(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Poetarum romanorum veterum reliquiae"

^i 









.€ 



SP 



^■>i^' 



^ 



■;•»**«> ^*i^ 
^■/-v 



,\^^: 



'OnOHARRASSOWITZ 

LIBRARY AGENT 
:LEIPZIG: i 



KLEINE TEXTE FtJR THEOLOGISCHE UND PHILOLOGISCHE 

VORLESUNGEN UND UBUNGEN 

HERAUSGEGEBEN VON HANS LIETZMANN 

69 ■■ ) 



POETARVM ROMANORVM 
VETERVM 



RELIQVIAE 

SELEGIT 

ERNjkBTVS; DIEHL 
'0 V 



L 



iM' 





BONN 

A. MARCUS UND E. WEBER'S VERLAG 

I9II 



6l£t( 
B105 



Poetarum Romanorum veterum reliquias post Aemilium 
Baehrens edituro nova quodammodo fundamenta iecenmt I. Vahlen, 
Fr. Leo, Fr. Marx, viri huius aevi in litteris Latinis ingenii subtilitate 
et doctrina praeclarissimi, qui recensuerunt et enarraverunt carminum 
vetustissimorum atque Satumionma versuum rudera, et Ennianae poesis 
reiiquias ac C. Lucili carminum. 

Gravissima illa linguae Latinae litteranunque Romanarum monu- 
menta emendata ut iuventuti antiquitatis studiosae in manibus essent, 
quaecumque integram fere sententiam exhibebant e fragmentorum congerie 
excerpsi atque selegi adiecta praeter lectiones varias pressa ubi opus esse 
videbatur interpretatione. 

Neque secludendas esse censui ab hac anthologia poetarum scenicorum 
reliquias Thesauri linguae Latinae in usum ab Ottone Ribbeck sub 
auspiciis divi Francisci Buecheler ante duodecim fere hos annos 
tertium editas, praesertim cum et recenti Nonii Marcelli editione a 
Wallacio Lindsay curata et Vahleni , Leonis , Skutschii aliorum 
studiis scenicis metricisque non uno tantum nomine tragicorum quoque 
et comicorum poetarum fragmenta pleraque emendatoria hodie legantur. 
Contra praeter Atellanarum mimorumque auctores celeberrimos poetas 
liberae rei publicae labentis bonos malosque in hoc concihum evocare 
nolui, ne praeter modum hoc volumen accresceret. 

Auctonim veterum sigilla notasque criticas Thesauri I. L. indici in 
universum accommodavi et editorum usui pervulgato, rehqua autem 
revocant ad editorum recentium nomina, e quibus notaveris Leo* = 
Der Satumische Vers v. Fr. Leo Berlin 1905, Leo- = De Tragoedia 
Romana Observationes criticas scr. Fr. Leo Gott. 1910. 



CARMINA VETVSTISSIMA 

1 a divum empta cante! divum deo supplicate! 
b quome tonas, Leucesie, prae tet tremonti 
quot ibe tet e nubi deiscunt tonare 

c cozeulodorieso. omnia vero adpatula coemisse. ian 
cusianes duonus ceruses. dunus lanusve vet pom melios 
eum recum 

2 Mars pater, te precor quaesoque uti sies volens propitius 
mihi domo familiaeque nostrae, quoius rei ergo agrum 
terram fundumque meum suovitaurilia circumagi iussi, uti 
tu morbos visos invisosque, viduertatem vastitudinemque, 
calamitates intemperiasque prohibessis defendas averrunces- 5 
que. utique tu fruges, frumenta, vineta virgultaque grandire 
beneque evenire siris, pastores pecuaque salva servassis 
duisque bonam salutem valetudinemque mihi domo familiae- 
que nostrae : harumce rerum ergo, fundi terrae agrique mei 
lustrandi lustrique faciendi ergo, sicuti dixi, macte hisce 10 
suovitaurilibus lactentibus inmolandis esto : Mars pater, 
eiusdem rei ergo macte hisce suovitaurilibus lactentibus esto ! 

3 flamen sume samentum 

4 adesto Tiberine cum tuis undis 

6 religentem esse oportet, religiosus ne f(u)as 

1 carminis Saliaris frustula maiora cf. in universum M. Schanz R. L. 
G. I I ^ 19. 349 a Varr. ling. 7, 27 empta: patrem Maurenbrecher : 
parentem Baehrens ''caniti supplicante cod. : em Grotefend b Ter. Scaur. 
GL VII 28 ad pr. t. tr. cf. Fest. 205 i cuine Bem. s. X (cf. Leo' 40-) 
ponas trad. ^Luceti^ cf. Gell. 5, 12,7 pre tet tremonti Fest. : praetexere monti 
Ter. Scaur. 11. 2 quot ibet etinei de is cum tonarem trad. : explicare conatus 
est Leo "^ c Varr. ling. 7, 26 ad singula cf. Maurenbrecher p. 331. 335. 339. 
347. 349 et Varronis editores in testimoniis et adnotatione locupletissima 

2 Cat. agr. 141 (agrum lustrare sic oportet. imperat suovitaurilia 
circumagi . . . la mim lovemque vino praefamino, sic dicito) 4 tum 
orbos trad. 8 expectaveris duonam 3 Fronto p. 67 N. (Anagniae 
in porta cum exiimus . . . scriptum erat bifariam) 4 Serv. Aen. 8, 72 
(sic . . . Tiberinus invocatur in precibus) 5 GeU. 4, 9, i (teste 
Nigidio Figulo "^ex anti quo carm in e') nefas II. cf . Leo ^ 39. 59 Zander 
Versus Italici antiqui p. 10 



A CARMINA VETVSTISSIMA 

6 ego tui memini, 
medere meis pedibus. 
terra pestem teneto, 
salus hic maneto 

in meis pedibus 

7 a postremus dicas, primus taceas ! 
b ne ningulus mederi queat 

c quamvis noventium duonum negumate ! 

8 hiberno pulvere verno 
luto grandia farra, 
Camille, metes 

9 novom vetus vinum bibo, 
novo veteri morbo medeor 

10 nec huic morbo caput crescat, 
aut si crerit tabescat 

11 pastores te invenerunt, 
sine manibus coUegerunt, 
sine foco coxerunt, 

sine dentibus comederunt 

12 occursatrix artificum perdita spinturnix 

13 « (. . . ae)qui animi compotem esse, 

ne quid fraudis stuprique ferocia pariat 
b amicum cum vides obHscere miserias, 
inimicus si es commentus, nec libens aeque 



6 Varr. rust. i, 2, 27 (e Sasemarum libro incantamentum cum homini pedes 
dolere coepissent . . . hoc ter novie?is cantare iuhet., terram tangere, 
despuere, ieiunium cantare) 3 s saturnii speciem prae se ferre olim co- 
gnitum est. ceterum cf. Leo * 62 7 a Isid. orig. 6, 8, 12 (apud Latinos 
Ma rcius vates primus praecepta composuit) cf . Leo ^ 31. 79 Havet 3 99 
b Paul. Fest. 176 ^n? nullus Marcius vates c Fest. 165 moventium cod. : 
em Buech. '^negate 8 Paul. Fest. 93 (in antiquo carmine C7im pater 
filio de agri cultura praeciperet) Macr. sat. 5, 20, 18 Serv. auct. georg. 
I, loi cf. Leo^ 63 9 Varr. ling. 6, 21 (M editrinalibus vinum 

(novum^ et vetus libari et degustari medicamenti causa. gttod facere 
solent etiam nunc multi cum dicant) Paul. Fest. 123, 15 i nov um 'V&rr. 
Paul. I s vetus novufji, veteri novo Paul. 2 veteri vino cod. Varr. 
cf. Leo^ 63 10 Marcell. med. 8, 191 creverit trad. cf. Leo' 64 11 

Marcell. med. 21, 3 (28, 16) Pelagon. p. 121, 58 cf. Leo^ 63 s Heim Incan- 
tamenta magica 492 Zander 1. c. 47 12 Fest. 333 '^avis genus turpis 

figurae^ 13 a Fest. 317 in Appi (scil. Clatidi) sententis i suppl. 

Leo* (52 ^ cf. 55) compote Zander Marx 2 "^ turpitudinis' d Prisc. GL 
II 384 I obliviscere \\. 2 aeaocpiafiEVO? cf. Leo ^ 45. 33 s adde ex 
auctore epistulae ad Caes. de re publ. I, l, 2 vertwi esse, quod in carmi- 
nibus Appiu^ ait, fabrum esse suae quemque fortunae, unde Leo ^ p. 66 ' 
restituit {esc it) suas quisqu efa b e r fo rtunas, alii alia 



SACRA ET PROFANA ^ 

14 hunc unum plurimae consentiunt gentes 
populi primarium fuisse virum 

15 fundit fugat prostemit maximas legiones 

16 duello magno dirimendo regibus subigendis 

11 a avaritiam omnia vitia habere putabant: sumptuosus, 
cupidus, elegans, vitiosus, inritus qui habebatur, is lauda- 
batur 

d vestiri in foro honeste mos erat, domi, quod satis erat. 
equos carius quam coquos emebant. poeticae artis honos 
non erat. si quis in ea re studebat, aut sese ad convivia 
adplicabat, '^crassator' vocabatur 

c nam vita humana prope uti ferrum est. si exerceas, 
conteritur, si non exerceas, tamen robigo interficit. item 
homines exercendo videmus conteri. si nihil exerceas, 
inertia atque torpedo plus detrimenti facit quam exercitio 

18 veteres Casmenas, cascam rem volo profari 



19 a consuho producit eum quo sit impudentior 

d quem non rationis egentem vicit Archimedes 
c turdis edacibus dolos comparas, amice 
d merulae quod os vetustae mane dulce cantat 
e Isis pererrat orbem crinibus profusis 

/ cum victor Lemno classem Doricam appulisset 
g magnum numerum triumphat hostibus devictis 
k summas opes qui regum regias refregit 



14 Cic. 'Cat. 6i -fin. i, ii6 Atili Calatini censoris a. a. Chr. n. 247 
ad exemplar Scipionis censoris elogii elogium i kunc iinum: unictim 
Cic.*: uno cwji Cic. ^ cf. Leo^ 48 15 Bass. GL VI 265 (171 Acilii 

Glabrionis tabula) 16 Bass. GL VI 265, 22 cf. Liv. 40, 52, 4 (ad 

a. a. Chr. n. 179) e Regilli tabula triumphali cf. Leo* 64 17 Gell. 
11,2 (in libro Catonis , qui inscriptus est carmen de mo ribus) 
a avaritiam — vitiosus = Non. 465 avaritia Gell. plerique putant Non. 
invidus vel incitus vel inquinatus ci vv. dd. qui unus (v. 1.) : qtie rell. 
(^avarus) laud. L. Mueller: is audiebat avarus Baehr. b quis : quid 
vel quiv. 1. ludebat Baehr. c se vel in exercendo singuli 18 Varr. ling. 

7, 28 (in carmine Priami) "Camenas" cf. Leo^ 32^ 19 versus 

saturnii a grammaticis schematis inlustrandi causa ficti de his 
saturniis quibus addideris Naev. 46 (cf. 47) et Ter. Maur. 2497 ss cf. 
Leo^ 7- 9 a Bass. GL VI 266 de metro Eupolideo cf. Bass. 1. 1. Leo ^ 10. 76 
b Bass. GL VI 265 c Bass. GL VI 265 d Mall. Theod. GL VI 594, 6 
e Serv. metr. GL IV 466, 7 / Mar. Victorin. GL VI 139, 15 ^ Ps. Cens. 
GL VI 615, 8 h Diom.GLI 512,20 Fortun. GL VI 294, i 



5 L. LIVIVS ANDRONICVS 

L. LIVIVS ANDRONICVS 

ODYSSIA 

1 (i Baehr.) virum mihi Camena insece versutum! 

2 (2) pater noster, Satumi filie (• • •) 

3 (3) mea puera quid verbi ex tuo ore supera fugit? 

4 (5) argenteo polubro aureo eclutro 

5 (6) tuque mihi narrato omnia disertim ! 

6 (7) quae haec daps est, festus dies ? 

7 (8) matrem (proci) procitum plurimi venerunt 
S (9) in Pylum devenies aut ibi ommentans 

9 (10) tumque remos iussit rehgare struppis 

10 (11) ibidemque vir summus adprimus Patroclus 

11 (12) quando dies adveniet quem profata Morta est 

12 (13) atque escas habemus mentionem (. . .) 

13 (14) partim errant, nequinont Graeciam redire 

14 (15) sancta puer, Saturni fiha, regina 

15 (16) apud nympham Atlantis fiham Calypsonem 

16 (17) igitur demum Vlixi cor frixit prae pavore 

17 (19) utrum genua amploctens virginem oraret 

18 (20) ibi manens sedeto, donicum videbis 

me carpento vehentem domum venisse 

19 (21) simul ac dacrimas de ore noegeo detersit 

20 (22) namque nulluin peius macerat humanum 

quamde mare saevom : vires quoi sunt magnae, 

(tamen) topper confringent inportunae undae 

1 Gell. 18, 9, 5 Hom. a i 2 Prisc. GL II 305 cf. a 45. 85 filie voc. 
3 Prisc. GL II 230 s Char. GL I 84 a 64 ptier Char. supra fugit (fuit) 
Prisc. 11. : audio Char. : supera fugit Fleckeisen 4 Non. 544 al36s 
polybro 11. : '^^^spvi^t' ''trull^ Non. : contra Gloss. XepYji; et glutro 11. : 
exXootpo) 5 Non. 509 a 169 tuquae v. 1. 6 Prisc. GLII^ai 0225 
7 Paul. Fest. 225 a 24555 suppl. Zander 8 Fest. 190 Leo ' cf. a 284, 
alii p 317 advenies O. Miiller : pro participio habent edd. haut interpretatur 
Leo^ '^ohmanens' 9 Isid. orig. 19, 4, 9 ,8422 0287 ''vinculii' 10 Gell. 
6, 7, II Y iio Patricoles Bergk (cf. Leo '56) 11 Gell. 3, 16, 1 1 ^ 237 s 
P99al. 12 Prisc. GLII198 S 213 X 177 0246 escas g&xi.. cf. Leo^ 39 
13 Fest. 162 8495 Jteqtcinont Fest. : neque 7tunc cod. 14 Prisc. GL 
II 232 ^ i^iT^ filia glossam ad puer adscriptam esse censet Fleckeisen 
cf.Leo^46 15 Prisc. GLII 210 8557 e 14 p 143 i6Serv.auct. 
Aen. 1,92 £ 297 cf. Leo^53 17 Diom. GL 1 384 C 142 amploctens 
Diom. : amplectensW. 18 Char. GL I 197 C 295 s 2 vehementem cod. 
cf. Leo* 16. 56^ 19 Fest. 134 ^88 lacrimas cod. : em Mueller ad 
Fest. 68 ''amiculi geiiere praetexto purpura vel candido ac perlucido 
cf. Leo* 34 20 Fest. 352 %■ 138 s cf. Leo^ 41 l hoinonem Vrsinus 

2 saevum cod. viret cui cod. 3 {et cui) Havet Zander Lindsay 'cito'' 
unde cod. 



ODYSSL\ SCENICA 



21 


(23) 


22 


(24) 


23 


{25) 


24 


(32) 


25 


(26) 


26 


(27) 


27 


(3o) 


28 


(4) 


29 


(34) 


30 


(36) 


31 


(37) 


32 


(38) 


33 


(39) 


34 


(40) 


35 


(18) 


36 


(43) 


37 


(28) 



Mercurius cumque eo filius Latonas 

nexabant multa inter se flexu nodorum dubio 

nam diva INIonetas filia docuit 

quoniam audivi boantis gavisi (. . .) 

inferus an superus tibi fert deus funera, Vlixes? 

topper facit homines ut prius fuerunt 

sic quoque fitum est 
neque tamen te oblitus sum, Laertie noster 
vestis pulla purpurea ampla (. . .) 
cum socios nostros mandisset impius Cyclops 
inque manum suremit hastam (. . .) 
at celer hasta volans perrumpit pectora ferro 
camis vinumque quod libabant anclabatur 

deque manibus dextrabus 
celsosque ocris arvaque putria et mare magnum 



iam in altum expulsa 

a topper citi ad aedis 

d simul duona eorum 

multa alia in isdem 



lintre 

venimus Circas. 
portant ad navis, 
inserinuntur 



SCENICA 



38 ( I Rtdd. frag.) si malas imitabo, tum tu pretium pro noxa dabis 

39 (2 ss) nam ut Pergama 

accensa et praeda per participes aequiter 
partita est 



21 Prisc. GL 11 198 a- 323 22 Prisc. GL H * 469 ^538 0- 378 s «^a:.?- 

dawifPrisc. ^ cf. Leo^ 53* 23 Prisc. GL II 198 ■9' 480 divina v. 1. 

filiajH trad. cf.Leo^39 24 Prisc. GL II 482 1413 boantis Leo^^^": 
paucis 11. : paucum iis, haitd paicctis edd. "gavistis suvi 25 Prisc. GL 
II 96 X 64 de hexametronma e 'Livio in Odyssea' origine cf . Leo * 60 * 
26 Fest. 352 X 395 ^celeriter ac mattire' homones MueWer utrius fturint 
cod. 27 Non. 475 V 40 28 Prisc. GL II 301 Leo^ 41 contulit 

4 144 205 tainen: enim dett. laertiae, lertie 11. 29 Non. 368 x 225 
cf. Havet345 Leo^ 30. 51 30 Prisc. GL II 419 19 de hoc hexa- 

metro cf. fi^. 25 31 Paul. Fest. 299 (Fest. 298) tp 433 a 99 cf. Leo ' 
47^ "sumpsif 32 Prisc. GL II 334 ^93 adv.l. astav.l. dehexametro 
cf. frg. 25 33 Prisc. GL II 208 i 304 s 0250 cf. Leo'48^52 an- 

culabatur alterum colon explere censent Havet Zander 34 Non. 493 

"> 534 35 Fest. 181 £411 contuHt Scal. sed cf. Leo' 44 ^* et Liv. Andr. 
trag. 32R. 36 Prisc. GL II 1 5 1 [j. 401 ? £269? cf. Leo'31' 37 

Fest. 352 a circae cod. hunc versum a sequentibus separandum docuerunt 
Havet (306 s) et Leo ^ (46 ®) b i Leo * cf. 4 262 s 2 millia cod. : em Buech. 
38 Non. ^365. ^473 (Achilles) wza^^ Non. '^ v. 1. ^womNon.^ll. dabit 
Non. ' 11. 39 Non. 512 (Aegisthus) 2 praedam 11. 



8 L. LIVIVS ANDRONICVS SCENICA 

40 (5 s) tum autem lascivum Nerei simum pecus 

ludens ad cantum classem lustratur «^ _ 

41 (7) iamne oculos specie laetavisti optabili? 

42 (8) nemo haec vostrorum ruminetur mulieri 

43 (10 s) v^ _ in sedes conlocat se regias: 

Clytemestra iuxtim, tertias natae occupant 

44 (12) ipsiis se in terram saucius fligit cadens 

45 {13 s) quin quod parere vos maiestas mea procat, 

toleratis templo, (leto)que hanc deducitis ? 

46 (15) mirum videtur, quod sit factum iam diu 

47 (16) _ praestatur virtuti laus, sed gelu multo ocius 

vento tabescit 

48 (18) confluges ubi conventu campum totum inumigant 

49 (19) _ v^ etiam minitas? mitte ea quae tua sunt magis 

quam mea 

50 (20 ss) da mi hasce opes, quas peto, quas precor, age opitula ! 

51 (23) obsecro te, Anciale, matri ne quid tuae advorsus fuas 

52 (26 s) (at) ego puerum interea ancillae siibdam lactantem 

meae, 
ne fame perbitat 

53 (28 s) credito, 

cum illo + soli mea voluntate niimquam limavit caput 

54 (30) florem anculabant Liberi ex carchesiis 
^^ (35) haut lit quem Chiro in Pelio docuit ocri 
^6 (3^) miilier, quisquis es, te volumus 

^'^ (37) Q^*^ Castalia per struices saxeas lapsu accidit 
58 (38) quem ego nefrendem alui lacteam inmulgens opem 



4oNon. ^335 i=Non. ^158 autem om.l>ion.^ nerets \e\ rei W. 2 cantem 
classum plerique ^circumii' (choro) ex. gr. Ribb. 41 Non. ^ 132. ^386 
'^effigi^ ^facie' laetaviri^^on. ^ boni: laetavere edd. 42 Non. 166 voster 11. 
'^ in m^moriam revocef 43 Non. 127 44 Nou. iio ipseVi. 45 Non. 23 
I {7nihi) vos m. m. \ procat Ribbeck ''poscii' 2 ''amovetis' suppl. Leo 
(ad Sen. Ag. 951. 986 s) 46 Non. 127, 16 (Aiax Mastigophorus, 
Aia? Sophoclis) Aca? 646 s {mortalibus) mirum tempt. Leo '^ (6) diu 
{oblitos esse) Ribb. 47 Non. 207 Ata? 1 266 i gelu set trad. 2 venio 
trad. : vento Lindsay : verno Buech. 48 Non. 62 (A n d r o m e d a) confluge, 
confltigae v. 1. : 'loca, in quae rivi diversi confluanf conventum 11. 49 

Non. 473 (D anae) ea: vitia ex. gr. Buech. 'jninaris' 50 Non. 475 
(Equos Troianus) cf. Leo^ 13 precor, age Leo": precor corrige 11. 
51 Non. III (Hermiona) 52 Non. 153 (Tereus) i laetantem s .\. : 

lactanti, lactandum coni edd. 2 'pereaf 53 Non. 334 2 illos 11. olim v. 1. 
illcc olli Ribb. mea: ex v. 1. 'coniunxii' 54 Paul. Fest. II (fabulain- 
certa) anclabantW.:''hatiriebant' 55 Fest. 181 (Achilles?) "monte con- 
fragoso' 56 Non. 197 57 Fest. 310 '^exstructiones' 58 Paul. Fest. 163 
Fest. 162 '^infantetn 



CN. NAEVIVS BELLVM POENICVM 



59 (40) puerarum manibus confectum pulcemme 

60 (41) quinquertiones praeco in mediiim vocat 



61 (i Ribb. com.) pulicesne an cimices anpedes? responde 

mihi 

62 (2) corruit quasi ictus secena. — (sicine ?) — haut multo 

secus 

63 (4s) affatim 

edi bibi lusi 

64 (8) lepvis tiite es : pulpamentum quaeris - ^ - 

CN. NAEVIVS 

BELLVM POENICVM 

1 (i Baehr.) novem lovis concordes filiae sorores 

2 (3) postquam avem aspexit in templo Anchisa, 

sacra in mensa penatium ordine ponuntur, 
immolabat auream victimam pulcram 

3 (4) amborum uxores 

noctu Troiad exibant capitibus opertis 
flentes ambae, abeuntes lacrimis cum multis 

4 (5) a eorum sectam secuntur muhi mortales 

b muhi ahi e Troia strenui viri 
c ubi foras cum auro ilHc exibant 

5 (7) ferunt pulchras creterras, aureas lepistas 

6 (10) pulchroque ex auro vestemque citrosam 

7 (12) senex fretus pietati deum adlocutus, 

summi deum regis fratrem Neptunum, 

regnatorem marum 

59 Prisc. GLII 231 60 Fest. 257 (cf. Paul. Fest. 256) '^athletas' praeco 
(praevoco) trisyllabum Buech. (j!>ro)wr<7^ Ribb. 61 Fest. 2io(Gladi- 
olus. cf. 'EYXS'-P'-5tovMenandrialiorum) ''fediculo^ 62Fest. 330(Ludius) 
scena haut cod. : em Ribb. ad Fest. 318, ubi sacena '^securis 'dolabra 
pontificalis' 63 Paul. Fest. 11 (f abula incerta) O4 Vopisc. Numer. 13 
cf. Ter. Eun. 426 Don. Ter. Eun. 426. 433 Sacerd. GL VI 453 es et v. 1. 
I Bass. GL VI 266 Mar. Victorin. GL 139 (liber I) navem Bass. 11. 
novei moves Mar. Victorin. 11. 2 Prob. Verg. ecl. 6, 31 p. 336 i cf. 

Leo^ 57" Anchises V. 1. 3 Serv. auct. Aen. 3, 10 2 Troiade trad. 

4 Serv. auct. Aen. 2, 797 c ?<r*/Baehr. illi^ic Havet fort. recte 5 Bass. 
et Mar. Victorin. 11. cc. (cf. frg. i) Sacerd. GL VI 531 pulcfhjros Bass. 11. 
crateras xxnns Plotii pateras Bass. 11. aereas Bass. 11. 6 Isid. orig. 19, 

22, 20 cf. Macr. sat. 3, 19, 5 Paul. Fest. 42 Glossogr. Vatic. s. v. citr. 
pulchraque Isid. 11. citrosamque vestem Lindsay. sed cf. Leo^ 55''' Thes. 
in 1207, 73 ss 7 Prisc. GL II 351 s cf. Leo * 48 - i pietate v. 1. 



lO 



CN. NAEVIVS 



8 (14) patxem suom supremum optumum appellat 

9 (15) summe deum regnator, quianam genus (od)isti? 

10 (20) inerant signa expressa, quo modo Titanes 

bicorpores Gigantes magnique Atlantes 
Runcus atque Purpureus, filii Terras (. . .} 

11 (21) ei venit in mentem hominum fortunas 

12 {22) iamque eius mentem Fortuna fecerat quietem 

13 (23) silvicolae homines bellique inertes 

14 (24) blande et docte percontat, Aenea quo pacto 

Troiam urbem liquerit 

15 (25) (manu)sque susum ad caelum sustulit suas rex 

Amulius divisque gratulabatur 

16 (30) res divas edicit, praedicit castus 

17 (31) prima incedit Cereris Proserpina puer 

18 (32) deinde poUens sagittis inclutus arquitenens 

sanctus love prognatus Pythius ApoUo 

19 (34) scopas atque verbenas sagmina sumpserunt 
2^ (35) Manius Valerius 

consul partem exerciti in expeditionem 
ducit 

21 (36) conferreque aut ratem aeratam 

qui per liquidum mare sudantes 
eunt atque sedantes 

22 (37) transit Melitam 

Romanus exercitus, insulam integiam urit, 
popuiatur, vastat, rem hostium concinnat 

8 Varr. ling. ",51 suum Varr. cod. 9 Fest. 257 '^quare genus (od^yisti 
Leo * (47 ^) : genutsti ScaX.: (tne, genuisti iiz.v&X.: genus {s)isti Zaxiditx: 
g. (urs)isti Baehrens 10 Prisc. GL II ' 198 1.2 = -217 2 atkl- plerique 
3 rhumcus, rumchus v. 1. ac Leo ^ 40 (sed cf. 51) purpor- vt\ porpur- 11. 
1 1 Prisc. GL II 1 98 ei om duo mente plerique furtunas duo 1 2 Prisc. 
GL 11242 VQlf ortuna: furtuna &a.o 13 Macr. sat. 6, 5, 9 14 Non. 
^335 "474 (liber II) i aenas (en-) Non^ 11.: aeti (interpretantes ^<f>z^/(io.f, 
Ennius) Non. - 11. cf. Leo^34^ 2 liquerit (testatur Non.) Non. Ml. : 
reliquisset : ^on..'- M. cf. Leo^^G- 15 Non. 116 l (»?a«M).f^M<' Merula: 
isqueVi. r« 11. : em Steph. cf. Leo*33* 2 amullus gratulabatur {iormsm 
passivam conf. Non.) divis 11. : em L. ^Mueller ^gratias agebai' 16 Non. 197 
dinas? Leo^ 39' 'castitates'' 17 Prisc. GL II 232 incedet duo ceteris 
unus (R) 18 Macr. sat. 6, 5, 8 i expectamus dein 2 sanctusque 

Delphis pr. 11.: em Buech. (cf. Leo"^ 35') Putius Vahlen 19 Paul. 

Fest. 320 (liber III) scapas (-os, -bosj trad. : em Scal. verbenas gtn. 
Leo cont. Liv. i, 24, 5 vel ac ^herbas verbenas' 20 Char. GL I 128 

I M. Char. 11. sed cf. Leo ^ 44- 21 Varr. ling. 7, 23 (liber IV) i con- 
ferre qiieant Leo ' 2 perit quidum trad. : em Scal. horum versuum rhythmum 
anapaesticum censet cum A. Spengelio Leo, qui legit sedentes {satagunt) 
22 Non. 90 2 exercitus del Vahlen. sed cf. Leo ^ 45 * 3 ''conficit vel colligit' 



BKLLVM POENICVM I I 

23 (38) sin illos deserant fortissimos viros, 

magnum stuprum populo fieri per gentis 

24 (39) seseque ei perire mavolunt ibidem, 

quam cum stupro redire ad suos populares 

25 (40) virum praetor advenit, auspicat auspicium 

prosperum 

26 (41) simul atrocia proicerent exta ministratores 

27 (42) eam carnem victoribus danunt (. . .) 

28 (43) vicissatim volvi victoriam (. . .) 

29 (44) septimum decimum annum ilico sedent 

30 (45) censet eo venturum obviam Poenum 

31 (46) superbiter contemptim conterit legiones 

32 (47) convenit regnum simul atque locos ut haberent 

33 (48) id quoque paciscunt, moenia sint quae Lutatium, 

reconciliant captivos plurimos (. . .) 
Sicilienses paciscit, obsides ut reddant 

34 (49) (topper s)aevi capesset flammam Volcani 

35 (50) magnam domum decoremque ditem vexerant 

36 (51) onerariae onustae stabant in flustris 

37 (52) plerique omnes subiguntur sub unum iudicium 

38 (53) quod bruti nec satis sardare queunt 

39 (54) fames acer augescit hostibus (. . .) 

40 (56) simul alius aliunde rumitant inter se[[se]] 

41 (57) magnae metus tumultus pectora possidit 



42 (60) quianam Satumium populum pepulisti? 



23 Fest. 317 I ad viros cf. Leo^ 59 2 = GL V 591 '^turpitudineni' 
gentes Gramm. 24 Fest. 317 cf. Leo^ 38 i seseque i cod. 2 strupro 
cod. 25 Non. 468 I veruni Iimius adveniet trad. 26 Non. 76, 5 

si Leo* 52^ porricerent Imiius extra 11. 27 Non. 97 28 Non. 183 
'^per vices' 29 Non. 325 (liber VI) 30 Non. 267 31 Non. 515, 
10 s. 33 s superviter contentini v. 1. 32 Non. 211 (liber VII) ac Leo: 
fort. simul ac \ locos Leo^ 51 versus Saturnius specie hexametri 33 

Non. 474 I paciscunt Non. : paciscuntur Non. 11. sin unus Lutati 
Bueclieler. ceterum cf. Leo^ 35* 2 (^auro). ex. gr. Leo 34 Fest. 352 
(sedis incertae) suppl. Havet 307 35 Prisc. GL II 235 mag- 

nainque (magna quae) v. 1. "decorani vexarant plures Krehlii , de 
qua lectione cf. Leo* 60 36 Isid. nat. 44 ho?terariae homistae 11 

praeter unum '^motu maris sine tempestate fluctuantis' 37 Don 

Ter. Andr. 55 unum Par. : suum dett. 38 Paul. Fest. 323 (cf. Fest. 322] 
nec satis sarrare VaiT. ling. 7, 108 (cf. Goetz-Schoell ad 1.) 'ifitellegere 
de duobus colis cf. Leo^ 46. 51 39 Prisc. GL II 153. 230 40 Paul 
Fest. 271 ''rumigerantur sese trad. 41 Non. 214 magni 11.: em 

Leo^(36^) possidet 11. praeter unum 42 Fest. 257 (satura) 'quare 

cf . Leo ' 47 -. 49 ^ 



12 CN. NAEVIVS 

43 (6i) cum tu arquitenes sagittis poUens dea 

44 (62) atque prius pariet lucusta lucam bovem 



45 apud emporium in campo hostium pro moene 



46 malum dabunt Metelli Naevio poetae 

47 (63) fato Metelli Romae fiunt consules 



48 inmortales mortales si foret fas flere, 

flerent divae Camenae Naevium poetam. 

itaque postquam est Orchi traditus thesauro, 

obliti sunt Romae loquier lingua latina 



SCENICA 

49 (i Ribb. tmg) ne mihi gerere morem videar lingua, verum 

Imgula 

omnes forraidant homines eius valentiam 
contemplo placide formam et faciem virginis 
excidit orationis omnis confidentia 
eam nunc esse inventam probris compotem scis 
desubito famam tollunt, si quam solam videre in via 
quin, ut quisque est meritus, praesens pretium pro 

factis ferat 
suo sonitu claro fulgorivit luppiter 
w _ v> _ numquam hodie effugies quin mea 
manu moriare 

43 Macr. sat. 6, 5, 8 Deana Fleckeisen : at deest verbum anapaestos 
esse censet ut 21 Leo^ 61 44 Varr. ling. 7, 39 at quae trad. lucustam 
trad. ''bovevi '^elepharitem de metro, dactylis et epitritis, non constat 
45 Fest. 145 ''moene singulariter dixit Ennius (iVa^mj reposuit O. Mueller 
Saturnio descripto) cf. Leo ^ 36 Enn. ed. Vahlen- 117 46 Caes. Bass. 
GL VI 266 Mar. Victorin. ibid. 139 Sacerd. 531 Fortun. 294 Ter. Maur. 
2517 Ps. Ascon. in Verr. i, 29 dabunt mahim Ter. Maur. Fortun. 
Ps. Ascon. hunc quoque versum recenter fictimi esse docuit "Wissowa 
Genethliacon fiir Carl Robert 51 ss 47 Ps. Ascon. Verr. p. 140 ad 

senarium cf. Leo'32 Wissowa 1. c. 52 48 Gell. i, 24, 2 (epigramma 
Naevii) 3 orcho trad. sed cf. Leo^ 41* 4 cf. Leo^ 57^ 49 Gell. 

10,25,3 cf. Varr. ling. 7, 107 (Aesiona) sinemihiW. ''gladiolo oblongo'' 

50 Non. 186 (Danae) hominis 11. voLentiam v. 1. 'fortitudinem 51 
Non. 470 contempla edd. 52 Non. 262 'constantici 53 Non. 456, 25 
propris (-iisj 11. Baccheos agnovit Buech. : duorum trochaicorum versuum 
frustula alii. cf. Leo - 13 54 Non. ^306. -518 'infamiani videmus 
Non. ^ 55 Non. 366 'prae^nijini 56 Non. iio 57 Macr. sat. 
6,1,38 (Equos Troianus) moriaris manu Ribb. imum senarium 
restituendum esse ratus 



50 


{2) 


51 


(3) 


52 


(4) 


53 


(5) 


54 


(7) 


55 


(8) 


56 


(12) 


57 


(13) 



SCENICA TRAGICA 



13 



58 (14) tunc ipsos adoriant, ne qui hinc Spartam referat 

nuntium 

59 (15) laetus sum laudari me abs te, pater, a laudato viro 

60 (16) passo velo vicinum Aquilone ortum fer (ferociter) 

61 {18) alte iubatos angues in sese gerunt 

62 {2 1 ss) vos, qui regalis corporis custodias 

agitatis, ite actutum in frondiferos locos, 
ingenio arbusta ubi nata sunt, non obsita 

63 (29 s) utin venatu vitulantis ex suis 

locis nos mittant poenis decoratas feris ? 

64 (31 s) ^ ^ pergite, 

thyrsigerae Bacchae, modo 
Bacchico cum scemate 

65 (34) dic quo pacto eum potiti : pugnan an dolis ? 

66 (36) cave sis tuam contendas iram contra cum ira Liberi 
^'^ (375) oderunt di homines iniuros. — egone an ille iniiirie 

facimus ? 

68 (4T s) namutluderelaetantisintersevidimuspraeterfamnem 

creterris sumere aquam ex fonte _ v^ _ v./ _ >^ _ 

69 (46 s) proinde huc Triante regem prognatum patre, 

Lycurgum cette ! 

70 (51) male parta male dilabuntur 

71 (53) dubii faventem per fretum introcurrimus 

72 (54) diabathra in pedibus habebat, erat amictus epicroco 

73 (58) neminem vidi, qui numero sciret quicquid scito opust 

74 (60) odi summussos : proinde aperte dice quid sit, (quod) 

times 

58 Prisc. GL II 400 (Hec tor profici scens) gtiis II. 59 Cic. Tusc. 4, 67 
epist. 15,6, cf. epist. 5, 12 Sen. epist. 102, 16 scil. Priamo 60 Non. 370 
(Iphigenia) 'lep. sv T. 1487 Leo^6s ''extensd' velo : vel hoc trad. Aqui- 
lone genet. hortum v. 1. (^ferociter^ 'Lgo: foras trad. 61 Non. 191 

(Lucurgus) iugatos 11. inlaesae Bothe 'sqA. Bacchae 62 Non. 323 
I regali, regari trad. 2 agitis boni frttdiferos, frondifluos all. 3 '^sua 
sponte' ''natura arbtisto v. 1. ubi nata: vineta 11. obsita Scaliger: obsttitas 
boni : obsitu dett. 63 Non. 14 i ut in trad. ^gaudentes' 2 lucis 

ci Mercier ptiniceis ci Buech. decoratis, (-us) v. 1. 64 Non. 225 

cf. Leo^ 13 2s brechcae modo bacchico 11. 65 Non. 481 potitu's vel 

potiti sitis Becker pugna an (pugnan) 11. 66 Non. 259 '^comparei' 

€7 Non. 124 dii (idiij h. iniuriose (-ae) 11. iniustos Havet 68 Non. ^ 547 
cf. ^84 2 '^situlis' aquam trisyllabum ? ponte, sponte Non. v. 1.- 69 
Non. 84 I proin dustriant te 11. Triante Leo" (22): Dryante edd. patrem 
Y. 1. 2 '■diciti '■date' 70 Paul. Fest. 222 Cic. Phil. 2, 66 Schol. Hor. 

carm. 3, 24, 61 (fabula incerta) 71 Non. 205 fervente?n Onions 

72 Varr. ling. 7, 53 pectidibtis 11. scil. Bacchits (in Lycurgo?) gerebat^f 

73 Fest. 1 70 'nimium^ gtti guod scit id est opus cod. 'fortasse comoediae 
debetur' Ribb. 74 Paul. Fest. 299 Fest. 298 'murmiiratores' 



14 



CN. NAEVIVS 



75 (2 Ribb. praet.) \ita insepulta laetus in patriam redux 

76 (7 s) cedo qui vestram rem publicam tantam amisistis tam 

cito? — 
proveniebant oratores novei, stulti adulescentuli 



81 

82 

83 

84 

85 

86 

87 



77 (i Ribb. com.) Acontizomenus fabula est prime proba 

78 (2 s) huius autem gnatus dicitur geminum alterum 

falso occidisse 

79 (5 ss) age, ne tibi 

me(d) advorsari dicas, hunc unnm diem 

de me6(d) equos sinam esse. — tux pax. — p<')Stea 

currenteis ego illos vendam, nisi tu viceris 

80 (g) quasi dedita opera quae ego volo ea tu non vis, quae 

ego nolo ea cupis 
10) ego semper pluris feci 

potioremque habui llbertatem multo quam pecuniam 

13) nimio (nimio) arte c(5lligor. cur re inquaesita 

colligor ? 

14) secus si umquam quicquam feci, camificem cedo 
153) si quidem loqui vis, 

non perdocere multa longe promicando, oratiost 

17) nam in scena vos noctiimos coepit praemiatores 

tollere 

18) cui cepe edundo(d) oculus alter pr(')fluit 
2 1 ss) quis heri apud te ? — Praenestini et Lanuini 

hospites. — 
suopte utrosque decuit accept(')S cibo, 
altris inanem v(:')lvulam madidam dari, 
altris nuces in proclivi profundier 



75 Varr. ling. 9, 78 (Clastidium praetextata) 76 Cic. Cat. 20 

(Lupus) I re?n vestrani Ribb. 2 provenienUir v. 1. novi et duo 11.: 
novi rell. 77 Char. GL I 211 (Acontizom enus cf. 'AxovTtCop-svo^; 
Dionysii, 'AxovTtCo[J.EV7) Antiphanis) Acotitizomenos Ritschl 78 Char. 
GL I 199 79 Char. GL I 239 (Agitatoria) l age: atque ci CFW 

Mueller 2 me 11. 3 denieo seqiior (equos) trad. : domi hos eqtcos Buech. 
sijiam ego illos esse trad. 'edere^ interpret. Ribb. 80 Char. GL I 197 
quod ego nolo trad. 81 Char. GL I 211 possis semper pl. f. ego 

82 Char. GL I 208 nimiunt o {nimium) Ribb. 83 Char. GL I 220 

"aliter' 84 Non. 65 (Agrypnuntes) vis loqid Bothe promicanda 
edd. : '^extendendo 85 Non. 150 n. pr. ^praedojies' 86 Prisc. GL 

n 204 (Appella) edundo, edendo 11. 87 Macr. sat. 3, 18, 6 (Ariolus 
cf. 'AYUptYjC Philemonis) i qui v. 1. Lanuuini 11. 3 s alteris 11. 3 bul- 
bam ll. : buUmlam i. vulvulam Geppert madidatam (servato volvam) 
Scriverius 4 profundere 11. 



SCENICA PRAETEXTATAE COMICA I^ 

88 (26) tibi servi multi apud mensam astant : ille ipse astat, 

quando edit 

89 (26 ^) neque admodum a pueris abscessit neque admodum 

adulescentulust 
90- (35) ubi vidi, exanimabiliter timidus pedibus protinam 

me dedi 

91 (36SS) nolo ego 

hanc adeo efflictim amare : diu vivat volo, 
ut mihi prodesse possit 

92 (39 s) ultro meretur, quam obrem ametur: ita dapsiliter 

su(Ss amicos 
aht 

93 (43) w_v^_v^_ utinam nasum abstulisset mordicus ! 

94 (45) nimis homo formidulosust 

95 (46 s) st', tace, 

cave verbum faxis ! 

96 (49) animae pauxillulum in me habet 

97 (52) in alto navem iubet w destitui anchoris 

^8 (53 s) _ utrum est melius : virginemne an \aduam uxorem 

ducere ? — 
virginem, si miista est 
99 (55) edepol Cupido, cum tam pauxillus sis, nimis multum 

vales 

100 (57) saxa silvas lapides montes dissicis, dispulveras 

101 (58) atque meis bonis 

omnibus ego te herem faciam _ >^ _ w _ v^ _ 

102 (59) at enim tu nimis spisse ac tarde incedis _ v^ _ v^ _ 

103 (72 ss) quae ego in theatro hic meis probavi plausibus, 

ea non audere quemquam regem rumpere : 
quanto libertatem hanc hic superat servitus! 



88 Prisc. GL n 522 (Carbonaria) 89 Explan. in Don. GL IV 559 

(Clamidaria i. Chlamydaria) abscesit et adolescentulus est trad. 90 
Non. 376 (Colax cf. KoXa^ Menandri) tiinedns boni ''pedibtis longitis 
fugi 91 Char. GL I 198 (Corollaria cf. SxscpavoTCCuXtSEi; EubuH) 

92 Char. GL I 198 93 Char. GL I 205 94 Char. GL I 208 formi- 
dulosus est trad. 95 Char. GL I 240 i setale trad. 96 Diom. GL I 344 
(Dementes cf. Maiv6|J.£V0(; DiphiH) 'habitai' 97 Non. 280 (Gym- 
nasticus) iubet (is) Ribb. : iubeat Lindsay ' statui^ 98 Non. 136 

I {dic) utrum Ribb. 2 '^novellc^ 99 Non. 421 pausillus, pauullus 

V. 1. tam p. cum sis Havet: cum {tu) tam pausillu's Ribb. 100 

Non. 95 disicis Ribb. 'dissolvis' . 101 Non. 486 '^heredeiT^ contra 
anapaestos agnovit Buech. 102 Non. 392 'tarde' ac Ribb. : atque 11. 
103 Char. GL I 216 (Tarentilla cf. Tapavtlvot Alexidis) t^ hanc haec^i 
Ribb. 



CN. NAEVIVS 



104 (75 ss) quasi in choro ludens datatim dat se et communem 

facit. 
alii adnutat, alii adnictat, alium amat, alium tenet. 
alibi manus est occupata, alii percellit pedem, 
anulum dat alii spectandum, a labris alium invocat, 
5 cum alio cantat, at tamen alii s(u6) dat digito litteras 

105 (81) _ utrubi cenaturi estis, hicine an in triclinio? 

106 (83 s) -^ - ubi isti duo adulescentes habent, 

qui hic ante parta patria peregre prodigunt? 

107 (86) salvi et fortunati sitis duo duum nostriim patres ! 

108 (90 s) numquam quisquam amico amanti amica nimis 

fiet fidelis, 
nec nimis erit morigera, et nota quisquam 

erit «^ _ ^ _ w 

109 (92 s) primum ad virtutem ut redeatis, abeatis ab ignavia, 

domos patres patriam ut colatis potius quam 

peregri probra 

1 10 (94) immo quos scicidi minus, conscindam atque abiciam 

111 (95) deos quaeso ut adimant et patrem et matrem meos 

112 (9655) si umquam quicquam filium rescivero 

argentum amoris caiisa sumpse mutuum : 
extemplo illo te ducam, ubi non despuas 

113 (99 ss) Theodotum 

compellas _ ^ qui aras CompitaUbus 
sedens in cella circumtectus tegetibus 
Lares ludentis peni pinxit bubulo 

114 (106) pati necesse est muha mortales mala 

115 (107) dictator ubi currum insidit, pervehitur usque ad 

oppidum 



104 Isid. orig. i, 25 2 = Paul. Fest. 29 i guax v. 1. choro pila ludens 11. 
sese 11. 2 sic Fest. : alii alio verborum ordine 3 aUi {pede) ci Ribb. 
pervellit 11. 4 alii d-at anuhim 11. expectandum, aspectandum, 11. 5 '^^" 
s{uo) dat Ribb. : aliis dat. 11.: dat aliis Bothe 105 Char. GL I 223 

106 Char. GL I 213 i "habitani' 2 peregri 107 Char. GL I 127 

108 Char. GL I 208 i siei Fabricius 2 nimis morigera et devota Ribb. : 
n. morigere morata Buech. {mulier viro) Ribb. 109 Char. GL I 212 

1 reductis trad. 2 domi Ribb. probro trad. iio Prisc. GL II 517 
sciciditnus (scisci-) v. 1. in ius Ribb. concidam v. 1. 1 1 1 Don. Ter. 
Ad. 521 (Tribacelus) 112 Gell. 2, 19, 6 (Triphallus) i cumqtiam 
Ribb. Bergk 2 sumpsisse trad. 3 te illo Bothe 113 Fest. 230 

2 compella Scal. : compeiles Ribb. {sanctas) {nuper) ci Ribb. aris'^ 

3 circumtectuas cod. : -tectas Ribb. : -tecta Scal. 4 '^codd' 114 Hier. 
epist. 60, 14 (fabula incerta) mortalem plerique 115 Varr. ling. 
5, 153 curru ci Ribb. insidet Fleckeisen 



SCENICA COMICA 



17 



116 (108 ss) etiam qui res magnas manu saepe gessit gloriose, 

cuius facta viva nunc vigent, qui apud gentes 

solus praestat, 
eum siius pater cum pallio un6(d) ab amica abdiixit 

117 (113) libera lingua loquemur ludis Liberalibus 

118 (114) tantum ibi molae crepitum faciebant, tintinnabant 

compedes 

119 (117) non hercle apluda est hodie quam tu nequior 

120 (118) pessimorum pessime, audax, ganeo lustro aleo ! 

121 (120) risi egomet mecum cassabundum ire ebrium 

122 (121 ss) cocus edit Neptunum Cererem _ v^ _ w _ w _ 

et Venerem expertam Volcano, Liberumque ab- 

sorbuit 
pariter 

123 (125) an nata est sponsa praegnas? vel ai' vel nega 

124 (126 s) vel quae sperat se nupturam t viri adulescentulo, 

ea Hcet senile tractet detritum rutabuhim 

125 (128) sonticam esse oportet causam, quam obrem perdas 

muherem 

126 (129) haec quidem hercle, opinor, praefica est: nam 

mortuum collaudat 

127 (136) ingurgitavit iisque ad imum gutturem 



Q. ENNIVS 

ANNALES 

1 ( I Annal. Vahl. ^) Musae quae pedibus magnum pulsatis 

Olympum 

2 (5) somno leni placidoque revinctus 

3 (6) visus Homerus adesse poeta 



116 Gell. 7, 8, 5 I scil. Scipio 3 tino 11, amico plerique 117 Paul. 
Fest. p. 116 118 Fest. 364 Paul. Fest. 365 iibiv.X. 119 Paul. 

Fest. 10 ^genus minutissimae paleae frumenti sive panici' 120 Paul. 
Fest. 29 lurco v. 1. ^aleator' 121 Varr. ling. 7, 53 ''diihitanteni 

''titubanten^ 122 Gloss. V 521. 565 I s cf. Paul. Fest. 58 I s Venerem 
Cererem Paul. 2 vulcanum v. 1. 2 s pariter absorbuit (obs-) trad. 
123 Diom. GL I 374 Prisc. II 494. 541 an est nata Diom. 124 F"est. 262 
I viriidulo') Ribb. : diviti Buech. adulesce?itulos cod. 2 retritum cod. 
'^obscenamviri partem'' 125 Fest. 290 Paul. Fest. 291 'iusta^n 126 Varr. 
ling. 7, 70 Paul. Fest. 223 mehercle Paul. 'mulier ad latidandtmt mor- 
tuum conducta' nam Varr. : quae sic Paul. : quasi ci Ribb. 127 Non. 207 
1 Varr. ling. 7, 20 cf. Serv. Aen. 11, 660 (liber I) 2 Front. p. 74 N. 
cf. p. 12 scil. Ennius 3 Cic. ac. 2, 51 

Diehl, Poetarum Romanorum veterum rell. 2 



Q. ENNIVS 



4 (loss) 



5 


(16) 


6 


(17) 


7 


(i8s) 


8 


(21) 


9 


(22) 


10 


(23) 


11 


(24) 


12 


(29) 


13 


(30 s) 


14 


(32) 


15 


(33) 


16 


(34) 


17 


(35 ss) 



ova parire solet genus pennis condecoratum 

non animam : et post inde venit divinitus pullis 

ipsa anima 

"Lunai portum, est operae, cognoscite, cives 

cum veter occubuit Priamus sub Marte Pelasgo 

doctusque Anchisesque Venus quem pulchra deanun 

fari donavit, divinum pectus habere 

transnavit cita per teneras caliginis auras 

constitit inde loci propter sos dia dearum 

est locus Hesperiam quam mortales perhibebant 

quam prisci casci popuH tenuere Latini 

qui caelum versat stellis fulgentibus aptum 

"Assaraco natus Capys optimus isque pium ex se 

Anchisen generat 

"accipe daque fidem foedusque feri bene firmum 

olli respondit rex Albai longai 

quos homines quondam Laurentis terra recepit 

et cita cum tremulis anus attulit artubus lumen. 

talia tum memorat lacrimans exterrita somno: 

"Eurydica prognata, pater quam noster amavit, 

vires vitaque corpus meum nunc deserit omne. 

nam me visus homo pulcher per amoena salicta 

et ripas raptare locosque novos : ita sola 

postilla, germana soror, errare videbar 

tardaque vestigare et quaerere te neque posse 

corde capessere : semita nulla pedem stabilibat. 

exim compellare pater me voce videtur 

his verbis : 'o gnata, tibi sunt ante gerendae 

aerumnae, post ex fluvio fortuna resistet.' 

haec effatus pater, germana, repente recessit 



4 Varr. ling. 5, 59 i = Prisc. GL 11 401 i (in.) = Diom. GL I 383 i 
parere Varr. cod. solent Diom. pinnjs Prisc. v. 1. 3 a^iimam cod. 

5 Pers. 6, 9 cum schol. bini, praetium, cognoscere v. 1. cf. Vahl. p. CXLLX 

6 Prisc. GL II 97 GL suppl. 81 "vetus' 7 Prob. Verg. ecl. 6, 31 p. 336 
cf. Schol. Veron. Verg. Aen. 2, 687 i s doctus Anchisa, pulcherrima diu, 
docet . . . ut p. haheret Schol. 8 Serv. auct. georg. 4, 59 '^transvolavii' 
scil. Venus 9 Fest. 301 Paul. Fest. 300 Voj' de adiarmn vei dea 
d. trad. 10 Macr. sat. 6, l, 11 11 Varr. ling. 7, 28 ^veteres' tenuere 
Columna (cf. Verg. Aen. i, 12): genuere cod. 12 Macr. sat. 6, i, 9 
scil. Telamon i. Atlas 13 Serv. auct. georg. 3, 35 l capis, hisqu£ cod. 
14 Macr. sat. 6, i, 13 Albanorum regem monet Aeneas 15 Fortun. 
GL VI 284 Don. GL FV 396 alii scil. Aeneae vel Atnulio 16 Prisc. 
GL n 387 intellige Aenean sociosqtie 'Laurens 17 Cic. div. i, 40 f 
narrat Iliae Aeneae filia l excita, eccita vulg. lO exin al. Ii o gnata: 
cognata codd. 13. 12 opt. codd. 



ANNALES i I Q 

nec sese dedit in conspectum corde cupitus, 
quamquam multa manus ad caeli caerula templa 15 
tendebam lacrumans et blanda voce vocabam. 
vix aegro cum corde meo me somnus reliquit" 

18 (525) "te sale nata precor, Venus, et genetrix patris nostri, 

ut me de caelo visas cognata parumper 

19 (54) "teque pater Tiberine tuo cum flumine sancto 

20 (55) Ilia. dia nepos quas aerumnas tetulisti 

21 (59) haec ecfatus, ibique latrones dicta facessunt 

22 (62 s) luno, Vesta, Minerva, Ceres, Diana, Venus, Mars, 

Mercurius, lovis, Neptunus, Vulcanus, Apollo 

23 (64) respondit luno Saturnia sancta dearum 

24 (65 s) "unus erit quem tu tolles in caerula caeli 

templa 

25 (70 ss) indotuetur ibi lupus femina, conspicit omnis : 

hinc campum celeri passu permensa parumper 
conicit in silvam sese 

26 (735) pars hidicre saxa 

iactant, inter se licitantur 

27 (77 ss) a curantes magna cum cura tum cupientes 

regni dant operam simul auspicio augurioque 
b Remus auspicio se devovet atque secundam 
solus avem servat. at Romulus pulcher in aUo 
quaerit Aventino, servat genus altivolantum. 
certabant urbem Romam Remoramne vocarent. 
omnibus cura viris uter esset induperator. 5 

expectant, veluti consul cum mittere signum 
volt omnes avidi spectant ad carceris oras, 
quam mox emittat pictis e faucibus currus, 
sic expectabat populus atque ore timebat 
rebus, utri magni victoria sit data regni. 10 

interea sol albus recessit in infera noctis. 
exin candida se radiis dedit icta foras lux 



17 tutn V. 1. 18 Non. 378 i saneneta: em V. 2 cognota v. 1. Vijfo' 
19 Macr. sat. 6, I, 12 20 Char. GL I 90 Explan. in Don. GL IV 563 

Non. 215 Veneris verba da, netulisti Non. 11. neptis Non. v. 1. 21 

Non. 306 milites Amuli iussu pueros exponunt 22 Apul. Socr. 2 p. 6 
Mart. Cap. I, 42 i Ceresque 2 luppiter Mart. 23 Serv. Aen. 4, 576 

Don. GL IV 394 Sacerd. GL VI 450 alii pulchra dearum Sacerd. 24 
Varr. ling. 7, 5 Ov. met. 14, 812 fast. 2, 485 intellege Romuluvi 25 
Non. 378 2 in campo codd. praemens codd. 26 Non. 134 ^pugnanf 
qui certaminibus a pueris institutis adsunt 27 Cic. div. i, 107 f b id = 
Gell. 7, 6, 9 Romuli Remique augurium b I in nionte add. Cic. 2 autem 
v. 1. 3 altevolantum codd. 

2* 



29 


(lOl) 


30 


(I02) 


31 


(I05) 


32 


(io6) 


33 


(107 s) 



20 Q- ENNTVS 

et simul ex alto longe pulcherruma praepes 
laeva volavit avis. simul aureus exoritur sol, 
cedunt de caelo ter quattuor corpora sancta 
avium, praepetibus sese pulchrisque locis dant. 
conspicit inde sibi data Romulus esse priora, 
auspicio regni stabilita scamna solumque 
28 (99 s) "nec pol homo quisquam faciet inpune animatus 
hoc nisi tu : nam mi calido das sanguine poenas 
virgines, nam sibi quisque domi Romanus habet sas 
cum superum lumen nox intempesta teneret 
"nam vi depugnare sues stolidi soliti sunt 
"aeternum seritote diem concorditer ambo 
"ea mihi reliquae fidei regno vobisque, Quiritis, 
se fortunatim feliciter ac bene vortat 

34 (109) o Tite tute Tati tibi tanta tyranne tulisti 

35 (iioss) pectora _ w tenet desiderium, simul inter 

sese sic memorant: "o Romule, Romule die, 
qualem te patriae custodem di genuerunt! 
o pater o genitor o sanguen dis oriundum ! 
5 tu produxisti nos intra luminis oras 

36 ( 1 1 5 s) "Romulus in caelo cum dis genitalibus aevum 

degit 

37 (119) olli respondit suavis sonus Egeriai 

38 (i20s) mensas constituit idemque ancilia _ v^ 

libaque fictores Argeos et tutulatos 

39 (132) "ingens cura mis cum concordibus aequiperare 
4^0 (133) "adnuit sese mecum decernere ferro 



141?^ stmulv. 1. 1 6 pulcris Gell. 1 7 priora e corr. : propriam trad. 28 Macr. 
sat. 6, I, 15 cf. Serv. auct. Aen. 9, 420 i non v. 1. 2 mihi, dabis Serv. Flor. 
de Remi agitur interitu 29 Fest. 525 Paul. Fest. 324 Sab?7torum 

reddi non possunt intellegit V. cf. Dionys. 2, 37, 4 Va/ 30 Macr. 

sat. 6, I, 14 tenebat v. 1. 31 Fest. 317 Hersiiiae verba cf. Hes. opp. 
273 ss stolidi solidi cod. "stulti'' 32 Char. GL I 196 scil. Romule 

et Tite Tati 33 Non. 11 1 \ ea scil. res. cf. Vahleni adn. 2 "pro- 
spere' 34 Prisc. GL H 591 Pomp. GL V 303 cf. Rhet. Her. 4, 12, 18 alii 
de Tatio a Laurentibus truncato 35 Cic. rep. i, 64 2 ss = Lact. inst. 
I, 15, 31 4 = Prisc. GL H 250 i diu addit Cic. desiderium scil. regis 
in Olympum evecti 3 dii trad. 5. 4 Lact. 4 genitor: patriae (vel 
p. £.) Lact. 36 Serv. Aen. 6, 764 cf. Pomp. wandinschr. 781 et Cic. 

Tusc. I, 28 fcum diis agit aevum) i diis trad. 37 Varr. ling. 7, 42 

(liber II) scil. Numae egria .1 coA.. 38 Varr. ling. 7, 43 s 2 — 

Fest. 355 cf. Paul. Fest. 354 i intellege Numam 2 libaque Fest. : Saliba 
{Sa e dittogr.) quae cod. "tutulati dicti hi, qui in sacris in capitibus 
habere solent ut metani Varr. 39 Prisc. GL III 3 "^nei^ Horati de 

certamine verba 40 Prisc. GL II 504 annuit trad. 



41 
42 

43 
44 
45 

46 
47 

48 
49 
50 
51 
52 

53 
54 
55 
56 

57 

58 
59 
60 
61 
62 



ANNAi.ES 1 V 2 I 

134) "ferro se caedei quam dictis his toleraret 
1383) vulturus in silvis miserum mandebat homonem. 

heu quam crudeli condebat membra sepulcro 
140) at tuba terribili sonitu taratantara dixit 
142) _ v^ ^ et Tiberis flumen vomit in mare salsum 
1445) Ostia munita est; idem loca navibus pulchris 

munda facit; nautisque mari quaesentibus vitam 
146) olim de caelo laevum dedit inclytus signum 
1475) et densis aquila pennis obnixa volabat 

vento quem perhibent Graium genus aera lingua 

149) postquam lumina sis oculis bonus Ancus reliquit 

150) Tarquinio dedit imperium simul et sola regni 

151) circum sos quae sunt magnae gentes opulentae 

152) "hac noctu filo pendebit Etruria tota 

153 s) postquam defessi sunt stare et spargere sese 
hastis, ansatis concurrunt undique telis 

155) exin Tarquinium bona femina lavit et unxit 

156) prodinunt famuli : tum candida lumina lucent 
158) inde sibi memorat unum super esse laborem 
1645) qua GalH furtim noctu summa arcis adorti 

moenia concubia vigilesque repente cruentant 

166) inicit inritatus: tenet occasus, iuvat res 

167) bellum aequis manibus nox intempesta diremit 

169) cives Romani tunc facti sunt Campani 

170) cum nihil horridius umquam lex ulla iuberet 

171) cogebant hostes lacrimantes ut misererent 

173) quod per amoenam urbem leni fluit agmine flumen 



41 Fest. 356 caede trad. 42 Prisc. GL II 206 cf. Char. GL I 147, 15 Serv. 
Aen. 6, 595 i vtiltnrisv. 1. : '^vnltur' szlvzs Prisc. : campo Serv. (v. 1.) : spineto 
Char. : spinis ci Koch, probat V. miserum Prisc. : snpinum Char. Serv. (v. 1.) 
Metti Fufeti supplicium describitur 43 Prisc. GL II 450 cf. Serv. Aen. 
9, 501 44 Macr. sat. 6, 4, 3 45 Fest. ^ 258 cf. -142 i scil. ab Anco 
Marcio 2 mundoFest..^ 46^00.51 (liberlll) inclyttis sc\\. ales i^.) 

47 Prob. Verg. ecl. 6, 31 p. 341 l aquila iii ci Keil pinnis, primis al. 

48 Fest. 301 cf. Paul. Fest. 300 '^suii 49 Fest. 298 s 50 Fest. 301 
'eos' scih Zatii 51 Macr. sat. I, 4, 18 'nocte' Etruscorum principis verba 
52 Macr. sat. 6, I, 16 i stant et codd. cf. v. 571 53 Don. Ter. Hec. 
135 cf. Serv. Aen. 6, 219 Targuinii corptis Serv. sc\\. tixor 54 Fest. 229 
Paul. Fest. 228 "prodeuni' i. in Tarquinii funere 55 Gell. i, 22, 16 
scil. Servius Tullius Dianae templi a Latinis una cum Romanis in Aventino 
facti auctor (V.) 56 Macr. sat. 1,4,173 (liberlV) i qna scil. via a. u. 
c. 364 57 Fest. 178 (liber V) ^occasio 58 Schol. Hor. ep. 2, 2, 98 
bellum scil. Samnitinm a. u. c. 41 1 59 GL VI 612. 616 de Ennio auctore 
non constat 60 cod. Sangall. 621 Orosii hist. 3, 9, 5 scil. Minuciam 
virginem Vestalem ob admissum incestum vivam obrni in campo scelerato 
61 Prisc. GL II 428 62 Macr. sat. 6, 4, 4 scil. Tiberis 



-, , Q. ENNIVS 

63 (174) quis potis ingentis oras evolvere belli 

64 (i 75 s) tum cum corde suo divum pater atque hominum rex 

effatur 

65 (177) navus repertus homo Graio patre Graius homo rex 

66 (178) nomine Burrus uti memorant a stirpe supremo 

67 (179) "aiio te Aeacida Romanos vincere posse 

68 (i8os) stolidum genus Aeacidarum: 

belUpotentes sunt magis quam sapientipotentes 

69 (183 ss) proletarius publicitus scutisque feroque 

omatur ferro, muros urbemque forumque 
excubiis curant 

70 (186) balantum pecudes quatit, omnes arma requirunt 

71 (187SS) incedunt arbusta per alta, securibus caedunt, 

percellunt magnas quercus, exciditur ilex, 
fraxinus frangitur atque abies constemitur alta, 
pinus proceras pervortunt : omne sonabat 
5 arbustum fremitu silvai frondosai 

72 (192 s) "qui antehac invicti fuere viri, pater optime Olympi, 

hos ego in pugna vici victusque sum ab isdem 

73 (194SS) "nec mi aurum posco nec mi pretium dederitis : 

non cauponantes bellum sed belligerantes, 
ferro, non auro, vitam ceraamus utrique, 
vosne velit an me regnare era quidve ferat Fors 
5 virtute experiamur. et hoc simul accipe dictum : 

quomm virtuti belli fortuna pepercit, 
eorundem Hbertati me parcere certum est. 
dono, ducite, doque volentibus cum magnis dis 

74 (202 s) "quo vobis mentes, rectae quae stare solebant 

antehac, dementes sese flexere viai? 



63 Macr. sat. 6, i, 18 Serv. Aen. 9, 526 Diom. GL I 385, 32 Quint. inst. 
6, 3, 86 (liber VI) qui v. 1. causas QuLnt. belli scil. Pyrrhi 64 
Macr. sat. 6, l, 10 i ttiric v. 1. 65 Fest. 166. 169 ''celer ac strenuui' 
66 Fest. 313 + Xon. 226 homines Non. 11. pyrrus, pyrrh trad. sed cf. 
Cic. orat. 160 67 Cic. div. 2, 116 Quint. inst. 7, 9, 6 Vir. ill. 35, i 

Amm. 23, 5, 9 alii aio trad. sed cf. Quint. inst. i, 4, ll 68 Cic. 1. 1. 

cf. Hes. frg. 205 R. 69 Gell. 16, 10, i i s = Non. 155 i proletari 
ut Non. 11. sicuti isque Gell. codd. : scutaqzic Xon. 11 : scuteisqtie Gronovius 
ferique Non. 11. 2 ornatus Non. 11. 70 Macr. sat. 6, i, 54 71 Macr. 
sat. 6, 2, 27 versus pertinent ad rogum erigendum i peralta Is. Hilberg 
72 Oros. liist. 4, i, 14 P^Trhi in templo Io\-is Tarentini inscriptio cf. 
Vahleni adn. 73 Cic. off. i, 38 de redimendis agitur captivis 2 nec v. 1. 
4 hera vulg. 6 qiiorjimve, virtute (i. -ei) v. 1. 7 me lihertati codd. : 
em V. 74 Cic. Cato 16 2 dementi se dett. via codd. Appii Claudii 

orationis a Pyrrhi pacis condicionibus Romanos revocantis frustulum 



ANNALES VI. VII 



75 (207) orator sine pace redit regique refert rem 

76 (208 ss) "divi hoc audite parumper, 

ut pro Romano populo prognariter armis 
certando prudens animam de corpore mitto 

77 (211) vertitur interea caelum cum ingentibus signis 

78 {2i^ss) a scripsere alii rem 

versibus quos olim Fauni vatesque canebant, 

cum neque Musarum scopulos 
d nec dicti studiosus quisquam erat ante hunc 
c nos ausi reserare 

79 (2i8s) nec quisquam sophiam sapientia quae perhibetur 

in somnis vidit prius quam sam discere coepit 

80 {222) qualis consihis quantumque potesset in armis 

81 (223) Appius indixit Karthaginiensibus bellum 

82 (224) explorant Numidae totum : quatit ungula terram 

83 {225) mulserat huc navem conpulsam fluctibus pontus 

84 (^227 ss) tonsas ante tenentes 

parerent, observarent, portisculus signum 
cum dare coepisset 

85 (230) "poste recumbite vestraque pectora pelHte tonsis 

86 (231) pone petunt: exim referunt ad pectora tonsas 

87 (2323) denique vi magna quadrupes eques atque elephanti 

proiciunt sese 

88 (234SS) haece locutus vocat, quocum bene saepe libenter 

mensam sermonesque suos rerumque suarum 
comiter impertit magnam cum lassus diei 
partem fuisset de summis rebus regundis 
consilio indu foro lato sanctoque senatu, 
cui res audacter raagnas parvasque iocumque 
eloqueretur et cuncta malaque et bona dictu 



75 Varr. ling. 7, 41 scil. Cineas 76 Non. 150 precatur Decius i diu 
trad. 2 ^strenue fortiter et constanter^ 3 anima codd. 77 Macr. 

sat. 6, I, 8 cum decertaretur ad Beneventum 78 Cic. Brut. 75 + 71 + 
orat. 171 cf. orat. 157 div. i, 114 Varr. ling. 7, 36 Quint. inst. 9, 4, 115 
{liberVII) 2faunietYaxr.:Faunei\. 79 Pest. 325 Paul. Fest. 324 

1 philosophiam trad. 2 W;«' 80 cod. Sang. 621 Orosii hist. 4, 6, 21 
81 Cic. inv. I, 27 initium belli Punici primi 82 Macr. sat. 6, i, 22 
iotum sciJ. campum totani v. 1. 83 Prisc. GL II 486 navini v. 1. 
84 Non. 151 I tonsas ante Columna : tusante Non. : tonsam ante Scal. : 
tusam ante Lindsay '^remos' 2 "hortator remig~iini 85 Fest. 356 
postere cumbite Fest. 86 Fest. 356 Paul. Fest. 357 87 Gell. 18, 5, 

2 ss Macr. sat. 6, 9, 9 Serv. auct. georg. 3, 116 88 Gell. 12, 4, 4 i haec 
elocutus trad. quodcujji plerique 4 recundis, regendis, fecundis v. 1. 
7 corruptus propter eloqueretur et cuncta cf. V. adn. et Hosius ad 1. 



24 



Q. ENNIVS 



evomeret si qui vellet tutoque locaret, 

quocum multa volup [[gaudia]] clamque palamque, 

ingenium cui nulla malum sententia suadet 

ut faceret facinus, levis, haud malus, doctus, fidelis, 

suavis homo, facundus, suo contentus, beatus, 

scitus, secunda loquens in tempore, commodus, 

verbum 
paucum, multa tenens, antiqua sepulta vetustas 
quae facit ; et mores veteresque novosque tenentem, 
multorum veterum leges divumque hominumque, 
prudentem, qui dicta loquive tacereve posset, 
hunc inter pugnas conpellat ServiHus sic 
alter nare cupit : alter pugnare paratust 
deducunt habiles gladios filo gracilento 
"fortibus est fortuna viris data 
"non semper vestra evertit: nunc luppiter hac stat 
_ "quianam dictis nostris sententia flexa est ? 
sulphureas posuit spiramina Naris ad undas 

longique cupressi 
stant rectis foHis et amaro corpore buxum 
fici dulciferae lactantes ubere toto 

postquam Discordia taetra 
belh ferratos postes portasque refregit, 

98 (268 ss) pelHtur e medio sapientia, vi geritur res, 

spemitur orator bonus, horridus miles amatur. 
haut doctis dictis certantes nec maledictis 
miscent inter sese inimicitiam agitantes, 
5 non ex iure manum consertum, sed magis ferro 

rem repetunt regnumque petunt, vadunt soHda vi 

99 (279) "certare abnueo : metuo legionibus labem 



9 voluptas, voluptate v. 1. gaudia del. Vahlen , qui ci multa volup 
sibifecit \/\ paucorum 11.: em Turnebus 15 ss cf. V. adn. 17 tacereque 
plerique 18 Servilitis sic conpellat V. 89 Fest. 166 V. supplet 

fluctjbus in mediis 90 Non. 116 '^gracilt' 91 Macr. sat. 6, i, 62 

92 Macr. sat. 6, l, 19 nostra (cam cod. Salisb.) evertet mavult V. 93 
Fest. 257 Paul. Fest. 256 '^qnare 'cur' 94 Prisc. GL II 223 solphur-, 
solphor-, sulpor- 11. 95 Serv. auct. georg. 2, 449 2 sectis, amore trad. 
96 Char. GL I 128 97 Hor. sat. i, 4, 60 s Serv. Aen. 7, 622 cf. Porph. 
et Schol. ad Hor. 1. 1. (liber VIII) 2 belli scil. Hamiibalici 98 Gell. 
20, 10, 4 I s = Cic. ' Mur. 30 I = Lact. inst. 5, i, 5 5 s = Cic. '^ 
epist. 7, 13, 2 I videtur respuitur, v. respui spernitur sim. Cic. -^ 4 
inimicitias vulg. 5 mannm Cic. - Gell. : tnamt Gell. 11. praeter Pet. con- 
sertum scil. vocant 5 s errore rei Gell. 11. 6 petunt Gell. v. 1. 99 

Diom. GL I 382 Pauli verba Varronis temeritatem cohibentis 



89 


(252) 


90 


(253) 


91 


{257) 


92 


(258) 


93 


(259) 


94 


(260) 


95 


(262 s) 


96 


(264) 


97 


(266 s) 



ANNALES VII — IX 



25 



100 (280 s) "hostem qui feriet mihi erit Carthaginiensis 

quisquis erit; cuiatis siet 

101 (282) iamque fere pulvis ad caelum vasta videtur 

102 (284) hastati spargunt hastas, fit ferreus imber 

103 (285) densantur campis horrentia tela virorum 

104 (286) is pernas succidit iniqua superbia Poeni 

105 (287 ss) a "multa dies in bello conficit unus : 

b et rursus multae fortunae forte recumbunt : 
haudquaquam quemquam semper fortuna secuta 

est 

106 (292 s) "nunc hostes vino domiti somnoque sepulti 

consiluere 

107 (295) Quintus pater quartum fit consul 

108 (297) ob Romam noctu legiones ducere coepit 

109 (298) summus ibi capitur meddix: occiditur alter 

110 (301) Livius inde redit magno mactatus triumpho 

111 (302) Europam Libyamque rapax ubi dividit unda 

112 (303 ss) additur orator Comelius suaviloquenti 

ore Cethegus Marcus Tuditano collega 
Marci filius 

is dictust ollis popularibus oUm 
qui tum vivebant homines atque aevum agitabant 5 
flos delibatus populi suadaeque medulla 

113 (309) navibus explebant sese terrasque replebant 

114 (310) Africa terribili tremit horrida terra tumultu 



100 Cic. Balb. 51 Hannibal milites Poenos externosque cohortatur i mihi 
erit Cic. 11. praeter opt. Par. (qui erit . . . mihi) 101 Non. 217 certaminis 
Cannensis describitur labor 102 Macr. sat. 6, i, 52 103 Prisc. GL 

II 480 104 Paul. Fest. 304 Fest. 305 is {=■ iis) Fest. : his Paul. 
105 Macr. sat. 6, 2, 16 inter a Qt b unum versum intercidisse censet V. 
b 2 quemquam unus : om rell. 106 Macr. sat. 6, I, 20 + Paul. Fest. 58 
cf. Verg. Aen. 9, 234 et ad rem Liv. 22, 50, 4 ss "conticueri 107 
Gell. 10, I, 6 Non. 435 quintum Non. v. 1. i. Q. Fabizis Maximus 
a. u. c. 540 108 Paul. Fest. 179 Fest. 178 Fest. 218 Th. cf. Paul. Fest. 147 
alios 'cfl?' scil. Hanmhal 109 Paul. Fest. 123 "^neddix apud Oscos ?iomen 
magistrattis esf cf. Jacobsohn Altital. inschr. 50. 56 110 Serv. auct. 
Aen. 9, 641 (liber IX) magnum v. 1. Livius Salinator a. u. c. 547 

III Cic. Tusc. I, 45 nat. deor. 3, 24 scil. infreto Gadiiano, ubi pugnam 
commisit navalem Laelius a. u. c. 548 112 Cic. ^ Brut. 58 s 4 ss = 
Gell. 12, 2, 3 6 cf. Cic. " Cat. 50 Quint. inst. 2, 15, 4 i i. a. u. c. 550 
2 s Tuditano collega M(arci) filius : studio collegam filius trad. 4 dictus 
tollis Gell. : dictus Cic. ^ 5 agebant Cic. 6 populi suadae Cic. ^ Quint. 
Cic. ■• cod. Flor. e corr. : populi suadat Cic. ^ : populis uada (vel populi 
suada) Gell. codd. que add. Cic. ^ codd. aliquot dett. 113 Serv. Aen. 
^' 545 **4 Fest. 153 Cic. de orat. 3, 167 epist. 9, 7, 2 cf. orat. 93 tremis 
Fest. cod. cum Romanorum exercitus adveniret 



25 Q- ENNIVS 

115 (314) "sed quid ego haec memoro? dictum factum- 

que facit frux 

116 (3195) rastros dentefabres capsit causa poliendi 

agri 

117 (321 s) Cyclopis venter velut olim turserat alte 

carnibus humanis distentus 

118 (3265) insece, Musa, manu Romanorum induperator 

quod quisque in bello gessit cum rege Philippo 

119 (329) Graecia Sulpicio sorti data, Gallia Cottae 

120 (331) egregie cordatus homo catus Aelius Sextus 

121 (332 s) insignita fere tum milia militum octo 

duxit delectos bellum tolerare potentes 

122 (334 ss)^' "soUicitari te Tite sic noctesque diesque 

b "o Tite si quid ego adiuero curamve levasso 
quae nunc te coquit et versat in pectore fixa, 
ecquid erit praemi ? 

c ille vir haud magna cum re sed plenus fidei 

123 (339) hinc Nox processit steUis ardentibus apta 

124 (343 ss) aspectabat virtutem legionis suai 

expectans si mussaret [[dubitaret]], quae denique 

causa 
pugnandi fieret aut duri (finis) laboris 

125 (348) regni versatum summam venere columnam 

126 (352) et simul erubuit ceu lacte et purpura mixta 

127 (358 s) quae neque Dardaniis campis potuere perire 

nec cum capta capi nec cum combusta cremari 



115 Prisc. GL n 278 Hannibalis verba vel Scipionis yrzigi homo^ 116 
Non. 66 ratros v. 1. scil. unusquisque Carthaginiensis ■pacis cupidus 
117 Pnsc. GL n 486 I terserat v. 1. alti trad. 118 Gell. 18, 9, 3 ff 

(liber X) i de insece et inseque egit Gell. scil. bello Macedonico 

119 Isid. orig. i, 35, 3 \- P. Stilpicio Galhae C. Aurelio Cottae a. u. c. 554 

120 Cic. rep. I, 30 deorat. 1,198 Tusc. i, 18 cf. Varr. ling. 7,46 Sex. Aelius 
Paetus a. u. c. 556 121 Prisc. GL 11 30 l insignata v. 1. (a(f) octo Marx 
2 dilectus V. 1. scil. T. Quinctius Fiamininus 122 Cic. Cato i b \ — 
Don. Ter. Phorm. prol. 34 5 i ego 11. praeter Par. (qui te exh.) adiuvero, 
aditito (te adiuto Don.) trad. levavero v. 1. 3 et quid, preiii v. 1. verba 
sunt nuntii a Charopo Epirotarum principe ad Flamininum missi (V.) 
123 Macr. sat. 6, i, 9 124 Serv. auct. georg. 4, 188 ad 343 s cf. Nestor 
Novariensis ed. Ven. a. 1496 p. 68 l aspectabat scil. Quinctius Cynos- 
cephalis suai: suae Nest. : si-ve Serv. auct. 2 exspectans Nest. : spectans 
Serv. auct. mussitarent Nest. dubitaret del. Bergk caiisam Serv. auct. : 
/rtzwa Bergk ^yfwzi add. Bergk labores txad. 125 Don. Ter. Phorm. 287 
venere Ilberg: vero 11. scil. Macedoniae Ro7)iani 126 Non. 483 
essi mulier erubuit trad. ceu: ceci v. 1. lacte nomin. 127 Macr. sat. 
6, I, 60 (liber XI) quae scil. Pergama 



ANNALES IX — XIV 



27 



128 (362) pendent peniculamenta unum ad quemque pedum 

129 (363) tum clipei resonunt et ferri stridit acumen 

130 (364) missaque per pectus dum transit striderat hasta 

131 {367 ss) omnes mortales victores, cordibus vivis 

laetantes, vino curatos, somnus repente 
in campo passim mollissimus perculit acris 

132 (370SS) unus homo nobis cunctando restituit rem. 

non enim rumores ponebat ante salutem. 
ergo postque magisque viri nunc gloria claret 

133 (373) quem nemo ferro potuit superare nec auro 

134 (3743) sicut fortis equus, spatio qui saepe supremo 

vicit Olympia, nunc senio confectus quiescit 

135 (377) nos sumus Romani, qui fuimus ante Rudini 

136 (378) "isque Hellesponto pontem contendit in alto 

137 (379) "contempsit fontes quibus exerugit aquae vis 

138 (380) "^satin vates verant aetate in agunda ? 

139 (381 ss) "Hannibal audaci cum pectore de me hortatur, 

ne bellum faciam, quem credidit esse meum cor 
suasorem summum et studiosum robore belli 

140 (384 s) verrunt extemplo placide mare: marmore flavo 

caeruleum spumat sale conferta rate pulsum 

141 (386) labitur uncta carina, volat super impetus undas 

142 (387 s) cum procul aspiciunt hostes accedere ventis 

navibus veUvoUs 

143 (3Qis) "nunc est ille dies cum gloria maxima sese 

nobis ostendat si vivimus sive morimur 

144 (393) horrescit telis exercitus asper utrimque 

128 Non. 149 fort. pedum {mmc) V. 129 Prisc. GL II ^445. ^473 

tiuic Prisc. - clepei v. 1. resonant Prisc. ' (praeter cod. Carolir.) aes 
Prisc. ^ de rebus Flaminini et Graecorum agitur 130 Prisc. GL II 419 

131 Prisc. GL II ^153. "230 (liber XII) i omnis mortalis Prisc. ^ 
plerique Prisc. "^ nonnulli vzvis : huius v. 1. : imis e coni. edd. nonnulli 

132 Cic. off. I, 84 Cato 10 I = Macr. sat. 6, i, 23 Cic. Att. 2, 19, 2 
Liv. 30, 26, 9 Serv. Aen. 6, 845 alii l homo: qui Cic. Cato (v. 1.) Serv. 
e Verg. Aen. 6, 846 scil. Fabius Cunctator 133 Cic. rep. 3, 6 scil. 
M'. Curium 134 Cic. Cato 14 sicuti v. !. 135 Cic. de orat. 3, 168 
scil. Ennius 136 Varr. ling. 7, 21 (liber XIII) scil. Antiochus, 
Asiae rex 137 Macr. exc. GL V 651. 626 ex erugitl Keil 138 
Gell. 18, 2, 16 "vera dicunf cf. V. adn. 139 Gell. 6, 2, 5. 9 is cf. 
Non. 195 I annibal laudaciicm Non. 11. 3 6(p'.s[j.Evov EppajjjLsvto? interpr. V. 
loquitur Antiochus 140 Gell. 2, 26, 21 s 2 = Prisc. GL II 171 
(liberXIV) ad verborum distinctionem cf. V. adn. I placidum'2axxh.z.- 
sius 2 sale Prisc. : mare Gell. pugna describitur navalis bello Antiochino 
ad Myonnesum facta (V.) 141 Macr. sat. 6, i, 51 142 Macr. sat. 6, 5, 10 
143 Prisc. GL II 501 2 ostendit, ostentat v. 1. frustulum cohortationis ante 
proelium ad Magnesiam ad Sipylum commissum factae 144 Macr. sat. 6, 4, 6 



28 Q- ENNIVS 

145 (394 s) infit "o cives quae me fortuna ferocis 

contudit, indigno bello confecit acerbo 

146 (3q6) omnes occisi obcensique in nocte serena 

147 (397) malos defindunt, fiunt tabulata falaeque 

148 (398 s) occumbunt multi letum ferroque lapique 

aut intra muros aut extra praecipe casu 

149 (401 ss) undique conveniunt velut imber tela tribuno : 

configunt parmam, tinnit hastilibus umbo, 
aerato sonitu galeae, sed nec pote quisquam 
undique nitendo corpus discerpere ferro. 
5 semper abundantes hastas frangitque quatitque. 

totum sudor habet corpus, multumque laborat, 
nec respirandi fit copia : praepete ferro 
Histri tela manu iacientes soUicitabant 

150 (410) quippe vetusta virum non est satis bella moveri 

151 (411S) reges per regnum statuasque sepulcraque quae- 

runt, 
aedificant nomen : summa nituntur opum vi 

152 (414) ingenio forti dextra latus pertudit hasta 

153 (415) concidit, et sonitum simul insuper arma dederunt 

154 (4165) tamen induvolans secum abstulit hasta 

insigne 

155 (418) tunc timido manat ex omni corpore sudor 

156 (419) matronae moeros complent spectare faventes 

156 a {421) quos ubi rex Epulo spexit de cotibus celsis 

157 (423) primus senex bradys in regimen bellique peritus 

158 (424) ""aestatem autumnus sequitur, post acer hiemps it 

159 (427) "navorum imperium servare est induperantum 

145 Prisc. GL n 518 I fero sic trad. : ferocis (= quae esse ferocis for- 
tuna solet) V. : ferox sic, ferocem alii 2 indigne et ci Columna acervo 
11. praeter unum belli calamitatem deplorat Antiochus 146 Fest. 201 
''accensi'' 147 Non. 114 (liberXV) dif findunt M.emlsi: defigufitN. 
"turres ligneae' scil. in oppugnatione Ambraciae Aetolorum urbis 148 
Prisc. GL II 281 I = Prisc. GL II 250 l obcumbunt v. 1. '^lapide' 
149 Macr. sat. 6, 3, 3 cf. Hom. 11 102 ss et Verg. Aen. 9, 803 ss i scil. 
Caelio ab Histrorum impetu se defendenti ante 3 versum intercidisse 
suspicatur V. 5 obundantes ci Pontanus 150 Fest. 257 (liberXVI) 
"quodni^ T. Caecilius Teucer f raterque eius celebrantur cf . Vahl. p. CXCIX s 
151 Macr. sat. 6, I, 17 152 Prisc. GL II 518 dextrum MeruJa asta 

cod. Bern. cf. Varr. ling. 5, 115 153 Macr. sat. 6, i, 24 154 Macr. 

sat. 6, I, 53 I inde volans v. 1. 2 scil. apicem 155 Macr. sat. 6, i, 50 
tum V. 1. = nuinaviil Lachm. ad Lucr. 5, 396 156 Serv. auct. georg. 
I, 18. 4, 230 'volentes' I56a Fest. 437 cf. Varr. ling. 6, 82 V. ad 1. 

PW VI 265, 2 157 Fest. 278 bradyn trad. : bradus^^l&rwXz. 158 

Prisc. GL II 153 + Serv. Aen. 6, 685 cf. Explan. in Don. GL IV 491 
sequitux om Serv. hiems v. 1. it om Prisc. : fit ci Fabricius 159 

Fest. 166. 169 'strenuorun^ imuperantum trad. 



ANNALES XIV XVII 



29 



160 
161 
162 
163 

164 

165 
166 
167 
168 



169 
170 

171 
172 
173 
174 

175 

176 
177 

178 
179 



429) ''spero si speres quicquam prodesse potis sunt 

430) "quo res sapsa loco sese ostentatque iubetque 
433) "nox quando mediis signis praecincta volabit 
434 s) interea fax 

occidit oceanumque rubra tractim obruit aethra 
436 s) hic insidiantes vigilant, partim requiescunt 
texti, (cum) gladiis, sub scutis ore faventes 

439) it eques et plausu cava concutit ungula terram 

440) tum cava sub monte late specus intus patebat 
442) toUitur in caelum clamor exortus utrisque 

443 ss) concurrunt veluti venti cum spiritus austri 

imbricitor aquiloque suo cum flamine contra 
indu mari magno fluctus extollere certant 

456) "o genitor noster Saturnie, maxime divum 

457 s) luppiter hic risit tempestatesque serenae 
riserunt omnes risu lovis omnipotentis 

459) iam cata signa fere sonitum dare voce parabant 

463) '^'^quis pater aut cognatus volet vos contra tueri 

464) "aversabuntur seraper vos vostraque vuUa 
465 s) "audire est operae pretium procedere recte 

qui rem Romanam Latiumque augescere vultis 
467 s) "tibi vita 

seu mors in mundo est 
469) cum sese exsiccat somno Romana iuventus 
472 s) oscitat in campis caput a cervice revulsum 

semianimesque micant oculi lucemque requirunt 

477) idem campus habet textrinum navibus longis 

478) labitur uncta carina per aequora cana celocis 



160 Fest. 333 '^speres . . . pluraliter' 161 Fest. 325 ''ipsa 162 

Fest. 258 ''quoniaii^ 163 Macr. sat. 6, 4, 19 164 Serv. auct. georg. 

4, 230 cf. id. georg. i, 18 165 Macr. sat. 6, i, 22 (liber XVII) 

166 Prisc. GL II 260 Non. 222 cf. Fest. 343 GL suppl. 102 tum. cava 
Prisc. : tuni cavo GL suppl. : tum causa Fest. cod. : concava Non. : cum 
cava ci V. ni. alte Fest. cod. : montis latet Non. codd. inter GL suppl. : 
inius Fest. petehat v. 1. 167 Macr. sat. 6, i, 21 clamos ci Lachm. 

utrimque Merula 168 Macr. sat. 6, 6, 28 2 ad contra cf. V. adn. 

3 inde trad. 169 Prisc. GL III 205 (liber incertus) cf. ex. gr. 

Hom. 31 170 Serv. auct. Aen. i, 254 171 Varr. iLng. 7,46 ''acuta 
ferae cod. : fere Laetus : fera O. Mueller 172 Varr. ling. 7, 12 nos cod. 
173 Non. 230 adversabantur, vivos Non. 11. duo versus olim in unum 
conexi 174 Porph. Hor. sat. i, 2, 37 i = Mar. Victorin. GL VI 67 
2 = Non. 478 2 alciscere Non. 175 Char. GL I 201 176 Schol. 

Stat. Theb. 6, 27 177 Serv. Aen. 10, 396 178 Serv. auct. Aen. 11, 326 
cf. Cic. orat. 157 ^vauTCYjYta' 179 Isid. orig. 19, i, 22 Inscr. Buech. 

Mus. rhen. 59 (1904) 322 cf. Thes. 1. 1. III s. v. celox 



70 Q- ENNIVS 

180 (479) ingenti vadit cursu qua redditus termo est 

181 (482) "haud temere est quod tu tristi cum corde 

gubemas 

182 (483) "dum clavum rectum teneam navemque gubemem 

183 (484 s) cum a carcere fusi 

currus cum sonitu magno permittere certant 

184 (487) cum magno strepitu Volcanum ventus vegebat 

185 (491) "optima caelicolum, Saturnia, magna dearam 

186 (493) "qui vincit non est victor nisi victus fatetur 

187 (494) Mum quidem unus homo Romanus toga supe- 

rescit 

188 (495) et detondit agros laetos atque oppida cepit 

189 (499) tonsilias rapiunt, configunt litus, aduncas 

190 (500) moribus antiquis res stat Romana virisque 

191 (501 s) septingenti sunt paulo pkis aut minus anni, 

augusto augurio postquam inclita condita Ro- 

ma est 

192 (503) Hispane, non Romane, memoretis loqui me 

193 (504) Illyrii restant sicis sybinisque fodentes 

194 (514SS) et tum sicut equus qui de praesepibus fartus 

vincla suis magnis animis abrupit et inde 
fert sese campi per caerula laetaque prata, 
celso pectore saepe iubam quassat simul altam, 
5 spiritus ex anima caHda spumas agit albas 

195 (519S) cumque caput caderet, carmen tuba sola peregit 

et pereunte viro raucum sonus aere cucurrit 

196 (521 s) corpore tartarino prognata Paluda virago, 

cui par imber et ignis, spiritus et gravis terra 

197 (527) tum tonuit laevum bene tempestate serena 



180 ¥est. 363 '^terminui' 181 Serv. auct. Aen. 9, 327 ''sine causa 

corde: menie v. 1. 182 Isid. orig. 19, 2, 12 Quint. inst. 2, 17, 24 dum 

Quint. : ut Isid. naviinque v. 1. 183 Schol. Verg. Beru. georg. I, 512 

I e carcere Hagen 184 Fest. 153 vegerat trad. 185 Prisc. GL 

in 192 186 Serv. auct. Aen. 11,306 vicit v. 1. 187 Fest. 302 

Paul. Fest. 303 Romanus toga Fest. : Romae Paul. '^supererii' 188 

Prisc. GL II 482 detoto7idit trad. : corr. Bamb. 189 Isid. orig. 19, 2, 14 
tonsillasapiunt 11. optt. ''tinciiios ferreos vel ligneoi' 190 Aug. civ. 2, 21 
p. 8r Galiican. Avid. 5, 7 restat v. 1. 191 Varr. rust. 3, I, 2 2 = 

Suet. Aug. 7 192 Char. GL I 200, 22 cf. Fest. 286 ispaiti Fe&t. 193 
Paul. Fest. 336 sybina ''telum Illyrioriim venabuli simil^ fodantes 
Merula V. ad Paul. Fest. 84 194 Macr. sat. 6, 3, 7 (cf. Hom. Z 506 ss) 
195 Schol. Stat. Theb. 11, 56 196 Prob. Verg. eci. 6, 31 p. 340 i = 

Varr. ling. 7, 37 cf. Fest. 359 i corpora tartareo, palude sim. Prob. codd. 
(cf. V. p. 304) 197 Cic. div. 2, 82 



198 
199 
200 
201 
202 
203 
204 

205 
206 
207 

208 

209 
210 
211 
212 
213 
214 
215 
216 
217 
218 
219 



ANNALES LIBRI INCERTI ■> j 

528) tantidem quasi feta canes sine dentibus latrat 

529) tunc coepit memorare simul cata dicta 

530) inde loci lituus sonitus effudit acutos 

531) clamor ad caelum volvendus per aethera vagit 

532) "pandite sulti genas et corde relinquite somnum 
537) atque atque accedit muros Romana iuventus 
538 s) fortunasque suas coepere latrones 

inter se memorare 

540) effudit voces proprio cum pectore sancto 

541) contremuit templum magnum lovis altitonantis 
542 s) qui fulmine claro 

omnia per sonitus arcet, terram mare caelum 

547 s) at Romanus homo, tamen etsi res bene gesta est, 
corde suo trepidat 

555) olli cemebant magnis de rebus agentes 

556) perque fabam repunt et mollia crura reponunt 

557) interea fugit albus iubar Hyperionis cursum 

558) inde patefecit radiis rota candida caelum 

559) "hos pestis necuit, pars occidit illa duellis 

560) omnes mortales sese laudarier optant 

563) contra carinantes verba atque obscena profatus 

565) cum legionibus quom proficiscitur induperator 

569) atque manu magna Romanos inpulit amnis 

570) pila retunduntur venientibus obvia pilis 
573) carbasus alta volat pandam ductura carinam 



»98 Varr. ling. 7, 32 /aeta cod. '^canis' 199 Varr. ling. 7, 46 cepit 

memorari cod. simul {lacritnans) tempt. V. '^acuta 200 Paul. 

Fest. 116 201 Varr. ling. 7, 104 'eXtaaofJ-svo?' V. 202 Fest. 343 

510, 21 Th. Paul. Fest. ^342. -94 sultigenias Fest. : sulpigenas Paul. " 
^si voltis' 203 Gell. 10, 29, 2 cf. Non. 530 atque semel, accendit Non. 
204 Non. 134 suas: quas trad. '^mercennarii^ 205 Serv. georg. 2,424 
effundit v. 1. 206 Varr. ling. 7, 7 207 Serv. auct. Aen. i, 31 4- 

Prob. Verg. ecl. 6, 31 p. 343 208 Cic. de orat. 3, 168 ut integri 

tametsi v. 1. 209 Serv. Aen. 12, 709 210 Serv. georg. 3, 76 scil. 

grues per quam v. 1.: om all. 211 Prisc. GL II 170 curruni L. 

Mueller 212 Isid. orig. 18, 36, 3 patefacit v. 1. 213 Prisc. GL II 470 
214 Aug. ^ trin. 13, 3, 6 -ep. 231, 3 laudari exoptant Kw^.'- 215 Serv. 
auct. Aen. 8, 361 'obtrectantes de prosodia cf. Skutsch PW V 2620 
et Thes. 1. 1. s. v. carino aeque coni Castricomius Hauptius 216 Cassiod. 
GL VII 207 imperator trad. 217 Schol. Veron. Verg. Aen. 5, 241 

218 Comment. Lucan. i, 6 219 Schol. Stat. Ach. i, 558 ap. C. Bar- 
thium in Stat. tom. III p. 1693 "navis' 



32 



Q. ENNIVS 



SCENICA 



220 (i ss Scenic. V. ^) exsurge, praeco, fac populo audientiam. — 

sileteque et tacete atque animum advertite : 
audire iubet vos imperator 

221 (5) interea mortales inter sese pugnant proeliant 

222 (6) serva cives, defende hostes, ciim potes defendere 

223 (7 ss) summam tu tibi pro mala 

vita famam extolles et pro bona paratam gloriam. 
male volentes famam tollunt, bene volentes gloriam 

224 (los) per ego deum sublimas subices 

umidas, unde oritur imber sonitu saevo et spiritu 

225 (12) eo ego ingenio natus sum : amicitiam atque inimi- 

citiam in frontem promptam gero 

226 (13 s) quo nunc incerta re atque inorata gradum 

regredere conare ? 

227 (17) -j - qui rem cum Achivis gesserunt statim 

228 (19) lumen iubarne in caelo cerno ?_v^_ 

229 (20) Aiax : misso sanguine tepido tullii efflantes volant 

230 [22 ss) miiltis sum modis circumventus, morbo exilio atque 

inopia ; 
tum pavor sapientiam omnem mi exanimato ex- 

pectorat : 
alter terribilem minatur vitae cruciatum et necem ; 
quae nemo est tam firmo ingenio et tanta confidentia 
) quin refugiat timido sanguen atque exalbescat metu 



220 Plaut. Poen. prol. 11. 35 (Achilles, Achilles Aristarchi) 
pronuntiant i histricus, 2 s praeco 221 Non. 472 inta, ita codd. 

222 Non. 277 223 Isid. diff. 218 p. 29 Arev. 2 pro mala v. f. 

extolles pro b. partam g. mavult Ribb. 3 bis viventes ? 224 Fest. 305 
Gell. 4, 17, 14 Non. 169 (usque ad iinber) i sublimas om Fest. subicis 
Non. : subiices V. ^nubes subiectai 2 humidas Gell. inde Fest. et om 
Fest. strepitu Gell. 225 Gell. 19, 8, 6 Non. 129 verba Achillis 

cf. Hom. I 312 ego om Gell. fronte v. 1. 226 Non. 166 '^revocari 

227 Non. 393, 14 (Aiax) ''perseverayiter '^aequabiliter' scil. Troiani 

228 Varr. ling. 6, 6. 81. 7, 76 229 Fest. 352 animam m. sangui 
Hermann ''silani ''rivi 230 Cic. ^ de orat. 3, 218 I = Cic. ^fin. 4, 62 
2 — Cic. ^ de orat. 3, 154 "'Tusc. 4, 19 Non. ' 16 5 = Cic. ^fin. 5, 31 
cf. Non.- 224 Prisc. GL H 250 (Alcmeo, 'AXyjAcCuv h oia 'FcospiSo? 
Euripidis ?) AJcmeo loquitur l multis modis sum Cic. ^ integri (Cic. ^ ?), 
unde viultimodis ^mw coni edd. (cf. Cic. or. 153) 2 wzzA/ tradd. : omCic. ^ 
mutili mihi omnem Cic. ^ v. 1. omnem s. mi Non. ^ v. 1. ex anima ex- 
pectaret (expectoret) Cic. * 3 alter om Cic. ^ mutili : mater Ribbeck : 
ultor^V. minitaturCic^ integn ^ nonfugiafi^on.'^ sanguine Cic^ \.L: 
sanguis Cic. ^ 



SCENICA TRAGICA 



33 



231 (27 ss)a unde haec flamma oritur? 

b incede, incede, adsunt, me expetunt 

c fer mi aiixilium, pestem abige a me, flammiferam 
hanc vim quae me excruciat. 
caerulea incinctae angui incedunt, circumstant 
cum ardentibus taedis 
d intendit crinitus Apollo 

arcum auratum hma innixus : 
Diana facem iacit a laeva 
e sed mihi ne utiquam cor consentit cum oculorum 

aspectu ^ _ 

232 (35 ss) ^ mater gravida parere se ardentem facem 

visa est in somnis Hecuba; quo facto pater 

rex ipse Priamus somnio mentis metu 

perculsus curis sumptus suspirantibus 

exsacrificabat hostiis balantibus. 

tum coniecturam postulat pacem petens 

ut se edoceret obsecrans Apollinem 

quo sese vertant tantae sortes somnium. 

ibi ex oraclo voce divina edidit 

Apollo puerum primus Priamo qui foret 

postilla natus temperaret tollere : 

eum esse exitium Troiae, pestem Pergamo 

2S3 (475) iam dudum ab ludis animus atque aures avent 
avide exspectantes nuntium 

234 (49) multi alii adventant, paupertas quorum obscurat 

nomina 

236 (50) hominem appellat : "quid lascivis, stolide ? non 

intellegis 

236 (51) volans de caelo cum corona et taeniis 

237 (52) is habet coronam vitulans victoria 

238 (53) quapropter Parim pastores mmc Alexandrum vocant 

239 (54 ss) a sed quid oculis rapere visa est derepente ar- 

dentibus. 



231 Cic. ac. 2, 89 + (e) 52 (cf. ac. 2, 895). 88 cf. Fest. 165 Alcmeonis 
verba b in caede bis Vind. c 2 caertcleae sim. trad. igni trad. d i (/lac) 
suppl. V. e aspectu (^trnci) ci Ribb. ad Pacuv. 3 232 Cic. div. i, 42 
(Alexander, 'AXs^avSpoi; Euripidis) Cassandrae verba i {mea) ci V. 
9 uhi v. 1. divinae dedit v. 1. 233 Varr. ling. 6, 83 234 Macr. sat. 
6, I, 61 'agitur de ludis Paridisque victoria' V. 235 Fest. 317 lascivi 
et intellegit trad. 236 Fest. 360 scil. Venus vel Victoria "i^yi Paul. 
Fest. 369 '^laetayis gatidio 238 Varr. ling. 7, 82 239 Cic. div. 

Diehl, Poetanim Romanorum veterum rell. 3 



34 



Q. ENNIVS 



(aut) ubi illa paulo ante sapiens virginali mo- 

destia? — 
mater optuma, tu multo mulier melior miilierum, 
missa sum superstitiosis hariolationibus, 
neque me ApoUo fatis fandis dementem invitam 
5 ciet. 

virgines vereor aequalis, patris mei meum factum 

pudet, 
iiptumi viri. mea mater, tui me miseret, mei piget : 
optumam progeniem Priamo peperisti extra me; 

hoc doiet; 
raen obesse, illos prodesse, me obstare, illos obsequi 
b adest, adest fax obvoluta sanguine atque incendio, 
multos annos latuit, cives, ferte opem et re- 

stinguite 
c iamque mari magno classis cita 

texitur, exitium examen rapit: 
adveniet, fera velivolantibus 
navibus complebit manus litora 
d eheu videte : 

iudicavit inclitum iudicium inter deas tris aliquis : 
quo iudicio Lacedaemonia mulier, furiarum una 

adveniet 

240 (72 ss) 6 lux Troiae, germane Hector, 

quid ita cum tuo lacerato 
corpore (abiectu's) miser aut qui 
te sic respectantibus 
5 tractavere nobis ? 

241 (76 s) nam maximo saltu superabit gravidus armatis equus, 

qui suo partu ardua perdat Pergama 



I, 66s + (dj I, 114 (cf. 2, 112) a 6 c 2 = Cic. orat. 155 b i =Non. 112. 
328 c \ d \ = Cic. div. 2, 112 Att. 8, II, 3 {= c l) audimus a 1.2 
Hecubain, 03 — d Cassandram a i rabere visa es ci Muretus Lambinus 
2 {aut) ubi illa Lachm. : ubi illa (tua) al. virginali^ ? 3 optuma 

tum 11. : optuma tu V. : optumarum all. 5 neque me : namqice Ribb. 
6 vero 11. 8 repperisti (repe-J optt. b I adest f. involuta incendio (-ij 
Non. bis 2 referte v. 1. c 4 complevit optt. d 2 iudicabit Haupt 
240 Macr. sat. 6, 2, 18 cf. Leo- 20 3 ( ) inseruit Leo miser (es) V. 
5 siXxuaav interpretatur V. iambos restituit Ribb., Buech. praetulit ana- 
paestos 241 Macr. sat. ^ 6, 2, 25 i cf. Macr. - 3, 13, 13 i superavit 11. 
gravibus Macr. ^ 11. 2 anapaestos esse iudicat Leo * 21, Vahlenus 

trochaeos (unde qui {cum) suo coni), senarium Ribb. ardua{vi) arce{m) 
expletis 



SCENICA TRAGICA 



35 



242 (79) rapit ex alto naves velivolas 

243 (80 s) y^ - ^ annos miiltos longinque ab domo 

bellum gerentes summum summa industria 

244 (82) Hectoris natum de Troiano muro iactari ^ _ 

245 (83 s) nam ubi introducta est puerumque ut laverent locant 

in clypeo 

246 (85 ss) a ex opibus summis opis egens Hector tuae 

d quid petam praesidi aut exequar, quove nunc 

auxilio exili aut fuga freta sim? 

arce et urbe orba sum : quo accidam, quo 

applicem, 

cui nec arae patriae domi stant, fractae et 

disiectae iacent, 

fana flamma deflagrata, tosti alti stant parietes s 

deformati atque abiete crispa 
c o pater, o patria : o Priami domus, 

saeptum altisono cardine templum, 

vidi ego te adstantem ope barbarica 

tectis caelatis laqueatis 

auro ebore instructam regifice 5 

d haec omnia vidi inflammari, 

Priamo vi vitam evitari, 

lovis aram sanguine turpari 

247 (loos) vidi, videre quod me passa aegerrume, 

Hectorem curru quadriiugo raptarier 

248 (102) quantis cum aerumnis illum exanclavi diem ! 

249 {103) quidfit? seditio tabetneannumerosaugificatsuos? 



242 Macr. sat. 6, 5, 10 (Andromaclia Aechmalotos ad Euripidis 

fabulam fortasse cognominem, quani cognitam non habemus) capff v. 1, 

scil. venttis 243 Non. ^402. "515 \ a domo Non.^ 244 Varr. ling. 

10, 70 Hecforis e ci Lachm. H. n. d. moero iactarier Scal. qui subiecit 

frg. 28 et intellegit iubent, flagitant 245 Non. 504 cypeo (cip-J trad. 

scil. Hecuha et Astyanacta 246 Cic. ^ Tusc. 3, 44 s h\ = Cic. ^ de 

orat. 3, 183 (cf. 3, 102) ^»3 cf. Cic. ^ orat. 93 c\ = Cic. * de orat. 

3, 102. 217 (cf. Sest. 121 Serv. Aen. 2, 241) c 35 = Cic. ^ Tusc. i, 85 

cf. Serv. auct. Aen. i, 726 d = Cic. ® Tusc. i, 85 d\ % — Cic. ' de orat. 

3, 217 cf. Sest. 121 Tusc. 3, 53 <f3 = Non. 181 ^» cf . 'Av8p. 397 ss Andro- 

machae preces a intellege -voco te (V.) h 2 fugae Bentley 3 arceni et 

urhejn orhas Cic. ^ accedam trad. scil. ad genua b^ alii tra.d. ^3 astante 

^L Cic. * te scil. Priami domum stantem c 4 lacuatis Serv. auct. c 5 regi- 

H' Hcern trad. d \ videt Cic. ' d 2 vi om Cic. ' evitaret Cic. ' (mutili) 

V ^3 sanguinem Cic. ^ 247 Cic. Tusc. i, 105 cf. frg. 25 vidi %cA. Andro- 

B macha 248 Non. 292 ennius androtnache malo torquantis (-entis v. 1.) 

B trad. i. e. '£. A. aechmaloto quantis' '^perpessa sun^ scil. Andromacha 

■ 249 Non. 76 tabesne, numerus trad. 

I 



36 



Q. ENNIVS 



250 (104) sed quasi aut ferrum aut lapis durat, rarenter 

gemitum conatur trahens 

251 (105) Andromachae nomen qui indidit, recte ei indidit 

252 (106) nam neque irati neque blandi quicquam sincere 

sonunt 

253 (lO/Ss) Acherusia templa alta Orci 

salvete infera pallida leti 
nubila tenebris loca 

254 (ii2s) a quae cava caeli 

b signitenentibus conficis bigis 

255 (114) corpus contemplatur unde corporaret vulnere 

256 (115) scrupeo investita saxo atque ostreis squamae 

scabrent 

257 (ii8s) alia fhictus differt dissupat 

visceratim membra, maria salsa spumant sanguine 

258 (120) hberum quaesendum causa familiae matrem tuae 

259 (121) lit tibi Titanis Trivia dederit stirpem Hberum 

260 (122) fiUis propter te obiecta sum innocens Nerei w _ 

261 (I23ss)his erat in ore Bromius, his Bacchus pater, 

ilHs Lyaeus, vitis inventor sacrae : 
tum pariter euhan (euhoe euhoe) euhium 
ignotus iuvenum coetus alterna vice 
s inibat, alacris Bacchico insultans modo 

262 (128) w w an inter se sortiunt urbem atque agros 



250 Non. 515 prius aut om nonnulli conatu ci Lipsius trabem trad. : 
em Lipsius a durat senarium iambicum incipere maluenint plerique 

251 Varr. ling. 7, 82 et <?/ (om vulg.) indidit et indidit Varr. : hoc probavit 
Goetz 252 Non. 505 quiqtiam trad. 253 Varr. ling. 7, 6 (i s) + 
(1.3S) Cic. Tusc. I, 48 cf. Leo^ 21 l Acherunsia Cic. 3 kti dQXX.: 
leti 0, leto rell. 254 Varr. ling. 5, 19 (Andromeda, 'Av8pofJ.eSa 
Euripidis) cf. Aristoph. Thesmoph. 1065 s Andromedae Euripideae prin- 
cipium u) v6| bpd, coi; fiaxpov tTZrtEOfia Sttov.Ei? hzit^ot'?jza. vtuta 01- 
tppeuooa' al^spoc '.epa? tou cefivoxaxou 81' 'OX6fi.7rou unde (sacra Nox) 
praefixit Buech. a que cod. 255 Xon. 20 'iyiterficeref e nuntii de fera 
interempta narratione (V.) 256 Non. 169 cf. Paul. Fest. 332 scrupi . . . 
aspera saxa Fest. 333 screpeo v. 1. scil. terga saxa cod. Fest. hos- 
\treis . . .] Fest. cod. quam excrabrent trad. 257 Non. 183 salso 
ci Scriverius 258 Fest. 258 vel quaesundujn: qtiae secundtim trad. 
dicit Andromeda Perseo 259 Varr. ling. 7, 16 haec Persei verba Medeae 
adscripserunt O. Mueller et Ribb. 260 Prisc. GL 11 293 a filiis ci Buech. 
intellege filiabjts Nerei scil. in gratiam Nereidum V. te scil. matrem 
supple se7iis, fierae (V.) 261 Char. GL I 241, 6 (Athamas) cf. Leo^ 16 
I is trad. 2 lisaetis trad. 3 {euhoe cantans) Buech. : euhi(e euhoe 
virgiii^uml^eo- 4 imosjis (i. 7inivorsus) ci V. ; ac totus l^eo^ 5 h^r^p'/[_s 
(V.) instiltas trad. 2O2 Non. 47 1 (Cresphontes, Kpeo-f ovxvjc Euripidis) 
an: avi ci Buech. (fiterum) inter V. inter se(^se) Vossius 



SCENICA TRAGICA 



37 



263 (129) ducit me uxorem liberorum sibi quaesendum 

gratia. 

264 ( 1 3 1 s) neque terram inicere neque cruenta convestire 

corpora 
mihi licuit neque miserae lavere lacrimae salsum 

sanguinem 

265 (134) ego meae cum vitae parcam, letum inimico de- 

precer 

266 (1355) iit nos nostri liberi 

defendant, pro nostra vita morti occumbant 6b- 

viam 

267 (1375) cui nunc aerumna mea libertatem paro 

quibus servitutem mea miseria deprecor 

268 {139) lapideo sunt corde multi qu6s non miseret neminis 

269 (141 ss) unde sibi populi et reges consilium expetunt 

suarum rerum incerti, quos ego mea ope ex 
incertis certos compotesque consili 
dimitto, ut ne res temere tractent turbidas 

270 (145 s) tacere opino esse optumum, et pro viribus 

sapere atque fabulari tute n6veris 

271 (147) nisi patrem materno sanguine exanclando ulci- 

scerem 

272 (148) id ego ius atque aecum fecisse expedibo atque 

eloquar 

273 (149) _ dico vicisse Orestem : v6s ab hoc facessite 

274 ( 1 5 1 ss) caelum nitescere, arbores frondescere, 

vites laetificae pampinis pubescere, 

263 Fest. 258 duxit Scriverius, scil. Cresphontes Meropatii 264 Macr. 
sat. 6, 2, 21 I s mihi corpora trad. 2 mihi scil. Meropae miserae 
Jtec ci Vossius 265 Gell. J, 16, 10 ego scil. Cresphontes czitn meae trad. : 
cum meae(^met^) 'BSbh. ''abigam 266 Serv. auct. Aen. 2. 62 (Erectheus, 
'Eps^^S-sui; E5ptTCtSGo) i nos: vos II. 2 vostra 11. cf. Praxitheae verba 
Eurip. frg. 360, 14 s (N.-) xexva tooS' exatt xixTOfiev, 0)? ■^■ecuv xe Pojfxoo? 
7catpi§a te pucufj.eil-a 267 Gell. 7, 16, 9 Non. 290 audimus Praxitheam 
I qui Gell. intellege patriae erumnam ea Non. : ertitnpna ea Gell. vel 
potius ttied (idem 2) 2 quibus i. civibus libertate Non. para Non. 
ttieam miseriam {-a pauci) Non. 11. ^atno/ior' 'depelld' 268 Fest. 162 

Paul. Fest. 163 m-ulti corde Paul. Fest. 269 Cic. de orat. i, 199 

(Eumenides, E5[J.£v[3e<; Alox.u)^oo) ex Apollinis oraculo (V.) i expetant 
Cic. 2 suarutti sumtiiartttn integri plerique stittitttarum v. 1. ope mea 
Reisig 3 que om integri paene omnes 270 Non. 475 V. contulit 

Orestis verba Aesch. Eum. 272 ss K. i opino scil. Orestes optutum v. 1. 
271 Non. 292 scil. Orestes 272 Non. 505 aectim accius trad. : accius 
om Ribb. scil. Apollo 2J2 Non. 306 dico scil. Minerva oresten 

f-ennj 11. facessit II.: ''recedite' 274 Cic. ^ Tusc. I, 69 3 = Cic. ^ de 
orat. 3, 154 Non. 122 cf. Minerva ap. Aesch. Eum. 885 ss 2 laetijicare7a.x. 



2 8 Q. ENNIVS . 

rami bacarum ubertate incurvescere, 
segetes largiri fruges, florere omnia, 
5 fontes scatere, herbis prata convestirier 

275 (156S) quid hoc hic clamoris, quid tumulti est? nomen 

qui usurpat meum ? 
quid in castris strepiti est? 

276 (158 s) Hector vi summa armatos educit [[in]] foras 

castrisque castra ultro iam (con)ferre occupat 

277 (i6iss)a o Patricoles, ad vos adveniens aixxilium et 

vestras manus 
peto priusquam oppeto malam pestem man- 

datam hostili manu, 
neque sanguis uUo potis est pacto profluens 

consistere, 
si qui sapientia magis vestra mors devitari 

potest : 
namque Aesculapi Hberorum saucii opplent 
5 porticus : 

non potest accedi. — 

certe Eurypylus hic quidem est : 
hominem exercitum ! 
b qui alteri exitiiim parat, 

eum scire oportet sibi paratum pestem ut parti- 

cipet parem. — 
eloquere eloquere, res Argivum proelio ut se 

sustinet. — 
non potest ecfari tantum dictis quantum factis 

suppetit 
5 laboris 

c ubi fortuna Hectoris nostram acrem aciem 

inclinatam (dedit) 

278 (173) quis ibi non est vulneratus ferro Brugio _«-/_ 

279 (175) Hector qui haud cessat obsidionem obducere 



3 iaccarum, vacariim v. 1 ubertatem Non. incurviscere Non. : incur- 
bescere, incurvascere Cic. - v. 1. 275 Non. 489 -|- 490 (Hectoris 

L y t r a ad Homericam ut videntur Vahleno poesim conformata) 'Aga- 
memnonis verba' V. 276 Non. 355, 15 i vi: ei trad. : vei Lindsay 

2 Troiani inferre occupant Ribb. 277 Cic. ' Tusc. 2, 38 s a^ cf. Cic. - 
orat. 155 colloquuntur Eurypyius et Patricoles a 6 ^ote Bothe exercitujn 
i. '^vexatu7n b 2 paratam trad. b 4 potis Da^as ecfari (vi passiva) Vat. 
m. pr. : haec fari rell. c suppl. Ribb. 278 Cic. Rosc. 90 cf. Schol. 

Gronov. p. 434 phrvgio trad. (cf. Cic. orat. 160) 279 Fest. 198 cf. 

Hom. M 88 



SCENICA TRAGICA 



39 



280 (177) at ego, omnipotens, te exposco ut hoc consilium 

Achivis auxilio fuat 

281 (180) saeviter fortuna ferro cernunt de victoria 

282 (181) aes sonit, franguntur hastae, terra sudat sanguine 

283 (182 s) ecce autem caligo oborta est, omnem prospectum 

abstulit. 
_ w _ w derepente contulit sese in pedes 

284 (185) constitit credo Scamander, arbores vento vacant 

285 (186) per vos et vostrum imperium et fidem, Myrmi- 

donum vigiies, conmiserescite 

286 (l88s) melius est virtute ius : nam saepe virtutem mali 

nanciscuntur : ius atque aecum se a malis spernit 

procul 

287 (196) o magna templa caelitum coramixta stellis splen- 

didis 

288 {197 s) miserete, manus, 

date ferrum, qui me anima privem 

289 (199SS) haec tu etsi perverse dices, facile Achivos flexeris: 

nam cum opulenti loquuntur pariter atque ig- 

nobiles, 
eadem dicta eademque oratio aequa non aeque 

valet 

290 (202) heu me miseram, interii: pergunt lavere sanguen 

sanguine 

291 (203 s) senex sum : utinam mortem obpetam prius quam 

evenat 
quod in pauperie mea senex graviter gemam 

292 (205) nimium boni est, cui nihil est mali 

280 Non. III a ego v. 1. consiUum scil. Patroclum mittendi armis 
Achillei armafum (V.) auxilii trad. : auxili Ribb. 281 Non. 51 1 

fortunam Ribb. y<?r^-z' Columna 282 Non. 504 aes : et \x^.di. cf. Hoin. 
T 494 283 Non. 518 contulerunt Ribb. Hom. II 790SS, Vahlen T 441 ss 
I dborta 11. praeter unum 2 {constitit. tum) ci V. pede unus 284 

Non. 467 arhoris, vagant trad. 285 Non. 472 supplicat Priamus 

ser vos trad. 286 Non. 399 i eius trad. 2 atque cum v. 1. 2 fort. 

se a 287 Varr. ling. 7, 6 (Hecuba) 'Ex. 68 'Hecubae verba som- 

nium narrantis' caeli tum cod. 288 Non. 474 exclamat Hecuba 

cf. Leo- 7 manus: anuis Scal. (cf. 'Ex. 1653): manu Mueller (cf. 'Ex. 
1105 s) 289 Gell. II, 4, 3 "^Ex. 293 ss ^Heciiba est ad Vlixen dicens' 
Gell. 2 ?ta7n o. quum Porson: namque o. c. Scal. 290 Non. ^224. ^466. 
^ 504 Hecubae verba eu, eheu, eheu eheu v. 1. miserum v. I. Idbere, 
Inmbere Non. ^'^: lavare Non. ^ v. 1. sanguinem sanguine, sangtien 
sanguinem, sanguinefji Non. -^ codd. 291 Non. ^494. ^5^7 'Ex. 497 s 
I senex sum scil. Talthybius moriar mortem et eveniat Non. -* II. 2 pazi- 
periem senex Non. ^ Bamb. 292 Cic. fin. 2, 41 'Ex. 627 s intellege 

''summum bomim^ V. 



^O Q- ENNIVS 

293 (206) vide hunc meae in quem lacrumae guttatim 

cadunt 

294 (207) quae tibi in concubio verecunde et modice 

morem gerit 

295 (209) luppiter tibi summe tandem male re gesta gratulor 

296 (210) amicus certus in re incerta cemitur 

297 (213 s) procede, gradum proferre pedum, 

nitere, cessas, o fide 

298 (215SS) quid noctis videtur ? in altisono 

caeli clipeo tem6 superat 

stellas sublime(n) agens etiam atque 

etiam noctis iter 

299 (222 s) quis homo te exsupera\it usquam gentium im- 

pudentia ? — 
quis autem malitia te? 

300 (224) Menelaus me obiurgat: id meis rebus regimen 

restitat 

301 (22555) ego proiector quod tu peccas, tu delinquis, ego 

arguor ? 
pro malefactis Helena redeat, virgo pereat in- 

nocens ? 
tua reconcilietur uxor, mea necetur filia [[mea]] ? 

302 (2285) plebes in hoc regi antistat loco : licet 

lacrumare plebi, regi honeste non licet 

303 (23433) otio qui nescit utier 

phis negoti habet quam cum est negotium in 

negotio. 



293 Non. 116 '^Ex. 760 hinc meae inquam trad. 294 Non. 342 (cf. 
verba Hecubae 'Ex. 82653) scil. Cassandra 295 Non. 116 '^gratias agc? 
296 Cic. Lael. 64 'Ex. 1226 dicit Hecuba Polymestori 297 Fest. 249 
+ Schol. Veron. Verg. ecl. 5, 88 (Iphigenia) 'Icp. ev A5X. i ss Aga- 
memnonis verba i s pedum nitere. Skutsch Mus. Rhen. 61 (1906) 610 
sed cf. Vahlen Hermes 43 (1908) 519 s 298 Varr. Hng. 7, 73 i s = 
Van-. ling. 5, 19 cf. Fest. 339 'I(p. 6 ss 2 superat (temo . . .) ut vid. 
Fest. 3 sublimein) Buech. : sublimis interpretatur Leo^ p. 8, qui inde 
a stellas ad iter trimetrum anapaesdcum agnoscere sibi videtur agitans 
ci V. (cf. add. p. 305 et Hermes 43, 515 ss) 299 Cic. Tusc. 4, 77 

Agamemno et Menelaus alter alterum interrogat l usquain dett. Bentley : 
timqtiam rell., defendit Skutsch p. 614 s 2 quis aute77t mdlitia Skutsch 1. c. 
300 Rhet. min. p. 41, 29 H. dicit Agamemno restat trad. 301 Rhet. 
min. p. 47, 18 H. cf. Atridarum iurgia 'Itp. 317 ad 411 i delinquas trad. 
I s ego arguor pro malefactis ? edd. all. 3 negetur trad. 302 Hier. 

epist. 60, 14 'I(p. 446 ss antestat \x&.&. 303 Gell. 19, 10, 12 ad militum 
chorum cf. 'Itp. 804 ss et Leo^ 15 s i uti trad. : em Skutsch Leo- 2 cui 
est Leo '^ 



SCENICA TRAGICA 



41 



nam cui quod agat institutumst (is) in illo ne- 

gotio 
id agit, (id) studet, ibi mentem atque animum 

delectat suum. 
otioso in otio (homini) animus nescit quid velit. 
hoc idem est: em neque domi nunc nos nec 

militiae sumus : 
imus huc, hinc illuc, cum illuc ventum est, ire 

illiic lubet. 
incerte errat animus, praeter propter vitam vivitur 

304 (242 ss) astrologorum signa in caelo quid sit observationis, 

ciim capra aut nepa aut exoritur nomen aliquod 

beluarum. 
quod est ante pedes nemo spectat; caeli scru- 

tantur plagas 

305 (245) -^ Acherontem obibo, ubi Mortis thesauri obiacent 

306 (246 ss) utinam ne in nemore Pelio securibus 

caesa accedisset abiegna ad terram trabes, 
neve inde navis inchoandi exordium 
coepisset, quae nunc nominatur nomine 
Argo, quia Argivi in ea delecti viri 
vecti petebant pellem inauratam arietis 
Colchis imperio regis Peliae per dolum. 
nam niimquam era errans mea domo efferret pedem 
Medea animo aegro amore saevo saiicia 

307 (255 s) antiqua erilis fida custos corporis, 

quid sic te extra aedis exanimata eliminas ? 



3 (ts) Leo^ m illis et negotium v. 1.: non ullo 7tegotio Herrn. V.: nil 
nisi negotium, militi n. alii 5 initio trad. (homini) Leo- 6 nec: de 
trad. 7 illuc hinc cod. Paris. ire illinc 11. praeter Par. iuhet trad. 8 vita 
coni. edd. (cf. Skutsch p. 612 ss) 304 Cic. rep. I, 30 (ille de Iphigenia 
Achilles) 3 = div. 2, 30 (cf. Don. Ter. Ad. 386 Sen. apocol. 8) egerunt 
de his versibus Vahlen Hennes 43, 520 s Leo"^ 8s \ Jit Y . 'ab oh- 
servationis nomine verbali pendent astrologorum signci V., contra ob- 
servantium ci Leo- 2 cf. Cic. nat. 3, 40 305 Fest. 201 cf. Leo ^ 21 

adiho, adiacent cod. Vahleno expressa videntur ex ''\f^. 1506 ss 306 

Rhet. Her. 2, 34 1—8 = Prisc. GL HI 423, 36 ss i — 4. 8s = Cic. 
fat. 34 1.8 s = Cic. Cael. 18 i s = Cic. inv. i, 91 nat. deor. 3, 75 top. 61 
Varr. ling. 7, 33 Schol. Stat. Theb. 5, 336 Prisc. GL H 320 Quint. inst. 5, 
10, 84 Don. Ter. Phorm. 157 alii (Medea exul) M-f]8. i ss e variarum 
lectionum farragine tragoediae exordium, nutricis verba, sic restituerunt 
edd. inter quos praeclarissimi Marx Ribb. Vahl. 307 Non. ^ 39. - 292 

M-f]8. 49 ss interrogat paedagogus i edilis Non. - 2 sic te: sit trad. 
examinata trad. elimina f-atj trad. 



42 



Q. ENNIVS 



308 (2573) cupido cepit miseram mmc me proloqui 

caelo atque terrae Medeai miserias 

309 (259 ss) quae Corinthum arcem altam habetis matronae 

opulentae optimates, 
multi suam rem bene gessere et publicam patria 

procul, 
multi qui domi aetatem agerent propterea sunt 

improbati 

310 (262 s) _ ^ _ nam ter sub armis malim vitam cemere, 

quam semel modo parere 

311 (264 s) si te secundo himine hic offendero, 

moriere 

312 (266 ss) a nequaquam istuc istac ibit : magna inest certatio. 

nam ut ego ilK siipplicarem tanta blandilo- 

quentia, 
ni ob rem ? 
b qui voh esse qu6d \olt, ita dat se res, ut 

operam dabit. 
ille traversa mente mi hodie tradidit repagula, 
quibus ego iram omnem recludam atque iUi 

pemiciem dabo, 
mihi maerores, ilH luctum, exitium ilH, exiUiim 

mihi 

313 (273) qui ipse sibi sapiens prodesse non quit, nequiquam 

sapit 

314 (276S) quo nunc me vortam, quod iter incipiam ingredi ? 

domiim patemamne anne ad Peliae fiUas ? 

315 (278) tii me amoris magis quam honoris ser\'avisti gratia 

316 (279) Medea, utinam ne limquam Colchis ciipido corde 

pedem extulisses 

308 Cic. Tusc. 3, 63 MyjS. 57 s pronuntiat nutrix medeae trad. 309 
Cic. fam. 7, b, i Mt,o. 244 ss Medeae verba l habebant Cic. 3 qut 11. : 
quia vel quod c\ edd. 310 Varr. ling. 6, 81 (quod ait Medea) Non. 261, 
18 -{- 7 MyjO. 250 s I na77i om Varr. Non. ^ te Xon. ' V2ta77i Non. : 
multa Varr. ^cofite^idere^ "amittere 311 Cic. * Rab. Post. 29 i = Cic. ^ 
Att. 7, 26, I My]0. 352 ss hoc Cic. ^ offe^idero scil. Creoti 312 Cic. 
nat. deor. 3, 65 s MtjO. 364 ss a 2 ego scil. Medea illis trad. : tovSe 
Eur. 368 3 niobem trad. : em V. ad Eur. 369 b i esse om boni vult v. 1. 
4 exitum U. praeter Vind. Voss. B 313 Cic. epist. 7, 6, 2 cf. off. 3, 62 
V. confert Eur. frg. 905 N. ' (e Cic. epist. 13, 15, 2) ^<.zih aotpiGTYjv, ogtic 
06^ auxu) co'f6c 'coudigna ^Medea sententia' (V.) 314 Cic. de orat. 3, 
217 My,o. 502 ss Medeae verba i verta77i v. 1. 2 ne om integri appel- 
lare vi\\x\.\\\ 315 Cic. Tusc. 4, 69 My,o. 530 s loquiturlaso servasti coAA. 
316 Non. 297 MyjO. 431 cf. Leo- 15 chori verba Medea Leo-: mede 
ante cordis exliibent 11. retinuerunt Ribb. Vahl. cokhis: cordis trad. 



SCENICA TRAGICA 



43 



317 (-80) (audiat) Sol, qui candentem in caelo sublimat 

facem 

318 (282 s) salvete, optima corpora, 

cette manus vestrasque measque accipite 

319 (284 ss) luppiter tuque adeo, summe S6I, qui res omnis 

spicis, 
qui (i)gne(o) tuo hmiine mare terram caelum 

contines, 
inspice hoc facinus, prius quam fiat, prohibessis 

scelus 

320 (287 s) asta atque Athenas anticum opulentum oppidum 

contempla et templum Cereris ad laevam aspice 

321 (2 8gs) cer(tati)o hic est nulla quin monstrum siet: 

hoc ego tibi dico et coniectura auguro 

322 (291) mi auscuha, nate, pueros, crem(it)ari iube 

323 (292) himine sic tremulo terra et cava caerula candent 

324 (295) regnumque nostrum ut sospitent superstitentque 

325 (298) stuhus est, qui cupida (mente) cupiens cupienter 

cupit 

326 (299) neque tu (meum) umquam in gremium extollas 

hberorum ex te genus 

327 (300 ss) sed virum vera virtute vivere animatum addecet 

fortiterque innoxium stare adversum adversarios. 
ea libertas est, qui pectus purum et firmum ge- 

stitat : 
ahae res obnoxiosae nocte in obscura latent 

328 (304 s) tum tu isti crede atque exerce hnguam, ut ar- 

gutarier 
possis 

329 (306) quam tibi ex ore orationem duriter dictis dedit 

317 Non. 170 ex Aegei iureiurando cf. V. M*f]8. 752 ( ) supplet V. 

318 Non. 84 Mtj8. 1069 s pueros Medea alloquitur 319 Prob. Verg. 
ecl. 6, 31 p. 338 chori verba ex MtjS. 1251 ss, 1258 s cf. Leo* 14.S 
I inspicis 11. 2 quique tuo 11.: em Leo'- ttto {cuni) V. 3 ;^of(? Usener 
fit prohibesse et 11. {et om Vat.) 320 Non. 470, 4 -|- Varr. ling. 9, 9 
antietim Non. 11. 321 Non. 469 (Melanippa, ad Euripidis fabulam 
formata) 322 Non. 246 'dicit Hellen Aeolo' 323 Macr. sat. 6, 4, 7 
324 Non. ^176. '^170 ut om Non. ' 325 Non. 91 (Phoenix. hausta 
sit ex Iliados potius libro nono quam ex Euripidis cognomine fabula) 
Amyntoris verba niente add. V., contra stultust Lindsay, senarium resti- 
tuens 326 Cic. orat. 155 cf. Hom. I 453 s tu 11. : praeter Abrinc. (tuum) : 
tu{meum) V. Amyntor pater Phoenicem exsecratur 327 Gell. 6, 17, 10 
Phoenix loquitur l adiecit codd. 2 stare Buech. Bentley : vocare, vacare 11. 
4 obnoxiose trad. 328 Non. 245 i lingua v. 1. dicit Amyntor 329 
Non. 512 Char. GL I 197, 25 



44 



Q. ENNIVS 



330 (307) saeviter suspicionem ferre falsam futtilum est 

331 (308) plus miser sim si scelestum faxim quod dicam fore 

332 (30Q) ut quod factum est futtile, amici, vos feratis fortiter 

333 (310) ibi tum derepente ex alto in altum despexit mare 

334 (311) strata terrae lavere lacrumis vestem squalam et 

sordidam 

335 (312 ss) ego cum genui tum morituros scivi et ei rei 

sustuli, 
praeterea ad Troiam cum misi ob defendendam 

Graeciam, 
scibam me in mortiferum bellum, non in epulas 

mittere 

336 (315) more antiquo audibo atque auris tibi contra 

utendas dabo 

337 (3i6ss)« ego deum genus esse semper dixi et dicam 

caelitum, 
sed eos non curare opinor, quid agat huma- 

num genus : 
nam si curent, bene bonis sit, male malis, 

quod nunc abest 
b _ superstitiosi vates inpudentesque harioli, 
aut inertes aut insani aut quibus egestas im- 

perat, 
qui sibi semitam non sapiunt, alteri monstrant 

viam, 
quibus divitias pollicentur, ab iis drachumam 

ipsi petunt. 
de his divitiis sibi deducant drachumam, red- 

dant cetera 

338 (324) scibas natum ingenuum Aiacem, cui tu obsidionem 

paras 

339 (327) eandem me in suspicionem sceleris partivit pater 

330 Non. 511 331 Non. 507 cf. Hom. I 458 ss (V.) sum . . . scelestim 
tiad. 332 Non. 514 cf. Hom. I464S? (V.) fueratis codd. 333 

Non. 518 334 Non. ^172. ^504 (Telamo, exemplar adhuc incom- 

pertum) strata scil. Eriboea mater Aiacis V, tet-ra Non. * v. 1. squali- 
dam Non. ' 335 Cic. Tusc. 3, 28 Fronto p. 217 N. I = Sen. dial. 12, 
II, 2 cf. Hier. epist. 60, 5 l ego scil. Telatno moriturum Sen. : intellege 
liberos, in quibus Aiacem ktdc Sen. 3 sciebam Cic. Hier. mortifera 
bella Fronto 336 Non. 505 neque plerique Telamonem audimus 

337 Cic. div. 2, 104 + (03) nat. deor. 3, 79 4- 5 div. i, 132 Telamonis 
de dis vatibusque pronuntiata ^4 iis : his trad. dracmam dragmam 
dracJmiam sim. 11, 5 is v. 1. dracmam v. 1. 338 Fest. 198 ingenium 
cod. dicit Telamo 339 Non. 475 ''me scil. Teucrum in partem eius- 
dera suspicionis adduxit pater' interpretatur V. 



SCENICA TRAGICA 



45 



340 (328) deum me sentit facere pietas, civium porcet pudor 

341 (330) centone caveo convestitus, squalida saeptus stola 

342 (331) palam muttire plebeio piaculum est 

343 {332) et civitatem video Argivum incendere 

344 (333) qui illum di deaeque magno mactassint malo 

345 (334 s) _ >-' _ w verum quorum liberi leto dati 

sunt in bello, non lubenter haec enodari audiunt 
34(} (336) deumque de consilio hoc itiner credo conatum 

modo 

347 (337 s) te ipsum hoc oportet profiteri et proloqui 

advorsum illam mihi 

348 (339) regnum reliqui saeptus mendici stola 

349 (340) ibi quid agat secum cogitat parat putat 

350 (341) sed sonitus auris meas pedum pulsu increpat 

351 (342 s) eho tu, di quibus est potestas motus superum 

atque inferum, 
pacem inter sese conciliant, conferunt conc(5rdiam 

352 (344) (s)in flaccebunt condiciones, repudiato et reddito 

353 (345) aspice hoc sublime candens, quem vocant omnes 

lovem 

354 '349 ss) a nolite, hospites, ad me adire, ilico istic, 

ne contagio mea bonis umbrave obsit. 
\j _ tanta vis sceleris in corpore haeret — 
b quidnam est obsecro ? quid te adiri abniitas ? 

340 Non. 160 ine scil. Teticrum ''prohibei' 341 Non. 537 Paul. 

Fest. 487 (Telephus, TYjXscpo? Euripidis) cf. Eur. frg. 697 N. * ittu)^' 
6c}jL(fipXY]atpa aa)[J.atO(; Xa^cjv paxfj, 8tXxtYjpia tu)(Y](; cedo et c. cum 
■vestitus trad. : em Leo"- 11 s scil. ego Tekphus 342 Fest. 145 Paul. 
Fest. 144 Phaedr. 3 epil. poet. 34 cf. Telephus ap. Eur. frg. 703 N. ^ |j.-f] |xot 
cpO-ovfiOYit' avSps? ^EXXyjvcuv axpoi, el 7ttu»^6(; (ov tEtXYjx' ev la^S-Xot^Jiv 
Xey^-v loqin pericidum Phaedr. 343 Non. 429 cf. Eur. frgm. 712 s N. ^ 
aitaoav y][jl(I)v tY]v TuoXtv y.axoppo^S-el et u) 'Kokic. "ApYooi; v.Xuefl'' ota \k-[z\ 
scil. eum 344 Non. 342 cf. Eur. frg. 720 N. ^ xaxwi; oXotat'- a^tov 

Yap '^EXXaoi dii 11. '^malo adfeceriiii' 345 Non. 15 ''explanari'' 

346 Non. 490 347 Non. 232 348 Non. 537 mediciVi. scil. Tel^phus 
349^0^.369 (Thyestes, originis incertae) cogitet \.\. paritat? C7irat? 
propter metrum proponunt "ani^yio disputai' 350 Non. 255 'ferii' 
351 Cic. inv. I, 91 Rhet. Her. 2, 39 verba Thesproti I dii v. 1. quihus 
modo siudiis Rhet. mutili inotutti Rhet. mutili 2 pacem enifn inter 
Rhet. mutili se Rhet. expleti 352 Non. 1 10 inflaccebunt codd. : sin 
fraccbunt Ribb. ad Paul. Fest. 90 353 Fest. 306 Cic. nat. deor. ^ 2, 
4. ^65. ^3, 10. ■'40 Apul. mund. 33 Prob. Verg. ecl. 6, 31 p. 333 subiimeti 
interpret. Fest. et Paul. Fest. cadens Cic. ^ v. 1. Apul. vocant Prob. 'hoc 
quod sublime candel' interpret. V. 354 Cic. * Tusc. 3, 26 + -de orat. 
3, 164 cf. Leo^ 16 a cantat Thyestes b respondet unus hospitum 
a I isti Cic^ dett. : istinc Cic. * integri pauci 3 (nieo^ tanta Bentley 
b quod Cic. - integri pauci Cic. * abire Cic. - mutili 



^5 Q- ENNIVS 

355 (353) (eh)eu, mea fortuna, ut omnia in me conglomeras 

mala 

356 (354ss)_>^_ pol mihi fortuna magis nunc defit quam 

genus. 
namque regnum suppetebat mi, iit scias, quanto 

e loco, 
quantis opibus, quibus de rebus lapsa fortuna 

accidat 

357 (357 ss) Tantalo prognatus, Pelope natus, qui quondam 

a socru 
Oenomao rege Hippodameam raptis nanctus 

nuptiis, 
lovis iste quidem pronepos 

358 (360) quam mihi maxime hic h(5die contigerit malum 

359 (361) set me Apollo ipse delectat diictat Delphicus 

360 (362 ss) a ipse summis saxis fixus asperis evisceratus 

latere pendens saxa spargens tabo sanie et 

sanguine atro 
b neque sepulchrum quo recipiat habeat portum 

corporis, 
ubi remissa humana vita corpus requiescat malis 



361 (366) esse per gentes cluebat omnium miserrimus 

362 (368) bene mones tute, ipse cunctat : 6 vide fortem virum 

363 (373) 'quo niinc me ducis? — libi molarum strepitum 

audibis maximum' 

364 (374) quis est qui nostris foribus tam proterviter 

365 (375) ciim desubito me orat mulier lacrimansque ad 

genua accidit 

366 (378) omnes dant consilium vanum atque ad voluptatem 

omnia 

367 (382) crassa pulvis oritur, omnem pervolat caeli fretum 

355 Non. 90 {eK)eu Lachm. : eu 11. loquitur Thyestes 356 Cic. Tusc. 
3, 44 2 mihi trad. 357 Cic. Tusc. 3, 26 i socero 11. : em Bentley 

ad Non. 223 2 nachist (nancttist) Bentley 3 ego quidevt ci V. 358 
Non. 268 metrum huius versus et sequentis cretici sunt et trochaei 
359 Non. 97 3O0 Cic. Tusc. i, 107 (cf. in Pis. 43) a 2 = Non. 405 

I ipse scil. Atreus naufragio pereat orat Thyestes 361 Non. 8" 

(Ambracia, praetextata) per gentes esse 11. : per g. Asiae Buech. Lindsay 
362 Non. 469 mo?tens tute [sl6v.) Buech. tute ipse cunctato : (o) Vahlen 
cimcto V. 1. alt-era praetextata inscribitur Sabinae 363 ISIon. 506 

(Pancratiastes, comoedia) dicis v. 1. molaritan f-amj v. 1. 364 

Non. 513 365 Non. 517 alterius comoediae titulus est Cupuncula 

(Caup-) 366 Fronto p. 33 N. (fabula incerta) 367 Non. 205 



TRAG. PRAETEXT. COMICA SATVRAE 



47 



368 (392 s) animus aeger semper errat, neque pati neque 

perpeti 
potest, cupere numquam desinit 

369 (394) qui sui quaestus causa fictas suscitant sententias 

370 (395) flagiti principium est nudare inter civis corpora 

371 (397) si voles advortere animum, c6miter monstrabitur 

372 (398 ss) homo qui erranti comiter monstrat viam 

quasi lumen de suo lumine accendat facit. 
nihilo minus ipsi iucet, cum illi accenderit 

373 (402) quem metuunt oderunt, quem quisque odit peri- 

isse expetit 

374 (407) _ w _ w_ o vivam an moriar nulla in me est metus 
376 (408) mulierem : quid potius dicam aut verius quam 

miilierem 
376 (409) benefacta male locata malefacta arbitror 



VARIA 

377 (i Satur. V. ^) malo hercle magno suo convivat sine modo 

378 (6s) '^Enni poeta salve, qui mortalibus 

versus propinas flammeos medullitus 

379 (14 ss) quippe sine cura laetus lautus cum advenis 

infertis malis, expedito bracchio, 

alacer celsus, lupino expectans impetu, 

mox cum alterius abligurias bona, 

quid censes domino esse animi ? pro divum fidem, s 

ille tristis est dum cibum servat, tu ridens voras 

380 (57 s) hoc erit tibi argumentum semper in promptum 

situm : 
ne quid exspectes amicos quod tute agere possies 

381 (59ss)nam qui lepide postulat alterum frustrari 

quem frustratur frustra eum dicit frustra esse. 

368 Cic. Tusc. 3, 5 369 Cic. div. i, 88 Jic(a, factas v. 1. 370 Cic. 
Tusc. 4, 70 371 Varr. ling. 7, 89 372 Cic. off. i, 51 s i = Balb. 36 
(cf. off. 3, 54) 373 Cic. off. 2, 23 cf. Ov. am. 2, 2, 10 Hier. epist. 82, 3 
374 Paul. Fest. 123 375 Rhet. min. p. 8, 18 ss cf. Eur. frg. 666 N. * 

u) iraYxaxioTY] xal '^wr\ ' x[ •^a.p XsYtwv [lelCov os xooS' ovetSoi; slstuot xi? 
av; 376 Cic. off. 2, 62 teneficia v. 1. 377 Non. 474 (saturarum 
lib. I) suo magno 11. 378 Non. ^33. ^139 (liber III) I ennio eta 
selve Non. ^ 11. 379 Don. Ter. Phorm. 339 (liber VI) 2 = inferctis = 
inanibtis V. 3 irnpetzi expectans 11. 4 quam mox ci Muretus abl- Leid. : 
obl- Vat. : ablingas cod. Cuiac. : ablinias Ricc. Oxon. 5 dominos 11. 
6 vorans 11. 380 Gell. 2, 29, 15 (lib. incertus) 2 tu agere possis)\. 
381 Gell. x8, 2, 7 



^8 Q- ENNIVS 

nam qui sese frustrari quem frustra sentit, 

qui frustratur is frustra est, si non ille est frustra 

382 (65) subulo quondam marinas propter astabat plagas 

383 (69) simia quam similis turpissuma bestia nobis 

384 (70) quaerunt in scirpo soliti quod dicere nodum 

385 ( I s Varia V. ^) "quantam statuam faciet populus Romanus, 

quantam columnam quae res tuas gestas loquatur 

386 (4 s) "vel tu dictator vel equorum equitumque magister 

esto vel consul 

387 (qss) _ w mundus caeli vastus c6nstitit silentio 

et Neptunus saevus undis asperis pausam dedit, 
S61 equis iter repressit lingulis volantibus, 
constitere amnes perennes, arbores vento vacant 

388 (14) sparsis hastis longis campus splendet et horret 

389 (155) aspicite o cives senis Enni imaginis formara. 

hic vestrum panxit maxima facta patrum 

390 (17S) nemo me lacrimis decoret nec funera fletu 

faxit. cur? volito vivos per ora virum 

391 (19 s) hic est ille situs, cui nemo civis neque hostis 

quibit pro factis reddere opis pretium 

392 (2 1 ss) a sole exoriente supra Maeotis paludes 

nemo est qui factis aequiperare queat. 
si fas endo plagas caelestum ascendere cuiquam est, 
mi soli caeli maxima porta patet 

393 (29) ille ictus retro reccidit in natem supinus 

394 (3iss)iibi videt avenam lolium crescere inter triticum, 

selegit secernit aufert; sedulo ubi operam addidit, 
quoniam tanto studio seruit 

3 se ci V. frtistras sentit vel frtistassent id 11. praeter Pet. unde frustras 
(i. frustrans) s. probabat V.: frustrat s. Usener 382 Varr. ling. 7, 35 
P^st. 309 ''tibicen adstrabat Fest. cod. aquas Varr. 383 Cic. nat. 

deor. I, 97 cf. Ser. Samm. 819 384 Fest. 330 (Isid. orig. 17, 9, 97) qiiod 
soliti Isid. 385 Treb. Claud. 7, 7 (Scipio) versus restituere conatur 

Lachm. : quam taniam st. statuet p. R. quamve c. q. te res gestasque l. 
386 Paul. Fest. 369 387 Macr. sat. 6, 2, 26 388 Macr. sat. 6, 4, 6 

alii aliter hunc versum clementiorem reddere conati sunt 389 Cic. 

Tusc. I, 34 (epigramma) 2 pinxit trad. 390 Cic. ^ 1. 1. + -Tusc. 
I, 117 "Cato 73 2 neque Cic. * 391 Cic. leg. 2, 57 ( — sitttsj + Sen. 
epist. 108,32 2 quivnlt Sen. 11.: quivit Mureius operae 11. 392 Cic. 
Tusc. 5, 49 + (33) Sen. epist. 108, 34 Lact. inst. i, 18, 11 i = Paneg. 
3. 16 p. 114 B. I supra Cic. : ad tisqiie Paneg. 3 sas Sen. v. 1. faciendo, 
fas est do Lact. II. praeter Pal. 393 GL VI 613 (Sota, Sotadis carmen 
aliquod latine redditum) recidit 11. 394 Prisc. GL II 532 (11 p t p e 7C - 

Ttxo? vel Praecepta cf. ex. gr. IIpoTpsTCTixov Aristotelis) 2 seligitYi. 
praeter Bern. aut fert v. 1. 3 qitam 11. : em V., qui suppl. ex. gr. 
(rnessem expectat prosperam) 



HEDYPHAGETICA EPICHARMVS 



49 



395 (34 ss) omnibus ut Clipea praestat mustela marina. 

mures sunt Aeni aspera(que) ostrea plurima Abydi. 
Mitylenae est pecten caradrumque apud Ambraciae 

finis. 
Brundisii sargus bonus est, hunc magnus si erit sume. 
apriculum piscem scito primum esse Tarenti. s 

Surrenti elopem fac emas, glaucumque aput Cumas. 
quid scarum praeterii cerebrum lovis paene su- 

premi : 
Nestoris ad patriam hic capitur magnusque bonus- 

que : 
melanurum turdum merulamque umbramque ma- 

rinam. 
polypus Corcyrae, calvaria pinguia acamae, 10 

purpura, muriculi, mures, dulces quoque echini 

396 (45) nam videbar somniare me(d) ego esse mortuum 

397 (46) frigori miscet calorem atque humori aritudinem 

398 (54 ss) istic est is lupiter quem dico, quem Graeci vocant 

aerem, qui ventus est et mibes, imber postea, 
atque ex imbre frigus, ventus post fit, aer denuo. 
haec v-- propter lupiter sunt ista quae dico tibi, 
qua «^ mortahs atque urbes beluasque omnis iuvat s 

M. PACVVIVS 

1 (la Ribb. frag) lovis ex Antiopa Nyctei nati (duo) 

2 (2 ss) quadrupes tardigrada agrestis humilis aspera, 

brevi capite, cervice anguina, aspectii truci, 

eviscerata inanima cum animali sono. — 

ita saeptuose dictio abs te datur: 

quod coniectura sapiens aegre contuHt 5 

non intellegimus, nisi si aperte dixeris. — 

testudo 

395 Apul. apol. 39 (Hedyphagetica, cf. Archestrati Gelensis carmen 
varii nominis YjSuTCaO-sia, Yo^axpovofJLia, htnzvoko^la., oij^OT^oiia) ad varias 
Apulei librorum lectiones et Archestrati reliquias ad testimoniiun vocatas 
cf. Vahlen ad 1. Hehn in edit. Apul. 396 Cic. acad. 2, 51 (Epicharmus 
carmen ex Graecis Epicharmi poetae expressum) 397 Varr. ling. 5, 60 
homori cod. 398 Varr. Hng. 5, 65 3 ventis cod. 4 haece \e\ propterea 
scrib. 5 guta ci Laetus : quoniam, quando al. iuvant L. Spengel 
1 Prob. Verg. ecl. 2, 25 (Antiopa, 'AvttoTCY] Euripidis) natos trad. 2 Cic. 
div. 2, 133 + (5 s) Non. 170 i = Tert. pall. 3 cf. Leo- 18 Amphio 
cmn asticis coUoquitur 2 capite brevi 11. 4 saeptuosa dictione Ribb. 
possis abs te {istaec) Leo^ 5 consecutura, consectura 11. contuit vel 
consulit Vossius 6 si om 11. praeter duos 

Diehl, Poetarum Romanorum veterum rell. 4 



50 



M. PACVVIVS 



3 ( 1 2 ss) _ >wy _ «^ _ *-> _ «^ sol si perpetuo siet, 

flammeo vapore torrens terrae fetum exusserit : 
omnia nisi interveniat sol pruina obriguerint 
minitabiliterque increpare dictis saevis incipit 
nonne hinc vos propere stabulis amolimini ? 
salvete, gemini, mea propages sanguinis ! 

illuvie corporis 
et coma prolixa impexa c6nglomerata atque horrida 
qui viget, vescatur armis, id percipiat praemium 
_ >^ _ qui sese adfines esse ad causandum volunt, 
de virtute is ego cernundi do potestatem omnibus 
an quis est qui te esse dignum, quicum certetiir, 

putet ? 
>-/ _ et aecum et rectum est, (id) quod postulas. 
iurati cemant 
quod ego inaudivi accipite, et quid sit facto opus 

decemite 
cum recordor eius ferocem et torvam confidentiam 
nam canis, quando est percussa lapide, non tam 

illum adpetit, 
qui sese icit, quam illum eum ipsum lapidem, qui 

ipsa icta est, petit 
14 (43) parentum incertum investigandum gratia 
lo (44 s) dolet pigetque 

magis magisque rae conatum hoc nequiqam itiner 



4 


(15) 


5 


(16) 


6 


(20) 


«a {20 a] 


7 


{22) 


8 


(23 s) 


9 


(25) 


10 


(32 s) 


11 


(35) 


12 


(36) 


13 


f38s) 



_ v-» 

I 



16 (47) gradere atque atrocem coerce confidentiam 1 

17 (50 s) ^_w_v>_>^_w dubito quam insistam viam 

aut quod primordinm capissam ad stirpem ex- 

quirendum (vimm ?) 



3 Varr. ^ rust. i, 2, 5 + Fest. 352 + Varr. ^ ling. 6, 6 cf. Isid. nat. 44 
orig. 13, 21 I szt Varro: em Bothius 2 torrens torret Isid. 3 nocti 
ni i.fructusper pruinaf7i o. Scal. Ribb. : luseris /^nox) (i. noctu) omnia eqs 

4 Non. 139 5 Non. 73 {e) stabulis Scal. fort. recte 6 Non. 64. 221 
6a Schol. Pers. I, 77 promissa\.\. sci\. Antiopa Dirces serva 7 Nod. 416 
(Armorum iudicium) '^utatur'' it vel ut 11, 8 Non. ^89. ^261 
I adfinem 11.: ad f. Buech. 2 his Non. ^ v. 1.: et Non.^: eis Lindsay 

p. c. d. o. Non. - g Non. 473 "certei' 10 Non. 261 est: sit Buech. 
{tu) Ribb. 11 Non. 126 ego del G. Herm. fort. quod ego eqs. 

'^audivi' 12 Fest. 355 cf. Non. 262 13 Non. 124 2 ses vel se 11.: 
-v^^ Ritschl eum ipsum: eumpse'Voss'R.i\)b. 14^0^.495 (Atalanta) 
15 Non. 490 unum octonarium esse mavult Buech. i vel dole't 16 
Non. 262 coercere (coh-J 11. 'audacian^ 17 Non. 226 7. a stirpem 

exquirentem trad. 



TRAGICA e j 

18 (55) mortem ostentant, regno expellunt, consanguineam 

esse abdicant 

19 (60) quae aegritudo insolens mentem attemptat tuam? 

20 (61) habeo ego, istam qui distinguam inter vos gemini-' 

tudinem 

21 (62 s) ^' is vestrorum uter sit, cui signum datum est, 

cette 

22 (64) suspensum in laevo bracchio ostendo ungulum 

23 (65 s) nam quod conabar, cum interventum est, dicere, 

nunc expedibo 

24 (67) mi gnate, ut verear eloqui porcet pudor 

25 (68) tripUcem viriH sexu partum procreat 

26 (693) ubi ego me gravidam sentio adgravascere 

propinquitate parti 

27 (71) cum incukos pervestigans rimarem sinus 

28 (72) semper satis agere ut ne in amore animum occupes 

29 {7^) concertare ac dissentire partim da rursum aequiter 

30 (74 s) «^ _ w omnes qui, tamquam nos, serviunt 

sub regno, callent domiti imperium metuere 

31 (76 s) interea loci 

fhicti flaccescunt, silescunt venti, moUitur mare 

32 (78) propemodum animus coniectura de errore eiius au- 

gurat 

33 (79) atque, ut promeruit, pater mihi patriam populavit 

meam 

34 (80 ss) cives, antiqui amici maiorum meum, 

ConsiHum socii, augurium atque extum interpretes, 
postquam prodigium liorriferum, portentum pavos 

35 (83 ss) -^ _ ^ nam isti qui Hnguam avium inteUegunt 

plusque ex aHeno iecore sapiunt quam ex suo, 
magis audiendum quam auscuhandum censeo 



18 Non. 450, 30 19 Non. 322 20 Non. 116 '^guo mod(? 21 Non. 85 
2 '^dzctte' ''dati vel cretici vel iambi 22 Fest. 375 in om Vrs. et Vatic. 
'Oscorum lingua anuhim^ 23 Non. 505 24 Non. 160 magna te 

V. 1. loqtii 11. 25 Fest. 334 26 Non. 486 2 partis v. 1., sed lemma 
parti i. partus 27 Non. 382 rimare, inrimare v. 1. : rimarer vel 

inrimat Vossius 28 Non. 355 super et in mare trad. sat Bothe 

'detineai 2gNon. 512 concentare K^ihh. partem tTad.: partes M.uelleT: 
parti ac Ribb. cursum trad. 30 Non. 258 i {severo') servitmt Ribb. 

2 domittim trad. : dominum Faber Ribb. itnperio trad. : imperia Ribb. 
31 Non. 488 (Chryses) i loca 11. 2 flacciscunt trad. 32 Non. 469 
et itcs trad. 33 Non. 39 ''populi amorem conciliavit' 34 Cic. or. 155 
35 Cic. div. l, 131 3 = Non. 2^6 i istos, istis v. 1. 2 e:v: om duo 

3 '^obsequendun^ 



52 



M. PACVVIVS 



36 (86 ss) hoc vide, circum supraque quod complexu continet 

terram 

id quod nostri caelum memorant, Grai perhibent 

aethera : 
quidquid est hoc, omnia animat format alit auget 

creat 
sepelit recipitque in sese omnia, omniumque idem 

est pater 
indidemque eadem aeque oriuntur de integro at- 

que eodem occidunt 

37 (93) mater est terra: ea parit corpus. animam aether 

adiugat 

38 (99) est ibi sub eo saxo penitus strata harena ingens 

specus 

39 (100) si qua potestur investigari via 

40 (loi) inveni, opino, Orestes uter esset tamen 

41 (109/10) perque nostram egregiam unanimitatem, quam me- 

moria deiugat 

42 (112) di monerint meUora atque amentiam averruncas- 

sint meam ! 

43 (113 s) w_v^_v^_w hymenaeum fremunt 

aequales, aura resonit crepitu musico 
gnatam despondit, nuptiis hanc dat diem 
responsa explanat: mandat ne matri fuat 
cognoscendi umquam aut contuendi copia 
aut hic est aut hic adfore actutum autumo 
non decet animum aegritudine in re crepera confici 
nonne officium fungar vulgi, atque aegre male 

factum feram ? 
49 (130) si quis hac me oratione incilet, quid respondeam ? 



36 Varr. ling. 5, 17 (cf. 19) + Cic. nat. 2, 91 + div. i, 131 cf. Leo"^ 9 s, 
Eur. Chrys. frg. 839 N. ^ Lucr. 2, 991 ss 2 post terraj7i Ribb. inseruit ex 
Non. 144 solisque exortu capessit (rap- 11.) cd?idore7n, occasii nigret (nigri 
trad.) 3 hoc quod vieinoro nostri caehim, Gr. Cic. 6 aeque Buech. : que 
(quae) 11. atque : aeque Scal. 37 Non. 75 cf. Varr. ling. 5, 60 aniTna 
mater Non. 38 Fest. 343 39 Non. 508 40 Non. 475 opino esse 
optumum O. ut heres sed trad. 41 Non. ^ lOl. - 142 ''vetustas' defugat 
Non. ' V. 1.: '^deiungit' 42 Paul. Fest. 373 Varr. ling. 7, 102 cf. Non. 

^5<^7' "74 ^^^ Varr. lib. : de Non. * v. 1. mi?merint, maluer ttnt 'Non.- l\. 
atque om Lucil. apud Non. - averruncassent Faul. Fest. meam om cod. 
Varr. : tuam Paul. 43 Non. 505 (Dulorestes) cf. Iph. Taur. 355, 

unde flz</a Scal. 44 Non. 522 45 Non. iii i me II. 46 Non. 237 
47 Non. 13 vetet . . . aegritudinem II. ''dicbia 48 Non. 497 male 

fatum trad. 49 Non. 125 ^increpef 



44 


(115) 


45 


(ii6s' 


46 


(118) 


47 


(128) 


48 


(129) 



TRAGICA e-j 

50 (136) pater Acheos in Capherei saxis pleros perdidit 

51 (139) utinam nunc matrescam ingenio, ut meura patrem 

ulciscl queam ! 

52 (155 s) i\nde exoritur? quo praesidio fretus? auxiHis 

quibus ? 
quo consiHo constematur ? qua vi ? cuius copiis ? 

53 (1585) nam te in tenebrica saepe lacerabo fame 

clausum et fatigans artus torto distraham 

54 ( 1 6 1 ss) ^ _ N^ _ w _ quod tamen ipsa orbitas 

grandaevitasque Pelei per penuriam 
stirpis subaxit 

55 (166) cum neque me aspicere aequales dignarent meae 

56 (167) prius data est quam tibi dari dicta, aiit quam 

reditum est Pergamo 
&'< (173) nam solus Danais hic domuitionem dedit 

58 (177) 6 flexanima atque omnium regina rerum oratio! 

59 (181) paucis absolvit, ne moraret diutius 

60 (185) sermonem hic nostrum ex occulto clepsit, quantum 

intellego 

61 (187) ibo atque edicam, frequentes ut eant gratatum 

hospiti 

62 (i88s) concorditatem hospitio adiunctam perpetem 

probitate conservetis 

63 (197 ss) a mater, te appello, tu, quae curam somno suspen- 

sam levas 
neque te mei miseret, surge et sepeli natum 

(tuum) prius quam ferae 
volucresque 
b neu reliquias t se mias sireis denudatis ossibus 
per terram sanie delibutas foede divexarier 5 



50 Prisc. GL II 182 achaeos, achios, achaios v. 1. 51 Non. 137 52 
Non. 262 53 Non. 179 i tenebricasW. 2 clatisam O.^ahxi ''tormenio^ 
54 Non. 116 (Hermiona) 3 subaxet trad. 55 Non. 470 Serv. auct. 
Aen. II, 169 Diom. GL I 401 fne, nieae om Diom. aspiceret Non. 11.: 
inspicere Serv. auct. meae: me Serv. auct. v. 1. 56 Non. 280 '^promisscL 
57 Non. 96 danaps . . . do7nutionem 11. 58 Non. 113 Cic. de orat. 2, 

187 cf. Tusc. 2, 47 Quint. inst. i, 12, 18 o edd. : hoc Non. : ora Cic. 
59 Diom. GL I 400 60 Non. 20 clepit 11. : yurattis esf 61 Serv. 
auct. Aen. 5, 40 dicam 11. 62 Non. 88 probitatem trad. 63 Cic. 

Tusc. I, 106 I = Porph. Hor. sat. 2, 3, 60 cf. Schol. Hor. ad 1. Cic. Sest. 
126 cum Schol. Bob. (Iliona) a \ tu om nonnulli II. suspenso boni 
plerique 2 tiium add. Bentley b i neit (ne) r. semiassi f-is) reis (regis) 
11. : n. r. semiesas siris Bentley : n. r. mias sic sireis Buech. : n. r. semu- 
stas sireis Vahlen 2 delibutam v. 1. 



54 



M. PACVVrVS 



64 (206 s) di me etsi perdunt, taraen esse adiutam expetunt, 

quom prius quam intereo spatium ulciscendi danunt 

65 (213) occidisti, ut multa paucis verba unose obnuntiem 

66 (214) ibo ad eam ut sciscam quid velint. — valvae 

sonunt 

67 (215) repugnanti ego porro hunc vi detraxi ungulum 

68 (219$) - ^ - '^ te, Sol, invoco, ut mihi potestatem duis 

inquirendi mei parentis 

69 {222) ^quae res te ab stabulis abiugat?' — 'certum est 

loqui' 

70 (223) clamore et sonitu colles resonantes bount 

71 (224) divorsi circumspicimus, horror percipit 

72 ''228) custodite istunc vos, ne vim qui attolat neve 

attigat 

73 (232) caelitum camilla, expectata advenis : salve, hospita ! 
"^^ (235) repudio auspicium: regrediundum est iUco 

75 (236) possum ego istam capite cladem averruncassere 

76 (238) atque eccum in ipso tempore ostentiim senem! 

77 (239) quis tu es, mulier, quae me insueto niincupasti 

nomine ? 

78 (240) sentio, pater, te vocis calvi similitiidine 

79 (244 ss) cedo tuum pedem (mi), lymphis flavis fulvum ut 

piilverem 
manibus isdem, quibus Vlixi saepe permulsi, ab- 

luam 
lassitudinemque minuam manuum mollitiidine 

80 (248) pariter te esse erga illum video, ut illum te(d) 

erga scio 

81 (250 s) nec lilla subscus cohibet compagem alvei, 

sed siita lino et sparteis serilibus 

82 (255) vos hinc defensum patriam in pugnam bitite 



64 Non. ^97. ^104 I petunt Non. * praeter Vrbin. 2 ^«/wNon. *: quod 
Non. ^ 65 Non. 183 '^simuf 66^0^.505 veltt edd. 67 Fest. 375 
^Oscorum lingua anuluin 68 Char. GL I 102 (Medus) 69 Non. 

73, 22 70 Non. 79 71 Macr. sat. 6, i, 36 72 Non. 246 Diom. 

GL I 382 istunc: istum^on.: hunc Diom. ne eum ^z/z' Non. : ne qtds 
■vim Diom. attulai Diom. neve qui Non. II. 73 Varr. ling. 7, 34 

Serv. auct. Aen. 11, 543 Macr. sat. 3, 8, 7 '^administra 74 Non. 325 

hospitium Heinsius Ribb. 75 Non. 74 possim v. 1. istattc a te Lipsius 
76 Fest. 194 77 Varr. ling. 6, 60 grammatici alius aliter hunc versum 
offerunt 78 Non. 6 ^rustrari^ 79 Gell. 2, 26, 13 (Niptra, NiTCtpa 
Sophoclis) I tuum Fleckeisen: tum optt. : tamen ^&XX. favum, flavum \ . 1. 
80 Non. 375 te 11. 81 Fest. 343 i = Fest. 306 Paul. Fest. 307 

I ''cuneata taiella' 2 'navigiis Histricis ac Liburnicis' 82 Non. 77 
bos 11. bibite 11. 



TRAGICA e c 

83 (256 ss) a pedetemptim ac sedato nisu, 

ne succussu arripiat maior 
dolor 
h tu quoque Vlixes, quamquam graviter 
cernimus ictum, nimis paene animo es 
molli, qui consuetus in armis 
aevom agere 
'■ retinete, tenete ! opprimit ulcus : 
nudate ! heu me miserum, excrucior ! 

operite: abscedite iam iam. 
mittite: nam attrectatu et quassu 

saevum amplificatis dolorem 

84 (2683) conqueri fortimam adversam, non lamentari decet : 

id viri est officium, fletus muliebri ingenio additus 

85 (276) lapit cor cura, aerumna corpus conficit 

86 (2775) parum est, quod te aetas male habet, ni etiam 

hic ad malam 
aetatem adiungas cruciatum reticentia? 

87 (279 s) patior facile iniuriam, si est vacua a contumeha 

88 (281 s) mane, expedibo: fac mihi contra quod rogo re- 

spondeas 

89 (287 s; nam me perbitere, iilis opitularier 

quovis exitio cupio, dum prosim ^ _ 

90 (290) non potest, Melanippe, hic sine tua opera exan- 

clari labos 

91 (292) ecfare, quae cor tuum timiditas territet 
91a (298) tu mulier, tege te et tuta templo Liberi 

92 (302) triplici pertimefactus maerore animi incerte errans 

vagat 

93 (306) neque tuum te ingenium moderat, neque fraternum 

ira exiliiira levat ? 

94 (307) 6 multimodis \-arie dubium et prosperum copem 

diem ! 



83 Cic. Tusc. 2, 48SS a I = Char. GL I 214 (e Cic.) loquuntur a, c Vlixes, 
b chorus a i ac Char. : ite et Cic. c I opprimite 11. 2 miserzcm me v. 1. 

84 Cic. Tusc. 2, 51 verba Vlixis 85^0^.23,8 (Periboea) ''obdurefacit'' 
86 Non. I I 7tisi v. 1. hic om Leid. I s 'senectuten^ 2 reticenti 11. 
praeter L* : reticentiae ? Ribb. 87 Non. 430 a om ed. pr. 88 
Non. 477 fac: factnm v. 1. contra mihi Ribb. 8g Non. 153 per- 
vitere 11. go Non. 292 'perfici clavos 11. 91 Non. 228 etfare 11. 
9ia Non. 476 tota v. 1. templa trad. 92 Non. 467 in triplici, -m 
tr. 11. 93 Non. '336. -471. "472 ttmc Non.^ moderant Non. ^ 

frater non Non. - vetat Non. ' 94 Non. 84 dubitim et prosperum 

gen. plur. '^copiosun^ 



56 



M. PACVVIVS 



95 (308) flexa, non falsa aiUumare dictio Delphis solet 

96 (309 s) vo- v^ _ scrupea saxea Bacchi 

templa prope adgreditur 

97 (311S) <j — thiasantem fremitu concepi melum 

98 (3155) post quam defessus perrogitando advenas 

de gnatis, neque quemquam invenit scium _ ^ _ 

99 (319) quam te post multis tueor tempestatibus ! 

100 (320) periere Danai, plera pars pessum datast 

101 (322 s) nos illum interea praeficiendo propitiaturos facul 

remur 

102 (324) nam Teucrum regi sapsa res restibiliet 

103 (325) haud sinam quidquam profari prius quam accepso 

qu(')d peto 

104 (326) facessite omnes hinc : parumper tii mane! 

105 (327 ss) segregare abs te ausu's aut sine illo Salaminem 

ingredi, 
neque paternum aspectum es veritus, quom aetate 

exacta indigem 
Liberum lacerasti orbasti extinxti, neque fratris necis 
neque eius gnati parvi, qui tibi in tutelam est 

traditus — ? 

106 (33 1 s) mihi classem imperat 

Thessalura nostramque in altum ut properiter 

deducerem 

107 (348) odi ego homines ignava opera et philosopha 

sententia 

108 (349) tu pascere 

comifrontes soles armentas _ ^ _ w _ >-y _ 

109 (350SS) agite i(ci)te, volvite rapite, coma 

tractate per aspera saxa et humum, 
scindite vestem, ocius (rapite) 

95 Non. 237 96 Varr. ling. 7, 6 an glyconei? cf. Leo"'^ 18 97 

Non. 213 thesiantem fremita trad. coiicidi trad. : em Leo' 18 98 

Prisc. GL II 135 (Teucer) i defessust?: defessus est Voss 2 (omnis) 
de Ribb. neque eorum Herm. 99 Non. ^407. ^414 ebeor Non. ^ 11. 

'^video temporibus' 100 Prisc. GL II 182 Fest. 230 data est Prisc. : datur 
Fest. 101 Non. ili proliciendo 'R.Tibh.: perliciendo^&otht 102 Fest 325 
103 Non. 74 104 Non. 306 cf. Paul. Fest. 86 omnes hinc Paul. Fest. : 
hinc omnes Non. an hinc parumper :! 105 Cic. de orat. 2, 193 cf. 3, 
217 I ausus 11. Salamina (-am) 11. praeter Laud. 2 cum vel quem 
plerique extinxisti sim. 11. 4 tutela est, tutelast v. 1. verba Telamonis 
106 Non. 155 impetrat 11. 107 Gell. 13, 8, 4 (fabula incerta) 

ego odi 11. cf. Eur. frg. 61 N.^ [Aiod) ao'f 6v ovx' Iv \i'^Q\.'Zi^, £? 8' ovyjoiv 
o5 aocpov (\\ 'AXelavSpou ?) 108 Non. 190 Amphioni in Antiopa 

tribuit Welcker 1 09 Mar. Victorin. GL VI 77 (e Baccharum inPentheo 
vel A n t i o p a choro ?) cf . Leo -175 icite Leo : ite 11. 



TRAGICA ^7 

110 (355) miseret me, lacrimis lingua debiliter stupet 

111 (35753) quin etiam ferae, 

quibus abest ad praecavendum intellegendi astiitia, 
iniecto terrore mortis horrescunt «^ _ ^ _ 

112 (362) nunc primum opacat flora lanugo genas 

113 (364) Graiugena: de istoc aperit ipsa oratio 

114 (366 ss) fortunam insanam esse et caecam et bnitam 

perhibent philosophi, 
saxoque instare in globoso praedicant voliibili: 
id quo saxum inpulerit fors, eo cadere Fortunam 

autumant. 
insanam autem (esse) aiunt, quia atrox incerta 

instabilisque sit : 
caecam ob eam rem esse iterant, quia nil cemat 

quo sese adplicet: 5 
briitam, quia dignum atque indignum nequeat 

internoscere. 
sunt autem alii philosophi, qui contra Fortuna 

negant 
lillam miseriam esse, temeritatem esse omnia au- 

tumant. 
id magis veri simile esse usus reapse experi- 

undo edocet: 
velut Orestes modo fuit rex, factust mendicus 

modo 10 

115 (383) quid est? nam me exanimasti prologio tuo 

116 (384) in tiirba Oresti cognita, agnota est soror 

117 (390) sed cum contendi nequitum vi, clam tendenda 

est plaga 

118 (391) Priamiis si adesset, ipse eius commiseresceret 

119 (393) Alcyonis ritu litus pervolgans feror 



110 Non. 98 111 Cic. fin. 5, 31 3 mortis iniecto terrore horrescunt Ribb. 
verba Vlixis esse in Armorum iudicio statuit Ribb. 112 Panl. 

Fest. 94 flore 11. de Parthenopaeo in Atalanta dictum iudicat Ribb. 
cf. Aesch. Sept. 534 113 Cic. nat. deor. 2, 91 isto (ista) 11. cf. Eur. 

Iph. Taur. 236, unde hunc versum ad Duloresten rettulerunt aut ad Chrysen 
114 Rhet. Her 2, 36 (Chryses?) e variarum lectionum farragine gravis- 
simas tantum affero : 2 saxeo . . . globo v. 1. fosse dicant v. 1. 3 id: 
quiavA. quo: quodv.l. 5.4 trad. 'jfortunam\.\.:Tproha.t'M.2iryinegentv.\. 
8 miseram in rebus Marx omnia om pars 11. sed temeritate omnia regi 
sim. V. 1. 9 esse aiunt (vel e. a. quod) 11. praeter Herbip. m. i re ab se 11. 
\ofactus vel factus est 11. 115 Paul. Fest. 226 cf. Iph. Taur. 1160. 1162 
116 Prisc. GL II 511 (Chryses?) 117 Fest. 162 ve\ nequitur T^^Scal.: 
ut cod. 118 Serv. Aen. 11, 259 si Priamus a. et ipse 11. 119 Varr. 
ling. 7, 88 furor cod. sicine queritur Deiphilus in Iliona? 



58 



M. PACWIVS TRAG. PRAETEXTAT. 



120 (395) quid me(d) obtutu terres, mulces laudibus ? 

121 (400) ^ paulum repeda, gnate, a vestibulo gradum 

122 (401) quae meum venenis flexit socium pectora 

123 (407) nam si quae eventura sunt provideant, aequi- 

perent lovi 

124 (409 ss) - profecti6ne laeti piscium lasciviam 

intuentur, nec tuendi satietas capier potest. 
interea prope iam occidente sole inhorrescit mare, 
tenebrae conduplicantur, noctisque et nimbum 

obcaecat nigror, 
flamma inter nubes coruscat, caelum tonitru con- 

tremit, 
grando mixta imbri largifico subita praecipitans 

cadit, 
undique omnes \enti erumpunt, saevi existunt 

turbines, 
fervit aestu pelagus 

126 (422 s) flexanima tamquam lymphata aut Bacchi sacris 

comm6ta, in tumulis Teucrum commemorans suum 

12B vi Ribb. praet) pater supreme, nostrae progenii patris 

127 (2 sj nunc te obtestor, celere sancto subveni cens6rie! 

128 (4) sagittis nivit, plumbo et saxis grandinat 
139 '5) qua vix caprigeno generi gradilis gressio est 

130 adulescens tam etsi properas, hoc te saxulum 

rogat lit se aspicias, deinde, quod scriptum est, legas. 

hic siint poetae Pacuvi Marci sita 

ossa. hoc volebam, nescius ne esses. vale 

120 Paul. Fest. 144 me 11. 121 Fest. 281 ('^repedare ^ recederi) 

pausillum Ribb.: pauxillum O. Mueller recede 11. 122 Serv. auct. 

Aen. 5, 28 qriae sc. Circe (in Niptris?) 123 Gell. 14, i, 34 aequi- 
perevi Voss (e Teucro?) cf. Soph. frg. 833 N.^ &XX' oh fap *v xa 
5-eta xpoTixovucuv ^euiv ixdS-oi; av, o58' el TCavx' snE^e^^ot? ay.0TCdiv 124 
Cic. div. I, 24 + Non. 423 + Cic. de or. 3, 157 cf. lul. Vict. rhet. p. 432 
Albin. rhet. min. p. 545 H. i (sic) Ribb. 2 intuerentur Cic. : intueti- 
iur Herm. : intuetmir Usener s. capere posset Cic. : c. s. potest Herman- 
nus 3 propc ad occidentem solem horrescit Non. 6 largifluo Ernesti 
de naufragio in Teucro enarrato cogitat R. 125 Cic. div. i, 80 cf. Varr. 
ling. 7, 87 I ut 11. praeter unum omnes baccha 11. praeter Palat. agitur 
de Hesiona in Teucro fabula 126 Gell. 9, 14, 13 Non. 490 progeni 
Non. 11. scW. progenitor vel abavus (Ribb.) 127 Non. 510 sancte Hermann 
censorio Ribb. 128 Non. 507 nivit (testatur Non.) om 11. praeter A* 

129 Prisc. GL II 196 Macr. sat. 6, 5, 14 qua vix Herm. : qua (quia) 
via Prisc. 11. : quatnvis Macrob. generi Prisc. : pecori Macrob. gradibilis 
Prisc. : gra^tdior lilz.croh.: em Herm. 130 Gell. I, 24, 4 (epigramtna 
Pacuvii) cf. Altlat. inschr. 429 s I tamen etsi plerique saxum trad. 
3 paciivii 11. 



STA. CAECILIVS 



STATIVS CAECILIVS 



59 



2 


(2) 


3 


(3) 


4 


(4) 


5 


(6) 


6 


(9s) 



I Ribb. cotn.) de nocte ad portum sum provectus pro- 

sumia 
ei perii : quid ita numero venit ? fuge domum 
oram reperire nullam, qua expediam, queo 
cum Mercurio capit consilium, postquam sentinat 

satis 
sepuichrum plenum taeniarum, ita ut solet 
nam ego duabus vigiliis transactis duco desubito 

domum 

7 ( 1 1 s) "^ad amicos curret mutuatum'. — 'mutuet 

mea causa' 

8 (15) meretissimo hic me eiecit ex hac decuria 

9 (16) nihilne, nihil tibi esse quod edim ? _ ^^ _ 

10 (22 ss)w_ quamquam ego mercede huc conductus tua 

advenio, ne tibi me esse ob eam rem obnoxium 
reare : audibis male, si maledicis mihi 

11 (26) ea tum conpressa parit huic puerum, sibi probrum 

12 (285) tum equidem in senecta hoc deputo miserrimimi 

sentire^ ea aetate eumpse esse odiosum alteri 

13 (30 s) itane Antipho (est) inventus profluia fide? 

itane est inmemoris, itane est madida memoria? 

14 (38 s) (est) haec caterva plane gladiatoria, 

cum suum sibi alius socius socium (saiiciat) 

15 (42 s) '^nam quam duriter 

vos educavit atque asperiter'. — 'non negat' 



1 Non. 536 (Aethrio) profecttis \.\. ''iiavigii genere' 2 Fest. ijo peri 
cod. 'nimitwi cito fuce cod. 3 Fest. 182 qiiam cod. 4 Fest. 339 Paul. 
Fest. 338 an consilium. p.} ''periclitattir sFest. 360 (Androgynos cf. 
'AvopoYOVO? Menandri?) 6 Non. 517 (Asotus cf. "AatuTot Antiphanis 
Eutychis, "Aoojtoi; Timostrati) ducor vir doctus in ed. Basil. 7 Non. 474 
8 Non. 139 merit- 11. praeter Ba g Non. 507 nihilne, nihil: nihil 

nehil, nihilne v. 1. 10 Gell. 6, 17, 13 (Chrysion cf. Xpoot? Antiphanis) 
I hac adductus v. 1. 2 obnoxium o. e. r. v. 1. 11 Fest. 229 (Davos) 

12 Non. I Cic. Cato 25 (Ephesio cf. 'Efeaio? Menandri) i equidem 
om Non. senectute Non. hoc in s. Cic. v. I. 2 eumpse Fleckeisen e 
Cic. Leid. m. pr. eum se (alii 11. alia trad.) et Non. eum ipsum restituit 

13 Prisc. GL II ^235. -354 (Epicleros cf. 'ETCtnXfjpo? Antiphanis Di- 
phiii ahorum) l invenitur A. Spengel ex duob. codd. 14 Don. Ter. 
Ad, 668 (Exhautuhestos) i plena 11. 15 Non. 512 (Fallacia 
cf. KaTa(];eoS6|J.evo? Alexidis Philemonis Menandri al.) 2 atque aspere 11. : 
aspereqtie Scal. 



5o STA. CAECILIVS 

16 (46) niillus sum, nisi meam rem iam omnem propero 

incursim perdere 

17 (475) facile aerumnam ferre possunt, si mde abest iniuria : 

etiam iniuriam, nisi contra constat contumeliam 

18 (50) ossiculatim Parmenonem de via liceat legant 

19 {5 1 s) Velim paulipser te opperiri'. — 

'quantisper ?' — "^non plus triduum' 

20 (55) di boni, quid illud est pulchritatis ! v^ _ 

21 (61) qui, homo ineptitudinis cumulatus, cuhum oblitus es ? 

22 (70) mihi sex menses satis sunt vitae, septimum Orco 

spondeo 

23 {72) garruh sine dentes iactent, sine nictentur perticis 

24 (73) sine suam senectutem ducat utique ad seniiun 

sorbilo 

25 (78) quaeso, ne temere hanc rem agas, ne iracunditer 

26 (795) nam hi sunt inimici pessumi fronte hilaro, corde 

tristi, 
quos neque ut adprendas neque uti dimittas scias 

27 (85) nam ista quidem noxa muHebre est magis quam viri 

28 (86) obsorduit iam haec in mea aerumna miseria 

29 (87) in vohu eodem, in eadem mantat maiitia 

30 (91) quod prolubium, quae voluptas, quae te lactat 

largitas ? 

31 (92) ego illud minus nilo exigor portorium 

32 (lois) mirum adeo nisi frater domi ebriatus turbam ah- 

quam dedit 
33/4 (i04s)v^_ ut aurum et vestem, quod matris fuit, 
reluat, quod viva ipsi opposuit pignori 

16 Non. 127 "celeriter' 17 Non. 430 i possum edd. 2 misiy. 1. con- 
stant V. L contumelia Botlie cum uno 18 Non. ^ 147. ^332 legam Non.^ 
19 Non. 511 20 Non. 155 (Harpazomene cf. 'ApiraCo[J.EVO(; vel 'Ap- 
7taCo[iEv7] Philemonis) creticos audiunt Mue Lindsay 21 Non. 128 

^^«2' Ribb. 22 Cic. fin. 2, 22 (Hymnis cf. "T|J.vii; Menandri) cf. 

Lucil. 663 M. 23 Fest. 177 garrulis viedentes cod. 24 Fest. 339 

senectam ? Ribb. usque Bentley Lachmann sorhitio cod. : em Bentley 
25 Non. 515 (Subditivos vel Hypobolimaeus cf. TTCoPoXifialo? 
Menandri) agas et ne 11. cf. Men. frg. 574 (K.) el xal atpoop' a/vYEi?, 
fj.7]S£v •qpe\)'ta[J.£vo? itpa^T[j(; irpOTtetiJui; 26 Gell. 15, 9, i Non. 205 2 ad- 
prehendas 11. ut 11. mittas 11. praeter Monac. Speng. n. vitare sc. (n. 
ut V. sc. unus) Non. 27 Fest. 174 (Hy pobolimaeus Chaerestra- 
tus) muliehrem et co6.. 28 Non. 147 (Hy pobolimaeu s Rastraria) 
me 11. "ohsolevii' 29 Non. 505 "^manef 30 Non. 16 31 Gell. 15, 
14, 5 Non. 106 (Hypob olimaeus Aeschinus) nihilo 11. ^exigitur 
de me' 32 Non. 525 (Imbrii "Jjxppiot Menandri) f5rzw5 11. : em Buech. 
33/4 Fest. 281 (Karine cf. KapivY) Menandri vel Antiphanis) 2 '^resol- 
vaf ^repignerei' opposivit Scal. recte ut videtur 



COMICA 5 1 

35 (iio) Cupro gubernator propere vertit prosumiam 

36 (113) nunc abeo : audibis praeterea, si dicis: 'filia redeat' 

37 (114) ut te di omnes infelicent cum male monita me- 

moria ! 

38 (116) habes, vide, tibi tradidi, in tuo coUo est : decolles 

cave 

39 (1195) nunc enim vero est, ciim meae morti remedium 

reperibit nemo 
l^ (135) edepol voluntas homini rarenter venit 

41 (1393) hoc a te postulo, 

ne cum meo gnato posthac Hmassis caput 

42 (143 ss) is demum miser est, qui aerumnam suam nescit 

occultare 
t ferre ita me uxor forma et factis facit, si taceam, 

tamen indicium, 
quae nisi dotem omnia, quae nolis, habet: qui 

sapiet, de me discet, 
qm quasi ad hostis captus liber servio, salva urbe 

atque arce. 

35^00.536 (Meretrix) Cupro Buech. : cui pro- ^S.. ^ncnjigii genui' 
36 Non. 506 (Nauclerus cf. NauxXfjpo? Menandri?) n. ab eo aud. 
p., si dices: "f. r." Buech. ditis Ribb. 37 Non. 126 infelicitent 11. 

molita V. 1. 38 Non. 97 (Nothus Nicasio cf. No^o? Phileraonis?) 
viden vel vide {em^ Ribb. '^ex collo deporias' 39 Non. 508 (Obolo- 
states) necv.X. 40^0^.515 (Pausimachus) vohtptas Vzha&rm.% 
41 Non. 334 2 eo v. 1. litnasses 11. : ''coniwtxeris J^^i, Gell. 2, 23, 10 
6 =Non. 502 (Plocium IIX6x'.oy Menandri) cf. Skutsch PW m 1191 
ipsius Menandri (402 K.) versus, quos senex pronuntiat, praemisit Gellius : 

lic' &[J.cp6T£pa plv' 4]7tixX7]pog 4] x(aXY]) 

[xeXXsi xaS-sooTj-s:-./. xatsipYaaxa'. fj.EYa 

xal TisptPoYjTOv EpYov* £X TYjC olxiag 

I^E^aXs T7]v XoTrooaav YjV s^ouXeto, 

tv' aTCopXsTCcuai udvTE? sl? t6 KptupoXY]? 

7ip6acuiTov T^ t' EUYvcuaTO? oua' e|j.Y] yovt, 

SEajcoiva. xal T7]v o'jitv 'h^ lxT-f]aaTO 

OVOi; £V TCtO-f]XO'.? TOiJTO 07] TO XeY6[J.EV0V 

saTtv. aicoTiav po6Xo[j.at x-l^v vuxTa ttjV 
TCoXXwv xaxwv apyY]Y6v. ot[j.oi Kpcu^oXv^v 
Xa^Elv e[j.' Exxa-losxa TaXavTa (. . .), 
TY]v piv' E/ooaav TC-qysuji;. eit' saTt to « 

«ppoaY^fJ-d rtuj; 67:6aTaTov; ([xd tov) Ata 
Tov '0X6[LTC'.ov xal T-i]v 'A^-f]vdv, oo8a[j.(Ju<;. 
7ra'.§taxdp'.ov i)-Epa7TEUTtx6v 8e xal X6yoo 
t Td/Lov divaYEa&u) Ss Tt? ap' dvTetaaYaYOt 
I quia V. 1. nequit boni : nesciat Ribb. occulta re Lindsay 2 /orw Ribb. 
{id ego experiar, cui maerorem non licet occ7ilte) ferre. \ ita {de") me 
suppl. Seyffert 4 captus libere vel libere captus boni 6. 5 Ribbeck 



52 STA. C.\ECILIVS 

quae mihi quidquid placet, t eo privatu vim me ser- 

vatum. 
dum ego eius mortem inhio, egomet vivo mor- 

tuus inter vivos 
ea me clam se cum mea ancilla ait consuetum. 

id me arguit: 
ita plorando, orando, instando atque obiurgando 

me optudit, 
eam uti \-enderem. nunc credo inter suas 
aequalis et cognatas sermonem serit : 
'quis vestrarum fuit integra aetatula, 

quae hoc idem a viro 
impetrarit suo, quod ego anus modo 
effeci, paelice ut meum privarem virum ?' 
haec erunt concilia hodie: differor sermone miser 

43 (15855) sed tua morosane uxor quaeso est? — quam 

rogas? — 
qui tandem ? — taedet mentionis, quae mihi, 
ubi domum adveni, adsedi, extemplo savium 
dat ieiuna anima. — nil peccat de savio : 
ut devomas volt quod foris potaveris 

44 (163) placere occepit graviter, post quam emortuast 

45 (1645) soletne mulier decimo menseparere? — pol nono 

quoque, 
etiam septimo atque octavo 



5 quaen Ribb. privav unus privat, tu vin (privatum it me Ribb.) 
servatam velim Hertz : privatum me it eam velim servatam Skutsch : 
privat invitu7)i, (habet^ nil servatiim Seyffert: privatum it me serva- 
tum Thysius 6 ego om Gell. 11. 8 atque orando unus 9 illain utz 
Skutsch, ut cretici currant: uti eam venumdarem dett. 10 et: atque 
unus, I quod monosyllabum videtur esse Sk. : del Ribb. sermones vulg. 
II nostrarum dett. 12 itidetn ^^ulg. 15 differar s. misere Ribb. gly- 
conei videntur Buechelero, Skutschio choriambi 43 Gell. 2, 23, 13 

2 — 4 = Non. 233 in Menandri (403 K.) archetypo senis cum altero sene 
vicino colloquentis verba haec sunt : 

syto 8' £irtx)vYjpov A(Z|J.iav ohv. sipYj-itd 001 

Toux'; eit' ap ot)/t; xopiav ty^<; olxiai; 

xal tdiv tc^^M'^ Y.ai j Tcdvtojv avt' £XEi</tji; 

e)r<jfj.£v, ^AnoX/.ov, coc ■/aXsTrtuv )(a/.£rtU)tatov. 

ajcaat 0' ftpYaXsa 'ottv, otix e,aoi fJ.6vcp, 

olu) ■Kokh fjLaXXov, ■9-oYatpt. — npafiJL' ajj.a/ov XsYst?" 

£0 otSa. 
I va rogasl Ribb. qua me rogas, quam erogas ferr-J 11. 2 qui quia, 
quas qui v. 1. 3 avium Non. 11. 44 Non. 314 etnortuas (-a), est 

mortua 11. 45 Gell. 3, 16, 4 i insoletne 11. i s nonoque etiam (et) 11. 



COMICA 5^ 

46 (i66) pudebat, credo, conmemoramentum stupri 

47 (167) properatim in tenebris istuc confectum est opus 

48 ( 1 68) consequitur comes insomnia, ea porro insaniam affert 

49 (169SS) w _ is demum infortunatus est homo, 

pauper qui educit in egestatem liberos; 
cui fortuna et res ut est, continuo patet. 
nam opulento famam facile occultat factio 

50 (173 ss) edepol, senectus, si nil quicquam aliud viti 

adportes tecum, cum advenis, unum id sat est, 
quod diu vivendo multa quae non volt videt 

51 (176) patiere quod dant, quando optata non danunt 

52 (177) vivas ut possis, quando nec quis ut velis 

53 (180) quid hoc futurum obsonio est, ubi tantum sumpti 

factum ? 

54 (183) tu nurum non vis odiosam tibi esse, quam rarenter 

videas? 

55 (184) ibo ad forum et pauperii tutelam geram 

56 (190) at pol ego neque florem neque floces volo mihi, 

vinum volo 

57 (1935) tum inter luctandum hunc timidum tremulis palpebris 

percutere nictu : hic gaiidere et mirarier 

58 (195) destituit omnes servos ad mensam ante se 

59 (196) audire ignoti quod imperant 

soleo, non auscultare 

4.6 Non. 84 47 Non. 153. 155 48 Non. 209 anfert v. 1. 49 Gell. 2, 
23, 21 4 cf. Non. 304 servus haec apud Menandram (404 K.) verba facit: 

o) tpli; y.axoSaifJLtov, oaxK; oiv irevY)? '[(x<^.€i 

xal TtaoSortoiEt. u); aXoYiaxoi; sax' ftvYjp, 

oc, |x-r|xe «pDXaxvjv xcuv avaYxatcuv ex^'» 

}JLY]x', av (ixox-f]a"jj, Et? xa xocva xoo ^tou 

lT:afj,cpisaat Sovacxo lobio xp^^jlJ-^ctv, 

aXX' £v axaXuTcxto xal xaXatJtcopu) [iiw 

XetfxaCojxevog ^~q, xdiv [xsv avtapwv sx«>v 

x6 fJ-Epo; aTCavxcov, (xwv 0') &Ya^ujv ooolv |j.£po?' 

67C£p Yap ^'■'o? ftXYuJv iScTcavxa? vooi^exd). 
I est infortunatus 11. 2 egestate vulg. 3 ut ut est vel niida est Ribb. 
ut sit Skutsch \ fainem v. \. facilem II. optt. 50 Cic. Cato 25 i. 2 = 
Non. 247 I ut si Non. 11. nihil 11. viti om Non. 11. 51 Non. 97 

potiere Bothius : potire ? Ribb. 52 Don. Ter. Andr. 804 nequit f-is) 11. : 
non qziis Fabricius : nequeas, nequitur alii 53 Non. 484 obsonio et 11. 
54 Non. 164 55 Non. 220 pauperi 11.: -erio Spengel 56 Non. I14 

cf. Gell. II, 7, 6 (Polumeni cf. nu)Xo6fj.evot Menandri?) adW. flocces 
Gell. 11. neque floces n. florem Vrbin. 307 faecem vinf 57 Fest. 177 
(Pugil cf. IIoxxY]? Timoclis et Timothei) cf. Paul. Fest. 176 i laudan- 
dum cod.: ludendum Fmtenns 58 Non. 280 (■Symbolum) ^statuii' 
59 Non. 246 



64 



STA. CAECILIVS 



60 (iQQss) a in amore suave est siimmo summaque inopia 

parentem habere avarum inlepidum, in liberos 
difficilem, qui te nec amet nec studeat tui. 
aut tu illum furto fallas aut per litteras 
1 avertas aliquod nomen aut per servolum 

percutias pavidum, postremo a parco patre 
quod sumas quanto dissipes libentius ! 
b quem neque quo pacto fallam nec quid inde 

aiiferara, 
nec quem dolum ad eum aut machinam com- 

moliar 
scio quicquam : ita omnis meos dolos fallacias 
praestrigias praestrinxit commoditas patris 

61 (2io) serit 

arbores, quae alteri saeculo prosient 

62 (2iiss)a pn') deum, popularium omniura, umnium adule- 

scentiura 
clamo postulo obsecro oro ploro atque inplon') 

fidera ! 
b - xxy civitate fiunt facinora capitalia : 

ab amico amante argentum accipere meretrix 

non volt _ w _ 

63 (215) ad restim res redit. iramo collus, non res : nam 

ille argentum habet 

64 (216) vide, Demea, hominis quid fert morum similitas 

65 (220) praesertim quae non peperit, lacte non habet 

66 (228) Hierocles hospes est mi adulescens adprobus 

67 (230) nunc enim demum mi animus ardet, niinc meum 

cor cumulatur ira 

68 (231 ss) a o infelix, o sceleste ! 

b egone quid dicam ? egon quid velim ? quae 

tu omnia 
tuis foedis factis facis ut nequiquam velim 

60 Cic. nat. 3, 72 (Synephebi cf. St)ve!pY]Pot Menandri) i in amore 
su7nmo summaque inopia suave esse Cic. fructu 11. : em Buech. 6 timi- 
dum, stupidiati, bardum ci edd. 7 dissipis {-as') v. 1. b \ ne quid inde, 
neque ut inde, neque unde 11. : em Schoemann 2 neque quem unus 1. 4 prae- 
stigias 11.: em Buech. 61 Cic. ^ Cato 24 ^Tusc. 1,31 2 prosint 11. praeter 
Cic^ cod. Par. m.- 62 Cic. nat. deor. 1,13 a i semel omnium 11. b \ fiunt 
Ribb. : fieri 11. fieri i. c. Orelli 2 vtdt 11. 63 Non. 200, 2 1 64 Non. 
177 (Syracusii cf. Sopaxooio? Alexidis?) feret 11.: ferafi 65 

Non. 483, 4 (T i 1 1 h e cf . Tit^di; vel TttO-fiv Eubuli Alexidis Menandri) 
66 Gell. 6, 7, 9 (Triumphus) 67 Cic. Cael. 37 cf. fin. 2, 14 (fabula 
incerta) 68 Cic. Cael. 37 ^i i egone trad. bis 



TRABEA 65 

c cur te in istam vicinitatem meretriciam con- 
tulisti ? cur inlecebris cognitis non refugisti ? cur 
alienam ullam mulierem nosti ? dide ac disice, 
per me licebit 

</ w _ si egebis, tibi dolebit, mihi sat est, 

qui aetatis quod reliquom est oblectem meae 

69 (243 s) ut me hodie ante omnes comicos stultos senes 

versaris atque inlusseris lautissime 

70 (247) si confidentiam adhibes, confide omnia 

71 (249) tantum rem dibalare ut pro nilo habuerit 

72 (251) quisquilias volantis, venti spoHa memorant: i modo! 

73 (259 ss) ^ _ ^ _ w deum qui non summum putet, 

aut stiiltum aut rerum esse inperitum existumem : 
cui in manu sit, quem esse dementem velit, 
quem sapere, quem sanari, quem in morbum inici 

quem contra amari, quem expeti, quem arcessier 

74 (265) homo homini deus est, si suum officium sciat 

75 (266) saepe est etiam sup palliolo sordido sapientia 

76 (269) t advehuntur cum ilignea corona et chlamyde : di 

vostram fidem! 

77 (270) pro di inmortales ! linde prorepsit truo? 



TRABEA coMicvs 

1 (i ss Ribb. com.) lena delenita argento nutum observabit 

meum, 
quid velim, quid studeam. adveniens digito inpellam 

ianuam : 
fores patebunt. de inproviso Chrysis ubi me aspexerit, 

c senariorum frustula dissice unus : disce plerique d i {olivt) vel (^post- 
hac) Ribb. sat est om duo 2 reliquoni quattuor syllabarum 69 Cic. 

Lael. 99 cf. Cato 36 i tu nie Halm 2 illuseris August. : ut itisseris, 
iusseris rell. 70 Isid. orig. 10, 40 71 Varr. ling. 7, 103 tantam Scal. 
72 Fest. 257 73 Cic. Tusc. 4, 68 l {^ego vertim Amoreni) Bentley i s cf. 
Eurip. Augae frg. 269 N - "Epcoxa 8' oatt<; |j.y] ^eov xpivsc fj.£f °'v ^«' 
tuJv audvTUJv Saofiovcuv OTLEpTaxov, \ oxatoi; sottv y] xaXtiJv oTtetpoi; oiv 
o5x oioe t6v jX£Y'3tov ^ivS-ptuiro'.? ■S-eov 2 existtimet (-at) 11. ex Ciceronis 
ore: existumo Bentley 3 cui 11.: Ciceronis arbitratur CFW Mueller 4 
insanire 11. plerique 5 versum excidisse vidit Bentley 6 arcessiri U. 
praeter Bern. 74 Symm. epist. 9, 114 75 Cic. Tusc. 3,56 76 Gell. 5, 
6, 12 advehitiir Bothius iligna Fleckeisen 77 Paul. Fest. 367 unde 
hic Aldina ^onocrotalus' 
1 Cic. Tusc. 4,67 (fabula incerta) 

Diehl, Poetarum Romanorum veterum rell. C 



55 ATILIVS AQVILIVS LICINIVS IMBREX 

alacris obviam mihi veniet complexum exoptans meum, 

5 mihi se dedet : Fortunam ipsam anteibo fortunis meis 

2 (6) ego voluptatem animi nimiam summum esse errorem 

arbitror 

ATILIVS coMicvs 

1 (l Ribb. com.) suam quoique sponsam, mihi meam: suum 

quoique amorem, mihi meum 

AQVILIVS coMicvs 

1 (iss Ribb. co?n.) ut illum di perdant, primus qui horas 

repperit, 
quique adeo primus statuit hic solarium ! 
qui mihi comminuit misero articulatim diem. 
nam (umim) me puero venter erat solarium 
5 multo omnium istorum optimum et verissimum : 

ubivis monebat esse, nisi quom nil erat. 
nunc etiam quom est, non estur, nisi soli lubet. 
itaque adeo iam oppletum oppidumst solariis, 
maior pars populi (iam) aridi reptant fame 

2 (lo) ubi primum accensus clamarat meridiem 

LICINIVS IMBREX comicvs 

1 (i s Ribb. com.) nolo ego Neaeram te vocent, sed Nerienem, 
cum quidem Mavorti es in conubium data 

IVVENTIVS coMicvs 

1 (i Ribb. com.) quod potes, sile cela occulta tege tace mussa 

mane 

2 Cic. epist. ^9, 9 + Tusc. 4, 35 cf. fin. 2, 13 epist. '9, 21 arbitratur 
Cic. : arbitror Bentley : possis autumo 

t Cic. Att. 14, 20, 3 (fabula incerta) quoque bis Med. : cuique ^AA. 
1 Gell. 3, 3, 5 cf. Amm. 23, 6, 77. 19, 8. 8 (Boeotia cf. Botioxla Anti- 
phanis Theophili Menandrii parasitus loquitur 4 add. Hertz: (^olim) 
Ritschl puerulo ^en\\Qy veter \\. OYtt. 6 tibi iste 11.: ubivis Ribb. : ubz 
is te, ubi tibi, iuste, usque is alii esses Leo cum mhil trad. 7 quom Bo- 
thius : quod 11. praeter Rott. qui quid estur: est W. 2> est oppidiim W., 
quod servat Hosius iam deleto (cf. 11) 9 populi pars} arida. Hertz ad 
Amm. 2 Varr. ling. 6, 89 

1 Gell. 13, 23, 16 (Neaera) i -neaerem (-re, -ra) v. 1. 2 quando- 
quidem Bothe : quoniam quidem Fleckeisen oder quidem marti 11. est v. 1. 
1 Fest. 298 cf. Paul. Fest. 299 (Anagnoriz om e ne) 



IVVENTIVS SEX. TVRPILIVS 



67 



(2 ss) gaudia 

sua si omnes homines conferant unum in locum, 
tamen mea exsuperet laetitia 



SEX. TVRPILIVS coMicvs 

1 (is Ribh. com.) Melesia intus cessat. credo hercle, helluo 

tuburcinatur 

2 (3) eum derepente ducere uxorem audio 

3 (8) non ago hoc per sagam pretio conductam, ut vuigo 

solent 

4 (9 s) ita est : verum haut facile est venire illi ubi sita 

est sapientia. 
spissum est iter: adipisci haut possem nisi cum 

magna miseria 

5 (14) ab mitio ut res sit gesta enoda mihi 

6 (15 ss) timere occepi et interdum oscitarier: 

ineptus quid mihi vellem ex insolentia 
nescibam 

7 (2is) antehac si flabat aquilo aut auster, inopia 

tum erat piscati 

8 (24) nec recte dici mihi quae iam dudum audio 
8a (25) etiam me irrides, pessime ac sacerrime? 

9 (28) homo unica est natura ac singularia 

10 (29 s) vide mirum ingenium ac delenificam mulierem : 

commorat hominem lacrimis 

11 (34) numquam nimis numero quemquam vidi facere, 

quom facto est opus 



2 Varr. ling. 6, 50 (fabula incerta) 

I Non. 179 (Boethuntes) melexia {-ea) trad. cessas\. 1. 2 Non. 518 
u. au. d. 11. pro baccheis habuit Lindsay 3 Non. 23 '^feminam ad 

lubidinem ■virorum indagatriceiri 4 Non. 392 (Canephorus cf. 

Kav7](f)6poi; Anaxandridis etMenandri, cuius fragm. 253 K. ^Xoyiotoo tpoTCOO 
&x6)Cf]}xa (pEOYEtv satlv o&x aoO^aipsxov) i s atit 11. i illo Lipsius Lindsay 
si ita 11. boni praeter B : spissa rell. 2 adipisci 11. posse 11. : possis Lipsius 
Lindsay 5 Non. 15 (Demetrius cf. Alexidis Af]jJ.YjTpio? 7) ^tXlxatpo?) 
6 Non. 322 I occepi et Lips. : occepi, occepit 11. 2 quod et insolentiam 
V. 1. 3 nesciebam trad. 7 Non. 488 I Jlitat v. 1. 2 tum orat, tumeor 
at plerique cf. Alex. frg. 46 K. itpotspov |j.sv el TCveooete ^oppa? *rj v6xo<; 
EV T-jj %-akaaa-Q, Ij^oq oov. av 'qv o68evl cpaYetv xxX. 8 Fest. 162 

Paul. Fest. 163 grue Fest. : om Paul. 8a Non. 397 sed (set) iam v. 1. 
irridens 11. 9 Non. 491 cf. Alex. frg. 45 K. 6}J.ot6xaxo<; avS-pcuito? ov^^a 
XYjv (puotv xp^TCOv xiv' loxi * xxX. lo Non. 278 I delenifica 11. 11 

Non. 352 cito quam 11. fato boni 

5* 



58 SEX. TVRPILIVS 

12 (35 s) ^ _ w _ at etiam ineptus meus mihi est iratus pater, 

quia se talento argenti tetigi veteri exemplo aman- 

tium 

13 (37 ss) ergo edepol docta dico: quae mulier volet 

sibi suum amicum esse indulgentem et diutinum, 
modice atque parce eius serviat cupidines 

14 (40) quia non minus res hominem quam scutus tegit 
16 (42) mulier meretrix, quae me quaesti causa cognovit sui 

16 (46 s) apertae surae, bracchia autem procera horrorem mihi 

ex corde exsuscitabant 

17 (50 ss) ST. quaeso edepol, quo ante lucem te subito rapis, 

ere, cum lino puero ? PH. nequeo esse intus, Ste- 

phanio. 
ST. quid ita ? PH. ut solent, me ciirae somno 

segregant 
forasque noctis excitant silentio 

18 (56 s) quam legere te optimum esset atque aequissimum, 

quacum aetas degenda et vivendum esset tibi 

19 (66 s) ecquis est qui interrumpit sermonem meum obitu 

suo ? 

20 (68) sed volo ut familia nostra officia fungatur sua 

21 (72 ss) ducit me secum : postquam ad aedem venimus, 

veneratur deos, interea aspexit virginem 
instantem, in capite riculam indutam ostrinam 

22 (75 s) erus stiipidus adstat : ita eius aspectiis repens 

cor toiporavit homini amore 

23 (775) rus ad illas conmigrat: 

habitamus hiemem totam cum mulierculis 

24 (79) Rhodiensist, sed istuc conmigravit iam diu 

25 (81) hortatur hominem, quam primum proficisceret 



12 Non. 408 I mi Ribb. 2 '^circunmeni^ amanti 11. 13 Non. 342 

(Demiurgus Arj[j.'.oopY6i; Menandri) 2 summa (-am) amicam 11. 14 
Kon. 226 cf. Boeotiae Menandri frg. 90 K. nXouto<; oe Tio/J.oiv Eif.xaXofifJ.' 
eGtiv xa7.(Lv 15 Xon. 483 16 Non. 236 17 Prisc. GL III 425 

(Epiclerus cf. 'E-txXYjOoc Menandri frg. 164 K. ap' estl na-/tiuv &yP"" 
iivia XaXiotatov. ifj.£ -^ow &vaatY|Ca3a OcOpl 7:poaY=ta'. XaXelv ar:' &pX^j? 
itavta tov 6p.auto6 p'lov) 2 'Fhiloxenus' ex. gr. 3 a sotnno 11 18 

Non. 332 I '^eligere esse 11. praeter unum 2 vegenda et iubendum (vib-) 
esse t. 11. ig Non. 357 ecquis Bentley: set quis Ribb. '^adventu 

20 Non. 497 -vola v. 1. 21 Non. ^539 2s = ^549 (Hetaera) 

3 instantem Non. * : iniectam Non. ^ inlectam Buech. : ibi stantem Ribb. : 
intrantem al. inc. o. i. r. Ribb. '^subrubens . . . sudariuTfi' 22 Non. 182 
2 'torpefecit^ 23 Non. 526 24 Non. 127 Rhodiensis est 11. 25 

Non. 470 primum {ut) Bothius 



coMicA 5q 

26 (90 s) propter peccatum pausiUulum indignissime 

patria protelatum esse saevitia patris 

27 (92 ss) habet potestatem. — ubi potestatem? — senis 

pretio contendas, lit redempto Phaedria 
liceat redire antiquam in consuetudinem 

28 (97) remulis sensim celox ab oppido processerat 

29 (loos) quem olim oderat, sectatur ultro ac detinet: 

ille insolens autem ut fastidit carnifex ! 

30 (102) viden tu Phrygis incessum? quam est confidens! 

di istunc perduint 

31 (104) ei perii! viden ut osculatur cariem ? num illum 

illaec pudet? 

32 (1095) intercapedine interficior, desiderio differor: 

tu mihi cupiditas, suavitudo et mei animi expec- 

tatio 

33 (112) veritus sum, ne amoris causa cum illa limassit 

caput 

34 (1135) miseram terrent me omnia: 

maris scopuli, sonitus, solitudo, sanctitudo Apol- 

linis 

35 (n5ss)a w_^_«^_w_v^si quidem sit quisquam deus, 

cui ego sim curae 
b heu me infelicem ! — sanusne es, qui temere 

lamentare ? 
c te, Apollo sancte, fer opem, teque, omnipotens 

Neptune, invoco, 
vosque adeo, venti ! 
(/v^_w_v^_^_ nam quid ego te appellem, 

Venus ? 

36 (125) utinam nunc apud ignem aliquem magnum ad- 

sidam ! _ ^ _ w _ 

37 (133 ss) abhinc triennium 

sacerrimum domicilium hoc quidam contulit 
leno 

26 Non. 363 (Lemniae cf. A7][j.viat Antiphanis Diphili all., AvjfJLVta 
Alexidis) i patisilhim unus: probant edd. 2 ^exclusum 27 Non. 259 

1 habes^RAhh. '^ubi?^ — ^potestatem s? \Jv!\A%z.y 2 '^extorqueas^ Phaedrmef 
28 Non. 533 aut r. \ s., veluti {tacitis) r. Kiessl. 29 Non. 322 
(Leucadia, AeoxaSia Menandri) 2 fastidiaW. 30 Non. 262 videntur 
(videtur) frigtis 11. 31 Non. 21 peri 11. man hilum Mueller 32 
Non. 173 tii: tu es Ribb. : tua 11. 33 Non. 334 limassit (-et) v. 1. 
34 Non. 174 apollonis v. 1. 35 Cic. Tusc. 4, 72 c i te: et boni tequea 
boni 36 Non. 522 (0) utinam Ribb. 37 Non. 397 (Lindia) 

2 sacerrumtis Bothe 



70 



SEX. TVRPILIVS 



38 (136 ss) consilium hoc cepi: litteras misi ad senem 

nostrum, prodesse nobis ex sententia 
mercaturam 

39 (142 ss) profecto ut quisque minimo contentus fuit 

ita fortunatam vitam vixit maxime, 

ut philosophi aiunt isti, quibus quidvis sat est 

40 (145) comperce verbis velitare: ad rem redi 

41 (146) me vis potiri : fac ego potiar quod volo 

42 (147) misero mihi mitigabat sandalio caput 

43 (148) quin moneam, quin clamem et querar tua vitia, 

quae te vilitant 

44 (150S) ego interim in turba foras 

subduxi cum hac me, neque sat numero mihi 

videbar currere 

45 (158) quando equidem amorem intercapedine ipse le- 

nivit dies 
^^ (159) tamen oculis longa intercapedine adpetunt cupide 

intui 

47 (i6oss) quaeso omitte ac desere hanc 

meretricem, quae te semel ut nacta est, semper 

studuit perdere 
detegere despoliare opplereque adeo fama ac 

flagitis 

48 (163) ut ille hac sese abstineret, ego supersederera nuptiis 

49 (164) nuptias abieci, amicos utor primoris viros 

50 (165) quare esse dicat quisquam illum hominem aut 

quidquam facere humanitus 

51 (171 s) eho dic mihi, an obhta, obsecro, es eius crebras 

mansiones 
ad amicam, sumpti largitatem ? 

52 (173) dum ego conixi somno, hic sibi prospexit vigilans 

virginem 

53 (175S) miserum puto, si etiam istuc ad malam aetatem 

accessit mali 

38 Non. 212 2 processe Gifanius 39 FVisc. GL III 425 (Nauta) 

40 Non. 3 velitari lunius 41 Non. 482 meam Dziatzko fotior U. 

42 Non. 343 43 Non. 185 44 Non. 352 cf. 399 videbat 11. 45 
Non. 522 (Paedium cf. Ilaiolov Menandri Apollodori Posidippi) et 
guidem v. 1. 46 Non. 470 oculis (i. nomin.) 11. : oculi ex Ribb. 47 
Non. 305 I hac deserite\\.'^xz.^X.GxNr\iV!\. 2 j^;«<?/ ^d" Acidalius utnacta: 
inacta (nacta) 11. ut et est del Lindsay, ab hanc alterum orsus versum 
3 deterere Bothe flagitiis 11. 48 Non. 40 49 Non. 497 50 Non. 514 
dicas f-aj v.\. humafiiter 11. praeter Ba 51 Non. 132 (Faraterusa) 
eho: o 11. 52 Prisc. GL II 478 53 Non. i (Philopater cf. OlXo- 
7cdxu>p Antiphanis et Posidippi) 



54 
55 



56 
57 

58 



59 

60 

61 
62 

63 

64 

65 



COMICA 7 1 

i8o) certum ac deliberatum est me illis obsequi 
182 ss) ecce autem, tuo more, ut soles, videre mi 

aegre id pati, quia hos dies conplusculus 

intercapedo sumpti faciundi fuit 
192) utinam possim tibi referre gratias, ut de me meres! 
194S) simul circumspectat : ubi praeter se neminera 

videt esse, tollit aufert: ego clam consequor 
1965) me miseram! quid agam? inter vias epistula ex- 

cidit mi : 

infelix inter tuniculam ac strofium conlocaram 
1995) nemo umquam vidit ebrium ire interdiu 

neque turbam facere neque fores exurere 
201 s) coronam mensam talos vinum, haec huius modi, 

quibus rebus vita amantum invitari solet 
203) dat liltro ac muneratur quod ab illo abstulit 
205) -y non est mediocris res, neque vulgaria 

fallacia haec 
207) age age egredere, atque istuc utinam perpetuura 

itiner sit tibi! 
211) hoc te oro, ut illius conmiserescas miserae orbi- 

tudinis 
213) sola res est quae praesentes homines absentes facit 



COMICI INCERTI 

1 (2 ss Ribb. co?n.) Athenis Megaram vesperi advenit Simo ; 

ubi advenit Megaram, insidias fecit virgini; 
insidias postquam fecit, vim in loco attulit 

2 (5 ss) in ventre sapere didicit ni mirum Solon, 

qui lege cavit, vitia uti transcenderent 
auctoris poenae : nulla poena acerbior 
excogitari potuit uxoris malis 

54 Non. 282. 429 55 Non. ^484. ^525 i mihi videre ttio more ut 

soles Ribb. mihi 11. uti Non. ^ 11. 2 id om Non.^ 11. hoc Non. ^ 11. 
56 Non. 468 possint 11. gratiam Bothe 57 Non. 422 2 tulit v. 1. 

58 Non. 538 I vias gen. ? intervias Lindsay mihi 11. 59 Non. 524 
(Thrasyleon cf. ©paouXetuv Menandri?) 2 fecere L ttxurare W* 
60 Non. 321 I horonam 11. vinus in 11. 2 vitam amattum i. solem 11. 
'^delectarf 61 Non. 477 mtmerat 11. 62 Non. 488 res del Mueller 
nequ^ {est/ Ribb. (haec) res Studem. 63 Non. 482 utinam istuc 11., 
qua lectione servata aut exitus versus aut initium mutilum sit 64 Non. 146 
utilizis V. 1. miserai Lindsay : miseridae Ribb. 65 Hier. epist. 42 

(fabula incerta) h. a. pr. 11. agitur de vicissitudine litterarum 
1 Rhet. Her. I, 14 i s mecarum mutili 2 fecit insidias'2>2.vci}o. 2 Char. 
GL. I ^2755 ^285 I Venere K-ihh. didicit sapere Char. * 2 ut vitia 
tr. Char.^ : om Char.' vitia tcti Ribb. 3 poena nulla edd. 



12 



COMICI INCERTI 



3 (9 s) nam quid modi facturust risu denique ? 

nisi pictor fieri viilt, qui risu mortuust 

4 (15) sponden tuam gnatam filio uxorem meo ? 

5 (23) parunculis ad litus ludit celeribus 

6 (35) exilivit quasi petulcus quidam, pedibus convibravit 

7 (43 s) modo pueros, modo adulescentes in cursu a tergo 

insequens 
nec opinantis adsecuta est 

8 (45) sentin senem esse tactum triginta minis ? 
9(51 ss) si niinc redire posset ad superos pater, 

qui te tutamen fore sperarat familiae 
domuique columen, nonne (tibi) sic diceret? 
'cur te dedecoras, famam cur maculas tuam ? 
; cur rem dilapidas, quam miser extruxit labor?' 

10 (63) di inmortales ! quas ego pugnas, quantas strages edidi ! 

11 (64) _ persuasit animo vinum, deus qui multo est maximus 

12 (66 s) clitellae bovi siint inpositae : plane! non est no- 

strum onus 

13 {12) quid clamare exorsa verbis parvam rem magnam facis ? 

14 (76) onus est honos qui siistinet rem publicam 

15 (j']) non est beatus, esse se qui non putat 

16 (83 s) beneficia in volgus ciim largiri institueris, 

perdenda sunt multa, lit semel ponas bene 

17 (92) saepe qui misereri potuit, misericordiam rogat 

18 (95) odi puerulos praecoqui sapientia 

19 (96 ss) quid tristiorem video te esse quam antidhac, 

Lampadio? numquid familiaris filius 
amat nec spes est auxili argentaria, 
ideoque scapulae metuunt virgindemiam ? 

3 Fest. 209 i s facturus et ?nortutis est cod. scW. Zeuxis 4 Varr. ling. 6. 7 1 
sponde tuam agnatam cod. 5 Isid. orig. 19, I, 20 '^paro navigium 
piratarum usui aptuni 6 Fest. 206 exiltiit cod. 7 Cic. Tusc. I, 94 

I pueros modo Fleckeisen 2 scil. aetas 8 Cic. de orat. 2, 257 satin 
Buech. 9 Char. GL I 284 s 2 sperare cod. 3 nonne (tibi) Ribb. : 

nf. . .] cod. : nonne {pritas) alii 4 s dedecores, macules, dilapides cod. 

4 fainiliam cod. 5 quam ed. pr. : qf. . .J cod. miser 11. : meus Kiessl. 
Buech. 10 Cic. Att. i, 16, i et quafttasW. 11 Fest. 153 {ita) 
ci Ribb. 12 Cic. Att. 5, 15, 3 Amm. 16, 5, 9 cf. Quint. inst. 5, 11, 21 
plane Amm. : illane Med. e. corr. 13 Cic. Cael. 36 clamore 11.: 
clamorem Ribb. 14 Varr. ling. 5, 73 15 Sen. epist. 9, 21 Publilio 
Syro suo adscripsit Guil. Meyer p. 46 16 Senef. benef. i, 2 cf. Pu- 
blil. Syr. sent. fals. 287 p. 130 W. 17 Sen. contr. 9, 27 p. 274 B. ro- 
gitat misericordiam Ribb. 18 Apul. apol. 85 cf. Publii. Syr. sent. 
fals. 265 p. 129 W. 19 Non. 187 i angit hac 11. 2 lampadionem 
quid familiares trad. 3 nec : haec trad. argentarii ci Carrio 4 virga- 
rumdemiam trad. 



73 



L. ACCIVS 

SCENICA 

1 (i Ribb. trag.) qua re alia ex crimine inimicorum effu- 

gere possis delica 

2 (4 ss) tu pertinaciam esse, Antiloche, hanc praedicas, 

ego pervicaciam aio et ea me uti volo : 

nam pervicacem dici me esse et vincere 

perfacile patior, pertinacem nihil moror. 

haec fortis sequitur, illam indocti possident. ; 

tu addis quod vitio est, demis quod laudi datur 

3 (15) iram infrenes, obstes animis, reprimas confidentiam 

4 (16) tua honestitudo Danaos decepit diu 

5 (17) ego me non peccasse plane ostendam aut poenas 

sufferam 

6 (19SS) nolo equidem : sed tu huic, quem scis quali in te siet 

fidehtate, ob fidam naturam viri 
ignosce 

7 (22) heu! 

cuiatis stirpem fiinditus fligi studet ! 

8 (23) cui manus matemo sordet sparsa sanguine 

9 (255) w_>^_w neque fera hominum pectora 

fragescunt, donec vim persensere imperi 

10 {^y s) melius quam viri 

callent muUeres 

11 (32) deum regnator nocte caeca caelum e conspectu abs- 

tuUt 

12 (36) ciir me miseram inridet, magnis compotem et multis 

maUs ? 

13 (37) scibam hanc mihi supremam lucem et serviti finem 

dari 

14 (41) matrem ob iure factum incilas, genitorem iniustum 

adprobas ? 

1 Non. ^98 *277 (Achilles) aliae ex Non.^ 2 Non. 433 (Myrmi- 
dones) 2 ai et a me 11. ethac. Scal. : ea Lachm. 5. 6. 3. 4 Bothe 3 dicis 11. 
meed et v.? Ribb. wwcz'^r Mueller 3 Non. 262 z'«/r^«z.y 11. '^temeritatem' 
4 Non. 120 decipit 11. 5 Non. 396 6 Non. 109 7 Non. iio 

(Aegisthus) 8 Non. 170 cumv.X. sparso 11. 9 Non. Iii 2 per- 
senserim imperiiW. cf. Aesch. Ag. 1601. 1619S 1639 s 10 Non. 257 

'AYa|J.. 1605 2 "sciunt' 11 Serv. auct. Aen. 1,88 (Cly taemes tra) 
12 Non. 521 meae v. 1.: w^e Acciana scriptura ? Ribb. magisW.. 13 

Non. 226 servitutis W. 14 Non. 125 matre meo iure W.. : matrem me 
ob Bergk ''increpai 



y 1 L. ACCIVS 

15 (45 ss) sic 

multi, animus quorum atroci vinctus malitia est, 
composita dicta e pectore evolvunt suo, 
quae cum componas, dicta factis discrepant 

16 (52) quod utinam me suis arquitenes telis mactasset dea! 

17 (67 s) quia nec vos nec ille inpune inrideret meam 

grandaevitatem 

18 (76) si tui veretur te progenitoris, cedo 

19 (86) sed quaenam haec est mulier funesta veste, tonsu 

lugubri ? 

20 (91) pertolerarem vitam cladesque exanclarem inpetibilis 

21 (94) miseret lacrimarum luctuum orbitudinis 

22 (985) satin ut quem cuique tribuit fortuna ordinem, 

numquam ulla humilitas ingenium infirmat bonum ? 

23 (1035) nec quei te adiutem invenio: hortari pudet, non 

prodesse id piget 

24 (loqs) multi iniquo, mulier, animo sibi mala auxere in 

malis, 
quibus natura prava magis quam fors aut fortuna 

obfuit 

25 (112) qui neque terraest datus, nec cineris causa um- 

quam evasit vapos 

26 (114) alui educavi: id facite gratum ut sit seni 

27 (116) donec tu auxilium, Perse, tetulisti mihi 

28 (119SS) ad populum intellego 

referundum, quoniam horum aequiter sententiae 
fuere 

29 (123) sed quis hic est, qui matutinum cursum huc cele- 

ranter rapit? 

30 (124) namque huc id venio, ut mea ope opes Troiae 

integrem 

31 (125 s) qui aut illorum copias 

fundam in campo, aut navis uram , aut castra 

mactabo in mare 

15 Non. 260 (Agamemnonidae) i del Vossius 2 mtlitiavA. 16 
Non. 341 (Erigona) 17 Non. 116 (Alcmeo) nos v. 1. 18 

Non. 497 (Alphesiboea) 19 Non. 179 (Amphitruo) fune- 

stat 11. 20 Non. 292 '■perpeterer' 21 Non. 146 22 Prisc. GL III 424 
(Persidae) l qiiemcumque Bothe 23 Non. 424 (Andromeda) 

ne quiete trad. piget: pudet trad. 24 Non. 425 I in qtu) 11. ausere 

(hau-J U. 25 Non. 487 terrae est 11. praeter unum 26 Non. 422 

27 Non. 178 perseu trad.: cf. Leo ^21 28 Non. 512 (An tenoridae) 
2 r. quorum aeq. v. 1. 29 Non. 513 himcv. 1. 30 Non. 127 huc in- 
venio trad. 31 Non. 341 i copios v. 1. 



SCENICA TRAGICA 



75 



32 (127) (deae) Minervae donum armipotenti Danai abeuntes 

dicant 

33 (130) nos continuo ferrum eripimus, manibus manicas 

neximus 

34 (133 s) vel hic qui me aperte effrenata inpudentia 

praesentem praesens dictis mertare institit 

35 (135) ^.^^^ agis? perturbas rem omnem ac resupinas, 

soror 

36 (136S) _ «^ _ quanto magis te istius modi esse intellego, 

tanto, Antigona, magis me par est tibi consulere 

et parcere 

37 (140S) heiis, vigiles, properate, expergite 

pectora tarda sopore, exsurgite ! 

38 142 s) _ w _ «^ _ ^ .- w _ iam iam neque di regunt 

neque profecto deum summus rex hominibus 

curat ^ - 

39 (147) quid est, cur componere aiisis mihi te aut me tibi? 

40 (148 s) _>^_^nam tropaeum ferre me a forti viro 

piilcrum est: si autem vincar, vinci a tali nullum 

est probrum 

41 (152) huius me dividia cogit plus quam est par loqui 
^2 (153) maior erit luctus, cum me damnatum audiet 

43 (156) virtuti sis par, dispar fortunis patris 

44 (157) hem, vereor plus quam fas est captivum hiscere 

45 (159) nam non facile sine deum opera humana propria 

sunt bona 

46 (164) qui nostra per vim patria populavit bona 

47 (167 s) utinam unicam mi antistitam Arquitenens suam 

tutetur ! 

48 (169S) nihil credo auguribus, qui auris verbis divitant 

alienas, suas ut auro locupletent domos 



32 Serv. auct. Aen. 2, 17 (Deiphobus) armipotentes 11. 33 Prisc. 
GL II 469 Eutych. GL V 485 arripimus Eutych. v. 1. omnibus manibus 
Eutych. codd. duo: omtiibtis Eutychi codd. rell. Prisc. 34 Non. 139 

a parte 11. 35 Non. 165 (Antigona) ''pervertis' sororiW. 36 

Macr. sat. 6, 2, 17 i isti modi BAischl 37 Non. 104 ''expergefacite' 

38 Macr. sat. 6, i, 59 2 om?iibus trad. cf. 'AvxiY- 921 ss et Leo* 10 

39 Non. 257 (Armorum iudicium) te ac me Herm. 40 Macr. sat. 
6, I, 56 2 vinci nullum est a t. pr. Bergk nullum (mi) Ribb. 41 
Non. 96 'taediuvi 42 Non. 276 cf. Aia<; 462 43 Macr. sat. 6, 
I, 58 A\'a? 550 s 44 Non. 120 captivam Grote 'loqui^ 45 
Non. 362 non om pars 11. a.n propria humatial Delrio 'perpetuci 46 
Non. 471 (Astyanax) nostram v. 1. 47 Non. 487 l mihi \^. 48 
Non. 95 Gell. 14, i, 34 i verris devitant v. 1. 2 domus Gell. optt. 



76 



L. ACCIVS 



49 (174) ferum feroci contundendum inperiost, saevum sae- 

viter 

50 (175) (te) propter tot tantasque habemus vastitatis fu- 

nerum 

51 (176) quorum crudelitatem numquam ulla explet satias 

sanguinis 

52 (1773) in celsis montibus 

pecua atque inter colles pascunt Danai in Phry- 

giae terminis 

53 (179SS) itera, in 

quibus partibus (namque audire volo, 

si est quem exopto) et quo captus modo, 

fortunane an forte repertus 

54 (183 s) hic per matutinum lumen tardo procedens gradu 

derepente aspicio ex nemore pavidum et prope- 

rantem egredi 

55 (185 s) Troia est testis: quaere ex aliis, qui illius miseri- 

tudine 
nomen clarum in humih saxo multis memorant 

vocibus 

56 (1875) abducite intro : nam mihi miseritudine 

commovit animum excelsa aspecti dignitas 

57 (190) veritus sum arbitros, atque utinam memet possim 

obliscier ! 

58 (195) atque ita de ilHs merui, ut iure haec numquam 

miserarent mala 

59 (198SS) iterum Thyestes Atreum adtractatum advenit, 

iteriim iam adgreditur me et quietum exsuscitat : 
maior mihi moles, maius miscendiimst malum, 
qui illius acerbum cor contundam et cimiprimam 

60 (203 s) oderint, dum metuant 

61 (205) qui non sat habuit coniugem inlexe in stuprum 



49 Non. 511 ferum scil. gemcs inperisit (imp-J 11. 50 Non. 417 

te om 11. propter te all. 51 Non. 172 satias Non. Jemmate: satietas 
Non. 11. 52 Non. 159 froegia et 11. 53 Non. 425 3 quam v. 1. 

4 repertur trad. 54 Non. 518 i procedens Usener: properantem 11.: 

prorepens Bothe Lindsay 55 Non. 136 i miseritudinein 11. 56 

Non. 485 2 "aspectus' 57 Non. 500 (Athamas) arbitror 11. obli- 

viscier v. 1. 58 Non. 470 59 Cic. * de orat. 3, 219 (Atreus) 3s = 
Cic. ^ Tusc. 4, 77 Cic. ^* deor. nat. 3, 68 Atrei verba 3 est om Cic^ 4 cor 
om Cic. ^ codd. boni 60 Sen. ira l, 20, 4 ('Sullano scias saeculo scriptaTr^) 
clem. I, 12, 4. 2, 2, 2 Cic. off. i, 97 Sest. 102 (Schol. Bob. ad 1.) Phil. i, 34 
Suet. Calig. 30 dicit Atreus 61 Cic. nat. 3, 68 



SCENICA TRAGICA 



77 



62 (206 ss) w _ v^ quod re in summa summum esse arbitror 

periclum, matres conquinari regias, 
contaminari stirpem ac misceri genus 

63 (209 ss) addo hiic quod mihi portento caelestum pater 

prodigium misit, regni stabiUmen mei, 
agnum inter pecudes aiirea clarum coma, 
quondam Thyestem clepere ausum esse e regia, 
qua in re adiutricem coniugem cepit sibi 

64 (2175) ne cum tyranno quisquam epulandi gratia 

acciimbat mensam aut eandem vescatur dapem 

65 (2 2 3ss)sed quid tonitru turbida torvo 

concussa repente aequora caeli 
sensimus sonere? 

66 (234) numquam istam imminuam ciiram infitiando tibi 

67 (234 ^) probae etsi in segetem sunt deteriorem datae 

fruges, tamen ipsae suapte natura enitent 

68 (235$) deinde omnis stirpe cum incluta Cadmeide 

vagant matronae percitatae _ v^ _ 

69 (238) acri crepantes (sonitu cantabant) melos 

70 (239) agite modico gradii! facite nisus levis ! 

71 (240 ss) 6 Dionyse pater (pater), optime, 

vitisator, Semela genite, euhie 

72 (247$) v^ _ nam neque sat fingi neque dici potest 

pro magnitate 

73 (254) formae figurae nitiditatem, hospes, geris 

•^4: (257) deinde ab iugulo pectus glauco pampino obnexae 

obtegunt 

75 (267) melius pigrasse quam propera(vi)sse est nefas 

76 (2695) fere exanclavimus 

tyranni saevom ingenium atque execrabile 

62 Cic. nat. 3, 68 loquitur Atreus i in re v. 1. 2 conquinari ad Mar. 
Victorin. GL VI 22: coinquinari 11. rfgiam v. 1. 3 st. admisceri 11. 

63 Cic. nat. 3, 68 i adde Scriverius caeleste v. 1. 4 quendam, quem clam 
sim. II. plerique 64 Non. 415 65 Non. 505 66 Cic. Pis. 82 
(dicitur a Thyeste Atreo) 67 Cic. Tusc. 2, 13 cf. Brevis expositio in 
Verg. georg. i, i p. 199 H. 68^0^.467 (Bacchae) Bdxx^. 35SS 
I Cadmide trad. 6g Non. 213 Bdv."/^. 1057 suppl. Leo^ 19 70 
Non. 342 facite: iacet et 11. iacite thyrsos Scriverius Leo^ 19 cf. Bdx^. 
1049 vel I2i6s 71 Macr. sat. 6, 5, 11 i explevit Leo'^ 19, qui contulit 
Bdx)^. 412. 550. 582 2 genitus trad. : em Leo^ euhia trad. 72 Non. 136 
Bdx^. 273 natti qztae sat trad.: neque sat ed. princeps 73 Non. 143 
cf. Bdx)(. 453 regis trad. 74 Cledon. GL V 40 cf. Bdx)(. 710 s obnoxae 
obtexunt Cledon. 11. 75 Non. 154 (Chrysippus) deproperasse Ribb. 
ne figura pereat 76 Non. 292 (Diomedes) i /«-rre Ribb. 2 tyrannis 
ejim 11. execrdbilem 11. 



77 {2^2) non genus virum omat, generi vir fortis loco 

78 (2755) ita et fletu et tenebris obstinatus speciem amisi 

luminis 
conspiciendi insolentia 

79 (278) multa amittuntur tarditie et socordia 

80 (281) simul aiirem attendo, ut quirem exaudire amplius 

81 (282) benigne et pro beneficio largi atque ampliter 

82 (287) ita inperitus stupiditate erumpit se, inpos consili 

83 (288) et nonne Argivos fremere bellum et velle vim 

vulgum videt? 

84 (28933) sed iam Amphilochum huc vadere cerno, et 

nobis datur bona pausa loquendi 
tempusque in castra revorti 

85 (296) sapimus animo, fruimur anima : sine animo anima 

est debilis 

86 (297) apud abundantem antiquara aranem et rapidas un- 

das Inachi 

87 (298) nunc pergam ut suppliciis placans caelitum aras 

expleam 

88 (303) viden ut te inpietas stimulat nec moderat metus ? 

89 (304) age age araolire, amitte, cave vestem attigas! 
^O {307) Pallas bicorpor anguium spiras trahit 

91 (308) ut nunc, cum animatus iero, satis armatus sum 

92 (309) proin tu id cui fiat, non qui facias corapara 

93 (3103) (at) contra quantum obfueris, si victus sies, 

considera, et quo revoces summam exerciti 

94 (3125) quod si procedit, neque te neque quemquam ar- 

bitror 
tuae paeniturura laudis, quara ut serves vide ' 
9» (314) probis probatus potius quara multis forem 

96 (316) mors amici subigit, quod mi est senium multo 

acerrimimi 

97 (317) nec perdoliscit fligi socios, morte campos contegi ? 

77 Non. 338 yort/ 11. "decori'' 78 Non. 322 i ita effletu 11.: ita 

fletu edd. 2 conspicient insolentiam (-ia) 11. 79 Non. 18 1 mittuntur 
tarditiaW. (-^ Non. lemm.) 80 Non. 238 attendi^Qo^Ca^ 81 Non. ^ 470. 
-511. et: ei Gulielm. "largire aque Non.^ 82 Non. 226 (Epigoni 
vel Erigona) consilii (-ht) 11. 83 Non. 230 (Epigoni 'Ettiyovoi 

Sophoclis) et del? Ribb. vi 11. vides Heinsius 84 Char. GL I 288 

(de versu Satumio) 1.2 = Non. 158 Amfiloctmi Non. 85 Non. 426 

86 Non. 192 87 Non. 398 pergamus 11. praeter B e corr. 88 Non. 472 
vident ut v. 1. 89 Non. 75 90 Prisc. GL II 236 (Eriphyla) 91 
Non. 233 (Epinausimache) 92 Non. 256 vel tu id '^aestimcL 

93^0^.485 I obfueritl 'RSbh. 94 Non. 158 95^0^.519 probatum 
trad. fore ed. pr. 96 Non. 2 mihi 11. 97 Non. 1 10 



SCENICA TRAGICA 



79 



98 (3183) ab classe ad urbem tendunt, neque quisquam 

potest 
fulgentium armum armatus ardorem obtui 

99 (321) yj Martes armis duo congressos crederes 

100 (322 s) _ Scamandriam undam salso sanctam obtexi san- 

guine, 
atque acervos alta in amni corpore explevi hostico 

101 (325 s) primores procerum provocavit nomine, 

si esset quis, qui armis secum vellet cernere 

102 (330) tamen haut fatiscar quin tuam inplorem fidem 

103 (3335) nunc per terras vagus, extorris, 

regno exturbatus, mari w ^ _ 

104 (335 s) super Oceani stagna alta patris 

terrarum anfracta revisam 

105 (339 s) pro di inmortales ! speciem humanam invisita, 

tam egregiam, indignam clade et squalitudine 

106 (343) _ v^ tu autem quod quaero abs te enoda et qui 

sis explica 

107 (346) heu me miserum, cum haec recordor, cum illos 

reminiscor dies ! 

108 (349) persuasit maeror anxitudo error dolor 

109 (350) disertim id unum incommodis defit meis 

110 (357ss)<2 _ >^ _ v^ qui rem publicam animo certo adiuverit, 

statuerit, steterit cum Achivis _ w _ v^ _ w _ 
d re dubia 

haut dubitarit vitam offerre nec capiti pepercerit. 
c summum amicum, summum in bello, siimmo 

ingenio praeditum 
d o ingratifici Argivi, inmunes Grai, inmemores 

benefici, 
exulare sinitis, sistis pelli, pulsum patimini 

g8 Non. 495 armorum 11. animatus Bothe 99 Char. GL I 126 

Mavortes Ribb. Bergk conflavit cum 320 (e Char. 1. 1. p. 117) incursio 
ita erat acris 100 Non. 192 i (nam^ vel (sic) umandriam . . . 

ohtexus 11. 2 <2»««z' Non. : omni 11. 101 Non. 261 I procertum revo- 
carit nomina trad. nominans Kiessling 2 nisi trad. quisque a. trad. 

102 Non. ^479. ^307 aut^ ut 11. fatiscam Non. ^ 11. qui Non.- 11. 

103 Non. 14 (Eurysaces) 2 {yectus), contra trochaeos agnovisse sibi 
visus est Lindsay 104 Non. 193 2 = Varr. ling. 7, 15 2 revisum Varr. 
cod. 103.104 coniunxerunt Scal. Hermann. 105^0^.225 is imisitatam 
(-em) 11. 2 ciade et squaliisdine 11. 106 Non. 15 abs te om _L qiia L 
107 Non. 499 eu 11. illo (-e) 11. praeter unum 108 Non. 72 aegror 
Lachm. 109 Non. 509 110 Cic. Sest. 120 cf. 123 Schol. Bob. 56. 57 
a I certo animo 11. b 2 aut, ut 11. viam 11. d 1 vero ingr. v. 1. o 
immunes Bobb. : inanes v. 1. : inmoenes Ribb. 2 sinite 11. : i. siniti'' 



80 L. ACCIVS 

111 (366 s) tot tropaea transdes, summam gloriam evorti sines 

tam desubito ! 

112 (381) reprime parumper vim citatum quadrupedum 

113 (384) qui, nisi probrum, omnia alia indelicta aestimant 

114 (385) signa extemplo canere ac tela ob moenia offerre 

imperat 

115 (386) custodem adsiduum loni adposuit virgini 

116 (390^ s) sublime avolans 

pinnata cauda nostrum adulat sanguinem 

117 (391 ss) tanta moles labitur 

fremibunda ex alto ingenti sonitu et spiritu. 
prae se undas volvit, vertices vi suscitat: 
ruit prolapsa, pelagus respargit reflat. 
ita dum interruptum credas nimbum volvier, 
dum quod sublime ventis expulsiim rapi 
saxum aut procellis, vel globosos tiirbines 
existere ictos undis concursantibus : 
nisi quas terrestris pontus strages conciet, 
1 aut forte Triton fiiscina evertens specus 

supter radices penitus undante in freto 
molem ex profundo saxeam ad caelum erigit 
117a (403 ss) sicut f inciti atque alacres rostris p^rfremunt 
delphini, item alia f multa Silvani melo 
consimilem ad auris cantum et auditum refert 

118 (407) ego me extollo in abietem, alte ex tuto pro- 

spectum aucupo 

119 (418) qui potis est refelli quisquam, ubi nullust cau- 

sandi locus? 

120 (419) principio extispicum ex prodigiis congruens ars 

te arguit. 

121 (421) pernici orbificor liberorum leto et tabificabili 

111 Non. 517 transde \. 1. evortis 11. 112 Non. 495 ii^Fest. 229 
(Hellenes) '^stteprutn ''flagitiuni 114 Fest. 145 offerri c\ Ribb. 

115 Prisc. GL 11 209 s (bis) Char. GL I 63 (lo) minoi Char. cod. ad- 
possuit Char. : instituit semel Prisc. 11. plenque 116 Non. 17 (Pro- 

me theus) Cic. Tusc. 2, 23 i sublime: tui mei 'Non. 11. advolans Cic. 
V. 1. : volans^Noin.W. 1 17 Cic. nat. 2, 89 (Medea) 10 — 12.2 — 4 = Prisc. 
GL ni 424 loquitur Pastor 2 strepitu Cic. respergit 11. praeter unum 
profluit Cic. 5s num\. 1. 6 zrr/zcf Bergk 7 procellas Bergk 10 au forte 
Cic. V. 1. II undanti infracto Prisc. 11. plerique: undantes veniant freto 
Cic. 12 a/v. 1. : om Erl. eruit C\c. Prisc. 11. : evomit, evehit 3i\\. iiya 
Cic. 1. c. 117. Ii7a continuavit Buecheler i inc tati ■axwxs : fo««'^/ Buech. : 
lascivi Ribb. 2 alia multa: illa mota vel muta Buech. : alto mulcta 
Ribb. : alta moles CFW Mueller 3 consitnile 11. 118 Non. 467 

altam Bothe prospecians 11. 119 Non. 89 repelli 11. nullus «/11.: 
em Voss Ribb. 120 Non. 16 extispicium (-itititn) 11. 121 Non. 179 
parneci (-ti) 11. : perneici Lindsay 



SCENICA TRAGICA gj 

122 (4225) fors dominatur, 

neque vita ulli propria in vita est 

123 (424) _ quisnam mortalis florem liberum invidit meum ? 

124 (425) Oeneum aliquis cette in conspectum, aut nos, 

ubi est, ducite ad eum ! 

125 (432) neque ratum est quod dicas, neque quae agitas 

dicendi est locus 

126 (433) crediti' me amici morte inbuturiim manus? 

127 (434) paratus sum ubivis petere pestem permiti 

128 (436) obviam ensi it, quem advorsum aptus alter in 

promptu occupat 

129 (4375) constitit cognovit sensit, conlocat sese in locum 

celsum : hinc manibus rapere raudus saxeum 

grande et grave 

130 (444 s) gaudent currunt celebrant, herbam conferunt do- 

nant, tenent, 
pro se quisque ciim corona clarum conestat caput 

131 (446) cuius exuvias et coronam huic muneravit virgini 

132 (447) remanet gloria apud me : exuvias dignavi Ata- 

lantae dare 

133 (450) heu! cor ira fervit caecum, amentia rapior fe- 

rorque 

134 (455) quae vastitudo haec aut unde invasit mihi? 

135 (456) cave lassitudo poplitum (tuum) cursum levet 

136 (458 s) quis erit, qui non me spemens, incilans probris, 

sermone indecorans turpi fama differet? 

137 (460) erat istuc virile, ferre advorsam fortunam facul 

138 (466) haut quisquam potis est tolerare acritudinem 

139 (469) satis iam dictum est, neque ego errantiae animi 

prave morigerabor 

122 Non. 362 illi, ut illi v. I. an unus tantummodo versus? 123 

Non. 500 Cic. Tusc. 3, 20 cf. Isid. diff. 610 (Melanippus) quisnaviCic. 
Isid. : ufide aut gtiis Non. : mim (nam) quis non Ribb. ?}iortalis om Cic. 
Isid. liberum om Isid. meam Non. 11. 124 Non. 85 aeneum trad. 

125 Fest. 274 neque {ea) Voss 126 Non. 521 credite v. 1. mortem 
trad. manu v. 1. 127 Non. 219 parteni ci Mue permities 11.: em 

Ribb. ex lemm. 128 Non. 234 obvia metis idqueW. '^adeptus' 129 
Fest. 265 I constituit cod. 2 roudtis cod. : '^saxuni grandefn et gravem 
cod. i3oNon. 317 (Meleager) i conterunt \.\. 2 constat, conectatW.: 
cohonestat Bentley 131 Non. 499 132 Non. 470 133 Non. 503 
fervorqtie 11. 134 Non. 184 aut: animi ci Ribb. 135 Non. 336 

poplit 11.: populitum LLndsay 136 Non. 124 l qui rit v. 1.: qui erit} 
Ribb. "increpans' 2 differret trad. 137 Non. Iii virile istuc 11. 

advorsam ferre} 'R.ihh. 138 Fest. 356 (N eop tolemus) aut cod. 

139 Non. 204 

Diehl, Poetarum RoraaDorum veterum rell. 6 



32 L. Accrvs 

140 (470) atque adeo valvas sonere sensi regias 

141 (476) ubi nihil contra rationem aequam habuit, ad- 

sensit silens 

142 (479 s) sed utnim teiTaene motus, sonitusne inferum 

pervasit auris inter tonitra et turbines ? 

143 (481) veter fatorum terminus sic iusserat 

144 (488) an ego Vlixem obliscar umquam aut quemquam 

praeponi velim ? 

145 (489) iube nunc adtemptare, iube nunc animo ruspari 

Phr}'gas ! 

146 (490) cuncta expedibo : id modo ius iUrandum date 

147 (491) tun quod superest socium mittis leto ? an lucti 

paenitet ? 

148 (492) illos suapte indiixit virtus, tu laudem illorum 

levas 

149 (502 s) ego ut essem adfinis tibi, non ut te extinguerem, 

tuam petii gnatam : numero te expugnat timor 

150 (504 s) saxum id facit angustitatem , et sub eo saxo 

exiiberans 
scatebra fluviae radit rupem 

151 {507) atque hanc postremo solis usuram cape ! 

152 (508 ss) vos ite actutum atque opere magno edicite 

per lirbem, ut omnes, qui arcem Alpheumque 

accolunt, 
cives ominibus faustis augustam adhibeant 
faventiam, ore obscena dicti segregent 

153 (5155) nam me ut credam ex tuo esse conceptum satu, 

tua argumenta redigunt animum et conmovent 

154 (520 ss) inclute, parva praedite patria, 

nomine celebri claroque potens 

140 Non. 505 141 Non. 469 m/ Bothe orationem Passerat et quamYi. 
142 Prisc. GL II 212 (Tioades) i terrae 11.: terrai Mue 143 Prisc. 
GL II 264 (Hecuba) 144^0^.500 (Nyctegresia) cf. Hom. K 243 
Vlixen 11. praeter unum ohlicar L. ^ : obliviscar rell. 145 Non. 166 

?Mz;e bis 11. : probat Ribb. a«7>«e Ribb. ''scrtitari^ 146^0^.505 cuncto W. 
147 Non. 486 timc 11. mittes Bothe 148 Non. 336 illo 11.: vi illos 

Lachmann suate 11. plerique virius : . . . kvas} Lindsay 149 Fest. 170 
(Oenomaus) cf. Non. 352 2 peti 11. gnata 11. expurgat timor Fest. 
cod. expurgasti Non. 150 Non. "3 cf. Cic. epist. 9, 16, 4 151 

Non. 231 postremam Bergk 152 Non. ^357 3s = Non. ^206 

I actum V. 1. 2 ut: et v. 1. qui arcana asteumque 11. 3 omnibus trad. 
adhibent Non. ^ 11. 4 faventius Non. ^ v. 1. more Non. - 11. dictti unus 
Non. ^: dictis (-i, -a) rell. segreget (-ens) v. 1. 153 Non. 174 (Pelo- 
pidae) i heredam 11. tua Buech.: ut trad. : tot Voss 154 Apul. 

Socr. 24 (Philocteta) i — 4 = Mar. Victorin. GL VI 77 i. 2 = Caes. 
Bass. GL VI 267 Char. GL I 290 l prodite cum Apul. Par. Ribb. 



SCENICA TRAGICA 



83 



pectore, Achivis classibus ductor, 
gravis Dardaniis gentibus ultor, 
Laertiade ! 
155/6 (525 ss) a v^ w _ o v^ _ Lemnia praesto 
litora rara, et celsa Cabirum 
delubra tenes, mysteria quae 
pristina castis concepta sacris 
b Volcania (iam) templa sub ipsis 
collibus, in quos delatus locos 
dicitur alto ab lumine caeli 
c nemus expirante vapore vides, 
unde ignis cluet mortalibus clam 
divisus : eum dictus Prometheus 
clepsisse dolo poenasque lovi 
fato expendisse supremo 
15'*^ (538) quem neque tueri contra nec adfari queas 

158 (541) contra est eundum cautim et captandura mihi 

159 (549 ss) iaceo in tecto umido, 

quod eiulatu questu gemitu fremitibus 
resonando mutum flebilis voces refert 

160 (5525) cum e viperino morsu venae viscerum 

veneno inbutae taetros cruciatus cient 

161 (554) quis tu es mortaUs, qui in deserta et tesqua te 

adportes loca ? 

162 (556) contempla hanc sedem, in qua ego novem hiemes 

saxo stratus pertuli 

163 (562ss)heu! qui salsis fluctibus mandet 

me ex sublimo vertice saxi ? 
iam iam absumor: conficit animam 
vis volneris, ulceris aestus 

3 auctor 11. 155/6 (i — 10) Varr. ling. 7, li + (8 — 12) Cic. Tusc. 2, 23 
a 3 teties cod. : tues Bergk 4 castris cod. continuavit iam G. Hermannus 
trag. inc. inc. frg. XXXVII e Cic. nat. deor. i, 119 hausto: nocturno aditu 
occulta coluntur silvestribus saepibtis densa b i zwlgana cod. {en) V. t. 
Bergk b 3 limine edd. c 2 ignes Varr. cod. chiet Varr. Ald. : clatiet 
Varr. cod. : clucet, ducet, lucet Cic. 11. clam om Varr. 3 divisur Varr. 
cod. doctus 11. praeter Brux. e corr. et Cratandr. 5 /Mr/?' Bentley 157 
Macr. sat. 6, i, 55 intueri CFW Mueller neque fari^^xhh. 158 Non. 512 
captando v. 1., quod defendit et deleto Bothius 159 Cic. ^Tusc. 2, 33 
2s = -fin. 2, 94 i iacet Cic. : scil. Philocteta lecto Cic. U. 3 multttm 
Cic. ^ 11. optt. 160 Cic. ^fin. 2, 94 ^Tusc. 2, 19 Non. 324 i cm;« Cic. ^ Non. : 
cui Cic. * ex Non. : om Cic. ^ bene Non. 11. 2 imbuta (est) etero. sim. 
Non. 11. ciens, sciens Non. 11. 159. 160 continuat Herm. lOi Varr, 

ling. 7, II Fest. 356 tesca Varr. cod. adportas Fest. cod. : appones 
Varr. cod. 162 Non. 469 naveni plerique taxo 11. praeter Ba 163 
Cic. Tusc. 2, 19 (exclamat Philocteta) 2 sublimi v. 1. 

6* 



3 1 L. ACCIVS 

164 (5663) sub axe posita ad stellas septem, unde horrifer 

aquilonis stridor gelidas molitur nives 

165 (568) agite ac vulnus ne succusset gressus, caute in- 

gredimini 

166 (569 s) hac ubi curvo Htore latratu 

unda sub undis labunda sonit 

167 (57iss)simul et circum merga sonantibus 

excita saxis saeva sonando 
crepitu clangente cachinnat 

168 (576) aut saepe ex humiii sede sublima evolat 

169 (577) neque ulla interea finis curarum datur 

170 (578) salsis cruorem guttis lacrimarum lavit 

171 (58iss)Sol qui micantem candido curru atque equis 

flammam citatis fervido ardore explicas, 
quianam tam adverso augurio et inimico omine 
Thebis radiatum lumen ostentum tuum — ? 

172 (586) a vicissitatemque inperitandi tradidit 

(590) b natus(que) uti tute sceptrum poteretur patris 
(maior . . .) 

173 (587 ss) ne eorum dividiae et discordiae 

dissipent disturbent tantas et tam opimas civium 
divitias 

174 (591) num pariter videor putriis vesci praemiis ? 

175 (592) egredere, exi, ecfer te elimina urbe!_w_^^_ 

176 (5943) incusant ultro a fortuna opibusque omnibus 

desertum, abiectum afflictum, ex animo expectorant 

164 Cic. Tusc. I, 69 Schol. Veron. Verg. Aen. 8, 28 Non. 346 (inde ab 
iibi h.) 2 = Ps. Cens. frg. GL VI 612 i positnm Schol. Veron. a. st. s. 
om Schol. Veron. ubi Non. horridus Schol. Veron. 2 aequisoni Non. 11. 

165 Non. 16 ne:nec 11.: ««-z Mue Lindsay 166 Non. 504 (Phinidae) 
ac 11. latrans Scal. 167 Non. 463 i merga Lindsay : megna (magna) 
trad. : stagna Bentley 2 saeva Celaeno Bentley : saevisona echo Bergk : 
stuivisona echo Ribb. 3 clangentes cachin7iant trad. 168 Non. 489 
sublime volat, subiimia evolat 11. 169 Non. 205 ciiras 11. 170 
Non. 503 171 Prisc. GL ni 424 (Phoenissae) cf. $o:v. prolog. 
iss etLeo- 3 ss is cf. Apul. Flor. 2, 10 p. 13 Kr., ubi candentem 
(vel punicantem) fervido cursti trad. 3 omine post tuum (v. 4) exhibent 11. 
plerique 4 ostensti, ostentas (-dis) edd. \est \ qua luce primtim Cadmus 
huc tetulit ped^m)} ex. gr. Leo- 172 Non. 185 cf. $o'.v. 66 s scil. 
Oedipus 586. 590 continuavit Leo- 5, qui ex. gr. supplet: (^maior, mi- 
norem Thebas izissit linquere, post annum ut ipse fratris exciperet vices) 
173 Non. loi Leo- 5s contulit ^oiv. 886 ss l neorum trad. dividae 
trad. 2 d. et d. 11. 174 Non. 416 patris, praemis 11. 175 Non. 292 
^0'v- 593 dicit Polynices 176 Non. 16 (Tiresiae verba) 4>oiv. 874 s 
cf. Leo^ 4 I incursant Fruterius 2 scil. sapientiam omnem (Leo, qui 
contulit Enn. frg. 230 et Acc. trag. 301 R.) 



SCENICA TRAGICA 



85 



177 (596) ab dracontis stirpe armata exortus genere anti- 

quior 

178 (5973) obit nunc vestra moenia, omnis saucios 

convisit, ut curentur diligentius 

179 (5995) iussit proficisci exilium quovis gentium, 

ne scelere tuo Thebani vastescant agri 

180 (608) non vides quam turbam, quantos belli fluctus 

concites ? 

181 (609 s) quantam Tyndareo gnata et Menelai domus 

molem excitarit belli pastorque Ilius 

182 (61 is) iam iam stupido Thessala somno 

pectora languentque senentque 

183 (613 ss) v^ _ v^ _ ^ quem ego ubi aspexi permemorabilem 

intui 
viderer, ni vestitus taeter, maestitudo, vastitudo 
praedicarent hominem esse (omni mactatum in- 

fortunio) 

184 (617) nam etsi opertus squalitate est luctuque horrifi- 

cabili 

185 (618) profecto hauquaquam est ortus mediocri satu 

186 (6193) v> _ nam si a me regnum Fortuna atque opes 

eripere quivit, at (ea) virtutem nequit 

187 (621 s) nam is demum miser est, cuius nobilitas miserias 

nobilitat 

188 (623) proinde istaec tua aufer terricula atque animum 

iratum conprime 

189 (624) pro certo arbitrabor sortis , oracla, adytus, 

augura ? 

190 (6253) qui neque cuiatis esset, umquam potuimus 

multa erogitantes sciscere 

191 (628 s) nunc tu in re crepera tua quid capias consili, 

vide 

177 Non. 426 cf. verba Tiresiae ^otv. 942 ss amata exoratus Vi. genero 
ciLietzmann 178^0^.398 obit : uhi Xxa.^. 179^0^.185 Ooiv. 159OSS 
I iussit scil. Tiresias, Creon pronuntiat 180 Non. 524 (Stasiastae 
vel Tropaeum Liberi) quantos belli: qiiantos velVi.: quosve 1^1t.xc\QX 
1 81 Prisc. GL III 424 (T e 1 e p h u s) 2 illius 11. 1 82 Prisc. GL II 5 1 2 1 83 
Non. 136 I vir mevtorabilem 11.: em Leo ^ n 3 suppl. Leo " iS^Non. 226 
horrificali 11. 185 Non. 174 avimquamquafn L: haudquaquain rell. 

frg. 184 s continuavit Leo- 11 186 Macr. sat. 6, i, 57 Leo^ 11 contulit 
Eur. frg. 1066 el zoic, ev oTxcp )(p*f)[j.aatv XeXeifj.ixEQ-a, 4) 8' e5"p^^^" ^*^ 
t6 Y^vvalov [xevet, 2 {ea) Leo ^ nec quiit, non quiit, noenu quit edd. 
187 Non. 352 his trad. 188 Non. 227 ista haec 11. 189 Non. 488 
^SoTOOi; an aditus? ''augurici 190 Non. 426 2 ergitantes isciscere W. 

191 Non. 13 I ''dubici consilii 11. 



L. ACCIVS 



192 (636 ss) Tereus indomito more atque animo barbaro 

conspexit in eam, amore vecors flammeo, 
depositus facinus pessimum ex dementia 
confingit 

193 (642) deum Cadmogena natum Semela adfare et famu- 

lanter pete 

194 (646) alia hic sanctitudo est, aliud nomen et numen lovis 

195 (647 s) video ego te, mulier, more multarum utier, 

ut vim contendas tuam ad maiestatem viri 

196 (651) multi iniqui atque infideles regno, pauci benivoli 

197 (655) video sepulcra diio duorum corporum 

198 (657 ss) quinam Tantalidarum intemecioni modus 

par^tur ? aut quaenam umquam ob mortem M yrtili 
poenis luendis dabitur satias supplici? 

199 (661 s) nam neque pretio neque amicitia neque vi im- 

pelli neque prece 
quitus sum 

200 (667) immo enira vero curpus Priamo reddidi, Hec- 

torem abstuli 

201 (668) iam hanc lirbem ferro vastam faciet Peleus 

202 (682) repudio eiecta ab Argis iam dudum exsulo 

203 (683 s) nullum est ingenium tantum neque cor tam ferum, 

quod non labascat Iingua, mitiscat malo 



204 (i Ribb. praet) nihil neque pericli neque tumulti est, 

quod sciam 

205 (2) clamore et gemitu templum resonit caelitum 

206 (3 s) vim Gallicam obduc C(5ntra in aciem exercitum : 

lue patrum hostili fuso sanguen sanguine 

207 (5s) te sancte venerans precibus, invicte, invoco, 

portenta ut populo patriae, verruncent bene 

192 Non. 279 (Tereus) 2 ut eam Mue: hinc Buech. flamineos 11. 
3 '^desperatus' 193 Non. ^iii. "463 catmo venattim^^on^ 11.: cadnio 
generatum Non. - 11. famularent perpetuere Non. - 11. • 194 Non. 173 
bis nomen 11. 195 Non.^ 259. -519 i mora Non. "^ v. 1.: ora Non. ' 

plerique 2 mm Non.-: cum Non.* 11. ad om Non. -^11. •z^zWj Non. ^ 11. 
196 Cic. off. 3, 84 (fabulaincerta) henivoli sunt'5>&ra.. c: honi sunt 
rell. : sunt honi Lambinus 197 Cic. orat. 156 dua v. 1. 198 Cic. 

nat. 3, 90 I = Char. GL I 91 2 paretur Cic. : sit Char. 199 Diom. 
GL I 385 I neque om pars 11. impellit (iti-) v. 1. 200 Cic. Tusc. i, 105 
verba Achilli 201 Fest. 372 Paul. Fest. 373 202 Fest. 281 dicitne lo? 
203 Non. 473 I non 7iullum v. 1. 2 labescat vel labascatur 204 

Non. 484 (Aeneadae aut Decius) 205 Non. 504 206 Non. 224 
I acie 11. 2 lue Buech. : ue (uae) 11. patrium Buech. fusum Ald. 
207 Non. 185 I verans v. 1. 2 verruncant 11.: ''vertanf 



SCENICA TRAGICA PRAETEXTATAE 87 

208 (8) quod periti sumus in vita atque lisu callemus magis 

209 (9) fateor: sed saepe ignavavit fortem in spe expec- 

tatio 

210 (14) quibus rem summam et patriam nostram quondam 

adauctavit pater 

211 (15) patrio exemplo et me dicabo atque animam de- 

voro hostibus 

212 (lyssa quoniam quieti corpus noctumo impetu 

-|- dedi sopore placans artus languidos : 
29 ss) visum est in somnis pastorem ad me adpellere 
pecus lanigerum eximia pulchritudine, 
duos consanguineos arietes inde eligi ; 

praeclarioremque alterum immolare me. 
deinde eius germanum comibus conitier, 
in me arietare, eoque ictu me ad casum dari : 
exin prostratum terra, graviter saucium, 
resupinum in caelo contueri maximum 
mirificum facinus : dextrorsum orbem flammeum 
radiatum solis linquier cursu novo 
b rex, quae in vita usiirpant homines, cogitant curant 

vident, 
quaeque agunt vigilantes agitantque, ea si cui in 

somno accidunt, 
minus mimm est, sed di rem tantam haut temere 

inproviso offerunt. 
proin vide, ne quem tu esse hebetem deputes 

aeque ac pecus, 
is sapientia munitum pectus egregie gerat 
teque regno expellat : nam id quod de sole osten- 

tum est tibi, 
populo commutationem rerum portendit fore 
perproquinquam. haec bene vermncent populo ! 

nam quod dextemm 



208 Non. 258 209 Non. ^ 126 cf. ^123 ignavif^anr: ignabat Non. ^: 
em Buech. 210 Non. 75 ■vestram v. 1. 211 Non. 98 '■devovero' 

Busch. : 'absumo',''eripio' l>!on. 212 Cic. div. i, 44 (Bru tus) a Tarquinii 
de somnio verba 3 visus est, visust ci edd. pastor U. 5- 4 ^^- 7 cornicier 
Heins. 9 terga v. 1. 10 rjiaxivie Leid. B, non displicet ac addunt aut in 
fine V. 10 aut in initio v. 1 1 11. b interpretatio somnii a coniectoribus facta 
I res, reges v. 1. : rerum Heins. 2 accidant Vind. e corr. 3 mirandum 11., 
unde sed del Christ di rem ta?itam: in re tanta 11. offerunt om unus : 
se 0. unus 4 proinde et deputas Heins. 5 egregium U. 6 qu^ om Heins. 
id om unus ostensum v. 1. 8 perpropinqua vel propinqua 11. ad dex- 



L. ACCIVS VARIA 



cepit cursum ab laeva signum praepotens, pulcherrume 
auguratum est rem Romanam publicam summam fore 

213 (39) v.^ - qui recte consulat, consul ciat 
10 214 (40) Tullius, qui libertatem civibus stabiliverat 

215 {41) nocte intempesta nostram devenit domum 



VARIA 

216 {i Baehr.) Maia nemus retinens gravido concepit in alvo 

217 (2) calones famulique metallique caculaeque 

218 (3) maxima pars Graium Satumo et maxime Athenae 

conficiunt sacra, quae Cronia esse iterantur ab illis. 
cumque diem celebrant, per agros urbesque fere omnes 
exercent epuHs laeti famulosque procurant 
5 quisque suos. nostrisque itidem est mos traditus illinc 

iste, ut cum dominis famuli epulentur ibidem 

219 (4) fraxinus fissa ferox infensa infinditur ossis 

220 (8) num ergo aquila ita, ut hi praedicant, sciciderat pectus ? 

221 (9) placare ferocem hostem inimiciterque accensum 

222 (10) sapientiaeque invictae gratia atque honoris patera 

Nestorem mactavit aurea 

223 (11) «-/ falsidica, audax, gnati mater pessimi, 

odibihs, natura impos excors et fera 

224 (12) ut, dum brevitatem veHnt consequi verborum, 

ahter ac sit rellatum, redhostiant responsum 

225 (15) nam quam varia genera poematorum, Baebi, quam- 

que longe distincta aha ab ahis nosce 

226 (16) vectigaha legerant vestra et servantur statim 

227 (26) et eo plectuntur poetae quam suo vitio saepius, 

(aut) ductabihtate nimia vestra aut perperitudine 

terani 11. fort. recte 9 coepit\. 1. ad leva Heins. 213 Varr. ling. 5, 80 
214 Cic. Sest. 123 215 Varr. ling. 6, 7 (dicit Lucretia) 7, 72 216 

Prisc. GL II 163 Non. 193 (annali I) mala v. 1. 217 Fest. 146 

cf. Paul. Fest. 147 (annali XXVII) metellique vulgo 218 Macr. 

sat. I, 7, 36 (in annal ibus) 3 eumque trad. 4 epulas Baehr. 
5 nostrique itidem et trad. 219 Prisc. GL II 254 fusa Baehr. 220 
Geil. 6, 9, 16 Prisc. GL II 517 (in Sotadicorum libro I) non Gell. 
V. 1. Prisc. hi ova. Prisc. 221 Non. 514 (Didascalico rum liber I) 
placere v. I. h. f. 11. 222 Non. 341 2 pater honesto rem trad. 

''honoravii' 223 Prisc. GL 11 253 i falsifica v. 1. 2 ignati (-oti) v. 1. 
3 ecfera ci Lachm. 224 Non. 165 (Didascalicon liber II) i v. br. 11. 
2 aliter aliter v. 1. relatum redhostire (-dost-) sponsutn 11. 225 Char. 
GLI 142 (Didascalicorum VIIII) varia (haec) eialiis (sint) Lachm. 
baebus quam quae Neap. 226 Char. GL I 220 egerant et struantur 

Lachm. 227 Non. 150 (Pragmatica) 2 {atit) d. Herm. : d. {animi) 
Onions 



TRAGICI INCERTI 



TRAGICI INCERTI 



1 (2 Ribb. irag.) foede stupreque castigor cotidie 

2 (3) topper fortunae commutantur hominibus 

3 (17) omnis aequalis vincebat quinquertio 

4 ( 1 8 ss) o sancte Apollo, qui urabilicum certum terrarum 

optines, 
unde superstitiosa primum saeva evasit vox fera! 

5 (233) postquam abs te, Agamemno, ut ut venirem tetigit 

aures nuntius, 
extemplo instituta omisi _ «^ _ >^ _ ^ _ 
_w_v^_v^_w_v^_ quae iiisseras 
edolavi 
5a (26) iam domuitionem reges Atridae parant 

quod nisi quieris, Menelae, hac dextra occides 
nam sapiens virtuti honorem praemium, haud prae- 

dam petit. 
set quid video? ferro saeptus possidet sedis sacras 
itis, paratis arma quam primum, viri? 
Danai qui parent Atridis, quam primum arma sii- 

mite ! 
inplorat fidem 
lovis hospitalis, Graios omnis convocat 
video, video te : vive, Vlixes, dum licet : 
oculis postremum lumen radiatum rape ! 
12 (4933) aperte fatur dictio, si intellegas: 

tali dari aiToa, qualis qui gessit fuit, 
iubet, potiri si studeamus Pergamum. 

1 Fest. 317 Paul. Fest. 316 (Neleicarmen) '^turpiter' 2 Fest. 352 
Gloss. V 527 ''cito' 3 Fest. 257 (incerta incerti tragici fabula) 
TCSvxa^Xu) 4 Cic. div. 2, 115 i == Varr. ling. 7, 17 i obsides Cic. 

praeter Vrsin. 2 fera 11.: foras Gruter 5 Cic. Att. 13, 47 cf. Skutsch 
Mus. Rhen. 61 (1906) 61753 i posteaquam Cic. non ut v., . . . sed ut 
scriberem tet. a. n. Cic. 2 omisi, ea qjcae in manibus habebam, abieci, quod i. 
Cic. 5a Rhet. Her. 3, 34 (bis) domi ultionem bis 11. 6 Sen. epist. 80 
7 Cic. de orat. 3, 102 2 et quid, ecqidd v. 1. 8 Pomp. GL V 237. 291 
Don. GL IV 394 9 Pomp. et Don. 11. cc. Explan. in Don. GL IV 564 

atridi (-ae, -esj v. 1. quod primum in v. 1. 10 Cic. ad Q. fr. 2, 10, 3 
I s inploret et convocet Cic. n Cic. ac. 2, 89 + de orat. 3, 162 i video 
te video, v. Bothe vivum ac. 11. Aiax loquitur 12 Rhet. Her. 2, 42 
et haec Aiacis verba Accii Armorum iudicio inseruerunt et fragmenta quae 
secuntur 13. 14, nisi quod frg. 13 Pacuvio ascribit Marx i se pars 
codd., unde .j«'Marx 2s talis fuit iubet tali dari arma qualis qtii gessit 
fuit duo e corr. : t. d. a. q. ille q. g. talis fuit unus : tali (talis) fuit 
mediis omissis rell. 3 pergaijw pars codd. 



6 

7 


(28) 
(30 s) 


8 
9 


(34) 
(35) 


10 


(40 s) 


11 


(47 s) 



90 



TRAGICI INCERTI 



quem ego me profiteor esse, mest aecum frui 
5 fraternis armis mihique adiudicarier, 

vel quod propinquus vel quod virtute aemulus 

13 (55 ss) cuius ipse princeps iuris iurandi fuit, 

quod omnes scitis, solus neglexit fidem : 
furere adsimulare, ne coiret, institit. 
quod ni Palamedi perspicax prudentia 
5 istius percepset malitiosam audaciam, 

fide sacratae ius perpetuo falleret 

14 (6iss)vidi te, Vlixes, saxo sternentem Hectora, 

vidi tegentem clipeo classem Doricam : 

ego tunc pudendam trepidus hortabar fugam 

15 (69) ferron an fato moerus ^Argivom occidit? 

16 (73 ss) adsum atque advenio Acherunte vix via alta atque 

ardua, 
per speluncas saxis structas asperis pendentibus 
maxumis, ubi rigida constat crassa caligo inferum 

17 (76 s) unde animae excitantur obscura umbra opertae, ima- 

gines 
mortuorum, alto ostio Acheruntis, salso sanguine 

18 (78) usque quaque sapere oportet: id erit telum acer- 

rimum 

19 (80 ss) qua tempestate Paris Helenam innuptis iunxit nuptiis, 

ego tum gravida expletis iam fere ad pariendum 

mensibus, 
per idem tempus Polydorum Hecuba partu po- 

stremo parit 

20 (83) et ego ibo ut latebras ruspans rimer maritimas 

21 (88s) _ inter se strepere aperteque artem obterere extispi- 

cum : 
solvere imperat secundo rumore adversaque avi 

4 quam et quae v. 1. me om pars codd. : mea unus mest : mea est plerique 

5 armis om mutili 6 quia duo bis, priore loco unus virtutis v. 1. 
remulus v. 1. emulus sum v. 1. 13 Cic. off. 3, 98 Aiacis verba 
\ cui^v.X. l^assitnulavity.X. \ Palamedis^.\. ^ asttitia?nv.\. beidev.\. 
sacrata (-um) plerique 14 Char. GL I 284 derisu quodam dicta sunt 
ab Aiace 3 trepidus pedib cod. 15 Quiut. inst. 8, 6, 10 ex Accii 
Philocteta? cf. Neoptolemi de Achille dictum Soph. Phil. 334 ferro an 
vel ferro non trad. 16 Cic. Tusc. i, 37 3 = Non. 272 17 Cic. 1. c. 
cf. Leo* 21 is imagines mortuorum post sanguine exhibent 11.: em 
Leo* 2 alto ostio Leo: ostio alto f-ej 11. 18 Cic. epist. 7, 16 19 
Cic. de orat. 3, 219 cf. or. 164 (Pacuvi Iliona?) i qua invtiquavi v.\. 
Helenam P. eAA. hene «?</>//ay plerique 2 fere : fui '&o\h& 20 Fest. 265 
(Pacuvi Iliona ?) '^crebro quaerens^ rimeram aptitnas cod. 21 Cic. 
div. I, 29 (PacuviTeucer?) I possis (^ille) inter vel sei^se) 2 scil. 
Agame?nno 



TRAGICI INCERTI 



Qi 



22 ■ (93 s) hicine est ille Telamo, modo quem gloria ad cae- 

lum extulit, 
quem aspectabant, cuius ob os Grai ora obverte- 

bant sua? 

23 (97 s) quis meum nominans nomen (aede) exciet ? 

quis tumultu invocans incolarum fidem — ? 

24 (loiss)love (patre) prognatus est, ut perhibent, Tantalus, 

ex Tantalo ortus Pelops, ex Pelope autem satus 
Atreus, qui nostrum porro propagat genus 

25 (104SS) en impero Argis, sceptra mihi liquit Pelops, 

qua ponto ab Helles atque ab lonio mari 
urgetur Isthmus 

26 (112) proinde ita parent se in vita, ut vinci nesciant 

27 (113) quando quidem is se circumvestit dictis, saepit 

sedulo 

28 (i 25 s) erras erras : nam et violentem te et praefidentem tibi 

repriment validae legum habenae atque imperi 

insistent iugo 

29 (131) virginem me quondam invitam per vim violat 

luppiter 

30 (159) pereant amici, dum inimici una intercidant! 

31 (160) quam magis aerumna lirget, tam magis ad male 

faciendum viget 

32 (162) miseri sunt qui uxores ducunt. — at tu duxisti 

alteram 

33 (165 ss) posquam pater 

adpropinquat iamque paene ut comprehendatur 

parat 



22 Cic. ^Tusc. 3, 39 2 — ^epist. 9, 26 (AcciEurysaces?) i haecine 
plerique 2 grai lora Cic. ^ plerique 23 GL VI 614 (Pacuvi Niptra?) 
I {nie aede)? 2 tumultum trad. 24 Quint. inst. 9, 3, 57 Diom. GL 

I 448 (Naevi Iphigenia?) cf. 'IcpiY. Iv T. i ss \ propagatus(^\ivixt.Vi.: 
propugnatus Diom. 11. (^patre) gnatus Buech. 2 autem om Diom. 11. 
3 porro om Diom. plerique paravit v. 1. 25 Sen. epist. 80 i — Quint. 
inst. 9, 4, 140 (novae tragoediae vindicavit B. Schmidt) i scripta Quint. 
unus: regna Sen. 26 Cic. Tusc. 5, 52 Atrei (in Acci Atreo?) 

praeceptum 27 Cic. de orat. 3, 158 iste c. v. 1. saepe v. 1. se dolo 

ci Osann Buech. 28 Cic. de orat. 3, 166 cf. lul. Vict. rhet. p. 432 

(Acci Cly taemestra?) cf. Aesch. Ag. 1610 Sen. Ag. 964 i erras 
nam v. 1. vidente ftej et praefidente (praes-J trad. : em Buech. nam 
exultantem 'R.ihh. 29 Cic. fam. 9, 22 (Pacuvi Antiopa?) 30 Cic. 
Deiot. 25 Aug. c. Faust. 16 cf. Trag. adesp. frg. 362 N. "■* eppixui (p[Xo<; 
oov ex^^PV 3' Quint. inst. 9, 3, 15 32 Rhet. Her. 2, 39 qui quiv. 1. 
33 Cic. nat. deor. 3, 67 (Acci Medea?) i postquam v. 1. 



92 



TRAGICl INCERTI TITINIVS 



puerum interea optruncat membraque articulatim 

dividit, 
perque agros passim dispergit corpus : id ea gratia 
ut, dum nati dissupatos artus captaret parens, 
ipsa interea effugeret, ilium ut maeror tardaret 

sequi, 
sibi salutem ut familiari pareret paricidio 

34 (182) axena Ponti per freta Coichos denique delatus 

adliaesi 

35 (203) raors misera non est, aditus ad mortem est miser 

36 (206 ss) nihil horum similest apud Lacaenas virgines, 

quibus magis palaestra Eurota sol pulvis labor 
militia studio est quam fertilitas barbara 

37 (210) vos enim iuvenes animum geritis muHebrem, illa 

virgo viri 

38 (215S) sed iam se caelo cedens Aurora obstinet 

suum patrem 

39 (240) struunt sorores Atticae dirum nefas 

40 (241) divi potentes, ferte lassatis opem ! 

TITINIVS TOGATVS 

1 (14) ita semitatim fugi atque effugi patrem 

2 (155) ego me mandatam raeo viro male arbitror, 

qui rem disperdit et meam dotem comest 

3 ( 1 8 s) videram ego virginem te 

formonsam esse, sponso superbam esse, forma 
ferocera 

4 (21) _^_v^ specta formam atque os contempla meum 

5 (22 s) da pensam lanam: qui non reddet temperi 

putatam recte, facito ut multetur malo 

6 (24 s) quae inter decera annos nequisti unam togam detexere 

7 (26) ni nos texamus, nihil siet, fullones, vobis quaesti 

5 d/ssipatos (disput-) trad. aptaret ci Kiessling: artaret Ribb. 34 

(iL VI 614 35 Quint. inst. 8, 5, 6 Lact. inst. 3, 17 36 Cic. Tusc. 2, 36 
(A c c i M e 1 e a g e r ?) 3 /w studio plerique facilitas duo 37 Cic. off . 1,61 
(Acci Meleager?) etenim\.\. 38 Fest. 197 is octonarium explent 
iambicum 39 Mar. Victorin. GL VI 149 (e Terei fabula) scil. Pierides 
durum v. 1. 40 Mar. Victorin. GL VI 79 Schol. Hor. epod. praef. 

vix satis i. vexatis Schol. 

I Char. GLI218 (Caecus) 2 Non. 81 (Fullones vel FuUonia) 

3 Non. 305 i te virginem 11. 4 Non. 470 aspecta v. 1. formam 

{meam) Herm. : contempla{to) Bothe Ribb. 5 Non. 369 i tem- 

pori 11. 2 facite 11. miletur v. 1. mulcetur coni v. d. 6 Non. 406 

nequivisti v. I. 7 Non. 483 nihil est 11. : est nihil Bothe : n. erit Mue 



TOGATAE 



93 



8 (27) nec noctu nec diu licet fullonibus quiescant 

9 (30$) si quisquam hodie praeter hanc posticum nostrum 

pepulerit, 
patibulo hoc ei caput diffringam 

10 (325) perii hercle vero ! Tiberi, nunc tecum obsecro, 

ut mihi subvenias, ne ego maialis fuam 

11 (36) everrite aedis, abstergete araneas 

12 (39 s) postquam factus maritus hac domo 

abhorres, tuam etiam uxorem paucies video 

13 (435) si rus cum scorto constituit ire, clavis ilico 

abstrudi iubeo, rusticae togai ne sit C(Spia 

14 (453) parasitos amovi, lenonem aedibus absterrui, 

desuevi, ne quo ad cenam iret extra consilium meum 

15 (49) nimium te patrocinari censeo benigniter 

16 (51 ss) at aliquis vestrorum nuntiet Geminae, ut res siias 

procuret, 
aedibus facessat 

17 (54) longus sermo habetur, revortetur spissa 

18 (55) mulier credo advorsum illum res suas conqueritur _ v^ _ 

19 (62) numquamne mihi licebit hodie dicere ? 

20 (63 s) nunc adeo visam : rem magnam aibat velle se me- 

cum loqui, 
et commode eccum exit 

21 (655) nam quid ego feci te advorsum aut patrem meum, 

quem pauperetis ambo vestris sumptibus ? 

22 (675) severiter 

hodie sermonem amica mecum contulit 

23 (70 ss) verum enim dotibus deliniti ultro etiam uxoribus 

ancillantur 

24 (78) date illi biber, iracunda haec est 

8 Non. 98 '^dii an (y) nec eqs. ? 9 Non. ^366 I = ^217 I quis 

Non.^ 11. et hodie Non.^ 11. plerique has Non. ^ : hac CFW Mueller 
2 defringam 11.: effr. Mue 10 Non. 11 1 2 ne: utv. 1. ftiam: quam 

vel om alii 11 Non. ^192 -420 (Gemina) abstergite Non.^ 12 

Non. 157 cf. Paul. Fest. 220 i hanc 11. 2 pauciens Non. Paul. in lem- 
mate videbo Paul. Fest. 13 Non. 406 i situsv.X. constitiiit Solmsen: 
constituerit Herm. 2 togae 11. 14 Non. 96 i aedibus his t. ci Lind- 

say 2 ne om nonnulli qtiod ad v. 1. 15 Non. 510 cf. Prisc. GL 

III 70 i6Non. 306 I ad 11. : ab v. 1. v. a. Ribb. reosuas trad. 2 ^recedai' 
17 Non. 392 18 Non. 232 19 Schol. Veron. Verg. Aen. 2, 670 (luris- 
perita) 20 Char. GL I 196 aiebat, seseW. 21 Non. 157 (Pri- 

vigna) I feci et vt\ fecit et 11.: feci ted Roth Ribb. m. p. 11.: tuum 
p.l Ribb. : patruoni tn. Buech. 22 Prisc. GL III 70 Non. 510 (Pri- 
lia) 2 awz/a Non. V. 1. 23Non.'^72 ^^278 deleniii, delinito v.\.: '^mente 
alienatf 'serviuni' 24 Char. GL I 124 'xh ncelv' 



QA, TITINIVS 

25 (8 1 s) tibin comoediam, quae sciam, non delicem ? 

26 (83) tuburcinari sine me vultis reliquias 

27 (85) Ferentinatis populus res Graecas studet 

28 (86 s) manus 

lavite, mulieres, et capita velate ! _ ^ _ w _ 

29 (102) quid istuc est aut quid istic sibi vult sermo ? 

mater, delica 

30 (103) nunc^ hoc uror, nunc haec res me facit festinem 

31 (104) qui Obsce et Volsce fabulantur: nam Latine ne- 

sciunt 

32 (105) ipsiis quidem hercle diicere sane nevult 

33 (106) accede ad sponsum audacter, virgo nulla est tale 

Setiae 

34 (107 s) metuo hercle, Caeso, ne nimis stulte fecerim, 

qui ex tanta factione atque opibus adgredi 
eam sum ausus 

35 (logs) Paula mea, amabo, pol ad laudem addito 'prae- 

fiscini' ! 

36 (il2s) quasi hermaphrodiJ;us fimbriatum frontem gestas 

feminae 

37 (119) etsi tacebit, tamen gaudebit sibi promitti 6re(as) 

38 (i20s) vidistin Tiberim ? — vidi: qui illam derivet, bea- 

\-erit 
agrum Setinum 

39 (126) de aedi summa, quo avolavit gallus gallinaceus 

40 (1275) sapientia gubernator navem torquet, non valentia: 

cocus magnum ahenum, quando fervit, paula con- 

futat trua 

41 (138 s) tunica et togula obunctula 

adimetur, pannos possidebit fetidos 

25 Non. 277 ttbz nego mediam v. 1. : tibin ego medelam Buecli. que, quem, 
quam tra.d.: quom Ribb. '^explanem^ 26 Non. 179 '^raptim manducare' 
27 Prisc. GLII^ 129. ^338 (Psaltria) graeca\.\. 28^0^.504 ?tianus 
Idvite Ribb. capite plerique 29 Non. I98. -277 (Quintus) alterum 
quid om Non.^ 11. vulsi v. 1. Non.- 30 Non. 482 vix trochaeos vel 

baccheos audiveris 31 Fest. 189 Paul. Fest. 188 32 Non. 144 (Se- 
tina) ducere {eam) vel (hanc) edd. 33 Non. 227 audaciter 11. vergo 
V. 1. talis etiae vel etiam est trad. tale est Mue 34 Non. 304 2 s eam 
sum ausus adgredi trad.: em Onions 35 Char. GL I 212 tuiam) Ribb. 
iambos subaudiens 36 Non. 204 feminino trad. : em Lindsay 37 Fest. 
182 (preae ''freni') sibi {iatn') Ribb. 38 Serv. Aen. il, 457 39 

Char. GLI216 4oNon. ^503 -19 i = Non. ^186 2 = *87. ^249 
i gub. — z/a/. om Non.^ll. 2 tnagnus 'i^on.^ \\. Non.^ v. 1. nakemtm 'Non.'*' 
11.: etnuf?i 'Non.^ V. 1. aula Non.^,11.: paulo Non.* II. /rza Non.* v. 1.: rua 
Non.^v. 1. "trulla^ 41 Non. 536 (Veliterna) i cogula obuntulaW. 



T. QVINCTIVS ATTA L. AFRANIVS gc 

42 (144) atque illud ante partum comedet, fiindi stabunt 

sentibus 

43 (145 s) ergo occupa foras exire, foris ut praesit linteum 

44 (151) id ego aucupavi, plenas auris adfero 

45 (154) hodie hostis fugavit, spolia placide posterius leget 

46 (171) feminina fabulare succrotilla vocula 

^'^ (175) - hominem improbum ! nunc ruri pergraecatur _ w_ 

48 (1765) rus detrudetur pedicosus squalidus 

49 (178) quid habes nisi unam arcam sine clavi? 

eo condis sucerdas 

50 (1795) Lucius domum se capessit 

51 (181 s) haec quidem quasi Osculana pugna est, [haud] 

secus, 
quia qui fugere polsi hinc spolia colligunt 

T. QVINCTIVS ATTA togatvs 

1 (7 Ribb. com.) nihilne te populi veretur, qui vociferere 

in via ? 

2 (8 s) _ «^ _ {^) cum primo luci hodie ut exomata sit, 

atque ut auspicetis: cras est communis dies _ v^ _ 

3 (18) annum novura voluerunt esse primum mensem 

Martium 

L. AFRANIVS togatvs 

1 (5 Ribb. cotn.) simul limen intrabo, ilh extrabunt ihco 

2 (7) 'haut facul', ut ait Pacuvius, femina (una) invenietur 

bona 

3 (8 s) modo postquam adripuit rabies hunc nostrum au- 

gurem, 
mare caelum terram riiere ac tremere diceres 

4 (los) quamquam non istis exercetur in locis 

hic noster, delaborat cum puer(6) statim 



42 Non. 391 43 Non. 355 ''praeveni foris: foras v. 1. praessit v. 1. 

44 Non. 467 45 Non. 332 eleget v. 1. 46 Fest. 301 Paul. Fest. 300 
(fabula incerta) fabulare om Paul. 47 Paul. Fest. 215 "epulis et 

potationibiis inserTif 48 Fest. 210 Paul. Fest. 211 49 Fest. 302 Paul. 
Fest. 303 "^stercora suilld 50 Serv. auct. Aen. 4, 346 51 Fest. 197 
I non inserta lacunam explet Scal. 2 qui: in cod. : tibi} Ribb. colli- 
gant cod. 

1 Non. 496 (Gratulatio) an nilne} 2 Non. 468 (Lucubratio) 

ut del Ribb. et utque Scal. senarios proponentes 3 Serv. auct. georg. 
I, 43 (fabula incerta) 

1 Non. 104 2 Non. iii atit plerique 3 Prob. Verg. ecl. 6, 31 

p. 343 4 Non. 393 I exircere v. 1. 2 ptier 11.: p2iera Ritschl 



96 



L. AFRANIVS 



5 (13) quid prodest istuc te blaterare atque obloqui? 
(15) quis tam sagaci corde atque ingenio unico — ? 

7 (16) equidem nunc resipivi, postquam pectus est lae- 

titia onustum 

8 (17) immo iam dudum occubuisse, degulasse oportuit 

9 (20$) w ^- Sexte frater, mi salve: 

quom salvus venis meliusque est, gratulor dis 

10 (23 s) alius est Amor, 

alius Cupido 

11 (25SS) w fateor, sumpsi non ab illo solo modo, 

sed ut quisque habuit, conveniret quod mihi, 
quodque me non posse meUus facere credidi, 
etiam a Latino 

12 (31) w si non verear, nemo vereatur tui 

13 {^2) praeterea nunc corpus meum pilare primum coepit 

14 (33 s) em isto parentum est vita vilis liberis, 

ubi malunt metui quam vereri se ab suis 

15 (36) scis habitum ita ut nunc obtinet. — praefiscine ! 

16 (45 s) di sunt irati tibi, 

qui conciere cogites tantum mali 

17 (52Ss)o dignum facinus ! adulescentis optumas 

bene convenientes, (bene) concordes cum viris 
repente ^iduas factas spurcitia patris ! 

18 (593) quam perspicace, quam benigne, quam cito, 

quam blande, quam matemo visast pectore — ! 

19 (61 ss) vigilans ac soUers, sicca, sana, sobria: 

virosa non sum, et si sum, non desunt mihi 
qui ultr(5 dent: aetas integra est, formae satis 

20 (65) disperii, perturbata sum, iam flaccet fortitudo 

21 (67) immo illi mitem faxo faciant fustibus 



5 Non. 78 prodest: est plerique obliqui v. 1. 6 Fest 321 7 Prisc. 
GL II 500 (Brundisinae) resipui plerique 8 Non. 97 accubuisse ci 
Ribb. g Prisc. GL I 404 2 = Non. 116 (Cinerarius) 2 cum Prisc: 
y?/W Non. ^?/(f om Non. 11. 10 Serv. auct. Aen. 4, 194 an unius se- 

narii exordium ? 11 Macr. sat. 6, l, 4 (Compitalia) \ fatebor ^^(xh 
solum tiad.: solo Herm. : om Ribb. 2 quisquis trad. quod conveniret 
trad. 3 ywoi/ Bothe Ribb. 12^0^.496 {ego/BAhh vereare MerdeT 

13 Non. 39 '^pilis vestiri'' 14 Gell. 15, 13, 3 (Consobrini cf. 'AvEtJ^toi 
Menandri) i kemW. vitabilis 11 2 a v. 1. 15 Char. GL I 212 i6Non. 90 
(Depositum. cf. IlapaxataS^XY] Menandri all.) i sint? Ribb. 17 
Non. 394 (Divortium) i o indignum Deliio 2 concordes{qu€), (et) c, 
concordantes alii vires (i. vireis) 11. 3 facias trad. 18 Non. 51$ " ~ 
513 2 vias fviast, viusj trad. 19 Non. 21 2 sim Steph. : sumW. 

3 desint Quicherat 20 Non. iio stint v. 1. 21 Non. 343 paxo v. 1. 



TOGATAE Qj 

22 (72 ss) post narravero, 

nunc est distentus animus ut negotiis, 
porro autem propero 

23 (76) _ sollicito corde corpus non potitur nunc quie 

24 {yy) cur nimium adpetimus ? — nemini nimiiim bene est 

25 (81) idcirco haec agere tecum secreto Institi 

26 (82) ut sint repentino apparandae niiptiae 

27 {83) deos ego omnis ut fortunassint precor 

28 (84 ss) principium hoc oro in animo ut sic statuas tuo, 

(me) officiis cogi ut abs te seorsus sentiam 
de uxoria re 

29 (93 s) vetuit me sine mercede prosum Pausias 

remeare in ludum 
3^ (95 s) hem quid ais ? — mane, Servi, quaeso, nisi mole- 

stum est, paiica sunt 
tecum quae volo 

31 (99) optandum uxorem, quae non vereatur viri 

32 (103) au, mi homo ! immo edepol vos supremum meum 

concelebretis diem 

33 (104 ss) quis tu es ventoso in loco 

soleatus, intempesta noctu siib diu 
aperto capite, silices cum findat gelus ? 

34 (107 s) w comissatum protenis recta domum 

digredimur 

35 (113) ita intricavit huius hanc rem temeritas 

36 (ii6s) nam proba et pudica quod sum, consulo et parco 

mihi, 
quoniam comparatum est, uno ut simus contentae 

viro 

37 (122 s) tace! 

puella non sum, siipparo si induta sum ? 

38 (129) me auctore, mater, abstinebis. — quid nisi ? 

39 (1335) 'meretrix cum veste longa?' — "^peregrino in loco 

solent tutandi causa sese sumere' 

22 Char. GLI213 (Emancipatus) 2 7it\L: tot ci Ribb. 23 Prisc. 
GL II 242 Gramm. suppl. p. 132, 33 24 Char. GL I 207 25 Char. 

GL I 221 26 Char. GL I 216 27 Non. 109 ^omnibus bonis augeanf 
28 Char. GL I 219 i principio Fruterius ut sis tuo sta . . . s trad.: ut 
sic tuo statuas ed. pr. 29 Fest. 277 i paucitis 11. : Paccius Scal. 

30 Char. GL I 241 31 Non. 496 viril Lindsay 32 Char. GL I 241 
omo trad. 33 Non. 207 (Epistula) 2 divo trad. : Tbz'^ Ribb. : nive, 
dio alii 3 findit Quich. 34 Non. 376 I '^protinus' 35 Non. 8 
'^inpedivif 36 Non. 256 2 ^- constitutum esf 37 Non. 540 Paul. 
Fest. 311 cf. Fest. 310 Schol. Bern. Luc. 2, 364 38 Fest. 257 39 
Non. 541 (Exceptus) 

Diehl, Poetarum Roraanorum veterum rell. 7 



L. AFRANIVS 



98 

40 (136) ubi hic(e) Moschis, quaeso, habet, meretrix Nea- 

politis ? 

41 (1433) iubeo hominem tolli et conlocari et confoveri: 

solvo 
operam Dianae 

42 (1473) de vita ac morte domini fabulabere 

advorsum fratrem illius ac dominum tuum 

43 (151 s) quod vitae studium aut quod praesidium in p6- 

sterum 
mihi siipponebas, me cum privasti tui ? 

44 (153) audite, pueri, pauca : vos succedite 

45 (156SS) formosa virgo est: dotis dimidium vocant 

isti, qui dotis neglegunt uxorias : 
praeterea fortis 

46 (159S) dat rustico nescio cui, vicino suo 

perpauperi, cui dicat dotis paululum 

47 (164) commemorabo, ostendam illius facta et spurcitiam 

improbi 

48 (170SS) v^ _ ^ _ nullam profecto accessi ad aram, quin deos 

suppliciis, sumptu, votis, donis, precibus, plorans, 

obsecrans 
nequiquam defetigarem 

49 (179S) mea nutrix, surge si vis, profer purpuram: 

praeclavium contextust 

50 (181) dimittit adsestricem, me ad sese vocat 

51 (183) interim merendam occurro : ad cenam cum veni, 

iuvat 

52 (186) proin tu, cum quaeram, ne requiram te vide 

53 (192) expeierabant, execrabant se ac suos 

54 (196S) itaque (quia) spissum videtur fieri, non possum 

domi 
meum virum expectare, quem mihi studeo iam 

dudum dari 

40 Non 318 hic, moscis (morcis), meletrixH. ''habitai' 41 Non. 523 
42 Non. 232 I fabulavere 11. 2 suum 11. 43 Non. 498 2 frivis'^.: 
em Mercier: privaris {-es) Quicherat Ribb. 44 Non. 403 'ingre- 

dimini' 45 Non. 306 (Fratriae) i midijim v. 1. 3 '^dives'' 46 

Non. 280 I da 11. : det Lipsius 2 'promittaf 47 Non. 393 furta 

Mue spurcitia II. 48 Non. 398 2 'supplicationibus vatis 11. 49 Non. 64 
2 contextus rel -um (e corr.) 11. 50 Non. 73 'femininum est ab eo 

quod est assessor^ 51 Non. 29 merendae, (fn) m., {ad) m. edd. : 

cibum post meridiem qzii dattir^ accurro, accuro ci edd. 52 Non. 434 
tuinVi. praeter unum 53 Non. 473 (Incendium) expeiurabant trad. 
54 Non. 392 I vel {quom) {nimis) 'tarde' i. spissum {mihi) Buech. 
possunt plerique 



TOGATAE gg 

55 (1983) non usque quaque idoneum invenias locum, 

ubi derepente ciim velis facias lutum 

56 (201) hoc obsecro igitur agite et me adiutamini 

57 (207 ss) postquam se vidit 

inibi esse, gnatam parvulam sororibus commendat 
68 (216 s) w _ w causam coicere hodie ad te volo 
ambon adestis ? profuturos arbitror 

59 (223) atque ille derepente in iumentum exilit 

60 (230) ipsi me velle vestimenta dicito 

61 (2323) contemnes ? liber natus est, ita mater eius dixit, 

in Gallia cum ambos emerem 

62 (240) orbus virili sexu adoptavit sibi 

63 (241 s) uxorem quaerit firmamentum familiae: 

scias abesse ab lustris ingenium procul 

64 (243 s) et propter patruelem tuam 

constituit hilare anhelans, deiecta coraa 

65 (245 ss) occasione capta mulier involat 

in collum, plorat orat, occurrit nepos 
pausillus, neptis porro de lecto frigit 

66 (252) vixisti tristis durus difficilis tenax 

^'^ (253) non ego te novi tristem saevum serium? 

68 (2545) w _ quod si fecissem paulo saepius, 

didicisset ferre et non esse intolerabilis 

69 (258 s) iucunditatis plus inest in te mihi 

quam commercatis ccSnquisite edulibus 

70 (263) dehinc temeritatem repudio vulgariam 

71 (268) silentio opus est, nulla inest paratio 

72 (269) hoc potius, hoc nunc fervit animus, hoc volo 

73 (272 s) nam me pudet, ubi mecum loquitur Numerius, 

aliquid sufferre Graece : irridet me ilico 

74 (276) tu senecionem hunc satis est si servas, anus 



55 Non. 518 I iocum, locus plerique 2 hicrum Lipsius 56 Non. 477 
(Inimici) 57 Non. 124 (Materterae) i videt Quich. 2 Vr' 

'/wo.v' gignatam 11. 58 Non. 267 i '^agere 59 Non. 518 (Omen) 
60 Prisc. GL II 227 "ipsitis' 61 Char. GL I 119 (Pantelius?) 

1 contemnis'} Ribb. 2 ambos cum Herm. 62 Fest. 334 (Privignus) 
63 Non. 333 2 lustris Non. : inlustris Non. 11. : " lupanaribzts'' 64 
Non. 514 2 delecta 11.: disiecta Bothe 65 Non. 308 i occasionem 
cartha (casta) 11. : o. captans, cum aptast edd. 3 ''cum sono sussilii' 
66 Non. 407 67 Non. 33. 409 saevtim: servum 11. 68 Non. 125 

2 didicit esse is 11. ''quae tolerari non possif 69 Non. 28 i estv. 1. 
70 Non. 488 71 Non. 219 inest: mi est ci Ribb. 72 Non. 503 
huc nunc v. 1. 73 Non. 397, 5 (Prodigus) i pudet it v. 1. 2 suf- 

fero 11.: '^dedere^ " stipponeri' 74 Prisc. GL II II 4 (Proditus) 



lOO I" AFRANIVS 

75 (278) ut scire possis, ad quo te expediat loqui 

76 (2793) cave ne pendeas, 

si fuas in quaestione 

77 (2825) non sum tam criminosa, quam tu, vipera : 

gannire ad aurem numquam didici dominicam 

78 (289 s) quanto facilius 

ego, qui ex aequo venio, adducor ferre humana 

humanitus 

79 (2985) Vsus me genuit, mater peperit Memoria : 

Sophiam vocant me Grai, vos Sapientiam 

80 (301) saeviter ferre haec te simula et gnatam ab illo 

abducere 

81 (302 s) _ tui veretur, me ad te misit oratum pater 

82 (306) ne ego illos velitantis auscultu lubens 

83 (308 s) vellem inter\'enissem ante; nam ut signa indicant, 

hi coniecere verba inter sese acrius 

84 (312) me miseram ! numero ac nequiquam egi gratias 

85 (313S) uti servorum captus est, facillime 

domo atque nostra familia provenditur 

86 (315) at puer est, vescis inbecillus viribus 

87 (320) perfalsum et abs te creditum numero nimis 

88 (321) noli ex stultitia muharum credere esse animum 

meum 

89 (324) ut me esse in hac re ducat abs te extrarium 

90 (325) adeo ut te satias caperet toti familiae 

91 (330 s) quis hic est simia, 

qui me hodie ludificatus est ? 

92 (334) maiorem laudem quam laborem invenero 

^^ (335) adpetis dominatum demens praemature praecocem 



75 Non. 76 (Promus) agtio v. 1. 76 Non. iii 77 Isid. diff. 86 
2 = Non. 450 (Prosa?) 78^00.514 (Repudiatus) \ fallacius 
V. 1. 2 equo (ego) 11. fere 11. humamtas v. 1. 79 Gell. 13, 8, 3 

(Sella) 80 Non. 511 (Simulans) sumilet gn. W. 81 Non. 496 
{ut') tiii V. septenarium expleret tui: vi v. 1. peteret Non. 11. : pater et 
Fruter Mercier 82 Non. 246 veltantis 11. libens (liv-) trad. 83 

Non. 267 I signant v. 1. 2 coniaecere. coniacere, conicere v. 1. se 11. 
84 Fest. 170 (in simulanfi) emisera trad. nequicquam trad. 85 Don. 
Ter. Ad. 480 I iit is trad. 2 protruditur (-venditur) Ribb. 86 Non. 187 
Pliilarg. Verg. georg. 3, 175 (Sorores) a?i Philarg. vescus Philarg. : 
'^macris' inbecillis Non. v. 1. 87 Fest. i/o (Suspecta) '^cekriter 

88 Non. 519 89 Non. 103 "alienum 90 Prisc. GL II 227. 266 

toti Prisc. : tote, totae v. 1. 91 Char. GL I 108 (Temerarius) 92 
Auson. Technop. 12 praef. (Thais) 93 Gell. 10, 11, 8 (Titulus) 

Macr. sat. 6, 8, 13 demens: veteris Macr. v. 1.: Veneris ci Ribb. 



TOGATAE lOI 

94 (336 ss) ferme virgini 

tam crescit uterus tanquam gravidae mulieri. — 
molucrum vocatur, transit sine doloribus 

95 (344) 'quo tu conmetas'? — 'ubi confixus desides' ? 

96 (346 s) non dolorum partionis veniet in mentem tibi ? 

quos ^ misera pertulisti, ut partum proiceret pater ? 

97 (348) amentes, quibus animi non sunt integri, surde au- 

diunt 

98 (350 ss) quo casu cecidit spes reducendi domum 

quam cupio, cuius ego in dies impendio 
ex desiderio magis magisque maceror 

99 (353) w _ w quia scit me illam amare perditim 

100 (354 s) igitur quiesce, et quoniam inter nos nuptiae 

sunt dictae, parcas istis verbis, si placet 

101 (3563) voluptatem capio maximam, cruciari tua te culpa, 

qui de te et de illa pessime, quam deamas, promerere 

102 (358) di tibi dent propria quaecumque exoptes bona 

103 (360SS) antiquitas petenda in principio est mihi : 

maioris vestri cupidioris liberum 
fuere 

104 (372 ss) dum (me) morigeram, dum morosam praebeo, 

deinde aliquid dedita opera controversiae 
concinno, laedo interdum contumeliis 

105 (3763) excludat uxor tam confidenter virum ? 

non faciet 

106 (37853) si possent homines delenimentis capi, 

omnes haberent nunc amatores anus. 
aetas et corpus tenerum et morigeratio, 
haec sunt venena formosarum mulierum : 
mala aetas nulla delenimenta invenit 

107 (3883) male merentur de nobis eri, 

qui nos tanto opere indulgent in pueritia 

108 (390) tandem ut possimus nostra fungi munera 

94 Fest. 141 (Virgo) Paul. Fest. 140 i ferme om Paiil. 2 t. cr. u. om 
Fest. cod. tanquam Fest. cod. : quam Paul. 95 Non. 89 ^conmeas' defixics 
Bentley 96Non. 217 (Vopiscus) i zj^mz'^? Ribb. 2 ine'), {tu), {ttim^ 
edd. ; vitserula, misella alii 97 Char. GL I 218 natn amantes ci Ribb. 
98 Char. GL I 203 2 impedio trad. 99 Char. GL I 215 100 Non. 280 
T qtiiescet, quiesce (om et) 11. loi Non. 97 I vohintatem 11. praeter 

Vrbin. 2 de te Scal. : det 11. : de me ci Lindsay pessi^na 11. ■promere v. 1. 
102 Non. 362 103 Non. 496 i repetenda, spectanda edd. 2 nostri 

lunius inctipidioris trad. 104 Non. ^433 2s ( — concinno) Non. '529 
2 aliquid Non. ^ : id qjiod Non. - controversia Non ^ v. 1. 3 acinno 
Non. ^ V. 1. 105 Non. 262 2 faciat v. 1. 106 Non. 2 107 Non. 502 
2 nos : non 11. io8 Non. 497 



109 
110 


(392) 
(393) 


111 


(395 s) 


112 


(403 s) 


113 


(409) 


114 


(410S) 


115 
116 


(415) 
(416) 


117 
118 


(417) 
(418) 



IQ2 C. LVCILIVS 

tintinnire ianitoris impedimenta audio 

hem quid hoc ? perii ! pertimui ! quid tumulti 

exaiidii ? 
praefestinamus quae sit causa sciscere, 
quod sit necessum scire, praesertim in brevi 

nam quod vulgo praedicant 
aurito me parente natum, non ita est 
heu me miserum ! — dum modo doleat ahquid, 

doleat quid lubet 
tanne arcula 
tua plena est aranearum ? 
inscribat aliquis 'arse verse' in ostio 
ego me esse stultum existimo, fatuum esse non 

opinor 
nescio qui nostri miseritust tandem deus 
^ _ non possum verbum facere : obbrutui 

C. LVCILIVS 

1 (i Marx) aetheris et terrae genitabile quaerere tempus 

2 (2) irritata canes quam homo quam planius dicit 

3 (4) consilium summis hominum de rebus habebant 

4 (5 s) quo populum atque urbem pacto servare potisset 

amplius Romanam 

5 (7) si non amplius, at lustrum hoc protoUeret unum 

109 Non. 40 Fest. 364 110 Non. 490 111 Char. GL I 208 i s 

sciscere , . . proferte m hr. Buech. 112 Macr. sat. 6, 5, 6 (fabula 

incerta) Priapus loquitur prologum 113 Cic. Tusc. 4, 45 cf. 55 Att. 
16, 2, 3 (dicunt 'dissolutus filius' et 'severus pater') 114 Fest. 359 Paul. 
Fest. 358 I '^eo usque' iisPaul. Fest. 18 z. o. arseverse Paul. ii6Isid. 
diff. ^500 orig. ^ 10, 246 prius esse om Isid. ^ Isid. - Monac. me{rnei) 
Spengel opino Isid. - v. 1. 117 Gell. 20, 6, 5. 11 miseritus trad. 

118 Paul. Fest. 187 non (ullum')! Ribb. ''ohstupui'' 
1 Varr. Ung. 5, 17 (liber I, 'c oncilium deoricni', quod habetur de 
perdendo L. CorneUo Lentulo Lupo senatus principe, cos. a. a. Chr. 156, 
cens. 147 cf. Serv. Aen. 10, 104 Lact. inst. 4, 3, 12) de libri argumento 
et tempore fusius egerunt Marx proU. XXXV ss Cichorius Untersuchungen 
zu LuciUus (Cich.) 7755 219 ss quaerere , tempus Ma. sed cf. Leo 
Gotting. gel. anzeigen 1906 p. 842 (Leo") 2 Char. GL I 125. 145 Non. 31 
Don. Ter. Ad. 282 inritata Char. Non. cane Non. 11. : canis Don. U. quod 
homo quam Don. 11. plzirima dictat Donati dett. cum V, qui dicat \ 
planitis al.' planius cod. Cuiacii planos dictitat C cod. Cuiac. plamos 
cod. Hulsu 3 Serv. Aen. 9, 227 cf. Enn. 237 s scil. di 4 Schol. Veron. 
Verg. Aen. 12, 680 Char. GL I 195 i pactos Schol. Veron. quo pactum 
p. atque u. s. Char. potissit Char., fort. recte, scil. lupiter 5 Non. 159 
ad iustrum 11. '^differret' sc. lupiter 



SATVRARVM I 



103 



6 (8) munus tamen fungi et muros servare potissent 

7 (9) 'o curas hominum ! o quantum est in rebus inane !' 

8 (12) praetextae ac tunicae Lydorum, opus sordidu(lu)m 

omne 

9 (153) porro 'clinopodas' "lychnos'que ut diximus '^semnos' 

ante 'pedes lecti' atque "^lucernas' _ >^ w _ w 

10 (18) _ww haec ubi dicta, dedit pausam ore loquendi 

11 (19 ss) 'ut 

nemo sit nostrum quin aut pater optimus divum, 
aut Neptunus pater, Liber Saturnus pater, Mars 
lanus Quirinus pater siet ac dicatur ad unum 

12 {24 s) ut contendere possem 

Thestiados Ledae atque Ixionies alochoeo 
IS (zGss) a Vellem cumprimis, fieri si forte potisset 

d Vel(lem) concilio vestrum, quod dicitis olim 

caelicolae (hic habitum, vellem) adfuissemus priore 

concilio 

14 (30) ^concilio antiquo sapiens vir solus fuisti 

15 (3 1 ) "^^ w v^ _ non Carneaden si ipsum Orcus remittat 

16 (32) 'stulte saltatum te inter venisse cinaedos 

17 (33 ss) %i me nescire hoc nescis quod quaerere dico, 

quare divinas quicquam aut quare sapis ipse? 
et si scis, q(uare) b(onus) e(s) ? scire hoc d(abis) ? 

t(empta) 

18 (36) _ ^ v^ _ nodum in scirpo, in sano facere ulcus 

19 (37 ss) ut multos mensesque diesque, 

non tamen aetatem, tempestatem hanc scelerosi 
mirentur 

6 Non. 497 possint 11.: potissint Lachm. 7 Schol. Pers. 1,1 8 

Non. 536 Sardibus Bergk 9 Macr. sat. 6, 4, 18 i if.tinopodac 

clinopodas lichnosq. cemnoc 10 Non. 158 11 Lact. inst. 4, 3, 12 

ApoUo loquitur l uti v. 1. 2 siet 12 Non. 258 l scil. Apollo (jiec 
studui facieni facie) suppl. Ma 2 ixiones alcholocheo cf . Hom. B 317 

13 Ps. Ascon. in div. p. 116 B. (a) + (h) lul. Rufin. rhet. p. 46 H. 
Romulum loqui vidit Cich. (221 s) a potissit Pistor. : petisset ed. piinc. b 2 
(factum vellem) suppl. Lachm. 14 Serv. auct. Aen. 4, 458 Neptunum 
ApoUinem laudare censet Ma 15 Lact. inst. 5, 14, 3 nec si Carneaden 
V. 1. obiit C. a. 129/28 (Diog. Laert. 4, 65) 16 Non. 5 'insane' Ma 
'^saltatorei ^pantomimoi' 17 lul. Rufin. rhet. min. p. 45 H. verba dei 
omnis consilii expertis 2 autV^.: antu^z. qua{ere)re Ma sapis ci ex. 
gr. Leo'* 843: debes 11. 3 q. b. e. 11.: q(uare) b(onus) e(s)l Leo^: q(uod) 
b(onum) e(rit) Lachm. : q(uod) b(ellum) e(st) Ma (ab ipse v. 3 exorsus) 
d. t. U. : d(abis)} t(empta) Leo^: d(are) t. Ma: d(are) t(ute) Lachm. : 
d(ecet) vel d(ecuit) t(e) I. Dousa 18 Don. Ter. Andr. 941 cirpo cod. A 
insane qtiaerere vultis Ma. sed cf. Leo'^ 843 19 Don. Ter. Eun. 734 
Non. 174 cf. Cich. 225 2 scelerosi scil. Romani 



I04 



C. LVCILIVS 



20 (40 ss) nam si tu fluctus undasque e gurgite salso 

tollere decreris, venti prius Emathii vim, 
ventum, inquam, tollas t(. . .) c(. . .) q(. . .) i(. . .) 

1(. . .) 

21 (43) quae facies, qui vultus viro ? 

22 (44) vultus item ut facies mors cetera, morbus, venenum 

23 (48) per saturam aedilem factum qui legibus solvat 

24 (49 s) 'ad cenam adducam, et primum hisce abdomina 

tunni 
advenientibus priva dabo cephalaeaque acamae' 
-^ (53) serpere uti gangrena malo atque herpestica posset 

26 (54) occidunt, Lupe, saperdae te et iura siluri 

27 (55) -w'^- fandam atque auditam iterabimus (famam) 

28 (575) inpuratum hunc in fauces invasse animamque 

ehsisse illi 

29 (59) _ w ^ _ w w _ vix vivo homini ac monogrammo 

30 (60 s) quom illi [[cum]] vidissent, Hortensius Postumiusque 

ceteri item, in capulo hunc non esse aliumque 

cubare 

31 (62 s) _w^_ww_ quae ego nunc (huic) Aemilio prae 

canto, atque exigo et excanto w w _ ^ w _ w 

32 (66) _ ^ homo inpuratus : et inpuno est(ne) rapister ? 

33 (67 s) _ wv.^ _ w w _ quae horis sublata duabus 

omnia sunt sole occaso (ob)ductoque w _ w 



20 lul. Rufin. rhet. min. p. 45 H. 2 s haetnatium ventum trad. 3 t(um) 
c(edetj q(ttae) i(ra) l(act(ms) temptavit Ma 21 Isid. diff. i, 589 vol. 

V 74 Arev. et hic et versu sequenti agitur de Lupo 22 Non. 427 

cetera Ma : citer 11. : teter, ater, icterji alu 23 Diom. GL I 486 

fer satyram 11. : 'temere' 'festinanter' Ma solvat scil. senatus 24 

Non. ' 159 + Gell. 10, 20 cf. Non. -35 verba Lupi gloriantis deum re- 
petere iudicat Ma l isce trad. addominat hymni Non. ^ thynni Gell. 
2 avenientibtcs Gell. codd. ^singulci 25 Non. 117 ad quem v. 1. 

26 Varr. ling. 7, 47 ad 1. XXVIII vel XXX rettulit Cich. (231) 27 
Schol. Veron. Verg. Aen. 2, 81 (liber II. de argumento, Q. Muci Scae- 
volae Titique Albuci apud iudices a. a. Chr. 119 altercatione cf. Ma proll. 
XLI Cich. 237 ss) '^fandain . . . patiendi vim non agendi habei' rnultis 
vel omnibus subintellexit Ma 28 Non. 291 iniuriatum 11., quod retinent 
Lindsay Cich. hunc scil. Scaevolam, accusat Albucius 29 Non. 37 

homini macie pertenui ac decolori^ scil. anii7iam elisit Scaevola 30 

Non. 4 I quein illi cum 11. narrat Scaevola 2 '^sarcophagd' ad rem 
cf. Ma Cich. (243 ss) 31 Non. 102 verba Albuci 32 Non. 129 

inpudens cf. Non. 197 homo inpudicus et inpune est rapinator ab hoc 
versu fortasse separandus et est ijipjme Leo ^ 844 invehitur A. in Scaevo- 
lam raptorem 33 Prisc. GL II 484 {ob)ductoque I. Dousa: {ab)duc- 
toque !NIa 



SATVRARVM II. III 



105 



39 


(82 s; 


40 


(84 s; 


41 
42 


(86) 
(87) 



34 (69 s) nunc nomen, iam (iam) quae ex testibus ipse rogando 

exculpo, haec dicam 

35 (72) si natibus natricem inpressit crassam et capitatam 

36 (73) _ w vj _ w ^ in bulgam penetrare pilosam 
S'? {75) vivite lurcones, comedones, vivite ventris 

38 ("ySss^nam quid moetino subrectoque huic opus signo ? 
ut lurcaretur lardum et carnaria fartim 
conficeret ? 

non dico : 'vincat Hcet' : et vagus exul et erret 
exlex 

'quam lepide lexis compostae ut tesserulae omnes 
arte pav-imento atque emblemate vermiculato' 
'Crassum habeo generum, ne rhetoricoterus tu seis' 
"^quid dicis ? cur est factum quod coicis istuc' ? 

43 (88 ss) 'Graecum te, Albuci, quam Romanum atque Sa- 

binum, 
municipem Ponti, Tritani, centurionum, 
praeclarorum hominum ac primorum signiferumque, 
maluisti dici. Graece ergo praetor Athenis, 
id quod maluisti, te, cum ad me accedis, saluto: 
chaere, inquam, Tite. lictores, turma omnis cho- 

rusque : 
"chaere, Tite". hinc hostis mi Albucius, hinc inimicus' 

44 (97 s) tu partem laudis caperes, tu gaudia mecum 

partisses 

34 Non. 102 nunc Nomentani qziae Scal. Cichor. : n. (in) nomen Ma 
lam {mm) Leo^ 844 35 Non. 65 'atigtiem natantenf de obscena 

virili parte 36 Non. 187 vulgam 11.: h.<y/.m Graecorum 37 Xon. 

II, 8 Don. Ter. Phorm. 988 vivite : invitus Don. 11. v. 1. claucones (gl-) 
Don. 11. vivit et Don. 11. v. 1. ventres (-eni) Don. 11. 38 Non. Ii, i 

I ''phall6' subiecto trad. hisce verbis ad Scaevolae nomen alludi vidit Ma 
(proll. XLIV s) 2 lurcharetur trad. 2 s fartim conficeret Leo Cich. : 
parum c. L ^ : fartim partim conficeret G: furtim p. c. Turneb. Lachm. : 
fartim porro c. Ma 39 Non. lO dico scil. ego Albucius vivat Mueller 
vacus v. 1. exulet 11. : interpretatur et hoc et singula Leo ^* 844 40 

Cic. de or. 3, 171 or. 149 Non. 188 Plin. nat. 36, 185 cf. Quint. 9, 4, 113 
verba Scaevolae i ex is de or. compositae 11. praeterquam conposui Non. 
tessurtilae^^on. 2 pavimenti (-a)F]m. 41 Cic. de orat. 3, 171 L. Licinium 
Crassum oratorem celeberrimum laudat Scaevola 42 Non. 268 'm me 
iacii Ma 43 Cic. fin. i, 9 Scaevola reus quare Albucius se accusaverit 
iudicibus exponit 6 care v. 1. cohorsque Manutius 7 cite unus hic 
(priore loco) v. 1. mi om unus 44 Non. 475 (liber III, iter Siculum, 
cf. Porph. Hor. sat. I, 5, i Lucilio hac satyra aemulatur Horatius iter 
suum a Roma Brundaiiim tisque describens, quod et ille in tertio libro 
fecit, primo a Roma Capuam usqtie, et inde fretum Siciliense) i laudis 
scil. itineris Siculi, cui amicus interesse non poterat 



J06 C. LVCILrV"S 

45 (995) viamque 

degrumabis, uti castris mensor facit olim 

46 (102 ss) et saepe quod ante 

optasti, freta, Messanam, Regina videbis 
moenia, tum Liparas, Facelinae templa Dianae 

47 (1053) Symmacus praeterea iam tum depostus bubulcus 

exspirans, animam, pulmonibus aeger, agebat 

48 (1073) bis quina (o)ctogena videbis 

commoda te, Capua quinquaginta atque CC 

49 (109) praeterea omne iter est hoc labosum atque lutosum 

50 (iioss)verum haec ludus ibi, susque omnia deque fuerunt, 

susque et deque fuere, inquam, omnia ludus iocus- 

que: 
illud opus durum, ut Setinum accessimus finem 
aigihpes montes, Aetnae omnes, asperi Athones 

51 (115 s) _^wet spatium curando corpori honestura 

sumemus 

52 (1173) broccus Novitlanus : 'dente adverso eminulo hic est 

rinoceros' 

53 (119) non peperit, verum postica parte profudit 

54 (120) conturbare animam potis est quicumque adoritur 

55 (121 s) ille alter abundans 

cum septem incolumis pinnis redit ac recipit se 

56 (124) ad portam mille a porta est. exinde Salemum 

57 (125) _ promontorium remis superamus Minervae 

58 (126) quattuor hinc Silari ad flumen portumque Albumum 

45 Non. 63 I s viam quae degrumavis ut trad. ^groma viam sternen- 
dam deriges"" Ma: de viis locisque in itinere visendis cogitat Cich. degru- 
mav{er)is ci Cich. 46 Prob. Verg. ecl. praef. p. 326, 19 ss 2 mes- 

safiae v. 1. regina^n v. 1. 3 fascelinae v. 1. 47 Non. ^ 279 2 = ^38 
de itineris causis i symmachus 11. praeter L depositus trad. exalans 
Non. * 48 Non. 266 ''intcgrci '^tota^ 49 Non. 489 lamosiun O. Keller 
50 Gell. 16, 9, b I ibi i. in clivo Aricino Ma 2 et: om unus : ea, haec 
edd. 3 dirum v. 1. sedinu v. 1. 4 ai'(ia%oi, ctLTtiXtKot sim. 11. 51 

Non. 396 I corpore trad. onestum v. 1. 2 Capuae ut videtur, ubi scurrae 
munus exhibent gladiatonum 52 Non. 25 i hroncus Non. et Non. 11. : 
''producio ore et dentibus prominentibui' Bovillanus Turnebus, nomen 
fort. gladiatoris 53 Non. 217 virujn trad. profundit, protutidit 11. 

scurrae dictum 54 Prisc. GL II 501 Vociferatur gladiator quidam' Ma 
55 Don. Ter. Phorm. 163 2 = Schol. luv. 3, 158 i alter : autem Don. 
11. V. 1. 2 in lociim his pinnis Don. 11. optt. redii ac recipit se Schol. 
luv. : r. a. r. p. Don. 56 Gell. i, 16, 2 Macr. sat. i, 5, 6 est scW. Puteolis, 
'a porta Capuana ad portam mannam' Ma sex inde Macr. 11. salternum 
Gell. 11. : scil. profecti sumus aliter de hoc versu iudicat Cich. 260 57 
Serv. auct. Aen. i, 244 58 Prob. Verg. georg. 3, 146 huic v. 1. ad si- 
lari flumen trad. taburnum v. 1. 



SATVRARVM III. IV 



107 



59 


(127) 


60 


(128) 


61 


(129) 


62 


(130) 


63 


(132) 


64 


(133) 


65 


(134S) 


66 


{136) 


67 


(137) 


68 


(139) 


69 


(140S) 


70 


(142S) 


71 


(146) 


73 


(149 ss 



hinc media remis Palinurum pervenio nox 
caupona hic tamen una Syra _v^w_ow_w 
cemuus extemplo plantas convestit honestas 
^v^^-^^^-o^w annicula aspera (praecox) 
ostrea nulla fuit, non purpura, nuUa peloris 
asparagi nulU 

nam mel regionibus illis 
incrustatus calix rutai caulis habetur 
_ w w exhalas tum acidos ex pectore ructus 
malas toUimus nos atque utimur _ w w rictu 
vertitur oenophori fundus, sententia nobis 
Tantalus, qui poenas ob facta nefantia, poenas 
pendit 

ergo 
e somno pueros cum mane expergitus clamo, 
Romanis ludis forus olim ornatus lucernis 
^149 ss) Aeserninus fuit Flaccorum mune(re) quidam 

Samnis, spurcus homo, vita illa dignu locoque 
cum Pacideiano conponitur, optimus multo 
post homines natos gladiator qui fuit unus 
73 (153 ss) 'occidam illum equidem et vincam, si id quaeritis', 

inquit. 
Verum illud credo fore: in os prius accipiam ipse, 
quam gladium in stomacho furia ac pulmonibu sisto : 
odi hominem, iratus pugno, nec longius quicquam 
nobis, quam dextrae gladium dum accommodet alter ; 
usque adeo, studio atque odio illius, ecferor ira' 

59 Serv. auct. Aen. 10, 244 '^nocte'' 60 Prisc. GL II 209 tamen hic unus 
ianium v. 1. cuius in taberna noctem degit Lucilius 61 Non. 21 Va/- 
ceus' honestas scil. pulchras cauponae 62 Non 150 \) e lemmate ad- 
ditum describitur caupona 63 Non. 216 64 Char. GL I 72 65 Porph. 
et Schol. Hor. sat. I, 3, 56 2 calex v. 1. ruta Porph. codd. : rutia 
Schol. : em Lachm. 66 Non. 164 'quippe qui fragres hesterni vini 

odore' Ma 67 Non. 456 (ocius) temptavit Ma 68 Non 173 Isid. 
orig. I, 15, 3. 20, 6, I Schol. Pers. 5, 140 Consent. GL V 345 enophori 
(-f-)i oenoforis trad. sententia scil. vertitur i. mutaiur Ma contulit Y ^47 
TpsTcetao vboc, 69 Non. 489 Tantalus alter est Lucilius alterum poenas 
deleverunt edd. plerique. cf. v. 1248 M. 7oDiom. GL I 376 Prisc. GL II 
513 egoY)\om. 11.: om Prisc. 71 Non. 206 Char. GL I 71 72 Non. ^393 
cf. Cic. ' opt. gen. or. 17 ad Q. fr. 3, 4, 2 i s = Quint. inst. 9, 4, 38 
2 — Cic. ^Tusc. 2, 41 or. 161 Max. Victorin. GL VI 216 2 ss Non. ^257 
(liber IV, de cuius argumento cf. Cich. 26255) i aserninus Non.^: 
sertnus Quint. flacchorum trad. mune(^re) Tumebus : tmae 11. 2 ista 
Non.* dignu Cic^ : dignus reU. homo se Non.^ 3 pacedeiano Non.^ : 
pacideiane Non.'' 4 natus Non.^ 73 Cic. Tusc. 4, 48 6 = Serv. auct. 

Aen. 12, 646 I inquit scil. Pacideianus gladiator 3 furia Ma: suria 11.: 
furiae, furi, sura edd. ptdmonibtis 11. praeter Gud. m. i 5 vohis 11. 
6 ecferor ira Cic. : efferoris Serv. auct. cod. 



I08 C. LVCILIVS 

74 (i6o) su(bi)cit huic fulcrum, fulmentas quattuor addit 

75 (i6i s) haeret verticulis adfixum in posteriore 

parte atque articulis : nam, ut nobis talus genus- 

que, est 

76 (i66s) hi prae se portant ingentes munere pisces 

triginta numero 

77 (i68) longior hic quam grus, grue tota cum volat olim 

78 (1695) Tisiphone Titini pulmonibus atque adipe unguen 

excoctum attuHt, Eumenidum sanctissima Erinys? 
^^ (173) cumque hic tam formonsus homo ac te dignus puellus 

80 (17453) quod, si nulla potest muHer tam corpore duro 

esse, tamen tenero maneat, qui sucus lacerto, 
et manus uberi(bus), lactanti in sumine, sidat 

81 (179 s) adsequitur nec opinantem, in caput insilit, ipsum 

conmanducatur totum conplexa comestque 

82 (181 ss) quo me habeam pacto, tam etsi non quaeris, do- 

cebo, 
quando in eo numero mansi quo in maxima 

non est 
pars hominum (. . .) 

83 (184SS) ut per(i)isse velis, quem visere nolueris, cum 

debueris. hoc 'nolueris' et Mebueris' te 
si minus delectat, quod atechnon et Eissocratium hoc 
lerodesque simul totum ac symmiraciodes, 
5 non operam perdo, si tu hic 

74 Non. 206 huic scil. spondae fuldum trad. ^pedes' 75 Non. 207 

cf. Fest. 371, 21 Paul. Fest. 370 i '^vertebris' adfixu7n scil. os illud in 
collo positum, quo flectitur quoquoversus caput (Ma) 2 novis trad. 76 
Serv. auct. Aen. 10, 329 \biVi. mihigentesM. clientes agrestes patronum 
salutaturi 77 Non. 208 hic scil. piscis congrus Lachm. 78 Non. 427 

1 tisifone titene 11. adirem ungtiem 11. 2 atuli eumenidibus 11. de con- 
viva cibum fastidiente agi vidit Ma 79 Non. 158 Fest. 249 Suet. Prisc. 
GL n 232, I formosus 11. praeter unum Noiiii homo Fest. Prisc. : tibt 
Non. scil. sit tibi praesto in quem impetum facias (Ma) 80 Non. 458 

2 que trad. 3 ^mamina 81 Non. ^477. "478. ^81 i neque^an} 
2 conmanducattim Non.^ co^iplexuin Non.- comisque trad. feram be- 
stiam potius intelligendam censet Ma quam mulierem. quocum versu con- 
iunxit Cich. 164 concttrsaret agros, catulos fetumque ferai {ferat 11. 
Non. 457) scil. invenit venator 82 Gell. 18, 8, 2 (liber V cf. i ofJLOto- 
xeXeoxa . . . ceteraque huiusmodi scitamenta . . . quam sint insubida et 
inertia et puerilia, facetissime herclc significat in quinto saturarum 
Lucilius. nai7t ubi est cu7ii amico conqtiesttis, quod ad se aegrotum non 
viseret, haec ibidem addit festiviter :) frg. 82 — 85 frustula epistulae poetae 
ad amicum datae 2 s scil. 7nortuoru7n 83 Gell. 18, 8, 2 i praemittas 
ex. gr. tu eni77i tali socordia es (Ma) 3 eis socratium {-cimt) vel eisocratium 
(vel -est) 11.: 'looxpaxeiov 3s /20)^X7] p(o§Ei;, &)(X7]pu)3s? sim. vel om. 11.: 
em Ma 4 si 77iultorum v. 1. sym77iiraciodes (-tio-), syn miratiodes, sym- 



SATVRARVM IV. V 



log 



84 (iSgs) si tam corpus loco validum ac regione maneret 
scriptoris, quam vera manet sententia cordi 

86 (191 s) sed nunc sol is mihi in magno maerore (datorque) 
tristitia in summa, crepera (re) inventus salutis 

86 (193) intubus praeterea pedibus praetensus equinis 

87 (194) flebile sepe simul lacrimosaeque ordine tallae 

88 (195) lippus edenda acri assiduo ceparius cepa 

89 (1983) sicuti cum primos ficos propola recentis 

protulit et pretio ingenti dat primitus paucos 

90 (200) deficit alma Ceres, nec plebes pane potitur 

91 (202) Laevius pauperem ait se ingentia munera fungi 

92 (203 ss) nam si, quod satis est homini, id satis esse po- 

tisset, 
hoc sat erat : nunc cum hoc non est, qui credi- 

mus porro 
divitias ullas animum mi explere potisse? 

93 (206 s) absterge lacrimas, et divos ture precemur: 

consihum fassi placent, tu [[ne]] inpune luperis 

94 (208 s) dic quam cogat vis ire minutim 

per commissuras rimarum noctis nigrore 
96 (210S) ne designati rostrum praetoris pedesque 

spectes 
96 (214) possisne elabi, an porro prodenda dies sit 



miratiodes (-cio-) sim. 11. : si miraciodes (i. fistpaxKJuSei;) Ma sed cf. 
Leo ^846$ 84 Non. 173 2 scriptores txad. : i. Lucili epistolographi 
85 Non. 13 I sannunt Vl. : sed mmc Ma: sane nunc, natn tu alii {ine- 
tuque') Scal. 2 sjimmo 11. saluti es Lachm. 86 Char. GL I 100 

Brev. expos. Verg. georg. i, 120 Non. 209 intibus Char. : intyha ^vei 
sim.) Brev. expos. praessus (presus) Brev. expos. II.: perserpsit (-pit) 
Char. 11. loquitur conviva rustica incontentus cena. sed cf. Leo 847 87 
Non. 201 talpae trad. : em Scal. 88 Prisc. GL II 203 Non. 201 lippo 
sedenda agri asido Non. L^ assidue fads-J Prisc. 11. cepa lacri?nosa Non. 
describit speciem ministri sordidi 89 Non '154.-281 i pr imus 'Non.- 
propulo Non.^ L 2 pirotulit et vel protuli item trad. ad Non.-' 90 

Prisc. GL II 502 loquitur conviva rusticus 91 Non. 497 laelius v. 1. : 
unus e convivis ignobilibus 92 Non. 445 i potis esse (sesse) potisset 11. 
3 mihiVi. posse \.q\.A.. 93 Schol. Veron. Verg. Aen. 8, 106 + Non. 133 
2 superbis Non. 11., at lupari T>ion. 94 Non. 515 dominus in servum 

ligurrientem ac mendacem invehitur i quatn scil. feram 95 Non. 455 
praetores v. 1. : intellege pr. rusticum, cuius fastus ne spectet ex urbe 
cedit qui loquitur. contulit Ma v. 11 30, ita ut agatur de C. Caecilio Me- 
tello Caprario cos. a. 113 (Ma proll. XLVII), sed cf. Cichor. p. 277 ss 
96 Non. 363 Don. Ter. Andr. 313 hoc versu et sequentibus de bello agi 
ab Aemilio Paullo a. a. Chr. 180 cum Liguribus gesto sagaciter enucle- 
avit Ma (cf. Liv. 40, 25 ss) porro om Non. inter se deliberant homines 
ab hoste obsessi vel, Cichorio si assentimur, imperator unusque e legatis 



97 


(215) 


98 


(2i6s 


99 


(2l8) 


100 


(219) 


101 


(220) 


102 


(221) 


103 


{222) 


104 


{22^) 


105 


(226S 



1 I O C. LVCILIVS 

nam omnibus unus dolor (turpi) re captus labosque 
_ w w _ w w hic solus vigilavit, opinor, 
et cum id mi visus facere est, tum retia nexit 
maior erat natu. non omnia possumus omnes 
custodem classis catapultas pila sarisas 
postquam praesidium castris educere crevit, 
urceus haut longe Gemino, mixtarius Paulo 
da bibere ab summo >../'>^_w<^_wv.^_w 
macte, inquam, virtute simulque his viribus esto 
verum unum cecidisse tamen senis Tiresiai 
aequalem constat 
228 s) servorum est festus dies hic, 

quem plane hexametro versu non dicere possis 
230) _ salvere iubere salutem est mittere amico 
236 s) et 

id solum adversae fortunae reque resistit 

238 s) _ w «.^ _ w ^ 'chauno meno' inquit balba, sororem 

lanificam dici, siccam atque abstemiam ubi audit 

242) si nosti, non magnus homo est, nasutus, macellus 

243 ss) cui neque iumentum est nec servus nec comes 

ullus : 
bulgam, et quidquid habet nummorum, secum 

habet ipse, 
cum bulga cenat, dormit, lavit. omnia in una 
sunt homini bulga: bulga haec devincta (la)- 

certo est 



106 

107 
108 

109 

110 
111 



97 Serv. auct. Aen. 10, 398 militum describitur dolor g8 Prisc. GL II 

470. 536. Diom. GL I 369 i hic scil. Paullus, legatus loquitur 2 /^veluti 
otio operam dare et desidiae (Ma) mihiW. nectit 'Diom. 11. 99 Macr. sat. 6, 
1,35 100 Non. 552 catapulta stila 11. scil. comparare iiissit senatus 

C. Matienum (cf. Liv. 40, 26, 8) 101 Non. 261 decrevit trad., sed de 
cer?iere agit Non. scil. imperator 102 Non. 546 aut trad. intelJeguntur 
M. Servilius Geminus et L. Aemilius Paulus, convivium describitur 103 
Porph. Hor. carm. 3, 21, ; Don. Ter. Andr. 484 ah om Don. 11., unde 
bibere e Lindenbrog 104 Non. 341 Serv. auct. Aen. 9, 641 hic -ver- 

sibus Non. esto om Serv. 105 Non. 235 veteruvi trad. senem tire- 

siam trad. unum scil. ex vetulis convivii ministris inter se pugnantibus (Ma) 
106 Porph. Hor. sat. I, 5, 87 (liber VI) cf. Fest. 343 Ma ad. 1. Cich. 286 
2 exatnetro trad. 107 Non. 324 dicit L. aegrotus 108 Non. 500 

2 id scil. 'quod didicimus studiisque liberalibus nobis peperimus' Ma 
reque Leid. ^ : reique rell. 109 Non. 68 i thaunumeno {-nom-) trad.: 
■/auvoo|JLEVf) Mercier: ^aofxa [j.ev {)i.k'[ix), '9'ao|xaiviu alii: 'ego segnis 
maneo et bibula' (yauvo' [j.evcu) interpretatur Ma valva 11. 2 'non vinosam 
et sobriam' 110 Non. 136 quadrat in hominem avarum (Ma) 111 
Non. 78 I cui i. avaro illi 2 ''sacculuni 3 s omnis in wia seti ho- 
minibus 11.: em Lachm. et Ma 



SATVRARVM V — VII m 

112 (247 s) quem neque Lucanis oriundi montibus tauri 

ducere protelo validis cervicibus possent 

113 (251) tres a Deucalione grabati restibus tenti 

114 (252) pluma atque amphitapoe et si aliud quid deli- 

ciarum 

115 (253) hic tu apte credis quemquam latrina petisse? 

116 (257) "^nequitia occupat hoc, petulantia prodigitasque' 

117 (2583) 'peccare inpune rati sunt 

posse et nobilitate facul propellere iniquos' 

118 (261 s) haec, inquam, rudet ex rostris atque heiulitabit, 

concursans, veluti Ancarius, clareque quiritans 

119 (263) Phryne nobihs illa ubi amatorem inprobius quem 

120 (2645) rador subvellor, desquamor pumicor, ornor, 

expolior pingor 

121 (266) ne auriculam obsidat caries, ne vermiculi qui 

122 (267) quos? oculi non sunt neque nasum ? et qualia 

sunt ! 

123 (268) calda siem ac bene plena, si olorum atque an- 

seris collus 

124 (269 s) qui te diligat, aetatis facieque tuae se 

fautorem ostendat, fore amicum polliceatur 
12» (271) aetatem et faciem, ut saga et bona conciliatrix 
126 (2733) nunc, praetor, tuus est: meus, si discesserit homo 

Gentius 



112 Non. 363 I gztem scil. avarum a bulga 2 '^proporrcy' 113 

Non. 181 grabhati 11. praeter L^ ''cubilia tenta sordida describuntur 
114 Non. 540 amjitapoe (-fyt-) 11.: 'vestes utrimque habentes villos' sper- 
nuntur a sordido illo 115 Non. 212 hoc . . . credit 11.: alii aliter ver- 

sum interpretari ac sanare conati sunt convivarum sordidorum inbalnitiem 
carpi cogitat Ma 116 Non. 159 nobilitatis increpantur vitia hoc scil. 

alterum in civitate civium genus peculantia (petj-) Non. 11. 117 

Non. III I rati scil. nobiles 2 nobilitate : aut abl. aut gen. : nobiliiati 
Ma, sed cf. 491 (Ma) aetate gen. 118 Non. 21 i = Varr. ling. 7, 103 
cf. Ma ad 1. Cichor. 282 % \ e Non. heilitabit Varr. cod. : heiulitavit Non. 
2 'clamatis'' 119 Non. 351 (liber VII) fryne X.xa.d. 120 Non. 95 

I sador stibbellor trad. 2 expolior Dousa Leo ^ (847): expilor 11. {ex)pin- 
gor Ma loquitur scortum 121 Non. 21 Termiculiqtie trad. t22 Non. 215 
amatores defendit scortum quoi si Lachm. : quis Onions Mue neque 
nasum est, qualia sentit} Lachm. : neqtie n. et q. sanis Mue 123 Non. 
200 caldais seme Leid.^: caldissime L^ plenai iasolorum trad. sic enim 
alia corporis vitia compensantur 124 Gell. 9, 14, 21 i aetati vulgo ttia 
est v. 1. 2 fore se trad. verba sunt hominis vel mulieris lenocinantis (Ma) 

125 Non. 23 scil. laudat fettiina ad lubidinem virorum indagatrix^ 

126 Don. Ter. Andr. 976 i decesserit Mue: discesseris ci Cich. scil. prae- 
tor in provinciam homo v. 1. 2 gentili trad. : Lucili puer amasius (cf. 
Apul. apol. 10) 



112 



C. LVCILIVS 



127 (275) _ hic est Macedo, si Agrion longius flaccet 

128 (2763) huncin ego umquam Hyacinto hominem, cortini- 

potentis 
dehciis, contendi ? 

129 (278) hunc molere, illam autem ut frumentum vannere 

kimbis 

130 (279SS) hanc ubi vult male habere, uicisci pro scelere 

eius 
testam sumit homo Samiam sibi, "^anu noceo' 

inquit, 
praecidit caulem testisque una amputat ambo 

131 (282 s) dixi. ad principium venio. vetulam atque virosam 

uxorem caedam potius quam castrem egomet me 

132 (286) esuriente leoni ex ore exculpere praedam 

133 (287) _v^v^iratae ad catulos accedere inultum 

134 (2885) iactari caput atque comas, fluitare capronas, 

altas, frontibus inmissas, ut mos fuit illis 

135 (290) quinque hastae, aureolo cinctu rorarius veles 

136 (291) prim.um fulgit, uti caldum e fumacibu ferrum 

137 {292) solem, auram adversam segetem inmutasse sta- 

tumque 

138 (293) tristis, difficiles sumus, fastidimus bonorum 

139 (296 s) _^w quod gracila est, pemix, quod pectore puro, 

quod puero similis, 

140 (298) intus modo stet rectus, foris subteminis panus 

141 (300 s) gallinaceus cum victor se gallus honeste 

altius (in) digitos primoresque erigit unguis 

127 Non. IIO '^latiguet' ''deficii' poetae pueri laudantur delicati 128 

Xon. 258 I 'ApoIHnis' 2 "comparavi'' ad rem cf. Cich. 289 s 129 
Non. 19 hu?ic scil. moechum illa trad. tum vis trad. scil. videt inaritus 
130 Non. 398 I '^male habere' — ca.s\.\ga.re cele Non. 11. 2 ibi XxslA. anu 
noceo Gell. 4, 16, 6: an uno telo Non. 11. 131 Non. 21 132 Non. 102 
uti esurienti trad. de centurione in bello Hispanico fortitudinem praestante 
(Ma) 133 Non. 457 rate accederet 11. : em Lachm. {atque ieae) Ma 

iratae {tigris) vel {lecu) Leo : irat{aeqtte urs)ae Cicii. »34 Non. 22 

1 actari et fruitare trad. comes v. 1. ''comas quae ante frontem stint 

2 missas v. 1. de Lusitanis bello Nimiantino a Scipione deletis accipit Ma 
cf. Cich. 32S 135 Non. 553 vetis trad. hastae scil. purae datae sunt 
equiti, veles scil. donatur Ma 136 Non. 506 et furnaciutn 11. de luna 
agi probavit Ma 137 Non. 395 solam 11. praeterL^ satumque ci 
I. Dousa verba sunt agricolae queruli 138 Non. 496 scil. nos senes 
139^0^.489 (liber VIII) est Lachra.: et trad. sci\. puella viro placet 
140 Prisc. GL II 115 Char. I 105 VII 285 Non. 149 rectzis scil. fustis 
'globus subteminis' recto ordine auctus appareat (Ma) 141 Non. 427 de 
muliere superba l onestem 11. 2 altius (zw^Ma: telitusW.: sustulit {in) 
Aldina : intulit is Lachm. quae erigunt ll. 



SATVRARVM VII — IX 



"3 



142 (303 s) cuni poclo bibo eodem, amplector, labra labellis 

fictricis conpono, hoc est cum psolo copumai 

143 (305) tum latu conponit lateri, et cum pectore pectus 

144 (306) _ et cruribus crura diallaxon w ^ _ v^ 

145 (307) a(t) laeva lacrimas muttoni absterget amica 

146 (308) quarum et abundemus rerum et quarum indi- 

geamus 

147 (312) pistrinum adpositum, posticum, sella, culina 

148 (313) si omne iter evadit stadiumque acclive tolutim 

149 (317) sallere murenas, mercem in frigdaria ferre 

150 (319) hinc ancilia, ab hoc apices capidasque repertas, 

151 (320) praesul ut amptruet inde, ut vulgus redamptruet 

inde 

152 (3223) frumentarius est: modium hic secum atque ru- 

tellum 
una adfert 

153 (3243) (et) latere(s) qui ducit, habet nihil amplius a me 

quam conmune lutum ac paleas caenumque ace- 

ratum 

154 (327) tu milli nummum potes uno quaerere centum 

155 (328 s) quid e(r)go? si ostrea Cerco 

cognorit fluvium limum ac caenum sapere ipsum 
l&^ {330) crisabit ut si frumentum clunibus vannat 

142 Non. 1 260, 27 -308 I bibo eodem Non.-: eodem obvio Non.' 2 fictrices 
Non."^ : om Non.* cutn psolo' copumai: C7im via (om Guelf.) (oXoxoitoofJLYi 
Non.^ 11. : cum ipso loco pomas Non.' 11. : '|icuXoxoTCou|JLat lunius : 'cum tenti- 
gine rumpor' 143 Non. 260, 29 tiium latum trad. pectus scil. iungit 144 
Porph. Hor. sat. i, 2, 125 otaXXoc^cuv 145 Porph. et Schol. Hor. sat. i, 2, 68 
a om Schol. ''virili membro^ abstergeret Porph. 146 Non. 498 scil. scire 
debet medicus (Ma) 147^0^.217 domus partes posticae i^SNon. 40;»- 
nem trad. inter v. 1. '^votutinH ''volubiliter scil. equus meiis 149 Prisc. GL 
n 546 frigidaria v. 1. de mercatore salsamentario 150 Prisc. GLII251 
(1 i b e r IX, inprimis agit de orthographia) agitur de Saliorum institutis 
151 Fest. 270 cf. Non. 165 praesut sc\\. Saliorum ampirztet Fest. : '^motzis 
edaf in Saliorum exultationibus 7it om Fest. redantruet inde Non. : red- 
amplavit at Fest. {redajitricare lemmate) : '^redeat inde' 152 Non. 18 
I "^qui frumentum in frumentationibus accipit' Cich. 292 ss adque v. 1. 
etrutellum trad. 2 unam {-um) trad. 153 Non. 445 de laterario agit 

Lucilius I latere{s) Leo ''848: latere^m) Ma amel^to: nam 11.: na{tu)m 
Ma 2 a paleis U. : prob. Ma : em Francken cenuinque aceroso 11., sed Non. : 
aceratu7n . . . est hitum paleis 7nixt7im, ut laterariis 7istts est^ ce^ioqTte 
Ma 154 Gell. i, 16, 10 Macr. sat. i, 5, 7 tu om Gell. II. milli abl. 

155 Non. 216 I ostrea Cerco Cich. 2965: cerno ostrea 11.: Capito (vel 
Cicero) ostrea Leo * 849 : tenera ostrea Ma ostrea neutr. de Cercone 
gentis Lutatiae cogn. cf. Cich. 1. c. Thes. suppl. 334 2 i. Jl^cviorum} Ma 

156 Non. 19 cursavit trad. : crisabit sc. puella ut senem decrepitum ex- 
citet 

Diehl, Poetarum Romanorum veterum rell. 8 



114 



C. LVCILIVS 



157 {33 is) quod deformis, senex arthriticus ac podagrosus 

est, quod mancus miserque, exilis, ramite magno 

158 (333) scaberat, ut porcus contritis arbore costis 

159 (334 s) si nihil ad faciem et si olim lupa prostibulumque, 

nummi opus atque obsi 

160 (336 s) arripio, et rostrum labeasque hoc vociferanti 

percutio dentesque advorsos discutio omnis 

161 (338 ss) non haec quid valeat, quidve hoc intersiet illud, 

cognoscis. primum hoc, quod dicimus esse poema. 
pars est parva poema 

162 (341 ss) _ v^ epistula item quaevis non magna poema est. 

illa poesis opus totum, (tota[[que]] Ilias una 
est, una ut d-eGiq annales Enni) atque opus unum 
est, maius multo est quam quod dixi ante poema. 
qua propter dico : nemo qui culpat Homerum, 
perpetuo culpat, neque quod dixi ante poesin : 
versum unum culpat, verbum, entymema, locum 

(unum) 

163 (349 s) labora 

discere, ne te res ipsa ac ratio ipsa refellat 

164 (351 s) A primum est, hinc incipiam, et quae nomina 

ab hoc sunt, 
deinde 

165 (352 ss) 'A primum' longa, ('ab') brevis syllaba. nos tamen 

unum 
hoc faciemus et uno eodemque ut dicimus pacto 
scribemus 'pacem : placide ; lanum, aridum : ace- 

tum', 
'^Ape? ^Apc? Graeci ut faciunt 

166 (356) fervere, ne longum. vero : hoc lectoribus tradam 

167 (357) fervit aqua et fervet, fervit nunc, fervet ad annum 

157 Non. 166 I apopititus vel ap^pititus trad. as (i. ac) potagrosus 
trad. 2 ramice v. 1.: '■hirnea'' 158 Prisc. GL II 507 159 Non. 498 

2 numi ve\ numini tiad. obsit 11.: em Leo: i. S'|oo: subit Ma 160 
Non. 455 I labe atque hoc zeferiatin trad. 161 Non. 428 i haec 
scil. poesis valeant Lachm. htiic I. Dousa ad rem cf. Ma 129SS 162 
Non. 428 cum antecedenti coniunxit Ma 2 totaque illa summa trad. 

3 ut ^■kziq : ■8-EG'.? Zit trad. : una poesis ut Munro opus : stoc trad. : enoq 
Lachm. 6 poesin inverstitn trad. 7 enty^nema timalocum trad. : e. lo- 
cumve Lachm. 163 Non. 286 i s discere labora ne res te trad. 164 
Ter. Scaur. GL VII 18 Varr. edd. Goetz-Schoell p. 207 165 Ter. 
Scaur. et Varr. II. II. i a primum longa brevis trad. ^A primunC Goetz- 
Schoell : a{a) primutn Ribb. Ma {ab) Goetz-Schoell : \a) Ribb. 2 dixi- 
mus I. Dousa 166 Non. 503 ne: an 11.: e Lachm. lictoribus trad. 
167 Quint. inst. i, 6, 8 Non. 502 cf. Prob. GL IV 241 Prisc. GL II 4-8 



SATVRARVM IX. X 



"5 



168 (358 ss) 'meille' hominum, duo '^meilia', item huc e utro- 

que opus, 'meiles' 
"^meilitiam'. tenues i : 'pilam' in qua lusimus, 

'pilum' 
quo piso, tenues. si plura haec feceris pila 
quae iacimus, addes e "^peila' ut plenius fiat 

169 (362 s) porro hoc si fiUus Luci 

fecerit, i solum, ut "^Corneli Cornificique' 

170 (364 ss) iam 'puerei venere' e postremum facito atque i, 

ut puer(e)i plures fiant. i si facis solum, 
'pupilli, pueri, Lucili', hoc unius fiet 

171 (367 s) mendaci furique addes e, cum dare furei 

iusseris 

172 (3693) '^hoc illi facmm est uni', tenue hoc facies i: 

'haec illei fecere', addes e, ut pinguius fiat 

173 (3753) atque accurrere scribas 

dne an c non est quod quaeras eque labores 

174 (377 s) [[a| r[[e]] : non multum [[ab]]est, hoc cacosyn- 

theton atque canina 
si lingua dico : nihil ad me, nomen enim illi est 
l'?^ (379 s) s nostrum et semigraecei quod dicimus sigma 
nil erroris habet 

176 (385) inprobus, confidens, nequam, malus (ut) videatur 

177 (386 s) horum est 

iudicium, — Crassis, ut di(xi), scribimus, ante — 

168 Ter. Scaur. GL VII 19 cf. Vel. Long. GL ibid. 56, 13 Mar. Victorin. 

VI 18 I s mille, fnilia, mille (pro meiles), militiam trad. : em Scal. 2 pi- 
lam qua ludimus Scal. 3 ipso trad. 4 adde se {adesse) pella trad. ple- 
nus V. 1. 169 Char. GL I 78 VII 251 i si filius Luci I. Dousa e cod. 
Colonlensi: (. . .) uui (...) N 2 ferit Dousa: feceris F. L. Schmidt 
i solum F. L. Schm. : colum N : collum Dousa cornelii cormficiiqftiej N 
170 Vel. GL VII 56 I. 2 = Quint. inst. i, 7, 15 3 cf. Char. GL I 79 
I puerbi Vel. cod. : pueri {-e) Quint. 11. e : et Quint. v. 1. Vel. 2 pu- 
erei om Vel. faciant Vel. 3 et Lucilli Vel. lucii Char. cod. fieri 
Char. cod. 171 Quint. inst. i, 7, 15 i furi trad. 172 Vel. GL 

VII 56 2 ille facere trad. fiat: facit trad. 173 Vel. GL VII 62 
I scrihes trad. 2 dne et c ablativi sunt Marxio c: T trad. qjiot 
trad. aeque trad. : atque vulgo : em Skutsch 174 Vel. Long. GL 
VII 47 2 enim: hoc \\. compendio particulae enim a scriba male ex- 
plicato %oc r si cacosyntheton dico, et si canina littera dico, non multum 
est: hoc nihil ad me. nam r illi litterae nomen profecto est' interpretatur 
Ma 175 Vel. 1. 1. 47 I seinigraece trad. 2 7iihil trad. 176 Non. 262 
(liberX, de cuius argumento cf. Vita Persii p. 238 Jahn Porph. Hor. 
sat. I, 10, 53) de oratore illius aevi intellegit Buech. 177 Non. 396 
I honoru7n 11. 2 Crassis Cich. (300 s) : crassis Leo ■' (850) : crisis Ma : 

phrasis Buech. dii^xi^ scr.l^^o^: discribi^nus coA^.: descripsimus Buech. 

8* 



I 1 5 C. LVCILIVS 

hoc est, quid suniam, quid non, in quoque lo- 

cemus 

178 (388) '^ne (illum ego) in arce bovem descripsi magni- 

fice' inquit 

179 (389) tonsillas quoquo validis in funibus aptas 

180 (390) fluctibus a(c) ventisque adversis firmiter essent 

181 (391) languor obrepsitque pigror torporque quietis 

182 (392) quamvis desubito trinis deducere scalis 

183 (393) pone paludatus stabat rorarius velox 

184 (394 s) Scipiadae magno improbus obiciebat Asellus 

lustrum illo censore malum infelixque fuisse 

185 (397) hic, ubi concessum, pellesque ut in ordine tentae 

186 (3985) praetor noster adhuc, quam spurcos ore quod 

omnis 
extra castra ut stercus foras eiecit ad unum 

187 (401 s) -^\y -^^ - scalprorum forcipiumque 

milia viginti 

188 (405 s) annos hic terra iam plures miles Hibera 

nobiscum meret — 

189 (4075) vim 

sternendam et iaciendum huc aggerem et id genus 

rudus 

190 (40Q s) conventus pulcher : bracae, saga fulgere, torques 

t datis magni 



3 {singula verba loco) pergit Leo ", ad materiam poeseos hos versus po- 
tius spectare quam ad verba censet Ma. sed cf. Cich. 2995 178 Don. 
Ter. Andr. 324 7ie vel neque trad. : V7] xov Buech. {ilhitn ego) Ma, 
dubitat Leo^(85l) marce unus ^00? Iv TCoXet descripstt, -isti v. 1. 179 
Non. 235 consellas quoque trad. quoquo Buech. : quoque {quae) Ma 
Jinibiis GmqM. iSoNon. 512 avenentisque aversis trad. a{c) Leo^(85l) 
essent scil. naves 181 Non. 219 obressitquc trad. 182 Non. 517 

deducere scil. ex aedibus i>ieretricem (Buech.), e navibus milites classi- 
arios (Cich. 301 s) 183 Non 553 acies describitur 184 Gell. 4, 17, i 
(1 i b e r X I) i Ti. Claudi Aselli et P. Corneli Scipionis inimicitiae notae 
sunt (cf. Cic. de orat. 2, 268) 185 Non. 181 hzic Mue consessum 

F. Dousa 'tentoria militum' 186 Non. 394 praetor scil. mdla re magis 
profuit (Ma) sptircus trad. : intellege scorta virilia (Ma) 187 Char. 

GL I 94 scalptormti trad. i scil. medicorutn, quae instrumenta e mili- 
tum (Ma) vel ordinum (Cich.) sarcinis removit Scipio 188 Non. 344 

1 errat (vel erarat, -bat) tam trad. hiberna trad. agitur de milite exer- 
citus veteris mollitie corrupto 189 Non. 18 i viai Mercier Cich. 

2 sternenda 11.: sternendam scii. hostium Ma: sternendae Merc. Cich. 
''stercus' 190 Non. '227. '506 i c. p. scil. Gallorum vel Celtiberorum 
braces (-ch-J Non.^ torquem Non.^ 2 datis om Non.^: sat Lachm. tor- 
qu^s aurati ci Ma : t. caelati m. Cich. (307 s) 



SATVRARVM X — XIII 



117 



191 (41 is) conicere in versus dictum praeconis volebam 

Grani 

192 (413 ss) Lucius Cotta senex, crassi pater huius, Paceni, 

magnus fuit trico nummarius, solvere nulli 
lentus 

193 (416) nec mihi amatore hoc opus nec tricone vadato 

194 (417) si tricosus, bovinatorque ore inprobus duro 

195 (418SS) Quintus Opimius ille, lugurtini pater huius, 

et formosus homo fuit et famosus, utrumque 
primo adulescens, posterius dare rectius sese 

196 (422 ss) Cassius Gaius hic operarius quem Cephalonem 

dicimus, sectorem furemque hunc TuHius Quintus 
iudex heredem facit, et damnati alii omnes 

197 (425) inde venit Romam, tener ipse etiam atque 

puellus 

198 (426) non laudare hominem quemquam, neque mu fa- 

cere, umquam 

199 (427) hunc, siquid pueris nobis, me et fratre, fuisset 

200 (428 s) huic homini quaestore aliquo esse opus atque 

corago, 
publicitus qui mi atque e fisco praebeat aurum 

201 (431) firmiter hoc pariterque tuo sit pectore fixum 

202 (432) assensus sum homini 

203 (4355) hunc iuga mulorum protelo ducere centum 

non possunt 

204 (4383) _v_/w_ primum dominia atque sodalicia omnia 

tollantur 



191 Gell. 4, 17, I 2 de Granio praecone cf. Ma comm. 153 ss 192 Non. ^ 22. 
^338 I lualins solus 1. Non.^: om rell. L. Aureliiim Cottam cos. a. 119 
eiusque filium cognominem, tribunum plebis a. 95, agnovit Cich. (308 ss) 
pacem vel paneci v. 1. 2 trico fuit Non.^ ''morosus et ad reddendum 
durus" 193 Non. 8 amore trad. tricone scil. Cotta illo 194 Gell. 11, 
7, 9 Non. 76 hic si tricosus Non. 11. : stricosus (-ch-) Gell. 11. boviator 
Non. 11. : ^conviciator^ 195 Non. 305 ad rem cf. frg. 1280 Ma Cic. de 
orat. 2, 277 Ma ad 1. Cich. 310 ss i opimus trad. 3 da trad. 196 

Non. 276 ad versimm interpretationem cf. Cich. 313 ss i ad op. contulit 
Cich. operaria = meretrix 2 sextorem v. 1. furiumque trad. Quitittis : 
quem 11. 3 index trad. '^exheredati^ 197 Prisc. GL. II 231 Trimal- 

chionis iuvenis fata confert Ma 198 Char. GL I 240 mti edd. ex 

lemmate Char. : enim mti excerpta Parisina : om cod. '^vituperari um- 
quam N^ : inquam cod. Colon. Dousae N'* in quemquam exc. Paris. 
199 Serv. auct. Aen. 2, 77 (liber XII) hunc i. tutorem quem pater 
instituerat 200 Non. 513 i hemini v. 1.: i. Lucilio prodigo 2 mihi 
et episco trad. 201 Non. 512 202 Piisc. GL II 399 203 Non. 363 
I 'proporro' Ma p. 95 ad v. 248 204 Non. 281 (liber XIII) '^cotivivia'' 



j 1 8 C. LVCILIVS 

205 (440 s) hoc fit idem in cena. dabis ostrea milibus 

nummum 
empta 

206 (442 s) nam sumptibus magnis 

extructa ampliter atque (. . .) cum accumbimus 

mensa 

207 {444) idem epulo cibus atque epulae lovis omnipotentis 

208 (445) et non, pauper uti, Samio curtoque catino 

209 (447) cui parilem fortuna locum fatumque tulit fors 

210 (448) -wwunus modo de multis qui ingenio sit 

211 (449) acribus inter se cum armis confligere cernit 

212 (450 s) aut forte omnino ac fortuna vincere bello. 

si forte ac temere omnino quid, quorsum ? ad 

honorem ? 

213 (452) ut perhibetur iners, ars in quo non erit ulla 

214 (456) cum illud quid faciat, quod manducamur in ore 
216 (457 s) naumachiam licet haec, inquam, alveolumque 

putare, et 
calces. delectes te, hilo non rectius vivas 

216 (459 s) "quin potius vitam degat sedatus quietam." — 

"^quanto antiquius, quam facere hoc, fecisse videri !' 

217 (461) dilectum video studiose vulgus habere 

218 (462 s) non paucis malle ac sapientibus esse probatum 

7) Trdotv vsxosaot xaTafpd^ifisvoiatv avaaastv ? 

219 (464 s) ad regem legatus, Rhodum, Ecbatanam ac Baby- 

lonem 
ibo, cercurum sumam 



205 Non. 216 206 Non. 511 Prisc. GL III 71 2 extructam 11. {ppi- 
bus) ci Ma 207 Non. 204 ide, id v. 1. cpulatioiovis vel epulatio trad. 
208 Non. 398 '^testeo' cf. Ma ad 1. 209 Non. 425 fatUmque'^ Ma. 

sed cf. Leo^ 851 210 Non. 519 ^malis' 211 Non 261 scil. lu- 

piter} Ma 212 Non. 425 l scil. sc posse imperator putahit 2 cur- 

sum 11.: rursum Lachm. 213 Serv. auct. ^georg. 4,25 '^Aen. 4, 158 
est Ser\'. auct. ^ 214 Non. 477 (liber XIV) faciat scil. corporis 

valetudi7ii "^natiducanms'' 215 Prisc. GL II 215 agit de hominum 

vanorum studiis gloriae ac divitiarum (Ma) 2 dilectes v. 1. ''ullcy' 216 
Non. 426 I vita trad. 2 quantu et videaris trad. viderist Lachm. : 
videris I. Dousa '^tnelius' 217 Non. 230 "^carum' Ma, de vulgo dilec- 
tum e multis habente cogitat Leo -^851 218 Non. 519 i male Guelf. 
dixerit Scipio (Ma) 219 Non. 533 i etbatattam 2 cyrcerum trad. : 

em e lemmate ^cercyrus navis . . . Asiana pergrattdis' summam v. 1. 
verba esse Scipionis legationem illam a. 140/138 a. Chr. inituri opinatur 
Ma, contradicit Cich., de legatione libera senatoris cuiusdam agi ratus 
(321 ss) 



SATVRARVM Xm — XV 



119 



220 (467 s) Publius Pavus mihi f tubitanus quaestor Hibera 

in terra fuit, lucifugus, nebulo, id genus sane 

221 (469 s) si mihi non praetor siet additus atque agitet me, 

non male sit: ille, ut dico, me exenterat unus 

222 (471) quem metuas saepe, interdum quem utare li- 

benter 

223 (473) cenam, inquin, nullam neque divo prosiciem 

ullam ? 

224 (474 s) idne aegre est magis, an quod pane et viscere 

privo? 
"^quod viscus dederas tu quidem, hoc est : vi- 

scera largi' 

225 (476) ipse ecus, non formonsus, gradarius, optimus 

vector 

226 (480 ss) multa homines portenta in Homeri versibus ficta 

monstra putant, quorum in primis Polyphemus 

ducentos 
Cyclops longus pedes : et porro huic maius ba- 

cillum 
quam malus navi e corbita maximus uUast 

227 (484 ss) terriculas, Lamias, Fauni quas Pompiliique 

instituere Numae, tremit has, hic omnia ponit. 
ut pueri infantes credunt signa omnia aena 
vivere et esse homines, sic isti somnia ficta 
vera putant, credunt signis cor inesse in aenis 
pergula fictorum veri nihil, omnia ficta 

228 {495) scit po(e)eticon esse, videt tunica et toga quid sit 

220 Non. 18 non Scipionem loqui, sed Q. Fabium Maximum quae- 
storem probavit Cichor. 317 i turhetanus v. 1. : Bubetanus tempt. Ma : 
Turranius alii 221 Macr. sat. 6, 4, 2 cf. Serv. Aen. 6, 90 suspirat 

quaestor quidam veluti P. Pavus sub imperio praetoris 2 exienterat trad. 
222 Non. 481 quetn scil. praetorem 223 Non. 220 inquit v. 1. pro- 
sectam trad. : em Scal. e Varr. : ''exta quae aris dafittcr ex fibris pecudum 
dissectci iii^ Non. 184. 470 i aegri 11. vicere G^ privo pro adiect. 

liabet Leo^ 851 de versibus his difficillimis egere Ma 177 ss Cich. 32555: 
de visceratione Romae populo danda cogitat Cich., de re apud Numan- 
tiam acta Ma Buech. 225 Non. 17 equus v. 1. ^niolli gradu et sine 

su^ct^ssatura niten^ sed cf. Cich. 345 victor 11. 226 Non. 533 4 legi- 
tur in opere musivo musei Tunesiani (liber XV) cf. Hom. i igoss 319SS 
I versi ficta, versificata trad. 2 dticendos L '^ 3 bacchilhim trad. 4 navi e 
musiv. : navis in Non. 11. ^corbita est gemis navigii tardum et grande ulla 
Non. 11. 227 Lact. inst. i, 22, 13 epit. 22 3s = Non. 56 i terricolas 
V. 1.: SstjjLaxa 3 ut: et Non. enea Non. v. 1. : aena, athena sim. Lact. v. 1. 
4 omnia trad. 5 ahenis, haenis v. 1. 6 percula epit. pictorum trad. 
picta epit. 228 Non. 536 tunicam 11. {textoris pectine?n adtincum^ 

suppl. Ma poetam philosophum irridere ratus 



I20 C. LVCILIVS 

229 (499 s) praeter quam in pretio : primus semisse, secundus 

nummo, tertius iam pluris quam totus medimnus 

230 (501 s) quae gallam bibere ac rugas conducere ventris 

farre aceroso, oleis, decumano pane coegit 

231 (504 s) cum tecum est, quidvis satis est : visuri alieni 

sint homines, spiram pallas redimicula promet 

232 (506 ss) hunc milli passum qui vicerit atque duobus 

Campanus sonipes succussor, nullus sequetur 
maiore in spatio ac diversus videbitur ire 

233 (509) subicit huic humilem et suffert citus posteri- 

orem 

234 (510) tintinnabulum abest hinc surpiculique holerorum 

235 (511) trulleus pro stomide huic ingens de naribus 

pendet 

236 (5125) vilicum Aristocraten, mediastrinum, atque bu- 

bulcum 
conmanducatus conrupit, ad incita adegit 

237 (514) te primum cum istis insanum hominem et cere- 

brosum 

238 (5155) paenula, si quaeris, cantherius servus segestre 

utilior mihi quam sapiens 

239 (519S) legavit quidam uxori mundum omne penumque. 

quid "^mundum' (atque 'penus' ?) quid non ? quis 

dividet istuc ? 



229 Non. 213 I in pretio scil. frumenti niodii cum annona cara esset 
intcr se diversi non erant seminisse vel setninis trad. 2 phires trad. 

230 Non. 445 I = Paul. Fest. 96 i vivere Non. U. ventri Paull. 11. 
2 olei trad. d. pane ctimano trad. 231 Non. 538 I intellege: mulier 
cum 7narito 2 'honestae mulieris vestimentum, hoc est tunicae palLiuni 
promit 11.: em Leo^ 851 232 Gell. i, 16, 10 Macr. sat. i, 5, 7 2 = 
Non. 16 I 7tu7jc Gell. v. 1. inilli unus Macr. : itiil/e Macr. alter GeU. 
codd. 2 suhcursor Macr. 11. : succustior Gell. 11. agitur de equi viatorii 
praestantia in longo itinere conficiendo (Ma) 233 Gell. 4, 17, 3 subicit 
scil. equus se domino suffercitus 11. : em Lio 234 Non. 490 235 
Non. 22 truleus postomide trad. cf. axofxLi; Me equo agitur mordaci, 
cuius os in vasculum capiti alligatum insertum est' Ma 236 Non. * 123. 
"^479 I = '^143 agitur de equo mordaci domando i aristocraiem Non. 
^.^ 11. : magistograten (-crantem) Non.^ 11. meiastrimim Non.^ 11. : '^mi- 
nistrum et curatorem aedium^ 'balneatorem' Ma 2 ut conrupit Non." 
237 Non. 22 scil. di perdant omnes Ma, vilicum intellegens aim media- 
strino atque bubulco 238 Non. 537 I paenulam trad. 2 mihi scil. 
homini parco 239 Gell. 4, l, 3 Non. 214 (liber XVI cf. Porph. 
Hor. carm. i, 22, 10 liber Lucilii XVI Collyra inscribitur eo quod 
de Collyra amica scriptus sit et Censoiin. de die natal. 3, 3) i legat 
ttxori Non. 11. atque penumque Gell. 11. 2 qjwd Gell. unus 



SATVRARVM XV— XVII 121 

240 (522 ss) et 

hi quos divitiae producunt et caput ungunt 
horridulum 

241 (5253) Lysippi luppiter ista 

transibit quadraginta cubita altus Tarento 

242 (527ss)rex Cotus ille duo hos ventos, austrum atque 

aquilonem, 
novisse aiebat solos, (sed) demagis istos 
ex nimbo austellos nec nosse nec esse putare 

243 (530) pubiicitus vendis tamen atque extrema ligurris 

244 (531) 'hoc aliud longe est', inquit, qui cepe serebat 

245 (5323) 'fundi delectat virtus te, vilicus paulo 

strenuior si evaserit' 

246 (534 ss) 'ibat forte aries, inquit, iam quod genus ! quantis 

testibus ! vix uno filo hosce haerere putares, 
pellicula extrema exaptum pendere onus ingens' 

247 (537) "^cur tam ignaviter hoc praesertim tempore 

quaeris ?' 

248 (538 s) nupturum te nupta negas, quod vivere Vlixen 

speras 

249 (540 ss) num censes calliplocamon callisphyron ullam 

non licitum esse uterum atque etiam inguina 

tangere mammis, 
conpemem aut varam fuisse iVmphitryonis acoetin 
Alcmenam, atque alias, (He)Ienam ipsam de- 

nique — nolo 
dicere : tute vide atque disyllabon elige quodvis — 5. 
(xo6)pr^v eupatereiam aliquam rem insignem ha- 

buisse, 
verrucam, naevum, punctum, dentem eminulum 

unum ? 



240 Non. 422 I s et hi: eh\ etit trad. xoo? vsotcXootooi; intellegit Ma 

241 Non. 201 I ista: istac Lachm. : scil. navi perg-randi 2 trajisivit 
trad. 242 Non. 98 I ''rex Cotys^ quidam Thraciae dtios trad. 
2 novissime trad. alehat L solos {se), (^se) solos, solos (hos) alii 'valde 
magi^ 3 esse: es L 243 Non. 513 vendit trad. intellege: tu ganeo 
atictione facta (Ma) 244 Non. 201 245 Prisc. GL II 88 I dilectat Auo 
246 Non. 235 2 hoc se trad. 3 '^conexitm '^conligatwn 247 Non. 513 
cf. Prisc. GL III 7 1 248 Prisc. GL II 47 5 (1 i b e r X V 1 1) nuptam v. 1. 
de Penelope agi apparet 249 Non. ^25 3 = Non. "26 i nunc trad. 
caliplocamora aXta'.f)opov (SaXotpopov) trad. illam trad. 2 atqtie : aquae 
trad. 3 longis pedibus' '^obtortis plantis' amijitrionis vel amfytreonis 
f-tronis, -trenis) trad. 5 veluti scortum, moecham 6 piv trad. soitatspeiaw 
trad. 7 neunum L punctum: dictum trad. eminalum L 



J22 C. LVCILrVS 

250 (5475) magna ossa lacertique 

adparent homini 

251 (550 s) cetera contemnit et in usura omnia ponit 

non magna: proprium vero nil neminem habere 
352 (552 s) 'si non it, capito' inquit 'eum, et si calvitur'. "ergo 
fur dominum ?" 

253 (555 s) milia tu centum frumenti tollis medimnum, 

vini mille cadum 

254 (557) rugosi passique senes eadem omnia quaerunt 

255 (558) denique uti stulto nil sit satis, omnia cum sint 

256 (5593) 'aurum vis hominem(ne?) habeas'. "hominem? 

quid ad aurum ?" 
quare, ut dicimus, non \-ideo hic quid magno 

opere optem 

257 (561 s) sic tu illos fructus quaeras, adversa hieme olim 

quis uti possis ac delectare domi te 

258 (563) sic singillatim nostrum unus quisque movetur 

259 (564) sume diem, qui est visus tibi pulcherrimus unus 

260 (565) peniculamento vero reprehendere noli 

261 (566) ut pueri infantes faciunt, mulierculam honestam 

262 (567) rausuro tragicus qui carmina perdit Oreste 

263 (568) purpureo tersit tunc latas gausape mensas 

264 (569) illi praeciso atque epulis capiuntur opimis 

265 (570 ss) tempestate sua atque eodem uno tempore et 

horae 
dimidio et tribus confectis dumtaxat — eandem 
ad quartam 

250 Macr. sat. 6, i, 43 de Iri atque Vlixis pugna ab ancilla Penelopae 
descripta cogitat Ma conlatis Hom. 66 ss 251 Xon. 362 i contempni L^ : 
scil. Stoicus litterarum fiir (Ma) 2 ^perpetuwn^ propter breve vitae 
spatium (Ma) 252 Non. 7 I it scil. in ius fur '^frustratur^ 1 s scil. 
capiet 253 Xon. ^544. "495 (liber XVIII) i tu (vel dit^n) centum 
Leo^ (852): ducentur7i il. formenti tolles Non. '^ 254 Xon. 12 

(liber XIX) ''rugosi vel sicci'' scil. pecuniam 255 Non. 445 m^ et 
nihiL trad. 256 Non. 358 2 '^eligani', cum et aurum sordeat et dominus 
auri 257 Non. 358 I sic ut formica 2 ac: haec trad. domine 11. 

praeter L' 258 Non. 176 259 Non. 396 ^scil. cuius laeteris 

memoria' ^Ma 260 Non. 149 pejtulaniento 11.: 'peniculamentum . . . 

pars vestis' lemma: scil. mulieris honestae vere trad. coniungas cum 
versu sequenti 261 Non. 56 262 Prisc. GL II 542 tragicus scil. 

ludius orestae trad. rausuro (ab raucio) . . . Or. abl. absol. : rausurum, 
scil. scimus, et Orestae Leo ^ 852 263 Prisc. GL II 486 (liberXX) 
Granii praeconis cenam describi censet Ma 264 Non. 151 coniunxere 
editores iam dudum cum inc. 1174SS praecioso (praet-) trad. : '^praecisum 
et omasum partes carnis et visceruin 265 Gell. 3, 14, II agitur de 

febri semper eandem ad horam remittente (Ma) i hora trad. 3 at trad. 



SATVRARVM XVH — XXVI 



123 



366 (573 s) Calpumi saeva lege in Pisonis reprendi, 

eduxique animam in primori(s fauc)ibus naris 

267 (5753) iam disrumpetur, medius iam, ut Marsus colubras 

disrumpit cantu, venas cum extenderit omnis 

268 (577) nugator, cui dem, ac nebulo sit maximus multo 

269 (578) proras despoliate et detundete guberna 

270 (5793) servus neque infidus domino neque inutili qua- 

quam 
Lucili columella hic situ INIetrophanes 

271 (581) primum Pacilius tesorophylax pater abzet 

272 (584) Zopyrion labeas caedit utrimque secus 

273 (585) iucundasque puer qui lamberat ore placentas 

274 (587) nisi portenta anguisque volucris ac pinnatos scri- 

bitis 

275 (5883) nunc itidem populo (placere nolo) his cum scrip- 

toribus : 
voluimus capere animum illorum 

276 (590 s) ego ubi quem ex praecordiis 

ecfero versum 

277 (593) Persium non ciiro legere, LaeUura Decumum volo 

278 (5955) nec doctissimis (nec scribo indoctis nimis). Ma- 

n(il)ium 
Persium(ve) haec legere nolo, Iiinium Congum 

volo 



266 Non. 427 I saevam legetn P. lunius lege scil. repetundarutn re- 
prehendi 11. 2 primoribtis 11. 267 Non. 20 1 scil. honio iratus vel 

invidiosus potius quam vorax 268 Non. 19 cui dem scil. me, dicit 

meretrix 269 Non. 490 Mar. Victorin. GL VI 56 detundite Non. 11. 

detendite et spoliate Victorin. 11. "^ gtibernactda ad interpretationera cf. 
Cich. 95 ss 270 Don. Ter. Phorm. 287 2 =Mart. 11, 90, 4 (liber XXII) 
I inutilis plerique quaquam Leo '^ (853) cum Donati edd. vett. : quan- 
quam 11. : cuiqtta^n, quoiquam edd. 2 lucilius boni Don. coliimelk 
Don. 11. situs Don. 11.: situs fest) vel siiu est Mart. 11. Metrophanes 
om Don. 271 Corp. Gloss. IV p. XVIII pater honorifice (Ma) ad 

abzet cf. Altital. inschr. 68, 6 "extinctus' 272 Non. 210 "pugnis ambobus' 
273 Prisc. GL n 506 (liber XXIII) 274 Non. ^ 191. -436 (liber 

XXVI, primus omnium ac vetustissimus. cf. Ma proU. XXX ss Cich. 
100 ss) volucres Non. - scil. vos, poetae, populi animum non capitis 
(Ma). cf. Cich. 130 275 Non. 253 i his cum: istum trad. populost 

ut scr. Leo (853), qui v. 2 fere supplet: (nostrum capere illi volunt) 
276 Non. 297 2 et fero L^ effero L" scil. puero dictans 277 Cic. 

de orat. 2, 25 cf. Ma comm. 220 ss Cich. 106 ss '^(Persius) omnium fere 
nostroriim homimcm doctissimtts' ''(Laelium Decumtan) cognovimus virum 
bonum et non inlitteratuni (Gaium) no7i c. l. Laelium., Decumum volo 
Cich, 278 Plin. nat. praef. 7 i n. d. {. . .) Manium {Manihum) 

Cich. (1045), qui continuavit 278. 277 2 de lunio Congo cf. Cich. 121 ss 



124 



C. LVCILIVS 



279 (5g7 s) squalitate summa ac scabie, summa in aerumna, 

obrutam 
neque inimicis invidiosam, neque amico exop- 

tabilem 

280 (5993) hic cruciatur fame, 

frigore, inluvie, inbalnitie, inperfundi(ti)e, incuria 

281 (601) suspendatne se an in gladium incumbat, ne cae- 

liim bibat 

282 (602) quam fastidiosum ac vescum fastidi(t)o vivere 

283 (605) raiico contionem sonitu et ciirvis cogant cor- 

nibus 

284 (606) solus etiam vim de classe prohibuit Vulcaniam 

285 (607) domuitionis cupidi imperium regis paene inmi- 

nuimus 

286 (608) _ w nunc ignobilitas his mirum ac monstrificabile 

287 (609) quid cavendum tibi censerem, quid vitandum 

raaxume 

288 (610) haec tu si voles per auris pectus inrigarier 

289 (611) porro amici est bene praecipere, Tusci bene 

praedicere 

290 (612) veterem historiam inductus studio scribis ad 

amores tuos 

291 (613 s) ut Romanus populus victus vi et superatus proe- 

liis 
saepe est multis, bello vero numquam, in quo 

sunt omnia 



279 Non. ' 126 I = Non. ^226. '401 i sculitate (-isc-) Non. ^'^ ac om 
Non.^'^ in re suvima Non. ^ ohruta Non. ^: sci\. Antiopam} 2 '^vita- 
bilem ad videnduni tragici poetae tumor irridetur 280 Non. 125 

I scil. iii carcare Antiopa ? ^Ma 2 ilhivie, inluviae trad. : '^sordibus' in- 
valnitie sim. trad. inperfundie trad. 281 Non. 502 'aerem' 'auram' 

Ma vivat trad. scil. Antiopa 1%1 Non. 186 Gell. 16, 5, 7 vescum 

fastidio L: v. cutft f. G: emLeo'^853 'minutum 'obscuruin 283 

Non. 265 'in unum colligani' Agamemnonem in Pacuvi Armorum iudicio 
praeconi imperare censet Ma 284 Non. 528 etiam: iam trad. : idem, 

illatn alii 'ab' declarasse trad. scil. Vlixes 285 Non. 96 domutionis 
trad. : domum itionis Lachm. Ma loquitur unus de Achivis 286 Non. 138 
mortificabile trad. : emendatum e lemmate hominimi exponuntur vitia 
Marxio, contra Cichorio (130) ipsius poetae saturae carpuntur 287 

Non. 437 cetisere trad., quod defendunt {debeas^/ suppleto Skutsch Cichor. 

288 Non. 497 adulescentem alloquitur audientem non legentem (Ma) 

289 Non. 372 Tusci Mercier Leo: tueri 11.: veri Cichor. (116 ss) prae- 
dicare 11. bene tueri praedicant Ma 290 Non. 330 'delectatus' 'ad 
puerum amatum' Ma: contradicit Cich. 291 Non. ^437 I = Non. ^420 
cum antecedenti fere coniunxerunt Ma Cich. ut om Non. ^ vi efNon.^: 
vel Non. - 



SATVRARVM XXVI 



125 



292 (6153) contra flagitium nescire, bello vinci a barbaro 

Viriato, Annibale 

293 (617) tuam probatam mi et spectatam maxume adule- 

scentiam 

294 (6i8s) curet aegrotum, sumtum homini praebeat, genium 

suum 
defrudet, (det) alii, parcat 

295 (620) hunc laborem sumas, laudem qui tibi ac fruc- 

tum ferat 

296 (621) percrepa pugnam Popili, facta Corneli cane 

297 (622) ego si, qui sum et quo folUculo nunc sura in- 

dutus, non queo 

298 (623) ita uti quisque nostrum e bulga est matris in 

lucem editus 

299 (624) sin autem hoc \ident, bona semper petere sa- 

pientem, et putant 

300 (625 s) si 

tibi porro istaec res idcirco est cordi, quod rere 

utilem 

301 (626) quodque te in tranquillum ex saevis transfert 

tempestatibus 

302 (627) quare hoc colere est satius quam illa, studium 

omne hic consumere 

303 (628) ut ego effugiam, quod te in primis cupere apisci 

intellego 

304 (629) et quod tibi magno opere cordi est, mihi vementer 

dispUcet 

305 (630) summis nitere opibus, at ego contra ut dissi- 

milis siem 



292 Non. 186 ad rem cf. Ma ad 1. Cichor. 120 s scil. populum Romanum 

293 Xon. 437 mihi 11. 294 Non. 117 2 ali parcat trad. : {def) alii 
parta Baehr. : ali^eno) parcat Leo ^ 853 enumerantur boni amici officia 
295 Non. 396 hic versus cum sequenti coniungendus videtur Ma 296 
Non. 255 '^sond? pompili trad. : agitur de M. Popillio Laenate et Cornelio 
Scipione Aemiliano. cf. Ma ad l. et Cich. 114SS 297 Non. 110 '^corpore' 
sententia haec fere est : ego, si nequeo poema grande componere, noli 
mirari (Ma) 298 Non. 78 ut trad. '^utero' scil. vohiptatevi appetit 
299 Non. 367 et del lunius scU. indignum esse, errant 300 Non. 88 
I si del Ma 2 re trad. de historia scribenda agi viderunt Ma Cich. (iii) 
301 Non. 388 aut philosophia (Ma) laudatur aut historia (Cich. 112) 
te in te in trad. evis L^ transfer trad. 302 Non. 250 ^diligere' 
303 Non. 74 quod: quod ego v. 1. 304 Non. 88 %<ehementer trad. 
305 Non. 353 summi trad. nitere (indic.) : nitire, nitinere trad. nitere 
sdl. ut philosophi velut Epicuri similis sis 



J26 ^- I-VCILIVS 

306 (631) non idcirco extollitur nec vitae vegrandi datur 

307 (632) _ w evadat saltem aliquid aliqua, quod conatus sum 

308 (633 s) aggere in iaciendo, si quost vineis actis opus, 

primum id dant operam ut quam primum appel- 

lant _ w _ w _ 

309 (635 s) principio physici omnes constare hominem ex 

anima et corpore 
dicunt 

310 (638) animo qui aegrotat, videmus corpore hunc si- 

gnum dare 

311 (639) tum doloribus confectum corpus animo obsistere 

312 (640) idcirco omnes evasuros censent aegritudinem 

313 (641) cum (in) stadio, in gymnasio, in duplici corpus 

siccassem pila 

314 (642) nequam prius quam venas hominis tetigit ac 

praecordia 

315 (643) vestimentis frigus atque horrorem exacturum putet 

316 (649) quid ni et tu idem inlitteratum me atque idio- 

tam diceres 

317 (650) siquod verbum inusitatum aut zetematium offen- 

deram 

318 (651 s) at enim dicis : 'clandestino tibi quod conmissum 

foret, 
neu muttires quicquam, neu mysteria ecferres 

foras' 

319 (653) di monerint mehora, amentiam averruncassint 

tuam ! 

320 (654) ego enim contemnificus fieri et fastidire Agamem- 

nonis 

306 Non. ^183. '^297 extollitur velite vegrandi (vel grandi) Non. - 
^valde grandi' scil. homo, ut otio delitescat (Ma) 307 Non. 293 

"exeai' "tendaf 308 Non. ^238 I = Non. -243. '^327 i agere trad. 

iacendo Non. ^ 11. si qtw est sim. v. 1. vinis Non. ^ opost, opus est v. 1. 
2 ''applicenf scil. muro vineas 309 Non. 272 310 Non. 281 (279) 
que trad. vidii7itis trad. 311 Non. 268 '^defessun^ 312 Non. 294 

cf. 293 cursuros 11.: ex lemmate emendatur 313 Non. 394 '^exercuissevC 
pilas trad. scil. in Graecia (Cich. 51) 314 Non. 408 neqttam scil. 

medicus remedium proponit (Leo) : neque Ma 315 Non. 291 orrorem 
exactorem L 316 Non. 38 et del Lachm. ''imdilenC ad hunc versum 
et sequentem cf. Cich. 127 ss 317 Non. 359 verum trad. 318 

Non. ^38. ^249 I adenim 11. praeter Non. ^ GL- "dbsconditi 2 neu: 
ne Non. - 11. mittere Non.^ 11. neti: nec Non. ^ 11. ecferret vel haec 
ferres L 319 Non. 74 cf. Pacuv. fragm. 42 minuerint Non. 11.: em 

ad Pacuv. versum "averterint' tuam scil. Litcili, qui versu tragico usus 
saturas scribas (Ma) 320 Non. 88 dicentem et iurgantem introducit 

poeta interlocutorem, alterum Thersiten 



SATVRARVM XXVI 



127 



321 (655) depugnabunt pro te ipsi et morientur ac se ultro 

efferent 

322 (658) facile deridemur. scimus capital esse irascier 

323 (659) mordicus petere aurum e flamma expediat , e 

caeno cibum 

324 (663) qui sex menses vitam ducunt, Orco spondent 

septimum 

325 (664) munifici comesque amicis nostris videamur viri 

326 (666) pars difflatur vento, pars autem obrigescit frigore 

327 (667) denique adeo male me accipiunt decimae et 

proveniunt male 

328 (668) trado ergo alias nummo porro, quod mihi con- 

stat carius 

329 (6693) at libertinus, tricorius, Syrus ipse, at mastigias, 

quicum versipellis fio et quicum conmuto omnia 

330 (671 s) publicanus vero ut Asiae fiam, ut scripturarius, 

pro Lucilio, id ego nolo, et uno hoc non muto 

omnia 

331 (675) mihi quidem non persuadetur, publicis mutem 

meos 

332 (676) sanctum ego a Metello Roma (rem) repedabam 

munere 

333 (677) rediisse ac repedasse, ut Romam vitet, gladia- 

toribus 

334 (678 s) homines ipsi hanc sibi molestiam ultro atque 

aerumnam offerunt, 
diicunt uxores, producunt, quibus haec faciant, 

liberos 

335 (680) coniugem , infidamque pathicam famiham, in- 

puram domum.^ 

321 Non. 297 depugnabant L ^subdenf 322 Non. 38 ''capitis peri- 
culuni' 323 Non. 138 e: et trad. exclamat vel sentit avarus 324 
Non. 526. 283 agi de asotis illustratur Caecili comici versibus (frg. 22) 
325 Non. 23 "consentientes' excusat asotus ille 326 Non. 97 pars 

scil. segetis ''ventis disturbatut-' 327 Non. 521 dein quae 11. de 

Siciliensibus Lucilii praediis agi opinatur Ma 328 Non. 272 Vendo' 

Ma ego aliis Lachm. de agris suis agit Luc. 329 Non. 38 i ad 11. 
bis masticias II. 330 Non. ^38. "351 l alterum tit om Non. - 'tabu- 
larius poeta suos ipsius mores descripserat suamque indolem 331 

Non. 351 publices {%\xn.^ yt\ pzilices XX2.A. intellege a^rzi 332 Non. 165 
sanctum supin. ro7«ff77? 11. Metelloruni { Anxur i)atn r. Cich. 139 s munere 
scil. gladiatorio 333 Non. 165 redisse 11. ro77ia 11. bitat Scal. 334 
Non. 360. 373 I molestiatn scil. conubii 'invenirmi' ad rem cf. Ma ad 
1. Cich. 133 335 Non. 324 coniugem veluti adulteram (Ma) flaticam 
codd. : pathicam Boeckh Lachm. : placitatJi Ma 'vitio maculatam^ 



J28 C. LVCILIVS 

336 (68 1) cribrum, incemiculum, lucernam, in laterem, in 

telam licium 

337 (682 s) depoclassere aliqua sperans me ac deargentassere, 

decalauticare, eburno speculo despeculassere 

338 (684 s) ferri tantum, si roget me, non dem, quantum 

auri petit. 
si secubitet, sic quoque a me, quae roget, non 

impetret 

339 (686) qua propter deliro et cupidi officium fungor 

liberum 

340 (688 s) rem populi salute et fictis versibus Lucilius, 

quibus potest, inpertit, totumque hoc studiose et 

sedulo 

341 (690) proferam ego iam, vester ordo scelera quae in 

se admiserit 

342 (692) et si, maxime quod spero, mutuum hoc mecum 

facis 

343 (693) rem cognoscas siinul, et dictis animum adtendas 

postulo 

344 (694) quod si observas hominem, qui(d) pro commodo 

et regno audeat 

345 (695) aut quod animum induxit semel et litile omnino 

putat 

346 (696) quod si paulisper captare atque observare haec 

volueris 

347 (697) si non tamen ad te hoc redibit, tu hoc carebis 

commodo 

348 (698) metuo ut fieri possit : ergo (anti)quo ab Arciloco 

excido 

349 (699) re in secunda tollere animos, in mala demittere 

336 Non. 88 tales res maritus huius aevi libenter veluti apud veteres 
uxoribus comparaverit 337 Non. 97 de uxoribus luxuriosis. ad sing. 

cf. Ma comm. 248 s i depoculassere (depec-) trad. 2 decallauticare 
(decallut-) v. 1. dep eculassere 11. 338 Non. 382. 366 2 sic: si trad. 

339 Non. 18 '^de recto decedo' fungo (-orj ruheriun trad. 340 Non. ^308. 
-37, 28 cf. 37, 22 (liber XXVII) i itein populi 11.: re^n populi 
Lachm. Cich. (143 ss): te Popli Ma, qui ad Scipionem Lucilium hunc 
librum scripsisse censet salutem fictis (factis) Non. ^ 11. 341 Non. 374 
proferat ergo trad. "palam faciani^ proferat \ ergo iam (iam") Cich. 1463 
vester ordo i. senatu^ 342 Non. 138 cf. Plaut. Trin. 437 s '^mutuo 343 
Non. '238. ^275 cognoscat Non. - postula Non. ^ 344 Non. 360 

"captas^ gaudeat (-eas) trad. 345 Non. 330 ut ille boni 346 Non. 275 
"caperi 347 Non. 384 si non Lachm. redivit trad. 348 Non. 301 
ego V. 1. Archilochi praeceptum valere iubeo^ cf. Archil. frg. 74 B. 349 
Non. 286 et in mala L '^ dimittere 11. Ma cont. Arch. fig. 66 B. 



SATVRARVM XXVI. XXVII 



129 



350 (700) ceterum, quid sit, quid non sit, ferre aequo 

animo ac fortiter 

351 {701) cum sciam nihil esse in vita proprium mortali 

datum 

352 (703) modo sursum, modo deorsum, tamquam coUus 

cernui 

353 (704 s) nulli me invidere, non strabonem fieri saepius 

deliciis me istorum 

354 (706) iUo oculi deducunt ipsi atque animum spes illuc rapit 

355 (712 ss) tu Lucilium 

credis contenturum, cum me ruperint, summa 

omnia 
fecerim ? 

356 (715) primum qua virtute (sese) servitute excluserit 

357 (7165) cocus non curat caudam insignem esse illam, 

dum pinguis siet. 
sic amici quaerunt animum, rem parasiti ac ditias 

358 (718) viginti domi an triginta an centum cibicidas alas 

359 (720 s) ille contra omnia inter plures sensim et pede- 

temtim foris, 
nequem laedat 

360 (722 s) facit idem quod illi qui inscriptum e portu ex- 

portant clanculum, 
ne portoriiim dent 

361 (725) quae pietas? monogrammi quinque addiicti : pie- 

tatem vocant 

362 (726 s) nam hi quidem reditum (tibi) 

talem portendebant, neque alia in mare uUa of- 

fendere 

363 (728) rerum exploratorem mittam, miserum mendicum 

petam 

350 Non. 302 quid sit: quidquid (quicquid) trad. fere L^: fero L* G 

351 Non. 362 '■perpetuufii' datum est trad. 352 Non. *2i. ^ 200 
colus Non.^ cernis Non.^: "^socci' interpret. Ma 353 Non. 27 354 
Non. 289 illo : illoc trad. : 'ad mulierem formosam' Ma 355 Non. 
*88. ^382 2 contemtum Non.- 11. scil. iram suam dicit servus flagris 
perustus 356 Non. 301 quia L ^liberaverit'' narrat libertinus 357 
Non. 331 I claudam L ullam Ribb. agitur de galli cauda splendida 
2 animum quaerunt trad. divitias aut 11. 358 Non. 88 triginta 
■vel centum trad. tibi cidas trad. : '^parasitos' 359 Non. 29 exple : 
facit, domi cum solus est omnia inhumane et saeviter Ma 360 Non. 37 
2 portitorium v. 1. : 'merces qtiae portoribus datur' 361 Non. 37 
adducti scil. ad cenam 362 Non. 358 I hic trad. : Tiresiam et Circen 
intellegit Ma {tibi) Ma: 'Vlixi' 2 offendere scil. te 363 Non. 366 
secum L' expliratorum, explicatorem trad. ^sequar' 

Diehl, Poetanim Romanorum veterum rell. 9 



I30 



C. LVCILIVS 



364 (729) cum pacem peto, cum placo, cum adeo et cum 

appello 'meam' 

365 (730) cum mei me adeunt servuli, non 'dominam' ego 

appellem meam 

366 (731) iam, qua tempestate vivo, certe sine: ad me 

recipio 

367 (732) insanum vocat, quem maltam ac feminam dici 

videt 

368 (733) 'ardum, miserinum atque infelix lignum' sabu- 

cum vocat 

369 (735) at metuis porro ne aspectu et forma capiare 

altera 

370 (736) lignum caedat, pensum faciat, aedis verrat, vapulet 

371 (737) quam non solum devorare se omnia ac deverrere 

372 (738) certa sunt, sine detrimento quae inter sese com- 

modent 

373 (742) Socraticum quidam tyranno misisse Aristippum 

autumant 
^^'^ (743) prospiciendum ergo in senecta(m) nunc (ab) 

adulescentia est 

375 (744) commovet se nusquam neque committet, ut per- 

eat sibi 

376 (747) sarcinatorem esse summum, suere centonem 6p- 

tume 

377 (749) 'quid me fiet ?' — "si quidem non vis te in- 

probis committere 

378 (750) nec parvo Catullo pretio 

379 (751) Chremes in medium, in summum ierat Demae- 

netus 

364 Non. 237 de amica irata 365 Non. 238 meam? Lachm. 366 
Non. 407 ''tempore verba hominis prodigi 367 Non. 37 vocant trad. 
muLtum G : "jnolleni' i. |xaXax6v 368 Non. 74 "ariduiri miserinum 

unus e dett. (cf. Vulgarl. inschr. 1087. 1543. 281): miserrimum boni 
signiim trad. 369 Non. 253 capiar alterae Dziatzko '^decipiaris' ''cir- 
cumveniaris' altera die interpret. Ma 370 Non. ^271. -420 pensum 
faciat om Non."^ varrat G bis: vorrat Mueller ac 7'aptdet Non.* de 
ancilla agitur 371 Non. 420 quam scil. meretricem vides yi^ Non. 275 
certa sunt scil. ea beneficia ''mutuantur' 373 Non. 237 (liber XXVIII) 
socratitun trad. quidante (quidd-) trad. misse Guyet, sed cf. Skutsch 
Mus. Rhen. 48, 305 "dicunf yiA Non. 492 {ah) Lachm. : in Casaub. 
375 Non. 249 committit Lachm. agitur de avaro arcae adsidente 376 
Non. 175 ad rem cf. Cich. 150 centunem v. 1. 377 Non. 248 fiet 

et 'L'^ fion: nunc Vahlen 378 Non. 365 par vocat ullo 11. catillo 

Mercier: Catulo Cichor. 150 ss 379 Non. 331 ierat : ire a^f trad. : 

'accubuerai' agitur de convivio philosophorum, quibus Athenis interfuerat 
Lucilius 



SATVRARVM XXVII. XXVIII 



131 



380 


(752) 


381 


(753) 


382 


(754) 


383 


(755 s) 


384 


(757) 


385 


(758) 


386 


(759) 


387 


(761) 


388 


(762 s) 


389 


(765) 


390 


(768) 


391 


(769 s) 



ephebum quendam quem pareutacton vocant 
eidola atque atomus vincere Epicuri volam 
adde eodem, tristis ac severus philosophus 
Polemon et amavit, morte huic transmisit suam 
scolen quam dicunt 

verum tu quid agis ? interpella me, ut sciam 
persuade et transi, vel da quam ob rem transeas 
vel si alio opus sit, fore, si hinc aliquo cesseris 
primo redundant, aurum ac tensauri patent 
praeterea haec subsiciva si quando voles 
opera 

nil parvi ac pensi, uti litteras doceas lutum 
cui saepe mille inposui plagarum in die 

'piscium 
magnam atque altilium vim interfecisti'. — "(ha)ut 

nego" 
392 (771 s) orationem facere conpendi potes : 

salve, dum salvo tergo et tergino licet 
malo hercle vestro, confectores cardinum 
Lucili, si in amore inritarit suo 
agite agite, fures, mendaci argutamini 
quid fit ? ballistas iactas centenarias ? 
submittas alios, si quos possis, censeas 
pueri praeterea nostris qui subeant iubet 
vitam ac fortunas cui concrediderim meas 
minitari aperte, capitis dicturum diem 

hoc cum feceris 
cum ceteris reus una tradetiir Lupo. 



380 Non. 67 vocant praeutacton L' : v. pareutaton L*: v. parectaton G 

381 Non. 478 et dola trad. acomus L '^velim'' 382 Non. 410 ''doctus' 
383 Non. 414 I mortem trad. huic sc. Crateti "tradidii' 2 scotlem 
trad. 384 Non. 330 385^0^.279 velll.: sed "dic' 386^0^.250 
fore scil. divitias, amicos, valetudinem 387 Non. 384 388 Non. 175 
I '^secundcL 'sequentia^ 2 operam 11. 389 Non. 36 nihil 11. 'exae- 
qtiati' 11. littera 11. de homine intemperante a philosophia alieno 
390 Non. 496 die Ribb. : diem 11. 391 Non. 330 2 'consumpsisti^ 
''comedisti'' {ha)ut Onions : utW.: at Ma 392 Non. 414 i potest v. 1. 
salvi trad. : Sahn Buech. 393 Non. 268 'fractores' agitur de domus 
expugnatione 394 Non. 31 Lucili scil. iraiti sentiet dicit servus ad le- 
nonem (Ma) 'provocarit' 395 Non. 239 loquitur leno fures sdl. 
amatoris exclusi comites mendaci scil. lingua 396 Non. 555 balistas G 
iactans trad. 397 Non. 390 submittas alios scil. ad domum expug- 
nandam censeo Dousa 398 Non. 403 399 Non. 275 400 Non. 280 
minutari L cum insequenti coniunxit Lachm. 401 Prob. Verg. ecl. 6, 
31 p. 340 2 cum om unus 



393 


(773) 


394 


(774) 


395 


(775) 


396 


(776) 


397 


(778) 


398 


(779) 


399 


(780) 


400 


(7B3) 


401 


(784 ss) 



l?,2 



C. LVCILIVS 



non aderit: ap^^ali; hominem et stoechiis simul 
privabit, igni cum et aqua interdixerit. 
duo habet stoechia; adfuerit: anima et corpore 
(Y'^ corpus, anima est Trveufia), posterioribus 
stoechiis, si id maluerit, privabit tamen 

402 (791) ne hoc faciat atque ex hac aerumna is exeat 

403 (792) habes omnem rem. timeo ne accuser. ^ _ 

404 (794) quare pro facie, pro statura Accius _ ^ 

4:05 (795) sed fuga fingitur: (ut) timido pede percitus vadit 

406 (796 s) omnia viscatis manibus leget, (omnia sumet,) 

omnia, crede mihi : prae se (res) auferet omnis 

407 (800 s) ut si progeniem antiquam, qua est Maximus 

Quintus, 
qua varicosus vatax 

408 (802) Chironeo et non mortifero adfectus vomicae 

vulnere 

409 (803) hoc invenisse unum ad morbum illum, homini 

vel bellissimum 

410 (805) aetatem istuc tibi laturam et bellum, si hoc bel- 

lum putas 

411 (810) quid mihi proderit quam satias iam omnium 

rerum tenet? 

412 (811) _ v^ _ ^ cum cognoris, vitam sine cura exigas 

413 (812) omnia aUa, in quibus ecferimur rebus, ne ego 

multis loquar 



3 apxali; om unus stoechiisqiie iinus 4 privabitur et (vel et om) 11. 
55 sic verba distinxit Leo^ 855 6 y"?) ^ X"') ^^^ ^'"■''^ ^^^ °™ ^" '^P^t^M-'* 
unus: om alius 402 Non. 296 atque scil. ut is exeat: exeatis trad. 

403 Non. 318 {miser) add. Buech. 404 Non. 226 Accius poeta exi- 
guae staturae exiguique ingenii carpitur cf. Ma ad 1. et Cich. 153 s 405 
Non. 308 fungiiur v. 1. vadit pede percitus 11. scil. servus fugiturus 
406 Non. * 396 I = ^332 I vescatis Non.^ L^ '^subripiei' { ) lem- 
mate adhibito add. Lachm. 2 presse auferet 11. : prendet, {res} auf. 
Leo'' 855 407 Non. 25 i scil. Q. Fabius Maxim^ts AUobrogicus 

2 vacax qua v. v. II. "pedibus vitiosis' appellantur centuriones 'qui 
crura habet in formam X litterae distorta' intellegendum esse C. Servi- 
lium Vatiam, P. Ser\'ili Vatiae Isaurici patrem, docuit Cich. 155 ss 408 
Non. 186 (liber XXIX) tyroneo 11.: em J. Dousa, explicat Leo 855 
adfectus scil. Jasoti vomica et vulneraW.: em Lachni. 409 Non, 527 

invenisset U. : em Vahlen '^etiam' 410 Non. 248 et del Mercier 411 
Non. 172 satiasti (te) v. 1.: ''satietas' tenet facta 11. dixerit Hymnis 
meretrix (Cich. 169). cf. 894. 1115S 1193 M. 412 Non. 291 cogfio- 

veris praeter L omnes scil. philosofhiae praecepta 'agas^ 413 Non. 298 
haec ferimur L : i. "^quae iactamus' Ma scil. inepta, inania sunt 



SATVRARVM XXVIII. XXIX 



133 



414 (8135) _ '^ ventrem alienum, maestum fovere, ex molito 

hordeo 
uti cataplasma 

415 (815) unde domum vix redeat vixque hoc exuat se _ ^ _ 

416 (817) vos interea lumen auferte atque aulaea obducite 

417 (818 s) deierat enim (se) scribsisse, et post non scrib- 

turum. redi 
in consortionem 

418 (820) urget gravedo saepius culpa tua 

419 (82 is) amicos hodie cum inprobo illo audivimus 

Lucilio advocasse 

deletionem nostri ad unum exercitus 

hoc tum ille habebat et fere omnem Apuliam 

detrussus tota vi deiectusque Italia 

sic, inquam, veteratorem illum, vetulum lupum 

Annibalem acceptum 

et amabat omnes. nam ut discrimen non facit 

neque signat Hnea alba 

sic Socrates in amore et in adulescentulis 

meliore paulo facie : sign(ab)at nihil 

quem amaret 

quod te intro misi, gratiam referat mihi 

^ _ ^ _ v^ quis tu homo es ? nemo sum homo 

pluteos ex scutis tectaque et testiidines 

reddet 

vecte atque ancipiti ferro effringam cardines 

nemo hos ancipites ferro effringat cardines 



414 Non. ^311. ^350 I alienum est (est om L') tum Non.' fuvire 
scil. servi 2 cataplasmo Non.': -a fem. 415 Non. 300 agitur de 

itineris molestia i. huc 416 Non. 360 afferte G atdea 11. 4^7 

Non. 196 I deierat scil. Lucilitcs saturis castigans Ma deiera te non 
scripsisse Cich. (168 s) 418 Non. 418 gravido 11. 419 Non. 74 

2 vocasse 420 Non. 97 scil. dello Hannibalico clade Cannensi 421 
Non. 317 '^tenebat HannibaV 422 Non. 289 det riirsus 11. de- 

iectaque 11. : scil. Hannibal 423 Non. 240 2 ''deceptutri' funditus 

pessum dedit scil. Scipio Ma: (^libi dabo) Leo^ 856 424 Non. * 282. 
^405 I amavat l^on.} L* ''separationeni 2 linia^ovt.? (in albo mar- 
more^ add. Ma cum sequentibus coniunxit Leo ^ 840 425 Non. 405 
I iz L 2 ''discernebaf 'separabaf 2 s signat nihilque amaret 11. : em 
Leo: signat nil quem amet Ma 426 Non. 382 'loquitur ostiarius' Ma 
scil. dominus, xat' elpcoveiav 427 Char. GL I 96 428 Non. 381 

excutit 11. : excutiet Lachm. : excudet Quicherat Verba sunt parasiti regis 
sui gesta gloriantis' 429 Non. 245 '^acuto ex titraque parte minatur 
miles 430 Non. 245 'duplices' domnaedii e fenestra responsio 



420 
421 
422 
423 


(823) 
(824) 
(825) 
(826S) 


424 


(830 s) 


425 


(832 s) 


426 
427 

428 


(835) 
(836) 
(837 s) 


429 
430 


(839) 
(840) 



134 



C. LVCILIVS 



431 (841 s) KJ - ^ - has e fenestris in caput 

deiciunt, qui prope ad ostium aspiraverint 

432 (843) caede ostium, Gnato, urgue. Vestant. periimus' 

433 (844) ' "crus lapide" nihil est, credam, si te offenderit' 

434 (845) Gnato, quid actum est? 'depilati omnes sumus' 

435 (846 s) primum exadvorso siquod est cenaculum, 

quo recipiat te 

436 (848 ss) cohibet domi 

maestus se Albinus, repudium quod filiae 
remisit 

437 (85 is) praeterea ut nostris animos adtendere dictis 

atque adhibere velis 

438 (853) consilium patriae legumque oriundus rogator 

439 (8545) cum manicis catulo collarique ut fugitivum 

deportem 

440 (856) haec tum conventus tela insidiasque locavi 

441 (859 s) hic corpus solidum invenies, hic stare papiilas 

pectore marmoreo 

442 (866 s) qui et poscent minus et praeb(eb)unt rectius multo 

et sine flagitio 

443 (868 s) at non sunt similes neque dant. quid, si dare 

vellent ? 
acciperesne ? doce 

444 (878) magno, non magna mercede, magno quod con- 

duxeris 

445 (8793) certum scio 



431 Non. 288 I kas veluti aulas cum stercore Ma e: et 11. fenestras 
trad. : em L ^ 2 deiciam dett. : deiciant scil. servi ci Marx hostium 11. 
sententiam condicionalem statuit Ma 432 Non. ^272. ^417 "frange 

hostium grato Non.^ urge v. 1. re istam Non.^ perimus 11. 433 

Non. 358 '^percusserii' in Gnathonem timidum miles invehitur 434 

Non. 36 nato 11. "^rarefacti^ 'i. aqua ferventi ambusti' Ma 435 Non. 384 
2 scil. domna^ditcs 436 Non. ^383. -350 i et dornina 'Non.^ 2 Postu- 
mium quendam Albinum consulem aut a. 151 aut a. 148 appellare poe- 
tam censet Ma 437 Non. 238 nostros et attendere de re 11. amicum 
admonet Lucilius 438 Non. 383 progator boni: em. dett. e lemmate 
rogare 439 Non. 36 I cf. Paul. Fest. 45 catulus genus quoddam 

vinculi, qui interdum canis appellatur collareque II. scil. amatorem 
gloriatur meretrix (Ma) : verba poetae (Cich. 159) 440 Non. ^271. -340 
tu Non.^ '^interpellatus' scil. ianitor a meretrice tale Non.^ G insidiis- 
que (-aeque) trad. 441 Non. 391 i prominere 442 Non. 313 

I quiete poscente 11. 2 '^vitio' "periculo' de pueris agi iudicat Ma 443 
Non. 290 I similes scil. meretricum sunt matronae (Ma) vel virgi?ies 
ingenuae (Cich. 163) si: sint 11. 2 acciperisne 11. "dic'' 444 Non. 274 
de praedio agitur 445 Non. 294 delatorem alloquitur dominus, qui 



SATVRARVM XXIX 



135 



esse ita ut dicis : nam mihi erant de illo ex- 

plorata omnia 

446 (881) in me illis spem esse omnem, quovis posse me 

emungi bolo 

447 (882 s) -^-v-z-^-w-v^ hic ubi me videt, 

subblanditur, palpatur, caput scabit, pedes legit 

448 (884 s) _ w age nunc summam sumtus (sub)duc atque 

aeris simul 
adde alieni 

449 (886) hoc est ratio ? perversa aera, summa est sub- 

ducta inprobe 

450 (887) eodem uno hic modo rationes (omnes) subducet 

suas 

451 (888 s) Hymnis, velim 

te id quod verum est credere 

452 (890) perge amabo, ac, si pote, face dignam me ut 

vobis putem 

453 (891 ss) facio (ilico) 

ad lenonem venio, tribus in libertatem miHbus 
destino 

454 (894) Hymnis, ego animum si induco, quod tu ab in- 

sano auferas 

455 (895 s) Apollost numen, qui te antiquis non sinet 

deliciis maculam atque ignominiam inponere 

456 (898) huc, alio cum iter haberet, praeteriens venit 

457 (900 s) w _ N^ _ v^ tu, qui iram indulges nimis, 

manus a muliere abstinere mehus est 

458 (902) favitorem tibi me, amicum, amatorem putes 



infidi dispensatoris fraudes iam diu cognovit (Ma); sed cf. Cich. 172 
446 Non. 36 me illis : mellis 11. possem emungi volo 11. senis in co- 
moedia verba agnovit Ma 447 Non. 472 Fest. 210 \ vie ubi vidit 

Non. Ma scil. dispensator (cum Ma) yel servus in comoedia 2 s. p. om 
Fest. : s. ( fur ) p. Ma signa esse culpae et malae conscientiae recte 
iudicat Ma 448 Non. 283 i {siib)duc Leo^ 856 i s alieni simtil \ 
adde Ma dispensatorem dominum iubere censet Ma, servum senem 
Cich. (173) 449 Non. 74 est: et 11. 450 Non. 399 hi Qs errationes M. 
subduceret 11., scil. dispensator improbus vel servus subducent alii 451 
Non. 275 I hiemis G^ 2 est om L^ 452 Non. 369 potes 11. dicit 

meretrix 453 Non. 289 i (cito') Mueller 3 destiner 11. : veluti in 

libertatem vindico scil. fneretricem (Ma) 454 Non. 330 hymnis G^ : 

ighymnis L: gemis hymnis G^ sic 11. tua G aut inferas L 455 

Non. 24 I apolost nonieri 11. 2 delicis 11. minae sunt pueri poetae ini- 
mici 456 Non. 318 hunc 11. 457 Non. 325 i ^auges' 2 abstinere 
a muliere 11. 458 Non. 11 o fabitorem L 



136 



C. LVCILIVS 



459 (903 s) habeasque (in) animo , mi admodum causam 

gravem 
fore, quae me ab uUo commodo abducat tuo 

460 (908) tum illud epiphoni, quod etiamnunc nobile est 

461 (9095) cum amlcis, quantum est inter humanum genus 

rerum, quae inter se coniungant, communicat 

462 (912) ut nunc (in) hac re mihi opem atque auxilium 

offeras 

463 (9185) concedat homini id quod veht, deleniat, 

corrumpat prorsum ac nervos omnis eligat 

464 (920 s) quapropter certum est facere contra, ac persequi 

et nomen deferre hominis 



465 (953) homini amico et familiari non est mentiri meum 

466 (954 s) _ mercede quae conductae flent aHeno in funere 

praeficae, multo et capillos scindunt et clamant 

magis 

467 (963 s) quo facetior videare et scire plus quam ceteri, 

pertisum hominum, non pertaesum, dicere hu- 

manum genus 

468 (965) quoia nam vox ex te resonans meo gradu re- 

moram facit ? 

469 (970) multis indu locis sermonibus concelebrarunt 

470 (971) quae quondam populi risu res pectora rumpit 

471 (972) calvus Palantino quidam vir non bonus bellp 

472 (973) et saevo ac duro in bello multo optimus hostis 

473 (985 s) deducta tunc voce leo : 'cur tu ipsa venire 

non vis huc?' 

459 Non. 315 versui praecedenti adhaesit Dousa i mihiW. grave optt. : 
^necessarian^ amici verba potius quam amatoris esse contendit Cich. 178S 
46oNon. 352 epitofoni Y. %c\\.. Socrates'^ (Cich. 178) : 'Ijtttpujvel' etiam- 
tum 11. etiamnum J. Dousa 461 Non. 36 I quam mihi quantum 11. 
2 quae: que 11. coniungat 11. 462 Non. 360 7iti Lachm. petit mulier 
ab amatore 463 Non. ^278 i = -269 2 = ^301 i vult Non.^ 

2 prorsus 11. : em Leo ^ ad Non.^ 'mores adulatoris describimtur' Ma 464 
Non. 289 2 ^celatum prod^re'' 465 Lact. inst. 6, 18, 6 (librorum 

XXVI— XXIX) 466 Non. 67 (libri XXVII?) i {ut) Mueller 

467 Fest. 273 2 hominetn cod. dicere ferum nam genus cod. d. aerum- 
namst opus Lachm. 468 Paul. Fest. 276 cf. Fest. 277 quaenam trad. 
^re?norae a morando dictae 469 Non. 275 (liber XXX) scil. y<2- 

bulam quandam 470 Non. 382 risu res Madvig: oris aures 11. 

^defetigaf 471 Non. 462 pallantino U., turpiter gesto a. 137 cf. 

Appian. Iber. 80 ss non bonus Guyet: nobilis bonus 11. 472 Non. ^285. 
^388 ac Non.^: ut Non.^ ^nocenti^ 473 Non. 289 ''deminutci 'sup>- 
pressd' hunc L^ G verba sunt leonis aegroti ad vulpeculam 



SATVRARVM XXVI — XXX 



137 



474 (987) sed tamen hoc dicas quid sit, sinoenu molestum est 

475 (988 s) 'quid sibi vult, quare fit ut intro vorsus et ad te 

spectent atque ferant vestigia se omnia prorsus ?' 

476 (990) sic laqueis, manicis pedicis, mens inretita est 

477 (992) aut operatum aliquo in celebri cum aequalibus 

fano 

478 (993 s) aut cum iter est aliquo et causam conmenta 

vi(ai), 
aut apud aurificem, ad matrem, cognatam, ad 

amicam 

479 (995) lana, opus omne perit: pallor, tiniae omnia cae- 

dunt 

480 (996) vir mare metitur magnum et se fluctibus tradit 

481 (997) iuratam se uni, cui sit data deque dicata 

482 (998 s) continuo, simul ac paulo vehementius aura 

inflarit, fluctus erexerit extuleritque 

483 (1000) sed quid ego haec animo trepidanti dicta pro- 

fundo ? 

484 (looi) _ vj w _ 'ruis hoc, et colHgis omnia furtim' 

485 (1002) 'quom me hoc tempore, nugator, cognoscere 

non vis 

486 (1004) praeservit, labra delingit, delenit amore 

487 (1008) quantum haurire animus Musarum e fontibus 

gestit 

488 (1009) producunt me ad te, tibi me haec ostendere 

cogunt 

474 Non. 143 sit: est 11.: rest Lachm. noenum 11. respondet vulpecula 

475 Non. ^303. ^402 2 cf. Porph. Hor. epist. i, i, 74 loquitur vul- 
pecula I intra Non.* et ad te lunius : aetate Non.^ : tit ad te Non.^ 
2 spectant vel expectant Non.^ boni: expectent Non.^ G ferent^on."^ YJ^ 
sed omnia Non.*: 07nnia se Non.^ prosus Non.' L^ 476 Non. 350 
''quibtis manus vinciuntur' mens scil. eius qui amat 477 Non. 523 
operat 11.: 'deos religiose et cum summa veneratione litatu77i scil. it 
mulier in om Guelf. 478 Non. 522 i scil. mulier 479 
Non. ^272. ^462 fallor Non. ^ 480 Non. 350 est : et se codd. 
tradidit 11. 481 Non. 287 iuratam scil. coniugem relinquit maritus 
deque: adaeqitae 11. 482 Non. 297 2 erexit 11. fabulam narrari de 
Aegialea Diomedis uxore infida censet Marx 483 Non. 408 trepidante 
codd. 484 Non. * 273. "380 et: est Non. ' v. 1. '^aufers ^c\\. serve 
infide 485 Non. 35 quam 11. '^nugis perturbator' de servo dominum 
se cognoscere negante 486 Non. 278 delicit 11. scil. meretrix atfiatorem 
tristem 487 Non. ^317. ^319 quanio Non. ^ aurire '^on.^ Vi.. praeter 
Guelf., sed Non. versum in littera h posuit animas Non. ^ et fontia Non. * 
intellege : tantttm ingeniivires susiinere non posszini {M.2i). sed cf . Cich. 184 
488 Non. 373 'foras educunf scil. amici, veluti ad Scipionem quem 
Lucili saturis offensum esse Horatius (sat. 2, i, 67) negat (Ma), de C. Sem- 
pronio Tuditano consule a. 129 cogitat Cich. 183 



j ■}§ C. LVCILIVS 

489 (loio) neminis ingenio tantum confidere oportet 

490 (loii) gratia habetur utrisque, illisque tibique simitu 

491 (1012) et sua percipere(t) retro rel(l)icta iacere 

492 (1013) et sola ex multis nunc nostra poemata ferri 

493 (10 14) idque tuis factis saevis et tristibus dictis 

494 (1015) gaudes, cum de me ista foris sermonibus differs 

495 (1016) et male dicendo in multis sermonibus differs 

496 (1017) haec tu me insimulas ? nonne ante in corde 

volutas 

497 (1019) quid tu istuc curas, ubi ego obUnar atque vo- 

luter? 

498 (1020) quid servas quo eam, quid agam ? quid id 

attinet ad te ? 

499 (1021) quod tu a(lios) laudes culpes, non proficis hilum 

500 (1022 s) hic ut muscipulae tentae atque ut scorpios cauda 

sublata 

501 (10245) inprobior multo quam de quo diximus ante: 

quanto blandior haec, tanto vehementius mordet 

502 (1026) omnes formonsi, fortes tibi, ego inprobus. esto 

503 (1027) summatim tamen experiar rescribere paucis 

504 (1028) cui sua conmittunt mortah claustra Camenae 

505 (1029) sicuti te, qui ea quae speciem vitae esse putamus 

506 (1030) nohto tibi me male dicere posse putare 

507 (103 1) et Muttonis manum perscribere posse tagacem 



489 Non. 143 Prisc. GL II 207 ing-emum 'Non.lL f antttm ±^on.: quem- 
quam Prisc. sci\. quam tuo, amice 490 Non. 175 tibique\\i.VL\\x%: sibi 
quae 11. simetu Leid. ' : '^simtiC i. a Lucilio atnicis et amico,' carminum 
arbitro subtilissimo 491 Non. 326 perciperet scil. aemulus ^sordere^ '^neg- 
lectaesse'' 492^0^.303 '^laudari 493^0^.^388.^409 itaque^^on."^ 
boni sevis factis Non. ' scil. consequi vis ut risum excutias (Ma) 494 
Non. 284, 14 loquitur adversarius 'diffamas' 'divulgas' 495 Non. 284,23 
idem loquitur 496 Non. 420 Lucilii verba i^uimilas 11. 'cogitatione 

perquiris'' 497 Non. 420 adversarius loquitur ad poetam 498 

Non. 387 ''sollicite et suspiciose observas' 499 Non. 121 tu a(lios} 

Leo'^: tua 11.: tu (nunc^ Ma lades boni: laedas ci Cich. 194 'breve 
quodda^n 500 Non. ^181. -266. '^385 I miiscipula Non.^-'- tantae 

Non.^: contet7tal>ion.^: 'extensaP z^^omNon.''- aque li^on.^ scorpius 
Non. ^ 2 'erectcL 501 Non. 327, 11 'saevior L, Accium carpi censet 
Cich. 203 502 Non. ^306. ^327, 14 formosi 11. praeter L^ ergo 

Non. ^ 'divites' 503 Non. 296 experire scribere L 504 Non. 249 
cui: quoi Lachm. : quia 11. 'credtmt' 'permittunt' scil. is Musarum 
antistes est Ma, Accio vel Acci poetae statuae in Ca79ienarum aede positae 
Cich. (205 s) 505 Non. 173 'specimeti' 'exemplar' putamtis esse 11. 

comoediarum argumenta significantur, comicus appellatur poeta, Afranius, 
ut videtur Cichorio 19655 506 Non. 505 507 Fest. 359 Paul. 

Fest. 358 Non. 408 onustonis Fest. apogr. Polit. : ?nusconis Non. manu 
Non. tagen Fest. : 'furibundam' de Q. Titio Muttone cf. Cich. 207 5 



SATVRARVM XXX 



139 



508 (1032) hoc etiam accipe quod dico: nam pertinet 

ad rem 

509 (1033) quem scis scire tuas omnes maculasque notasque 

510 (1034) quem sumptu(m) facis in lustris, circum, oppida 

lustrans 

511 (1035) nunc, Gai, quoniam incilans nos laedis, vicissim 

512 (1036) si liceat facere et iam hoc versibus reddere 

quod do 

513 (10375) quin totum purges, devellas me atque deuras, 

exultes (et) soUicites 

514 (i03gs) cuius vultu ac facie, ludo ac sermonibus nostris 

virginis hoc pretium atque hunc reddebamus 

honorem 

515 (10433) '^tune iugo iungas me? anne et succedere aratro 

invitum et glebas subigas proscindere ferro ? 

516 (1047) haec vestimentis maculosis: tum aspice (s)is te 

517 (1048) sublatus pudor omnis, licentia fenus refertur 

518 (1050) quid dare, quid sumti facere ac praebere po- 

tisset 

519 (1051 s) quid vero est, centum atque ducentum possi- 

deas si 
raiha 

520 (1053) Maximus si argenti sescentum ac mille reliquit 

521 (1054) non numquam dabit ipsa aetas, quod possit, 

habendo 

522 (1059) hoc missum facies, illo me utere libente 

523 (1060) unus constemi nobis, vetus, restibus aptus 

508 Non. 240 '^audi' 509 Non. ^350. "354 guem sdl. eum te horrere 
apparet, i. poetam sci Leid. bis maculas notasque Non. ^ L-^ G 510 
Non. 335 '^lupanaribtis' veluti scortator circum adv. Leoni 511 

Non. 125 gat et vicissem L 'increpans' 512 Non. 278 511 et 512 
continuavit Ma 'dico' scil. sermone pedestri. sed cf. Cich. 195 513 

Non. 300 Lucilius adversario se tradit carpendum (Ma) i debellas, d^lel- 
las optt. 2 'gestu vel dictu iniuriam facias' 514 Non. ^320. ^366 

1 /«<£?« Non.^ 2 verginis Non.^ L^ Non.^ L 'praemiuni reddimus Non.^ 
515 Non. 401 I ante 11.: Anytel Leo^ (857) 2 'cogas' 516 Non. 350 
haec i. amica tua 517 Non. 385 'remotus' licentia in tabulas accepti 
refertur ut faenus i. lucrum (Ma) 518 Non. 484 "sumptus' scil. ainator, 
computat meretrix 519 Non. 493, 33 i atque Leo^ (852): ac 11. 

2 militim 11. 520 Non. 493, 31 cum antecedenti coniunxit Mueller 
Maximima Scipionis Aemiliani fratrem esse mortuum a. fere 130 statuit Ma 
argentis 11. de summa cf. Marxii comment. p. 335 s 521 Serv. auct. 
Verg. georg. 3, 159 prosit ci Lachm. 522 Non. 348 hoc scil. vitiutn, 
illo i. praecepto bono a me dato metu tenere G ^ : metutere L ^ libenter 11. 
523 Non. 235 umis scil. lectus in cena sordida consternit 11. novis 11. 
pestibus L 'conligatus' 



140 



C. LVCILIVS 



524 (1061) culcitulae accedunt privae centonibus binis 

525 (1062) ciauda una est pedibus cariosis mensula vino 
625a (1063) deblaterant, plennus bonus rusticus concinit una 

526 (1064) ipso cum domino calce omnis excutiamus 

527 (10653) illo quid fiat, Lamia et Pitto oxyodontes 

quod veniunt, illae gumiae vetulae inprobae 

ineptae ? 

528 (1067) quis totum scis corpus iam perolesse bisulcis 

529 (1068) contra haec invitasse aut instigasse videntur 

530 (1069) cuia opera Troginus 'calix' per castra cluebat 

531 (1070) serus cum eo medio a ludo bene potus recessit 

532 (1073 s) 'scito (et)enim bene longincum mortalibus mor- 

bum 
in vino esse, ubi qui invitavit ciapsilius se' 

533 (1075) omnia tum endo muco videas fervente micare 

534 (10763) pulmentaria, ut intubus aut aliquae id genus 

herba, 
et ius maenarum. bene habet se , mictyris 

haec est 

535 (1079) ut semel in Caeh pugnas te invadere vidi 

536 (io8os) sicubi ad auris 

fama tuam pugnam (prae)claram adlata dicasset 

537 (1082 s) quantas quoque modo aerumnas quantosque 

labores 
exanclaris 



524 Non. 35 culcituae L: ^tori lecti^ accendunt L ita ut sex in uno 
lecto collocati fuerint convivae (Ma) 525 Non. 83 plauda 11. '^vetustis' 
mensu iabino Florentin. : mensiilibano rell. : em Turnebus : mensula nobis 
Ma. cf. Leo^ 841 525^ Non. 96 ^oblocuntur' '^ confingtmt' praecessit f ere : 
quidquid inepte (Ma) blennus lunius propter ^Xewoi; sim. : 'parum emunctae 
naris' 526 Non. 298 ^excludamus^ ''deiciamus^ 527 Non. 117 

I Bitto Ma ixiodontes 11. (cf. Ma ad 1.) 2 gemiae illiae 11. ''gulosae' 528 
Prisc. GL II 488 'quibu^ iam corpus Lachm. scil. czim tenera essent 
aetate 529 Non. 321 haec scil. sordes et corporis turpitudo 530 

Non. ^81. ^87 yw/aNon.*: 'cuius' cf. Cich. 215 531 Non. 157 secusW.. 
a Lachm. : ac 11. 532 Non. 321 vinolenti verba i cibo [cito L) bene 
enim codd. : em Muretus : scibo {ego) enim bene Ma 2 'replevif 
533 Non. 348 i. endo mycho 'per vices sine ordine moveri^ 534 

Non. ^137 I = Non. ^209 l entibus Non. * aliqua et id Non. ^: 
aliquod Non. ^ 2 mictilis G^: 7tiystila Lachm. : jj,ooTiXi(; Buech. : 'mis- 
cellanea' Ma cf. Cich. 217S 535 Non. 323 pugnas Caeli Ma. sed 

cf. Cich. 187 ss, qui de C. Semproni Tuditani bello Histrico agi coniecit 
'adpetenter incipere' 536 Non. 287 i auriW. 2 clarans Lipsius: claratn 
{mi) Baehr. Norden adlatam sim. trad. 'nuntiasset' "indicassef 537 

Non. 292 I quotque I. Dousa 2 'perpessus eris'' 



SATVRARVM XXX LIBRI INCERTI 



141 



538 (1084) haec virtutis tuae (c)artis monumenta locantur 

539 (1085) et virtute tua et claris conducere cartis 

540 (1086 s) et 

(h)is te versibus interea contentus teneto 

541 (1088) accipiunt leges, populus quibus legibus exlex 

542 (1089) quanti vos faciant, socii, quom parcere possint 

543 (1093) insperato abiit, quem una angina sustuHt hora 

544 (1097) est illud quoque mite malum blandum atque 

dolosum 

545 (1107S) ante fores autem et triclini limina quidam 

perditus Tiresia tussi grandaevus gemebat 

546 (1113S) armamenta tamen, malum, vel(a), omniaservo: 

funis enim praecisus cito atque anquina soluta 

547 ( 1 1 1 9 s) aurum atque ambitio specimen virtutis utrique est : 

tantum habeas, tantum ipse sies tantique habearis 

548 ( 1 1 2 I ) baronum ac rupicum squarrosa, incondita rostra 

549 (ii22s) bene cocto et 

condito, sermone bono, et, si quaeris, libenter 

550 (1130) _ <^ w Cecilius pretor ne rusticus fiat 

551 (1138SS) Comelius Publius noster 

Scipiadas dicto tempus quae intorquet in ipsum 
oti et deUciis, luci effictae atque cinaedo, et 
sectatori adeo ipse suo, quo rectius dicas. 
ibat forte domum. sequimur muhi atque fre- 

quentes 5 

538 Non. 340 virtutis haec 11. 539 Non. 274 '^convenire' cf. Cich. 185 
540 Non. 264 541 Non. 10 ^qiti sine lege vivit' . sed cf. frg. 39 

erret exlex et Cich. 211 s 542 Non. 370 com- 11. ''veniam dare . ad 

rem, Fregellanim sediiionem, cf. Cich. 208 ss 543 Non. 35 abit 11. 

scil. Scipiol Cich. 212 s 544 Non. 343 est: et 11. agitur de mulierum 
ingenio 545 Don. Ter. Eun. 336 (libri incerti) coUocandi videntur 
Marxio 1. VI post v. 250 i triclinii 11. qtiidevt II. 2 tyresiatus v. 1. 
describitur convivium sordidum 546 Non. 536 libro III tribuit Var- 

gesius I velum Mueller 2 anchora 11. : of^o^va, Maqueus quo antemna 
ad malura adstringitur' Ma 547 Schol. luv. ^ i, 106. ^3, 143 I ambi- 
tiosum Schol. ^ : ambitiost Lachm. speciem Schol. ^ utrumque I. Dousa : 
utrimque Lachm. 2 quantam h. ci F. Dousa ad rem cf. Cich. 333 s 
548 Fest. 329 Paul. Fest. 328 varonum cod. 'squalente barba' 549 

Cic. ^fin. 2, 25 ^Att. 13, 52, i 'fruimur', a quo pendent substantiva 
cocto, condito, s. suppl. Marx et om Cic. ^ 11. 550 Varr. ling. 7, 96 

Diom. GL I 452 (libro V ante v. 210 tribuit Ma) pretor om Varr. cod. 
fias V. 1. Praenestinorum sermo irridetur 551 Fest. 294 2 dicto a dictare 
3 delicis cod. 4 ipsi cod. interpretatur Marx : '(si quaeris, quid agam) : 
ego Lucilius poeta dicto ea quae Cornelius noster Scipio tempus in ipsum 
oti intorquet et deliciis suis, luci suae, atque adeo (quo vocabulo rectius 
dicas) cinaedo ipse suo et sectatori' : contradicit Leo ^8575 



142 



C. LVCILIVS 



552 (1145) cretatumque bovem duc ad Capitolia magna 

553 (1147) cui, si coniuret, populus vix totus satis sit 

554 (1157) durum molle voras, fragmenta interficis panis 

555 (1160) ergo praetorum est ante et praeire v^ _ v, 

556 (1161) et pedibus laeva Sicyonia demit honesta 

557 (1174 ss) fingere praeterea, adferri quod quisque volebat. 

illum sumina ducebant atque altilium lanx, 
hunc pontes Tiberinus duo inter captus catillo 

558 (11 85) haec odiosa mihi vitiligo est. 'numdolet?' inquit 

559 (1186) haec inbubinat, at contra te inbulbitat (ille) 

560 (1187) haerebat mucro gladium(que) in pectore totum 

561 (1191S) hunc catapiratem puer eodem deferat unctum, 

plumbi pauxillum rodus linique mataxam 

562 (1193) Hymnis, cantando quae me adseruisse ait ad se 

563 (1195) inguen ne existat, papulae, tama, ne boa noxit 

564 (1205) magna penus parvo spatio consumpta peribit 

565 (1207) mantica cantheri costas gravitate premebat 

566 ( 1 2 1 5 ss) nam veluti intro aliud longe esse atque intus 

videmus, 
sic (item) "^apud te' aliud longe est, neque idem 

valet "^ad te' : 
'intro' nos vocat ad sese, tenet Hntus' (apud se) 

552 Schol. luv. 10, 66 ^candidun^ ducit codd. : de gaudio agitur publico 

553 Char. GL I 217 554 Non. 449 interjicit codd. agitur de meretrice 
voraci 555 Varr. hng. 5, 80 556 Paul. Fest. 337 scil. mulier in 
grabato adsidens 557 Macr. sat. 3, 16, 17 (collocandi versus 1. XX 
ante 569) i fingere (inf. hist.) scil. cocus vafer 3 tiberinos codd. 558 
Paul. test. 369 vituligo Thewrewk: ^in corpore hominis macula alba, 
quam Graeci dLK<pbv vocanf inqidt scil. medicus vel fiutrix anctllave 
559 Paul. Fest. 32 contulit cum 1. XXIX v. 866 Lachm. ''memtruo 
sanguine inquinatur' 'puerili stercore inquinat' 560 Non. 208 muero v. 1. 
ad gladiatorum 1. IV narratam pugnam rettulit Ma (post v. 159) 561 
Isid. orig. 19, 4, 10 2 = Fest. 265 Hbro III attribuerunt edd. i hanc 
Sangerm. : /??<<: Scal. cataporatem (-portem) 11.: '^lineamcum tnassa phimbea, 
qua maris altitudo temptatur' pueri Sang. deforet (-fore) 11. unctum 
Guelf. : eum Sang. imperat navis dominus 2 paucillum Sang. : paxillum 
Fest. cod. rudus Isid. : 'aes imperfeciun^ lineque Guelf. matexam Fest. 
cod. : %lomum non filum' Ma 562 Serg. in Don. GL IV 564 quxie 
me: quem 11. 563 Fest. 360 Paul. Fest. 361 de corpori senectute 
comipto parcendo agi videtur Marxio "^Poopcuv' 'ta^na . . . cum labore 
viae sanguis in crura descendit et tumorem facif ajta^ £lpY][J.£vov bova 
Paul. Fest. 30 ubi sic explicatur : . . . 'cruruni quoque tumor viae labore 
collectus' 564 Non. 219 Prisc. GL II ^ 170. ^261 pervo f-osj Non. optt. 
565 Porph. Hor. sat. i, 6, 106 libro III tribuit Dousa (cf. v. 109) 'pera^ 
canthari codd. 566 Char. GL I 1 1 1 i veluti N ^ : velut N * Colon. deperd. 
2 (et^ I. Dousa se longe aliud esse N : te longe ahd est Dousa neq. 
eadem N ad se Lachm. 3 vocas N : vocat Dousa int N : intus {apud 
se^ Dousa vocat, at sese t. i. Ma 



SATVRARVM LIBRI INCERTI 



143 



567 (12 19) _ww nemo hic vindicias neque sacra veretur 

568 (1220) nequam aurum est, auris quodvis vehementius 

ambit 

569 (1221) nequam et magnus homo, laniorum immanis 

canes ut 

570 (1227) nunc ad te redeo, ut, quae res me impendet, agatur 

571 (i228ss)nunc vero a mani ad noctem, festo atque 

profesto 
totus item pariterque die populusque patresque 
iactare indu foro se omnes, decedere nusquam, 
uni se atque eidem studio omnes dedere et arti, 
verba dare ut caute possint, pugnare dolose, 5 
blanditia certare, 'bonum' simulare 'virum' se, 
insidias facere, ut si hostes sint omnibus omnes 

572 (1235 ss)o lapathe, ut iactare, nec es satis cognitu qui sis! 

in quo Laelius clamores, sophos ille, solebat 
edere, compellans gumias ex ordine nostros 

573 (1238SS) 'o Publi, o gurges Galloni, es homo miser' inquit. 

'cenasti in vita numquam bene, cum omnia in ista 
consumis squilla atque acupensere cum decimano 

574 (1245) _ w w _ palmisque misellam depuviit me 

575 (1248) permixi lectum, inposui pede pellibus labes 

576 (1250 s) pistricem valida(m), si nummi suppeditabunt, 

addas, empleuron, mamphulas quae sciat omnis 

577 (1253) plure foras vendunt quod pro(inde) minore (erat) 

emptum 

567 Fest. 376 ''res eas de quibus controversia esf sacra* Politiani apo- 
graphon 568 Fest. 165 Paul. Fest. 164 amhiat Festi apogrr. duo 

Festus duas Sinnii Capitonis exhibet interpretationes, aut auris laedi 
inaurium pondere, cum mollissima auris pars incidatur, aut hominum aures 
auri poUicitationibus resistere non posse 569 Van. ling. 7, 32 imnianes 
trad. Va«w' 570 Fest. i6i 571 Lact. inst. 5, 9, 20 (Hbro I tribuit 
I. Becker) i a mani (amant) duo: a mane rell. 2 dies boni t, foro se 
unus: foros, foro set, forum se rell. opponuntur inter se prisca vitae 
consuetudo atque inertia aevi Luciliani 572 Cic. fin. 2, 24 (libro V 

post V. 194 attribuerit Ma) loquitur Stoicorum aliquis veluti Q. Mucius 
Scaevola, Laelii gener, in soceri a. 129 defuncti honorem i ut: et Erlang. 
''iactaris' quis Erl. 2 cognitu laelius codd. 3 gjiimas Vat. Erl. 573 
Cic. fin. 2, 24 cf. schol. Hor. sat. 2, 2, 47 ponendum videtur 1. V post 
V. 194 i miseri praeter unum (e corr.) omnes 2 cenastis 11. praeter unum 
isto unus 3 accubans f-antj aere 11. decimacio duo 574 Paul. Fest. 70 
depuvitv. 1.: '^cecidif 575 Porph. Hor. sat. i, 6, 22 permihi 11. pedem 11. 
habes 11.: labem L Dousa 576 Fest. 142 cf. Varr. ling. 5, 138 2 £|jl- 

nXsopov adi. '^panis Syriaci gentis, quod, ut ait Verritis, in clibano ante- 
quam percoquatur decidit in carbones cineremqui 577 Char. GL I ^ 109. 
* 2 II plura foras venti Char. ^ 



144 



C. LVCILIVS 



578 (12555) porro homines nequam , malus ut quartarius, 

cippos ♦ 
coUegere omnes 

579 {1259) prima Papiria Tusculidarum 

580 (1260) Privemo Oufentina venit fluvioque Oufente 

581 (1267) podicis, Hortensi, est ad eam rem nata palaestra 

582 (1270) purpureamque uvam facit albam pampinum 

habere 

583 {1273 s) quamvis bonus ipse 

Samnis, in ludo ac rudibus cuivis satis asper 

584 (1276) quem praeclarus helops, quem Aegypto sargus 

movebit 

585 (1280) 'quid Decius ? Nuculam an confixum vis facere?' 

inquit 

586 (1282 s) quidni et scruta quidem ut vendat scrutarius 

laudat, 
praefractam strigilim , soleam inprobus dimi- 

diatam 

587 (1284SS) quis hunc currere ecum nos atque equitare 

videmus, 
his equitat curritque. ocuUs equitare videmus : 
ergo oculis equitat 

588 (1288) quod sumtum atque epulas victu praeponis 

honesto 

589 (1291) (qua) Rhodus Carpathium in pelagus se inclinat 

apertum 

578 Fest. 258 I ^mulio mercennaritis, quod quartam partem quaestuus 
capiebat' 2 colligere cod. scil. utpote fures in via publica prope urbem sita 

579 Schol. Bob. Cic. Planc. p. 254 Papiria scil. tribus tus olidarum 11. 

580 Fest. 194 offentina unum apogr. : oufendina rell., scil. tribus suf- 
fragii ferendi causa. ceterum cf. Cich. 336 ss ofenie apographa 581 
Porph. Hor. carm. i, 27, i ptidicis 11. factci 582 Cledon. GL V 40 
facit scil. aiitumnus 583 Cic. de orat. 3, 86 coUocandos esse versus 
post libri IV v. 158 et verba esse Pacideiani cogn. Dousa cuivis, civis, 
cuius sim. codd. 584 Fest. 322 '^pisci genus' 'cui salivam movebit' Ma 
585 Cic. de orat. 2, 253 praecedunt: ambigua sunt in primis acuta atque 
in verbo posita, non in re . . . ut illud Africani, quod est apud Lttcilium 
spaedius mutili nuculan conficere inquit mutili 586 Gell. 3, 14, 8 
ponendum lib. X post v. 388 i vendat et scrutarius II. YP'^'^°'^*"^*'l? 
2 praefactam v. 1. strigilim Char. GL I 126: strigilem Gell. 11. 587 
Gell. 18, 5, 8 Non. 106 Macr. sat. 6, 9, 11 i quis: nempe Macr. hinc 
Gell. plerique equum v. 1. nos atque ego Macr. unus : non aquae Non. 11. 
videbat Non. II. 2 om duo Gell. 588 Gell. 4, 16, 6 Non. 501 (libr. I — VII) 
sunipttim Non. 11.: sjcmptu Gell. unus dictu Non. II. praepones Non. U. 
chonesto Guelf. Non. 589 Porph. Hor. carm. i, 7, i (libri XIV, col- 
locandus videtur post v. 466) ( ) add. Marx Carpathium Rhodus edd. 



SATVRARVM LIBRI INCERTI 



145 



590 (12945) servandi numeri et versus faciendi, 

nos Caeli Numeri numerum ut servemus mo- 

dumque 

591 (13 14) tum lateralis dolor, certissimus nuntius mortis 

592 (1319S) velut olim 

auceps iile facit clam, inproviso insidiisque 

593 (1323) vicimus, o socii, et magnam pugnavimus pugnam 

594 (1326SS) virtus, Albine, est, pretium persolvere verum 

quis in versamur, quis vivimus rebus, potesse, 
virtus est, homini scire id quod quaeque habeat res, 
virtus, scire, homini rectum, utile quid sit, honestum, 
quae bona, quae mala item, quid inutile, turpe, 

inhonestum, 5 
virtus quaerendae finem re scire modumque, 
virtus divitiis pretium persolvere posse, 
virtus id dare quod re ipsa debetur honori, 
hostem esse atque inimicum hominum morumque 

malorum, 
contra defensorem hominummorumquebonorum, 10 
hos magni facere, his bene velle, his vivere amicum, 
commoda praeterea patriai prima putare, 
deinde parentum, tertia iam postremaque nostra 

595 (1340) vis est vita, vides, vis nos facere omnia cogit 

596 (13423) uno oculo, pedibusque duobus, dimidiatus 

ut porcus 

597 (1347) ut petimen naso aut lumbos cervicibus tangat 



598 (1375 s) Sisyphus versat 

saxum sudans nitendo neque proficit hilum 

590 Char. GL I 78 cf. GL VII 206 (libro XXX post v. 1078 tribuit Ma) 
I s ^^ — Ntimeri Dousa e Colon. deperdito : om N 2 modttmqiie Dousa : 
perierunt in N, sed que legit Charisii editor princeps. numeris et necessilate 
coactus genetivo posuit casu nomen amici poeta, quod nisi genetivo casu 
et vocativo numeris adaptari non poterat (Ma) 591 Max. Victorin. 

GL VI 217 collocandus 1. V post. v. igo 592 Serv. auct. Aen. 12, 5 
I olli 11. 2 clam: citm, eurn 11. 593 Don. Ter. Eun. ^899 Ad. '843 cf. 859 
ocius vel cives Don. - ptignam ad rem Veneream spectare exponit Don. 
594 Lact. inst. 6, 5, 2 6 = Lact. inst. 5, 6, 7 7 = 5, 6, 10 12 = 5, 6, 18 
(hoc amplissimum frgm. attribuendum libro XVII post 551) I quis fuerit 
Albinus iste quem ut avarum hominem poeta castigat non liquet. cf. Cich. 
349 ss 6 rei 11.: em Lachm. 11 magni facereV&ns.: magys yacere unus : 
magnificare rell. 12 patriae 11. 595 Varr. ling. 5, 63 596 Gell. 3, 

14, 8 (hbro XV tribuendi, post v. 483) l dimiditus, dimidius 11. signi- 
ficari videtur Cyclops 597 Fest. 209 'laudatur equi caput breve, ardua 
cervix' 598 Cic. Tusc. i, 10 Non. 121. 353 sisyphius 11. aut Lucilio 
tribuendi aut Ennio 

Diehl, Poetarum Romanorum veterum rell. lO 



j^^ HOSTIVS A. FVRIVS ANTIAS 

HOSTIVS 

BELLVM HISTRICVM 

1 (2 Baehr.) percutit atque hastam pilans prae pondere frangit 

2 (3) sententia praesto 

pectore pilata 

3 (4) saepe greges pecuum ex hibernis pastibus pulsae 

4 (5) non si mihi Hnguae 

centum atque ora sient totidem vocesque liquatae 
6 (6) dia Minerva (simul), simul autem invictus Apollo, 
arquitenens Latonius 

A. FVRIVS ANTIAS 

1 (i Baehr.) sanguine diluitur tellus, cava terra lutescit 

2 (2) omnia noctescunt tenebris caliginis atrae 

3 (3) increscunt animi, virescit volnere virtus 

4 (4 s) sicut fulica levis volitat super aequora classis, 

spiritus Eurorum viridis cum purpurat undas 

5 (6) quo magis in patriis possint opulescere campis 

Q. VALERIVS SORANVS 

1 (i Baehr.) vetus adagio est, o Publi Scipio 

2 (2) Accius Hectorem nollet facere, Hectora mallet 



1 Serv. auct. Aen. 12, 121 (liber prirnus) ^figens' 2 Serv. 1.1. 

2 '^fixt^ ''stabilis' 3 Prisc. GL II 270 (Hostilius in I annali) 4 
Macr. sat. 6, 3, 6 (liber secundus) imitatus est Verg. georg. 2, 43 
5 Macr. sat. 6, 5, 8 ( > add. Haupt 

1 — 5 Gell. 18, II (sub rubrica: verba ex carminibus Furi An tiatis 
inscite a Caesellio Vindice reprehensa) 3 s (quae reprehendit autem 
Caesellius Furiana haec sunt: quod terram in lutum versam '^lute- 
sceri dixerit et tenebras in noctis modum factas 'noctescere' et pristi- 
nas reciperare vires 'virescere', et, qtiod ventus mare caerulum crispi- 
cans nitefacit, 'purp^iraC dixerit, et opidentum fieri 'opulescer^. ver- 
sus . . . ex poema tis Furianis . . . subdidi) i = Non. 133 2 = Non. 
145 3 = Non. 188 5= Non. 148 2 tenebras unus Gelli 3 crescunt 
Non. 11. virescit Non. : virescunt Gell. 11. praeter unum (increscunt) 
volucre, volvere Gell. v. 1. vires Gell. v. 1. 41 fulca Pontanus, sed cf. 
Skutsch Forsch. I 113 sic fulica levius Beloe 2 Eurotts Baehr. dum 
L. Mueller 5 magis si sint in v. 1. patriis: campis Non. 11. opuli- 
scere Non. 

1 Varr. ling. 7, 31 (id est quod TrapotfJLiav vocant Graeci) cf. Paul. 
Fest. 12 Don. Eun. 428 Gloss. s. v. vetus (sat) Baehr. ut senarium 
audiamus iambicum 2 Varr. ling. 10, 70 cf. Fimaioli p. 78 



Q. VALERIVS SORANVS PORCIVS LICINVS i^n 

3 (4) luppiter omnipotens rerum regumque repertor, 
progenitor genetrix deum, deus unus et idem 



PORCIVS LICINVS 

1 (i Baehr.) Poenico bello secundo Musa pinnato gradu 

intulit se beilicosam in Romuli gentem feram 

2 (4) diim lasciviam nobilium et laudes fucosas petit, 

dum Africani v6ce(m) divina(m) inhiat avidis auribus, 
dum ad Philum se cenitare et LaeUum pulchrum putat, 
dum in Albanum crebro rapitur 6b florem aetatis suae: 
suis postlatis rebus ad summam inopiam redactus est. 5 
itaque ex conspectu 6mnium (ubi) abit Graeciae in 

terram ultimam 
m6rtuust Stymphali, Arcadiae in 6ppido. nil P(ublio) 
Scipio (tum) pr6fuit, nil Laelius, nil Furius, 
tres per id[[em]] tempus qui agitabant n6biles facillime. 
eorum ille opera ne domum quidem habuit conducti- 10 

ciam, 
saltem ut esset, qu6 referret 6bitum domini servolus 

3 (5) custodes ovium tenerae propaginis, agnum, 

quaeritis ignem ? ite huc. quaeritis ? ignis homost. 
si digito attigero, incendam silvam simul omnem, 
omne pecus flammast, omnia qua video 



3 A. Mai Auct. class. 3, 161 Aug. civ. 7,9 1 regum rerumque deumqtie 
Aug. 2 idem: omnis Aug. 

1 Gell. 17, 21, 45 I secundum unus 2 sese II.: em Ald. 2 Suet. 

^vit. Ter. 2 ed. Wessner Don. I p. 4 8 — 11 = ^vit. Ter. 6 i lascivam 
(-ias) V. 1. fucosas laudes 11. praeter A 2 vocem du?n et A in huius 
et A auribiis avidis unus 3 Phihim Roth : fixum A : furium rell. 
se om unus centare A Lelius unus putat pulchrum 11. praeter A 4 
dum se amari ab his credit crebro in Albanum rapitur (rapi) 11. : em 
Ritschl ob : ad v. 1. 5 post (ipsus) sublatis 11. : em Ritschl 6 e vel om 
V. 1. ( ) add. Bergk abit A .• abiit rell. greciam in terram 11. : em 
Bothe : in Gr. t. Scal. Ritschl 7 mortuus est i?falo (in phalo) 11. : em 
Bergk: mortuos Stymphalist Ritschl archadiae 11. ( ) add. Roth nihil 
(-ch-)\l. 8() add. Dziatzko {ei) A profuit om duo nihil illi K: nihil ei 
rell. nihilVi. ?> i Furius tres : sit?tinistros A \0 opera?n\\. praeter A ha- 
buit: si abuit Suet.^ A 11 obitus Suet.^ unus servulo Suet.^ A 3 Gell. 
19. 9. 13 cf. Anthol. Pal. 9, 15 Valer. Aedit. 2 Pomp. wandinschr. 585 ss 
\ lenerael^o%\\xs: venderelh: teneraeque, ma?idrae(que), Venerisque, ver- 
nae(que) alii 2 item trad. huc quaeritis ite (si te) huc quaeritis ignis IL 
plerique huc! huc agite! Buettner ignis om unus agnum quaeritisf 
agnum? ite hinc o proctd! ignis hic est Ussani 4 quae dett. 

10* 



148 



VOLCACrVS SEDIGITVS VALERIVS -\EDITVVS 

VOLCACIVS SEDIGITVS 

DE POETIS 



1 (i Baehr.) multos incertos certare hanc rem vidimus 

palmam poetae comico cui deferant. 
eum meo iudicio errorem dissolvam tibi, 
ut, contra si quis sentiat, nihil sentiat. 
Caecilio palmam Statio do mimico. 
Plautus secundus facile exuperat ceteros. 
dein Naevius, qui fervet, pretio in tertiost. 
si erit, quod quatto detur, dabitur Licinio. 
post insequi Licinium facio Atilium. 
in sexto consequetur hos Terentius, 
Turpilius septimum, Trabea octavum optinet, 
nono loco esse facile facio Luscium. 
decimum ^ addo causa antiquitatis Ennium 

2 (2) sed ut Afer populo sex dedit comoedias, 

iter hinc in Asiam fecit. (in) navem ut semel 
conscendit, visus numquam est : sic vita vacat 

3 (3) tuae, (Terenti), quae vocantur fabulae, 

cuiae sunt? non has, iura qui populis dabat 
summo (ille) honore affectus fecit fabulas ? 

4 (4) sumetur Hecyra sexta, exiHs fabula 

VALERIVS AEDITVVS 

1 (i Baehr.) dicere cum conor curam tibi, Pamphila, cordis 
quid mi abs te quaeram, verba labris abeunt, 
per pectus manat subito (subido) mihi sudor : 
sic tacitus, subidus, dum pudeo, pereo 

1 Gell. 15) 24 fin Ifbro . . . de poetis) i -vidcvius 11. 4 qtd Osann 

5 doviinico vel do coviico trad. 6 acie Baehr. 7 n(a)e vias, ne livius 
V. 1. servet 11. servet pretium, tertitist Ritschl 9 licium (-0) v. 1. 10 
consequitur 11. II trabeam v. 1. 13 antiq. causa 11. 2 Suet.-Don. vit. 
Ter. 5 ed. Wessner Don. I p. 7 i coniedias dedit A 2 item A (m; 
navem «^Schoell: navem f-im) ut (cum) 11.: tit «azrw Buech. : navet/i 
autem ut Ritschl 3 nusquam unus 3.Suet.-Don. vit. Ter. 9 ed. 
Wessner 1. 1. p. 10 l i^z^oe Windischmann : hae, he \\. { > add. Fleckeisen 

2 sive unus qui iura 11. : em Ritschl populis retentibus A : p. recen- 
sentibus rell. 3 ( ) inser. Ritschl 4 Suet-Don. vit. Ter. 3 ed. Wessner 1. 1. 
p. 5 sutneret(ur) v. 1. haec ira A: hechirra rell. cxz/z;? Bergk : ex his 11. 
1 Gell. 19, 9, II 2 7ni(c)hi 11. quaeraml vulgata verba duo: membra 
rell. obeunt Baehr. 3 ( > add. Usener: {stuHdo) CFW Mueller: {ge- 
lidus) Peiper 4 si U. praeter duo stupidics Mueller: rubidus Peiper 
dum pudio Usener : duphdeo 11. : duplo ideo vulg. : dupliciter Buettner 



Q. LVTATIVS CATVLVS POMPILIVS iaQ 

2 (2) quid faculam praefers, Phileros, quae nil opus nobis? 

ibimus sic, lucet pectore flamma satis. 
istam nam potis est vis saeva extinguere venti 

aut imber caelo candidus praecipitans. 
at contra hunc ignem Veneris, nisi si Venus ipsa, 5 

nullast quae possit vis alia opprimere 

Q. LVTATIVS CATVLVS 

1(1 Baehr) aufugit mi animus. credo, ut solet, ad Theoti- 

mum 
devenit. sic est: perfugium illud habet. 
quid, si non interdixem, ne illunc fugitivum 

mitteret ad se intro, sed magis eiceret ? 
ibimus quaesitum. verum, ne ipsi teneamur, 5 

formido. quid ago ? da, Venus, consiiium ! 
2 (2) constiteram exorientem Auroram forte salutans, 
cum subito a laeva Roscius exoritur. 
pace mihi Hceat, caelestes, dicere vestra, 
mortalis visus(t) pulchrior esse deo 

POMPILIVS 

1 {Ribb. trag. p. 263) heu qua me causa, Fortuna, infeste 

premis ? 

2 (2 Baehr.) Pacvi discipulus dicor, porro is fuit Enni, 

Ennius Musarum. Pompilius clueor 

3 (i) ridiculum est, cum te cascam tua dicit amica, 

fili Potoni, sesquisenex puerum. 
dic rusum Pusam : sic fiet 'mutua muli' : 
nam vere pusus tu, tua amica senex 



2 Gell. 19, 9, 12 cf. Pomp. wandinschr. 585 l quid: qui v. 1. quay.X. 
7ii(c)hil est opus 11. nobis om pars codd. 2 pectoris Baehr. 3 nam Tur- 
nebus: non IL, vuide praecipitans? lac. Gronov. : nunc vel mox Baehr. 
4 concitus Baehr. 5 si om pars 11. 

1 Gell. 19, 9, 14 cf. Callim. epigr. 41 Wil. Anthol. Pal. 12, 73 Fronto 
p. 4 N. I offugit V. 1. mifcjhi 11. 3 quid: quiv. 1. non: nunc Piazza 
interdixissem v. 1. illinc unus 5 verbum 11. «<? om pars 11. ipsititen. 11. 

2 Cic. nat. deor. i, 79 

1 Varr. ling. 7, 93 2 Non. 88 (Varro "Ovo? Xopa?, cf. Menipp. 356 B.) 

I pacuvitis 11. 2 Enniu' edd. 3 Varr. ling. 7, 28 {Papini epi- 
grammation. sed cf. Goetz-Schoell p. loi adn.) ad 4 ex. cf. Prisc. GL 

II 90, 2 I amici trad. 3 dicit pusum puellam pusam : dic rusum ptcsam 
{Pusam Varr. edd.) Baehr. : dic tu illam pjisarn Tumebus mutuam trad. 



I50 



L. POMPONIVS 



L. POMPONIVS 



1 (2 s Ribb. com.) qui postquam tibi adpareo atque aedi- 

tumor in, templo tuo, 
nec mortalis nec mortalium uUum in terra miseriust 

2 (4 s) ne quis miretur, ciim tam clare tonuerit, 

ut, si quis dormitaret, expergisceret 

3 (7) at ego rusticatim tangam, urbanatim nescio 

4 (9 ^) tum prae se portant ascendibilem semitam, 

quam scalam vocant 
6 (12) atque auscultare disce, si nescis loqui 

6 (13) exilui de nocte ad molam fullone festinatim 

7 (17) metuo illum: iocari nescit, ludit nimium insaniter 

8 (18) occidit taurum torviter, me amore sauciavit 
23) clandestino tacitus taxim perspectavi per cavum 
27S) dantor Dossenno et fuUonibus publicitus cibaria 
30 s) noli, quaeso, irascere : 

more fit, moriri suam quisque uxorem ut velit _ w _ 

32) si quid expalpare possim ab illo _ w _ ^ _ 

33) vos istic manete: eliminabo extra aedis coniugem 

34) vix nunc quod edim invenio : quid nam fiet, si 

quam diixero ? 

42) scio pol te illam amare efflictim _ v^ _ ^ _ v^ _ 
43 s) possum exorare te ut recedas a me paulisper 

modo ? — 
quantisper sat habes? 
17 (45 s) longe ab ur1be vilicari, quo erus rarenter venit, 
(id) non vilicari, sed dominari est mea sententia 

1 Non. 75 (Aeditu(m)us) i = Gell. 12, 10, 7-1 ttbi GtW.: ubi^i^on. 
aedituor Non. : ''aedeiti ttieor' fuo om Non. 2 mortalibus L : immortalis 
Bothe ullo V. 1.: om al. miseritis est 1). 2 Non. 473 (Agamemno 

suppositus) I mirarefurW. 3 Non. 166. 4085 (Aleones) ''rustici 
''circumveniam'' (nam) urb. edd. 4 Schol. Stat. Theb. 10, 841 (Ar- 

morum iudicium) 2 vocitant B. Schmidt 5 Non. 246 (Asina) 6 
Non. 514 (Asinaria) fullone gen. 7 Non. 509 cf. Prisc. GL III 70 
(Auctoratus) locaril^ 8 Non. 516 torbiter \L me amores amavitW.: 
em Lipsius 9 Non. 178 (Bucco adoptatus) ''sensini? ^occulte'' cautum 
optt. loNon. 513 (Campani) dator dosennoW. fulloni^^^iw^ publiciterW. 
contra lemma 11 Non. 127 (Citharista. cf. KiO^aptax-f]? Antiphanis et 
Menandri) i neli L 2 stiam iyir) Ribb. qjiisque om L 7it uxorem 
Ribb. 12 Non. 104 (Collegium) '^eUcere 13 Non. ^39 (Concha) 
*292, 26 isti Non.- v. 1. manet 11. 14 Non. 507 (Condiciones) 

'edan^ 15 Non. 104 (Dotata) sci (j^ 'vehementer 16 Non. 51 1 

17 Non. 1 164. -186 I = ''SIS (Ergastilus) l vilicariae Non.^ U. 
herus, eris, rus v. 1. 2 mea cst Non.- 11. 



10 

11 

12 
13 
14 

15 
16 



ATELLANAE 



151 



18 (485) quin ergo, quando convenit, conplectite? — 

mi frater, salve! — 6 soror, salve, mea! 

19 (50) facite ut ignis fervat, ligna insipite, far concidite 

20 (5 1 s) Mars, tibi voveo facturum, si umquam redierit, 

bidenti verre 

21 (53) ita velim facias: iam pridem volo lavatrina lavi 

22 (54) heus aptate, pueri, munde atque ampliter con- 

vivium ! 

23 (55 s) 'decimus mensis est cum factum est'. — 'ita fit, 

ita semper solet: 
decumo mense demum turgens verminatur, parturit' 

24 (63) quid futurum est, si pol ego hanc discere artem 

attenderim ? 

25 (66) iam ego inibi adero : dum ego revortor, age, anus, 

accinge ad molas 

26 (67 s) perii ! non puellula est nunc. quid abscondisti inter 

nates ? 

27 (69) incepi contui : conspicio coleatam cuspidem 

28 {71 s) nam cibaria 

vicem duorum solum me comesse _ >^ condecet 

29 {74) simile est, quasi cum in caelo fulgit propter lunam 

Lucifer 

30 (753) praeteriens vidit Dossennum in ludo reverecunditer 

non docentem condiscipulum , verum scalpentem 

natis 

31 {"jy) dies hic sextus ciim nihil egi, diequarte moriar 

fame 

32 (79) miseret me eorum, qui sine frustis ventrem frustra- 

runt suum 



18 Non. 472 (Fullones) 2 mihi 11. salveto CFW Mueller soro optt. 

19 Non. 503 instipiteW. 20 Gell. 16, 6, 7 (Galli Transalpini) Macr. 
sat. 6, 9, 4 Non. 53 if. v. vel vovo f. Fleckeisen cave scribas fjiturum \ 
rediero Macr. 21 Non. 504 (Petitor heres) latrinam (-em) ll. : lavatri- 
nam Lachm. in Lucr. 393 22 Non. ^511. ^ 234 heiis Non.^ : eiiis Non.- 11. 
convivia Non.^ optt. 23 Non. 40 (Hirnea pappi) 2 demun 11. 24 
Non. 238 (Maccus) hanc ego Munk Ribb. discere a.e.h. Mue Lindsay 
25Non. 469 (Macci gemini) z>z?'6z' Lipsius : ?«z'Az' 11. accinge re (adc-J o^pti. 
contra lemma 26 Non. 75 mimquid edd. ahscondidisti 11. 27 Non. 470 
''intueri' 28 Char. GL I 126 (Maccus miles) 2 duorum m. c. c. 
jo/mot Ribb. 29 Non. 506 (Maccus sequester) quas o^^xx. fulgef 
30 Non. 516 (Maccus virgo) i vidi Bothe duossensjim (doss-J 11. 
2 cor discipulum ci Mue nates v. 1. 31 Gell. 10, 24, 5 (Mevia) Macr. 
sat. I, 4, 22 I sextust Fleckeisen nil Fleckeisen edi Pontanus emo- 
riar Scioppio 32 Non. 473 (Maialis) m. meorem v. 1. frustris (-tis, 
-ctis), fustis 11. 



152 



L. POMPONIVS 



33 (80 s) cenam quaeritat : 

si eum nemo vocat, revortit maestus ad maenam 

miser 

34 {82 s) dolasti uxorem. niinc ea propter me cupis 

concidere ? — etiam rhetorissas ? 

35 (84) ego illam non amplectar? ego non saviem ? 

36 (85) si calendis (domi) convivant, idibus cenant foris 

37 (87 ss) sed meus 

frater maior, postquam vidit me vi deiectiim domo, 
niipsit posterius dotatae, vetulae, varicosae, vafrae 

38 (102) volo scire ex te, ciir urbanas res desubito deseris 

39 (103 s) nunc quando noluisti facere, fac voluptati sies 

ibus 

40 (107) non erat qui corpus tremulum famula tutaret toga 

41 (loqs) ergo, mi Dossenne, cum istaec memore memi- 

nisti, indica, 
qui illud aurum abstulerit. — non didici hariolari 

gratiis 

42 (113) ipsus cum uno servo senex intestato proficiscitur 

43 (114) asside, si qua ventura est alia strena strenuae 

44 (1155) quae tuleram mecum milia decem victonata, 

in Graeca mercede ilico curavi ut occuparem 

45 (iiq) quid habes in surpiculis, calve? — omne piscati 

genus 

46 (122) decipit vicinos: quod molendum conduxit, comest 

47 (123) nam plus quaesti facerem, quam quadrinas si 

haberem molas 

48 (124) (flet), fit desubito hilarus; tristis saltat; ridens 

ringitur 

49 (129) v..yh(Sc sciunt omnes, quantum est qui cossim cacant 

50 (131) sed me exercet senica nequam, neque iilo quid 

faciam scio 

33 Non. 476 34 Non. 166 (Medicus) dalasti o^ptt.: chalasti ci Buech. 
35 Non. 474 (Munda) amplectare v. 1. sabiem 11. 36 Non. 474 

{hic^ Mue convivant Non.: convivantur Non. 11. 37 Non. 143 

(Pannuceati) 2 in deiectum, inde eiectum 11. me eiectum d. Buech., 
V. I. 2 conglutinans 3 afrae 11. 38 Non. 517 (Pappus agricola) 

39 Non. 486 I voluisti G 2 V 40 Non. 476 (Parci) quid 11.: 41 
Non. 514 cf. Prisc. GL III 77 (Philosophia) l nidos sed ne 11. '»?<?- 
moriter' 2 quid v. 1. 42 Non. 323 (Pictores) ipsius v. I. 43 

Non. 17 aliqua ci Ribb. '^stremdtas strenuae : strenaeVi. 44^0^.356 
I victoriatum lunius 2 occuparet \J^ : ''collocaren^ 45 Non. 488 

(Piscatores) syrpic^ilisW. 46 Non. 81 (Pistor) 47 Non. 4S3 

quadrina, rinas v. 1. malos G 48 Non. 517 49 Non. 40 (Por- 

c a r i a) sciunt hoc Guyet ^coxifti 50 Non. 17 (Praecoposterior) 'senrx^ 



ATELLANAE 



153 



51 
52 



53 
54 

55 



56 

57 

58 
59 
60 



61 
62 
63 
64 

65 
66 



67 

68 



132) vis facere ut noverca vetulum derepente deserat? 
1335) ad Veneris profectust mane vetulus, votum ut 

solveret 

ibi nunc operatust 
137) at te di omnes cum consilio, calve, mactassint malo! 
141) quot laetitias insperatas modo mihi inrepsere in 

sinum ! 
142 ss) ego dedita opera te, pater, solum foras 

seduxi, ut ne quis esset testis tertius 

praeter nos, tibi cum tunderem labeas lubens 
148 s) ut nullum civem pedicavi per dolum, 

nisi ipsus orans ultro qui oquinisceret 

151) ego quaero quod comedim, nas quaerunt quod 

cacent : contrariust 

152) ego rumorem parvi facio, dum sit rumen qui impleam 

153) continuo ad te centuriatim current qui panera petent 
1573) iamne abierunt? iam non tundunt ? iamne ego 

in tuto satis? 
numquis hic restitat, qui nondum labeas lirarit 

mihi? 
159) 6 hominem beatima, quo illae pervenibunt ditiae ! 

162) alter amat potat prodigit, patrem suppilat semper 

163) cuiusvis leporis Liber diademam dedit 

168) (is) quidem apud forum praesente testibus mihi 

vendidit 

169) lapatium nullum utebatur, lardum lurchabat lubens 
1735) aperibo, non possum pati : 

porcus est, quem amare coepi, pinguis, non pulcher 

puer 
178) iam istam calvam colaphis conminuissem testatim tibi 
191) nisi nos pauci retineamus gloriam antiquam Atticam 



51 Non. 518 52 Non. 523 operattis est II.: ^deos religiosc . . . sacrificiis 
litavit' 53 Non. 342 54 Non. 500 quod II. 55 Non. 210 i ergo 11. 
56 Non. 1 46 (P r o s t i b u 1 u m) I at Bothe 2 ipsius G tdtroque v. 1. 
'^ inclinaretur 57 Non. 84 edim 11. contra lemma his Ribb. qtios 11. 
contrarius est 11. 58 Non. 18 ''loctis in ventre, qiio cibus sumitur et 
tinde redditur' 59 Non. 18 "abundanter et copios^ 60 Non. 18 

ego sum in Guelf. nunqui Ribb. restitat Ribb. : resistit 11. 'lira . . . 
fossa rectci 61 Non. 508 (Pytho Gorgo) ille 11. divitiae 11. 62 

Non. 13 (Sarcularia) altcram adportat 11. 'involaf 'rapit^ 63 

Prisc. GL II 200 (Satura) 64 Non. 154 (Syri) \qui') Lindsay 

'cora?n 65 Non. 11 'cum aviditate sumebai' 66 Non. 506 (Ver- 
niones) i a peribo Fleckeisen Ribb. 2 orc2is trad. 67 Non. 178 

(Verres aegrotus) calva?n om. optt. conminuissem colafis Ribb. 
68 Cic. epist. 7, 31 (Atellana incerta) 



154 



NOVIVS 

1 (i Ribb. com.) edepol, paternam qui comest pecuniam 

2 (2) quid ita ? — quia enim repuerascis, fugitas per- 

sonas, pater 

3 (4^^) quod tu, mi gnate, quaeso ut in pectus tuum 

demittas tamquam in fiscinam vindemitor 

4 (5) age nunc, quando rhetoricasti, responde quod te 

/ogo 

5 (6) quod editis, nihil est : si vultis quod cacetis, copia est 

6 (7) cum ad lupam nostram tam multi crebro con- 

metant lupi 

7 (12) is me non vocabit; ob eam rem hanc feci fal- 

lam -^ _ 

8 (13) iam ego illi subiens siiblabrabo esui illud sinciput 

9 (16) artivit linguam in palatum, coepit labias sugere 

10 (19) pati dum poterunt: antequam pugae pilant 

11 (20 s) puerum mulieri praestare nemo (ne)scit, quanto 

melior 
sit cuius vox gallulascit, cuius iam ramus roborascit 

12 (24) multum ames, paulum des, crebro venias, rarenter 

(feras) 

13 (255) quando ad ludos venit, alii cum tacent, totum diem 

argutatur quasi cicada 

14 (27) omnes capiunt ficitatem, mers est sine molestia 

15 (30 s) vortit se in omnis bestias, comest quidquid tetigit 

tantum 

16 (34 s) non multo post sonarium accepit, absedet 

consequitur paenularium, cilotrum petit 

17 (36) _ v^ _ v^ agite exigite, temulentum tollite! 

I Non. 8r (Agricola) 2 Non. 165 qjifd Ald. : ^uodW. fugit has)\. 
praeter Flor. 3 Serv. auct. georg. i, 266 (Andromacha) 2 '^genus 

vasis' vindemiator in Jiscinam Serv. auct. 4 Non. 476 (Asinus) 

5 Non. 507 (Bucculus) edisti 11. 6 Non. 89 (Bubulcus Cerdo) 
lopam Xxad. crebo l^ ''conmeatii' 7 Non. 109 (Decuma) '^fallaciant' : 
falam Bothe Ribb. 8 Non. 1 70 ''cibum intra labra mittarti morsui 

ilhid Ribb. : benc suillum^&Viech. 9 Non. 505 (Dotata) '^artavif 

labia 11.: em Quicherat surgcre, suggcrc v. 1. 10 Non. 39 (Exo- 

dium) "pilis vestiuntur' 11 Non. II 6 2 'pubescit' 'meutula' 12 

Non. 515 (j>etasy Mue 13 Non. 245 i taceant v. 1. 2 'loquacius 

proloquitur' 14 Non. 109 (Ficitor) cupiunt, captant, sapiunt edd. 

frtictusjici^ 1 5 Non. 81 (Fullonesferiati) qziod tetigit totum Buech. 
16 Non. 148 (FuUonicum) i sonarum 11. absdedit Ribb. : abscidit 
Munk 2 '^qtiasi thecatn .. . paenulae 17 Fest. 364 (Funus) exiteW. 
apogr. Vatic. R temulentam apogr. Vat. S 



ATELLANAE 



155 



18 (40) 6 domus parata pulchrae familiae festiviter! 
19/20 (40^ s) tristimoniam ex animo deturbat et vecordiam 

21 (42) signare oportet frontem calida forcipe 

22 (43) quia supellex multa, quae non utitur, emitur tamen 

23 (44) scalpis dentes, derepente in scena si peccaveris 

24 (47) actutum scibis, cum in nervo nictabere 

25 (48) ^ em : dixi iturum hominem in Tuscos toiutim ? 

26 (495) limen superura, quod mei misero saepe confregit 

caput, 

27 (51) verberato populus homini labeas pugnis caedere 

inferum autem, digitos omnis ubi ego diffregi meos 

28 (53 s) si percontassem malum, hoc me praeterisset _ w _ 

29 (57) te volumus dono donare pulchro praesente 6m- 

nibus 

30 (61) instant mercaturam : spero rem faciet : frugi est homo 

31 (64 s) qui me miserum miseriorem reddidit quam panus 

puerum 

32 (75 s) _ ^ dum istos invitabis suffragatores, pater, 

prius in capulo quam in curuli sella suspendes natis 

33 (79) sume arma, iam te occidam clava scirpea 

34 (8 1 s) _ w _ ^ mammas teneas, pedes extoUas, savies, 

cum gemit 

35 (843) filias 

(binas) habeo temulentas, sed eccas video incedere 

36 (86) qui habet uxorem sine dote, pannum positum in 

purpura est 

37 (89 s) postquam se vidit (esse) heredem, desubito divortium 

fecerunt 
^^ (93) - ^ coepit unum quemque praelumbare fustibus 



iSNon. 510 (Gemini) pulchre famtha tTa.d. festive 19'20 Fest. 372 
(Hercules coactor) 21 Prisc. GL II 168 s (Lignaria) 22 

Gell. 15, 13, 4 ''iisui non esf 23 Non. 518 (Maccus) scalpcs '2>o\!cvq. 
cena ed. 24 Fest. 177 (Maccus copo) scrib. cod. nectabere cod. 

nictare Fest. 25 Non. 4 (Maccus exul) 5 (est) dixi 11.: edixin 

Bothe: em dixin Ribb. ^volutitn' h'olubiliter'' 26 Non. 336 \ d. o. 
ubi ego^&othQ 2 defregiW. 27 Non. 210 verberatioW. 28^0^.474 
(Malevoli) si p. h. p. me m. Ribb. 29 Non. 154 (Maniame- 

dica) dona v. 1. ''coram 30 Non. 212 (Milites Pometinenses) 
instat Scal. ista mercatura Mue perorem (peiorem) trad. : em Flor.'* 
31 Non. 149 (Optio) ^tuvwr . . . ingtdnuv^ 32 Non. 4 (Pappus 
praeteritus) l isto 11.: istoc} Ribb. 2 '^sarcofago' suspendis W. 33 
Fest. 330 (P h o e n i s s a e) i. anite cod. scirpia cod. 34 Non. 474 

(Quaestio) 2 congemit 11. 35 Fest. 364 (Surdus) i s filias alo 

tem. Buech. 36 Non. 218 (Tabellaria) • 37 Non. 517 (Tripertita) 
p. h. sese vidit, p. sese h. v. alia alii 38 Non. 156 (Vindemiatores) 
^coepi senarium facit' Buech. 'lumhos perfringerc' 



156 



NOVrVS APRISSIVS ATELLANAE 



39 (104) _ olim expectata veniunt septem Saturnalia 

40 (106) v> huic puellae praecoquis libido inest 

41 (io8s) milia 

sex nummum in arcam demisi nummariam 

42 {115) quanti addictust ? — mille nummum. — nihil addo : 

ducas licet 

APRISSIVS (?) 

1 {Ribb. com. p. 332) 'io bucco ! quis me iubilat ?' — vicinus 

tuus antiquus 

D. LABERIVS 

1 (i Ribb. com.) quid est ius iurandum ? emplastrum aeris 

alieni v^ _ ^ _ 

2 (2) conlabella osculum 

3 (4 s) w _ v^ et iam hic me optimus somnus premit, 

ut premitur glis 

4 (10) homo ebriacus somno sanari solet 

6 (11 s) _w_v^_w domina nostra privignum suum 
amat efflictim 

6 (135) hic est^ 

ille gurdus, quem ego me abhinc duos menses ex Africa 
venientem excepisse tibi narravi _ ^ _ v^ _ 

7 {18) homo frugi, quod tibi relictum est retines miseri- 

monium 
8(195) _v^_w ego mirabar quo modo mammae mihi 

(descendiderant) 
9 (24 s) quare tam arduum ascendas ? an concupivisti eugium 
scindere ? 
10 (26) figura humana inimici ardore ignescitur 

39 Macr. sat. i, 10, 3 (Atellana incerta) {tandem) Ribb. 40 

Non. 150 {hercle) Ribb. praecoqui Lachm. livido 11. 41 Non. 495 

(Eurysaces?) dimisi 11. 42 Cic. de orat. 2, 255 est adducta integri 

1 Varr. ling. 6, 68 (Apussius ci Buech.) 

1 Gell. 16, 7, 14 (Alexandrea) emplaustrum (inp-J, inplastrum v. 1. 
an bacchei audiendi? 2 Non. 90 (Anna Peranna) 3 Non. 119 
(Aquae caldae) ut premitur Flor. -: opprimitur trad. 4 Non. 108 
(Aulularia) ''ebrius' 5 Non. 104 (Bel onis tria) 2 "vehementer' 
6 Gell. 16, 7, 8 (Cacomnemon) 2 cf. Quint. inst. i, 5, 57 gurdos, 
qiws pro stolidis accipit vulgus., ex Hispania duxisse originem audivt 
menses duos Bothe Ribb. Hos. 7 Non. 214 (Carcer) miserimunium 
/W2'«« fere trad. : r. miserimonium^Boihe 8 Gell. 6(7), 9, 18 (Catularius) 

2 e Gellio addiderunt edd. 9 Non. 107 (Centonarius) scindere 
a. concupiisti ezt.} Ribb. ''mediam partem inter naturalia mulieiria 
10 Non. 481 (Colax) ^ignescii' 



D. LABERIVS MIMI 



157 



11 (2ys) itaque leni pruna percoctus simul sub dentes mulieris 

veni, bis, ter memordit 

12 (29 ss) w nunc tu lentu's nunc tu susque deque fers. 

mater familias tua in lecto adverso sedet, 

servos sextantis utitur nefariis 

verbis 

13 (33 ss) quo quidem 

me a matronali pudore prolubium meretricium 
progredi coegit ! 

14 (36) _ sequere in latrinum, ut aliquid giistes ex Cynica 

haeresi 

15 (40 s) farmacopoles simium 

deamare coepit 

16 (42 s) licentiam ac libidinem ut tollam petis 

togatae stirpis 

17 (443) idcirco ope nostra dilatatum est dominium 

togatae gentis 

18 {49 s) >^ _ v^ de integro patrimonio meo centum milia 

nummum memordi 
l^ (55) ^ versorum, non numerum numero studuimus 

20 (56) scinde una exoleto in patienti catulientem lupam 

21 (59) qui pedem ex taberna tulimus, tantus cum instaret 

pluor 

22 (62) dum diutius retinetur, nostri oblitus est 

23 (63 s) duas uxores ? hercle hoc plus negoti est, inquit cocio : 

sex aediles viderat 

24 (65) aequum animum indigna iniquat contumelia 

25 (675) nihil refert, moUem e lanitia Attica an pecore ex 

hirto geras 
vestitum ? 

11 Gell. 6 (7), 9, 4 (Colorator) 12 Gell. 16, 9, 4 (Compitalia) 

I (^w) n. Ribb. lentus es 1!.: lentus tu es Scal. nunc: nun, nott v. I. 
''animo aequo es^, '^neglegi^ , ^contetnnis' ft3tacpopeI(; 2 sanatur familiam 
Paris. 35 verbis nef. ut. 11.: em Bothe 13 Non. 64 2 TneretricisW..: 
•ium Ribb. : -ie Lindsay 14 Non. 212 se'quere {nie) Bothe Ribb. 

'^balneuv^ gustus trad. 15 Char. GL I 108 (Cretensis) 2 te atnarc 
cod. t6 Macr. sat. 6, 5, 15 (Ephebus) i petis om unus 17 Macr. 
sat. I. c. I opera unus 18 Gell. 6 (7), 9, 3 (Galli) alii aliter versus 
distribuerunt 19 Prisc. GL II 258 (Lacus Avernus) numerorum 

Buech. Ribb. 20 Non. 90 catulentem v. 1. "^ libidinanteni ''surienteni 

21 Non. 220 (Late loquens) staret 11.: em Haupt 22 Gell. 20, 

6,6 (Necy oman tia) detinetur w.\. 23 Gell. 16, 7, 12 i hoc hercule 
(hcrcle) 11. negotio unus esset quid v. 1. coctio Paul. Fest. 20. 51 (cf. 
Thes. IV 1 400) : 'arillator' i s cocios exiles unus 24 Non. 126 (N u p t i a e) 
indignat, indignanti sim. trad. 25 Non. 212 (Paupertas) I nihilne 
Ribb. hircorum 11.: em Marquardt: hirto durum Buech. 



158 



D. LABERIVS 



26 (695) visus hac noctu bidenti 

propter viam facere 

27 {'ji ss) Democritus Abderites physicus philosophus 

cHpeum constituit contra exortum Hyperionis, 

oculos effodere ut posset splendore aereo. 

ita radiis solis aciem effodit liiminis, 

malis bene esse ne videret civibus. 

sic ego fulgentis splendorem pecuniae 

volo elucificare exitum aetati meae, 

ne in re bona videam esse nequam filium 

28 (80) non mammosa, non annosa, non bibosa, non procax 

29 (83) hoc voluit clipeum contra peluem 

proici 

30 (87) tollet bona fide vos Orcus nudas in catomum 

31 (90 s) _w_^_w_>^_ dominus noster tua 

luculentitate captus 

32 (94) amore cecidi tamquam blatta in peluim 

33 (98 ss) Necessitas, cuius ciirsus transversi impetum 

voluerunt muki effugere, pauci potuerunt, 
quo me detrusit paene extremis sensibus ! 
quem nulla ambitio, nulla umquam largitio, 
nullus timor, vis nulla, nulla auctoritas 
movere potuit in iuventa de statu: 
ecce in senecta ut facile labefecit loco 
viri excellentis mente clemente edita 
summissa placide blandiloquens oratio ! 
etenim ipsi di negare cui nil potuerunt, 
hominem me denegare quis posset pati? 
ego bis tricenis annis actis sine nota 
eques Romanus (e) Lare egressus meo 
domum revertar mimus. ni mirum hoc die 
uno plus vixi mihi quam vivendum fuit. 



26 Non. 53 I ac nocte bidentis 11. 27 Gell. 10, 17, 4 6s = Non. 106 
(Restio) 5 civilibus y. \. b ego : ito 'iion. W. fulgenti \. \. splendorem 
Tornaes. : spUndore in Gell. 11. : splendore Non. II. fulgenti i,plendorei 
ci Lindsay 7 bicificare (lud-J Gell. 11. aetatis Non. 11. 8 esse videam 
unus quamv.\. 28 Gell. 3, 12, 4 (Salinator) anosa, pannosa c\ edd. 
29 Non. 196 (Sorores) l clipeus 11. s.d. peluem cf. fig. 32 et Vel. 
Long. GL VII 65 30 Gell. 16, 7, 4 (Staminariae) catonium unus: 
xat' u)fi6v. cf. Thes. III 620 s. v. 31 Non. 135 (Tusca) 32 Non. 543 
(Virgo) ^sinum aguarium, in quo varia (vasa Mue) pelluuniur' 33 
Macr. sat. 2, 7 (fabulaeincertae prologum ipse loquiiur poeta) cf. Gell. 
8, 15 Cic. off. I, 114 I impetu Ba^ 3 me: modo unus detrtisti Scal. 
4 inquam Gud. 6 in iuv. pot. Par. 1 1 qui ci H. Meyer 1 5 om Par. 



MIMI I^Q 

fortuna, inmoderata in bono aeque atque in malo, 

si tibi erat libitum litterarum laudibus 

florens cacumen nostrae famae frangere, 

cur cum vigebam membris praeviridantibus, 

satis facere populo et tali cum poteram viro, ; 

non me flexibilem concurvasti ut carperes ? 

nunc(ine) me deicis ? quo ? quid ad scaenam ad- 

fero? 
decorem formae an dignitatem corporis, 
animi virtutem an vocis iucundae sonum? : 

ut hedera serpens vires arboreas necat, 
ita me vetustas amplexu annorum enecat : 
sepulcri similis nil nisi nomen retineo 

34 (125) porro, Quirites ! libertatem perdimus 

35 (126) necesse est multos timeat quem multi timent 

36 (i2 7ss)non possunt primi esse omnes omni in tempore 

summum ad gradum cum claritatis veneris, 

consistes aegre, nictu citius decidas. 

cecidi ego, cadet qui sequitur: laus est publica 

37 (132 s) amor tiius tam cito crescit quam porrus, tam 

quam palma firmiter 

38 (134/6) ad amorem iniciendum delenimenta esse delera- 

menta, beneficia autem veneficia 
B9 (137) incipio adulescenturire et nescio quid nugarum 

facere 

40 (1385) quaenam mens, quae deleritas vos suppolitoris 

facit 
cum cano eugio puellitari? 

41 (141 ss) uxorem tuam et meam novercam a populo lapi- 

dibus consectari video 

42 (145) lavite item hillam ! cocus si lumbum adiissit, cae- 

detur flagris 

\b forma Ba^ \% floris 11.: em Lipsius 2\ flexibilem me 11.: flexilem 
m£ Buech. 22 quor ci Ribb. 24 iocujidae 11. 26 necat 11. praeter unum 
27 sepulchris Ba 34 Macr. sat. 1. c. (exclamabat Publilius Syrus) 35 
Macr. sat. 1. c. Sen. de ira 2, 11, 3 (idem exclamabat Syrus) 36 Macr. 
sat. 2, 7, 7 (versus in Publilium Syrum conditi) 3 consistentes Palat. 
nictu Ribb. : nec vel et 11. : nimio Buech. (ad Plauti Trin. 387) citius 
qiiam ascendas (descendasj Par. Ba decides Par. : prob. Buech. 37 

Fronto 2, 9 p. 30 N. tuus amor \ tdm cito eqs Ribb. 38 Fronto i, 6 
p. 19 N. 39 Non. 74 40 Non. 490 l ''deleratio' 2 c. c. {anilique) 
eug. p. (turpiter) Buech. 41 Prisc. GL II 384 tixorem tuam \ et m. 
n. cons. lap. \ a pop. video Bothe, alii aliter versus distribuerunt 42 
Non. 122 labit item, labitatem 11.: em Ribb. ^intestinct' flagris (fra- 
gilis) caeditur 11. : em Ribb. 



l5o PVBLILIVS SYRVS 

PVBLILIVS SYRVS 

MIMI 

1 (2) progredere et ne quis latibuletur, perspice 

2 (3 ss) luxuriae rictu Martis marcent moenia. 

tuo palato clausus pavo pascitur 

plumato amictus aiireo Babylonico, 

gallina tibi Numidica, tibi gallus spado : 

ciconia etiam grata peregrina hospita 

pietaticultrix gracilipes crotalistria 

avis, exul hiemis, titulus tepidi temporis, 

nequitiae nidum in caccabo fecit modo. 

quo margarita cara tibi, bacam Indicam, 

an ut matrona ornata phaleris pelagiis 

tollat pedes indomita in strato extraneo ? 

smaragdum ad quam rem viridem, pretiosum vitrum, 

quo Carchedonios optas ignes lapideos? 

nisi ut scintillet probitas e carbuncuUs. 

aequum est induere nuptam ventum textilem, 

palara prostare nudam in nebula linea ? 

SENTENTIAE ^ 

3* (^ I Gtiil. Meyer) Alienum est omne quicquid optando 

evenit 

4 {Az) Ab alio expectes, alteri quod feceris 

5 (52) Aegre reprendas, quod sinas consuescere 

6 (53) Amico firmo nil emi meHus potest 
7* (55) Avarus animus nuUo satiatur lucro 

8* i^B \2) Beneficium dando accepit, qui digno dedit 



I Syri sententiarum ut specimina saltem praesto sint, eas selegi, 
quae aut Senecae Gelliive auctoritate stant - — has asterisco notavi — aut 
codice Veronensi (Ver.) Publili nomine plerumque insignitae traditae sunt 

1 Non. 133 (Putatores) praegredere (^mc!ci.t:xz.\. ^lateaf 2 Petron. 55 
(fabula incerta) l r/'^M Tragur. 2 nascitnr Tra.g. 6 pietatis cultrixW. 
praeter Leid. 8 modo Buech. : meo 11. 9 margaritam caram Ribb. 
tibi, bacam indicam: tribaca indicaW. Ii tollas ci Ribb. 10. 11 post 
14 traiecit Ribb. cum Buech. Trimalchionem Syri versus miscuisse ratus 
12 viride pr. v. mavult Buech. 13 portas Heinsms 14 scintiUesr 
Hemsius Ribb. e Bern. : est rell. carbiincultts f-as, -osj 11. : est carbun- 
culus Ribb. 15 iiiducere 11. praeter Leid. hme(ae) 11. praeter Leid. 
3 Sen. epist. 8, 9 omne om nonnulli -oeiiit v. 1. 4 Carm. epigr. 192 
(cum Buech. adn.) Sen. epist. 94, 43 Lact. inst. I, 16, 10 cf. Lamprid. 
Alex. 51 Christl. inschr. 166 expectes : speres H Carm. epigr. altero 
ibid. 5 Hier epist. 107 egre reprehetuias Ver. 6 nihil Mey 7 Sen. 
epist. 94, 43 8 Gell. 17, 14, 4 Macr. sat. 2, 7, 10 accipit v. I. : recipit unus 



9 
10=* 
11 
12 
13 
14* 
15* 
16 
17* 
18 
19 
20 
21 
22 
23 
24 
25 
26 
27 
28* 
29 
30* 
31* 
32 
33* 



MIMl SENTENTIAE j 6 j 

C31) Caret periclo qui etiam cum est tutus cavet 

17) Comes facundus in via pro vehiculo est 

25) Consilium inveniunt multi sed docti explicant 

45) Crebro ignoscendo facies de stulto improbum 
2) Crudelis est in re adversa obiurgatio 

46) Cui plus licet quam par est, plus vult quam licet 
34) Cuivis potest accidere quod cuiquam potest 
Z>i7) Deliberando discitur sapientia 

/7) Desunt inopiae multa, avaritiae omnia 

D 11) Difficilem habere oportet aurem ad crimina 

22) Dulce etiam fugias, quod amarum fieri potest 

£22) Errat qui datum si(bi) quod extortum est putat 

10) Etiam qui faciimt oderunt iniuriam 
21) Etiam sine lege poena est conscientia 

18) Ex lite multa gratia est formosior 

4) Ex vitio alterius sapiens emendat suum 

/^32) t Facilitatem in dubiis virtus imperat 

33) Falsum etiam est verum, quod constituit superior 

9) Fatetur facinus qui merum iudicium fugit 

11) Feras, non culpes, quod mutari non potest 
14) Fidem qui perdit, nil potest ultra perdere 
28) Frugalitas miseria est rumoris boni 

13) Furor fit laesa saepius patientia 

G i) Grave praeiudicium est, quod iudicium non habet 

-ffig) Heredis fletus sub persona risus est 



9 periculo 11. cum est om nonnulli 10 GeU. 17, 14, 4 Macr. sat. 2, 

7, 10 facit dux unus pro vehiculo est in via duo \i facias ci Mey 
13 est om pars II. se v. 1. 14 Gell. 17, 14, 4 Macr. sat. 2, 7, 10 15 Sen. 
tranquUl. il, 8 consol. 9, 4 cunctis p. . . . cuivis potest Publ. 11. accedere 
imus 16 dicitur unus 17 Sen. 'epist. 108, 9 -contr. 7, 18 cf. Sal- 

■^aan. eccl. 4, 20 Inopiae (-pi) desunt Publ. 11. luxuriae Sen.- multa 
Sen. : pauca, parva Publ. 11. avaro duo 1 8 oportet aurem habere 

Erasmus 19 fugies quod potest fieri amarum cod. : fugias f. q. a. p. Mey 
20 datum qui si{bi) Mey: qui adultum si Riese exortiim 11.: em 
Riese i\ et 11. praeter Ver. fecerunt unus 22 Sine lege autem p. 
unus 23 multo Orelli: inulta Ribb. est: fit v. 1. 24 sapieTis om unus 
25 Felicitati in d. Virtus i. vel In d. facilitatem v. impetrat Mey: 
Felicitatem . . . impetrat Baehr. 27 qui Ver. : is (his) qui plerique 

merum Ver. : om rell. 28 Gell. 17, 14, 4 Macr. sat. 2, 7, 10 vitari 

Gelli \mus potes Publili unus 29 Eidem Ver. perdidit f-erit) v. 1. 

nihil 11. pote Mey nihil u. perdere p. v. 1. 30 Gell. 17, 14, 4 Macr. 
sat. 2, 7, 10 miseria: inserta Gell. 11. 31 Gell. Macr. 11. cc. sit v. 1. in- 
Ifajesa Gell. 11. furore fit atrocior lesa sepius imus 32 cavet Spengel 
33 Geli. 17, 14, 4 Macr. sat. 2, 7, 10 heres fictus Syri plerique heredis 
sub p. fletus unus 

Diehl, Poetarum Romanonim veterum rell. II 



l52 PVBLILIVS SYRVS 

34 (7) Heu quam miserum est ab eo laedi, de quo non 

possis queri 

35 (^y) Homini tum deest consilium cum multa invenit 

36 (/50) Iniuriam facilius facias quam feras 

37 (55) Iniuriam ipse facias ubi non vindices 

38 (21) Iniuriarum remedium est oblivio 

39* (5) In nullum avarus bonus est, in se pessimus 
40* (63) Inprobe Neptiinum accusat, qui iterum naufragium 

facit 
41* (56) Is minimo eget mortalis, qui minimum cupit 
42* (16) Ita amicum habeas, posse ut facile, fieri hunc 

inimicum putes 

43 (28) ludex damnatur, ubi nocens absolvitur 

44 {L12) Lapsus semel ubi sis, sit tua culpa, si iterum ceci- 

deris 

45 (il/54) Malum est consilium, quod mutari non potest 

46 (70) Monere non punire stultitiam decet 

47 (2) Multis minatur, qui uni facit iniuriam 

48 (71) Miilto turpius damnatur, cui in delicto ignoscitur 

49 {N2) Nihil peccant oculi, si animus oculis imperat 

50 (40) Nimium altercando veritas amittitur 
51* (7) Numquam periclum sine periclo vincitur 

52 (6? 15) Oculi amorem incipiunt, consuetudo perficit 

53 (6) Omnes aequo animo parent ubi iusti imperant 
54* (3) O vita misero longa, felici brevis 

55* {P20) Pars benefici est, quod petitur si belle neges 



34 laed/ ah eo (illo) v. 1. non compossit vel nequeas v. 1. 35 con- 

silium tunc deest v. 1. 36 iniurias Ver. feras quam facias Ver. 37 
iniurias Ver. facies Ver. 38 cf. Caecil. Balb. 48, 8 Sen. epist. 94, 28 
Fulg. myth. i, i p. 30 iniuriae v. 1. magnum iniuriae r. e. obl. Balb. 
39 Sen. epist. 108, 9 nullo Publ. 11. praeter unum 40 Gell. 17, 14, 4 

Macr. sat. 2, 7, 10 41 Sen. epist. 108, 11 Caecil. Balb. 12, 8 is om 

Balb. minimum Balb. Syri 11. mortalis om Syri 11. plerique 42 Gell. 17, 
14, 4 Macr. sat. 2, 7, 10 habe unus tit posse unus facile om Gell. Macr. 
fieri om unus hufw non in. Syri plerique : alii alia 43 ubi Ver. : cum 
rell. nocens cum unus 44 tibi semel Mey Lapsus semel fit cu Ipa unns 
45 Gell. 17, 14, 4 consilium est unus det. 47 com^ninantur unus 

contumeliam facit idem 48 cuius delicttun agnoscitur Caecil. Balb. coU. 
min. 63 49 peccent v. 1. oculis afiinms v. 1. non imperat Ver. im- 

perct v. 1. 50 Gell. 17, 14, 4 Macr. sat. 2, 7, 10 adversando Ver. contra 
rell. .11. et Gell. Macr. evertitur v. 1. 51 Gell. Macr. 11. cc. pericjitwn 
. . . periculo 11. 52 oculi (^occulte') vel amorem {subito) Mey 53 
iztsti Ver. : digni f-usj, boni v. 1. imperat v. 1. 54 Sen. contr. 7, 18 

vitatn . . . longam ■ . . brevem Syri 11. 55 Gell. 17, 14, 4 Macr. sat. 
2, 7, 10 belle Syri unus: bene Syri alter: velle Gell. U. : cito Macr. 



SENTENTIAE l5^ 

56 (40) Peccatum extenuat qui celeriter corrigit 

57 (54) Per quem sis clarus illi quod sis imputes 
&8 (55) Poenae sat est qui laesit cum supplex venit 
^^ (53) Prudentis est irasci nec sero et semel 

60 (43) Prudentis vultus etiam sermonis loco est 

61 {Q49) Quam miserum est, ubi consilium casu vincitur 
€2 (73) Quem diligis, ni recte moneas, oderis 

63 {72) Quod est venturum sapiens ut praesens cavet 

64 (-^11) Roganti melius quam imperanti pareas 

65 (^12) Sapiens cum petitur si tacet graviter negat 

66 (49) Sat est disertus, pro quo loquitur veritas 

67 (31) Se damnat iudex, innocentem qui opprimit 

68 (7) Sensus non aetas invenit sapientiam 

69 (42) Sero in periciis est consilium quaerere 

70 {22) Suis qui nescit parcere inimicis favet 

71* (^3) Tam deest avaro quod habet quam quod non 

habet 

72 (7) Tam de se iudex iiidicat quam de reo 

73 (4) Tarde sed graviter (vir) sapiens irascitur 

74 (6) Temptando cuncta caeci quoque tuto ambulant 

75 (^33) Vbi innocens damnatur, pars patriae exulat 

76 (10) Vbi innocens formidat, damnat iudicem 

77 (30) Vbi iudicat, qui accusat, (vis) non lex valet 

78 (32) Vbi peccatum cito corrigitur, fama solet igno- 

scere 

79 (8) Verum est, quod pro salute fit mendacium 

80 (16) Veterem ferendo iniuriam invites novam 

81 (34) Vincere est honestum, opprimere acerbum, pul- 

crum ignoscere 



57 quod S2S illi Ver. : em Mey 58 pene et suplex Ver. 59 nec 

Halm : et Ver. 60 prudenti stultus et iociis imus 62 que diligis si 
non Ver. : quem diligas ni Mey 63 quasi . . . cavit unus 65 quod 
petitur ubi tacet hreviter n. v. 1. 66 satis desertus est de qiw unus 

veritas loguitur Ver. 67 qui inocentem Ver. : em Mey 68 cf. Plaut. 
Trin. 367 sensum et sapientia v. 1. sapientiam invenit dett. 69 peri- 
culis trad. est in per. v. 1. 71 Sen. contr. 7, 18 Quint. inst. 8, 5, 6. 

9, 3, 64 Hier. epist. 53 (qui avaro tam deest eqs) 73 ( ) add. Mey 
75 inocens . . . exultat Ver. 76 iudicem damnat v. 1. 77 ( ) add. 
Orelli 79 fit plerumque mendacium unus v. e. mend. q. f. pro sal. 
sim. dett. 80 Gell. 17, 14, 4 Macr. sat. 2, 7, 10 inferendo vel patiendo 
dett. invitat Ver. contra 11. rell. et Gell. Macr. 81 acerbum sed puh- 
crum Ver. 



164 



VERSVS ANONYMI 



VERSVS ANONYMI 

1(1 Baehr. p. 56) nihil cum Sfidibus graeculost, nihil cum 

amaracino sui 

2 (2) ibi pastores ludos faciunt coriis Consualia 

3 (4) rex erit qui recte faciet, qui non faciet, non erit 

4 (i Baehr. p. 2^6) postquam Crassus carbo factus, Carbo 

crassus factus est 



5 malum consilium consultori est pessimum 



6 postquam est mortem aptus Plautus, Comoedia luget, 
scena est deserta, dein Risus, Ludus locusque 
et Numeri innumeri simul omnes conlacrimarunt 



1 Gell. praef. 19 (vetus adagium est) graculos 11. : em Hertz 2 Varr. 
apud Non. 21 (etiam pellis bubulas oleo perfusas percurrebant ibique 
cernuabant. a quo ille versus vetus est in carminibus) sibi\^ 3 Porph. 
Hor. epist. i, i, 62 4 Sacerd. GL VI 461 5 Varr. rust. 3, 2, i Gell. 4, 
5, 5 (in Etruscos aruspices male consulentis . . . versus . . . scite factus 
cantatusque esse a pueris urbe tota fertur) cf. Hesiod. opp. 266 4] 8k 
xaxYj pooX"}) TU) PouXeooavTi xaxtoTYj pessimum est Gell. 6 Gell. i, 24, 
3 (epigramma Plauti . . . a Varrone positum ... in libro de poetis 
prima) 



i65 



CONSPECTVS POETARVM 



L. ACCIVS 




L. LlVrVS ANDRONICVS 




Praetextatae 


86 


Comica 


9 


Tragica 


75 


Odyssia 


6 


Varia 


86 


Tragica 


7 


L. AFRANIVS 




C. LVCILIVS 




Togatae 


95 


Saturae 


102 


ANONYMI VERSVS 


164 


Q. LVTATIVS CATVLVS 




APRISSIVS 




Epigrammata 


149 


Atellana 


156 


CN. NAEVIVS 




AQVILIVS 




Bellum Poenicum 


9 


Comica 


66 


Comica 


H 


ATILIVS 




Praetextatae 


H 


Comicum 


66 


Tragica 


12 


STATIVS CAECILIVS 




NOVIVS 




Comica 


i;q 


Atellanae 


154 


CARMINA VETVSTISSIMA 3 


M. PACVVIVS 
Praetextatae 


58 
49 


COMICI INCERTI 


71 


Tragica 


Q. ENNIVS 




POMPILIVS 




Annales 


17 


Epigrammata 


149 


Comica 


46 


Tragicum 


149 


Epicharmus 


49 


L. POMPONIVS 




Hedyphagetica 


49 


Atellanae 


150 


Praetextatae 


46 


PORCIVS LICINVS 


H7 


Saturae 


47 


PVBLILIVS SYRVS 




Scenica incerta 


46 


Mimi 


160 


Tragica 


32 


Sententiae 


160 


Varia 


48 


T. QVINCTiVS ATTA 




EPIGRAMMA 




Togatae 


95 


Naevii 


12 


SATVRNII 


3 


Pacuvii 


58 


TITINIVS 




Plauti 


164 


Togatae 


92 


A. FVRJVS ANTIAS 




TRABEA 




Poemata 


146 


Comica 


65 


HOSTIVS 




TRAGICI INCERTI 


89 


Bellum Histricum 


146 


SEX. TVRPILIVS 




IVVENTIVS 




Comica 


67 


Comica 


66 


VALERIVS AEDITVVS 




D. LABERIVS 




Epigrammata 


148 


Mimi 


156 


Q. VALERIVS SORANVS 


146 


LICINIVS IMBREX 




VOLCACIVS SEDIGITVS 




Comicum 


66 


De poetis 


148 











Frommannsche Hofbuchdruckerei (Hermann Pohle) in Jena. — 3845 




A. Marcus u. E. Weber^s Verlag, Bonn. 

TABVLAE 
IN VSVM SCHOLARVM 

EDITAE SVB CVRA 

lOHAMIS LIETZMAM 



Wie die Sammlung der „Kleinen Texte ftir theo- 
logische und philologische Vorlesungen und Uebungen" 
es sich zur Aufgabe steilt, Quellenschriften von geringem 
Umfang in einer Form und Ausstattung vorzulegen, die 
sie zur Grundlage des wissenschaftlichen Unterrichts 
geeignet erscheinen laCt, so sind diese Tafelwerke dazu 
bestimmt, das fur die historisch-philologischen Facher 
wichtigste Anschauungsmaterial in einer Gestalt zu bieten, 
welche technisch allen Anforderungen der Wissenschaft 
entspricht und dabei doch einen ftir den Studenten er- 
schwinglichen Preis anzusetzen gestattet. Denn es ist 
allerdings ftir den akademischen Unterricht von hochster 
Bedeutung, daB der Lernende auch die ftir die Schulung 
seines Auges bedeutsamen Lehrmittel selbst besitzt und 
sie nicht nur gelegentlich auf den Bibliotheken oder in 
den Museen zu Gesichte bekommt. Der Preis von 
ea. 6 Mark ftir das gebundene Exemplar wird deshalb 
moglichst beibehalten werden. 



A. Marcus u. E. Weber^s Verlag, Bonn. 

Erschienen ist: 

1. SPECIMINA CODICVM GRAECORVM VATI- 

CANORVM coUegerunt PIVS FRANCHI DE' 
CAVALIERI et lOHANNES LIETZMANN. 1910. 
XVI S. 50 Tafeln in Lichtdruck. Geb. in Leinen- 
band 6 M. Auf Karton gedruckt in Ganzpergament 
12 M. Eine Auswahl voii meist datierten 
grieehischen Handsehriften des IV. Ms XVI. 
Jahrhimderts der Bibl. Vatieana. 

Diese Sammlung bietet Material zum Studium der 
griechischen Handschriften-Palaographie aus den reichen fiir 
diesen Zweck bisher noch nicht benutzten Schatzen der 
Vaticana. 7 Tafeln zeigen die wichtigsten Uncialtypen vom 

IV. bis X. Jahrhundert. Auf eine Probe der Minuskelkursive 
saec. VIII. /IX. folgt dann die Entwickelung der Minuskelschrift 
vom IX. bis XVI. Jahrhundert fast durchweg an datierten, 
vielfach auch lokalisierten Handschriften gezeigt. Das IX. Jahr- 
hundert ist durch 4, das X. durch 6, XI. durch 9, XII. 
durch 5, XIII. durch 7, XIV. durch 4, XV. und XVI. durch 
je 3 Tafeln vertreten. Darunter befinden sich 5 Proben der 
unteritalischen Schrift vom X. — XIII. Jahrhundert. 

Unter der Presse befindet sich: 

2. PAPYRI GRAECAE BEROLINENSES collegit 

GVILELMVS SCHVBART. 50 Tafeln in Lichtdruck. 
Answahl Yon Urliunden und literarischen Papyri 
des Berliner Museunis. 

An 50 Lichtdrucktafeln werden nahezu 80 Papyrustexte 
vollstandig oder in Proben wiedergegeben und damit die 
Hauptzuge der Schriftentwicklung vom Ende des 4. Jahrh. 

V. Chr. bis zum Beginn des 8. Jahrh. v. Chr. vor Augen ge- 
fiihrt. Urkunden, Briefe und literarische Stiicke sind ohne 
Sonderung nach Sachgruppen ledigiich nach der Zeitfolge ge- 
ordnet, wobei den literarischen Texten freiiich nur durch 
Schatzung ihr Platz angewiesen werden kann. Den Haupt- 
zweck, Material zur Einarbeitung in die Palaographie zu 
bieten, unterstiitzen die den Tafeln vorausgehenden Textbogen. 
die fiir jeden Papyrus Herkunft, Zeit, Inhalt und eventuell 
die erfolgte Publikation notieren und in betrachtlichem Um- 
fange auch Abschriften der griechischen Texte beifiigen, um 
dem Anfanger die unentbehrliche Hilfe, dem Vorgeschrittenen 
die Nachprufung an die Hand zu geben. Eine Gruppierung 
der Papyri nach der Schwierigkeit fiir die Entzifferung wird 
vorangeschickt, ura den Lernenden auf den rechten Weg zu 
fiihren. Neben dem padagogischen Gesichspunkte wird das 
Werk als ein bequemes palaographisches Nachschlagebuch 



A. Marcus u. E, AVeber^s Verlag, Bonn. 

dienen konnen. Soweit die maBgebenden palaographischen 
Ziele es zulassen, wird darauf Bedacht genommen, auch 
inhaltlich wertvolle Stiicke abzubilden, so daB die bekanntesten 
Papjri der Berliner Saramiung fast ausnahmslos vertreten sind. 

In Vorbereitung sind ferner: 

3. INSCRIPTIONES GRAECAE collegerunt OTTO 

KERN et HILLER DE GAERTRINGEN. SOTafeln 
in Lichtdruek als Uilfsmittei ziun Stndiam der 
srieeliiselien Epigrapliik. 

4. INSCRIPTIONES LATINAE collegit ERNESTVS 

DIEHL. 50 Tafeln in Lichtdruck. Aaswahl iatei- 
nischer Inschriften von den Anfilngen Ms ins 
hohe Mittelalter. 

5. SPECIMINA CODICVM LATINORVM VATI- 

CANORVM collegerunt LIEBAERT et VAT- 
TASSO. 50 Tafeln in Lichtdruck. Das lateinische 
(jegenstttck zn Nr. 1. 

6. BIBELATLAS bearbeitet von EBERH ARD NESTLE. 

Aaswahl beruhmter und historiseh bedeutsamer 
Handsehriften und Drucke der Bibel in alien 
Sprachen. 

7. HANDSCHRIFTENPROBEN DES XVLJ AHR- 

HLINDERTS, ausgewahlt von GEORG MENTZ. 
Briefe uiid Aktenstucke von der Hand der be- 
deutendsten PersSniichkeiten der Reformations- 
zeit. 

8. VASENKUNDE bearbeitet von ROBERT ZAHN. 

Ca. 40 Tafeln in Lirhtdruck, daruiiter mehrere 
in Farben. Musterbeispiele der verschiedenen 
griechischen Vasensattungen von der trojanischen 
Periode bis in dle roiuische Kaiserzeit, vor- 
nehmlieh nach den BestSnden des Berliner 
Museums. 

Weitere Tafelwerke, insbesondere zum Studium der 
Archaologie, sind in Aussicht genommen. 



PA Diehl, Ernst (ed.) 

6121 Poetarura romanomra 

A7D5 veterum reliquiae 



PLEASE DO NOT REMOVE 
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 

UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY 







,V^/# 



iS^