aliquas et febris in- 
dutias^ mitigat capitis dolores, nervorum tensuras 
relaxat, non dormientes ad spem quietis invitat. 
stomachi querdas coctum in aquae cyathis tribus 
potum miro modo relevat: ructus indicio est, per 

10 quem intellegere datur aperta omnia quae clausa 
torquebant. digestiones adiuvat: ideo vent^em vide- 
tur inhibere. intestinis laborantibus et ventris do- 
lori vel ex aqua datum in potione succurrit. tritae 
radices et inpositae fervoribus medentur oculorum. 

15 cinis eius suspendit uvam faucibus ingravescentem. 
radicum acrior cinis est, adeo ut curentur ex eo 
et caro crescens et sordidum vulnus et quae serpere 
incipiunt. semen fervefactum admotumque naribus 
singultire non patitur. 



20 Anetum calefacit et restringit. prohibet sternutamenla (38) 
naribus oppositum. defectum stomachi [curat], capitis 
dolorem et vertigines [sedat]. in aqua coclum potatum 
indigestiones et acres ructus tollit. in oleo coctuui capite 
de eodem uncto somottm facit. semen eius ex vino potum 

25 lortiones ventris «t intestlnorum tollit. 



3 Agrotantibus g, ^ ex gvl: om, rh. \ cerebro infunditur 
gvl: ac crebro (cerebro 6"») infusum rb. 6 creditur enim illis 
dare a. rb. \ et febris gv, febriB {ofn. et) l: ex febre rb. \ in- 
ducias v(l). 6 mitigas (sic) g, 7 dormientiB g (-tes vg''). 
9 modo miroZ. | relevat vl{rb, solet depellere Odo): revelat <7. 
{ indicio eat ructns rh. 10 intellegere d&tax gv (Ib): datur in- 
telligi r (cf. c. 25). | omnia: cf. Odo (os stomachij. 11 videtur 
venlxem l, 12 et ventris dolori gvl: et ventri rh. 16 in- 
gravescentibus r, 16 r. vero acrior rb, 18 semen eius 
f. rb. 

11* 



— 164 — 
Pl' XXVnn. De sinapi, 

20,87. 

Pythagoras inler ea quae propter virtutem et 
efHcaciam laudat, primum sinapi locum adsignat. 
D. cuius naturam medici volunt esse thermanticam hoc 
2,183. est caloratam^ leptynticam quae quod invenit ex- 
tenuet, epispasticam quae quod comprehendit addu- 5 
cat. merito ergo sucus eius^ in quo omnis virtus 
est constituta^ tantis tamque numerosis corporum 
vitiis praestat auxilium: sensus acuit, alvum moUit^ 
urinam ciet^ menstruis imperat^ calculos frangit, 
caput purgat nunc palato gargarizatus ut pituita lo 
crassior profluat, nunc admotus naribus ut sternuta- 
mento strictura solvatur. stomacho contra omnia 
querelarum genera succurrit. suspiriosis flegmate 
dissoluto liberos hauriendi aeris praestat meatus. 
serpentium ictibus et scorpionum cum aceto tritum i^ 
inlinitur. non inutilis cibus est contra venena fungo- 
rum. positnm extrinsecus cutem vi caustica ex- 
ulcerat^ raro medicis ad eiusmodi remedia venien- 
tibus^ quoniam paene intolerabilem suscitat ustionem 
nec nisi in magnis ac vetustissimis causis tam saeva ^o 



tit, sjnape g, sinape v, synapi l (suiapi rb). 2 adsignat g: 
assiffnat vh 3 medici volunt gvl: vnlt rh, | thQrmaticam r5. 
4 caloratamT?: coloratam^2(r&). | lepticaqy eo qnod g, leptyticam 
eo qnod vl (lepticam qnae qnod rh), \ inveniet rh. 5 epispa- 
stic&q' gv (epyspasticamque Z, epispaticam quae &, epyBpasty- 
cam q. r). | comprehendat rb. 6 Merito — (8) auzilium gvl: 
Merito ergo virtaB eius omnis eat tantis insinuata indiciiB, tan- 
quam nnmerosis corporis vitiis praestet auzilinm rb, 8 accuit g. 
10 palato <m. rh. \ gargatizatuB (sc. snous) . . . admotus gvl: 
-tum rb. 11 crassior vb: grassior gl{r). \ stemutamento rb: 
-ti gl (stemumenti v). 14 uberos gvl: om. rb. \ meatus gvl: 
-tum rb. 15 serpentum gvl{rh). \ ignibus {si^ascr. ictibus) 1. 
I et Bcorpionum om. l. \ tritum rb: tritus gvl (cf. v. 10). 
16 non gvl: nec rh. 17 Positam l. \ mcastica l. 18 eius- 
modi gvl: huiusmodi rh. 19 quoniam (quo gr, qm v) gvl(r): 
quomodo (nota male explicata) b. 20 nec niai gvlz necnon 
nisi rb. \ ac gvl: et rb. 



— 165 — 

tormenta subeunda sunt. sed hoc genere tormenti 
et umor capitis avertitur qui caecitatem oculis com- 
minatur quique stomacho atque pulmoni acer iu- 
stillatus letaliter ad pthisim praestiwit. et coxae 

5 dolores per vesicas et pustulas digeruutur^ et splenis 
tumor solvitur ac iocinerum indignatio relaxatur^ 
et hydropicis innatans umor iam non reversurus 
hauritur. aiunt et lethargicos excitari, si pedes 
eorum simul tritis sinapi et fico arida perfricentur. 

10 nos interim de suco locuti sumus qui semine ex- 
primitur^ admixtus scilicet nunc aquae nunc melli 
si usus exegerit. est et aliud quod ex caule colligi- 
tur: hic cum inaruerit^ lacteam facit guttam^ utilem 
dentibus si in dolore mandatur. elegans ex eo velut 

15 antidotum Plinius tradit. nam semen sinapis eiusdem- 
que radices in musto contineri iubet: hoc colatum 
putat dandum vitiis faucium stomachi capitis ocu- 
lorum^ potioni modum statuit quantum manus plenae 



2 et humor (umor «?) gvl: humor {om. et) rb, 3 atque: 
aut r, 4 loetaliter gv (l§tiialiter r), loetale iter l, | pthisim v, 
ptisim g^ ptysin l(rh). 6 iecinorum rh, 7 ydropicis g: hidro- 

Uns 

(jdro Z)picu8 vL \ innatans gvb^: uitiatus (sic supra scr.) 1, 
minitans rb. \ iam gvlb-^: tam rb, 8 lethargicos (Pl.): le- 
thargos gvl (&, lythargos r), 9 sinapi: sic gvl{rb). \ fico gv: 
ficn l (rb), I arida gvlb*^: ariola rb, 10 Nos gvl: Nunc rb, \ 
interius l. 11 admixtus: -tis gvl (rb), \ aqu§ (aque vl) , . , 
melli gvl: aqua . . . melle rb. 12 exegerit gvl: exigit rb, \ 
aliud quod gvlb"^: alius qui rb, \ ex gvh om. rb. 13 hic: 
hoc &"*. I inamerit (inharuerit g) gvh inhaurierit &*", expressus 
fuerit rb. 14 mandotur vh mundatur {cum u eo; a aperto) g, 
illiniatnr rb. | Elegans— (15) nam gvh. Fitque elegans ex eo 
antidotum sicut docuimus (sic dissimulato nomine Plinii) rb. 
15 semihe . . . radicibus r, 16 in musto gv: vini musti l,. 
in musco rb, ] contineri — putat gvh. om. rb, 17 dan- 
dom gvh (in musco) datur rb. 18 modum statuit gvlt 
modo statuto rb. \ plenae (-ne g^ -ne l) mensura gvlt 
plena rb. 



— 166 — 

raeusura coacludit. fit ex siuapi oleum semine in- 
fuso, lumborum doloribus et nervis torpentibus 
necessarium. 

PUn. XXX. De oaTiliCTilo. 

20,33. 

Cato tradit populum romanum sexcentis fere 
* annis medicina brassicae usum. nondum enim in^ 
urbem commeaverant medici, qui in artem redege- 
runt quemadmodum magno sanitas constet^ et' pere- 
grina pigmenta secum^ attulerunt ut illis inponerent 
pretia quae vellent. ceterum militares viri gloriosas 
cicatrices gratuito holere curabant, eodem horto usii*! 
ad salutem: dum illos pascit^ et sanat. ponam primo 
in loco medicamentum re vera ita appellandum Ca- 
tonis antidotum^ quod ille ex brassica componendum 
putavit dolori capitis^ oculorum caligini^ stomacho 
et praecordiis profuturum. crudam cum coliandro ^^ 
et ruta et menta et radiculis laseris ex aceto^ et 
melle conteri iubet ac mane ieiunis duorum ace- 
tabulorum mensura propinari. ceterum brassica hoc 
modo curat: vulneribus non solum recentibus verum 



(62) Sinape calidum est et egerilur, sed <^hoc^ restringil 20 
urinam. semen eius Iritum cum melle et aceto mixtum 
caput purgat gargarizatum. stoniacho contrarium crudum, 
coctum cum olere iuvat stomachum. semen eius tritum 
cum aceto serpenlium vulnera curat. 



1 Fitque rb. | sinapi rh: sinape (hic) gVy synapia l. | in- 
fusum 7. 4 sescentiB vL 6 urbem rb: nrbe gvl, \ commea- 
verant v(rb): commoveaverant l^ commeavef (-venmt) g. \ 
artem rb: arte gvh \ redierant l. 7 magna l. 8 p. aecnm 
pigmenta rb. 10 horto (orto g) nsi gvl: horto cura' nfd rb. 
14 capitis dolori rb. 15 coUandro gvl: coriandro rb (iten 
p. 167,5). 16 laseriB gvl: lasseriB l^, lasaris rb, 17 aci- 
tabulorum l. 18 ceterum gvb: Cerebrum l, De c^ro r. 
19 curat gvl: curans rb. \ verum vl{rb): sed g. 



— 167 — 

etiam veteribus, canceratis qiioque, si prius aqua 
caiida fota sint^ crudam contritam bis die inponi 
<(iubet>. et impetigines credit hoc modo tritam sine 
ulceratione sanare. podagrae atque articularibus 

5 morbis cum ruta et coliandro et hordei farina et 
salis mica utiliter admoveri putat^ fistulas itemque 
luxata discutere, tumores aut evocare aut spargere 
inpositam^ insomnia ac vigilias compescere si decocta 
cum sale et oleo ieiunis in cibo detur, decoclae 

10 aquam in fomento nervis articulisque prodesse. 
eius qui brassicam ederit urinam servari iubet, qus^m 
calefactam nervis utilem adseverat. pueros etiam 
numquam debiles fieri si ex ea urina frequenter 
laventur. 

15 bactenus de Catone. nunc ad medicos transeamus, ^^- 
ex quibus Chrysippus peculiarem brassicae librum^^'^*' 

- dicavit omnium membrorum ex ea remedia conti- 
nentem. eius et ceterorum de brassica haec opinio 
est: cibus eius adsiduus caliginem discutit^ con- 

20 coctioni prodest, purgationem feminis excitat, copiam 
lactis infundit. semicnida alvum resolvit, bis cocta 
constringit. cruda ex aceto sumpta splenicos curat, * 

1 quoqne gv {cf. Fl.): que l (rb). 2 fota gvl{rh): fomen- 
tata &"*. I fota. sic contritam crudam l. \ bis (£e g: bis in die 
vl(rb). I imponi et (Etvl) gvl (addidi iubet ex Plinio cf. rb), 

3 et in(im t^Qpetigines credit gvl: et ad impetigines iubet 
creditque rb. 4 ulceratione gvl: exuloeratione rb. 6 s. quo- 
que mica rb. \ itemque gvl: atque rb. 7 luxata rb (Pl.): 
laxata gvl (cf. ad p. 165,14). | discutere tumores vl ^cmi Od. 
et Pl): discuteret humores g (discutere, humores rb). 8 in- 
posita vh I si— (9)detur gvl: om. rb. 9 Decocte aquam l(rb): 
Decocta ea qua (male dist.) g^ decoctaeaqua (sine dist.) v. 
11 Eius quoque qui rb. 12 nervis asseverat utilem rb. \ ad- 
severat gv, ass- l. 13 ea om. vl. 15 Actenus v 16 cri- 
sippus g, chrisijppus v. 17 membrorum flt7Z6"» (Pl»): morborum 
rb. 18 Eiusque rb. 19 est. Gibus (Cybus l) gvl: est, quod 
cibus rb. \ eius g(rb): om. v. | assiduus gvh 20 foeminis ex- 
purgationem excitat rb. 21 bis cocta (Pl.): discocta gvl(rb), 

22 splenicos vb: plenicos (sic) g, spenicos r, spleneticos l. 



— 168 — 

partus etiam mortuos pellit. cocta contrita et sto- 

* macho cum axungia vetere et rosaceo superposita 
ardores febrium mitigat. lepras et psoras cum alu* 
mine rotundo ex aceto inlita emendat^ eadem virtute 
medicaminis etiam fluentes capillos retinet. testium 5 
et genitalium vitiis utiliter inponitur, efficacius pro- 

^- futura si fabae tritae misceatur. Dioscorides sucum 
2,146. gj^g viridem cum iri et nitro ad molliendum alvum 
dari censet. podagricis et arthriticis cum aceto et 
feni graeci farina utiliter inponitur. lo 

* Catapotia Corneliana alectoria fiunt ex brassica 
satis innoxia^ Corneiiana ab auctore dicuntur^ alecto- 
ria quod post balneum sumpta circa cantum gallorum 
alvum incipiunt commovere. eorum compositio talis 
est: cucurbitae agrestis interioris meduUae sc. vi, i^ 
piperis sc. vi, dacrydii sc. xii, mastices sc. xn, 
haec trita et creta suco brassicae temperantur et in pi- 
lulas ad modum erviliae deformantur. ex his quin- 
que vel septero, interdum etiam novem post balneas 
propinantur^ nec erit necesse ut is qui accipit ali- 20 
quid de cottidianae vitae consuetudine inmutet 

P^' Stirpes eius aridi combusti et in cineres redacti 
20,35.^1^ causticam praestant, qua ratione ad veteres la- 



1 contrita et gvl: contritaque rh. 2 vetere gvl: -ri r6. 
rosacio Buperposito g (non v), 3 psoras rb{Pl,): sporas gvl. 
4 rutnndo p {non v). 7 Dioscoridis gv. \ vero succnm rb. 
8 iri g: jn Ir, hyri b. | admoliendu v. 9 dari om. L | arti- 
tricis gvl, art(h &)etrici8 rb. 10 feno(-nu 6)graeci rb. 

al 

11 Cataputi^ . . . allectoriae (etc.) r. \ allectoria gv (6), electuaria 
(sic) l, I braseica rb: -cae g, -ce v, -ce l. 12 Gomeliana — 

allectoria gvl: om. rb. [ Electuaria l. 15 (etc.) bc ^v, 8cr._^. 
J.6 dacrydii g, dacridii v: dyagridii l{rb). | masticis {sic) sc. 
(scr. T) XII. gvl: om, rb. 17 haec — creta gvl: quae trita et 
cribrata rb, \ pilas l, 18 erviliae r: herbiliae (-i§ v, -ie 2) gvl^ 
herviliae b. \ v gvl{r). 19 vii vlr. \ vim t?, ix 2. | bahieaB: 
8ic gl{rb)f banneas v. 20 his v, 21 cotidian^ v, -ne /. 
22 Stirpes quoque e. rb. 23 veteres gvl: ventris rb. 



— 169 — 

teris et coxae dolores cuin axungia vetere efficaciter 
admoyentur. eundem cinerem si quis psilotris cum 
aceto et iasere coniunxerit^ detracti piM non renascen- ^ 
tur. apud Galenum inyenio semine brassicae poto,^^-^'2\ 

5 maximeque aegyptiae quae yehementior Uli yidetur, jr//,42. 
lumbricos et omnia intus animalia extingui. pulyisp;.20^ 
e cinere radicum iacentem uyam subiectus attoliit. 36,95. 
Melitius adfirmat uyae esse remedia radicem plantae * 
ayulsam coUoque suspensam ita ne terram post runca- 

10 tionem contingat. 

A2LAI. De asparago. ^^- 

Asparago inest et caloris aliquantum^ sed illi ' 
etiam styptici yigoris temperatura miscetur. inde 



Cauliura genera sunt quinque, cumauus pompeianus (29) 
aricinus sabellicus bruttius, uua yirtus calida. cumanus P7. 

13 sessilis, in capite fusis et latioribus foliis. pompeianus ^M^* 
ex ima parte tenuissimus totum corpus in capul contrahit 
tenerum alias et conlra frigora infirmum. aricinum fre- 
quenlibus foliis, sed qui tamen alio modo pensat quae 
recidunlur: plurimo caule renascitur. sabellicusest crispus, 

20 sapore dulcissimus , crassus in foiiis , caule macilento. 
bruttius altissimi fruticis, teuuissimi caulis et duri. 

In cibo utilissimi, el veutrem movent et urinam. (P2. 
sucus eorum in vino mixtus aurium dolores instillalus ^^>33) 
sanat, semen eorum cum vino tritum potum lumbricos 

25 et lineas ventris inierficit, calefacit et fel deducit. 

1 et cozae gvl: coxaeque rh. \ yetere gvl: -n rb, 2 ad- 
moyetur gv. \ eyxndemqiie ^h,- \ p8ilot(h)ri8 r{b): Bpilotrifi g^ 
pillotiir V, pis lociis l. 3 lasere gv: lassere Z, lasare rb. \ 
ciunclzerit v. 4 galienum Ir. | autem inyenio rb. \ semine.. . 
poto ego: semen (sem v) . . . potu gvl{rh). 6 extingui: 8ic 
gvl{rb). 7 e gvt: vero ex rb. \ adtollit v (att- ^f). 8 Meli- 
tius gvl, meliciuB Odo (cf. Meletos Pl. 28,7 8. Miletos Pl. ind. 
28): Melius quoque rb. | adfirmat v: a£Grmat g. 9 runca- 
tionem &"* : tnmcationem gvl, eyulsionem r b (Odo). 1 1 et om. d. J 
aliquantulnm Id. 12 etiam illi yigoris stiptici t. d. \ stiptici 
etiam g (styptici v). 



— 170 — 

stomacho labbrantibus cibiis utilior. transit in anti- 
doti vicem si ciim cymino oleo sale ieiunis ofTeratur. 
et coli dolorem sic acceptus emendat, caligines discu- 
tit, ventrem ieniter moliit. radix ex vino albo trita 
et in potione perducta calculos frangit. eadem lum- 5 
borum dolores et renum sedat. medetur etiam vulvae 
querelis. aceto discocta et inposita contra elephan- 
tiasim efficax creditur. eadem sicca tunsa et in lana 
denti dolenti admota sine dolore eum detrahit. semen 
obolorum trium pari pondere cum cymino potui da- lo 
tum venerem stimulat^ sollicitat urinam. 

* XXXn. De armoraoia. 

{cf, P. Calida est armoraciae virtus, et ideo in cibo 
^^'^^•sumpta copiosam effundit urinam. incitat etiam 

menstrua • feminarum. stomacho utilis ex aceto data. 

pituitas glutinosas cum melle sumpta dissolvit. radix i5 



(cf- Asparagi in cibo sumpli stomacho prosunt. calidi 
•^^^•sunt. radix in aqua cocta vesicae causas omnes curat 
' ^'et calculum frangit. in vino cocta radix eius quarlanariis 
prodcst, dentium dolores tollit et agitatos con6rmat. 
renum dolores et urinarum suffocationes purgat. semen so 
eorum tritum cum vino {pot. cymino) potum veuerem 
stimulat. 



2 cimiQO gv. \ c. cymine (sic) et sale l, c. cimono et eale d. 

3 choli gv. 4 ex v. albo pota (pota albo d) calcnlos fr. Id 
(cet. ad h. l. cf. Plin., uhi male dist. Detlefsen). 6 perducta gv. 
data rb. 6 dolores gvld: -rem r (-re b). | querelia vulve Id. 

7 discoct^ imposita g (discoctaeimposita v). \ discocta: de- 
cocta Pl. I eleph(f)antiasim gv{rb): -sin Id. 8 creditur ease. Id. 

9 dolenti rb {cf. D.): dolentis gv, doloris Id. 10 pari pon- 
dere om. g {non vld). \ cum cymini pari pondere rb {cf. Pl. et 
supra p. 154,13). 11 urinam soUicitat rb. tit. {etc.) armo- 
racia gv: -tia ld{rb). 12 et ideo om. d. 13 etiam om. d. 

14 utilis ex gv{rb): utilis est ex Id. 



— 171 — 

adusta et in pulverem versa siccandis ac purgandis 
vulnenbus inponitur. quidam sucum eius ex vino 
datum contra venena utilem crediderunt. eadem 
trito semini vis est^ si cum melle sumatur. nobis 
5 expertum est armoraciam in ptisanae sorbitione dis- 
coctam thoracis vitia sanare. 

XXX lir. De paatinaca. ^^l' 

n « 20,15, 

Pastinacae vis omnis in radice et in semine 
constituta est. aqua mulsa in qua radix discocta 
est potui data iocineris et lienis querelas, lumborum 

10 et renum vitia compescit. dysentericis etiam vetustis 
utilis radix in lacte decocta. trita ex aqua et in 
sucum redacta ac potui mensura quattuor unciarum 
data opisthotonicis et pleureticis praestat medelam. 
radix coUo alligata tumores testium sedat. negant * 

15 feriri a serpentibus qui pastinacam secum ferant vel 
ante gustarint. venerem stimulat copiosior in cibo 
sumpta. dentes radice pastinacae circumscalptos 
credunt a dolore relevari. semen ex vino vel ex 
posca datum scorpionum venenis resistit. aeque 

20 semen ex vino datum tumentem alvum feminarum 

2 Qnidam b. gld: Qiiidam vero 8. rb. | eius vld {rb): om. g. 

3 credidemnt (-f v) gvldi -re rb, 4 trito: trita gv^ -M rb, <m. Id. 
] Bemini gvld: -ms rb. | Nobis gvl: Nobis quoqne rb (nobia — 
eBt om. d, ttbi Armoracia . . . discocta . . . Banat). 5 ptisanae b: 
tisan^ g, tisane vd, tysanae r, ptypsane l. 7 in gvl: om. rb. 

8 constitnta est gv: est consiitata l{rb). | aqna vero rb. \ 
discocta est gv: cocta est l, est discocta rb. 9 iocineris gv: 
iocinoris l, iecinoris rb. \ lumbormn vitia et r. L 10 Dysen- 
tericia g: dysintericis v, Disyntericis l (Dissin- r, Dyssen- b). \ 
Tetustissimis l. 11 aut trita rb. | ant in succum rb. 12 snco gvl. 

I mi. g, nii v. 13 opistotonicis gv: opystonicis 2, opistoto- 
nis rb. I spleureticis (sic) r (splenetiois S"'). | mednlla (sic) g, 
medella v. 14 radix quoque rb. 15 fernnt l. 16 gnsta- 
Tint gv: -tarunt l, -tavemnt r, -taverint b. 17 Dentes verorft. 
I pastinace radice l. 18 adolore gv: ad odore l, dolore rb. 
semen vero rb. | vel ex pnsca — vino (pm.) in marg. suppl. l. 
19 po8ca gvib"^); pusca l{rb). 



— 172 — 

et suffocationes ex matrice praeclusa efficaciter solvit 
cum melle tritum cauceratis vulneribus inponitur. 

Ph XXXIIII. De napo, 

' ' Non unam eandemque virtutem in omnibus napis 
experta medicina est. hoc enim quod angulosis 
foliorum caulibus ad anethi similitudinem floret,5 
vesicae laboranti itemque cessantibus menstruis femi- 
narum decoctum ex aqua mulsa utile existimant. 
per quae non dubie ostenditur calidam possidere 
virtutem. semen quoque eius tostum atque trituni 
bibendum ex aquae calidae cyathis quattuor dysen- ^o 
tericis obtulerunt^' sed urinam videtur inhibere nisi 
illi pro modo lini semen addatur. alterum genus 
est quod simile rafano ac rapo videtur, laudatissimi 
seminis et contra venena fortissimi. ob hanc causam 
optima quaeque theriaca sine eo nuUa conficitur. ^^ 



(39) Pastinacae vis calida el austera, in radice et in se- 
mine constituta est. radix eius in mulsa cocta datur ad 
iodneris et lienis, renum et lumborum dolores. in cibo 
saepius sumpta venerem stimulat. semen eius ex vino 
trilum menstrua provocat, et matricum suflbcationes sanat. 20 

• (40) Napi calidissimi sunt et conturbant corpus. non de- 
ducuntur, sed minguntur. tritis cum melle dysentericis 
cataplasma umbilicum et renes. semen eius contra venena 
potum datur. ex vino similiter potum urinam movet. 

1 praeclusa: -sas gvlixh). 3 et eandem Id. 4 est me- 
dicina rh, \ hoc gvldi id rh {sc, genus). 6 anethi gv{b): 
aneti Id, \ floret similitadinem rh, 8 qu^ g, q. v, qnod (q^) 

rh (Q. 10 aqaa calida ecjatiB qnattuor g, aq calidfteoyatis. 
iiii. V, aquA calida cyatia iiii. (ciatis. m. d) Id. \ dyBen(in r)te- 
ricis g: dissen- Z, disen- d (dissin- r, dyssen- b). 11 optn- 
lernnt Id (obt- gv), 12 pro gvld: aeqoali rh. 13 landa- 
tisaimi g (landantiBsimi vld): lautissimi rh, 14 f. Beminis b 
(prc^ter' dittographiam in r, ubi sie: „1. seminiB et c. v. for- 
tiBsimi Beminis. et oontra venena fortbsimi.**). | ob hanc etc, am. d. 
hanc gvl: qnam rh. 16 quoqne r. ] nuUa gv: om. l, non rb. 



— 173 — 

XXXV. De rapo. ^^. 

20,9. 

Rapa Democritus tamquam contraria corpori 
damnat. putat enim ex is inflationes stomachi ex- 
citari. contra Diocles itemque Dionysius etiam ne- 
cessaria existimant propter eas virtutes quae sub- 

5 iectae sunt. antidotum repraesentant cum ex oleo 
et vino trita sumuntur. venerem stimulant^ eo 
validius si cum eruca condiantur. tosta et cum adipe 
contusa articulomm dolori medentiu*. ferventia in- 
posita perniones mitigant^ frigus ex pedibus expellunt. 

10 aqua in qua discocta sunt frigidis podagris saiubre 
fomentum est. cuicumque vitio pedum maximeque 
trituris cruda tunsa succurrunt. contra serpentes * 
et toxica datur semen ex vino bibendum. idem 
semen ex vino vulneribus venenatis inlitum prodest. 

15 secundum haec semen in rapis potest calidum et * 
fervens videri, ipsa paulo solutiora creduntur, sed 
quod minus possident caloris, molliendi potestate 
compensant. 



Rapa si frequens comedatur stomachi inflationes facit. (40^) 
80 calda ubi coxerint radices eius podagricos fove. semen 
eius ex vino tritum contra serpentium morsus datur. 



tit. De rapo gv: De rapa ld(rb). 1 — 6 om. d. 1 Bapa 
. . . contraria (etc.) gv: Bapam . . . contrariam l(rb). 2 ia: 
hiB gvl, ea, rh. 3 dionisias gv, dyonisius l. 5 A. namque 
representat rb. \ cnm gvl: am. rb. 6 sumuntar gvl: snmitnr 
(tntnm samitor r) rb. \ hinc incipit d: Bape venerem «timu- 

lant etc. | stimalat (ips. corr.) g, -lant vld: -lat rb. 7 condian- 
tor gv: (samantar l, sed aupra scr.) condiantar Id, condiatar 
rb. I tostam . . . contansam r. 8 medetar rb. \ fervens . . . 
mitigat . . . ezpeUit rb. \ impositam r. 11 c. vero vitio rb. 
12 crada tasa saccarrant hic {ut infra v. 16 ipsa etc.) etiam 
rb. 13 Idem gvl: Itemqae rh, 14 ez vino post venenati8r&. 
I illitam ld{rb). 15 sqq. om. d. 16 Ipso l. 18 compen- 
aant g (compensat &*"): conpessaat v, compescant l (plene com- 
pescant rb). 



— 174 — 

Biosc. XXXVI. De thymo. 
3,38. 

Thyinum inter ea recte ponitiir quae virtutem 

calidam simul austeramque sortita sunt. in cibo 

sumptum caliginem discutit^ lumbricos interiniit^ 

urinam inpellit, menstrua feminis provocat^ uteri 

reliquias vulvae inhaerentes vel ipsos partus emor- 5 

tues extrahit. tritum cum melle et ad modum ligulae 

datum flegmata in cibo solvit. tritum ex aceto et 

inpositum eodem modo papulas fugat et eminentia 

excidit. mixtum polentae et in vino maceratum co- 

xaeque fervens superpositum ischiadicis salutare est. lo 

P^' XXXVn. De origano. 

20,67. 

Origano Graeci tria nomina posuerunt, ex qui- 
bus unum tragoriganum^ aliud heraclium^ tertium 
onitem vocaverunt. sed illa maioris virtutis atque 
efGcaciae sentiuntur in ratione medicinae^ hoc sati- 
vum cuius nos meminimus aliquanto infirmius iliis i5 
scilicet comparatum. ceterum nec ipsum sine acri 
virtute seutitur. ex vino albo tritum in potione 



{cf. Thymum virtutem habet calidam ut ysopus. cali- 
-^^™-ginem discutit, lumbricos eicit, urinam compellit, men- 
' ^'strua provocat, fetum mortuum extrahit et secundas. ^ 
pulvis eius e.x vino potatus . . . pulvis eius cum melie 
mixtus tussim tollit. 



1 Thy(i)mum gvld: -us rh. \ ea ego: haec gvl{rh). \ recte 

inter haec rh. 3 snmptum gvldi -xi^ rh. 4 inpellit («c) gv. 

5 emortnoB partus rh. \ mortuos Id. 6 sq^» trituB . . . 

datus . . . trituB . . . impositus . . . mixtus . . . maceratus . . . 

posituB . . . salutaris rh {conlra gvld). 10 sQiaticis gvld{rh). 

11 posuerunt (posuer v) gvl: -xe rh. \ ex gvl: e rh. 12 tri- 
gori canum rh. \ heraclium gl, eraclium v (eradinm rh). 

13 onite gv, oniten Hrh^ onitin Pl). \ vocaverunt (-f t?) gvl: 
-re rh, \ virtus {sic) v, 14 hoc gvl: om. rh. \ sativuni est c. 1. 

15 aliquanto gv: aliquando r&, om, l. 17 vino enim a. rh. 
1 tritum in gv: tritum et in rh {l). 



— 175 — 

sumptum scorpionum et araneorum venenis resistit^ 
cruditates discutit. stomachi morsus ex aqua calida 
datum lenit. cum oleo et aceto tritum collectum- 
que sucida lana luxatis et contusis partibus prodest. 

. XXXVm. De cerefolio. 

5 Cerefolio ignea vis et acerrima est. potest c\\m{cf.Pl 
melle canceratis mederi, lateris dolores haustum ex 19,170 
vino mitigare. quidam illud oleo incoctum acopis ^^ ¥' 
ad solvendam mmriam frigoris miscuerunt. ex aqua ^ ^ 
mulsa pituitam resolvit^ ex aceto lumbricos et taenias 

10 perimit, urinam ciet, menstrua inpellit. tritum cum 
cera et axungia vetere parotidas discutit, solvit 
omnem tumorem. 

XXXVnn. De serpyllo. JPl 

20,90. 

Serpyllum calidum simul et nobis utile medicinae 

usus ostendit. capitis dolores coctum ex aceto et 

15 cum rosaceo tempori ac fronti inlitum mitigAt. ser- 



Origaiium, hoc est conela, caliduin est, et mingilur, {cf. 
deducit etiam flegma. elixa in aqua pota fervorem om--^**^<^^- 
nem sanguinis et co4eram compescit. eiixatura eius in^^'^^^' 
aqua cocta epalicis et tussienlibus prodest. ex vino albo 
20 coctum potatum scorpionum et araneorum iclus mitigat. 
in oleo et acelo coclum in^ lana sucida imponilur luxalis 
et fracturis prodest. 



1 araneorum gv: -nearum rb{I). 2 cruditatem l. \ morsus 
Btomachi rb. 4 lanxatis (sic) g. 5 yis et vZ: yis est et r& (g). 
6 laterisque l. 7 Quidam vero i. rb. \ i. incoctum oleo ac 
piea (pro acopis) ad s. Z. 8 miscuere rb. \ Ex aqua autem 
m, rb, 9 tineas gv(rb)y tyneas l. 10 impeUit hic gv: -pellit 
l{rb). I cum om. l. 11 vetere gvl: -ri r6. | eolvitque rb. 
12 timorem {sic) v. 13 Serpyllum {sic) gv. \ et gvl: om. rb. 
16 cum gvl: om. rb. 



— 176 — 

pentes et omnia animalia venenata adusti nidor 
repellit. ideo et messoribus in cibo miscetur^ ut si 
fatigatos forte somnus oppresserit, tuto quiescant 
contra animalia quae id temporis venenatis morsibus 
saevire consuerunt. contusi pulvis ex scripulis xii » 
in aqua datus tormina emendat^ urinae difficultates 
resolvit. lienis iniuriae idem pulvis ex aceto mixtus 
occurrit^ nec minus cruentis excreationibus subvenit 
-^^* ex duobus cyathis mellis et aceti temperatus. atque 
^Vp^ ut serpylli potentiam intellegas^ subdidi theriacam lo 
Pl^^ in templo Aesculapii ab Antiocho rege Syriae versi- 
3,37). bus dedicatam^ in qua non levem meruit portionem. 
est autem compositio baec. trifolii scripuli vi^ opo- 
panacis sc. vi, serpylli sc. vi, anesi sc. xn, feni- 
culi sc. XII, amuli sc. xil, apii seminis sc. xii, i5 
ervi farinae — i, haec simul trita vino quam potest 
optimo colliguntur et in pastillos victoriati ponderis 
scripuli IS digeruntur. ex his singuli dantur ex 
vino mixti cyathis tribus. hac theriaca magnus 
Antiochus semper est usus adversum toxica et po- so 
tiones malas et animalia venenata, cui quantum de- 
buerit ex eo licet colligere quod testimonii sui 
arbitrum medicinae deum fecerit. 

1 adusti nidor gvl: adastam nidore rb. 3 tato gvh 
tate rb, 4 id temporis gvl: hoc tempore rb, | morsibas gvl: 
haasibus rb (hauBtibos ^. Ven.). 5 consuerunt gvh con- 
sueverunt r&. | ex: et ^. | scripulis g (cripulis v): scr. l (dracl:- 
mis q^uattuor Pl.). 6 datis l. \ torminia Z. 7 Lienis quo- 
que i. rb. 8 execrationibus b (non r). 9 aceti gvl: -to rb. 
10 theriacam (-ca) templo gvl (om. in quod add. ro). 11 escu- 
lapii vlj scolapii g. 1 anticho v. 12 quo l. 13^st--haec gvh. 
quae recipit (scrupulos) rb. 14 sqq. scripuli vd ic. g, ic. v, scr. 7. 
de numeria vid. Flin. j anesii l, anisi b, 15 amuli gvh 
ami(y)li r(6). 16 hem gvl, | —1. ^, — i. «?, ryi. Z. | quam 
potest gvl: om, rb. 17 victoritati rb, 18 scripuli is ego: 
scripuli. II. p, ic. II. t7, scr. 11. l {quod ex interpretamento addi- 
tum), scry(u)pulorum duorum rb. | Yns gvh. quibas rb, 19 vino 
gvh vini rb{Pl.). | diatis .111. vl. 21 debuerit gvh. debuenmt 
rb. 22 ex eo: ex oleo v, ez eo loco h 23 arbitrum: arbi- 
trium g, -triu v^ -trio Z, participem rb. | medicinae om. l. 



— 177 — 

Be Bisymbrio. {^1 con- 

Sisymbrium virtutem Iiabet calidam. semeu eius ex^**^' 
vino potum difficultales urinae calculos frangit , singul- ^w \ 
tum et tortiones intestinorum sedat. folia eius trita et jy 
fronti vel temporibus inposita dolorem capilis extinguunt, 2 154. 
5 contra ictus vesparum vel apium prosuut. sucus eius 
potus vomitum restringit. 



Be portulaoa (poroellaca P/.). (43) 

Portulaca recens refrigerat [calefacta vero calefacit 2>. 
el refrigeratj. ad oculorum tumores trita cum pane in- 2450. 
ponitur et podagricis simili modo medetur. 



Be escaria. (44) 

10 Escaria virtutem habet medendi omnibus doloribusutk^e? 
intemis hepatis et stomachi. sucus eius cum pulvere 
piperis triti potui datur. similiter et ictu laesis. 



De abrotano. (45) 

Abrolanum virtutem habet calidam. folia eius trita D. 
cnm malis cydoneis cocta oculorum tumores curaut. tri- 3,26. 
15 tum et coctum cum poUine hordeaceo furunculos spargit. 
semen eius suspiriosis ^prodest^, urinarum difficultates 
solvit. contra scorpionum ictus* cum vino potatur. ex 
viuo polum menstrua provocat. 



De panagorace. (48) 

Panagorace caustieam virtulem iiabet id est cdlidam.unde?' 
20 folia eius in muisa cocla pota tussientibus prosuut. se- 
men eius trilum cum pipere ex mulsa potum ventrem 
et urinam movet et calculos in vesica frangit. 



De ulpico. (58) 

Ulpicum indigeslibile est. cum vino Iritum polui utk^e.^ 
datum calculosis prodest. 



FliniJ imdorii medicinik. • 12 



— 178 — 

XL. De piro. 

im Pirorum naturam Dioscorides stypticam credidit 
* ' et ideo contrita inposita impetus omnes iacurrentis 
umoris avertere eaque ratione compescere etiam 
* quae de tumore sublata sunt. recentibus certe ad- 
mota vulneribus sistere sanguinem profluentem^ per- ^ 
c/l 6raZ. ducere vulnus ad cicatricem. Galenus non unam in 
^^^^^.piris sed ex pluribus mixtam putat esse virtutem. 
' p '^nam quaedam ex is austera quaedam acida quaedam 
dulcia deprehendit. austeris quidem posse concedi 
ut styptica et constrictiva videantur. acidis autem lo 
inesse aliquid et caloris, unde plerumque dissolvunt 
stomacho inhaerentem flegmatis densitatem. dulcia 
cum sint aquati et soluti saporis^ nihil in se neque 
frigidi neque calidi continere. ex quibus singulis 
pro discrimine generum et necessitate causarum i^ 
ordinanda etiam subsidia medelarum. austera et 
acida in cibo sumpta stomacho existimant convenire, 
siti minime convenire^ in dulcibus universa con- 
traria. aqua in qua pira sicca decocta sunt, miri- 
fice valet fluxum ventris inhibere. non minus proderit 20 



tit, i^item in seqq.) ^yro gvl, 1 dioscoridift g^ dyoscoridis v, 

I stypticam: sic gv{l). \ credidit gvl: credit rb, ^ et gvl: 
ac r&. 5 profluentem gvl: floentem rb. 6 Qallenus v, Ga> 
lienoa l(r), \ in om, l, 7 piris hic v, 8 is: his gvl{rb\ 

9 et austeris q. rb, \ posse gvl: am, rb, 10 stiptica gv, 

II unde et pl. r&. 12 inhaerentem stomaoho rb, inherentem^. 
13 aquati gv (et Epit,): -tiGi rb (etl). \ neqne fngidi neque 

calidi vl: nec calidi nec frigidi rb (neque caf. neque fr. g). 
15 pro generum discr. et causarum nec. rb, 16 ord. etiam 
gv {et efit,): ord. sunt etiamrd {et T). | medeUarum^t; (etEpit.). 
17 acida: arida l, \ ezistimant gvl: -antur rb, 18 siti (sitl t?, 

sitim g et corrupte — stci — T) minime convenire gvl: om. rb. 
I um^versa gvl: vero omnia rb, 19 aqua etcr, dbhinc d 
(qui om. v. 1 — 19). | decocta vld: discoota rb(g), \ sunt: des 
(aesunt eic) v. \ mire d. 20 valeat gv: valent Id, vaJetrd. | 
non gvld: nec rb. 



— 179. — 

si vel foiia sola decocta sint. adnotatum in piris 
quod praeter alia poma corpus nutrire credantur. 
Galenus adfirmat pira ieiunis oblata ventrem con- ubi? 
stringere^ eadem post cibum sumpta dissolvere. foiia 

5 ignitis admota vulneribus possunt mitigare fervorem. 
radix piri alligata tam diu creditur conceptum im- * 
pedire quousque portetur. aiunt et ipsa poma re- 
movenda cum feminae partus iDcubuit: si in eodem 
loco fuerint, difficuiter uteri daustra reserari. se- 

10 men pirorum cum melle contritum et saepe ieiunis 
datum traditum dolorem iecoris submovere. 

XLI. De xnalo granato. 

De punici arbore quod vim stypticam obtinet D. 
omnes fere medici una opinione consentiunt. verum 1,151. 
in ipso genere pomorum dissonans virtus et quadri- 



15 Pirorum natura slyptica, geuera mulla. quaedam (67) 
acida habentur quaedam duldora quaedam austera. quae 
sunt acida habent aliquid caloris, unde plerumque dis- 
solvunt slomacho inhaerens flegma densissimum. dulcia 
quae sunt aquali et soluli saporis nihil in se neque fri- 

20 gidi neque calidi conlinere. ex quibus singulis pro dis* 
crimine generum et necessitate causarum ordinanda etiam 
subsidia medellarom* audtera et acida in cibo sumpta 
slomacho conveniunt, silim movent: dulcia in omnibus 
conlraria. anle cibum sumpta venlrem stringunt, post » 

25 cibum solvunt. 



1 decoota gvldi discocta rb. 2 credantar gvld: -dnn- 
tor rb. -d Affirmat etiam Galenus rb. \ GalienuB 2(r). | ad- 
firmat gv (dicit d). | ventrem: venerem I (non d). 6 posBunt 
gvldi om, rb. 6 radiz vero p. rb. \ tandiu b: diu gvldir), | 
impedire g, inpedire v, 8 Si enim in r&. | incumbit d. 
9 niexit rb, \ oemen autem p. rb, 10 contntum gvldx tri- 
tnm rb. 11 traditom («c. est) gvixb); traditur Id. 12 styp- 
tica v, stipticam g, | optinet v (Q. 

12* 



— 180 — 

fariam divisa cernitur. nam dulcia contlnent allquld 
et caloris, et inde inflationes stomacho moTent iiec 
tuto febricitantibus dari possont acida stomacho 
adcommodata sunt et urinam moYent, pulmooem 
refrigerant, iecori blandiuntur. Tinolenta de snperiori- ^ 
bus singulis aequa parte composita mediam sibi Yindi- 
(c/*. P. cant potestatem. acerba illa sunt quibus coria cn- 
28,57. p^Q^yp^ frigidae siccantis constringentisque virtutis, 
^' quod intellegere lieet cum effervescentem pellium 
tabem trita et aspersa consumant. cibus ex punico lo 
nullus est. nam etsi dentibus mandatur, solus ab 
stomacho sucus hauritur. recte igitur tradiderunt 
qui negant punico corpora nostra nutriri et eo sic 
opinantur utendum ut medicari potius, non alere 
videatur. 15 

Pl Mala punica in duas partes divisa per triduum 
K7 Rft in aqua caelesti madent. haec potui data coeliacis 
' sanguinemque iactantibus salutaris est. alvum fluen- 
tem miro modo sistit punicum in olla nova oper- 
culo inlito in furno exustum et in pulverem redactum so 
et in vino potione perductum. 



1 divisa cemitur rb: divisa se oemiiar gv, diyisa secemi- 

tor L 2 caloreB g {non v), 3 tato gvh tute rb, 4 aeco(co v)- 

modata gv, 5 iecur blandiuntur (blandiuut Z) vh | viuulenta gv. 

6 vindicant gv: vendicant l(rb), 7 IUa vero acerba s. rb. 

Aceraa gv. 9 feryeBcentem tabem pellium rb. 10 trita l. 

asp^rsa gvh consperBa rb. 11 a (ab ego) stomacho rb: aut 
Btomachus g , adatomachus v , ad stoxmichum I. 12 sucus vl{rb): 
sucum g. \ Becte igitur gvh, Igitur recte rb, | tradiderunt g 
(-r v): -re rb. 13 et eo sic gvh, ac si rb. 14 medicari: 
medicare gvl, mederi rb. | potius l (Isidor,): potns gv, po- 
tum rb (cf. tn alia re ita GaL. de aMm, fac. 2,25). 16 Mala 

nterea p. r&. a& hoc v. aecedit d (qui om. priora). \ diyisa 
aaspurteB rb. 17 madent (madescunt Fl, cf. c, 43): ma- 
dQntm ffvldj macerantur r&. | Haec gvld: quae rb. | oyliacia 
gld{cihskci&vr). 18etalyumr&. | miro m. fluentem (2. 19oper> 
culo gvld: cooperculo rb, \ in: cu d. 20 fomo gv, \ pul* 
vere gv. 21 vino potione gvld: vini potionem rb. 



— 181 — 

Ex cytinis fit remedium quod creditur tutos ab 
oculorum dolore praestare. Dioscorides simplicius -^* 
in hunc modum tradit ut cum primum cytini erum- ^f^^^- 
pere incipiunt^ tres numero additi sine contactu 

5 dentium transvorentur. ceteri, in quLbus Plinius, P^- 
eflicacius putant ut qui hoc remedium petiturus est, 23,59. 
omni vinculo solutus, duobus sinistrae manus digitis 
pollice et quarto cytinum detraberet et ut supra 
positum est transvoraret et levi floris attactu oculos 

10 suos ante lustraret. idem cytinus siccatus et in 
pulverem redactus exedit carnem quaecumque vul- 
neribus excrevit. 

Est in cytino flosculus quidam antequam ex eo ^l- 
mali figura formetur, eum Graeci balaustion vqca-^^»^^- 

15 verunt, maximae mirandaeque virtutis: ulceribus oris 
itemque toxillis et uvae medetur cum melle contri- 
tus. sicci pulvis vulnera in quacitmque parte geni- 
talium nata compescit. et idem excreantibus sangui- 
nem datus in poscae sorbitione succurrit. solutiones 

20 quoque ventris sumptus ex mero constringit. 

11 — 10 om, d, I citims g, cytims t? ?(&"•): cytrinis rb. 
tatos — praestajre gvl: totum ocalorQm dolorem detergere rb, 
I ab t^Z: ob ^. 2 DioBCoridis p, dyoscoridis v. \ D. vero s. 
{inepte) rb, 3 cytLm g^ citini vl: cytrini {et 8ic semper) rb, 
5 trasvorentur g. | in quibos plinius gvl: ut diximus rb (cf. 
supra). 6 putant rb: putat gvl. 8 citinum g {<m. Q, 
cytinum v. 9 et levi gv: ac levi r6, et lini l. \ floris ad- 
tactu gv (att. T): attactu floris rb. 11 pulverem d{rb): pulvere 
{ut semper) gv, etiam l. \ exedit gvld: ezcedit r^. | in vulneri- 
bus d. 13 Est in cytino (citino v) gvld{b"*): Estque in ex- 
tremo rb. | flos. cuius {aic) v. | eo: ea ^t?. 14 eum gv: qu'em 
rb{T^. I eum G. b. v. om. d. | balausion gvl, Balancion r {unde 
fiaXay%iov bf). \ vocaverunt (-r v) gvl: -re rb. 16 oris gv 
(r6, Plin.): acris Id, 16 itemque gvl (item d): et item rb. 
I toxillis gvld: tonsillis rb {Plin.). | et uvae (uve) medetur 
gvld: medetur. Uvaeque r, medetur. Et uv§ b. \ contritus gv: 
tritus ld{rb). 17 sicci pidvis v{rb): sicci pulveris g, siccus 
pulvisjd. 18 conpescit ^. 19 in posce (puscae rb) sorbi- 
tione gv{rb): in potione Id. 20 sumptus: -tum gvld{rb). \ 
mero rb: more gvld (humore b^). huc usque d. 



— 182 .— 

•P^- Fit ex acido punico medicamentum stomatice a 

23,58. Qfj^ecis nominatum; cuius compositio eius modi est. 

detracto cortice mala tunduntur^ ex his sucus ex- 

primitur^ is decoctus ad tertias cum ad sextarium 

venerit croci sc. vi, myrrae sc. vi, aluminis scissis 

sc. VI, meilis optimi lib. i. hoc medicamento prae- 
cipue qiiidem oris vitia sanantur^ verum et vitia 
narium mitigat et aurium vulnera expurgat et ocu- 
lorum caliginem discutit, ulcera etiam genitatibus 
Pi- innata persanat. flt et haec compositio de punicis lo 
24,79. g^pyj Graecos oporice dicta contra marcorem sto- 
machi ac fastidium necessaria. in congio musti con- 
iciuntur quinque punica, totidem et cydonea, cum 
his sorborum sextarius, roris syriaci sextarius, croci 



(92-96) Punicorum nuiltae virtutes. sunt dulcia acida vino- i5 
lenta acerba. dulcia habent aliquid caloris, et ideo in- 
flationes stomachi movent et egeruntur et partim nutriunt. 
febricitantibus non danUir. acida frigidiora stomacho 
accommoda. urinam movent, pulmoues refrigerant, ioci- 
nere laborautibus succurrunt. vinoienla in usu erunt 20 
meliora supradictis quia mediae virtutis sunl. acerba illa 
sunt quibus coria curantur. frigidant sicoant et con- 
stringunt. prae is omnibus apyrena appellantur. sucus 
malorum granatorum acidorum stomachum nausiantem 
constringit. 25 

Mala cum granis suis in duas partes divisa in aqua 
cocta potui dato coeliacis et dysentericis. integra cocla 

1 stoiuatice gl{Ph), -cae v: stomaticon r {cTta(iau%ov bl). 

4 is decoctos vl(b, is decoctur): bis decoctis g, 5 al. aicci?. 

6 obtimi g, | lib. i ^ (P. i,vT): libra ima, miscentor, et ex b 
(libra. i. admiscentur, et ex r). sed cf, Plm. 7 oris gvl (qui 
de moris sic g): et bumoris rb, \ sauantur — narium om, r. 
8 uarium vitia b. 11 grecos oporie (greco eoporie stc g) gvl 
(quod oporicen vocant PZ.), Gr. opone rb, 12 ac:^t /. | 

congio ^vl: -giii rb, 13 cy^i t?)donia gvlrb, 14^8ext. g, | 
roris: sic gvl{rb), \ croci (aimplic. v) Bimplicis sc. (scr. l) n vJ. 



— 183 — 

sc. VI. omnia simul tam diu decoquuntur donec 
in mellis eorpus crassitudo pinguescat. ex hoc co^ 
cieare grande plenum optime ieiuno cottidie datur. 
ipsum yero medicamentnm salubriter vitreo vaso ^ 
5 servatur. fit ex eo et roitu sceuasia quae omnibus m 5, 
nota est. 34)/ 

ZLn. De malo. 

Dioscorides quod ad aestiva mala pertineat ita J^- 1* 
sensit ut ea crederet flegma nutrire, fellis ardores ^^^* 
excitare^ inflationes movere^ nervosis partibus mi- 
10 nime convenire. Galenus non omnia reicienda pro- ^«'- 
nuntiat sed quae aut aquati saporis aut asperi aut^^^'^^' 
acidi aut prope vanitate dulcis occurrunt: in his 
tantum esse vitia quae frustra omnibus adiudicantur. 



in viuo pota contra lumbricos et tineas venlris. cortices 
15 siccae cum gallis aeque tritae vilia dentium curant. coctae 
in vino et tritae perniones et tumores omnes curant el 
giugivas tumentes. aqua in qua coctae fuerint gargari- 
zatur conlra uvarum tumores. 

Fios eius arboris, qui cytinos roas vocatur, siccalur 
20 in umbra, trilus in pulverem omnibus vulneribus mede- 
tur. cum melle tritus vuluera oris curat. balaustion id 
est centifolia flos eius siccus tritus vulnera quae humo- 
rem aut sanguinem mittunt desiccat. cocturas {sic) ocu- 
lorum el faucium cum melle mixtum tollit. 



1 Onmia gvl: quae omnia rb. \ coqunntmr rb. 2 Ex 
hoc gvl: ez quo rb, | cocleare gvl: coclear r (cochlear b). 
3 obtime g. \ cottidie g: cotidie vl, 4 vaso gv: vase l (in 
vase rb). 5 Fit — est om, rb. | (ottov c%8vaaia: roita cejaaia 
g^ rojtu cejasia v, joitu cejasia l, 6 est «7: es (sic) g. 
T Dioscorides hic gv, | aestiva: ta tov ia^og dnfiaiovta D., 
vema Pl. 23,100. | pertineat gv: -net rb{t), 10 Gallenue v, 
Galienns l{r). 11 aqnati gv: -tici rb{T), 12 vanitate gvl: 
om. rb, 13 q. omnibns frnatra l. 



— 184 — 

ipse austeris et stypticis adest fermeque is omiiibus 
quae sola in hieme servantur: ea si matura lecta 
et salubriter custodita provenerint, etiam prodesse 
languentibus adseverat. denique farina involuta in 
calido cinere discocta in querelis utiliter putat sto- 5 

* machi nausiantis offerri. potest malum maxime ma- 
tianum sanguinem reicientes^ pulmonis et iecoris 
iniuriae obnoxios subievare^ melius tamen si num- 
quam ieiunis sed post cibum detur. vis ergo malis 

^a/.Lc.umida et frigida est^ quod maxime ex eo compre- lo 

henditur quod sucus qui fuerit expressus facile transit 
G. ih. in acorem. austeris tamen malis et acidis possunt 
recentia vulnera statim claudi si contrita inponantur. 
tumores atque livores ex aqua cocta et cum axungia 
trita compescunt. is 

* Fit ex malis manlianis optimis nobile medica- 
mentum quod graece hedrice dicitur, perquam utile 
atque efficax si quando verendis partibus condylo- 
mata^ vel papulae eminentes quas cacoethes medici 
vocant, vei callosa pars carnis excreverit. eius 20 
compositio talis est. mala concisa et interius lignosa 
parte purgata librae unius ponderis^ adiectis croci 
sci vi^ in passi sextario decoquuntur et cum omne 
concoxerit; tam diu cum pulpa id est molli panis 

1 adesse ait Z. | ia: his gvlifh). 2 Bola mgvh in Bola r6. 

3 prodesse om, l. 4 adseverat gv, \ in gv: et in rb(I), 
6 Btomachi gvli -cham r&. * 6 Potest vero m, rh, | matianam 
l(rh): mattiannm gv, 7 reicientes: -tibns gvl(rh), 8 sub- 
levare gvl: relevare rh, 10 nmida (hnmida f) gvl: et hnmida 
rh, I maxime ez eo ^: ex eo maxime vl{rh), 12 in maco- 
rem l, \ ansteris: Hansta h 13 contrita: contraria L 16 ani- 
malibnB optimis (obtunis g) ^vlb^: <m, rh, pro animaHbns 
scripsi Manlianis. 17 hednce rh: aedrice gl, edrice v. 
ISatqne^v^: etr&. | verendis: intendis («ic) gvl, in verendia rd. 

19 cacoethes ego: exacodas (wc) gvl(rh), 20 callosa ego: 
cal(can Qcnlosa gvlrb, \ excreverit gvl: -vit rh. \ eins gvh 
cnius r h, 22 ponderis gvh, 'rerh. 23 oc. vi ^t? : scmpnlis sez b ({, 
scrypnli vi. r). 24 molli panis ant apjro ego: mollis panis ant 
opjri (opiri vl) gvl, molli pane, et tinaperi (et tinaperi r) rb. 



— 185 — 

aut apyro conteruntur^ dooec in ceroti lentorem 
mollescant. hoc adpositum.vitia supra dicta sic cu- 
rai ne ad ferrum ventre patiatur. 

Fit ex isdem malis ecligma perquam elegans: * 

5 decoquuntur ex vino falerno, sucus expressus cum 
melie miscetur. folia vulneribus adposita impetum * 
fervoris excludunt^ trita cum nitro et butyro par- 
otidas sanant; siccata et fumigata cai*bonibus ser- 
pentes fugant. corticis sucus eiusdem paene virtutis 

10 ^t^ nisi quod adustus et in pulverem dissolutus 
cavatis vubieribus ut car nem reddat inponitur. uvam 
iacentem cum melle contritus levat. genitalium vitis^ 
cum vino aspersus emendat. 

ZLm, De oydoneo. 

[Medicina ex cydoneis.] Cydonea plurimi medici ^ 
15 eustomaclia crediderunt. eadem Dioscorides et di- ^ ^^q 

Malorum genera sunt multa, tamen duo sapores. (66) 
quae sunt dulcia vix egeruntur, Qegma nulriunt, fellis 
ardorem movent, inflationes faciunt, qiiia vis humida et 
frigida est. cocla obvolula in farina cinere obruta trita 
20 oculorum lumores toUunt. mala acida malura omnibus 
commoda, et bene digeruntur. sunt et agrestia mala, 
restringunt. cocta bene digerunlur. sucus eorum suspi- 
riosis prodest. 

1 cero tilento remolescant ^, ceroti lento remolescant (re- 
molleBcanlJ) vl (c. lentorem mollescant r5). 4 isdem g: his- 
dem vl{rb), \ ecligma: endigma ffvl, edumna rh, 5 Deco- 
quantur (-qnntar v) gvl: Decoqnitar enim r&. | (falerno) mala 
add, l. I cnm gvl: et cnm rb. 6 abhinc etiatn d (qui om, quae 
praecedwnt): Folia malorom etc, Folia eorum r6. | adpoeita gv, 
8 sanant rb(f)x Banat^t?. 9 s. pene eiasdem Id, 10 disBO- 
latas: redactus d. 11 valneribas cavatis rb, 12 contritas 
gvldz tritas rb. tit. cydonio gvl (-neo 6, cytonio r). 14 Medi- 
cina ex cidoneis (cydoneis l) plarimi etc, (sic) gvl {pitulocum initio 
cap. eonfuso) unde rb: Meaicinam ex cydoniis (cythoniis r) pl. m. 
stomachantar. | Cydonea add. N, 15 crediderant add. .AT (euBto- 
macha eadem d.gvl.\ dioscorides hic etiam ^t;. { et adiareticamr &. 



— 186 — 

uretica existimat^ austeritatis fortasse beneficio. ce- 
terum stjfptica comprim^re urioam magis quam eicere 
consuerunt. cruda austeriora sunt. cruda itaque et 
matura coeliacis' dysentericis sanguinem i^eiactantibus 

* prosunt in cibo sumpta. coquuntur et in cinere cali- & 
dissimo farina involuta^ et aegris quorum diuturna 
iam febris est^ sine periculo dantur. thoracis et 
stomachi tormenta mitigant. aqua etiam caelesti 
madescunt^ quae potest ad muita prodesse. nam et 
sedis yitia in fomentum adsumpta delenit et matri- ^^ 
cibus feminarnm in tumore succurrit omnibusque 
fervoribus yehementer obsistit. infundi quoque aceto 
siye vino solent^ quod stomachicis et intestinorum 
fluore vexatis oportunissime offertur. 

* Fit ex cydoneis vinum quo colore languentium i^ 
desideria fallantur. nam specie et gustu et * odore 
cuiuslibet vini veteris imaginem repraesentat^ ideo- 
que Graeci ydromelon appellant. ex multis compo- 
sitionibus eius melior haec et utilior traditur. post 
caniculares aestus quaecumque se ex novis imbribus so 
aqua caelestis infuderit mundo vaso excipitur et in 

1 extimat N. 2 eicere g: a.C6re (?) N (agere Maius), 
ciere vl {rb). 3 crada — sunt add, N, | itaqne et gvl: om. rb, 
itaqne (om. et) N. abhinc dz Cydonea cr. et mat. etc, 4 cylia- 
cis gl(r), ciliacis t^. | dysint. Nv, dyssent. b(g), disent. l, dis- 



eint. r. \ reiectantibps N{et d). 5 Bumpti d. J cocnntor N. 

' av ek Jsi i " 
ld{rb). 7 febris ee^, gvl el N: febris (om. est) rb. \ datur rb. 



in gvh om. rb et N 6 dintnma iam gv et N: iam dintnma 



toracis et stomaci t. mitigant add. N {Epit.). 8 caelesti 
om. Id. 9 madescunt: in hoc v. deficU folium N (made- 
facinnt &"*). | et om. d, 10 adsnmpta gv. | delinit gvld{rb). 

11 in dolore {sed ipse supra scr. tnmore) l. 12 vehementer 
fervoribus rb. \ vehementer <m. d. \ in aoeto sive in vino (dve 
vino d) gvld{rb). 13 stomachicis gv: stomachi Id, stoma- 
tiois rb, 14 opportunissime v (oport. g). \ offertur: hucusqite d. 

15 cydoneis g^ cidoneis v: cydoniis Ib, cytoniis r. 16 nam 
et 8p. l. I et guBtu vl: gustu rb{^. 17 repraesentant gvl{rb). 

18 ydromelon gvl: v9q6(17iXop Diosc. 5,30. | ex gvl: et ex r&. 

21 vaso ^i;: vase l{rb). 



— 187 — 

umbra posita saepius transfusa colatur. tunc cydonea 
iustae maturitatis seminibus et ligno interiore pur- 
gata et in frusta concisa inmerguntur aquae et tam 
diu cum ea reiinquuntur, donec in sucum transisse 

5 malorum vini colore prodatur. banc diligenter iiqua- 
tam et in vasa picata diffusam eiusmodi loco &er- 
vare soiemne est ad quem maxime fumo et si fieri 
possit soli negetur accessus. septimo mense pro 
Tino uti licebit. 

10 Qaidam ex his et oleum quod appellatur meli- 
num faoiunt vehemefiter adcommodatum ad ea cor- 
poris vitia quae styptica virtute pellenda sunt. maxime 
tamen ex eo sudores molesti detineri sol^t et sto- 
machi aperta componi et vuinera in capite nata le- 

15 niri. haec sicco cUe ante meridiem lecta et linteolo 
mundiore purgata vitreo vaso inmittuntur et oleo 
deinde rec^tissimo vas ad usque fauces repletur et 
pelle coopertum umbroso in loco servatur. 



Gydonia plarimi eustomacha vocaverunt. styptica con- (68) 
20 primunt uriuam propter austeritatem suam. cruda auslc- 
riora et vehementiora, cocta grata et leviora. cruda et 



1 8aepi!isque rb, \ cydonea gv: cidonea Z, cydonia b, ci- 
tonia r. 2 seminibuB gvl: om. rb. | et gvl: ex r&. | interiori 
rb. 4 transisse: Hc gvl{rb). 5 prodator gvlb^: probatnr rb. 
I Hanc gvh qnam rb. \ liquatam gvlb^: eolatam rb. 6 vasa 
picata V {rb)^ vasa picita (a»c) g: vase picato l. | loco gvl: in 
loco rb. 7 Bolemne g, sollene v. \ maximo l. 8 poasit g: 
pogaet vl, potest rb. \ septimo gvh quo aeptimo rb. 10 et 
oleam rbi m oleo gvl.\ iXttiiy» firiUvov 2>. 2,55. 11 adcom- 
modafnm gv. 12 virtiite gvl: om. rb. 14 aperta: operta 
gvl(rb). I leniri rb(J): liniri gv, 15 sicco die {cf. Pl. 23,103 
non . . . in umidis nata) g(rb): sicotidie vl^ sic cotidie b"*. \ 
ante gh. ad rb. \ et in Hnteolo (lineolo gv) m. p. gvly et linteo 
purgato mnndiore rb {omisi in). 16 vitreo vaso inmittnntur 
ego: in vitreo vaso (vase T) mittnntur gvl, in vitreum vas 
mittmitar rb. 17 et recentissimo oleo vas usque ad f. r. rb. 
I ad usqne g: usque ad vl(rb). 



— 188 — 

XLTTTT. De persico. 

Gal Persicorum cibns est quidem stomacho inutilis, 

F7,592.g^ quod cito sucus eius inacescat ef caro aeque in 

digestione vitietur^ verum minime gravis^ dum non 

diutius in intestinis moratur et ad ima semper exitu 

i^' celeriore festinat. praecoqua tamen et armenia le-5 

r7,693.yj^j.jj sunt. minus in his offendit quod supra in 

maioribus persicis adnotavimus. ^t tamen praecoqiia 

ad utilitatem corporis armeniis antecedunt. ideo haec 

etiam aegris interim dari possunt^ quorum dum taxat 

condicio permiserit. lo 

Persicorum cibus negatur a medicis membra 

G(tl. nutrire. Galenus suadet numquam post cibum offl- 

v7,593.nino sumere^ corrumpi adiirmans si cibis ceteris 

Gal, innatarii folia persicprum trita et inposita veotris 

jr77,76.animalia perimunt et expellunt. eadem sicca atquei^ 

* in pulverem tunsa recentes plagas cruentorum vul- 
ciFhr nerum claudunt. nucleus persicorum capitis dolori 



matura coeliacis et dysentericis et sanguinem reicienti- 
bus prosunt in cibo sumpta. cocta in ciuere calido ob- 
voluta in farina dantur in febribus Jaborantibus diuturnis. 20 
stomacho commoda sunl. incisa cocta in aqua dato sto- 
macho dolentibus. vinum eorum dysentericos coeliacos 
nausiantes stringit et sanguinem expuentes. cocta in 
mulsa trita stomacho inposita defectiones tollunt. 



1 P. quidem cibus est inutilis st. l. 2 eo rb (g): om. vt 
inacescat g: macescat rh, inarescat vl, \ indigeBtionem l. 
5 celeriore (-ri g) gvl: celeri rh. | praecoqua — (10) permiserit 
gvl: om. rh. cf, de praecoquis et armeniis i. minoribus per- 
sicia Diosc. 1,165. 9 etiam om. l. | posunt g. \ dom taxat gt 

du taxat ^: dantaxat l. 11 nigetar l. 12 Galenus (Galienaa l) 
gyl: sed et Galenus (Galienas r) rh. \ nunqaam omnino post 
cibam rh. 13 adfirmans gv. \ si gvld: in rh. 14 immtarit 
gvld: innatent rh. \ ahhinc d. PerBicoram folia rh. 



— 189 — 

cum oleo et aceto tritus inlinitur^ quamvis quidam * 
cum solo rosaceo terere maluerint. gummis gutta * 
quam persici truncus inlacrimat^ fluenti alvo mede- 
tur. eadem mixta cum vino etiam in vesica lapillos« 
5 frangit^ trita ex aceto impetigines reprimity decocta 
cum croco tumores faucium mitigat, asperam arte- 
riae canalem leviorem facit, excreantibus sanguinem 
miro modo subvenit, thoracis obstrictos sinus reserat, 
vitia pulmonis expurgat. 

XLV. De oitrio. * 

10 Non una eademque virtus in omnibus citrii par-(^«^^ 
tibus continetur. nam semini acidam potestatem ac f ' 

618.) 

Persicorum cibus est quidem stomacho inutilis quod (69) 
cito sucus eorum acescat, et caro eius indigestionem 

15 facit. tamen post cibum sl dantur utilitas est. nec uon 
et cocti in iure si cum pullo gallinaceo sumuntur,.uau- 
siam slriDgunt. folia eorum trita cum calda pota contra 
lumbricos viscerum. similiter folia trita umbilico inpo- 
nuntur. nucleo persicorum cum aceto et oleo frontem 

20 liuito : capltis dolorem tollit. gummi eorum in posca 

. solutospota sanguinem reicientes. sucum foliorum eius 
cum acelo ad vermes aurium instillato: et vulnera curat 
et vermes necat. 

Armeniaca calida et styptica, stomacho valde utiliora (70) 

25 in cibo sumpta. 



1 et aceto gvld: om. rh, \ qiiamvis cam s. r. qmdam t. rh. 
2 Ghunmis gvldi Gummi rh. 4 mixta gvldi onk rh. 
5 unpetigines gv. 6 tomores gvld: -rem rh. \ post tumores 
deest folitm tmum in v {usque ad 192^4 | liendo aocommodata). 
I arteriae asperam c. r&. 8 obstrictas rh. 9 pnrgat Id. ae- 
quuntur in d quaedam ex initio eap. excerpta. tit. {etc,) 
citrio gl (r): cytreo h (citro d). 10 Non ana: Komina l. 
citri l. 



— 190 — 

(^- per hoc stypticam inesse .manifestum ^st^ deinque 
1,166) praegnantibus fastidio laborantibus esui datum sto- 

* machum a nausia vindicat. tritum et in potione 
vini datum lieni medetur^ querelis iecoris occurrit, 
aqua tritum et inspersum umidis vulneribus adhibe- 5 
tur. inde pernionibus ex ea singukre praesidium 

* est. cortici austerior natura conoessa est^ quae quan- 
(Gal tum valeat etiam de ipso odore testatur. modice 
^' ^) sumptus aut potioni caUdae diutius inmersus bene- 

ficia maturae digestionis operatur. medicamentis quae lo 
purgando ventri praeparantur sucus eius admixtus 
turbationis periculum demit. 
''' Fit ex citrio nobile antidotum tussientibus^ quod 

eximie pectus exonerat. diaprasion quidem apud 
medicos hoc vocatur^ sed maxima virtus eius in i5 
. citrio constituta est. id varie quidem apud muitos^ 
verum explorata et recepta eiusmodi compositione 
coniicitur. citrii — vi, marrubii — i, hysopi — i, 
inulae — l, glycyrhizae — i, iunci radicis — i, 
pulei fc. VI, roris marini sc. vi, pinea integra una, 20 
palmulae tostae xxi^ caricae xxi: haec omnia in 
aquam fontanam infunduntur et ibi die ac nocte 



1 deinque ego: denique gl(rb). cf. v. 6 inde. 2 Sfcmen 
praegnantibus et f. sic incipit d, \ aesui g, 4 querellis g. 
6 ex ea, gld: om. rh. \ praesidium: remedium r. 7 — 10 haec 
contracta in d Cortez citri m. dig. benef. operatur. 8 de ipso 
odore gl(b*^): ipso dolore rh. \ qui modice rh. 9 beneficium 7. 

10 maturae dig. beneficia rb. 13 Fit etc. haec om. d. 
14 ezhonerat gl. \ Di(j)aprasion quidem gl: labraBion, J^nod rb. 

15^ mazima gh -me rb. 18 conficietur l. \ Citrii .vi. g, 
citrii rsj .Yi. l: Becipe cytrei (cytrii r) unciam unam rb. | jsopi gl 
(isopi r), hjBsopi b. 19 inulae g: enule l (enulae rb). | gljcj- 
rhizae (Plin. Aug.): glicyrrizae g, gljxjreoe I, ^lj^iaae rb. 
20 Pulei sc VI. ^: poleff b^. vi. l. \ Boris marini sc vi g(rb): 
om. l. I pineam integram unam (.1. T). Falmulas tostas (coBtas 
rb) .zzi. Caricas .zzi. gl{rb). correxi easum. 21 Haec (HecO 
gl: quae rb. \ in aqua fontana gl(rb), 22 infunduntur glv 
-dantiir rb. 



— 191 — 

mergimtur^ postea aqua ipsa cum pigmentis sicut 
infusa sunt decoquitur ad tertias^ et inde colata 
mensura pari eum despumato melle miscetur^ moUi- 
que ignicuio ne aduratur hoc usque incalescit donec 
5 subacta in mellis crassitudinem transeat. 

XIiVI. De priino. 

Pruni recens pomum ventrem resolvit, stomacho ^ ^* 
contrarium iudicatur, sed omne hoc incommodum ' 
celeri digestione finitur. sicca non tantum molestiae 
praebent. Dioscorides sicca cocta alvum restringere 

10 existimat. quod Galenus non inmerito falsum esse ^^* 
contendit. quis enim nesciat ex passo discocta vel"^^^*^^' 
niulso ad solutionem ventris operari, maximeque pro- 
ficere si decoctum ipsum cui sucus admixtus est 
sorbeatur? facit tamen et ipse difTerentias diversi 

15 generis in prunis, ut syriaca tantum putet minus 



Non una eademque virtus in (unnibus citriorum par- (71) 
tibus, in cortice Ihermantica, in carne aiba medie tempe- 
rala acrimonia, acerrima in semine et styptica. cortici 
auslerior natura concessa est, quae quantum valeat ei 

20 ipso odore testatur, modice sumptus aut in potione 
calidae diutius inmcrsus beneficium maturae digestionis 
operatur. caro aiba qua in cibo utimur, flegma nutrit, * 
foramina interiora claudit et stomachum opprimit, tarde 
coquitur et indigestiones facit acrimonia. cum semine 

25 trita morsui canino succurrit. incisum cum omnibus in 
se coctum serpentium morsus et venena fungorum curat. 



1 mergontor gl: -gantar rb, | postea gl: post r&. _^2 snnt 
om, l, I ad tertias gh om, rb, | inde rb: in (sc pro m) gl. 
3 mensora paii cam gJ: om, rb. \ melli rb. 4 hoc nsqne gl: 
hncasqne ro. \ incalescat l, 6 subacta: «ic gl{rb), capit, 
46 om, rb (primus ipse edidi in Aneed. ii, 130). 10 ga- 
lienns gl, 13 ipsad g. 14 eorbeatur g: Borbatar h 15 si- 
riaca g. 



— 192 — 

alvum movere quod sint strictiora^ hispana yero 
Oal, plus solvere quod sint dulciora. idem ex omnibus 

r/,6l3.pp^Q|g quae maiora et elata sunt^ ea demum tenera 
et digestioni faciliora et ventri moliiendo adcommo- 
data praesumit^ minoribus omnia inesse contraria. s 
est et agresle prunum austerioris fortiorisque vir- 
tutis. hoc siccum etiam veteres dysentericos certum 
est adiuvare. gummi huius arboris cum vino potum 
calculos frangit^ cum aceto tritum atque inlitum 
{Ph lichenas optime purgat. aqua in qua pruni folia lo 

2^>^^) decocta sunt gingivas et uvaili itemque toxillas ab 
omni querela ore conluendo defendit^ sed in vino 
decocta vehementius prosunt. radices itemque cortex 
eandem stypseos habent potestatem quae in foliis 
constituta est. 15 

XLVH. De mespilo. 

Mespili arborem Dioscorides contentus agrestem 

Gal, nominasse praeteriit. hoc tantum adseverant quod 

i//, 72.pQjjjg gjyg gi^ j^^jiig virtute non discrepent. sed et 

ceteri diligentius^ qui et vocabulum eius aliud addi- 



(72) Pruni pomum recens veutrem solvit, stomacho con- ao 

Irarium iudicalur. sicca uon tantum moiesta -snnt, iu 
mulsa cocta alvum commovent. 



1 hyspana h 2 Idem gi Item Z. 4 accom(co t7)modata ^t?. 
6 omnia gvi om, h 7 veteres disyntericos (dyaiiiteriooB r) 
gvi dysintericos veteres l, 10 lichenas {sic) gv, 11 toxillas 
(sic) gvl: tonsillas Plin, 12 querella g. | ore conluendo 
(cluendo v)gv: ora (orss) collaendo l (conlnto ore Fl,). 14 sl^- 
teos gvy stipteos l, | habet gly hat v, 17 praeteriit {sedcf, 
D. l,169t). I tanfcum gvl: tamen«r&. | ad(8)8everant g(rb)i ad- 
severans t?, asseverans l, adseverat autem GaienuSy non DioS'- 
corides, unde e superiortbus quaedam videntur iwterddisse, 
19 ceteri: sed idem habent et Gal. et Diosc, | addiderunt (addiderr) 
gvl: -re rh. 



— 193 — 

derunt: nam apad quosdao^ tricoccum nmniaari^ ex 
tribtts granis qinie ad seminis sobolem retinet intus 
indiisa. austerissimom esse mespili fructum eit ante 
virtulem gustus ostendit^ sed fluxns yentris imnodi- 

5 cos fortissime d^inet, stonachum dissolotum vehe- 
menter adstringit. su«t qui putent et dentB)us iran 
leviter subvenire, si ha dolore mandatur. folia quo- 
que eius et cortex itemque radices tunsae et inpo- 
sitae cuicumque fervori tumorique subveniunt. sicca 

10 et trita cum melle ad cicatricem vulnus adducunt^ 
hausta cum dulci solent sanguinem reicientibus opem 
ferre, item in vino propinata veneflcis potionibus 
repugnare. 

XLYHL. J>e sizyplio. 

Zizypha onodicum dbnn corpori praestant^ Ucet 

15 iHis 8ap<»is non nnlla gratla lenoeiaetur. habent ta- 

mea plurima fncommoda. aegre coneoquuntur^ sitim 

accendunt; praegravant stomachnm; difficiUimum red- 



Mespila matura digeruntur et ventrem purgant. asper- (73) 
rimus in mespilis fructus fluxum ventris fortissime de- 
20 tlnet, slomachum dissolutum stringit. viscida et con- 
slrictiva sunt inmatura. 



1 nam apud q. iaicoccum nominari gvlx apud q. nanque 
tricocta nominatur rb, 2 subolem vi sobolem gl (rb)> 
S austerissimma esse m. irnctam gvh Austemm semen est 
mespili^ froctam rb, 4 sed gvlt sed et rb. \ hinc d; Mespili 
&iictti8 fluxiiB V. ete, 6 astringit etiam gv. \ Sunt q. putent et d. 
§vh Snnt etiam q. putant A,rb (om. d, ubi aie Dentibus n. 1. sub- 
venit). 8 r. tunaae gvldi r. eius tusae (tnnsae r) rb. 9 tu- 
morique gvldi et tumori rb, 11 dulei: dulci vino d, 12 Item 
vino gvld{}XL vino ego)i et cum vino rb, tit, sdzyfa g, lizifa 
v(r), zysypa l (zisipha b). 14 Zizifa gv(r), Zyzypa l (Zi- 
z^ha b). I praestant rd: -stat gvl. 16 iuds rbt illi gvl. \ 

ht (habet) r. 17 praegnant (pregnaat r) rb. | stomachu pgra- 
vant (sic) v. 

VUaii innioris medioiaa. 13 



— 194 — 

dunt veQtris officium. ex quifaus aspera Yis eorum 
et primum ligno sortita deprehenditur. folia tamen 
vel ipsa poma contrita et inposita spleneticos et 
hydropicos adiuvare certissimum est. radicis et cor- 
ticis eadem virtus habetur^ quorum sucus ex melle o 
coctus tussim mitigat^ cum mero mixtus iecori m^ 
detur^ vesicam levat urina largiore. 

XLVTTTT. De fleo. 

Gal, Ficorum natura calidissima est, sed quod ad 

v/,67l.pQjjjg pertineat nimium recentibus austeritas inest 

et ideo tales stomachum inflant et intestina pertur- lo 

bant, modice quidem; nam statim per alvum defluit 

omnis iniuria. quae igitiu* maturiores sumptae sunt 

prope innocuae creduntur et corpus sic sicuti siccae 

-P^- saginant. antea denique athletae ficis alebantur, prius- 

23,63. qyam ^Qg Pythagoras e^jercitatos ad carnis usum, 15 

qui fortior cibus est, transtulisset. siccae tritae et 

inpositae vehementes tumores aut maturant aut dis- 



(74) Zizifarum natura calida esl, stomachum gravant, si- 
tim movent. poma ipsa difficlle digeruntur. veterrima 
viridia facile urinam movent. folia eius trita cum pomis 20 
ex vino pota spleneticos et liydropicos curant. 



1 officium ventris rh. \ apera v. 2 hinc €tcc, d: Folia 
zizipi vel i. p. . . B Yel gvldi om. rh. \ spleniticos gv, aple- 
nicos rh. 4 jdropicos g (2), hidropicos v. . e tassini: atc 
gvld{rh). 7 largiore gv: -li rh (v. levat. urinam hurgiorem 
facit Id). 8 sed qnod — (16) transtulisset <m. d. 9 pertineat 
gvl: -net rh. 12 matnriores sumptae . . . innocoae rhi ma- 
turiora snmpta . . . innocna gvl {sed tnox siccae omnes). 
13 et in corpns gvl (in om. rh). \ sic sicuti (sicntQ: sic gvl{rb). 
14 Antea d. athlet^ (-te T) gvl: denique athletae antea rb. \ 

ficis om. l, qui seripsit athlete aletabantnr {supra add. 1). 
16 pytagoras gv. 



— 195 — 

cutiunt^ ef&caciuS; si eis nitrum yei iris aceesserit. 
coctae ex aqua cum hysopo dant potionem quae 
pectus expurget. item coctae cum vino sedi tumeirti 
praestant salutare fomentum. ipsae panno inlitafe et 

5 inpositae paniculas parotidas furunculos rumpunt. 
item cum feuo graeco ex aqua decoctae fomentum 
faciunt quod extinguat vitia matricum^ cum ruta et 
melle dant sucum qui a pleureticis et pulmone vi- 
tiatis salubriter hauriatur. cum aeris flore contritae 

10 molestissimis tibiarum vulneribus inponuntur. tritae 
cum sale scorpionum plagis medentur. canceratis 
quanto pinguiores fuerint tritae et inpositae tanto 



Ficorum natura calidissima est. ficas virides hu- (76) 
mectaut et deducunt el calefaciunt. humectant quidem 

15 quia piogui suco suDt, caTefaciunt autem propter sucunl. 
egerunlur etiam dulcedine ipsorum. primi ergo qui fuerint 
pessimi sunt propier nimiam austeritatem , subsequentes 
meliores sunt. sicci calidissimi sunt, sed egerunlur. sicci 
cocti in aqua cum ysopo omuia pulmonum vliia cum 

20 tussi curant. triti cum melle carbunculos ?el ulcera cu- 
rant. infusus in mulsa pedum doloribus cum podagricis 
prodest. 

De uva. /77) 

Uva •calida est et humida et egeritur. maiima autem 
alba quae fuerit calefacit fortiter, ideo quia multum ca- 



1 EfficaciuB antem si , . , l (non gv), \ si ei& gvU %i in 

eis r&, si c(ciim) eis d, \ iris gvldi yris r, hyris b. 2 ysopo 

gvl (isopo r): hyssopo h, 3 Item rt: Idem gv, Eedem Id. \ 

Aadi gvi pedi Id, \ tumendi {sic) g. 4 prestat Id, 6 fiinm- 

4O8 gvld: -losque rb, \ mmpit Id, 6 Itemqne rb, \ foeno 

.'. g, feno gr. vld (foenngraeco rb). 7 extingaat v. m. gvld: 

, m, exidngnit rb. 8 dant Bucxim. gvld: sncnm dant rb. \ 

qui a: q) (quia) v. | vitiatis ^vld: vitiis rb, 9 contritae(-te) 

gvld: tntsie rb, 10 moleBtiis d. \ tybiarnm rb. 11 cancera- 

tis . . . Bubveniont: sic (mutaia interpunctione) duce FUmo 28,128. 

13* 



— 196 — 

efflcacius subyeniuDt. hydropicos extriosecus siccant 
ex viao contusae et cum absinthio et bordeacea 
farina in modum cataplasmatis adunctae. <MNnbustae 
et tritae et ceroto • • . 

L. De sorbo. 

Plurimis medicis placet sorba pro medicamentos 
!>' magis quam pro cibo esse sumenda. et quidem alba 
^'^'^^-adhuc et semicruda delecta vehementius solutioni 
ventris obsistunt, stomachum praegravant, verum 



lorem liabet. quae autem inmaturior fuerit minus cale- 
facit. sed mustum potum purgat. lo 

(78) Uva passa egeritur quidem et ezurit. enucleata cum 
Fl, cymino omnes indiguationes et tumores veretrorum siTe 

23,16. carbuuculos curat. 

De moro. 

(79) , Mori poma ad praesens stomacho utilia, quod refri- 
Fh gerent. quod si aiius cibus non supervenlat inacescunt. i5 

23,70. Fit ex suco pomorum mirificum medicamen conlra 
•P7. omnia vrtia oris faucium arteriarum vel dentium: sucum 

^^»71. pQQQQpmQ maturissimomm lento igne coquis ad mellls 
crassitudinem , mittis aluminis scissi croci murrae alngu- 
lorum drachmas, simul commisceto et de pinna unguito. so 



1 jdropicos gvl, 2 absintio l^ -thio d (absynthio h)i ab- 
sentio gv (r). | hordiacia g^ hordeacia t^ (ordeacta r, «cea d). 
a adimctae ego: adunatae (-taet;, -t§ g) gvld{rl), 4 et (isg) 
ceroto. gvl (5 ceroto d): om. rb, capUuU fms abeH (ae. et ce- 
roto mixtae pemiones sanant ete. cf. Fl. 30,123 «t 124 ^ Dumc. 
1,183). sequi^ autem in gy (cutti hoc sit ixym) ctgp. l (om. 
xLTnii) De aorho. unde verisimHe eat hoc loco exddme efiom 
(guae praehet Epitome) capp. de nva et de moro. 6 medica- 
mento vh -tis rh {g). 6 Mno di Sorba alba adhoc eic. 7 de- 
leota gvldi deiecta rh. 8 Yerantamen g(p)^ verntaSi v, 
veramptamen d. 



— 197 — 

tamen matura siccata sublevant stomachum^ fasti- * 
dium peUunty vulnera interaneis innata deleniunt. 
quidam sicca sorba in farinam tunsa solrerunt et 
pro polenta cum yino spleneticis et iecore laboran- * 
5 tibus maximeque pulmonis molestiam sentientibus 
obtulerunt. aqua in qua decocta sunt non minus 
et ipsa causis supradictis potui oblata succurrit^ 
dysentericis iniecta medicatnr. * 

lal. De siliqtia. 

Siliquae recentes stomachum avertunt^ alvum -P^* 
10 resolvunty eaedem siccatae in contrarium compescunt ^^»'^^* 
cibus earum ad urinam proficit commovendam. tra- 
ditur ad stomachi dolorem non leve praesidium^ si 
ternae in sextario aquae ad dimidium decoquantur 
isque sucus per dies quinque continuos hauriatur.6^.aZtm. 
15 Galenus de sUiquis pessime sentit quod vix digeran-/<3^;2)33 
tur et ventrem restringant et umores noxios nutriant. y^£ 

Sorba et praecocia poma eorum viscida et constri- (75) 
ctiva. quorum natura caiidissima esl. 



1 BuUevant d. | stomachun gpld: am, rb, \ &Btidium gvld: 
-dia rb, 2 nata d. \ deleniunt v: delimimt gld(rb). 3 Qm- 
dem V, I s. s. nrinam tunsa Bolvenint g^ b. s. urina (-na Id) 
tunsa luenmt vldf sicco sorbo tmiBO (sicca sorba tnnsa b) uri- 
nam solvere rb, correxi ex Diose, (%al t6 i| avtmv Sl &Xsvqov 
dl€c9ivt<ov dvzl dhplttov laiifiavoiuvov . . .). 4 spleniticiB gvl 
(splenetiaB d). 6 ob(p 7d)tuienmt (-r v) gvld: -re rb, | Aqua 
vero in . . . r&. I Bint v, 8 DiBynt- g, dysint- v, Disent- 2, 
DiBsent- d^ DiBBint- r, DjBBent- b, \ D. quoque L rb. \ iniecta 
gv(rb): inuecta Id, 9 Siliquae: gr, %8{fdtia. 10 resolvunt 
gvld: Bolvunt rb, \ ia contrariam g, \ compescunt ego (sistunt 
P/.): poBCunt gvld (rb), 11 Traditur ad gvl: ixaditurque 
contra rb. 12 leve gvld: lene rb. \ n. temae in s.: Bistema 
8. Id. 13 tema gv. \ dimidium gvld: -diaB rb. \ deeo» 
quuntur Id. 14 per dies quinque om. PL \ continuos gvld: 
-nuus rb. 16 QaUenus ld{r). \ G. tamen de rb. 16 re- 
stringant gvld: Btringant rb. \ humores et g (non v). 



— 198 



TiTf. De cerBsio. 



^- Cera» Tiiide pomiim Tentrem umecUt et pro- 

2'V2. Yocat, aridom siecat et detiDeL ^macho Tiride con- 

tfariom, siccum perquam utile acdpitur. boc qui- 

dam existimant et uriuam^moTefe. a non paucis 

auctoribus traditur, si mane recentia cum suis nucleis ^ 

dcTorata sint, alTum tam copiose fluere ut ex eadem 

causa etiam pedes moriM> inpliciti liberentur. fit 

Oid- ex his diacerasion, quod omnibus notum est. Ga- 

'™'^'ieno placet non unam in omnibus cerasi pomis esse 

Tirtutem: nam in quibusdam austerus sapor, in quibus- lo 

dam acidus, in quibusdam dulcis apparet et Tult austera 

ad hoc Talere ut Tentrem constringant, stomacfaum Tero 

confirment. acida iudicat flegmate ad>undantibus sto- 

machis oportuna: nam magis siccant et crassitudinem 

densioris umoris incidunt. dulcia stomacho adTcrsa ^^ 

J^' pronuntiat^ citius tamen per intestina defluere. gummi 

^{^'J^quod truncus inlacrimat, exasperatas arterias* optime 



(81) Gerasi Tiride pomum venlrem humectat et proTocat, 
aridam siccat et detinet. riride stomacho contrarium, 
siccum utile. in hoc pomo tres inesse vlrtates : in quibos- m 
dam ansterus sapor, in aliis addos, in qnibnsdam dul- 
cis. aoslera Tentredi restringunt, stomachnm confirmant. 
acida iudlcat flegmate abundantibus stomacho oportnna: 
nam qiagis siccant et crassitudinem densions humoris 



tit. cerasio gvl{r)i ceraso h. 1 viride gvh -dia rh. 
3 accipiator d. | et hoc rh. 4 et gvldi <m. rb. 5 Traditor 
a qnibnsdam si ^. c. s. n. accipiantor, tam c. alTum d. 
7 morbo iD(im)pliciti vld: morbi inpliciti g^ morbo implicati 
rb. I Fit — (16) deflnere om. d. 8 diaoeraseon gv(b), djace- 
raseon l (r). | Qalieno hic gv (r). 9 non in omnibns c. pomi 
(nc) nnam esse t. rb. 12 Tero gl: om. rb. 13 habnndan- 
tibnB gv. \ stomacbis (q>lsYiundd8Ci . . . atofuixoig .Gid.): sto- 
niacho gvl {rh). 14 oportnna gv. 15 incidnnt: %«C Tt xal tpniiTi' 
%bv i%Ei GcU. 17 oDtime g. 



— 199 — 

lenit^ si in vino vetere detnr in sorbitione resoiutum. 
simili modo datum fastidium stomachi nausiantis aver- 
tit et e facie foeditatem paUons excludit. cum mero 
haustum cakulos etiam quibus vesicae canalis ob- 
5 stniitur in harenae pulverem solvit. 

Iiin« De amygdalo. 

Amygdalum recens^ ut multis videtur, stomachum P^- 
onerat. Dioscorides etiam prodesse stomacho arbi- ^^»'^^- 
tratur, si cum foUiculo suo nucleus devoretur. ca- . t'' 
put praegravat, caliginem nutrit; cupiditatem vene- ' 

10 riae voluptatis accendit. sicca etiam contra ebrie- 
tatem valent^ si ante vinum quinque sumantur. sitim 
ex his inflammari Ulo argumento docetur quod vulpis 
cum amygdala devoraverit nec aquam in proximo 
habuerit interire creditur. somnum faciunt^ urinam 

15 movent^ feminarum iusta praecipitant. cum amulo 



lucidunt. dulcia stomacho conlraria, citius tamen per 
intestina fluunt. guromi eius ore detenlum et glutien- 
dum arterias lenit, vetustissimam tussem conpescit, cnm 
roero potum calculos in vesica frangit. 



De tubere. 

20 Tuber virtutem Iiabet stypticam. poma ipsa comesta (82) 
stomachum nausiantem et fluxum ventris constringunt. 
utiliter dantur sanguinem reicientibus. 



1 si com V. d, \ veteri gvld{rh), 3 foeditat^m v, fedi- 
tatem gld, \ cum mero h. ad seqiientia pertinet {sec. Gcd.^y-ad 
priora sec, codd, 4 vesicae canalis gx vesic^ conalis v, vesica 
coralis Id, | obroitor Id. tit. De amygdala gv, 7 D. vero 
etiam rh, \ etomacho prodesse rh. 8 sui nuclei h \ hinc acc. d 
Amigdalam c. pr. . . . 9 veneriae gvl: venereae rh, 10 voL 
etiam accendit rh, \ Siccum . . . vaJet Id. \ etiam gvld: vero rb, 

11 sitim — (14) creditur om. d, 12 valpis gvli -pe8'r&. 
13 devorarit l, 15 amulo {Pl.): amygdala {sic) g, amigdala v^ 
amigdalo Id (Amygdala quoqae cum menta rh). 



— 200 — 

et meiita triU et in potione perducta sanguinem 
reicientibus prosnnt. oleum in qno decocta smt 
ittftMuai capiti eaducos et lethargicos excitait. «lce- 
ribus canceratis et caniiiis morsibus tiita cuofe melle 
subveniunt. dolores iocineri^ ac renium deeoctomm 5 
in aqua potus extinguit^ admixto modico passo quo 
solet potionis eiusmodi amaritudo leniri. cum resina 
terebinthina pro enemate data calculos frangunt^ ob- 
strictum canalem yesicae laborantis pervium praestant 
tussi et colo prosunt cum elelisfaco ac melle con- lo 
trita et in abellanae nucis magnitudine sumpta. 
Fit medicamentum ex amaris amygdalis, quod 
* Dioscorides dia amygdalon picron appeUat, spleni et 
iocineri maximeque aurugiBi necessarium, quod con- 
ficitur sic. amygdalorum — ii^ gentianae — un, i& 
anesi — ii, absinthii pontici — i^ omnia simul 
tunsa cribrantur, ex eo pulvere coclearium ex aqoa 
datur. mulsam miscent qui nimiam amaritudinem 
vitant. vehemens hoc esse etiam domesticis in uxore 
j) servata experimentis probavi. «> 

1,176. Gummi quod amygdali arbor exsudat^ mixtum 

1 irita rb: tritae gv, hee trite Id. \ potione gvld: -nem 
rb, I perducta rh(g): perdiict§ v, perdacte Id. 6 iodneris 
gvld: iecinorisr&. | remam^i;: rejivan ld{rb), \ decoctomm^rZ: 
coctonim rb, om. d, 6 passa (sic) v. | quo — leniri am. d. 
8 terebintina gvd, therebentiDa l (therebjnthina r). | pro ene- 
mate g: pro nemate t??, pronemata dr (prooemata b). aed ef. 
Fl. ez ecligmate (i%XBi%6iikBvu D.). 9 praestant: reddunt Id^ 
10 cholo ^, tholo V. I helelis fasco gv^ herelis. fasco Id (heli- 
lilEaie rfr"*, helilisace b). 11 abellanae gv (cf. c. aeg.): avel> 
laae Id (rb). \ in ay. modo snmpta d. 12—20 om. d. 
13 dyoscorideB dyamigdalon pigron /. | dia amygdalon g: dy* 
amigdalon v. | picron (sic gv) om. rb. 14 iocineri gvl: ieei- 
nori rb. \ aurigini v. 15 Accipe am. unciaa duas eic. rb, 
16 anesii l (anisi rb). \ absentu gv(r). \ quae omnia rb, 
cf. supra, 17 et ex eo rb (l): | cocli(e vQarium gvl 

(cochlear b, coclear r). 19 Veh. nanque h. rb. \ domeBtico 
sinu Bervatum. ezp. l. | in uxore: inuxuro (sie) v. 21 amygdali 
arbor: amigdala arbor t;, amygdalum Id. 



— 201 — 

potioni reicientibus saDguinem saluberrimum credi- 
tur^ tusskn miligat cua» mero potum. eadem et (^^* 
^eteris arboris partibus vis ioesse tra^iir^ ut folia^^'^^'') 
Yel cortex ad tempus adsumpta aperiant purgent et 
5 extenuent 

liTnT. De abellazuik 

AbeDanae in cibo sumptae dolorem capitl incu- ^^- 
tiunt, stomacbum inflatione distendunt. corpori sane ^^»'^^- 
pinguedinem conferunt. siccae si in vaso fictili tor- 
reantur^ destillationibus mitigandis utilissime offerun- 



10 Amygdala dulcia virtutes calidissimas habent et nulri- (89-90) 
unt. calida sunt ob pinguedlnem, nutriunt quia carnosa 
suut. amygdala recentia stomachum onerant. sicca cum 
peliicula sua comesta stomaciio utilia, ventrem movent, 
ebrietatem arcent, somnum faciunt. tritorum cum menta 

15 sucus sauguinem reiclentes iuvat. nuclei tosti triti cum 
melle dali lussim tollunt. 

Amygdala amara fortiora sunt a dulcibus. splcni (91) 
iocineri et morbo regio nucleos tritos cum mero potui 
dato. tritnm cum oleo inslillatam auribus antiquam sur- 

20 ditiam tollit. cum mero potum tussim tollit. tritum cum 
aceto vulnera in mento nata et inpetigines tollit. gummi 
eorum aut chymus (cimas cod,) ei posca datur sangui- 
nem reicientibus. [hepaticis congrua sunt purgato cor- 
tice iu aqua tepida et sic comedantur.] 



1 reiieieBtibus (hic) g, \ r. sang. prodeet d, 2 (eadem) 

/nfeorib; 

— 5 ofii. d, 8 ceteris/.partibiiB (sic) g (c. arboris p. p\ 
\yy» rhi om, gvl (cf, Oal, bnLoiav i%Bi, xriv Svvafuv), 4 ad- 
Boinpta gVy assampta l: sumpta rb, | apena Vy apori& I. | et ^: 
om. vl{rb), tit. et .6 abellanae gv: avellane Id {rb). 6 in 
dbo — (8) fenmt fiic otn, d,, sed add. in fine cap, | capiti 
gvld: '^ rb, 7 inflatione Btomachnm d. rb, \ sane om. d.^ 
8 siccae in vase f. si t. rb, \ vaeo gvi vase ld{rb)* 9 diaiil- 
lationibus gvld{rb). \ offerantur d. 



— 202 — 

tur. tritae ex aqua mulsa potaeque etiam vetustis- 

simae tussis molestiam sedant. alii tritas et cum 

passo bibendas dederunt ad pulmonis et iecoris vitia 

(et D. sananda. multi tritas cum pipere miscuerunt et cum 

^»^^^)'vino propinatas contra catarrum et tormenta ventriss 

•^* et urinae destillantis angustiaa valere senserunt. cum 
h^'^^' axungia vel adipe ursina contritae et aiopeciis inlitae 
capiliorum damna restituunt. aiunt oculos infantium 
caesiorum ad colorem nigrum posse revocari^ si 
adustae cum oleo conterantur et ex eo cerebrum lo 
adsidue perunguatur. 

LV. De pistaoio. 

Qfj^j Pistaciorum virtus austera et styptica et prope 
X//402 aromatis gratia iuncta colligitur; ideoque etiam sto< 
(K/,6l6).inacho adcommodata creduntur. maxime taraen con- 



(83) Abellanae et praenestinae nuces virides stringunt, i5 
coGtae autem minus. in cibo sumptae capiti dolorem in- 
cutiunt, stomachum inflatione distendunt. corpori sane 
pinguedinem conferunt. nuclei earum triti cum mulsa 
poti veterem tussim conpescunt. 



2 Alii vero tr. rb, 3 dederant (-r v) gvld: -re rl). \ ad p. 
vitia et iecoris b, Id (iecoris hic etiam gv). 4 tritas gvld: 
Ofik rh, I miscueront (-r t?) gvld: -re r&., 5 propiQandas Id. \ 
catarron gv, catarmm Id (catharrom rb). 6 distillantis 
gvld^rb), 7 nrsina gv: -no ld{rb). \ alopiciis gv^ allopyciis 7, 
-pitiis d (r, -petiis b). 8 Aiontque rb. \ dampna Id. 9 cae- 
sioram: caesonun g, caesore {sic) v, cesorum Id (caeoorom rb). 
11 adsidue g, assida^ v, assidue Idi quotidie rb. \ j^eronga- 
tor g (-gaator vld). tit. De psittatia gv, De psytio l (De 
psisUitio rb). 12 Psittatioram (-ciorn v) gv^ Psyptatioram Zd 
(Psistatioram rb). 13 gratia gvld: gratiae rb. 14 adcom- 
modata gv. 



203 — 



stat ea thoraciS; item pulmonis et iecoris vitia pur- 
gari. trita ciim \ino contra morsum serpentium -^- 
prosunt. 1,177. 

LVI. De castanea. 

Castaneae ex omnibus fortissimum quidem cibum 
s corpori praestant sed qui difficile concoquatur. coctae * 
in carbonibns vel in fictiii sicco vaso assatae et cum 
melle ieiunis datae tussientibus prosunt. aqua in * 
qua cum suo cortice decoquuntur coeliacis dysen- 
tericis sanguinem excreantibus bibenda haud inuti- 
10 liter propinatur. interior membrana quae corticem * 
iructumque discernit ad tertiam partem decocta in 
aqua et potui oblata mire alvum fluentem refrenat, 
adeo ut Dioscorides putet etiam cathartico dato per !>- 
hanc potionem iri obviam posse^ si plus quam necesse ^'^f^ 
15 sit purget. 



Pistaciorum virtus austera et styptica. stomacho ad- (86) 
commoda sunt, et pulmones purgant in cibo sumpta. 
trita cum vino contra omues morsus prosunt. 



Castaneae ex omnibus nucibus fortissimum habent (8i) 
20 cibum, difficilem digestionem. virides stringunt, coctae 
minus. coctae in cinere vel in fictili vase assatae et 



1 e&: et gvld, ea et rb. \ itemque d. | purgari gvld: 
-re rb, 2 Trita vero rb. \ eerpentiam gvld, -tum rb. 4 ex 
omnibxis (nncibos add, Epit): (lovoi . . . reiv ayqiatv mtQn&v 
d^iohoyov t^fpriv diSoaci t^ cmpkati Gcd, VI, 621. 5 cor- 
poris {sic) g. \ Ooctae autem in ... rb, 6 f . sicco vaso (vas 
sic g) assatae gv^ f. vase assate {am. sicco) ^d, t yase sicco 
assatae rb, 7 c. m. tossientibas date pr. (am. ieianis) Id, 
8 com sao cortice (c. cortice sao d) decoq. gvld (5*"): oom 
sacco cortices coq. rb, | cyliacis gvl(r)f ciliacis d, | dysint- v, 
disynt- g, disent- Id. 9 excreantibas Id: recreantibas (stc) 
gv, reicientibas rb. | haad: non d. 11 p. data d. 18 dyose» l^ 
diasc- d. \ dato gvld: data rb. 



— 204 — 

LVn. De zmce. 

^a^. Nux yiridis utpote adhuc aquatioris umoris sty- 

r/,6l0.pj|^g^ et frigida virtute censetur. potest denique et 

pj stomacho aliquid vigoris adquirere et yentrem cum 

23 77 8^^^ sumpta mollire. nuces siccae duae cum caricis 

(149). dnabus et yiginti rutae foliis addito salis grano slmul & 

conteruntur: nullis venenis opprimi poterit ea die 

qna quisque ieiunus acceperit. inter kaiendas et 

* idus iulias centum numero nuces statim ut arbori 

demptae sunt cortice adhaerente quassantur. his 

admiscentur aluminis scissi librae tres et in novo lo 

fictili yaso ponuntur. super haec infunduntur olei 

boni librae tres et diligenter in loco neque umido 

neque nimium sicco obruuntur. post nonaginta dies 

dabunt oleum quod fluentium capillorum damna 

restituat. is 



tritae cum melle ieiunis tussientibus datae prosuut. aqua 
in qua coctae fuerint datur coeliacis dyseutericis et san- 
guinem expuenlibus. 

De balBJio. 

(9^) Balanorum glandes virides stringunt, coctae minus. 
indigestionem faciunt. fluxum omnem constringunt. s» 



(87) luglandes nuces rotundae virides utpote adhnc aqua- 
tioris humoris , stypticae et frigidae virtutis sunt. sto- 



1 nipnte g. \ ntpote aqnatica stiptica etc. d. | adhnc om, 7. 

2 Potest ffvldi Potens rb, 3 adqnirere gf^(ld), 4 Nncea 

antem b, rb, 5 A vl. | a. grano saliB d, 6 nnllisqne rb. 



uw. Aix. yj/%' ^uurofB ,111, u>j. I iii u, vcbso uutJLU «'. JLJ. Yam/ yvi 

vase ld{rb), \ diffandnntar Id. 12 lit>. m. gvl^- | in loco 
hnmido d, 18 nimio d. 14 dampna d. 16 restitaat gld: 
-tuit rb. 



— 205 — 

LVm. I>e pinea. 

Gdl, 

Fortissimus ex nucleis cibus est et umorea opti-r/,591. 
mos gignit et sitim sedat et stomachi acrimooiam pj 
temperat. purgat urinam. praestat autidoti yicem23,7i. 
cum laseris — i, nitri — i, cfmini — i, palmu- * 
5 larum — i: omnia in oxymeli resoluta oxyporium 
iucundissimum praestant, si uncia nuclei triti simul 
accipiatur. cum uyIs passis frequentius nuclei sumpti 



macho aliquid ▼igoris adquiroBt, Tentrem mollinnt. ma- 
tarae natriunt et egeruntur. com fueriut mufidae inflant. 

10 cortices vero earum restringunt. 

Nuces siccae duae cum totidem ficis et xx rutae (88) 
fuliis addito salis grano uno simul conteruntur: a ieiuno 
comestae coutra omnia venena pugnant. tritae cum corio 
suo in umbillco positae lumbricos excludunt. folia ex 

15 aceto trita auribus instillata audilum praebent. 

Pinomm nudei caUdissimi sunt fortins venerem 
commovent, stomachum et renes excalefaciunt , urinam 
purgant. ex viDO dnlci potati ventrem movent fit ex 
eodem oxyporium utile: uuclei purgati lasere nitro cy- 
20 mino pafanulis admixtis cum melle dantur: Begmatlcos 
curat. 

De palmarum pomls. 

Palmarum lliebaicarum vel nicolaorum poma hoc est (98) 
dactyli habent aliquid caloris. cocti in vino dati sto- 



1 ForliBsimis r. | hamores kic {qui $ine h aemper) v. 2 et 
(itom.) gvld: ac r^. 3 et uiinam pnxgat d, \ praestftt — (7) 
freqaentius om. d. 4 ete. — i. p (ry i. I): tUicia una rb. 
5 qoae omnia rb. \ oximeUi gvl (oxymelle rb). | oxiporiom 
(exiporiam v) iocandissimam prae(pre)stant gvh incund. piae- 
siant oxyp. rb. 6 oncia . . . aodpiatnr gvh nnciam . . . acci- 
piat rb. 7 Cam avis (pv)i conmnis l. | freqnentias nuclei s. 
gv (freqaentias. Kuolei s. l^ Nuclei s. om. frequentias d): 
Nuclei freqaentias b. rb. 



— 206 — 

• 

excitare creduntur tardiores ad usus veneriae volu- 
■P^* ptatis. ipsae pineae cum resina quam gerunt tunsae 
23,74. 121 singulis sextariis <^aquae^ ad dimidium decoquun- 
tur: ex eo cottidie binos haurire cyathos excrean- 
tibus sanguinem salutare est. eortex arboris decoctus & 
in vino efScacissimam potionem' contra ventris tor- 
mina subministrat. 



LVIin. De myzis. 

Id namque manifeste stypticae virtutis apparet 
et frigidae^ quamvis plurimum iliis de rigore sicci- 



macfai dolorem lolluat* palmarum cibus nutrit corpus. 10 
D. receates somnum faciunt, tameu capitis dolorem movent. 
D, qui sunt sicci s^omacfao commodi sputum sanguinis con- 
pescunt in cibo sumpli: aut si eorum decoctionem bi- 
bant. triti cum maslice slomaebo adposili defeclttm et 
sudorem nimium toUunt. ossa eorum combusta trita cum 15 
gallis et granati sicci Qortlce saoguinem de naribus fluen- 
' lem sistunt. meinbrana quae ossibus iubaerel scissa labia 
conglutinat. carbonibus fumlgati extrahunt partum. fit 
ex eis emplastrum miriGcum quod diafinicon appeilatur. 
P. eortex eius viridi et tener tunsus cum resiaa et cera pari so 
23,53. pondere confectus ulcera [in nervis] et psoras desiccat et 



1 veneriae gvl (ad obxls venerios d)i -reae rh. 2 Ipsae 
vero p. r&. | taDsae in singulis: tonsae et (& g) in singolis (sin- 
g[ali o^ gvld^ tusae singulae ih singaliB rh (additis in singxdas 
Bingnlis sextariib aquae Plin.). 3 aquae ex Pl,: om. gld(rh). 

4 ex eo: exqno r (tion h). | cottidie gi cotidie vld.\ datos ^, 
cyatos 0: cxatos (stc) Id. 5 (cortex) — (7) hie <m. d (sed habet 
imHQ cap. de mf^cis). Gortex aiitem a. rh. 7 Bumminiatrat 
Id. tit. De mixis p, De mijxiB v. 8 Id namque m. gvl 
{om. d €wm v. 8 — 9): Id nanque genuB m.rh. j v. esse app. rh. 

9 illia gvli illi ro. 



— 207 — , 

tas decoquat Tenim et ardores febricitantium ex- 
tiDguit ore compressum et sitim mitigat, et in cibo 
sumpta stomachum erignnt^ solutioni Tentris ob- 
sistunt^ trita et cum polline inposita collectiones 
5 suppurare non patiuntur. ossa combusta et in pul- 
verem redacta butyro et melle comitantibus non 
abiecti yigoris xerocollyrium praestant 

LZ. De kypomelidibus. 

Hoc pomum Diosoorides frigidissimum adfirmat libi? 
atque ideo et laborem digestionis incutere. stypti- 



10 claudit et omni sorditia purgat. <(similiter et de caricis 
pinguissimis: in mulsa iufundts, teris et emplastrum in- 
poDis ad psoras.^ poma recentia facilius egeruntur quam 
illa quae fueriut sicca, et eonim virtulem dicimus ut 
[mora] calefaciant. • 

15 Myxorum virtutem frigidissimam suspicamur. id (id) (80) 
namque manifeste stypticum apparet et frigidum , quam- 
vis plunmum illi de rigore siccitas decoquat. verum et 
ardores febricitantium extinguit ore conpressum ut sucus 
gluliatur. in cibo sumptum stomachum erigit, solutioni 

20 ventris obsistit. tritum et cum fabae polline inpositum 
coUectiones suppurare non patitur. ossa combusta et 
trita cum butiro mixta combusturis medentur. 



1 arbores g. hic incipit d: Ardores febrium ex ore com- 
pressa et s. m. | extingoit gv(rb): om. Id (sed ex haibet d), 
2 compresBa Id. \ mitigat gli^fb): -gant v, 3 Bumptum . . . 
erigit . . . obsiBtit, tritum . . . impositum . . . patitor rb (sumpta 
. . . erigit . . . obsistit ex carr. pro — tant etiam d). \ obsiBtant l 
et ante corr. d. 6 superare (supare Id) vld. 7 xyro coUy- 
rium §, xiro coUirin v, xyro(xiro (2)collirinm Id (xirocollyrinm 
rb). tit. bypomelidibuB {Martial. ap. FaHad. 13,1,4 u/nde 
Isid, 17,7,12): Bpomelidibns gld (rb), Bpomelidis v. cf. ini- 
liriUdsg Biosc. Gal. 8 diaBcorides d. | adfirmat gv, 9 et 
laborem gvld: ad laborem rb. 



— 208 — 

cum tamen et stoniacbo adcominedatiim plerique 
dixeruiit. aiiioris eius natura c«m malis coiigruit, 
aliquanto quidem infirmior, sed vt diianus pmpe- 
modum potest causis similiiHis adsumpta medicari. 



1 accommodatam gv. 2 dixenmt (-F v) gvld: -re rb. \ 
cum: om. Id. | congrnere d (jpendens a Pleriqne d.). 3 infimii 
oris rh. i caosis gvld: in cansis rb. | adsnmpta gv. \ post 
medicari. Fikit {niSyro scr.) v^ 8td i^ prooDma «erw («t in g) 
inc^t Lxi. nsuiKo costado pacibndo. 



Medkmis ex GargUio excerptis 

haec ex communi fonte subiungu/nt cod, 8. GaU. 572 (p. 129 — 133) 
et cod. Lugd. Voss. oct. 92 (f. 106*— 107*): 



LXI. De vmo oostato faoiendo. 

Accipe costum et purga illud radendo corticem eius 
ut nihU amari in eo remaneat. tiim terito et cernito dili- 
gentissime. deinde sume mustum forte et dulce, ita re- 
cens ut eodem die sit expressum^ et mitte inde in vas 

5 novum bene picatum modios duodecim. in quod de costo 
dimidia libra mittenda est, scilicet per unumquemque 
modium pondus denariorum duodecim. tum vas firmis- 
sime claudendum est et triginta yel quadraginta dies ita 
dimittendum. simum tamen esse debet palmum unum 

lopropter fervorem musti. aliqui mittunt in eandem musti 
mensuram costi libram, aliqui libram et dimidtiam. 



TiTrrT. Oonfeotio liqnaminis qnod oenogamm vooant. 

Capiuntur pisces natura pingnes, ut sunt salmones et 
anguillae et alausae et sardihae vel aringi^ et fit ex eis 



tit. costado v. 5 xii. t;. 7 zii. v. 8 xzx t xl r. 
9 simum egot Bemmn gv, tit. omo£^aram g^ bomocara v. 
13 aiingip: baringit? (cf. quae dixi in act. phU. inecr. f^Hermes^*' 
t. vm p. 226). 

iPliiiii ionioxis mediciiUL 14 



— 210 — 

atque ex herbis odoratis artdis cum sale compositio tali& 
praeparatur yas bene solidum ac bene picatum capax trium 
vel quattuor modiorum, sumunturque herbae aridae bene 
olentes tam de horto quain de agro^ utputa anetum co- 
liandrum feniculum apium satureia sclareia nita menta 5 
sisymbrium ligusticum puleium serpullum origanum vetto- 
nica argemonia, et ex his in fundo yasis primus ordo 
consternitur. tum ex piscibus si minores fuerint integris^ 
si maiores in frusta concisis alter ordo componitur. super 
hunc tertius ordo salis binos digitos altus adicitur. atque lo 
in hunc modum his tribus herbarum et piscium salisque 
ordinibus supra invicem alternantibus vas est usque ad 
summitatem implendum^ tum addito operculo claudendum 
atque ita per dies septem dimittendum. quibus transactis 
per continuos viginti dies cottidie bis vel ter palo ligneo i5 
in modum remi formato compositio ista usque ad fundimi 
est commovenda. quibus expletis liquor qui de hac com- 
positione defluxit colligitur atque in hunc modum ex eo 
liquamen vel oenogarum conficitur. sumuntur huius li- 
quoris sestarii duo et cum dimidio boni vini sestario com- 20 
miscentur^ tum quattuor herbarum aridarum singuli mani- 
puli in hanc mixturam coiciuntur^ aneti videlicet et co- 
liandri et satureiae atque sclareiae. feni graeci quoque 
seminis pugillus unus adicitur, et de aromatibus piperis 
grana triginta vel quadraginta^ costi pondo denarii tres^ 25 
cinnami similiter, caryophylli similiter. haec minute con- 
trita eidem liquori permiscentur. tum vel in ferreo vel 
in aereo vase compositio haec tam diu coquenda est quo- 
usque ad unius sestarii mensuram perveniat. prius ttmen 
quam percoquatur mellis despumati selibram in eam adici 30 
oportet. quae cum percocta fuerit more potionum per 



1 hebis (sic) v. 6 vetonica argimonia gv, 7 vasis: sie 
gv.^ 11 piscibas g^ piscioin v, 14 vn. v. 15 xx. 0. | co- 
tidie V. I pola lignea . . . formata gv. 19 omogaram gv. 
20 vino g. 26 zxx. t .xl. v. \ iii. v. 26 cariofili g^ cariofoli v. 
' contrit^ ide v. 28 vasf v. 29 sestari v. 



— 211 — 



sacciim colari debet ttsque ad claritatem; Hhrens tamen 
sacco fnfundenda est eliquata vero et refrigerata in vase 
bene picato servatur ad obsonia condienda. 



De malis cydoneis suci confectio utilissima est fasti- 
5 diosis et is qui non digerunt cibos. conficitur autem sic. 
^sumuntur^ malorum cydoneorum maiorum et suavium 
suci sestarii duo, cui admisces mel optimum alterum 
tantum, aceti vero beminam. et haec super carbones 
ardentes coquis mediocriter, et despumato addis gingiber 

10 -^ III, piper album -^- ii| et sic iterum super carbones 
ardentes coquis ad mellis spissitudlnem. 

hoc medicamen non solum is qui defectionem habent 
stomachi quam Graeci atoniam vocant ^utile est^, sed et 
qui atoniam hepatis patiuntur iiivat similiter. manifestum 

15 est enim quia maxime ieiunis dari oportet usque ad co- 
clear. nocet autem nihil vel minime si post cibum quis 
[eum] accipiat. bene accipitur si ieiimus accipiat^ et si 
post cenam vult iiccipere: optimum autem tempus est 
ante duas aut tres horas ut ante cibum accipiatur. qui- 

sobus autem ex distemperatione caloris stomachus patitur 
vel quibus tx cholerico humor^ repletur, invat remoto 
vel subtracto gingibere et pipere. 

Sucus malorum cydoneorum datur cum aceto et melle 



2 yaso V, 3 picata ante corr, g, 4 sine tU, (cf. PaHttd. 
xiy 20). (D)e malis ac idoneis sncis {sic) g, De malis acidoneis 
snci V (D rUbro acr.). 5 bis gv. 6 sumnntnr ipse ctddidi. | 
cidoniomm gv. 7 sncns gv. | admiscis gv. 9 despnmatnm 
(-tii v) gv. 10 — III. V. I — II. 17. 12 medicamentom v. 
his gv, I babent v: babet g. 13 antoniam hic g (atonia v). 
ntile est ipse addidi. 14 epatis gv. 15 cocli. (cocti. t;] 
Nocet etc, gv. 17 enm (9»c) gv^ quod tmds ego inclim. 
19 ant tres om. v. 21 colerico gv. 23 cidoniomm gv. \ 
mel gv. 

U* 



— 212 — 

taQtum coctl# sicut superius scriptum est. et si in ista 
confectione addatur dacrydium -^ iii, catharticum utile 
fit stomacho. 

Qmfacomeli. 

Uvas colligis eo tempore cum mustum iam incipiunt 
habere et maturefacere sic tamen ut nondum manducari s 
possint, id est mense augusto. de hoc musto earum men- 
suras et quantum volueris mittis. et sic facies et mittis 
e contra mellis partes duas et coquis igni molli, id est 
paulatim^ donec tertia pars decoquatur et remaneant duae, 
et reponis in vaso yitreo. alii mittunt musti partes duas lo 
et meliis tertiam. facit autem ad ea quae intra os nascun- 
tur ulcera omni aetati, facit ad omnem aestum aegrotan- 
tibus et quo3 lues possidet et ad dysentericos et ad eos 
qul ^de^ stomacho queruntur et ad digestionem. datur 
autem in aqua calida ad modum coclearia duo, et sicis 
acceptum medicamentum valet. sane autem ad eos qui 
sitim patiuntur yel quibus pulmo aruerit vel is qui vinum 
desiderant dabis in aqua frigida. 



1 et si hif fva v, 2 diacridiom gv. \ -^ iii: e. m t^. | ca- 
tarticiun ntilis gv, 3 sit v, tit. Aiofaco melli {rubr^ g, Am- 
facomeli v (cf, Pdiiad, ix, 13). 5 habere imnator^ iacere g 
(in » 1 pro i. » id est?). | inm. &c. om, v, 6 — 8 (?) 9ic gv, 
7 et sic facies om, v, 8 coqnes gv (coquis cmte corr, g), \ 
molle V, 10 repones g^ pones v. 11 ntciat g (fac v). 
13 liiis g (luesv). | djBintericoB gv, 14 de addidi, 16 cocluiria 
g (coclearia v). 17 his g (is v). 



Index I 

verborum. 



ab: ab Btomacho 41. 
abellana (rec, avellana T) 63. 

64 (PZtfi. Aug, 12,32). 
abiectnB: non abiecti yigoris 
69. 
abginfhiiim (absentinm g 49. 

63). 
absque his similibns cansis 2. 
accepit (rntae folia etc.) 3. 67. 
68. acceptus (eingenommen) 31. 
aeor 42. 

ad: ad 'tempns 63. ad ntili- 

tatem . . antecednnt 44. 

ad* (sec. cod. g): 

accipere. — adcommodare 43. 

66 (acc- 3. 6. 12. 16. 41. 46. 

60). — adfirmare 40. 44. 60 

(aff- 11. 27. 30). — alligare 

6. 21. 33. 40. — - admovere. 

— adnotare 24. 40. 44. — 
apparere. — appetere 17. — 
adponere 42 b%8 (app- 13. 
21). — apprehensns 24. — 
adqnirere 1. 11. 21. 27. 67. 

— adseverare 21. 27. 30. 42. 
47 (as8- 6). — adfiidne 64 
(assidnns 30). — adsignare 
29 (asB- 16). — adsnmere 43 
(asB- 27). 

asscribi 23 (adiscribi 21^). 
aspersa 41. 42. 
aspicinnt 3. 



aBtipnlante 21. 
adstringit 26,xas8tringit 4, 
astringit 47. 
adtactn 41 — adtinet 18 — ^ 
attolUt (adtollit f?) 30. — 
attractns 27 — adtribntnm 
27 — attnlemnt 30. 
plura etiam praepositionis 
non assimilatae exempla (ex 
commimi fonte) servamt v (vid, 
not). 

adcommodat digestionem 3. 
adcommodatag stomacho 12. 
16. 41. 66. 60. ventri mol- 
liendo 46. ad ea vitia qaae . . . 
43. 

adeo snavissimaB reddit 14. 
adepB masc, (ex Pl.) 18, fem. 

64. cf Neue 1,695. 
adest (GalenuB malis austeris) 
42. 

admotnB vnlneribuB 40. denti 
dolenti 31. unctioni corporis 
admotus 6 (=» adunctus 49). 
poda|prae admoveri 30. ad 
latens dolores 30. 
aestnanti podagrae 6 (cf. po- 
dagrae fervorem 7). pemioni- 
bus qni adhuc aestuant 7. 
alectoria 80. 

aliam (aleo g IS, rec. allium Z) 
semper. 



— 214 — 



alopicia: sic g (ut plerumque 

in nominativo dioscoridis etc, 

i pro 7i) 1 etc. 
amalum 39 etc. 
anesnm g {&viaov) 2 etc, cf. 

Isidor. 17,11,6. 
anethum {uvri^ov) sic g {rec, 

anetnin T) 28 etc. 
anodjnos 2. 
apinm) plui\. apii {masc.) g 

(apia /) 2. cf, Neue 1,648. 
apo: apotumalassin 5. 
apyron (panis) 42. 
aquatnB \rec, aquaticacf Z) sa- 

por 40. 42. aquatior umor 57. 
armenia {aQiLivia Gal, vi, 594) 

44. 
arbitrum (testimonii sui deum 

fecit) 39. 
armantnr (cibo rutae » 

edendo se muniunt Pl,) 3. 
armoracia 32. 
aspiciunt (nec modum nec 

tempus) 3. 
astringrit (solutionem ventria) 

4. 
atriplex maac, 7 (neutr, Plin,). 
aumgro 7. 8. etc, 
austeritas 4 (-tatis quaedam 

portio). 43. 

beneflcia maturae digestiQais 

operatur 45. 
blitus (ut PaH,, blitum Plin.) 

pl, bliti 9 {et epit.), 
bubulinum (bubulum Ph) fel 

14. 

«alamita (calamintha) gl 23. 
caloratum malum 2, caJo- 

rata vis 21^, natura 29. 
cancerata yulnera 33. 38. 49. 

ulcera 54. 
cauliculus (» brassica Pl,) 3. 

cf, Stephani Gloss. lat, gr, p, 

255. 256. 



causa » (causa morbi ,) mor- 

bus 11. 25 his, 27 his. 29. 60 

{cf 2). 
carata vubiera 42. 
centaureum (^, -rea 2, -rium 

Pl.) 18. 
cerasium (=■ cerasi pomum) 

52. 

cerefolium gl 38. 

eitat (» ciet Pl.) urinam 23. 
25. 

citrium {%Cxqiov D., citreum 
Pl.) 45. 

cocleare ^Ml, coclearium Q, 
cocliarium g) 53. 

coliandrum gl 4. 18. 30 {cf, 
Du Cange 9, %oX£avdQov Geo- 
jpon., S^h). 

com- 
combustuB 30. 49. 59. — ool- 
ligere. — conluere 27. 46. — 
conmanducare 22. — com- 
meare, commovere etc. — 
compeufiare 35. — comper- 
tum 1. 27. — compescere 22. 
30. 33. 40. 42 etc, (conpescit 
41). — componere 41. 43 (oon- 
positio 41). — comprehendere 
(c5-) 29 (conprehenditur 42). 
— comprimere 43 (conpressom 
69). 

eoncoi|uere wtrr. cum omne 
concoxerit 42. 

conftindit urinam 8 (» ciet 
P2., profundit epi^.). 

conditurae coc^uorum 14. 

cottidie g (cotidie 2). 

creta g (» rec, cribrata V) 3. 
23 {cf, rh 2). 

cnrare: quaedam ex eo (co- 
Uandro) vitia curantur 4. 

cydoneum g {v, h et rec, -niam) 
43 (cotoneum, -nixim Plin. 
Aug,), 

cymae (coms^ gl^ cumae Ed. 
Diocl.) apiorum 2. 



— 215 — 



d pro t archetypi: idem et tu- 

mendi 49. 
daerydiiuii g (ree, diagridium l 

aa 8t$eu8 scammoniae Cad. 

Aur, p. 69.143. Siman Jan, 

8. V. diagridium) 30. 
datur inteliegere 25.28. 
de » esB: destomacho ractns 

eicere 1 . de indicio colligere 2 . 

de aoxilio fiexi yenenam 3. 

compositio de pnnicis 41. de 

snperioribns singnlis compo- 

sita 41. (snmuntnr herbae de 

horto 62). 

pro abl. instr:: de nsn intel- 

legere 1. de radice polire 1. 

de nomine gloriari 3. de tn- 

more snblata 40. de odore 

teBtari 45. 

pro genit : aliqnid de consne- 

tndine inmntare 30. plnri- 

mnm de rigore decoqnere 59. 
deformare in pilnlas 2. 30. 
deiBqne (? codd. deniqne) =» 

inde-qne, ideoqne 45. eed cf. 

deniqne 49. cf, etiam inde 

qnod » ideo qnod 4. 
delentre: delinit sedis vitia 

gv 4S. delininnt g {non v) 50. 

cf, liniri gv pro leniri ib. 43. 
despumatiun (mel) 45. 
detbiere (sssistere) sanguinem 

21. 52. sndores 43. 
dia: diacalaminthes 23. dia- 

cerasion 52. diacodion 21. 

diapeganon 3. diaprasion 45. 

— dia amygdalon picron 63. 
die: bis (in) die g {v) 31. 
dioBCorideg vel dioscoridis 

(nom.) pa88im g. 
diseoctns (hoc semper fere ubi 

non ex8eriptu8 Pliniua) et de- 

coctns eaepe. e, g. cf. 40 (pira 

discoct^, , • . folia elecocta). -^ 

discecta gl SO ubi bis cocta 

Fl. 



dismmpit fnmncnlos 13. 
distiilare, distillatio gl 21. 54. 
dinretiea 43. 
dorinitnm: cnm dormitnm ire 

cnpiasent (»» dormitnri^ Fl. 

20,45) 21. 
dnm non 44. dum taxat (dnu- 

tazat l) 44. 

ecligma 42 (53). 

eiusmodi 43. 53 (eiusdem modi 

g 17). pro huinsmodi (29). 

41. 45. 

elelisfacns (helelisfacus g) 53. 
elimat fnrfures capitis 10. 
enema (ubi ecligma Fl.) 53. 
errilia 30 (herbilia g, cf. her- 

Yum g 39). cf. herbiliae . . . 

hervi Ed, Dtocl. p. 4. 
esse (est^ snnt) saepissime 

omittitur: e. g. 15. 29. 40 (ter). 

59 (assignatum, dandum, 

ordinanda, adnotatum, remo- 

yenda, traditum.) 
enstomaelia 43. 
exacodas codd, (cacoethes?) 

42. 
exasperatae arteriae 52 (aspe- 

ratae 19). 

exoptatns cahr 26. 
experiri (» pati) morsus 35. 
expngnant aumginem 8. 
extiflqgnnt g 8. 

fpro (p aemper g: flegma, fre- 

netici, rafanns, epifora etc, cf, 

pth pro (p9', 

lacilis SUCU8 ad lapsnm 7. 
fenicnlnm g 25 (faeniculum 

Flin, Aug, 13,124. 136). 
fennm graecum g 30 (foenum 

gr. g 49 pro faennm. cf. Varro 

1,1.1, 96. faeni graeci Ed, 

Diocl. p. 9. 
ficns: abl. fico g (rec, -cu 2) 

18. 29. Neue 1,532. 



~ 216 



fontana (aqua) 45. 
ftmiigata (folia carbonibaB) 42. 

galenns vel galieniiB iam g. 
gallns: circa cantom gallonun 

30. 
glarantes (glareanteB?) ocn- 

lomm epiforas 15. 
glntinosae pituitae 32. 
glycyrhlEa (PZm. Aug., gli- 

cyrriza g) 45. 
gnmmi {%6ii,^) 46. 52. 53. gen, 

gnmmis (gnmmis gntta) 44 

[gen. pl. gammium Plin. Aug. 

12,32]. 

harena semper g. 
hedriee 42. 

hic (ree.) et is confimdimtur. 
{cf. eiasmodi^ is). hoc qaod 
(= id quod): thymum inter 
haec {corr. ea) recte ponitur 
qnae . . . sortita snnt 36. hoc 
(id rh) enim qnod angnlosis 
... 34. his pro is (» eis) 
vid. 8. is. cet. cf. 8. ille. 

holns semper g: 7. 11. 30 (olns 
Varro h l. 6,108). 

holnsatmm (holosatrum g) 26 
(olovaaTQOv Gdl. VI, 638). 

hnmor (29 h%&. 51. humidns 
6. 7 efc.) vel amor (umiduB^ 
umectat) g passimj nmor etc. 
semper v. 

hydromelon 43. 

hypomelis? 60 (de spomelidi- 
bus^ et ^omelidA Isid.fSchnei' 
der ad Scr. E. E. m, 213. cf 
epimelis IPlin. IHosc. Gal,). 
cf Pallad. 13,1)4 hypomelides 
(lect, inc.) poma sunt, ut 
Martialis asserit sorbo similia 
etc. {ex quo Isid. l. c). 

i » ii: cnpisBent 21. transisse 
43 {contra &isreiicientes47. 53). 



ibi (» eo) mergnntor 4. 

id temporis «= eo tempore 
(hoc tempore rb) 39. 

iecnr^ gen. iecoris {ubi ex suo 

ipse MartiaUs) 3. 42. 45. 54. 

55 {cf Neue 1, 581) — ioci- 

neris {uH ex Plinio) 12. 16. 

25. 33. 53 [barbarum iocinoris}. 

dat, iecori {non ex Pl.) 22 

(iecnri g). 23 (iecnri g), 41. 

48 — iocineri {non ex PL) 53. 

abl. iecore 10. 50. 

plur, gen, iocinernm 29. 

ignicnlo (molli incalesdt) .45. 

ilieo ^3. * 

ille » is: semini illa yis tra- 
ditur nt . . . impleat vnlnera 
6. illo argumento docetor 
quod ... 53. cf 7. 31. 59. 

in : in fomento adhibita (aqna 
in qua beta decocta est) 10 
{cf in fomento prodesse 30 
^ fomeDtum facere, praestare 
49, esse 35). inurbe commea- 
yerant gvl ZO. in arte red- 
egerunt gvl ^Q, in snco red- 
acta gvl 83. in pnlvere red- 
actum gv Al {bts), in aqna 
fontana infunduntur ^^ 45, in 
yitreo yaso mittuntur ^2 43 
(mittere in yascnlo codd. Pal- 
ladiif V, ind. Sctvneid, t. iv, 
219). [in contrarium bl.cf 2. 

in-: 

inlacrimare, inlinere (illituB 
g 10. 38), sed illigare 5. in- 
mergere, inmerito, inmixtns, 
inmodicns etc. {sed immntet g 
30). impedire 40, inpellere 
36 (imp- 38), imperare 2, im- 
periti 2, impetigo 44. 49 his 
(iup- 30), impetus 40. 42, 
implere 6. 11, inpliciti 52, 
inponere 40 bis. 42 bis, 44. 
47. 49 {quater)^ aed! imponere 
4. 6. 7 bis. 8 bis. 9 bis. 18. 



— 217 — 



19. 27. 28. 30 iquater). 31. 

32. 35. 36. 48 etc, imprimere 

16. 
inoidant crasfiitadinem den- 

sioris nmoris 52. 
incambere; cum feminae par- 

tns incnbnit 40. 
inentere (laborem digestionis) 

60. (caligines) 21^. 
inde co1ata,45. (cf. 61) 
inde qnod (» ideo qnod) 4. 

cf, inde 14 etc. 
indilferenter 2. 
indnbitate 2. 

indntiae (-ciae v) febris 28. 
infricare aHqnid aliqua re 

(alopecias cepis) 27. 
ingrarescens (nyafancibns) 28. 
iniuria (omnis deflnit per al- 

▼nm) 48. 
inlacrimare: gnmmis guttam 

quam persici tmncns inlacri- 

mat 44. gnmmi qnod tmncns 

inlacrimat 52. 
inUnere g = rec. inlinire l: 

inlinnntnr (illininntur T) 19. 

11. inlitnm (illinitum 2, cf. 
Plin. V. l) 18. etc, 

impetns fervoris 42. umoris 40. 
impliciti morbo 52. 
interim {opp. nunc) 29. 
intibnm. pZ. intiba(intibi epit.) 

12. c/: Neue 1,648. 556. aigig 
JDiosc. {Wagner Orthogr. Verg. 
p. 486). 

inula (enula T) 45. 

innndatio capitis 2. 

iocnndissimns g 15. 58. 

ipsnd ^46. 

is = ^2 his {nom. sg. 41) dat. 
abl. pl. 27. 35. 42 {sed recte 
ex his, in his 27 /tn. 39. 41. 
42. 43. 44. 52. 53 etc licet 
eodetn nvodo arboris eius 60). 
semel eis 49. isdei^ ^ gl 
hisdem 4. 25. 42. 



ischiadici » sciadici g^ rec. 

sciatici l 13. 
insta feminamm (» menses) 

53. 

lapathns fem. 8 (lapatium g, 

lapathum Flin^ cf. Neue 1 

646. 556. 
laser: lasaris g (-seris T) 17. 

laseris 30. lasere 30. 38. cf. 

Plin. V. l. ad t. iii p.9X Jan. 
lenocinatur (zizyphis saporis 

non nulla gratia) 48. 
letaliter (ad pthisim praeBtmit) 

29. 
lig^a: ad modnm lignlae 36. 
liniamenta imi corporis 1. 
linqnere: qnibus anima lin- 

quitnr {ot Xsino9viiovvTBs) 16. 

madent(ur) 41 » madescunt 

Pl. et 43. 
manna tnris 21 (» farina tnris 

Pl. 20,48). 
medella gv 33. 40 {sed iidem 

querela). 

medicari 50. 60. -re g 41. 
medio ri^ore sananda 19. cf. 

11 medium temperatumque 

rigorem. 

melinnm oleum 43. 
melo 14 {et ap. PaU. iv, 9, 6: 

melopepo Plin. Gal. cf. JEd. 

Diocl. p. 15). 
menstruis imperat (= m. eicit) 

2. 29. idem quod menstma 

incitat 32, m. admonet 23 etc. 
modns : pro modo 34. ad mo- 

dnm 30. 36. 
morsns stomachi (» rosiones 

Pl.) 37. 
myxnm 59. 

nasturcium (vaarov^xtoi') gv 

13. 
nansia g 25. 45. 



— 218 — 



aaugians (nauseaiis g 20) ato- 

macIiuB 20. 42. 62. 
ne: vitia sic curat ne ad fer- 

rum venire patiatur 42. cf. 

30 coUo suspensam ita ne 

terram contingat. 
nee: ceterum nec usui esse 

potuissent 11. 
nerrosae partes 42. 
.nominatom emplastrum 5. 
niillag: optima quaeque the- 

riaca sine eo nulla confioi- 

tur 34. 

obstrictos canalisvesicae {opp. 

pervius) 63. cf. obstruitur 

yesicae canalis 62. thoracis 

obstrictos siuus 44. 
obtime, -mus g 41 his. 42. 62, 

sicut obtinet 41. 
obYolata (involuta l) nigrae 

lanae 6. 
oeulata fide 1. 
onera veotris exponit 10. 
oporiee (oporie g) 41. 
oxjmeli: oximelli abl. g 68 

{cf Neue 1,239). 
oxyporiom 68. 

panieulas rumpit 8. 49. 

papilla (ubi mamma FL) si- 
nistra 12. 

papnlas f ugat et eminentia ex- 
cidit 36. papulae eminentes 
qoas exacodas {sic) medici 
Yocant 42. 

patroeinari (feminis carduus 
potest) 17. 

penes 22. 

per hoc 46 (per =» pro 61). 

perdueere (adducere 47) ad 
cicatricem 6. 40 (ad sanitatem 
6). in potione perductum 
(= potum Fl) 7. 31. 41. 63. 

perquam utile 26. 42. 62. p. 
elegans 42. p. necessarium 27. 



polyides antidotumGaleni (sro- 

Xvsidig, codd, polytes, pbli- 

tes) 23. 
porrigo {g) ei prurigo (Z) 001^ 

fundimtwr 13. 
porrus 21 {item epit et FaUad,, 

porrum Fl.), cf Neue 1,668. 
posea g (» pusca l) 33. 41 etc. 
potator (u6t potor Fl.) 17. 
potest: yino quam potest opti- 

mo 39. 
potiius: medicari potius, non 

alere videtur 41. cf 60 pro 

medicamentis magis quampro 

cibo Bumenda. 
praeeordia (praeclusa relaxan- 

da sunt) 2. 
praecoqua 44 (pFaecocoram 

Ed. Diocl. p. 16). 
praestruere ad pthisim 29. 
priusquam . . . transtuHsset 

(. . . alebantur) 49. 
pth » tpQ' {ut f =s q), th » 

0") g: pthiriasim 1 et {ubi 

mcde pro siriaaim) 6. ptiaioifl 

(pthisicis l) 21. ptisim 29. 

cf Fhckeisen Jdhrb. 1866. 
plisana: tipsana^ (tisanacorr., 

cf tiphisiB codd. Vitrm. p. 

24,16 pro pthisis) 21. tisana 

24. 32. 

publieare 23. 

pulpa id est molle panis 42. 
pustulae 29, pustellae 11 

(pusulae Flin.). 
pyra semper g » pira 40 (pira 

Flin. Aug.). 

qualitas umidi 21. 

quam: vino quam potest (pos- 

sit Fl.) optimo 39. 
quamTis ceteri . . . ccnanisaent 

21. melius quamyis emplaatro 

nominato 6. 
quando (=» cum) res calida . . . 

magis accendat ardorem 8. 



— 219 — 



^nassaturae 5. 

^aemadmodiiiii magno samtas 
constet 80. 

^uerela gv 26. 28. 29. 31. SS. 
42 (querella p 45. 46). 

^uisqne : nalhs venenis oppri- 
zni poterit ea die qua qnisque 
ieiunns acceperit 57. 

^uod {pro acc. c. inf.) post 
verha dicendi vel smtimdi: 
e. vnd. consentinnt qnod 41. 
e. conj, adnotatnm qnod 40. 
— post verba vituperandii 
(c. coni.) pessime sentit qnod 
51. arguitnr quod 1. crimi- 
nantnr qnod 5. vitia percen- 
sent qnod 21 ^ 22. 

qaod pertineat ad . . . 42. 49. 



ramentacorticise {ubi ^vefutxa 

Dioac). 
raplianas (l, rafanns ff) gen. 

fem, (maac, ap. Plin.) 1. 34. 
rapom (sic eum FL g^ rec. 

rapa T) 35. 
relactantibus sangninem 43 

(iactantibns 41 , «■ a2. reicien- 

tibns). 

recomponit stomachnm 17. 
refrigeratrix poteatas 4. 
renam gv 3. 25. 31. 83. 9eml 

renium gv 63 (« Flin., Neue 

1,284). 

repperitnr g 16. 
repraesentat antidotnm, vini 

veteris imaginem 35. 43 etc. 
restingnit ardores {sic gvV) ^. 

7. 10 (ubi rec, restringit rb, 

semel etiam d). 
restringont alyum (»• sistnnt 

Plin. 20,26,64. opp, resolvnnt) 

11. 21. ventrem 12 ete. 
rotta scenasia 41. 
rorle Bjriaci (ut roris marini 

45) gvl 41 (nom. (ovg). 



rosaceom vel rosacimn, utro- 
que modo passim g^ ut iam 
in Actis fr, Arvai, (rosacinm 
semper v). 

roncatio 30. 

scripaloB (sic gvJ) 3. 21 etc, 
scrofae (» xotgddsg Dioac.) 8. 
sectilis porms (»» pormm secti- 

vum Pl.) 21. 
serpentiam (» PUn, Aug,) 

gv 13. 55 (serpentum gvl 25. 

29) cf. Neue 1,274. 
sic sicati 48 {ut nisi si Vitruv.). 
signam: sine signi vestigio 

(maculas detrahit) 15. 
similis: absque his similibus 

causis 2. 
sinapi: ahl. sinape gvllOj gv 

29 tit (-pi 0, gv29 extr. (-pis T) 

— contra sinapi gvl ^^ med. 

(ut semper Plin. 20,25. 129. 

21,155. 219. 29,107). cf Neue 

1,239. 
sinas thoracis 44. 
soboles (sic) etiamg {nonv) 47. 
sollicitat nrinam 31. 
sortita (ligno vis aspera) 48. 
splenetici: splenitici «emper (/ 

(48. 51 etc.). sed idem frene- 

tici. 

spomelides — vid. hypomelis. 
stomacham erigont 59, iacen- 

tem erigit 17 (« conroborat 

Pl,)j avertunt51 (» stomacho 

inntiles Pl.). — stomachi aper- 

ta {codd. operta) oomponere 

43. 

stomatice 41. 
strictara stomachi 2. 29. 
stTpseos poteatas 46 {dl. sty- 

ptica virtns etc,), 
sabministrare cnpiditatem 17, 

fomentnm 25, potionem 58. 
snfflto eo {ubi stibst, snffitu 

eo Pl) 18. 



— 220 — 



snBpirationeB pectoris {uhi 
sappnratioiies Ph) 18. 

gntorieiiiiii (sntoriain T) atra- 
mentam 22. 

taeniae (tineae gvl, ut codcL 

Plin. etc.) 18. 38. 
tam ipsa qnam semen 14. — 

tam din (sep,): cf, 40. 
tapsia gv aemper. 
tliymiim neutr. 36. 
toxillae gvl (tonsillae Plin.) 

41. 46. 
tritarae pednm (qnas calcia- 

menta fecenmt) 27. 35. 
tansus semper g, sed idem con- 

tnBas (19. 24. 36. 39. 49. 

efc. 6emeZcontan8ae27). ecidem 

ratio ohservatuT in Vitnmo 

Harleiano et Augiensi Plinio. 

ungrno: pemngatar ^ {non v) 
54 (cf, extingunt g 8) etc. 

uniTersa contraria (in dolci- 
bus) 40. cf, 46: minoribus 
omnia inesse contraria. 

urinam effimdit 32^ cf. soHi- 
citat (31), citat (s, t;.), im- 
pellit (36), movet (41) etc. 

UBqae: hoc asque donec ... 45. 
ad ugque fauces 43. 

nteri claustra reserari 40. cf, 
44: thoracis sinus reserat. 

Yalitndo semper g, 
Tanitas: prope yanitate (?) 

dulcis 42. 
yas: ahl. vaso (» rec. yase T) 

41. 43 his. 54. 57. Neue /, 294. 
yasa picata 43. 
yenenata yulnera 35. yenenati 

morsuB 39. 
yenerias g 13. 58. 
yenientes (febres cum frigore) 3. 
yemntamen g 50. 
Tesica gv 29. 44. 48. 52. 53 

etc. {sed yessica ^12, yissica 

cod, S. Galli 762 21^). 



yetere gv {semel ahl, yeteri gv 

52). 

yindicare 41. 
ynlpis nom, sg, 53. 

xyro collyriom g (xiro c. v) 59. 

7 initio vocum sine aspiratume 
semper gi ydromelon (43), 
ydropici, ysopum, yoscyamua 
(hyoscyamus Plin. Aug. 15,30). 

zixjfa (zizifa) pro nom, sg, 
{uit zizifarum gen. pl. in epit,) 
iam g 48. cf rapa, 

Ahlativi usus: 
duplicis iuxta pos. cummyrti 
bacis pari pondere {itsra ii/6q- 
xmv tamv D.) 21. cum cymi- 
no (-ni Pl.) pari pondere 31. 
in yino vetere in sorbitione 
resolutus 52. {cf, rec. 34 bib. 
ex aqua calida cyatis ////). 
aliteT 41 (in vino potione per- 
ductom). 

pro aceus, in congio . . . con- 
iciuntur 41 (in puly ere redactas 
semper g exc. 59, in aqna 
fontana infunduntur g 45). 
puhnone yitiati 49. 
plurimis annis yitam exten- 
dere 23. 

Accusativus vocah. Graec, 
sg. -im {rec. -in T^i elephan- 
tiasim 31. ptiriasmi (jpro ai- 
riasim) 6. pti8im29. -an: al- 
thean 5. -un: catarrun (>ron 
gv^ -rum T) 54. 
pl. -as: lichenas 13. 

ConsecuJtio temporum: 
ceteri putant ut qui hoc re- 
medium petiturus est . . . de- 
traheret et . . . transyoraret 
et . . . lustraret 41. 

Contractae verhi formae prae- 
feruntur, velut sanarunt^ gu- 
starint innatarit consueront 
etc. etc. 



Index II 



auctorum 

Dioscorides 5. a. 11. 21. 21^ 
27 (6m). 80. 40. 41. 42. 48. 46. 
47. 53 (bis). 56. 60. 
«Aleiins 4. 5 {bis), 6 {bis). 21\ 
23. 27 (his). 40 (pis), 41. 42. 
44. 46. 51. 52. 

Herag Cappadox in toao sao 2. 
Melitiag 30 (cf, 33). 
Pliniug (noster} 21 ^ 29. 41. 
ex Plimo citaHi 
Asclepiades 27. 
Chrysippas 22. 80. idem ex 
ign, fonte 19. 
Democritos 35. 
Diocles 18. 35. 
Dionysius 35. 
Glancias 17. 
Hippocrates 8. 18. 21. 
Sextias (8. Sexiilias) Niger 5. 
Praxagoras 18. 
Pythagoras 49. 
Xenocrates 4. 
aUi {ex Pl) 54. 
auctores: non panci (ex Pl,) 
52. 
libri (» Ph) 25: legisse 
me memini (» Ph) 17. 
multi (» Pl) 53. (» Pl, et 
Diosc,) 54. 
quidam (» Pl,) 52. 
auctores Graeci 28. 
experti 6. 

medici 22. 23. 27. 29 (2>.). 41. 
42. 45. 
quidam 6. 32. 37. 44. 47. 

de se atictor {Mariiaiia) 2 
(utinam nuUa calamitas co- 
egisset ut experimento meo 
nossem). 6 (didicimus ab ex- 



nominum reliquorum 

Afri (ea? Pl) 22. 

DiospoUticum 3. 

Falemum (vinum) 42. 

Graeca verba 5. 

Jovis civitas 3. 

ManUus: mala Manliana (?) 42. 

Matius: malum Matianum 42. 



Siffna pondenm medicm, 
uncia — g. 

scripuluB fc g, 
fcr. l 

Ubra hb g, 
V l. 



pertis). 17 (legisse me memini). 
32 (nobis expertum est). 53 (do- 
mesticis in uxore experimentis 
probavi). 

fnedicamenta varia 
Anliochi magni (theriaca) 39. 
Catonis (antidotum ex Pl,) 
30. 

ComeUi (ComeUana catapo- 
tia) 30. 
Mithiidatis regis Pontici 

(antidotnm) 3. 
Neronis {ex Pl) 21. 



Index m 



titalomm 
(oleram et pomofain) 



abellana 54 
aUum 18 
ainyffdaliun 53 
anetnom 28 
apimn 2 
(armenium 44) 
armoracia 32 
aBparagas 81 
atriplex 7 
beta 10 
blituB 9 
cardaos 17 
caetanea 56 
caulicnlos 30 
cepa 27 
cerasinm 62 
cerefolinm 38 
citrinm 45 
coliandrnm 4 
cucnmiB 16 
cncurbita 6 
cydoneum 43 
epimelis (?) 60 
eraca 14 
feniculum 25 
ficus 49 

hypomelis (?) 60 
intibum 12 
lactuca 11 
lapatium 8 
malum 42 
malnm granatum 41 



malya 5 
(melo 15) 
menta 24 
mespilum 47 
i^yzum 59 
napns 34 
nasturcium 13 
nepeta 23 
nux 57 
ocimum 22 
olutotmm 26 
origannm 37 
papaver 19 
pastinaca 33 
pepo 15 
persicnm 44 
pinea 58 
pirum 40 
pigtacium 55 

g^rms 21 
raecoqua 44) 
pmnum 46 
rafanus 1 
rapum 35 
mta 3 
satoreia 20 
serpyllum 39 
Biliqua 51 
fiinapi 29 
BOrbum 50 
thymum 36 
zizyphum 48 



Appendix 
ad 

Pseudo-Plinium. 



Chm nuper Flinii textum ex scriptis exempltmbus dfwbus 
(gd) olim a. 1671 constitwhm acct*rata codicis VoeHani praeter 
rem neglecti cdUatione retractarem^ ad libnm iam impressum 
quae atU comparata lectionis Plinianae fata utiliter illueitrarent 
aut ipsum textum vel emendarent vel etiam augerentj haec ad- 
notavi guae sequuntwr, est enim codex Voasianus (nwnc quidem 
mutUue: nam antequam inter cUios duos codices eiusdem formae 
minoris medius denuo compactus est, sex lacunis periertmt folia 
octo) Sangallenei aetate suppar eaeculi decimi aJtque ex ipeius 
puleerrimi huius codicis fonte (altero tamen dpographo inter- 
cedente)oriunduSy ita quidem ut (vel in minimis multis levibusque 
peccatis conspirantes) in umoensum eandem anibo praebeant 
lectionem bonam et in ipsis vitiis genuinam, attamen uterque 
haheat sua cpioedam et pecuUa/ria, sic evenit ut ex codice 
Vossiano „Plinius Parvus*^ (quemadmodum a manu quodam 
recentiore saeculi xii primae paginae pro titulo qui deerat supra 
scriptum legitur) integris tribus remediis augeatur (p, 66 et 81), 
quae sictUi plura deinde in libris saecuHi xii, iam in SangoMensi 
prqpter homoeotdeuton a librariis omissa sunt. 



Adnotanda 

7 tit post indicem capp, l, i Incipit prologas plinii secnndi 
innioris v, item g {in d ante indicem Incipit liber 
plinii iunioris, in cod. Lond. f, 119<* Plinii iunioria 
de medicina liber ptimuB incipit cf. Anecd, n, 107). 

9 poBsint V, • 

1 — J.4, 9 {dm foUc^ exciderunt v. 



10 



15 



15 
l^ 

15 
16 
16 
16 
16 
16 
17 
17 
18 
18 
19 
20 
20 
21 

21 
21 
21 
22 



2 — 5 emendat — tritae om. v {d) : Nasturcium cum ainape 
tritum impositum emendant {sic v: emendat d). 
Glandes etc, 

8 irinacei {ut semper) v,^ 

9 gallinacei v {ut semper fere hic scripsit verha in -aceus 

terminatOy nisi quod rosacium uhique, 

10 fimus V. 

2 yaso V. 

3 capiti V {g*d), 

5 oleu {iterum) v {pro ovum). 

14 inliniuntur v {ut hie, quod omiai, etiam g). 

22 perungant v, 

11 pinna v, cf. p. 88,9 pinnis v {non g). 
20 et umores v {ut semper hic), 

10 vaso {item p. 19,15 et 53,23 ut semper) v, cf, ind. 

23 bubulo V (bubulino g). 

18 umero {ut semper) v (humero g). 

1 molliori {pro- re) hoc uno loco etiam v. 

15 inliniuntur v {non g), sed mox iuHnuntur v. 20 v (» a). 
10 ocimo e. y. o. t. oculi (atc itertm addii v, cf. oculis 

rb) drcum linuntur. 
17 tortata (stc) ex vino v, 

19 teneri v{d). 

22 drcumligatEk et epiforam v {cf, mox 22,1 trit^ ita gv), 

2 et tumores v {item d, tumore g cum r&), sed refri- 

'geratione gv (-nes drh). 



— 225 — 

p.22, 4 lana concnrata (ccurata sic) v. 

22, 6 uridines etiam v. 

23, 2 reprimitor v. 

13, 10 semen nrticae cum lana Bucida coi^tur in Dares cum 
oleo roBacio. et auriculf lana sucida spiBsae obtu- 
rantur v {itaqtie nec v ex g, nec d exv, tU inspecto, 
non coUato codice Vossio/no olim dioci Hermes viii^ 58). 

23. 13 quagulum {ut g) aemper etiam v. 

23. 16 pastelliB v (» g). 

24, 1 dracontei v (» g). 

24, 5 mularum g: mulfunim alibi mulierum vd (duos igitur 
« codicea comparavit qui amt scripsit aut correxit id 

Plinii exemplar, ad quod facti smvt et eodex v et 

fontes codicis d). 
24^ 6 ostreorum v (= g): item p. 29,1. 

24. 10 cum suo teste v. 

24, 15 distiUationem (sed in tit. Destillationi sic) etiam v 
(ut semper). 

24. 17 commendari v (*» g), 

24,19 mariti ^: tamarice mariti vd. 

25, 11 — 12 murmuB — infrincatur {aic) etiam v (om. d, ubi yi- 
cium ex alitu aic v). 

25.24 Sed (Si c2) melins mororum domesticorum, sed (et 

ex emend. d) melius eorum que in rubis nasCuntur 

sic cum glossa etiam v (= g). 
26, 5 Buci mororum sextarii duo v {ut g^ non ut d). 
26, 6 stomachicus gb^ (-maticus rb)i stomachuB v (u^ sto- 

macus d post fiierit). 

26, 8 mulcet. Graveolentia etiam v (» gd), 

26. 14 enula etiam v (item p. 54,20 enulae v). 
26,22 — 27,1 caprifici — dolorem om. v solua (non d). 

27, 3 Nuculeus (Nucleus d) galle gd: Nudeus glajide t^. 
27, 9 austeri {Mc eta) v (=— g). ' 

27. 11 milefolium t; {item p. 38,1. 60,18. 74,10 etc. semper, 

millefolium gd). 

27. 15 decoctae v. 

conluantur v (conluuntur g, colluuntur d). 

27. 25 obturatus v. 

28, 14 in olla (» d) mittis {sic) . . . decoques v. 
28, 19 delfini v (delphini gd). 
. 28,22 — 23 cerebrum — datur v {= g): om. d. 
29, 1 Uvae om. v (=» d). 
29, 4 Sinape g: sinepa {sic) v, Nepa d. 
29, 5 orticae v {ut p. 28,13 ramuBColos ante corr. v et p. 36,5 

29. 12 cynnaici v (= g). 

Plizdi ixuiioris medioixia. . 15 



1 



— 226 — 

p. 29 tit. XVI. Tussilis v (=» p), sed in textu eap. tnBaillaB (30, 
8) , tassillis (30,13) v (non g). ubi Tussillim errore 
V (30,10), d habet Tassilini {sic). 

29. 17 tales f> (= g). 

30, 6 in passo gi inspasso (sic!) v^ insperse d, 

30, 7 — 10 Si qois fimom ovillam — gargarizabitur v (= gy. 

o^fn. d. 
30, 8 mana saa tassillas v. 
30, 20 —-31, 4 herba — inlinuntar v («=» p): om. d. 

31. 10 nucis nuclei siye glandis tritae etiam v. 

31. 11 britia v. 

31. 13 anguinis v (ut in tit. cap. g^ non v). • 

31.14 clerites {sic!) pro celenter v (aolus). 

81. 16 tripariae eHam v. 

32, 5 peucedanum t^. 

32. 18 aquitanicae legatus in hoc morbo sic v {cum 

lacunuia fost legatus). 

33, 6 delphini iocineris {cf. Pl.) cinerem v , delphino cineriB. 

cinerem g aiCj sed mox ipse scriptor litterae n sub- 
didit i infra lineam ducendo delphiUfO — voluit igi- 
tur^ ut nunc ex cod. v comparato putet^ non del- 
phini cineris, sed delphini locineris et ipse g), del- 
phini iecinoris cinerem rb: Delphinu «inerem d. 

33, 7 vexabuntur gv: vexantur d{rh). 
33,14 trita v (=« ^r»), 

33. 17 Lumentnm v (» ^). item lumenti vg 68,1 et lu- 

mento 80,12. 

34, 2 inaequali cute g(r), inaequalicutaer: inequalitate rd. 

34, 7 in manibus peoibusque g: in pedibus manibusque v. 
34 in tit. xxi . . . His qnae molienda sunt v. 

35, 2 hordeacia g, hordiacia (sic) v (ordeacea d). 
35, 3 fico V (» g). 

35, 6 folia alni vel alei sic etiam v (» gdb, non r). 
f. akii vel allei (sic) b. 

35, 7 fiunt g: sunt (7) v (db). 

35, 9 Buturae et adipe g, butur^ aut adipe v (aut etiam &, 

cf. Plin. — seu r) : Butiro et adipe d. cf. p. 65,13 
buturae v (uibi butjro g, vulture d!). 

35. 12 ex milvi iocinere v. 

36, 2 verbo v (pro vero). 
36, 3 tesina v (» g). 

36, 4 et resina terebintin^ (aic) v. 

36, 7 sulpure (fnc) v (sulphure v 76,2. 78,24 etc. » g). 

36, 8 subfita v (=» g). 

excalfaciunt v. 
36, 8 — 10 pugionis — prodest v (=■ g): om. d. 



— 227 — 

p. 36, 13 yexatam sit v (est g), 

36.15 tysis sinancis v (cf, g). 

36.16 q. placeat saccnrri explicare conabimnr v (» bfy 

explicabimns gd), ex hoc alikque locis mvAtis efft- 
citur aut proximwm codid vetusto Torini (&) au;t 
eu/ndem esse Vossiamm. cf. ad p. 66,11. 
36,18 — 19 fricta discocto eaqne faba g: om. v (d). 

37, 1 supjta V {fibi snmpto gd). 

37, 12 testibns (pro testis) v (» gd). mox tritae gv: trita d. 
37, 14 tnssi V (» tnssim g). 
37, 16 copari (pro cnm pari) v. 

37,20 — 21 Eqnm (sic t;, ut s^per coqnntnr t;, non ^r) — sa- 
nant v (» g): om. d. 

38, 6 itemqne v (db): item (om. qne) ^. 

38. 10 potata qna cotonia g: pota cotonia (om. qna) v, po- 

tata nbi dtonia d, pota nbi cydonia b (itaque ex 
emendatione et scriptoris d et Torini natum est nbi 
quod lacunam expleat). 

38. 12 trito (sic) v. 

38^ 14 et 16 sorbitnr ipis) v. 

38. 16 calda v (» g). 

38. 17 qna om. v (Aqna in rosa etc.). 

38.20 cnm pane v (= gb): cnm aqna (ex suo!) d (propter 
' sequevdid). 

38, 24 cytonia Uc (cf. 38,10) v (= g). 

39, 1 Gdme t; (= ^) rf ». 2 gnmae (-m§ ^) v. 

39, 7 clndit v («= ^). 

39. 11 modice v (» ^6). 

39.13 aceti ferventis ^t7(r&). 

39.18 intnssimqne conyerBO v (^ g^ nisi ^tMd Jiic ?uibet 

conyersos). 

39. 21 qui eam v (» gd^ qni hanc r, qni in hanc b). 
oportebit v (solus). 

40, 1 alnnt: alind (sic) v. 
40, 2 operi inpiatoriis (sic) v. 
40, 6 sanant (sic) v (=> ^). 

id mel v(d): id est mel g (ex id pro id). 
40, 8 eins om. v (solus). 

40, 9 inide yaso (sic) v. 

40.20 aliqnod (si(^ ame etiam v. 

40.21 intra v (» r&): infra (male) gd. 

40. 22 Mandrogorae hic g (non v). 

40. 23 opii pondns denarii. tnris pondns denarii gi om. v 

(vwn d). 

41, 2 ez yino v (d^ ex nno g). 

41, 7 prima potione t?, quibus verbis finitur f. 46. iam deest 

15* 



— 228 — 

folium tmum a p. 41,7 (cum indice capp. l. n) ad 
p, 42,6 ex vi] no aastero etc. 



aBini v (cQ, pro aainiaae Plin. (asinae g). 

hyllace v, 

ex sao (» S) 8OC0 v {cetera ut g). 

babalas v (bnbalcas dj, babalinas g. 

lactenB t?(d), item p. 94,4 t; (» dh)i lactans g. 

cjdonea v (cidonea d, cydonia g). item infra semper. 

mens etaHenantar etiamv (=> gd), fort, l. exalienatur: 

in mana v {=» d): manu g. 

BoB siriaci v. 

ambilicalo (stc) inlinitar v. 

cam melle et sale v. 

lens non peroocta v (»» dh). 

pota V ^ gh (potata d). 

tanBas v (=> ^), item infra v, 17. dlihi tasas (= g^ 

sed tansas etiam p. 50,6. 63,3). 
iacnndissime v. 
satiyi ciceris v (= g). 
qna om. (aqaajin prnna) v. 
colligitis (sic) et mittis v. 
bacae v. item p. 52,20. 
ezavis v. 
bacae acrifolii r (item p, 49,12). acrifoliam eUam v 

p. 72,7. 88,7. 102,7. 
synfiti V (= g), 
et acetam acerrimam cutriblas v (et acerrimam ace- 

tam camtriblas g). 
17 e£ 19 defanditar v (diffdnditar g^, 
aastere etiam v. 
totas V (= drh) pro tostaB g, 
anas v (sine corr.), 
addito quagalo v. 
si exulcerationes e v (» g), 
2 — 3 ostrea . . . decoctat^ (nong), cfsupraad 24,6 (29,1). 
holus ide caules discoctu etiam v, 
imponuntnr v =: gd, 
aqua marina. adaliqui (sic) v, 
raphanos (non rafanos) h4c v (^ gd). item raphani 

vgd p. 75,21. cf, p, 54^19 raphani g^ raphana (sic) 

df sed rafani v (rafanus vg 110,9 ^.). 
51, 19 pulauB (sic) v, 
alica V (=> d). 
62, 1 in aqua v (== d), 
&%, 3 in quibuB v (=<■ gh). 



i).42, 


7 


*2, 


14 


43, 


11 


43, 


12 


43, 


21 


^, 


8 


44, 


12 


45, 


7 


45, 


14 


46, 


9 


46, 


10 


46, 


14 


46, 


17 


47, 


2 


47, 


7 


47, 


14 


47, 


22 


48, 


8 


48, 


10 


48, 


11 


48, 


13 


48, 


19 


49, 


3 


49, 


17 


49, 


20 


50, 


14 


50, 


16 


50, 


19 


51, 


2 


51, 


2- 


51, 


6 


61, 


9 


51, 


10 


51, 


11 



— 229 — 

poado (sic) v (= d). 

galla cu magina v, 

in vino — eduntur v (=» g): <m. d. 

innucis abellaneae v (cf. g), 

abstineri v {-^ d, non g). 

prius et gallinam v (^ gby PUn,), prius gallinam d. 

caeliacis {sic) v (coeliacis g), sed infra t?. 16 cyliacis 
et V, 20 ciliacis (» ^). 

et(myrii bacis) t; (» ({, ex g). 

pride etiam v. 

addita pusillo resma {sic) v (unde addita resina 
pusillo d). 

in cibo poni inbent v (» g). 

additi v {^ d, pro addi). 

Tiniae (jsic semper) etiam v, 
S eti et 11 oximili (sic) v. 

potu V (=» potum g): potu d. 

Lieni sive spleni (in teastu r^^etitum) om. v (» d), 

torpedo^' bui cn | eo impofituf sic etiam v (=» torpe- 
dorumbuf etc. g), 

Corubi V. 

ubi liens g^ v hahet lien si. paJtet itaque hunc loctm 
Plinio duce sic esse emendandum: caninus lien si 
viyenti eximitur et laboranti in cibo datur, liberat 
de yitio lienis. catuli (sc. lien, non catulus wt codd.) 
duum dierum datur (datns codd.^ cf. Plin, Alii . . . 
dant) ignoranti aegro in cibo ex aceto. 
57, 3 oboli om, V (non gd). 

57, 5 defunctos obrui oportet. Yespertilionis sanguine yenter 
etc. (sic) etiam v. 

59, 4 polline v » d (non pollionem, ut g, licet dlibi in 

minimis sic multis consentiant codices hi antiqtUssimi 
gv^ e. g. caliculuB 21,13. lipturum (-ram g) 22,12. 
sint 24,11. osciami 27,13. codiculi 30,7 (item 76,23 
vgd). verminacla 31,1. ex om. 33,15. incedit 34,9. 
sanant 40,5. costum 51,16. siliacorum 53,1. quadras 
70,18. panni 75,16. remissum 79,8. alumen (alu~m) 
80,11. apostomata 81,19. mutorum 82,21. femina 
83,10. antecessionem 88,18. cagatem 95,1. sabuci 
95,22. farinae 96,10. propinatur 96,20. varo 100,22. 
lacerate ante corr. v (lacerte v*) » laceratae g 
lOlAO. veneficii 106 4. 
60 in tit. XY Vissicae v (ut g Yessicae), sed in textu capituH 
yesica semper v (plerumque g). 

60, 9 haemoroidas v. 

60,11 eiusdem ovi etc. v (=» g). 



y.52. 


7 


52, 


9 


52, 


15 


52, 


18 


53, 


2 


53, 


3 


53, 


6 


53, 


8 


53, 


13 


54, 


1 


54, 


7 


54, 


9 


54, 


17 


55, 


3 


55, 


10 


55, 


14 


55, 


15 


56, 


5 


56, 


11 



— 230 — 

p. 60, 12 id<|ue balneo {<m, in) v, 

60, 19 inlimre v (» g). item inliDiti v (a g) 63,15. 

61, 6 facta eUam v, 

61, 7 post bibitnr in solo v (non d) leguntur quae in reHiguis 

(atque iterum ibidem etiam in v) post bibitnr «.12: 
Tartamm {sic primo loco, infra Tordorum) fimas 
in (infra ex) mnlso decoctus imponitor. Gioadas 
tostadas (atc, tostas das d) in patella . . . 
61, 11 glebalae ati delata (sic) etiam v, 

61.18 marini gb {cum Flin,): om, v (» d), 

61. 19 branceis etiam v. 

62, 7 cabile v (=» g), 

62, 9 at t; (» db, ubi sicat g). • 

62, 20 ammixto hic v {ut g). item p. 65,7 {sed p, 72,6 am- 

mixta gy admixta v etc). 
63,18 aat om. etiam v, 

63. 20 inflamationi {sic) v = db^ et tU videtur ante ras, g. 
64^ 1 ramini etiam v. 

64, 4 fico V (fica gdb), 

64, 5 farina faenicala {sic) in bydromelle v> 

64, 8 ibi e? s 5 {jpro ibidem gd). 

64. 10 hydrochelis v (= g). 

64, 14 posca hic et v {^^ g), sed pasca p. 26,4. 109,19 etc. gv. 

64, 20 tamescant v {=» d, -cant grb). 

64, 23 ab aeqaitata femina yexata v. 

65,' 4 ingaine e t? (» d), 

65,16 aat hirino v (=» b^), 

66, 6 eoram decoctam v (= g). 

66. 11 hic propter duplex imponitar integrum unum reme- 

dium excidit codicibus gd, sic emm Ugitur in v 
fimi marini cinis ex oleo yetere imponitor. Yermiam 
terrenoram cinis ex oleo vetere imponitar {petUunn 
ex Pl. 30,79 ctm iis quae praecedunt: iam Bequi- 
twr Pl. 30,80). Goclearam ... sed idem 000- loco 
praebet ed, Bas. (6) ex r^ sic enim ed. Bom, //51 
Terrenornm itidem yermiam cinis com oleo impo- 
nitar. similiterqae cornas caprini combnsti cinis 
cam oleo imponitar. (Item coclearam qaae nadae 
etc). quae sic {ut in r) coniuncta {ex r) repetit 
Torinus {b) in iis quae licet codici vetusto consmtire 
significet {reliquis quae uncis inclusa sunt opposita)^ 
exhibet tamen ut solet eo modo quo se excipitmt in r. 

66, 16 folicmif V (=» g). 

66y 17 hic iterum propter duplex oleo in gd exciderunt verba 
qtMe habet v {am b => r, cf. ad p. 66,11) aeqae 
caprini comas cinis ex oleo {cmte v. agninas polmo 



p.67, 


1 


67, 


10 


68, 


2 


68, 


6 


68, 


11 


68, 


12 


68, 


14 


68, 


18 


68,18 


69, 


2 


69, 


6 


69, 


19 


69, 


24 


70, 


7 


70, 


12 


70, 


14 


71, 


6 



— 231 — 

• 

etc). ducta haec sunt ex PUn. 28,222 (ubi pro 

cornas — sic et r — caprini legitur cori caprini). 
tummnenti testadinis v, 
mnli mnlaeve («ie) v, 
hic eaidem eodem modo repetwnJtur in v quae in g 

(«=p. 67, 14 — 17). 
saevo bubulo v (as 5), bubulino g, 
perungetur (mc) v, 
sint V (s=" g), 
Inpalustris lens v {gh^), 

Sanguine milvi etc, v eodem hoc loco quo g {non d), 
evisci V (= d), 

Lenticlam v {^ g)^ ut Lenticla vg p, 36,3. 
pellibus V (= dh^ pedibus g). 
britticae («tc) v. sed brittia etiam v, 77,16. 83,7 etc. 
fLpteriae fcifber v. 
aluta V (s d). 
sint V ^s &, sunt gd). 
camedna . . . aristolocii . . . sthichados v. 
intermissi — ] Amfisbere (v. 19) perierunt in v cum 

folio uno (in quo et index capp. cum tit lihriiii). 



12, 2 axungia eius etiam v (= gd). 

72, 6 hordeacaei (sic) farin^ v, hordeaciae farine g (hordea- 

ceae farinae h): ordei farinae d (cum Plin.). 

72,15 — 18 It galbanu (siCf galbano g) — melle v (» g): 

om. d, 
73y 2 spato melle mixto v (=» g). sic etiam (spato melle) 

vg p. 76,18. 

73, 7 hemorogian v (» g). 

73. 11 et aceto v (= gd). 

74.12 ad plagas conglutinandas t7 (» &, glutinandas gd). 
74, 16 et aqua v (pro ex gd). 

75, 4 quosjligno etiam v (= g), ut videtur (nam mernbrana 

hic perforata est). 
75, 5 hae tnti t7 (» p), sed mox inlinuntur v (=> d). 

75, 7 nomo (eic » d^ noma g) quod vocant cancer v (« gd). 
75,15 — 16 et cibo (sic v^ cibio g) — debet v (ss^ gh): om. d. 
75, 18 yeteri hie etiam v (^ gd). 

75. 21 et appositum om. etiam v. 

75.22 fareainas v. 

76, 7 quof fevori v (quofeyori g). 

76, 9 mtaye feribus (pro veteribus g) v (tritave veteribus h!). 

76.13 — 15 eadem — imponitur v (^ g): om. d. 

77, 7 Gamoma (sic) si sine v. 

77, 9 impone. Singulare v (= dh, imponere g). 



I 



p.ll, 


12 


11, 


23 


78, 


10 


78, 


13 


78, 


24 


79, 


20 


81, 


8 


81, 


1.1 


81, 


14 


81, 


16 


81, 


19 



— 232 — 

chachoethoB v. 

omnium genera (sic, ef, d) uleemm v. 

galla etiam v, 

-14 {post cicatricem) Symfitam — cicatricem om, v 

(s. d, wm gb). 
cum Balphore etiam v. 
fluviatileB v {Plin.): fluvialea gd, 
circum liuunt v (liniunt grb). 
pastello- V. 

quod Bunt (f ) Btrume v (« d). 
milaepedf {sic) v. 

apostomata. Galx viva cum resina ... g{rb)j apo- 
' stomal».. Axungia cum rcBina . . . v, apostemata. 
Axungia viva cum resina . . . d. itaque in communi 
fonte codicum g eiusqu^ a quo pendent vd fuit 
apostomata. Axungia . Galx viva cum resina . . . 
{cf Pl. 28,140 et 36,180). 

81,24 post inlinitur {et ante bubulum) . . . exddit integrum 
remedium {petitum ae^ue ex Pl. 28,191) fimum ca- 
prinum ex aceto acn decoctum strumis inlinitur. 
quod 8olu8 nunc habet v. 

82, 13 circumdat v (=* d). 

83, 5 Nuclei grandea v (« g), 

83, 9 folia similia cupressi v. 

83,16 linitur v (=» g"). 

83, 18 semicocta v {^ d, cocta g). 

83, 23 {post pilos reddit f 67 ^ extr.) in v exciderunt duo 
foUa {quorum loco hic (dba codicis antiqui folia 
duo inserta sunt) , sc. a p. 83,24 usque ad (c. xiin) 
p, 87,16 (MuB vivus . , . e quibus incipit f. 68*). 



88, 14 in cruce v. 

88. 16 cinis spargitur v. 

88. 17 primi digito {sic) v. 

88, 22 acricolae v {cf. acrioole d, pro auriculae g). 

89, 4 cu laser trit& {sic) obolo v. 

89, 14 gaio seio. tertiana solo monte s. eticm v. 

90, 2 Pulei V {^ gy Pulelf d). 

90, 5 adalligatur v (aUigatur gdb). cf. v. 12. 20. 24. 91, 

4. 14 etc. 

90, 10 debebit v {= g, debet d). 

90, 16 eaq v (» ea quae g, pro et aque d). 

91, 19 poA circa ma || deest folivm unum in v usque ad 

p. 93,14 II recreat. 



"^3 16 elexum v {cf. d). 



p.93 
93 

94 
94 
94 
94 
95 
95 
96 
95 

95 
95 
95 

96 
96 
96 
96 
96 
97 
97 
97 
97 

98 
98 
98 

99 
99 
99 
100 
100 
100 
100 
100 

101 
101 
101 
101 
102 
102 



— 233 — 

18 arietini inTeteraDtor g: arieti minxieteraiitiir (fiic) v 

(arietis minate terantnr d!). 
21 T. et ante v (« db): t. ante g (qninis diebns ante 

et postea Ph). 

12 ter septem (t septe) v (soltis). 

18 Batura erit hamano v. 

15 inlinitum v (» d). 

24 — 25 Caprini — adhibetar v (=« g): <m. d. 

1 portaTerit v (== db^ portat g). 

4 spongea v. 

8 fluyiatilis (sic) v. 

10 — 11 (flfite Bcillae) Scillae — compescit (qutie habent gb) 

om. V (= d). 

14 et (pro ex) t>. 

15 sinape v (= g), 

18 sabfanduntor v (= g). cf. suffdndantar vd (subfan- 
dantar g) 99,18. safFuderit gvd 104,15. 
1 cbrysocarpos v. 
4 ex yino (om. eo) v (= d). ' 

9 yincae perrincae (sic) v. 

11 ethyoru etiam v. 

18 pondns . . . myrra etiam v. 
9 Babia v (d, Babea g). 

16 spondeliam t? (» ^), tU p. 77,15. 

17 fim' (a fimas) etiam v. 

18 edidit v (= db): om. g. 
admagnitndine v. 

10 ponfolica etiam v. 

17 snper linitar v (= g). 

21 Tcl babalas v (babalinas g\ item p. 100,1 et 2. 
p. 103,14 Babola v (ubi Babulina ^, Buboli d). 
1 quodtostr~~ uocatur (sic) v (tostus (2, zoster gr). 

19 cum cera coctis (sic =» d) fractis v. 
tit. xxTi Ad scabiam (sic) v. 

3 super inlinitur t? (= 6, -nietur gd). 

4 lixiTO V (= d). 

6 et mel ligant tritu lucustratu pratensiu v. 
14 sint V (= b): sunt gd. 

20 liquamine in bahieo v ^ b (liqnamini ne bahieo 
8tc g, liquamini in b. d). 

4 cocta et imposita v (=» db, coctae imp. g). 
8 cera et cepa imposito etiam v. 

11 Cymino ocimo etiam v. 

18 ahi mustu v (solus). 
1 senapis (sic) v. 

3 mellif fibra (tnc) v. 



i).102, 


7 


102, 


14 


102, 


18 


102, 


^O 


103, 


3 


103, 


6 


103, 


10 


103, 


18 


103, 


19 


103, 


21 


104, 


3 


104, 


6 


104, 


6 


104, 


7 


104, 


8 


104, 


12 


104, 


13 


104, 


18 


104, 


20 


106, 


2 


106, 


18 


106, 


3 


106, 


4 


106, 


6 


106, 


7 


106, 


8 


106, 


11 


106, 


18 


106, 


20 


107, 


6 


107, 


12 


107, 


18 


107, 


22 


107, 


23 


108, 


4 


108, 


10 


108, 


16 


108, 


22 


109, 


3 


109, 


7 



— 234 — 

sanatar (pro saDantur) etiam v (» gd), 

humores etiatn v, 

canceromata etiam v. 

crebro recte v =» b (uhi cerebro gd). 

apmnnm t^, item v. 11 (ubi et g). inde v. 13 vel 

capmnnm vl 
me ee (sic) v (pro melins esse). 
vim inee recte v (uhi yimen esse g). 
pancratiastes eic recte v. 
adversu v. 

ccoUectionibus (sic) etiam v. 
glutis etiam v. 
unciS. . . . positae etiam v. 
desiderit v (» g). 
admota (quasi fuerit ammota) pro amota male v 

(solus). 
inquinata retollitur etiam v. 
cum opns v =b g^ ubi et cum opus fherit db. 
tabsia v (» g). mox cera caesa v. 
inlinibat etiam v (=^ gd). item postera v. 
usque I fascias v (» g). 
robia hic v (» gd). 
Sed uBus V, ut ante corr. g (Sed ut nsus g*^ si 

usns d). 
inlinitur balneo v (» g), 

falangii v (» g), sed infira 109,7 pbalanginm gvd. 
sint V (= g). 
in instruendis v (» d). 
ea q etc. v (» g). 

-9 Titymalli — inlinitur v (= gb): om. d. 
eiusdemque (pro eiusque) v (solus). 
caput — maciem v ^ g (niei quod maceriem v, ubi 

macie g). 
accidunt (sic) v. 

prestavit v (^ d, pro prestabat g). 
similes v. 

Ergo monstrabimns (sic) v (» g). 
aristolaciae (sic) v (ubi aristolociae ^, ut infra 

vg 110,26). 
ponduB (sic) 'v. item 110,22. 26. 
asinini sanguis (sic) v ('^^ d, sanguinis g). 
quot dif pluf (sic) v. 
eius om. v (» d). 
mstillo (pro rostello) v (solus). 
Bi V =^ rb (pro sic, ut p. 103,8 si curantur v). 
orbita v (== gd). 



— 235 — 

jp. 109, 16 sez I tante (sic) v. 

110, 13 eram (pro ervum) v (=^ g^ ut supra). 

111, 9 et om. V (= g), 

111,11 sncus bibitnrl hia verhis finitur f. 78^ h. e. folium 
Plinii fdtimum: unum enim hic deest guod olim 
seguehatwr ante fragmmta guae Flinio in codici- 
bu8 adnexa leguntur (sic inscr. in g: zxxvnii. De 
obseryatione totins anni ut incolomitas cuatodiatur 
guod cap. libro quinto stibdidit r, 46 ed. Bom., ex 
qua Bas., cum solo codiee Pragensi — et Spera apnlei 
platonici. de yita. de morte. vel omnibus neg- 
otiis. et quicquid inquirere volueris. cf. Hermss 
VIII, 68). 

Codicem ^Phisice Plinii", sive Pragensem (cf 
Anecd, ii, 61. 107. Hermes riii, 59 sq.) sive eum ad 
quem facta est editio princeps (Mom.)^ BasHeae 
vidit a. 1433 Jo. Aurispa, ut ipse narrat in 
epistula ab H, KeU edita (Ind. schol, Hal. 1870 
p. ir. IX), 



Corrigenda 

p. 12, 3 l. arundine {sine li, at semper seribo). 

14, 8 9ic legendum videtw: et cerae albae libra e libra 
olei rosacii remitiitur et refidgeratur (c/*. Marc. l. c). 
in additamentis codicia BeroL ad Theodori Frisdani 
caput V {l. I) de acoris idem sic .inducitur cero- 
tum (p. 24): Litargirum lib. i. Cerusa lib. i. Cera 
alba Hb. i. Olei rosei lib. i. Liquefacta cera et 
tepefacta. sic addis oleum et species suprascriptae. 
simul in mortario omnia trita commisces. sbddis 
quattuor ovorum albumina. teris simul et uteris 
(c/*. etiam Apollon. apud Gal. xir, 482 et dp. 
Th. Prisc. f.h^ Arg., item Ap. ap. Gal. p. 482 et 
Th. Pr. f. 5^). simUe ad scahiem emplasirum vide 
apud Ps. Plin. f. 78» Bas. 
17,20 l. humores (ti^ semper scriho in Pseudo-Plinio^ sicttt 

umores etc. in Gargilio). 
18, 8 l. vitia aurium {gvrl) pro aurium vicia d). 
ad p. 19, 18 h in dextro humero gd. 
p. 23, 11 l. coicitur in nares (sic et sine undSj ex v solo), 
ad p. 26, 6 l. stomachicus gb*^ (-maticus rb). 
ad p. 26, 8 /. mulcet. Grayeolentia {sic) gd. 
p. 26, 15 1. dentes confirmat {gvdrb^ pro confirmat dentes, quod 
meo errore scriptum). 
29, 17 l. ex utraque gutturis parte (gv, pro ez o. parte 

^tturis d). 
32, 15 l. mmunibus. 

33, 6 l. delphini iocineris cinerem {ex gv cf. adnotoit^. 
33^ 7 l. yexabuntur {ex gv. cf. adn.). 
ad p. 34, 2 h inaequali cute g (r) : inequalitate d. 
ad p. 36, 8 Z. prodest {pro podest). 
od p. 37, 12 l. testibus gd. 
p. 38,2 l. m. bibendum datur {gvb, pro datur bibendum d). 



— 237 — 

ad p, 38, 6 itemque db: item g. 

p, 39, 14 l. item coagulum leporinum (tibi mea culpa excidit 

item gvhrd). 
ad p. 39, 19 l, conversos (sic) g. 

p, 42, 7 l. asininae (ctm Plin.f unde adnae g^ asini v). 
ad p. 44^12 l. mens et alienantur gd{r). 
p. 44, 16 l. vmi {sic vg, ix d, pro viii). 

46, 3 l. esse vitium (»c f^^, natn ex g nihil adnotavi, pro 
vitium esse d). 
ad p. 46, 2 l. cum felle tauii g: om, d. 

p, 47, 2 {. ulmi cortex tusus denarii pondere (den pond^t?^ den. 
vel denarii pondus gd: nam in hoc vocahulo expli- 
cando varie peccatvi/r. cf. ind»). 
61,2 l. decoquitur Qvy pro coquitur d). 
ad p. 62, 14 l, in vino — eduntur (j^o decoquuntur — eduntur). 
ad p. 62, 19 l. ex aqua datur gi datur ex aqua d. 
p, 63, 3 l. prius et gallinam {ex gv). 

66. 10 l. potum (ex gv pro potu). 

66, 12 l, 91 viventi . . . datur, liberat de vitio lienis. catuli 
duum dierum datur ignoranti . . . (cf, adnot.). 
ad p, 67, 1 l. acet^ d cwn ras. 

ad p. 60, 12 l. idque gh: id d. 

p. 64,16 l. imponitur {gvdh, pro apponitur, quod mea ipsius 
inviti penna pecca/vit). 

66.11 post imponitur {et ante coclearum) adde haec {ex v): 

vermium terrenorum ciniB ex oleo vetere imponitur 

{cum „*6." in marg. cf. adn.). 
66, 17 post oleo {et ante agninus} iterum adde haec {ex v): 

aeque caprini comus cmis ex oleo {et in marg. 

„28,222" cf. adn.), 
72, 6 l. hordeaceae farinae {ex gvh, pro hordei farinae d 

cf. adn.). 

73.21 l, et ture pari pondere etiam etc. {tihi ipse impru- 

denter omisi v. pari pondere). 
ad p. 78, 6 l. minarum cohercet gd {ut etiam v). 
p, 79, 1 {et ita semper) l. nasturcium {cum gv). 
79, 20 l. fluviatileB {ut v cum Plin.). 

81, 19 puncta nunc delenda existimo: axungia. calx viva . . . 
(t** p. 87,13. cf. adn.). 

81.22 {post inlinitum) adde discutit {ex gvh, om, d), 
81^23 {poa^ inlinitur) adde {ex v, cf. adm,^: fimum caprinum 

ex aceto acri decoctum strumis inlinitur. 
ad p. 87, 6 tit. l. xii Ad frigora {sic) exusta g, Ad exusta 

frigore d. 
p, 88, 12 l, quodcumque est sed {uihi ipse omisi est). 
90, 6 l, adalligatur {cum v). 



— 238 — 

p, 91,16 l. euforbio {gvdj ut supra scripsi), sic uhique 
p. 106,2 etc^, 
d3, 21 l. quinqne et ante et . . . (e/*. adn), 
ad p, 94, 5 L myrra g, mirra db^ (etc). 
ad p. 94, 19 l. is: his gd {item v). 
p. 100, 14 l. sint {ex vh^ snnt gd). 

atque nunc quidem ego postguam primam {m, Aug. 1858) ] 

inspecto atque excerpto codice Dresdensi novi auctoris antiqui ^ 
notitiam vd potius suspicionem hahui, ctbsoluto tandem negotio 
Plinium hum iuniorem id est Psmdo- Plinium voHere iubeo. 

Berolini d. 26. April. 1875. 

Valentinus Bose. 



^> 





THE BORROWER WILL BE CHARGED 
AN OVilRDUE FEE IF THIS BOOK IS 
HOT itETURNED TO THE LIBRARY 
ON OR BEFORE THE LA8T DATE 
STAMF^ED BELOW. NON-RECEIPT OF 
OVERDUE NOTICES DOES NOT 
EXEMPT THE BORROWER FROM 
OVERDUE FEES. 






rji> 



rt.' -^ 



.; 










\ A h