This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A pubHc domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at |http : //books . qooqle . com/
l JV
Lt t.i^^s.*)
I^arbarli CoUcge l.ti)rars
PROH THE ESTATE OF
JAMES BRADSTREET GREENOUGH
Professor op Latin in Harvard College
18S3-I90I
Received July 12, 1910
Digitized
byGoogle
Digitized
byGoogle
Digitized
byGoogle
Digitized
byGoogle
Digitized
byGoogle
P. TERENTII
CARTHAOIKIENSIff AFJII
COMCEDI^ SEX
BX RBCEN8I0NB
FRID. LINDENBROGII
CUM IJVtDBU
MSTORUM LBCTIONIBUS ET OBSERVATIONIBUS
ATQUB
JEUI DONATI, EUGRAPHII ET CALPURNII
COMMfiNTARI IS INTEO RIS.
HX8 ACCSSSBmVNT
BENTLEII ET FAERNI
LBOTfONIt AC COMiBCTVBiB OMIVIS, SKD IN COMPKIIOIUX BIDACfJI
ITBM
WSSTERHOVII IN SCHOLIASTAS LECTIONES AC CONJECTUR.E
QUIBVS ET StTAS ADAPEftSIT
M. JO. CAR. ZEUNIUS.
A^ieto indict in Vmuaum et Ttrentium locupletiuima.
INSUPER ADDITA 8UNT
CEL. RUHNKENII DICTATA IN TERENTIUM
19BCKOK
SXLSCTIfSIMA VIRORUM DOCTORUM ANN0TATI0NE8.
TOM. II.
fLonnint
TTPIS IXCUDEBAT J. ». DOVE ;
PEOSTANT VENALES APUD R. PRIESTLEr.
MDCCCXX.
Digitized by
Google
■:P
Lt c^, 1^^,
enwa Hr^ 2/ tsn
Digitized
byGoogle
V*
COMMENTARIUM
RUFINI V, D. GRAMMATICI ANTIOCHENSIS
IN MBTRA TBRENTIANA.
EVANTHIUS in commentario Tetenitii de fabda, hoc est,
de comoedia sic dicit : concimia argmnento, consuetudini con-
grua> utilis sententiisy grata sidibus, apta metro. et poetea sic: ve-
teres etsi usi ipsi quoque metris neglig^ntius jambici versus dun-
taxat in secundo et quarto locoy tamen a Terendo vincuntur re-
soludone liujuB metri quantumcomminuti ad imaginem pross^ ora-
tionis. Asper in commentario Terentii sic : hosce versus agere
coepisset: itd tiHpatris iHs ddocntum vi^rttu Innc dinM dihnum, Et
deinceps quse sequuntur quadrati. Diomedes sic : septenarium
▼ersum Yarro fieri dicit hoc modoi ciun ad jambum trisyllabuB
pes additur, et fit tale : qutd tmm^h^ibus ndces ? quid invidis
dmds ? nmiliter in Terentio yersus est :
Nam st r^hnitidnt qwpfHdm PhilumXn<B ddJdrts. Et in Plauto
ssepe tales reperiuntur. Varro de lingua latina ad Marcellum sic :
' qoare in hujusmodi locis poni oportet notam in transrersum inter
syllabas, firequentius ad extremum versum, senarium, et similes,
si pro longa brevem habebunty ut in hoc : dnucus summus mHs
et popiOdns Gtta. Charifflus sic : septenarium versum fieri didt
Varro hoc modo, cum ad jambum trisyilabus pes additur, ut
proefSEitum est. Bassius ad Neronem de jambico sic dixit : jambi-
cus autem cupi pedes etiam dactylici generis assumat, desinit
jambicus yiderii nisi percussione ita moderaveris, ut cum pedem
supplodisy jambicum fbrias : ideoque illa loca percussionis non
recipiunt alium quam jambum, et ei parem tribrachum : aut si
alterius ezhibuierint metri speciem. quod dico, exemplo faciam
iUustrius. Est in Eunucho Terentii statim in prima pagina hic
Digitized
byGoogle
Lt^-I
■?-?•>■
m^
„. « »9U
Digitized b\
r,c
V*
COMMENTARIUM
RUFINI V, D. 6RAMMATICI ANTIOCHENSIS
IN MBTRA TBRENTIANA.
EVANTHIUS in commentailo Tetentii de fyiMB, hoc est,
de comcedia sic dicit : concimia argmnento, consuetudini con-
grua, utiHs sententiis, grata salibus, apta metro. et postea sic: ve-
teres etsi usi ipsi quoque metris negligentius jambici versus dun-
taxat in secundo et quarto loco, tamen a Terentio vincuntur re-
solutione liujus metri quantumcomminuti ad imagii^m prosee ora-
tionis. Asper in commentario Terentii sic : hosce versus agere
coepisset: itd fitpatris &is adcentum vl&ritu hinc dlns^ d6rmm. Et
demceps quee sequuntur quadrati. Diomedes sic : septenarium
▼ersum Varro fieri didt hoc modo, ciun ad jambum trisyllabuB
pes additur, et fit tale : qM tmmlhritUilms ndces ? qmd invidcs
Umcis ? nmiliter in Terentio versus est :
Ndm si j^hnittant qmppiidm FMlum^nos diHdres, Et in Plauto
ssepe tales reperiuntur. Varro de lingua latina ad Marcellum sic :
qaare in hujusmodi locis poni oport^t notam in transrersum inter
syllabas» firequentius ad eztremum versum, senarium, et similes»
81 pro longa brevem habebunt, ut in hoc : iimcus summus mitMs
et pdp&ldfis Gtt€u Charisius sic : septenarium versum fieri didt
Varro hoc modo, cum ad jambum trisyllabus pes additur/ ut
pree&tum est. Bassins ad Neronem de jambico sic dixit : jambi-
cus autem cupi pedes etiam dactylid generis assumat, desinit
jambicus yiderii nisi percussione ita moderaveris, ut cum pedem
sapplodisy jambicum ferias : ideoque illa loca percussionis non
redpiunt alium quam jambum, et ei parem tribrachum : aut si
aiterius exhibuerint metri speciem. quod dico, exemplo fiEu^iam
iUustrius. Est in Eunucho Terenti] statim in prima pagina hic
▼OL. n, A*
Digitized
byGoogle
vi* RUFINUS
versus trimetrus. exclusity rtvbcat^ r<&di^am ? mn n mi ^biHcret.
hunc incipe ferire, videberis heroum habere inter manus ad sum-
mam paucis syllabis in postremo mutatis, totus erit herous. £x-
clusity revocat, redeam ?. non n mea jiaJt. Ponam dubium secun-
do loco pedem, propius accedam. Ktroi Htrtdes calitum testor
Jidenu Varro in VIL clausulas quoqu^ primum appeUatas dicunt»
quod clauderent sententiam, ut apud Accium : an kctc jam obliti
tunt Phryges? Nonnunquam ab his iniUumfit, ut apud Ceeciliium:
di bikii quid hoc ? Apud Terentium : discrUcibr dninu. Idem var-
ro in eodem lib. YII. de lingua Latina ad Marcellum sic dicit :
aut in extren^um senarium totidem semipedibus adjectis fiafc comi-
cus quadratusi ut hic ; heri aliquot odolescenttiH ccmiis in Pirceeq,
Trimetros versus j^^ibicos Terentii et Plauti et ceeterorum comi-
corum et tragicorum M. Tullius senarios dicit et nominat. Quin-
iilianus etiam trimetros senarios nominavit. £t Flavius Caper in
artibus suis trimetros venut jambicosTerentii senarios appdlavit.
De metris Terentii et Plauti et cseterum comicorum et tragicorum
Victorinus sic dicit : quantum aut ad versum comicum spectat,
ut paululum evag^aaur, scio plurimos affirmare» Terentianas vel
maxime fabulas metrum ad disciplinam greecarum cpmcediarum
non custodisse, i. quas Menander, Philemon, D^pJiilus, et cseteri
ediderunt. Nostri. n. in modulandis rhythmis seu metris, veteris
comoediee scriptores se qui maluerunt, i. Eupolimy Cratinum,
^istophanem. prologos itaque» et primarum scenarum actus
trimetris comprehenderunt : deinde longissimos. u tetrametros
subdiderunt qui appellantur quadrati : postea in sequentibus va-
riaverunt : modo. n. trimetros, modo addito quadrante vel s^misse
posuerunt, i«semipedeadjecto,.velintegro pede jambo vd ses-
quipede hasc per medios actus, varie rursus in ezitu fabularum
quadratosy quales diximus in secunda scena locaverunt Sed
idem quadrati legitimi cum XVI. syllabis juxta jus prq)rium con-
stare debeant, plerunque inveniuntur XX. aut amplius syllaba-
rum : hinc existimantur metrum non tenuisse, nec sua lege com-
posuisse. Quod vero ad clausulas. i. minuscula cola pertinet,
quot genera versuum sunt, tptidem membra pro clausulis poni
possunt, et solent in canticis magisquam diverbiis quee ex trime-
Digitized
byGoogle
DE METRIS qOMICIS. ni*
tromagis subsistunt, coUooari, et prflecipue apud Plautum et
Nflsvium et Afraiuum» Nam bi maxime ex omnibus membris
yerauum ; colis ab his Beparatis licenter usi reperiuntur in clau-
«ulis. Idem Yictorinus in alio loco de jambo sic didt: improba-
tur aut apud tragicos, versus ex omnibus jambis compositus :
nam quo sit amplior, et par tragic» dignitati, interponunt fre-
quentius locu duntaxat uqiparibus pedum dactylicorum moras et
^ndeum. Similiter apud comicos laxius spacium datum est :
nam et illi loca. quee proprie dobentur jambis, spondeis oocupant,
dactyloque et anapaBsto locis adasque disparibus. Ita dum quoti.
dianum sermonem imitari nituntur, metra vitianty studio non impe-
ritia : quod firequentius apud nostros quee apud Greeeos invenies.
Genera autem jambici metri sunt duo : nam ex iis alia integra, alia
clauda, quee scazonta seu choliamba Vocant, sunt : quorum dif-
ferentiam penultima versus syllaba demonstrabit. Nam si brevis
condgerit, erit rectum et integrum jambicum> ita, v^igoris add^
cbndUum dtUfm pitdem. Sin vero longa, ddumbe et daudum, ut
est : no^t&U ductus non est tfudus legis. Le longa quse penulti-
ma reperitur, metrum corrumpit. hujus repertor Hipponax. nam
pro jambo inductis trocheeis contra legem trimeiri jambici^ me-
trum innovavity quod adasque ex spondeo contingit.
VERSUS RUFINI GRAMMATICI
DB IfJBTRIS TERENTII ET PLAim ET AUORUM.
Agnoscit metrutn, servatque Terentius artem^
Nam prologos trimetro didicit componere versu,
Scenarumque actusprimos peie claudit eodem.
Ut sunt ki versus prologi :
Fbeta cum pfimum ihHmum dd scfibendum appURt,
td Mi t^gdii cre^di sdlum ditri
P6pUlo ut pldcerent quas fecisset fSthUlas.
Vos tsicec tntro duferte, Ulnfi Sosia
Digitized
byGoogle
vui* RUFINUS
iide$dufn ptmcts tl v6lo. Dictum pUta.
Tetrametros sequitur quemjtnxerat meBciscus.
Quales sunt isti vereus :
Mirdbitr hdc « «c Hlnr^t, ^t hDtri semper lefiitas.
Qoi seqtdtur dimetrus est, id est, quatuor simplices pedes habet*
V^rehar quorsum evadlir^it.
Item tetrametri simOes hi de jambo:
^^nimverd DaxH nXhtl Uki est segnMcty fitqv)t socordUB,
De jambo trochaicum archilochicumunde fieri dicunt nietram«
Creticon Archilocus supra caput addxtjandn,
Quales sunt isti.
DU bbfu qmd porto,
S^d Uhi Invl^am Fdmphilum^
LcetUs est nesdb qutd.
NHhHl est, nofidum hoec rtscivit mUta,
De jambo Hipponactico,
Ultimus amphibrachys velocem clauditjamhum^
Aut bacchius eritjlnis discrimine fudlo,
Utitur Hipponax hoc metro maximus auctor.
Quales sunt hi versus :
N^forte imprudefis fUci&m qwbd fibUm^ sctes cdvebo^
Ndm «i rhtdttdnt qmppidm FluJufriifut dolores,
Legitimum interdtm subscenis ponitjambum.
ohseqmwn amkoSy veritas odium parit,
Utitur his Flautus metris et miUe poetce.
De pedibus quibus hcsc consisturU metra notabis :
Dactylus aut spondeus inest, vel cursorjambusy
Aut anapesstus erit^ positi discrimine nuUo
Partibus in quifiis : fiam post celer extatjambus*
Fyrrichiusve citusjinem concludere possitm
Ut sunthi tales:
excJusity revocat, redeam ? non si me obsecret :
Quod plerisqucs omnesfaciunt adotescentuU.
De nomine talium versuum nve metrorum.
Gracus apeemphcenonta sokt memarare poeta.
Immanifesta vocant hcsc carmina voce Latitn.
Digitized
byGoogle
DE METRIS COMICIS. . ix*
Hunc trmetrum tetefe$ Graii cognominc dicunt,
Quod pedUmsjunctii kunc scandere tape sokbanU.
Ponituraut scaxony spondeumjims kabebit
QualessimtiBti:
Necfonte labraprokd cdbaiOino.
Nec in bicipiti somniasse Pamasso»
De metris comicis :
Tetrametros trimetroique capk comtedia versus.
Tetrametrwn primusfertur posuisse Boiscus,
Creticon ArckUochuSy trimetro siqferaddidit ingens,
Amphibrachum trimetro Hipponax supponit jamba,
Fulserat hac PlautuSj pulcherque Terentius arte.
Terentianus de jambis fabularum sic dicit.
Culpatur autem versus in tragadiisf
Et rarus intrat exjambis ommbuSj
Ut iile contra qui secundo et taUbus
SpondeoUf aut quem comparem receperit :
Sed qm pedestres fabulas socco premunt,
Ut qute loquuntur sumpta de vita putes,
Vitiant jambum tractibtis spondaicis,
Et in secundoy et in coeterisieque locis,
Fidemquefictis dum procurant fdbuUs,
In metra peccant arte, non inscitia,
Ne sint sonora verba consuetudinis,
Pauhmque rursus a sohttis d^erant.
Mage ista nostri : namfere Grcecis tenax
Cura estjambi, vdnovelHs comicis,
Vel qui in vetusta prcecluent comcsdia*
Aristophanis ingens emicat soUertia,
Qui scepe metris multiformibus novus
Archilochon arte est (tmulatus musica*
Siseimain commentario Poenuli Plautin» £Etbulee sic : Haloni-
um Poeni dicunt deum et producenda syllaba metri gratia exigit
jambus.
Scaurus in commentario Plauti in Pseudulodicit: malai lial-
peaig metri causa. Scaurus in eadem fabula sic : nunc jam» jam
dhriflit in duas syllabas metri causa.
Digitized
byGoogle
X* RUF(NU8
fiiMmu.in Hud^ii^ gic :
Fuit extenta poM «yUfib»'. mdtri ccmw et poitea «ic : htbiliore
metro usus est, ut solet in mujierum .oratione. Postea sic : la-
tronem produdt metri caMMif
Idem Sisenna in Ampbjrtrione sic :
HiB quatuor generibus quiotum accedit, de genere yerfuum qui
non sunt uniusmodi.
Idem Sisenoa in Captivis ^ic :
Hic omatu S literam metri causa amisit.
Idem Sisenna in Aulularia sic :
HflBc scena ani^peestico metro eet, sed concisa sunt, ut non in-
telligas.
Juba in libro quarto sic dicit :
Jamborum itaque exempla quee maxime frequentata sunt subdi-
di : TriiTtp XvK&fifiay irdiov k^pitria t6Sb* Aavcioc 6 frByrfiKoyra dvyari"
pmy trariip. fyiv^ iroXcu^ ypi|l troKK^fny ^iXri» oW viro yap {>fjLwy ira-
ptr^dfi Kal wepucXiovjQm i^rtoy l^^pci fiaX^ucoy Ipluty triKeXiKiiy, roi^
TrpotrKeifiaKatoy ^f^oriv &fia trol (iovXofiai,
Videre non vult CxUwn Pancttius
Misera marino quce tumida Utore
ValUsperimas amne labens comdo,
Armiger in Idqpede vago Utorapetens
Cemda, non dUter superans Uquida malacuB.
trapa tro<^lf fi&Bt KSimy 6<ra r((ray KarafjMdoi.
Rapefacisj cape puer^ sopor abit^ cane melos.
In alio loco sic : jambicum metrum non ex solis jambis conscribi-
tur, sed quinque suscipit pedes, id est, jambum, tribrachum,
anapsstum^ dactylum^ et spondemn, hoc est jambum et spondeum
et solutiones eorum, sdlicet ex jambi solutione tribrachum. Nam
si sequentem longam sjllabam in duas breves solvas^ fiet de jam-
bo tribrachus. Spondei.autem solutiones duas^ dactylum et ana-
pee^t^mi.. Nam siprior syllaba spondei solvatur iii duas bi^oves,
fiet ^psstus: si vero ^ecunda^ fiet dactylus. Uude dat^riur
telligi, jambica metra de jambo et spondeo fieri, et de eorum Bo^
luttoaihus.
De choliambo sic : est aut proceritas ejusdem versus qui unius
pcdis differentia nomen amittitf nam quod sexto loco, qui Iocms
Digitized
byGoogle
DE METRIS COMICIS. xi*
partety non jambus, sed spondeus vel trochfleus accipitur, et a
longa incipit syllaba, daudum carmen facit, et choliambicumy
nominatur, nt est i KXaioiikvowi fio^oKo^ KaTiicrtiOcv iucovtra^^ iir-
xiJvcurroc* ob yap» SlXX ^kw.
qu(B tcnerulcB comparis tenes crinemy
Sudes in ista via latetfo^sa, Quod fttltem binis pedibus» et non
singulis scanditur, yetus institutum est. quippe Herodotus anti-
quus historifie auctor, cum de heroico diceret versu, quem singulis
partiri pedibus moris est, ita dixit : Kal (riplv iJTriOvva t^f\9(a fiXv^iv.
Usde t^paret heroicttm mgiiKs p0dibus scaadi' elaam aped Tete-
res «^toB, jambicnm autedn biiibi Idem 9xAem ut^ oum de Ar-
cbiloeho Pario fefert» qui Gigir&bidam opome cofupleus est
ita, y/yo* tamw m\ ^ffxf^^^^ ir^coc icard rov aifritf jfpiyoy y^yov^c
hriftytioty iitft^ rptpirpf*
M^mBit autemverBua ejvs Herodotusy quem am plie^ J/i^
ylytfa vokv^^pv&ovp^u £l hiotenus de caUlectieo trimetto die-
ium. DeodometroBoisGio idem sic dixit t oetometrum oatalec-
ticnm qUod qipeHatiur Boiscium* Ik/lffKog i Awo Kit(tkov •«'«»^
ypttft^ vmifpariHif rbw SKtdwow e^pity vtiiyofy ^oijSj^ ri&ntn SStpov.
Botscmr iste Q/zico nom repertor carmms :
Nm pimus 'termm vciomipedum ^ dicaverat. Finmanns ad
PiebdmjdeinetrisooiaGDdiavum ^ib didt: nam quoddermttiis
comttdianEim requisistiv et egof scio plurimos existimare Teren*
tiaiias-Yel moKiraie^abtdas mctrnm nen habere cemcedis^-grfficn
L MenaDdd^ PhilemeinS) DSpinlt» qui trimetris veisibns ^staitt.
Ndstri emm TeterescooicedkeMr^ptores, ininoidulandis-fdndia
aequi mahienmt Eopoiiny Cratinum, AristophaaeB», ut preofiH
tmnest. Mensucamjesse in fiifoidis,. Ji6e eat ^fM)y»'Teretttiiet
nm^ adcsteronlm eomicemm et tnigkot^ dtoantihi^ Gteer#y
Seansns, BkmialM» Vaito, Victoiknis, Ceesitis BassuSy Teten-
-tiaimsy Cecflkur Yindex,:6iseima, Cinna» I^omedes, Albiiitts,
QuiittBtamg») SoBipttlaBt Cfaarisiusy Helenus, Asper» FlaYins Cajfeg,
ArofithiSy Probns; Plmhis E?antfahis,£aceiidoB.qui(et'Domai»s,
JldNU
Had ego Kufinus collegi mtnte betdgwiy
DiscipuUsque dedi munera pukkra Uhens.
Digitized
byGoogle
DES. ERASMUS ROTERODAMUS
DE METRIS.
COMICI Latini miiltain libertatemsibi iwirpanmt in versi-
bus, sed nemo largiua Terentio. adeo ut apud prisooa quoque
flierint qui judicarenty in hujus fabulis nnllam esse canmnum
legem. Sed hoa ftdli manifestum est. Rursus fuerunt qui non
negarunty ab hoc servari metrorum leges^ sed ob immodicam li-
bertatem non esse operee pretium torqueri doctos carminum di-
mensione^ quod et res sit immensi laboris, nec ita multum infe-
rat frugis. At ego ab utroque genere dissentio. nam ut mani-
festius esty quam ut egeat probationey Terentii comoedias versi-
bus constare : ita qui negligendam putanmt metrorum rationemy
frequenter poetes sermonm corruperunt, dum aliam vocem pro
alia subjiciunt, quod nimium seepe usu venit scribis, in authori.
bus solutee dictionis : dum addunt atque adimunt» dumverborum
invertunt ordinem. Nonnihil etiam hic peccarunt emditi, qui
dum carminu genera distinguunt ac dimetiimtur, parum attentiy
interjecerunt verba quffidam, ut ezplerent yersus hiatum^ aut re-
secuerunt quod videbatur superesse. Videtur autem studio fac-
tum a Terentioy ut dissimulato carmine ^piam proxime acce«
deret ad oradonem solutam : quod idem. a£fecta esse videtur
Horatius in Sermonibus et Efustolis. Hinc tanta in dimetiendo
difficultasy ut eriatimem ipsum Donatum^ aut Comutum» aut
Asperum, si ▼iverent, in lods aliquot vel hssuros» vel inter se
dissensuros. Proinde nos quatriduanam opeUam sumpsimus, ut
adolescentulis aliquam hujus difficultatis partem adimeremus,
non quidem in omnes &bulas9 sed in unam perpetuo, et in csete-
ris carptim : quo ceu filo adjuti, sese facilius e ceeteris explic^t
labyrinthis. Constant autem higus fiabul» his ferme metrorum
Digitized
byGoogle
t>E II1T11I8. m*
^um« Jttmbied tWAlbWo» ^tii ab difal qMdnMl, «b iliit oe^
tomafi dic^or moiKmMnilmi ius dlmetiimi raro inteijiciliir^
In hoc genere quoTis loco pro jambo p<^t tribrachyn> spod^
dttiuB, dactyhun anapeBStum, modo tothis carminis pemdtimfl
ayHaba sit brevis. Siquidem m hoc versu. HuHum esf jam
Actum, quod non dictum 6it pritifl : omnes ftpondtti «tmt, excepto
nhimo, cujus genem et alios aMquot reperias^ Elmdem liberta^
tem Bumit in trochaids tetrametrid* Catalectici», satis habens si
totius cahninis penuHima sit brevis. Hlud tatnem ubique otve-
tur, ne vel trochteus ingredilitur jambicum ciimleii, vA jambus
trodiaicum. Jambicum tetrametrum mter dum in fine ftaudfitut
una syllaba, producta penultuna, quoties jambico dimetro aca*
talecdco acdmttur dhneter caUlecticds. Velttti si, jam Afctt
brto tyderef aceinas Cuii&f dei fnemeni&. Qiianqnam ifl boe quoft^
qtte genere usurpattoy cum cornmmds, de qua dictuhi est| ed^
ddeorum libertas, tuih illa peeuliaris, quod pro penuhima longt
j^ofiit hitetdum dttd^ breves. £xeihplmn est fai actus qoarti
■etea secunda ( AHdrite). Jim uH M erii, uncenhim tiH cwabOf
et mecmi aiduetum: bie petiulthna producta est« Ibidem, atm
juuit, H u ame$ hera^ jam ad eese H>enku* Item» kanc expititij
Htktigitf coieveniuni motes^ tdkanit hi his fM penUltuna lon^
pohuntur dutt bretes. Hoi vemis etlam 8<»i2<»ites appeBanti
Bit scasontis genus dimmutum : quod tfmetrd janMco aednit
duos trochieos, velut in actus tertii seeni secunda*
Adhuc ArdiilHs quse adsolent: hic dimeter est. qwcequt
aportet: duo sunt trodiM. Contra ih eMis additur pes legithne
ttdmerd. Interim prior etthnmis pftrs est trochaSca, posterior
Jeinbica, et contra. Admiscentdr interdum et cretid» dve am^
{iihnacri, qui pes medumi h^et brchrem idfer etttema^ longa» t
slc ut smguli versus hd>eant quatemos aut temos cretieos, iM
quodhic^tidqoeusurpaturlibertflscottiicadimtihe^ Bt*
emidmn est ih quarti actus scena ptima. Ut mt& gttudeiift,
atque ea incommoidis. Quatuor credd sunt, nisi quod ttitittl
est spondeus. Ibldem, tum impudeniiisima eorum cfMa Mt
Trei hehet 6MiM. Quamquam «bitrdr pAiaa tartaM vMhl
TOt. II. B*
Digitized
byGoogle
i&i^. £X ERASMQ BOTEJtODAMO.
tmn imitato • dictbm«m ^ordine; Etenim ^ si sic legas, et- tamen
re» cbgitdetiegiure, ibi tum €t>nm Ampudentissma oratio est rut
pofitierioryersus excipiat sjnaloepham prioris, carmen probe con-
ttat Quidam tamen makmt hic esse trimetros Trochaicos cata«
lecticos. Jdnibici trimetri facitior est dimensio, cum penthemt-
meris finit dictionem. Velut, effertur, imus. £t sic cogitabam.
Difficilior cum contra : Miyhonesta et UberaU: accedo ad pedisse-
quas: in ^e (^sura est. Idem efficiunt crebrs synal<£pfa8&;
titibi, quct ibi aderafU, forte unam aspicio adokscentulam»
In tetrametris item jambicis ac Trochaids durior est dimensio,
ii prior dimeter non finiat dictionem, prcesertim si non sit jambus,
aut si accedat sjmaloephe: ut^ Meum gnatum rumor est amare» id
populus curat sdHcet^
Prior dimeter finitur in ma^ syllabam produetam : et excipitur
a synalcephe re id. Rursus ibidem. Qui post quam audierat non
datwnvriy &c. Prior dimeter desinit in t, admixta synaloephe. Tur-
bat et illud lectorem minus exercitatum, quod interdum repente
iniscet jambica cum trochaids, trimetra interdum et dimetra
aUt monometra cum tetrametrisi acatalectica cui^ catalecticisi
cretica cum jambicis ac trochaieis: quodlocb aliquot annotavimus
in margine. £a mixtura maxime fit ubi res sunt turbulentiores.
Fit interdum, ut scena prior desinat in hemistichium, et abhijyus
clausula incipiat scena proxima : velut in Andrise actus tertii,
scdna tertia, sed eccum video ipsum foras exire, Dimeter est
plenus cum sesquipede. Perficitur initio scense sequentis. Ai
4e ibam, quidnam est ? ut sit scazon tetrameter catalecticus.
Nonnunquam dicdo quse pertinet ad sensum versus sequentis,
pet elisionem annectitur fini preecedentis : ut in prologo £u-
nuchi, qui bene vertendo et eas describendo maky ex Oracis
bonisy &iu Durius est» cum dissecta dictione prior sylhd)a finit
yersum, reliquse indpiunt sequentem, ut Eunuchi actus tertii,
scena prima: continuo si quando illa dicet» Pheedriam intromit-
tamuft comessatum, tu Pamphilam. Elisiones item et s^maereses»
prspsertim minus usitatee apud recentiores, fadunt ut lector im-
peditus firequenter hsereat in carmine. Eliditur autem in comids
versibus Vy consonansi ut in 1 scenai sine invidia laudem invenias
Digitized
byGoogle
t>£ MBTRIS. XT»
et amcot pares, fttinuB ibidem, Sberius vhendi fuU' poteHa»,'
mm arUeay &c. Item in-scena tertia, enmoero Dtece tdhU loci^
est, &c. Carmen enim incipit ab anapeesto. £t ante in scena
prima. Enimvero spectatum satis. Eliditur et s, tum in sine,
tum in media dictione.
In sine, ut in prima scena. Sed qtdd oput eH verhia ? Sed quid .
opu'8t. Elisa simul et yocali e,
Idem fit tn satis, nec satis digna cui committaSy &c* Rursufl in
prologo Andriee, fitin medio dictionis, id isti vituperant : aUisque
lods compluribus, quorum aliquot in margine antiotavimus. In-
terdum elidunt 1» ut in pruna scena Andrise, pro uxore hahere
kanc peregrinamy ego illud sedulo : ut grinam ego il, faciant dac-
tyhim. Hanc.libertatem frequenter usurpat Homerus, dum s,
etidit in SBvaeve, et l, in &x^^c* Sffipenumero contrahuntur.'
Tocalesy velut in his, fuit, deoSy dksy meus^ suus^ sdas^ mhil^ mihii
ut sbt monosyllaba. Similiter ei, htjus, cujusy moi^psyllaba po-
Buntur subinde : eorvm^ meorum disfyUaba. Liberius vivendifuit
potestas : di fwt, facit spondeum. Sdas posse habere jam ip*^
sum sucsy ftc. Sdas posse spondeus est : et sua^ unic^ syllaba
est. Meum gnatum rumor est amare. Meum gna, spondeus est.
Item antehgc dissyllabum est. Nam quod antdiac fecit. Fre<''
quenter eliditur d, in qvidy et sed pro vocali, et sicut in periculum^
elidimus u : idem hic facit in paululum et annulum. Quin et syl-
labsB queedam aliter pronunciantur, quam apud recentiores usur'-
patce sunt vehit in suspicioy secunda producitur : unde factum
esty ut quidam legant suspectionem. Rursum in care, vade, manet
et v6} finalis corripitur. Minimo momento mutatur genus car»
minis, v^lut in actus quarti, scena I. Si legas, in denegando
modo quis pudor est paululum.
Trimeter est jambicus. Rursus si in annectas fini versus pree-
cedentis> versus constabit quatuor creticis. Denegan^do modo'
quis pu-dor est paululum. Si in modOy facias pyrrhichium, erit tri-
meter trochaicus catalecticus. Dene-gando modo quispu-dor est"
paufylum* Fprro inter jambicos tetrametros acatalecticos et
tigG(cfa§i^2qt£t(|trametro8 catalecticos, tanta est affioitas, ut inter^
dmnvi^lreA^t eundem versum utrum per jambos an per tro^
Digitized
byGoogle
ni^- RlVIi CASTIOATIO.
cb$m metiam* v<ri«l m aelM icttU soam quana» tr^tiiaMi imM
eH«f difintf Uc fm mm m frmfUm dmm^ 3i MtAi feciat
uiucaDA «yllal^am^ trochaiciw e$t: ti 4i|a9, jambieui est: qoale
e^ et iD aetua V* si^ I* So^ ji^ ^atU Sim ^pectata erga te
amicUia est mea. Xtem sequens, satiB pericli ccepi adire, orandi
jfm Buesfi fae^ Lioet per jaiDt>oa vfl per trochsBOf metkif
Hijyus generit auiit et alii complui:^
RIVII CASTIGATIO.
OuJi pffndiiatet anpo ab hiiie fere fq^timo Terenttus, doo-
liarimi Tirl PhilipiM MehindithQBia opera diligentiaque Bestitutaa»
ilMcqmargumeDliicjuedemetamiotatiuiicuIit: nQame^biNrcle
dkn potaet, qnantwm hoc nomine statun gratnhndttm aludiaeia
omnSm wit t i i narim : idqoe jure adeo ao meritow Videben
^nim £bre brevi, ut opttmus Latinitatis authory qui innumeris
«■fce mendis scatebatt nune paulo castigatiof msjori cam Tolup-
fale> atqneadeo majore cum fimctu, quam antea» a ludimagistria
pnerittm prsB legeretur. Qnfls adeo nen ftfidlit conjeotura ul
jfistraotis magno bibUopehntnn conmodo exemplaribus, rursua
exeudi oo^tus sit VttesQbergm : mox a Joen. Secerio Haga*
Boo: postcciamNorimbergee: pratereaiqpud Coloniam Agrip*
pmun, ab Eudiario primum Cempomo: ilcrum a Joen. So-
lere: tectiQ denique a Joan. Gymnico ▼iro oplimo, et mihi
Tetere necessitodine coogmctissimo* Adhmc Moguntise alique-
ties et ArgoBtorati: ul de csteris taeeam« Interim cum ipse
quoque eum authorem studiosis qmbusdam enarrandum susce-
pissem» sensi tandem, id quod erat, Mebmchthonem grariorS^us
rtfcus ocenpetam, ut^ ipse pro soamodestia ingenne fiitetttr»
Telerftus €xemplis haud satis instmctum, non ab omnibus om-
i^ meiidis (absit imndia dicto) comid nostri fidHdas TimUcare
potoisse. EtjampertotampropeGermaniamiraUafiucifepn»»
ter Fhilsppi exemplaria peohabantur, aot ma&Bms stadtoa» j«t
fentntif leidK m tuy. Idexinia tiri autbortlas efiMtt^ an jpsa
Digitized
byGoogle
RIVII CA8TIGATIO. «**
^J^l^^Xf tum editio olim no^ « cum .18. «^
*"• !Lnrteutio«mu«ai.»«uo.r««>g«Won«i
"^'^ t^Z^^ «ae et «ligioue. t«m diHg-iti..
m^ X-^P^^'»' ^ opin5r.uitorfint^
•**^\!rQuod .i laude meritm q«i ««.« dterumv ta
^t^equop»m^^ ^^ ^ ^^, ^^
rin^^^r^: T^l loco.. f^e »0. luept. p^
**^ -J? T«net«haudMmediMimulOTero.l»rere
T^^liSuk « »«iV«>™« "^ " "*^ "^^
Digitized
byGoogle
jnriii» RIVII QASTIGATIO.
Donilt» ubicunque liceret, fidem sequerer, interpreds undecun-
que doctiflsimi: ab eoque ne transversum quidem» ut aiunty di-
gitum discederem : sed citra superstitionem tamen, et cum ju*
dido semper. Cseterum cum plerosque fore suspicemur, qui,
quod carminis rationem ignorent, vix apte satis his de rebus ju«
dicare queant : visum est subjicere nonnulla hiC| quse velut ja-
nuam patefaciant, et viami ut dicitur, [N^nnuniant imperitiori-
bus : quo certius de recognitione nostra judidum &ceref et sen-
tentiam ferre possint. Igitur comid Plautus et Terentius me-
tro fere utuntur vel jambicO) vel trochaico vel utroque simul
confuso. Jambiciun vel monometrum est, quod duobus pedibus
simplidbus constat: vel dimetrumi quod quatuor: vel trime-
trum, quod seX| qui et senarii dicuntur M. Tullio et Fab. Quin-
tiliano : vel tetraiAetrumy quod octo : qui et quadrati appellan-
tar, et octonarii. £x hisce trimetro comid et tetrametro
maxime utuntur : aliis raro, et in medio fere (sicuti Priscianus
aiinotavit) distinctionis causa* Quod ad pedes attinet jambid,
magna libertate comici indifferenter ubivis ponunt, jambum, tri-
brachyn» anapsestum, dactylum, spondeum : in fine plerumque,
aut jambum, aut pyihrichiumy nunquam nisi in scazonte spon-
deum. Utitur Terentius ssepe in jambico^ pede quatuor sylla-
barum brevium proceleusmatico, idque per resolutionem spon-
dd: ut in Andria, maia mensy malus ammus, quem quidem ego W
smsero: hic secundo loco est proceleusmaticus* In eadem:
tibi generum Jirmum^ et fiUas invemes virum : hic prima regione
idem pes. £t autem duplex jambici genus : alterum rectum
perfectumve vocatur, alterum aK&Cwra ^ \iiiKlanfioy : cujus pe-
nultimam in fine longam esse oportet. Utriusque meminit Ovi.
diuS} cum canit, Uher in aicersos hostes stringatur jambuSf Seu
cekr^ extremum seu trahat iUe pedem^ utitur identidem poeta
jambico tetraroetro catalectica id est> cui syllaba in fine dedt:
quo in catalectico, sibi inter alia hocquoque permittit, ut pro pe-
4iultima longa haud raro duas breves ponat» quod facile qui ver^
sus in suos pedes digerere volet, sic habere comperiet. In tro-
chaids comici indiscrete interdum dactylosi vel trocheeos po^-
nunt, nimirum quo pene dissoluta et pedestri simillima esse videa*
Digitized
byGoogle
RIVII CASTIGATIO. «x»
tur penonamm sermoctBatio : cv^vm jpte PnsciaiiUB memioky
apod quem yictorinus non minus libere» quam vere ait, comicif»
dnm quotidianum termonem imitari nituntur, metra vitiare studio,
non imperitia quod et Terentianus testatur hisce versibus^^cfent-
qut\fictU dum procurant /abuUsy In metro pcccant arte^ nan ti»ct*
tia. Tanta autem aflhiitas est in trochaicos et jambicos tetrame-
tros, vix ut discemere interdum possis : unde nimirum fit aliquo-
ties» ut quos forte aliquis jambicos esse crediderit, iidem trochaici
verius censeri queant Cujus rei cum alia multa exempla sunt, tum
commodissimum fuerit ex Andria, scena prima actus quinti : ubi
duos primos versus, vel per jambos aliquis, vel per trocheeos me-
tiri possit, nisi quod insequentes versus per trocheeos esse med-
endos indicant. Inde error eorum, qui jambicos quadratos esse
adnotarant, cum quivis non rudissimus plane harum rerum, tro-
chaicos esse videat. Hic illud obiter, quamvis leve, admonendum
puto: mire interdum poeta de industria sententiam genere ipso
metri juvare videtur : velut ibi, JDft boni^ boni quid porto ? sed
ubi invemam Pamphilum ? Ut metum in quo nunc est adimam^ at»
que expkam animum gaudiOf &c. Ubi trochaici carminis cursu et
vokbilitate fesUnationem repreesentat servuli insolenter exultan*
tis, et alacritate nimia gestientis quo circa passim trochseos, tri-
brachos, anapeestos admiscuit: pedes scilicet, quibus celeritas ple-
runque a cseteris item poetis exprimi solet Similiter in Eunucho
subitum egressum puellse perturbatee celeritate ipsa pedum ex-
pressit: ubi Pheedria» sed quid hoc est, inquit, quod timida subito
egreditur Pythias ? Hoc dedita opera poetam ita fecisse, vel illud
indido fuerit, quod cum cseteri hujus scen^e versus jambid sint,
unus hic trimeter trochaicus esse videatur* £t alioqui solet in.
terdum poeta mutare metri genus, cum ventum est ad iropa^ci^y
scence sequentis: velut in And. act. I. scena. IV. et rursus
act« IIL scena. IV. Iterum act. IV. scena. I. In Hecyra act.
III. scena III. Prseterea in Phorm. II. scena II. Sic alias see-
pe. Tale illud quoque ex Adelphis, casteros ruerem, ageremy rape»
rem, tmderem et prostemerem. Cui est aliquod aurium judicium,
18 fadle sentiet, cur sit poeta trochaico usus hoc loco : nimirum
utsensum quodam velut cursu-pedum citorum juvaret: quod et
Digitized
byGoogle
xifl ntvn CASTtOAtlA.
prindpem poeMiufi YifgiliMii «epe fSietitM^ tOMM. Vmxk til
ttrditftteni td oiffi6iuflitettk)ti^ ^HptvlhtiHi cMk iftilty craWu Bptnh^
detfl : ita cum celeritatem et vehit itnpetum et fettiiuitionem, dac^
tylis frequentibus utitur* Priorli ezemjduA illud est tt tertio
^neidoSy anfdxi torqntni spmniu et cetnda verrwU. Posteriorii
fflud eit quartO^ idm mnti timul ardot hahtt^ rtphmtque rw
utitque. Littora deeervtre^ &c. Sed nimis multa, de re prsser-
to levi. Obserrabit hoec aliaque id genus per se ipse lectot
itudtosus. Blud non ignorandum, comicos, i, literam consonan-
tem haud secus elidere solitoi» ac si rocalis eiset, idqtie fVequen.
tiMime : quod et Ennium in heroids, et vetustissimos quosque
facere conmievisfe, ut et Virgilium interim, docti annotarunt;
▼elut in Andria, htrue me rtHctie rtbus jtusit PampMbm: hic
prima regione anapcestus est, 8, eli^o. In Eunucho, jugdarat
bominem. quid ille? Th. Mutus ilico. Hic in verbojugularas^ s,
eliditur : ut sit secundo loco anapffistus/ tertio jambus. Nisi qttis
dicere attsit pronomen Ukf velut i^lato altero 1, corripl, more
Imitationeque Ghroecorum, quod (ut ego sendo) paulo fuerit co^-
actius. Quamvis apud hosce fiEtteor alteram nonnunquam de gemi^
natis consonantibus in versu tolli Knrh irap^XXec^tK» quo syUab^
positu longa corripi queat. Et solent Latini in multis (ut diligen^
ter adnotavit Priscianus) initium aliquod acdjnentes a Orsecis,
ab angusto in effusum licentim spatium hoc dilatare. Sed hoc
suffi cujusque conjectoree relinquo. Illud quidem non est ut infi^
dari queam, videri interdum 1, elidi apud comicum nostrum,
quoties adeo pronomen itte: ut in Eunucho, Mantndum tst etti
iine iUoy qvid tvm poetea? In Heauton. Ifec tiU iUt est credtrt
muuif qwz est ctquom patrL Ih Adelphis, quid u fecit ? De. Quid
Uk fecerit? quem neque pudet. In Hecyra, non tibi ittudfao
tum minus placet quam miki Lache. In Phormione, iUe qui iBank
amabatfidkmam^ ta$Uummodoy drc Sunt id genus sexcenta i^d
Terentium. Fuisse autem cum non geminaretur 1, in hoc prond^
mmey videor ex Sex. Pompeio deprehendisse libro I. TopiXKitfmt,
contrariaflgura est iiirKitinaafUcf qua ipsa frequenter poeta otU
tur ad producendam syllabam aliqui brevem : ut in Adelphis r^
HquuiH pro reHquumf et aHbi rettuHt reppeti^ atque id genus ali*.
Digitized
byGoogle
Hivn CASTIGATIO. wift
kmfaiiMdliidMtiMilklttilt qm>da|!«dlT«MalN»iiidhti<»k
ittm iwwd k, et i w iii tf i ii u> fiftri vMenWi»: i^d fMiEi ipM»i»j^
A«^, e^ diiiUesi^ paNteiila tnteA^^Uiibii fene mit: ^pSaA
ftndemiifteqiieMeBl» utMii^IMiieiiidb eo siljiiteiidft^ttceaift
piikr IsM pi^ittteMUi' ifoolicjsioiidiii ijMi^ vtttu^ til pirlMi^fefeittr ee^
4MMb| yi i ^wiali iiirfpiet^ eb Aiirta euperioritf ahgeiboenir t
«ehnkifllo. BgOf^bmOiLaihm^feainm^tofmiMegf
ihietbelar ab adrerso eiofe^ que ▼efsaa pnBeedene dMdta.
Et inprologo Heefm, ige «ira<c» memm nm peHd M^ bcmi
Frior syllabain pronomine ego perdnet ad Tersom superioreoDu
Contra apud Virgiliiun, ultima preecedentis initio qoandoque
inieqnenti8abieri>etur: qpaleiit^ Ecet fwvm fmmii aderat Tj^
rnUknu, cmnntmque aecessum butram. C!\iu8inodi Tersui Utip^
perpoi dicuntur, ricuti praeter alios Diomedea oetendit* Qnalii
iBeetlam,apndTerent«in Andr. Tuut pafet miome prek»-
Sty aU iiH nxerem dare ee^ kodie. item afo multa» &t. 8ii
ettbtt ex obDBTvatiotte antiquorum codicom leghmis»- nec aeeui
Donatui; ut qddem €t Aomana habet, et Veneta efitio, consett^
tietttfbui et diis qtSbusdam. Ific igitur Hlud se in fine priorfs;
lAeorbMneclBise esttoitioiequentiiiquod et aUai fit i^udettit*
dent. Sunt autem veiiUi trocbaidy et qui vdet metiii, iit
piaiie faabere comperiet. Talii M ille ex Hecyniy ditfunxiiianm
ab ttdfpoiiqnam eiipHteie. Xt ifiami ei hanc qtut domiefai cogi>
naok $aUs. Tatei etiam apud Ploutom ispe occurrunt: velut
& AuliAufa, cemeff talentum magnum txofari poleiie olb iiiot
tenty iui. Qnid autem mimm, A in troebiudi» Jaknbidique t^
periii Wcp^fMwc» com &i SappHici^ etiam inveniai apud fioiv»
-tiHknr? Utttittu)^ coittid et dittresi idtotidem> quompdo itt Adel-
lAii im iemd atqUe i»^rum £gylia&um legituri ut et apud Hau^
tm lioimmrquam. Ita tfpud CicituUum, nMi: apud Horatittm;
tffiueb : apttdf Staliom, iudtit. £t contraria huic figura Synflereil;
efim^LbtioynfelKinfiiy didtttr, qua duai in uttam syOabam cottM« '
iHttir : ut, terotbatf pto, iertiebas, tdBdty pro, idebai : sicuti i^ud
Vlrg. Ferrdque Eumenidum tkalami^ et siepe aliai. IVequeni
eliam eit i^ ud Tei^tittm in ver&uum menrione avvakoifilt quii
VOL.II. c*
Digitized
byGoogle
«di» GOVEANUS DE VERS TBREN.
fittnim in.dmnb dystimiibits, voeftliiiiainter«6 coemtium altm
▼dut oblitecfttiary et IpcaXft^^c, quotiesy m. ciiin Tocali praee^ente
«lohiditur. Qttanqaam noa semper idem elidi solitom apud
vetnes teatatur Priicia. lib. I. vdut apud Terentium in Eunudbi
act« III* scena 3« Una ire cttm cuma imftratortm t» vur. Est
emm aecundo loco tribrachys* Quod A^ m. elidatur, eritibidem
Pyiriiichinsy.cui nuUiw in jandHCO locus. Sic alibi»T Frknum
i$km quam kabesp, un^e habu vestem? taces eodem.modo apud
Jjtrenalemi — cum prqpter pbuimatum Hi frctdpue camis, Saljra
IX. De figuris coteria nibil bio dicenduffl puto.
ANTONIUS 60VEANUS
DB VERSIBUS TBRBNTIANIS.
. Teremtiami versus aut jambici sunt, aut trochaid. Jambici
pedes duos recipiunt, jambum et spondeum^etin quos ii dissolvunr
tur,nullo8 prseterea. Trochaici item duos» trocheum etspondeum^
et in quos ii dissoluunturi nullos preeterea. Jambici aut monome*
tri sunt, aut dimetri, aut trimetri, aut tetrametri. Monometri
ui^am habent mensuram, hoc e8t> pedes duos, duas dimetri,
tres trimetri, hoc est, pedes sex, unde a Latinis senarii dicti
sunt. Tetwnetri quatuor, hoc est, pedes octo : qui et octo-
narii a Latinis, et quadrati» et longissimi dicuntur. Monometri
et trimetri justee semper sunt mensureey et veri semper jam-
bici, hpc est» pedem ultimum semper habent jambum. Dime-
trorum et tetrametrorum justee quidem sunt mensurse, qui aca-
talectici vocantiur, iique veri semper apud hunc au|horem sunt
jambici. Ii^justoe quidam mensurce sunt, et ii non semper veri
flunt jambici, sed ut plurimum spondeum, aut dactylum ultima
sede recipiunt, dicuntmque Scazontes. Ii\just8e autem esse ver-
8US mensurse modis duobus accidit. aut enim justo syUaba mi-
nores simt, aut meyores: illi» catalectici: hi, hypercatalectici
sunt nominati. Dimetri ut multi sint catalectid, ita nulJi hj-
percatalectici reperiuntur. NunC| trochaici aut dimetri sunt,
aut tetrametrii catalectid omnesi vel hypercatalectidi et ii octo.
Digitized
byGoogle
SCALIG. DE COMIC: DIM: x^»
mJii BnBi siqoidem diinetri hyperoataleetici iimt. Nimis fiiere
isgeiiioii qui denarios verBiifl in Terentio sunt coimnenti» qui pen*
tametrtfs jambicos, qoi dimetrog itdondante pedci qm dunetFOfl
creticos, qui cretioos monometroiBredmidattte pede, qui e cretico
uno Veivam bremnntamy qm creticos in quibus pro cretico pone*
fetvmeloMiis,'poneretar et jambufly qui aenarioa jambicoshyper-
catdecticoe, qui monatra illa versuum e trochaicis et jambicb eon-
llata. Poiro nec ab jambicb ad trochaicos, necab iis ad illoa
tfansit j^oeta, niai (quee vetaa doctorumfnit opinio, longo a me in«
tervaUo renovata) res id autpostulety aut certe ien^ Quombdo
aotem id res aut postulety aut ferjBty suis locis in iis commen-
tariis docebimusi quos in Ter^tium pairamus. Qofie poetarum
nKM^e licere s3>i Yoluit Terentius (qu® quidem pauca sunt) heec
ammadi^rti : in unam contrahit syllabam tneui, tvuSf 9wt9^ deus^
dewHy deoSy dea, priar,puery rd, ehoyJuUf ea:in duas eadem, eodem^
duanm, diB%o\nt iam in sjDabas duas, in tres vm), in quatuor
wginemf in quinque efumodi* tiedduceref redductua, reHiquui
geminata effert consonante. Xiteram, quee in optimus extrema
est, tolHt firequentissime : extrema prioris versus vocali est cum
ad inchoandum sequentem utatur : est cum, si fbrte vocalissity a
vocali qufle sequentem inchoat versnm elidi velit, quemadmodum
qine seqoentem inohoat ab ea interim absuoiitur vocali quee pree*
cedentem chidit. Heecjudicio nostro sunt, quse de versibus
Terentiams et preecipi debuerunt necessario, et vere potuerunt.
JULU CiESAaiS SCALI6ERI LIBEB,
DE GOMICIS DIMBNSIONIBIS.
AdSihhmCgunmfihm.
QuiBtTS' artibus pdetarum ingema excolerentur, cum esset a
nobis duobus libris explicatum : non prius absolutum foisse opus
illud vid^batur, quam addita de versibos comicis commentatione
institiitum teneremus. Nai^cum de origine, generibus, pJEurtibus
fabularum, quee in scenam afferrentur, et ab aKis olim, et a nobis
ipsis suo loco sic disputatum : in animo habebamus, totum hoc
negoihun legare iis, qui de pedum quantitate, deque versuum
Digitized
byGoogle
«9)f* JUI^II C««ARI9 BCAllGMRl
imtyAiletaUeUi aoa pfwo» rriji qn ifi fv <ethi f iiJ U i w MlaiUa»^
$eimf 9^prmV9^aim viaj^ipti oQi w ti ii «opit Sflw» Sih btm
i|Uoque iqMtfft oftavdere aiiiiAipii #^ga te iMHtrm t ut <^Mia ia
l^iiya imtwiB ?^y tf ,t9jfifvfli pynhcitfl loiribiinMHrf i|fliitri> iJMpiniif
pi^iQomi>wpmroiuMefpp«i^ Nm <wi pmeoMWii poc
iOlfofmtto««tJpa,twaatiwiM i»oii«iiet, vidiii^ Maei» fiii
ilU li}e«i^ii»6iWiiiKi i4 fonwi niH g»i H¥li» ( p i n iaMoire^uim^l
taaMdodi luoiufrreti^mfffl dcniliiiKW>t t itvse iM^jttiiitiini iBMkili
aua mntiliiift daDnuffltaiaaiie gaKnflaiTinti Ac piriBWini naidhm
VHW^ SraftKiMi Mbrt» yeroor nt eecipieaAi nt 4tibitetto$ iM^
MflPe /lirtiipfidilHii iHtn^UicpiMdia. Nem «nattwpapi Qmmf
tilieaui hoji dudno vidotarA noa tama pedw» l«i|ei poliM
fUfin taiaetrfNruio pnwTipfiQ^em deqr^eni^s aequeiaoimT
Ifx^, ae4 M> Terenrii»ii|)pnr>Mp : qaiinimgratuaiyqiiameliCiatiii
orationis atq^e puri|«te coniiquiitm eeMait^ dimiaiit^in pnl^bet
^oealiavenHiumlpi^prum: imptem^iPleMtusiAilo jeu^Pftt^
iAel^J^iqiuptHNr. Hqc ji^iteiii implius ei4emin qniaiti i »e peor
^ Priiciepui : quoidam esie, qni ia Tepeatii ftbnUi eiMri
meHn^negeoi, ^tqH^epidemtaiaeneil^iUi queeiiroimq^adim»
^bique 8o]» cegaita pi;ofit(efi. ftaid caMP» eat boc? aegore imh
m^m in versu quqfuem» em i m^ numotps ineAdem veM eo
K^ .4u!DMitiri ppiie? HiBc eeatffltiai> more euo di iUi mc^
tuatos Erasmuiy commodiorem fedt: dividit enim eam, cjuaque
partea ad diversa refert judicia. Alios inquit n^^are, alioa quasi
inutilem eam investtgatiottem existimare* Quonnn utrunqtie cum
ipae rejedsset: quodeiatpriorelocoyflieritoquasijudicatum omi*
At. Alterius autem rationem liaoc r od i of e inatituity non operam
peprdece noa iadagandji verfuam aoAiipbMi^ bac imm dilweotia
iffidtyUt qiue librariorui^ inouria taiQipo^t^ vocea aibtyfui^ em
aedibua reitituaatur. Ego veroa^qve bpc m^ aaceiMriiim yiiliaf
9t plua conferre ads<dut« oratioBis libertatem. Nem nequa
ubivis transposit® voces, veraus toUeat eoaaeaiQnem : et freqaett*
tissime deprebendimusy ob aumeri necepsitatetti ita tranapositaaj
ut si eaadem aententiam io epiitobm) iis eUatwi^ oogirii aliti
Digitized
byGoogle
DE COAflCIS DIMENSIONIBU& w«
digeme: veluli com Temnittiiit Simo «t: Hsduer^
Jmdk qmcfiam in Mstt ttfupttiSf FaKackB comtui, quojumi wmm,
Nom prioce venu ■mka bwerta» «tne dflpetidio mimcronim : in
dtsso entem et ^piotidiuio «mnoae» et fiMensibus coDteBtioQibmi
aiiterlo^pmrer Iteqoe d ltlmriiita«eripti8te]3t:,^iJKaiclac<N^^
ijkmt: ex eorum temeritate hoc fhictus capbmus, at
(Begodoimitemuc* Hoc igitur non negamus aos, ▼ertmum
dnei noi ad vevboram tede^ imreatigaadae: «ed in eo
\ ntilitatemi hoe negamiu : imo vero Mndncere mtep-
si tmoqpoeita linti quo ordxne onitioBem nostram
Sed profiBeto htM opera plus Aiit lid>oris sumptum,
i captum «tffitatisi atntesbe oaasa mirarsminry s«nmios
taBtQmatodiiin dimetieiidis ilSs versiiiuB posuisse, Prisd>>
DoBatnm, Aspenmiy Jubam^ Scaorum, Phibumi SolpiL
imm, Yarronem ipsnm. ^Kxrum ftequentifle cum mihi in men.
eem veait, apparet iUioo aat obscura diligentia, qui iiifecto ne-
gotioeguerint saccessore: atrt; res ipsa perdita, qum vel ab uno
dterove tantorum virorum nequiverit confici. Quare ea quo-
qoe cania, ied potissimian ea, inquam, esse potuity Ht ad hane
coBtenylatioBem stndiom nostnun adbibenNiMis« Neque enmi
soia res petenda jam est nolnS) sed ipsa contentione de clarissi*
BBB attloitbuS' viotoria reportanda. Atque* ut eorum jocUcia faae
qnaqBO in perte emocideaal, simul ad haiic operam Inekemus
fa^aBoa fiteiatorum : ut non minimam pronuntiandi rationem ek
hae comDMBtatione consecpn sese posse putait : quemadmodum
intettexerint ne^ie aspirationemy neque sibHum, neque
linter se coBSpirare potuisse, ut primasyllaba in vocehac»
utMcj produceretur. Qna in voce eadem qui putant sibilum ex-
tmdi ia pronuntiaiidoy neque morem servarant, neqne etymolo-
^am observBrant. Nam iBoles, quos Latini maume sunt imi«*
tttii qBod alii i&kiv dicerenti ipsi iffkor prommtiabant. ita in
iBibo, istiUf satias Ant mutam abjicere, et fiiit ratioi namy u^
pronoBmn iBtegmm manet: eauda autem ina, qusan vocant
wfiUbicam^i/iietdimeiny nuUo dispendio expunda etiam l^nori
nUmpiit leeBm eorgaactionL Preeterea multis in lods anhnad-
YSitasy posttBi«m ooaB<mantittm non produoere vooalem; sed^
Digitized
byGoogle
uvi* JULII CiBSARIS SCALIGBRI .
«tt«pie natoia niti breriftite: uty ith >*^ aif^^wodf «IM^ skmd:
m quibus qui putanmt oportere potdremum elidi ekienlwm,
Tefaementer enrarunt. Sed longe fiMxlius in d^jimctis Yoeibtui
correptam Tocalem tenuere, quam in coiyunctis ita prommtia-
banty ut positura nihii aierret more brevitatL Sk vmHu^j et
irferotj primam producere dixerunt : hidkaiumem antem et m-
coMiumj' corripere. Quare ii boc in nno tractuiac tenoi^e iade^
banty multo commodtus interpoiito eo intervallo, quod aoparalia
▼ociboa debetur, efficere debuere, nam si dicasy ta sedibtu, at-
queibiprspositiobreTisait» queineacompositiooeJongaiuis-
aet : quanto apCius brefis ertl, si dicaa» in diem : qusa si con^o-
nea» hreris quo^ue erit? PrMterea animadTertamua» quam
celeriter mukas Tocalea pronuntiando expediTeDnty ut etiam
cum sequentibus obscurarint. Sic enim in illis» sdm, me, tum
fuk, diesp deut, prius: quc effidebant mono^llaba : ita ex.duo*
bu8 comparatiTiBy painttf mliut, duos constituQbant pyrrfaiohios.
Nam quemadmodum mensuremus versum illum ex Andria?
Da^t nemo. iacemet inopem potiut^ quam te corrumpi tmat. .Ne-
cesse enim est ex duabus vocibos fais, potiu» quam, unmn pedem
fieri. quod ut effidas, mnka prius, ac mirahili eget iuterpoia-
tione. . Ergo Tolgo ita quoque locutos puto, non lataros scena-
rum barbariem» qu» de raedio sumeret sermonem. In faac ta-
men re et disceptarunt muUiy et non 'paud errarunt: sicut et
illi, qvu reddere Toluenint rationem Tersuum: cnm alii essent
curtissimii alii adeo longi, ut mifai libeat cum Plautino trapeztta
jocari» dum unum scribo expleTit mihi totas ceras quatuor:
quantus ille est ex Eunucho : et maguifica verba : verba dum siutf
verum si ad rem corferenturf xfapuiavit. Quanquam, bic quoque
ab.iUis dissentio, aioque duos versus esse priorem trocfaaicum
dimetrum bracfaycatalecticumi alterum octomurium. Nam sic
pronuntiavit, ut cum dixisset. Et magn^ica terba : sabstitit af-
fixi^ue ibi propositum in verbis: postea simul cum re mutaTit
sententiam, ut pro factis facta redderet, et verba minitaretur.
Priscianus distinctionis causa breviores insertos versus dioit.,
Verum neque iUe distinctio heec quid esset, deolaravit : neque
nos, quid sibi velit, sane scimus* Nam quee distmctio esse de*-
Digitized
byGoogle
DE COMICIS DIMENSiaNIBUS. xxvi^
h^ wm aohim eadem in seenai sed etiam penona? qtteere in
praiia soena graT]g8iBM& comcedie Amphitnumis ? Ipso enim in^
greMu statim niisquam aBii conaUit. Aut qnalem in ea scena,
ia qna PamiMiie de patHs dnntia queritar ? qui in. eodem.ar-
gmnento propoBitoque pemtaret conquestionis, et tetrametrb
fllud mservit dknetrum : quodn sity pereofimdiiw. Alii» ut sibi
▼idebantur, acutioreay e rebus ipsia duci, non solmn pedum sta-
tomy aut cmsumy sed etiam versuum tractns prodidere: in re
pertmbata motari ▼ersus, pedesqne ipsoa confundi : in cderitate
trocfaaicos trudi : graribus personis statarios sermones confieri
ex spondeis. Afferunt huc non tam pro teste, quam pro ju^
ce YirgiManam pmdentiam; dirinam iUam sane mihi : qui rem,
▼eiborum nitore hac numevorum condnnitate ocuUs sulirjiciat.
^{O. Tero ut horum diligentiam Teneratus sum, quam equidem
tanto studio in meis poematb. exprimere conatus fuerim :: ita in
oomoediis fidsam simnl atque suparvacaneam animadverti. Nam
siin personarum statibMS diyersis» si in contrariis negotiis, si in
iSJynlanim partibQs maxime inter sc dissimilibus, idem pes, idem
pedum «rdo,. idem carminum.genus ostendatur : jam nulla cau-
saest, quin horum sententia, tanquam yana explodatur. Ergo
in dirina fabula, ac vere thesauro, quam levi nimis de causa
Trinummum inscripsit Pkuitns, protasis trimetro jambico tota
censtat: item ^pitasis tum catastrophe ; Stichus e contrariby to^.
ta trochaicis hmgis. In Mostellaria adolescenti Philolacheti.
honmii perdito luxu, atque odo corropto» quique unam modo
rem agerety ui inserviret ventri, dati versus sunt omni pedum
fmMB genere pleni. Tranioni autem servo trepido, in re desperata,
ymm compositi, atque nbi ipsis constantes. Seni Teuropidse
firo.gravi, parco, keto» aucta re, amoro marilamoruipd metu pe«
licuhNrum» senarii. jambsci. Quid gravius Amphitruone ? quid
mag^ statarittm» quam finis fabuke conversm ? concluditur ta-i
iten ftbula.trochaids. In Sticho autem tam Jambis potant^
qiiam trochseis. Gurgulio currens in re nova, . novo nuntio vc- .
hkiv trochsei rotis. At Acanthio in Mercatore haud absimiK ii\ ,
le.quadratis utftur jambicis: at iisdem in Terentiana Phormione
petapari, m negotio» ErgasUus vero paraMtuij in C^tivb, tam
Digitized
byGoogle
txm^ JULII C^SARIS SGALIGBRI
trocfaaicw, (ptam dim : cum tamen simikm agmC
Qoemadmodum et Dtiiadam pner in StidM «mtn $mkm m?i,
utritqae miBtim imub eit. Frsterea trochaiets Harpu Caeoki
miKtflris in Pseudulo dum lenonem quwit. Trodiaiei» SrMiani
meratrix in Menflsdunis, ut obsonium eompanuidam cuvac. Al
e coatrario tro(^cii Ljritelea adakeeeDe et gi«m> et finigi in
Trinummo : et ChffemeBsenex,Tir bonn% ac prudens in ABdrfa^
aeria in primiB de re, paterDo animo^ coaBtanta oonqiieitioM^
Quod 8t ad Davum reepidant, qm sequeirtt acena jam otiom 9^
que tranquiUitatem imperaado nbi> bfiHiwimoe fimdtt trocfaaiooe^
jam ipri illa de celeritate aUquid coosaltina remittaat. PoeC»
profecto iftot comieQ0 noetratca, ut in meiitem venenmt res wn
ripuiaie eisque numeros accommodasse veor« Isti vevo legmiw
kUeres novi, plerique hoc suis ofatinent iogemii peeuliare : se*
mel alicnbi ri quid deprdiendera, iUieo pro lege habenc At*
qui longo multocpie opus est sttidiOy est dpus consilio prudmHf^
acri judicio opns est : quanquam eqoide^i non negarim^ ftMi^
rum initiis ubi aaimoSy auresque qpectatorum tifanetris YersfllMte
imbaiesent : ipsi sibi sao quasr juie agerent, dekiteps inteffBpeic*
ris aHcubi episdem generis senaiiiBy idque neque semper, neqae
coaetosy neque coMulto &ctitasBe extslimamuB. Floic tamev
faoc iUis in more posiCum, ut nanationibus triraetroB mafore ex
parte adaptarenC: neque scdum in aigumenrisy aaC pfolegVy
auC protariy sed etiam ufvd pereonas eas, qms ettam aliud age-»
renU Quemadmodum cam Da^rus in Andiia, de alMs refaws le-
aiia utitur fe mium dimearioBe. ubi ad navraCioaem de*
[ cat, de naRri ftaeta apud Andvumi ad trimetr u s divevci*
Cnr« AdkgcfBaia^kBcmikimccediidimH^koteAnJtm^EBd^
gentia in epistolisy in PMudalo ab lonpB in senarioi delsBUiatt
b Asmaria quoque qued pactum eensorqpCum est laCer adole«Ben«
lemyeclenam»senariiaeapleCar: qanainw rif nsnrartn qnrrdam i
^pisDquamiieUeqaidemiaiBpee* Nam loagis verBlmB aafltratla
fiudeaCe Grippas, eventiB forCiiius sese bane aco^iCuiiu Acio
eaiem senex sommuBn trimetris. Exutriique Ym>, alqtte^
aliis nmtls Sosia Amphitruoaii: quanquam ubi ad mann
Cum est, jamborum rim aCquealactitatem minutieBe gjfa^eeiic»
Digitized
byGoogle
D£ COMICIS DIMENSIONIBUS. xxix*
m vibrat. Cum igitur tam inconstaiitem legem videamu«y ut
. illis poetis neque curae fuerity uti fecerept, neque salvo puri
sennottis nitorc efficere potuere, uti numeris essent astrictjo-
nbus : nos sic inyenta, aut quemadmodum existunt, permitta^
muBy aut gi quid sinistri sese ofierat, ne odiose extorqueamua:
•pr«eBertim cum licenties vitium cum Greecb^ unde sumpsissenl,
«biconmiuney licentia, uti solet, auxere. Illud vero» quod ali-
-qiii dubitai^o, quidam etiam asseverando negabant, fabulas Te-
rentiaims trimetris curcunscriptasy iabum esse deprehendimu&
Nam et apud eum poetam plus esse hujus carminis invenies :
et contra, apud Plautum quadratos, aliaque loo^orum genenu
-Andriir pene ex eeqno divisa in utrunque genus est. Haud
enim ita muko ab lcmgis senariorum numerus superatur. la
•EunudiOy et Heauftontimonimeno, itenu At in Adelpfais peno
•ez quadrante longi ab senariis exceduntUr. Phormionem potior
senariorum numerus conficit Hecyra laxior fabula, ac pedes*
trior est: itaque omnium Terentianarum, ad sermonem quotidi-
«num quam prozime accedit. est tamen in ea senariorum plua
tertia parte. At contra. Plautina Amphitruo, et Rudens» vix
totus quadrans expletur senariis. Asinaria, Epidicus, quam tan^
topere ipse autem laudat^ Mostellaria, Mensechmi, Miles, Mer.
cator, Pseudulusy Aulularia» Basina, Gurgulio, Bacchides, aut
ex utrisque eeque constant^ aut etiam minus liabent senariorum.
Captlvi vero, et Persa^ et. Pcenulus plus dimidlo textee sunt
longis. TrJnummus legebatur hactenus tota quadratis, aut non
multo brevioribus. £am nos ita restituimus pristinee sinceritatiy
ut ad quingentos senarios excuMerimus. Quorum tamen nu*
mero preestant lox^ versus duplo. Quam operam etiam cum
Trucul^to impendissemus : paulo minus ducentis reformatis,
tantam longiorum invenimus multitudinem, vix ut illorum hi
essent pars quinta* Atque is labor non temere susceptus est :
cum tam iacile mendadum. Quintiliani autoritate tegeretur.
Nam isti magni viri» dum nihil inexcussum volunt, et fastidiimt
levi<Mray plus profecto nominis usurpant, quam ponant operee.
Quemadmodum Priscianus quoque, cui de anapaesto sententia
exddit satifl absurda^cum dixit: erit autem probabilisjambicus
VOL, II, p ♦
Digitized
byGoogle
nxf JUUI CS6AKIS SCAlICEal
versua, §A, tngiKdjii apftUB» m ascundiiiii, d quartttm pedM, tm
albs fefieriB» quam jamboi, aut eum, qui tribvachuf etty ai^t atUU
pestus; quQniam auut parea. Qua eaim audacia firetus aiiafmUvii
tiihradio parem dixit. Nam qupd ait paribui sedibua anapM*
Cum redpi : Tmmi est* Sic e&im es^tat ia Pluto Afiato^umia:
it dpytAiov «/wy/A* Mv, ^Wtnmt dco/. Gt bif iA opden ima :
olf iifSTpiwovTOf ^ tiK ii^unnt |4 ipav Ir4, Yerupi boo est ilU
«deo firequepa» ut nuUua pudov Latinis sit jamfutcgrua» quabus liur
gam catio jfiersuaait, ne hoc atteutiua ourarent i pmsertiin cum
tragmdiaquoquebooadmisefitigraTiuasane aolongecastiuapoe*
aiuL Obsenrantior Sophoclea : Euripidea minus obnoxius i nana
ninus pepereit iUis sedibua. yXitrray f iww^^amLv iSif r^c ^-
v6c' Bt in Hecuba ; icd ^^lxpov txp^u irdw' hv ipfwvvrmt ixp^
Hequa s^hun anapssatum paribus ae<tibus posmt iUia» sed etiam
ki ultima, ut in Oreste : a^ravfiyo^ oLwep xtd ft6vo^ aiiCwfH itAaii.
Quem ai tribrachyn voces> syUaham nunc reapicias» non legem
iUam» qua ukima habetur indiffimaa* Eiasmus autem recte sa-
dibus imparibua dicebat, pia jambo receptum spondeum^ dactjr^
hrai« tribradiyn» anapcestum i proceleusmaticum autem omisi^
quoniam excidiaset memoila : et creticum, qum sane putaret
aon ^dmittu Nam si in eam sedem possarecipi sperassety nm
miilta carmina subvertisset. Proceleusmaticus antem proxime ad
isaturam dactyU accedi t , difarenfr syUabarum nuB^vo, tfmporum
Iractibua par. Tribua autem modia exdpitur pes iUe. Aut enim
molUa est> atqua adminiouUa quibusdam, stmiUor &ctus dactylo t
uty gemm labaat: arieU; panttibui. Duabus enim TOcaUbus con-
atitutis,priorconsonantianmquandamvideturobtinere. Auteat
apertior, ut in verau Enaiana; (iofitihut mtUmtu pinu*^ rectoiquo
ouprestoi* Aut est coactua, ademptia oonaonanttbua^iaibaa syUap
barum brevitas impeditur. c^iusmodi est in Andria:. uiieifivu^
laudem inpemaif et amcoi parei* Itaque ad- eum. versum cum
devenisset Erasmus, neque agnoscere veUet prooelensmatiottnH
quem in sub legibus non constituisset, et putaret duriuaeaie
fieriy ai JEolicum digemma^ aufbrretor, ut exiret pFoeeleosmati*
cua: auatuUt t^unen, ut excipefetur tribvachus in dudHis pvt*
oribua i^Uabia hi\jua nominis, invidia^ et ex duabus postremis
Digitized
byGoogle
DB COMICIS DIMEl^SIOKIBUS» iixV^
f9tMiu» CTft lyihba ooiu^eta emett Teruift t^ bk oiCfarif^ Hs
in orte illhit knfUtrice fhciendam iicfbi» e«ty mhil airt 0lioi#^
aot siiperfiuo ager^« Brgo vt eomtee ntdo dimentfoiiify sl ma*
pias proocieUfnnilfeiiniy umibi tauUuii laoliri^ cuur toHhr di|pnu
BHb 8f maliB ttibradhunfi M hoo tH)i iden cttraiidaiii ett^ td
tettnii et prBeterea daabua coaiiprtia ij^d^is obramnda oratitf;
Nam m inbil refert proannci^tne imidWf a/$ wniday quid inteHc»
§am«i 7 qdod fl (ao ▼erfut quidem est) itii prouuticietai^ «t
qmi ioiiinn e e wo n antii prior toialii dytlnia^ jadr non tit tri^
braelRit ampKut^ ted titiapiettai. Nam ita prcmnitelarr ifr qui<*
bartam proc d e uin ia tic it |am dixrmui^ et ipparet ox iHo ver-
Mi poet8i« 3$eUfff tt htciftgU c&ngesta ci^Ua hiattis. £t api^
Honittwi : «# Kasitiimjmit te eam beati. Vhmi idew fiooMa
afiter : Naddiefm$ ad kec. Qaare na priore rersfiy omtfet etue^
tfiondrt preeiter qtmtum. 8ie enmi etiilM Cat«lh% pituittf^
ftimam eum pfoduxits imteeitiqite tt nuUa fititiia ikosi. Non
otrripnit H«fotii»: msi evm fkMa m<Haett^ 8ed tritytttf^
kMi potuit: iKStot mefi«k HteM Jte^dtta iit &iga,fsitMi : quod 41
ifieitar eii Judiieito JSIS Stoloafc, qul a p«ieiido vifaria daci mm
m, teirvajtt qnod kkfim^idia^ fedt» ut ui^ ex dtfalM:it> efBceret
tfikSbemky «!0«mHydiuB co«fedti»etiVi, tafaHlti, ilfo vertu: quojiiti^
pMqtteiiffima prttcipifemm t^pietrimm dahif. Sieut myper/idief^
yvofegw AmphiinKmti^} itatf amikthmi neqae per/ldkty ^tt nikM,
M q«od ttanmMdveniBteCi notf tuttulitiet prottottMn nie^ <)^
aagnti cdai emphati) ao gettu ad tiMoitem pmMt^t porif umr tttr :
01 ommlnft b» ox^nplMnbui )eg}tai>. TaHi aotem iEoliciKn ^
BMtttsr in ea vooe, pahun eit ettetf vertu iHb Phonkiionir : ^
atqte prdpter ijkviSamf t^dkimtf dMH, NeqM enii^ mirQMcr ett adw
vintiiiiaa Ikaitm de medto Mli qoatt peregyiriliMi. Btt entiii
^idea,%i^i doat ia verbo^ ^to: ftiiieftitii ^cft : eo^vMu : Stt^
fim9W9€mdifmtpateetaey aoM eMea^ Pitk> etittt tfMF tAh&Auik
figMim^ coQt«at8mqu& feitto RlCM' flthrti p)toi(untittfiOAem
«eitti Mftit^^ in- ooo, neqttt ifei dfif,' ^um Kbit^m ^ttev. qum «M
atpmtea ottaped Oe^maoot, ifit p^ vocdb apdl ya«coiiMi»
flon-iMHMMHdii: iKidumut duplex ut^iaitt tit. Sed^iieqaltqVMtfl
pw ntti» Mt auf neoMftai» ut dideretuir idem^ dij^cbnblt» in
Digitized
byGoogle
xxxH» JULII CJESARIS SCALIOERI
veH>o boc, moemet : eo verso ex Andria: dabii netno imumet'
inopem potiw^ quam te co r r u mp i sinat, Nihilo eniin mutatur
vferaus dimenBiOy sive tollatur, sire relinquatur : quare, contra
quam sensere, nuUo pacto debeat tolli. In conjunctione quoque
hact enimverOf durius fit, 8i eximatur. Quid enim esset, CBt-
mero? Sedunam Byllabam fuisse, enimf cum vellent arbitron
alquidem Greecum fuit ^y, ijrl. At quasi pro consonante acce*
pere, ut Ofitendimusy in Steliio, invidia^ i$^wria, Quod si cui
paulo asperior videatur pronuntiatio : is non meminity ea ratione,
^iy esse monosyllabum : et Pompeif bisyllabum : ety cai^ mono-
syllabum, et hui : et quod omnium durisBimum est, kmc. Pro^
qdeusmaticos autem aliis duobus versibucranimadvertere quidam;
utroque ex Andria : mala mens, mahu animvs : quem qmdem ego
fitemero, Tibi generumjirmumf etJiUct invemes virum, Ac de
priore quidem non est disceptandum. In posteriore aiiton molr
lior est : proptarea quod antiqui pronomina, fns, et ti, monosyllaba^
pronuntiabant ab ^olensibus accq>ta, fwi, rol : tu, rv : ri, te»
fic enim in Guirgulione acdpiendum est** curato. ego tibi quod
amas, jam kuc adducanu Tibi, proceleusmaticum hic quoque
fiicienty neque ercabunt. Hoc tantum agebiunus, ut inteliigeres
^undiorem fluxum eanun syllabanun ad proceleusmaticutDy
quarum duee in qnam redigi atque coalescere po«8int, De cretico
gutemy quem isti omni conatu suhterfugere, pluribus ratitmibus,
atque exemplis est disputandum. Nam si in beroicum admitti-;
turi si ip tragoediay quo4 est poema darumy nobile, elatum, cas-
Uun, locum inyenit : quare in medium ac vulgatum sermonem
aon redpiatur? Est igitur apud poetam : et naufragum scyUa^
ccsum. Dicent non fuisse emendatum lihrum. At Vari et Tucca
judicio emendatum fuit hoc. At est in emendatissimo libro
Georgicon» quod supra adduximus : st^Uo^ et lucifugis. At est
EuripidsB cum alibi, tum in Hecuba : ^vdiv ^ walioiy ^o vacpit
«ar<^«rai. Cum tamen dicere potuisset: wai^iv ^Iv. Itaque
nos quoque in Nemesi, studuimus gravitati, et auribus : Heu
genus nefandumm Nam abjecta inteijectione, exanguis oratio est r
item si dicas; keu gens nefanda*- £t i4io loco posuimus, si*
mstra: po^iisset dici, scssva. Sed {»aucis aures poeticte da(«
Digitized
byGoogle
DE COMICIS DIMENSIONIBUS. xxxiS»
Praterea li cUictyltts et anapfiBstas in jambl loca sufifecti
waatf quomm utervis una illum et syllaba et tempore superaret,
quare eam licentiam termoniB eadem puritas non coegerit reci-
pere quasdam YOces, in quibus esaet creticus ? preesertim cum
e purifi creticis aliquot versus constent. Praterea» ea nommay
▼erbaque, dtuSf ^t^fvxt^ mta^ma^ tua^ eo pertinent, ut cum col-
lectionem in unam syllabam patiantur, doceant nos in cretico
idem quoque fieri posse» ut emolliantur pronuntiati<me. Ad heecy
u omnium morosissimus pes, ac pene ferusy hvrtficucyloQ, in he«
poicum receptuB est iqpud Homerum : cum aly^nrrtoyy et dv^po'
rijfroy fack ut dactylum primoribus syllabis amplectantur : nulla
eaosa est, quin rationes etiam autoritatibus fulciantur. quas Eras-
mus si diligratius recensuisset, non transtulisset praepositionemy
ex, in Eunuchi prologo : sic, qtd bene vertendoy et eas describendo
male, ex GrctcU bimUy Latinas fecit nonbanas. Quod equidem ut
Bon improboy ita consilium non laudo : quo adductus est| ut id.
•iacerety ob anq>himacrum vitandum. Atsi his xationibus non.
acquiescaty exemplis saltem credere cogatur : quse quanquai^
habebam pene infinitay tamen et multa omisi, in quibus possent
tergiversari : et alia firma pene innumera, ne tsedium porerent.
paucis igitur contenti simus. £x Hecyra igitur cum illud poa-
semus adducere: eam calamitatem vestra inteliigentia : superce*
dimus dnabus de causis : quoniam et ipsi liquidam non geminant
iapostrema dictione : et nos, pronomen, quod primo loco posi-
tom est, monosyllabum agnoscimus; quare audiamus ex Asinaria :
forte si tutsire ocatpnt, ne sic tu$siat. Pnto autem sic legendum
pnBcipient : fort si tussire, Nam ii mstgiB erunt ferendi, quam
qui putabunt conjunctbnemy si, corripi : ut in, nisi, et in> siqui*
denu Quare alia qufleramus^ ex Gurgtilione : sitit hcec anus, quan-
tiUum sitit, modica est, capit. Item in his duobus, binos : perceHm.
sepuUanu sed quont adkuc naso odos meo. Sedatum te quam longe a
me abest. lumen hoc vide. Videamus alios multos, in eadem: sed
gradiorem gradum ergo fac ad me obsecro. Ubi, faCf longum jest
eontra recentiores. Sahe anus, egoii salva sim, qute sicca sumjsitil
Jemne ego hmc dkol quid dices ? meperusse, age» Item ex Andria:
si9:c itta uxor^.sv^e amica est^ gravida e Pamphilo est^ Quo e versu
Digitized
byGoogle
xxm* JULII CJBSARIS SCALIGERI
lit creticwB toUeret, lioii Teritu» e«t tmiTaM oratioDii detfaho'
re ornamentam : pnmoBicn illiid ecilieet) qood in secando loo9
Btatim.legiUir« Ytdemnmerf^etiamaEmmdu^iqmgcmnmuH
tore svo cwn c€tuaU Ugmimi. Nom hsc tton poMPumod eiii g tre »
qvm wat prime ia sede oreticiie git» ant ia qinU, iiaas ii •ecim«'
dam Tocem non collidaf » sed intcgnDB rdkiqinit in dBmenamte t
ncnt freqnenter fit, et naotos imAuit aiU licere 'm FaeuMm : d
de dmMmm noHty aui de amaUfrilm. Creticiia tit ineritabiMi m
qamta. Nun prima ayUabanatui% non po«l»one longs eitr Cc^
mre^ cdm medtaBi natan^ producil» Sm cdlidai, jani in prinHi
aede hoc ereniaty eadem vaKctininMii ratione: quaMi etkun ex
H eaot o iti moc aB ieno: itfme ecmpmatmm eme k&m inwm natwrmn ewH
nimm^ Qaem iciiani cpn tro cfa ai ctt m patent^ nugai aganltf kno
eoim ftign oeque aectiiaria est, etW frnitnu Nam in prcfog»
Ade^^iorumy ifmt pan ene debet politisiUMii tadicii deteipM
ent : V99 eritu jndice*^ In eadem^lUiula. Qsiafli aut kk mmm mtH
fmre tandin aut mmc perseqm. iaepte dirertaiit ad Irochaicoiv
QuiiieMBiiB Ulodicent? lUe fatiU», eommmnwmneres "mfoiMmm
tamnl etcnun tmclMeoi ettorquere Dcqueant ex eow Bt in Eo«
mad»i9ednmmntnienrkmmtmtero€mremmcmilm.Qy^^
Ttrsnm pro icnario imprudenter iese neritom eeae putat* £t m
Herfni : a Myrrhmahec »md mem mmre exmia cmmm, £l iaFPca»
Boio: ferqm meae amorUy parqae Adefykaeimmmeam. £t int Am«
plnlnione: iamiicii of a swm eemper okimrier* itemin Attnari»:;
deam aibiirmcety foam bdmbityp r op iti an h Bt inf Anhdaria, iiempa
akmt diem. fwid kk t nm poterat de eumf Ek Gamia^t «tr^ ^titaai
hanbeicm teman foidem teposkdu. Sicnl es CiqpliTie : imda ma
eontinumreeipiamrmrsmm dmmm. ^Cmmmdieeami qmidfaeiesB
i em ehdew e in^fenesteam jlmk er^ Ouod bi dicant didi iibiium».quenK*
nda e dum intRudcntg; H^utrioresfedtfeneetrasqmindidit: olay*
cieaiHbdex Anlaiatin: Mdepot mortakm parce panm n pr m dic a e.
QnolocnivjaBaadi adverljiam pnonuatialum atttomeat ab antvit
qaii per media 8ylldl8& eneinptiMie» : alium oppenai e Pbeodo^
\mi nmm tm cmmJiBo bber aceubat mma, Ubi ii dicanC^tfd^ pan»
pentieaemrin caompeiitionr etiam conreptatn enuntiari aammae^
Time : qnfftamw» aoi> qpiare ia aliia canniaaa genciibaa aidlte
Digitized
byGoogle
BB C0MICI6 DIMBMSIONIBtJS. nxv«
•Eeoifk hdc* Qiod A respoodeaiit in canta eise pedestrem ac
mdgarem oratienem : hinc kirteinus nos, non valde meritam esse
iBraB vilhaten» ut tam acouratis a^cta numeris oreticum asper*
aaittuf; Itaque verimm gubstantiyum aMquando miris torsere mo-
difi ut in Milite Flautua : ctn»e$i vero adeo esse parcuntj et mieert
srioefet Dicoi uxorem tUd eue necesmn ducere. Apertiua vero in
OuriguliMiei flimplici sibilo pronuntiatur : huic OHui tum satis est
wH et^em eme htmc quidem. Cnterum quis eximet a aretico Tcr*
■um illum ra Timummo P SU tadtmnutati clam fidei aejidueke^
Kfai qoi ad trechiaoam aram illam misere confugerit ? Quareillo
ebraaBtur ex G«rgulioae^ quem jambicus, ut sese in omnia TCf -
«anty q«u& wX^ eSoere nequeant ^eri leposj ut veteris vetusti cupt-
da^um. Atqiie initio quidem arbitror ToeaUmn teRuiorum melti-
Ik laotamy ut subirent pedes aUeni : sic dloimus, xP^«&, wiiKrfMm
w6kMm§y irX^t ut bacchumetiam receperimus illo Tersu: et ke^
veis oereas lenio ducwst argemto. At hunc versum spondaicum pu-
tat Piomedes vir dootus. non male: ut moUior vocalis subeat
Artiocjrai* Sic cr etieiim interposuity ut spondfleum fiticeret awred*
Qaodii u trpgsM^ ovetici sunt) in heroicis bacdnus et anlibaQ*
'dilua, ut taoeam anapeeatmB, tum Homeri, Pophfc ^^vp<$( rci
b Virg^^ Fhnmrum re» Eridamtsi non videntur fuisse tot
. neceesariii^ quot isti eximendis elementis crearunty tn
f md m m , m sioui, in simtilf atque idii» ; neque exdudendas integras
Amsso vooeS) aut alias «purias ingenuis supponendas^ quod fecisee
BsasB)um et sopra ostendinHis, et ex his patet. Nam in Eunu*
«k0, desfectami pesuit : despicatam, sustulit : kabeat despicatam, et
fw fie^ s em pe r ommhus crueiai^ modis. Aunt etiam errorem alia
colpa^ Gun ex eadem febida versum fingit ex putts creticis : «tc-
ctne agisl quis tu kemo es ? quid tibi vis^ quid cum iUa rei tibi est?
Huom tamen jambicum quachratum agnoscas. Pari infelicitate et
ifiom ex AncWa cretiois oonehisit, qui esset senarios integer:
t» denegaMdo medo qms pudor est paululum, restituta namque per
nitium prsepoeitieBe, quam iHe nimis confidenter sustulerat in prr-
«d» fineni» toBes iUius et errorem, et audaciam : simul deprehe»-
^es erassant culpam : qui creticum ex tribus voeibus coi^ctum
hfwpmerikiJ^ quis pudor est. Verum iHe vir xmriosfor paute Aitt
Digitized
byGoogle
xjixyi« JULII CiESARIS SCALIGERI
-eineodandiB autoribufl. Nam €t apud Senecam: arcum .mUhm
frangity ammum remissio : eum ibi dixit esse inversum senariumy
atque ipse sic invertit : remissio ammum frangity arcum uUamOm
.Dixisset commodius, quod ad pedes atdnet, sic legi posae: nimc
cum necessitatem afferty causam suam facit deteriorem. Kam et
sic senarius est : et in aliis apud eundem autorem senariis non
observatas magis leges tntelligas, quam in comoediis aut aliis fan
bulis, unde ille sumereL Quod si acrius contemplere,^ longe con^
cinnior sententia est : quam deformat ille inveisione sua. Nam
.sententia tametsi sequaliter de arcu, et de animo» pronuntiat
per contraria, tamen vult arcum referre ad animum» quoniam de
.animo queerit statuere* Itaque non ab eo inciperei sed in eo
sententiam terminare oportuit: prsesertim cum prseter expec*
tionem de animo sentiat, Nihil enim mirumy intensione arcum,
. at mirum remissione animum frangi. Quare et crescit oratio» et
talis esty ut quavis pedum dispositione potior sit. Itacuriosahsec
ingenia ssepenumero judicio carent. De comkorum versuum m»-
teriay partiumque quantitate, satis dii^utatum est ; de ipsarum
partium numero deinceps videamus* PrinciiMO) quod antea in
libris de arte poetica statuimusy Jiic repetendum est, versus per
initia curtos fuisse, duobus ad summum contentos pedibus» Id
quod et ratione comprehenditur: siquidem partes toto corp<Nre
priores sunt« et exemplis : sic enim ortum esse primum senarium
in Apollinis pugna, quam cum Pythone conseruity ex illa simi^
ci acclamatione : i^ iraiav, Quam cum et iterarent» et firequenta-
rent, natum aiunt senarium : quo tantopere in suis oraculis postea
ille celebrarit. I^ valavy l^ xatav, lii xacav. Qua de causa apud au-
tores fabularum» invenias unica voce contentum versum : ut ia
Eunucho : ocddL Sed et monosyllabum interdum : ut in Hecuba:
^. £t eadem geminata voce^ distinctee voces, ut in Pluto, ut i»
Oreste : J, J. Et coiyuncta : ut in Philoctete Sophoclis : Arra-
Tara. Repetitis deinde tractibus productiores facti : ut in Nubi*
bus: lohy loiu Hoc quoque ita in Trinummo duplicatum fiut» ut di-
meter fieret : CaUicles, Caliicits. Ergo cum duo pedum es»
sent genera, alterummotorium ; alterum statarium: qui versus ex
motoriis coQStarent; in iis binos pedes singulis coUectos tractitnns
Digitized
byGoogle
D£ COMICI8 DmXirSIOlVrBtlS jam»!'
feiMblVl: qtti ailteiE e ititlafiiiA confiabaiitur, satis hd>eb«lt
mtaaa cuiqiie sedi pedem referre; In priori classe fuit pyrrhi-
ddoB : cQJus Yerstre £n<qpolios dictus est : quo usi sumus bob
toto pd^malioy quod dieaylBvainus ' Sileni natalibus. Modo ciim
f^fcdt cdtre mdgis.Qgo numeros: abeoque Venefe dnce loca 8uper
dia fiobms., £t £uripiides tn Oreste: ypioc ifiSKeri itotbi «va^
idkttioy iaroX^toc fijQsdem gtneris est, jambus, trochfleus, tri^
ImdMS. hk seeundo censu spoikdeus habetury dactylusy $smr
politi^ procdettsmatiGns> creticus/amphimaorusy baednUs, pf^
Itinladebiusw Nequp y^o sine rationefuit hoc; In hb namqoe
fi^tibusyacctotionum mtura ^(uatuor, aut quinque temporibus
fteqoeiis est.- £rgo statarii venxm ex pedum numero nomen
obtinueret ita ut heroid»' quoniam sex spondseis constarem^
seoariidieerentur: moiorii autem non item : qui ob cdeiitaleBi
satis habuerunt, ex dimidio taBtnm nomen sibi retinere: prop^
teres tjpied bim prodirent «mtd : astque itailEUStQm est^ ut quibus
esieut pedes btniy it monom et r i TOcarentur : quibus quatuor,
&nelris qoibuss^x» trimetr^: quibus octo, tetcametrL Hcbc
iqmd^rsscoB. Latmi ttutem his nokninibus etiaiki alia addifl^et
Boit ab dimeimoiiibusy quss binos c^erent pedes/ sed a pedhim
mimero^ qniUemaiuM, senariosy octonarioa: tanto commddkn^
eun uiica Yoot etiamiinparibuscdhstitntospedibus liondnabanti
Qoinariosy^sqpteiiarios. Nam hos Oroed bradiycBtaiectida^iec-
tione agno^ooni; ffuahti sint Octonarios atttem etifun quadra;>
tos appeHBrimus: quemadhioduiti in cobica figumim{[ull oetoni
emit : ita* eiun eandem quadt«ntakm diiiefent, eodem nomiiMft
hdsbe vecMt insigmlotf v^ere. Nam consthuta qoadrata su*
ffsBitid&im, fiuat at^ue postisE sistatur, quadranial creit. quarb
oorpua ksc-Latnl^Grttcairoce tessmm ^odtatunt r non a late^
riaa^Buihens ut quidampatBvere, sunt^dffl sex : sed ab radtod
eoBstitutkMdlii sic ctotti^appeUani mathematid/ Prietereaciim
iotiiiil pltts fai usniiissent^ pffimnsque 3dstQs prod^ti^eritodd^
Aaridi, ab' illo tracta longosmoiAiiiff^e. £i|;d neque Gellhis
Bioiittios termEis quadratos recte app^avit trodidcos illM : Aoc
erittUiiatgummtmsen^mpivnitU^s^ Ne quid^xpectes ami"
€Oif tm quod possis Qg&c4^ Neqi^ Varro in septkfio^e^gua
VOL. II. «♦
Digitized
byGoogle
mn6* JULII CiESARrS SCALIOERI
Latina. illos ex Eunucho : keri aliquot adoktcentuli' cmm «t
Phrcto, Siquidem Ruffinus autor Ist^ eundem Varronem ita ten»
fiflse, versum septenarinm fieri, csm ad senarium pes trisyUabua
adderetur: additque exemplam iisdem ifumeris, ex Hecyra:
nam si remittant quippimn Philumenm dolortt. Non «ohun igitur
a 80 dissentit ipse, yerum etiam errat definiendo. Nam et m»-
jor est Boptenarioy et trisyllabus pes bacchius prffisertim, jambo
non solum est adventitius, sed etiam alterius tractus diversi, ne-
-que dignus qui in jambici definitionem admittatur, et ridtculum
esty non potius septenarium ex septenis fieri, sicut ex senis sena-
rium, quam e senario et uno pede : tanto minus trisyUabo* . Sed
profecto magnos viros autoritas sfiepe texit etiam m^. sei^tieiw
tes>: sicut Ciceronem quoque fugit ratioy cum in prima qiisesti*
one Tliusculana s^tenarios vocat illos: keu reUquias . semiassi
vtgis denudatis ombus, Per terrttm tame detibutasftede dxu vexarien
frasmus Varronem secutus, tetrametrum nihtlo felicius explica-
.vit illis verbis, jamlueum.tetrametrum interdum in fine fraudan
una syllaba producta pennltima> quotiesjambico dimetro accini-
tur dimeter catalecticus. Nam quid attinebat dioere.penulti-
mam productam? neque.enim necessarium hoc est: quo. loco
^ttribrachus esse potest et dactylus : quorum sylldlise postremse
breves sunt. Aut qu» est illa explicatio, quasi cum dicas, ho-
miniinterdum pes deest/ quoties integro semihomine, alterise-
mihomini pes deest. At vero quis nescit tetrametros, non e
duobus dimetrisy sed ex quatuor dimensionibus constare? si
quis vel partim consideret rationem, quarum singulis sequale jus
sit in versu : vel originem ipsam intuatur. Neque enim Boistus
ille, aliusve quispiam, dimetro dimetrum aptarit : sed trimetrum,
quem tum longissimum invenerat, monometrum addidit. . Pr»-
terea quis hocaudiens, non putet esse nefas csesuram facere ia
quinto pede, si quidem ex duobus dimetris tetrametnmx est con-
sarcinandum. Quid quod idem abusus est dimetri trimetrique
iqppellatione^ nam imppudentev veraum illum ex Andria jambi-
cum pentametrum dixit esse koceine creHbUe est aut^memoralnle :
qui esset trimeter brachycatalecticus. Neque enim idem esse
nh-^y^ et pedem, supra diximus : sed fdrpoy capere motorios
Digitized
byGoogle
D£ COMICIS DIMENSI0KIBU8. xxxht*
feiea daos: quaredpeBtraDEietnimjambicmn exigas et a Gra«
co poeta, et a Latino, tanto alt^ majorem ostendat. quem erro*
vem etiam in fllo continuavit : twDi rem omnem. sed est Simo m-'
tHs? e^. Ergo nihil mirum sit, qui motorns pedibus auferat
«ua jura, ad statarios immerito transferre. Illum enim ^^rsum
ez Andria : ut maHis gaitdeant, atque ex ineommodis : ausus est
credcum dimetrum nominare. qui tamen pes cum non solum syl-
labarum numero>3ed etiam temporum quantitate prolixior, quam
spoDileus fit: quare tolus unam dimensionem non ex|»1eat, «i
spondens implet? £um tamen seCutus Rivius, parem erroris ad-
misit proportionem. . Siquidem trochaicis anapoestum interseri
nonnunquam scripsit causa celeritatis. quod dictum cum illo su-
periore maxime convenit. idem namque sentiunt cum ille creti-
cma ad jambum, hic anap^tum referat ad trocheeum. At qui
pes ita esset quatuor proiditus temporibus^ ait doo simul unam.
syUabam effiderent pleaam^ponderis et gravitatis,^on potuitinter
cursores illos annumerari: prowertim cumjambo simtlioresset
aniqptestus quam trochoeo. uterque enira abrevibus incipit, in
longam desinit. Quanto enim gravior est jambus trocheeo, tanto
esttmapeestus dactylo. ■ Quare non levi de causa factum est, ut
gravissimi poemads gravisstma pars chorus ad gravissimi pedis
suQestatem sese conferret, scilicet anapeestum. Quid quod ille
nuUam posuit rationem, propter quam trocheeus esset jambo vo*
lubilior. At vero et nomen Grflecum exdtabat nos, et suberat
tado. N«m; qui et sjllabacum numero, et temporum ratione
par esset jambo, nonpotuit eo esse celeriornisi sane temporumy
temporaque deferentium syllabarum situ, qua una re illi fieret'
disaimilis. ^ Trahit enim trocheeus syllaba priore vocem ita, ut
in posteriore emollescat, ac quasi evanescat jambus e contra-
rio celeritatem professus, gravitatem prsestat. Itaque sanguinarius
pes, et promtus ad vulnerandum, indicat et impetum primo, et
statariam pugnam mox. Id quod Hipponax cum acerrimo in*
genio vir animadverteret, quam rationem impetusin pede agno.
visset eam in pecuHarem pedi versum trainstulit : ut sicut jambus
in syUaba looga pertinax pugnaret, sic jambicus versus in lon-
gumpede inctimberet. Levioremenim ratus jambum, quam ut
Digitized
byGoogle
al« JUI.II CJE8AEIS SCAUGBBI
ad improin<m$m &ciaiidiim mb^ eiMC, in qi^ntani pnebto
aadem» 4¥;cQedere ei Apondeum &ci^ quaKe id quofae jodicio
conBecoti ^iimqB no», propius ad; natumm partium aocesmraai
fyiw totum venurn» si jambus imparibus, .trodieeus panbos ae-
dib.ua cOQstituti fuiflsent. Ciyua rci exempbun, quoniam rei est
mioug usitata» e nostris poematiis subjiciemus unum ex jambicia :
mfllis fortuna ConmcopUs fundit al^rum ex trochaicii : $i pkaidU
fi^aUsfortima, quidjusiuJU ? Quiflexus numerarum si cui absar-
dus Yldetur, is meminerit aurium consuetudinem Tiolentam esse:
novamque atque inusitata non tam semper admirarii qiuun ssepe
jmpuere. Yerum magnopere noatra interest» qui quoad licet
Ari^telis exemplo rerumxmisas vest^amns, venerari r at i o n em »
propter quam cum jimibo sedem assignarent prisdy maluerint
pares retmere* Nam si in dactylico senario una tantum satis
fuity quinta scilicet : sive iUe fuit spondaicusy una item fuit sa-
tis» quippe sexta: quare trocheeo impares, alias jambo consti-
tuere? nam boc sane prseter naturam fiuium videtur* Etenim
per initia si solis aut jambis aut trocheeis versus constabant, vi«
detur sane primam quamque sedem illos arripere debuisse* Qm«^
bus verbis ut respondeam, sane primum sic agam, non esse re-
rum naturam secutos veteres poetas : multa illis pro libidine iac*
ta fuisse^ multa fortuito exddisse» quoB postea pro legibus pro-
barentur. Unum iUud satis constat^ cum trodieeo sedem pri.
mam retinerenft, non inconsulto diversam ab ea, et aliis impari-
bus adverso pedi jambo assignasse. Quare autem hanc fauic»
illam illi reddiderint, sane haud facile est intellectu, atque hic
quidem itasentitPrisci^us: quom*am, inquit, in secuQdo pede
cum dimetiendo feriretur versus, minor ei loco mora dd)ita est.
Nam mihi contra vtdetur, majorem moram deberi iapronunti|ui-
doy ubi tempore ipso immoramun £t falsum esset ibi positum
pedem, quoniam feriretur : sed contra. verum esset, ibi feriri»
quoniam pes poneretur. At hoc quearimus nunc nos, quam ob
causam ibi positus sit. Preeterea si ea ratio est, quomodo con-
stabit in trochaids, qui ibidem fenuntur, ut igitur queestiiniis
rationem apud nos putemus, intelligamus secundum verborum
inyenticmem esse, at a longis indpianms^. et in bieves deduca-
Digitized
byGoogle
DS COMieiS I>i;MItN8I0KlBUS. sli^^
iriiir* NoQEiqiiitiiqaaintecrvisByUabanatmifitlapnQ^
hnp^ qutf^ Bimplidor est : tamen per hutia inVetitioiKim<miH>
tabahtur prionim; (jfm ratie est, ut tocum finei in pvonuntifiidme
obflcorentnr. Ita enini meditantSs, et cbnsulti animt suspendere
yfetem^ non precipltartf. QuamoUrem tam in Terftibus, qualn in
prosa oratione, postremarum syllabarum habita ratio «st nulk*
TrocfacBum igitur antiquiorem faisse j^bo, et dactylum Ma-
pffisto par est. Ergo tr<k:^aicum versamjambico priorem. Qua-
re cniii primee (^useque sedes trochcQO fuerint pecuUares, altdr»
illi relictse sunt. Pte^erea cum troeheeus eusset pes vOlubiUs»
statim aese ii^essit ihversum. Jambus autem grassator iile
idem fedt, quod civffibus in rebub plurimis consbevimUs/ In
oratione ipsa, ut principiis graVis ac sedata stt, pugnam quoque
aratius aggredimur : tum illa incitatu effeirvescit i sic aid saltum
ubi comparamus nos, fortius pedem fi^mus, ut statarite moina
majorem impetum subjidamus* Sic Aristoides omnium bon»-
nmi aitiufii dominus, motum ominem sub finem esse probavit>
condtatiorem. Ita pr^^osito spoiideo, et jambo, saUus fbft ab
hoo inmn exdpi. Prffiterea recentissima quaque Inemoria lera
mietifnur ip^ res. quare assignaia prima sede trddiaico, ultmia
quoqud neceftsfflno trocheeo finitur. Quse sedes, primam cUco^
si jambi fidisset) in uhima jambum nuUum haberemus: nunc ut
in ea ille dt, pares sedi^s illi attribucndoe fuei^e : ut recentissimo
sono, quippe ndvissimo, aures spectatorum caperentur. Qum
de universa re dicenda erant, fere habes Sylvi : quare deincepa
ad ea, quee particulatim animadversa sunt, descendamus. At-
que equidein) ut fieise x^erent, ita ea describam. Sit ^go quod
affert ab Adelphico versu : quid is fecit ? quid iUefecmt ? quem
neque pudet^ Cum enim agnosceret senarium, neque rationem
inke posset ditnensionum, abstulit alterain ex liquidis in pnmo*
mme, iUe : id quod ut ego quoque fateot, et posse, et sokie
fieri: ita hic duo dico. Primum, ab eo creticum quarta in aede
esee eonstitutum : quem t^en pedem adeo evitaverit, ut ever-
terit imiha. Deinde versus aut ipsum disjedsse» Hut cdiorunl in-
curia solutos preeterisse. Sic enim legendi sunt : quod tristues t
rogU<» mCf ubi nolns ^schinus Siet, quid irisfu ego sim ? (&xine
Digitized
byGoogle
^* JULII CiBSARIS SCALIGERI
koc fore? quid is Fedtt qiid ttte fecerit? guem neque pudet.
Ubi verbum, net^ imica pyllaba concretum sit. Sic etiam ex
Andri^e illo sibilum abstulit, non unde debuit : quis igitur est re-
Ucius obfurgUndi locus t Sibilum inquit, in pronoinine> quisy eli-
ditur. At vero cum necessario jambicus nt, nullo pacto ad eum
modum seoare possis, sed ex participio tollendus est. Sed et
illum male dimetitus est : perii obsecro: tam infandumfadnus mea
tuy ne audivi quidem. Quem dicit esse trocbaicum catalecticum :
cum 6it integer quadratus jambicus, neque ad trochaicum tor->
queri possit. Sicut et prfficedentem illum : forte ad nos redierit.'
vise amabo num sit jam,faxo scias. Nam ut evaderet amphima-
crum» non est veritus trahere sui trochaici caudam etiam ultra
octo pedes: nisi argutet^ scias, esse monosyllabuih, sed cum
omnes illi sint quadrati, etiam hunc jambicum malim, nuUa fac-
ta in prima voce collisione. Quo ille abire ignavos possit longius,
nisi si domum, In prologo autem Andriee, eo versu : nam in pro^
logis scrUmndis operam abutitur: cumdiceret vocis hujus, prohgiSf
primam syllabam esse a Terentio productam, addidit sane ratio.
nem frivoiam : Latina, inquit, consuetudine : quibus mos est eam
preepositionem productam habere. Nam in Latinis verbis pro-
ducant, in Grcecis autem abstineant, nisi alia vis subsit : sicut
in hac voce, ubi liquida illa geminatur, sicut in Heautontimoru-
mo : oratorem voluit esse mcy non proUogum : et ex prologo Tru- '
culenti: sed reUiquam dat operam^ ne sit reUquom. Etillo: ut
pemoscatus ecquid spei sit reUquum. Nam nisi hoc soliti essent
facere, mille alise viee erant ad eadem pene verba vefsu conclu^
denda, ut rem novam evitaret Verum nova nequaquam erat :
sed ab Homero usque: nam in hymnis /x^Xoc, in Iliade x^P^^f ^^
que alia produxit. Etiamque nunc multee nationes adeo crasse
eam literam pronimtient, ut intus esiTe aspiratio videatur» Ga- '
bali, Arvemi, Greeci, Germani, Ligures, Taurini. Cseterum
etiam alia ratio est, ut et versus ille prologi constet> neqne li«-
quida geminetur. Sane si eam vocero quse in eo versu prima est,
non collidas : quod seepe alibi et in ea, et in aliis factitatum est..*
sicut in Ennucho : una ire cum amica imperatorem in via. In se-
cunda enim sede dactylus est, neque preepositio colliditur* Ita
Digitized
byGoogle
D& COMICIS DIMBNSIONIBU& xliii*
ia iDo ri ccmjanedoiiein, nm, iHm collidas, mhil iimovabis: |>ro-
aertim cmn in promptu habuit, utpro, nam, subjicerety namque.
Yerum ut diximus etiam in alio prologo idem factum est, ut ge-
minaretur, et recte minus vero recte a Donato in Hecjree pro-
logo. Prope jam remmotum infuria adoersarium. Nam tametsi
geminari consuevisBe fatemur, tamen non eum fuisse locum, eam
afectandi novationem, qui sibijambum, quamdocunque posset,
asdsceFet. Sicuti non minus infeliciter Priflcianus : qui cum red-
dttdt geminare mutam diceret, idque exemplo probare yellety
attulit dimetrum tloratianum ex Epodo : redducet in sedem vice.
Nam quod aiat, si negem ? neque enim necessitate pedis persua»
debitur nobis. Quid si contendam non esse factum ab Horatio,
qui quoad potest, jambos edam aucupatur ? Quare igitur abje*
cerit genuinum pedem, quare admiserit spuriam literam, ut U-
lum exduderet? Melius fecisset, si ex Hecyra illud : remUsam
opui sit vobis, an redductam domum. Neque mirumy quee in, reddo^
geminetur. In scena quoque primi actus quinta, cum Pamphili
orationi intenrenisset Mysis, atque suis uterque seorsum affecti-
bnsuteretur, versus interseruit diversos quoque poeta, quos Eras-
nnis confudit : sic igitur legendi sunt : hoccine est humanumfac»
tumf autinceptum? hoccine qffieium patrLs? Quid iUud est? Proh
Deum atque homnumjidem^ quidest, si non hasc contumelia est? Sic
enim etiam alio genere Mj^is utitur iterum : miseram me, quod
verbum audio ? Cui respondet illud Pamphili : quod si Jit, pereo
Jvn£tus. In eadem autem scena versum illum : proh Deum at-r
que homimum^dem, nuUone ego : appeUat dimetrum pede redon-
dante> laxe sane nimis. Nam quamobrem non quinarium ? qiia-
re non trimetrum brachycatalecticum ? quis unquam audivit ver-
snni ulluro pede esse^redundante ? nonne ipse ille versus talis est
hoc ipso pede, quem dids redundare ? lUud quoque male dig-
noscere visi jsunt : cum actus secundi putarunt initium» caudanr
ease postremi versus, quo clauditur actus primus, sic, ne ad mor^
hm hoc etiamy teneo. quid ais Byrrhia? Nam ut boc primum di»
cam, multo sadus est, ut initia actuum integra smt, quam fines.
Ddnde apparet properatio in Mygide abeunte, ut Glycerhin»
c(»i8olar6tur. Itaque abnipit sermonem, atque abiit. Pmietem
Digitized
byGoogle
iater act» ve/bm (^cBdiiilf^nierjebf^ wpqfrf^fiara, chorof^ de^
▼erbiai apoBtrophas, atque alia fyusinodi.: Nova comttdia nuro
gregem, nisi in fine. Aliquaado etifiiB: Cl^or^tgiUEi legimua apod
Plautuoi» OamiQO autem tibicei^ canebat: qup4 e Pseu^uip
lioet perspicere.. Dvn^ coHcetUuriQ in corde ^ycaphmUicui, tibicm
vo$ interea hic delectaverii^ Ta^to igitur intervallo^ quomodo
Channus Mysidis explesset versum» quem non audiret? In
eadeip vero scena, ita pervense legit, ut alterum novenaiiun^
fadaty alterum» senmum relmqqat: M, qu/am mdepol CAortfi^
qwmimn id^riquod vis notkpotestf veUs Quod possit.nikilaUu^
md Fhilunmam voio. Cum tamen dup priore$ op|imi Mnt octo*^
naiii: sic, ^imbco Ofdepol Ch^rptui quom^ id ^eri, qifodvis^ itoi|
poiestf VeUs quodpos^^mhil^ifiudfiiei Phiiumcnam volo. Etiam
priove consilio monpmetrum vocat illum: ah quamto satius est.
Dimeter enim est bracbycatalecticus* . Sed ct nulla necessitate
mutaty abif in abin', sive^ ateas, cum frustra putat aUoqi4 con-<
stare non posse versum. Nam et trochaicu»«8tsi c^das: et
jambicusi si non collidas nam et maxima est yisejns yocaUs qufB
est uhima in verboi (Un. $ic VirgiliuSy eo pulcbeiximo Tevu»
qoaTlieocritum semulatus est : ui vidi, $tfperii, ui me ^nohe^^
ttu&i error. Et asperatiq prohibet coUisionenu sicuti ijli : Hecyra
asi huic nomen fabulm, hac €um d^a est^ Sic imprndenter t^mil
elidit nbilum ex pronomine il^ versus ; sed istud quidnam eH i
Mie uxorem dudsl aimnt. PampMle, Qiu tanien rotundissimua
sk octooariasi i^eque usqHaqa ooaotut« Nam quod monety in
noiianei eusfHiOf terti^ a fino produci^ verum est : sed neque
nevaresynequesinerationeinametPh&itusitascripsitc etnein
auspiiume ponaiur siuptiy ei ciandesiina ui cekiur euspUio. Et M-r
tig iiquet coaluisse; duas vocale^ in ui^* .Namqne ab eo q^iQ^
esset suspicitumi suq^itio fuit : itaquO cuqci erit brevisi tunc in-'
telligetur syncope : cum4<«|gar ayaseresis : e^ eo quoque vern»
ia Andria: am nen dixi hoe essejuiurum? dixtiquid meriius ^?
crucem* Prisciani autoritale diolt toUi verbum |UibBtaatfvum«
Qttofai loco m9ii oblafeam seatiam occMonem duot simol ei|i«ai«
dandi magnoa^ viros : iUum qui errflrity hunc qui nen correxi^ritl
Est onm integer oetoaarius. lUud vero ejus proprium eet| cu^
Digitized
byGoogle
D£ COMICIS DIMENSIOKIBU^S. lAv»
^oripn in a i wm trant^Nrre aequeas. Naiii ▼trbum subitafi-
tmnBy odfisenmij trisyllabam professus eet eo Terta: cum m
parUmdo mkquoi adfutnmt tibtrct. Qni tamen yenxn senarios
jambom habet in qnarta: ferendua tamen erat quasi lapros, ni-
m altero errere colpam cmnolasset, cum primam auferri jubet
fjrllabam ex eoTersQ, aufugistin? herafactum satin*^ id tibi pla»
eei ? Integer enim senarius eat, etiam citra ablationem, apondeia
dnobus, anapmto, duobus dactjlis, et postremo jambo. Ibt
temere transfert syltabam inferioris in saperiorem : contra de*
bnit tranaferre in Hecyra, neqiie transtulit : quce dko parvipen*
pendent porro hocjurgium ad Uxorem, hcec cujusfiunt consiko omma^
ncut inteijectionem quoque debuit ascribere priori versui in
Adelphis, ut sic legeretur : Syre prasceptorum pletnu istorum Uie.
phy, Domi hcdmi unde dkceret.Jii seduio. Restituisset etiam ia
Hecyrm versu Terbum, ut sit septenarius, ac par priori : sio
ieeum fermiur, dkn iia ui juhesfaeiam pater. Non debet errati
censeri loco, iHud tn Andria eo versQ : iu rem tmpedUamy etper*
dUam resitiuaef hem quo Jreiu» dm. In quo dicit, hem extra
▼ersum i^ alio additam potius: quam positum apoeta: cuna
tamen nniCQa rit sine eo sententia: et sibilum clidi ▼idemus
etiam in multis locm. Sic audacter nimis aufert verbum, empia
ex ^ Emmchi : eupio aOquo» parare amkos ben^io meo, Cam
tamen commodius eximeret Tocero sequentem, sme ullo carminia
detrunente, etiam sententia rotundiore. Sed aut sit proceleos»
matioM primus pes, et alter amphimacrus : ant pronomen pos-
sesi^nmi : quod postremo in loco est, demittatur in versum al-
ferum sabsequentem, qui mhil#minus sit senarios : sic : mto^ ii
amaha o^uia me, quoidfkifaeilku, Nam/oct&tt, eadem nH»do
trisjUabum est, quo pothu^ trifirjrflabum. Eligat autem lector,
quod magis erit ex animi sententia : quandoqoidem etiam apml
Luoretiam, olne^ ita biqrllabtmi acdpitur, ut cauda dactyli sit«
laiquior foit ilti vmm ex Hecyra ex quo, dumj particulam ex-
pletivam exeimt : qui tamen eum sequentibus, cumque prttce-
deiit9>«s oetMiariaa sit : mane dum sodee, timeoy ne aHudcredamy
aique aiiud mmties^ Hoc ibi cum adimit, ita alibi «que impor«
tone addk' de sm,x ut ad euni versnm ex Bunucho : par pan
VOL. 11. F *
Digitized
byGoogle
idn^ JULII CiESARIS SCALIGERI
rrftrtOf qnod tam mordeat. Modo addit mtnCf modo mox, moia
tiCf modo DOf ck) quid. £go vero nihil immutandum cenaeo de
conailio poete : qui integrum proTerbrum sicut circunserebatur,
itja jnterseruit trochaico tractu. quare audacius etiam, rmordeaty
•Qpppositum est. Nam si quid addas, vergus non constet : n
nibil addas, ad condnnandum trochaicum nihil est opus. £t non
•olum hoc exemplo in omiiibus legitur exemplaribus, sed etiam
eadem fide recitaturo a Cicerone in epistdla ad Lentulum. Verum
apposuit pari audacia adverbium, mnCf ei versui : alio pacto ho-
nestequomodo kincabeamy nescio* Neque enim vocahs eliditury
sed perstat longa ante aspirationem adverbii, kinc: ettrodiaicus
decurrit octonarius catalecticus. Sicut in verbo monosyUaba
nulla item collisio fit> neque in adverbio, eo versu, ora me^ obsecrq
ie vero Phctdriay i intrOf koiy het. Corrupit etiam syllabarum
quantttates : ut in iilo ejusdem fabulee : sic est, inveniam hodie
parem ubi pol referfim gratiam. Ausus est dicere adverbhun
hodie^ primam producere : quoniamy inquit; idem sit, ac si dicas^
koc die. At quod nusquam est, narrat. Nam cum est, hoc die^
propter positionem producitur. Nam suaipte natura breve pio-
nomen est : sicut ejus compar, hk. Grecum ennn est, 6^ Qiiare
illud Virgiltanum : hocerat ahna parens. Non solum propter in-
terrogationem» sed etiam ob syllabee servitutem, legunt, hocce^
ii qui existimati sunt doctiores. breve enim fuisse tel inde depre-
henditur, ubi consonante amissa in advefbioy hodie, correptum
est : quod etiam exemplo invenias ex versu Hecyrse : visum est^
certone ? certe Deus sum si hoc ita est. verum reperies. £st enim.
pronomen, hoc^ secunda syllaba dactyli, qui in quinta sede est :r
quanobrem versus^ de quo nunc controversia est, septenariua
est jambicus» in convivio autem poetico, illum ex £unuchi pro-
logo: habeo aUam ulta qwt nunc conicinabuntur : ait meodosum
esse ; neque enim sci^ntes in ea genera earminum admitti :
kaque ut metnun corrigeret, Unguam Latinam ^depravavit; cum
supposuit, condonabitur. Nam quis dicat, tu condonaberis a mt
commentarios ? An vero etiapi' kwpoowrwQ austis est, et rectum
apponere tamen casum T At ego puto veteres exeitandi specr
tatores gratia, ncevos bpsce aspersisse : neque in ea re falsus
Digitized
byGoogle
DE COMICIS DIMENSI0NIBU8. xItu^
D. N«n qui decnit mims, tponddo claudere janbicirai, quam
dactylicam sistere ?' At quantum decoris addit afPectui, cum
dijdmua in inferiis filioke nostr», sororis tuas lectiasimffi Sylvi z
ieu heu qwmam antmani, qw carmne compeliabo ? Sed de his
Bumeris in tertio libro podtices tifoi satts est disputatum. Ita
gravitatem, et lenitatem, et constantiam animi ostendens Teren-
ttus, remisit de jambi acerbitatlB : neve sine exemplo fecisse eum
arbitrere, hfd>ebis ez prologo Amphitruonis unum: quod eg0
kuc procem sic cum sercili schema. Est enim, (r^flfia, quanquam non
sum nescius viros doctos sublata aliunde syllaba, schemate, le«
gere solitos : quare aliud hafbeas.ex Asinaria: age nunc residejam
cave modo ne graxis. Neque enim . sequentur analogiam, qui
graxeris, legerint. nihilo sane melius, quam afaxeris et occepseris^
pro faxis» et occepsis, malint, sicut in Captivis : mmquam isthuc
Hfis^ neque anknum ifiduxis imtm, Accipies «tiam unum ex eadem
&ba]a : aois me fere consimilem faciam, ut pnjedixti. Adducerera
et ex. Casinee prologo, nisi suspicarer verba esse transposita: Cle*
rumencs hotc vocatur comcsdia, Grace. Sicut ex eodem alterum : ra-
tione utuntur : ludis neminem poscunty sed profecto et alibi multis
locis, et in Pcenulo : gerrce germance atque otdepol X^poi \iipiitv, Ac
ne in illis quidem servavit Latinitatem : ne te iratus suis scnis dtctis
protelety sdo. Substituit enim pro sstois dictisy sflevidicis. et sss-
vidicum, mobilenomenest, cui igitur heerebit? an ille invenit
usquam tn naturee. legibus, accidens sine substantia? In eadem
antem soena etiam pedum numerus eum fugit. nanque jambioum
saiarium hypercatalecticum dixit ^um t non posmm adesse, ak
qnid agis? quo abis Antiphot mane. Habet enim duos dac^-
los alterum alteri svbemitem ante postremum jambum. ^Bque
autem incommode ei^ Heautontimorumenobrachycatalecticum
nominavit illum, in quo periculum potius imminet, ne quid ce«
^undet : et itiam simul cum nuncio tibi hic ego qffuiuram hodie scio.
Estenim quadratusjambicus. Sicut illum quoque minus bene
octonarium hypercatalecticum : probe huicJiUum sds esse? audivi
in Jsia. non est pater, Nam si jambum in prima sede statuas,
«t creticum in secunda ob positionem, aut dactylum ex natura
•syllabtt, septenariiis est. Sed, audH, pronunciandum est, ut.
Digitized
byGoogle
j
xlTi* JULII CiESARIS SCALIGERI
rtftrto^ quod tam mordcai. Modo addit iwnCf modo ^x, moda
tiCf modo DOf cio quid. £go yero iiihil immutaiulum cenaeo de
conailio poet« : qui integrum proTerbmm sicut circunserebatur»
itia inierseruit trochaico tractu. quare audacius etiam, rmordtaty
•uppposttum est. Nam si quid addas, versus non constet : »
nihil addas, ad condnnandum trochaicum nihil est opus. £t noa
solum hoc exemplo in omnibus legitur exemplaribusy sed etiam
eadem fide recitatum a Cicerone in epistdla ad Lentulum. Verum
apposuit pari audacia adverbiumy nuncy ei versui : alio pacto ho-
neste quo modo hinc abeam^ nescio. Neque enim vocahs eliditur»
sed perstat longa ante aspirationem adverbii, hinc: ettrodiaicua
decurrit octonarius catalecticus. Sicut in verbo monosyUaba
nulla item collisio fit, neque in adverbio, eo versu, ora me^ obtecro
te vero Phtdriay i intro, koi, het. Comipit etiam syllabarum
quantttates : ut in iilo ejusdem fabulee : sic est, inveTnam hodie
parem ubi pol referam gratiam. Ausus est dicere adverbium
hodie^ primam producere : quoniam» inquit; idem sit, ac si dicas^
koc die. At quod nusquam est, narrat Nam cum est, hoc die^
propter positionem producitur. Nam suapte natura breve pro-
nomen est : sicut ejus compar, hie, Grecum enim est, 6^ Qiiare
illud Virgiltanum : hocerat ahna parens, Non solum propter in-
terrogationemy sed etiam ob syllabce servitutem, legunt, hocce^
ii qui existimati sunt doctiores. breve enim fuisse tel inde depre-
henditur» ubi consonante amissa in adverbio, hodie, correptum
est : quod etiam exemplo inv^nias ex versu Hecyrse : visum est^
certone f certe Deus sumsi hoc ita est, verum reperies, £st enim.
pronomen, hoc^ secunda syllaba dactyli, qui in quinta sede est :?
quanobrem versus» de quo nunc controversia est, septenariua
est jambicus» in convivio autem poetico, illum ex £unuchi pro*
logo : habeo aUam ulta qute niinc condcinabuniuT ; ait mendosum
esse : neque enim scasontes in ea genera earminum admitti:
itaque ut meiru^i corrigeret, linguam Latinam liepravavit; cum
siqpposuit, condonabitur^ Nam qms dicat, tu condonaberis a me
commentarios ? An vero etiapi' kwpomiwwQ austis est, et rectum
a|^[>onere tamen casum ? At ego puto veteres exeitandi spec-
tatorei gratia, mevps bpsce aspersisfee : neque in ea re falsus
Digitized
byGoogle
DE COMICI9 DIMENSIONIBUS* xItu*
nnn* N«m qui decnit minHg^ spond^o claudere janbicam, quam
dactjliciim sistere V At quantum decoris addit afPectui, cum
diximus in inferiis filioke nostree, sororis tuas lectissimeB Sylvi t
keu keu quonam ammmn^ qu» camtine compellabo ? Sed de his
numerifl in tertio libro po^ces tibi satia est disputatum. Ita
gravitatem, et lenitatem, et constantiam animi ostendens Teren*
tiu8, remisit de jambi acecbitatlB : neve sine exemplo fecisse eum
arbitrere, hfd^ebis ex prologo Amphitruonis unum: quod eg0
kuc proces^ sic cum serciU schema, Est enira, ayJHfia, quanquam non
8um nesciufl viros doctos sublata aliunde syllaba, schemate, le*
gere solitos : quare aliud haibeas ex Asinaria: age nunc reeidejam
cave modo ne graxis, Neque enira . sequentur «nalogiam, qui
graxerisy legerint. nihiio sane melius, quam afaxeris et occepseris,
pro faxis, et occepsis, malint, sicut in Captivis : mtnquamisthue
a^, neque animum tnduxis iuum, Aecipies •etiam unum ex eadem
fabula : avis me fere consimilem faciam, ut prcedixti, Adducerera
et ex. Casinee prologo, nisi suspicarer verba esse transposita: Cle*
rumencB hotc vocatur com^tdia, Grcece, Sicut ex eodem alterum : ra»
tione utuntur : ludis neminem poscunt^ sed profecto etalibi multis
locis, et in Poenulo : gerra germanct atque cedepol Xflpoi Xiipwy. Ac
ne in illis quidem servavit Latinitatem : ne te iratus suis sctvis dictis
protelet, scio. Substituit enim pro ssevis dictis, ssevidicis. et sse-
vidicum^ mobile «omen €St,^cui igitur heerebit? an ille invenit
usquam in naturse. legibus, accidens sinesubstantia? In eadem
autem soena etiam pedum numerus eura fugit. nanque jambicum
senarium hypercatalecticum dixit fllum t nom posmm adesse, ak
quid agis? quo abis Antipho? mane. Habet enim duos dacty-
los aherum alteri sMbeuntem ante postremum jambum. .£que
antem incommode ei^ Heautontimorumenobrachycatalecticum
aominavit illum, in quo periculnm potius imminet, ne quid ve-
■dundet : et illam simul cum nuncio tibi hic ego qffuturam hodie scio.
Est enim quadratus jambicus. Sicut illum quoque minus bene
t>ctonarium hypercatalecticum : probe huicjilium sds esse? audivi
in Ana. non est pater. Nam si jambum in prima sede statuas,
^ creticum in secunda ob positionem, aut dactylum ex natura
«yllabs, septenarius est. Sed, audii, pronunciandum est, ut.
Digitized
byGoogle
ihiS* JULII C£SARIS SCALIGEM '
Aiia, aift anat^tettw. Siii raalis irochakun, non coHidas 'adw*
bimn, probe^ et eiit anapfletftus pnina ia «ede, eritqae octonamii»
trocludctis» catakcticus, et Asia, bisyUabun* In Phormiod#
£ru8tra' kborat transponendo verba, ut Dumerifl consulat, eo
versu : ut ad pauca redetamy ac rmttam UBtu ineptiat. Mairult k%
legi : ad pmtca ut redeam^ At vero verbuniy redeawt, bisjrllabitm
esse, vei sexcentis locis, ubi opua eiit, constat. Eidnut etiam
trocalem hujus prsDposkionis, per, eo versu Adelphorum* Per
oppresiionem ut kanc miki eripere poituUi. M vero, qi!ud fuerit
dicere, propr««toitm ? nempe fir^idum admodum est, ne dicam
absurdura, novum fugse genus, quo evitet cretiauB fatalem ilkw:
cum tamen adeo molliter pronunciari possit, ut vix divertat a
natura ^pondei. Sed jam vereor ne quis eorum> quos iUe multia
kcis premit fabuHs atque irridet, reponet ei gratiam : oam in
nreibo, postulo^ sdant ab ipso exemptam mediam vocalem. Mag«
no enim in periculo est, ne ab illis barbarus appelletur : prop«
terea quod Germani» pr«esertim nostrates \^ndelici, Carini, No*
riciy item Suevi, Saxones ita illud verbym pronunciant,vix uteam
vocalem exaudias. Verum equidem, neque irridebo matemos
avos raeos, neque hominis consiliumy quippe qui meraor aim eju$
versus ex Casina : nunc ne tu respoodere postuks roe tibi* N<kft
igitur judidum reprdiendoy aed judicii locum. £i em'm yersui
optime atque pukberrimo quadrato, ex Andria, hanc injuriam
^cidrat : cum is niM promereat : poittdare id gratim appom HbL
Verum et faic nihii necesse habeas concidere, et primam nat^
cum corripiat, non potuit sibiius iiQpedimento esse in iUo CasL-
-noe verstty quxn unioo tantum terapore profeiretur. factum enim
£St ex poase» et tokre* Neque enim liteias gemin^ast, quod
«tiam durat in preeteritii, tetuh : et teram simplid elemento serip-
•tam in b*bris augurum, ait Varro. et h^c monet nos pkrimis
Jocis Verrras, ejusque interpres atque imitator Festus. Ctaterum
Erasraus utinam eam cuiram alium in versum transtulisset^ ad
aoraen boc, pericuio poUus quara tolkrot oronem aeisaonis ele-
^ntjam, atque adeo Atticismum: quippe prom^men, ioc^ eat
autan ex Andria is ^ sine omni pariculo^ nam kocce kaud duhium
jeitf qmn Chremes* Preesertim cum anapsestus essc potueritjja
Digitized
byGoogle
DB COMICIS mm^»$10Vil9VB. xli#
jomofeie^ Nanv (UMti^ pnmm corripit nitturay 4ucti^
ttt wapa t6 Ifi&c, Universitas enixn fii ex rerum copjui^otipoA»
Est emin universum, extra quod nihil eftt. Neque iUas muUuft
ae liquidam potuisse cogere sjUabam ad produceodum^ et puea
sdunty et Priscianus docet ex CalHmachi versu* Migor v^fjQ
dtflifiiltas objicitur in nomine hoc, voluptas : ex quo ille vocaJi^m
mediam auferendam censet, eo versu Andrise: quod Tolupt^JU^
tonm pvpruB swU. nam mihi immortalitas. NonnihU v^o esl^ gi
isit ita pronunciandum, voltas. nihU enim ad Tboutonicum ^
num accedere potest proprius : atque hoc ut effugeremus, av^
constitueremus creticum in prima, aut etiam anapsestum. Cor-
repia enim co^junctio est alibi, vel judicio Ulius : quare hic quo^
que esse. At frustra viderer laboratei quoniam duo versus in
Casina sunt, nihilo nobis secundiores. Sitie tuos oceUos deoscular
vobq>tas mea. Quid deosculer te? qu0e resi quce vduptas meat Nai9
nisiy volup. legas, aut iacias anapasstum, sane aspera est pronuof- .
datio. Sed voluptas, fuit volupetas, a volo et peto, quce orani|i
jcum sint brevia, non immutarunt naturam. Nam «ic quoqv^
corripias in versu ex Heautontimorumeoo, si ita legas ex Bemhi
jcodice: nec mihifas esse uUa me vduptate kisJhiL Quanquam
codex iUcy de quo vir doctissimus atque sanctissimus metitur
^mtros, plus habuit tum apud nos veneratiomsy ob vetustaten,
.tom apud iUum opinionis ob novitatem, quam quautum re i^^
fraestare valuerit. Omitto enimquse ad privatarum vocum pec-
tineat rationem. nam eas in Originum Ubria tibi satis exphcaAip
puto. At quod ad versuum ipsorum tcactus spectat, oper^»
pretium est animadvertere multos, qui non constent : vejuti ^
Phormione hunc : qua si qstu non providentur^ me aut ierutft pe*^
sundalmnt. Ita dico apud hosce qui creticum redpiunt nuUumc
in nostratibus autem mpUius legitur sic : qu<B si non astu pr^m-
dmtur. Ubi octonarius est. Item ex Heautontimorumeno sic
l^it : perguC muUer odiosa esse? nuUamne ego rem in vita mpa*
kl ia nofttris sic legitur : vetdre in mentem mi vir ok pergin' mulier
esse? uUamne ega, Ubi vides, «i addas omnia iUa verba, quse
pnBcedttDt exprobrationem senis, versus fiat stadio longior. at
iiU Qctonarii sunt. Verum If par quoquc in verbis cst llUs, OA
Digitized
byGoogle
!• JULII CASARIS SCALIiJERI
pergifC tmdier etee, plut entm est esse molierein, qusm odioftami
In altero autem teqoente : rrm unquam voluiy quin tu in ea ndhi
advarsatrix fueris SoHrataf Videtur syllaba redundare. sed
1911, pronunties, non mihi, Bembus autem ita legit, ut una defi-
ciat: sic: vohii: quin tu in ea mihifueris adcorsatrix Sostrataf
Locotionem quoque non lenter pertranseas. IUe enim dicit^
nuUamne rem volui ? sane tolerabilis sermo, cum verbo hoc, voh.
Nam negatio quee est in nomine, in verbum transit, et fit, ulkun
rem nolui. Non possis vero dicere cum verbo substantivoy nul-
lahe* res est ; quonam modo nanque esset, si non est ? neque
melius procedit ille ex eadem quem nos sic : sustuUsti sic est
Jictum dominay ergo herus damno auctus est, Ille sic : susttJisti»
tic est factum. domin% ergo herus damno auctus est. At duo sunty
quee dissuadent esse recipiendum. Primum versus, qui tro-
cbaicus sit : quare in quinto pede jambum statuit : nos ana-
peestum. Et minus simile veri fuit, domi educatam, atque
benim latuisse erat entm modica domus, qu» vel coena Bac
cbidis premeretur. quare inepta fuisset interrogatio. Keque
fuisset auctus damno, quoniam domi educasset: sed quoniam
"filiam, cui dos paranda esset. Itaque non foris educandam de-
dit, sed ezponendam. Preeterea plus impendii est, si foris edu-
•cantur liberi, quam si domi. Sed et ille in Eunucfao, toto verbo
longtor est, temere repetito. J(f que adeo visam. visam si dom^sf.
quis nam hinc a Thaide exitf Sed ubique videtur non minimi
judicii quispiam neglectis numeris leporem queesisse orationia.
fiiout in eadem fabula: nUiU prctter promissum, At nos legeba-
mus: nihil pnetermissum. Verum hic argutia «tiam dimen*
sionibus suum reHquit locum, si nihily sit monosyllabum, quod
frequendssimum est, vult dicere, Phsedriam nihil prsestaturum
eorum, quee mHiti poUicebantur, neque quicquam illum prseter
promissum laturum : sed in eadem lepor quoque nitidissimus est,
iis versibus: illum iiquet mihi dejerart mensibus Sex^ septem pror'
sushon vidisse proximis. Nostri vulgate nimis legebant, sex vel
septenu Cseterum et a numero excluditur conjunctio, et a «er-
monis puritate : sicuti cum, dicimus, quinquaginta plus minus
annos natus sum. IUud quoque lepidius videtur in Heautontt*
Digitized
byGoogle
DS COMICIS DIMENSIONIBUS. Ti^
corfiiere tuf au obiecrOf istue imtmeie eitt : qvmai quod
l^tur ab Enttmo et alik : confitere tuum non essef ak ohsecro te,
isikMc immicis siet. Splendidior eit oratio repetka negatione sensu
Bon verbis : et Becesse est ita legi, <}uontam preecedentes verau»
hic concinnat : quos vereus tam Bembus, quam Erasnras male
difiponiti Bembus lic : subditum se suspicoiur. subditum? ainf tu
cerie, sic erii nd vir, £ra«nu8 stc : subditum se susfkatur subdi^
tum? ain* tu? certe inquam mi vir. Verum uterque longior est
Eratmianus una s^llaba : alter autete etiam pluribua. quare it» le-
gendi sunt» ut unt trochaici octonatii catalectici : subditum se sus»
ficaiur. subditum? ain'tu? certe inquam. Mivir. coufiiere tu? au
obsecro, istkuc immicis siet. Sic 6tiam ex Adelphis, illis duobus
venibua, neutet eat audiendus. Bembi codex sic: obsecro mea nv-
trix, quidnuncfiet ? quidjiet rogas : Recte ctdepol spero. modo dohres
mea tu ocdpiunt primuhtm, Erasmus sic : obsecro mea tunuirix quid
nuncfiet? quidjkt rogas? reeie. Ergo Erasmus male coUocat ad-
verbium, recte : Bembus mide omittit pronomen, tu: ut sint jam*
bid quadrati. Hflec quidem manifesta lectto^ atilla ambigua, ntra
probioF sit ? In Heautontimorumeno vetus exemplar sic babet :
kunccine erat aquum ex iltius more^ an iUam ex hujus xdvcre? et Quod
ilbMimsmulai durumfid non est namparentumif^riaUniusmodisuni
ferme : pauh qui est homo toUrabilis. Scortari crebro nolunty noiuni
crthro convivarier. Bembua et aliquot eximitverba, et alia serie
digeret numeros. Hunccine erat aquum ex iiUus more, an illum ex
kujus vixerel Et quod illum insimulat- durumyid non est* Nam pa»
tentum injuriiB, uniusmodi suniferme. Scortari crebro voluat^ voluni
c<mwviirier. Sed numeros obterit Bembus, quarto versu : inquo
et trochceum inveniaa tertia sede, et jambum sexta: quare erro«
rem subesse necesse est, et confundit versuum tum genera, tum
quantitatea. Nostra autem lectio-horum nihil : sed asperior visa
eit in sentantia : cum tamen non sit. nam ita dicit: patres duros
nikO remittere de imperioi quod-exerceuit in libero»: omnia
Jttimi laxam^nta prohibere. at qui paulo est. tolerabilior» aliqua
nnepatiatiur: sed non^crebro^a fieri. Mutavit autem numerum
vetborum Terentius, cnm in smgulari dixit, paulo qui est tokra^
biks debuerat subdere» non vult crebro scartari liberos suos, nom
Digitized
byGoogle
m JULII CABARIS SCALIGERI
wlt crd^9 comoixmi. SM retuKt namaruai tA
pstmiA* Al in nDgtilan tolen^ilem potaenct, qooiiiani rariove»
ttoit* Ilft mufemt imiBeniai in Eunucho : Eunuckum porrt ^&xH
uHe te, ^Mta $oUs ututdwr M$ regitut* Quam mntatioiiera aHqoif
flHMiB commodaa cum pntaret, lublatia iHia veTbiay pauh fui
mi homo toUrahUii: qu» ▼itta prohiberent patres innoatralee»
tioiie, ea fecii patrare flagitia filiis ia sua. Heec sont Sjlviole
iB) qug» laberiomsniBa opera excumi tibi : majorene tedio toC
f ft e p ii ar qHi, an metu> ne pori inadtia capere. Omiai Tero maka
canniBa controversa, aut ambigua, alia vaata: quee etiam ai ad
ianitatem redig^antur, at cura ista noitra vel sic kmgne minora
lint. VerHm enimveraneqoe tibi pueriKa vtderi debent, qut itt»
otate literarieB laudi» aditum omnem explorare juberis ab inddff
loa, quffi magna ac multa promittit nobis : neque mihi plebeta
adeo) in qnibufl, oiiiiMi& stu^it gravioribus, tantos iUos viroa
eld^orare idiquid non pcenituit. Qui m quibus in locis lapm
Minty vel hoo ipsum eis ddbeatur, qnod nos excitarint ad veritai-
tem. Cujus splendorem, fill mi, quovis nomine chariorem Im*
bere debes. Magnum fuit Erasmi nomen, prKsertim in Oer*
mania lit^ris re nascentibus : majus (uturum, si iRe minor etae
voluisset. Nunc fretus ingenn sai magnttudine, multa tractare
aggressus est, paulo minns accurate: ita a nominis clmritate pro-*
fecta confidentia prttctpitem iHum egit, non sine dispendio maito<«
mm studiosorum : qtii omnea cmn docti esse vehementer exop«
tarent, pauci autem laborarent omissis ceramnis, que ipsis in aii»
tiquorura lectione multm exequendee erant, compendium nacti
eorum qu^ Erasmus in unum coegisset, ei de omnibus fidem ita
habuere, ut etiam extantibus priscorum monumentis) unde, ille
vel diquando non bona fide accepisset, Erasmi nomen non pro
teste, sed pro jadice, citent, atque idieni laboris non quasi bene«
fictariam fiu;iant autorem* Quare vobi» omnibus ejus nominia
etudiosis, inter quos me quoque sane esse non nolim, commode
t»tendlmus, atque opportime qmd cujueque judicii sequeremiai.
Quod st quis, ut est ingeniora qoibusdam barbarum ac fer«m>
pertinacias negligat foveatque ignaviam suam: te salten ha-
beamiit ab erroribus ejusmoiti segregatum.
Digitized
byGoogle
P. ANTESIGNANUS
ANTONIO, THEOPIHLO ET JOANNI SARiEIS. S. I?.
VERftUS «item hic jiUidi>tci aut jtrpchaici ftuni oouicyi: a|-
que atiique aat mononietriy aut dimetri» atit trimetriy aut tetrn-
metri : et runus aut acatalectici, aut catalectici» aut bracby-
catalecrici, aut hypercataleotici. Jambici ab jaari)o.pe4e> ^ tro-
chaici a trochtto nomen habent.. Jambici igitur «unt in quo-
rum aedem aUquam . jamhus, aut in uttimam pro jambp pyrrhi-
Ghius ingreditur: trochaici, in quibu3 datuf .tjrocheeo Iqcu^.
Jambici sive trochaici monometri sunt qui uiia mensw!, hoic
est, pedibus duobus constant: dimetri qui mensuris dufibus^ ^t
pedibus quatuor : ti;imetri qui mensuris tribu^» ac pedibus sex,
unde et senarii dieti sunt : tetrametri sive quadrati qui m.ensuris
quatuor, octo yero pedibus, unde et octonarii a LiUinis nominan-
tur. Monometri, dimatri, trimetu et tetrametri in quibus nihil
abundat, neque desideratur quicquam, acatalectici nuncupan-
tur: catalectiei qui ayllaba una breviores» et brachycatalectici
qui duabu^: hypercatalectici vero in quibus aliquid redundnt.
£ jambicis in usu sunt maximo apud Tere^tium trimetri Mye
f^iarii acatalectici, et tetrametri sive 'octonaril tum acatalectici
tum catalectici: in rariori dimetri acatalectici et trimetri cata-
'lectici. £ trochaicis usitatiores sunt tetiametri catalectici: Jm-
Ausuflitati dimetri catalectici et trimetri item cataleotld. Bc''
liqQorum genesjEun exempla non nisi rarissima. apud hunc aulo-
rero inveniuntiir. Jambici trochs^um non ferunt, neque phyici-
dttum nisi loco ulrimo : at trochaici neque jambum, neque pyr-
rkic^nili. Quatuor pedes brachyByllabum, «pondeum, dactjr*
lum et aaapiestum tam jambici quam trochaici quavis sede ri»-
VOI,, II. G»
Digitized
byGoogle
liY» PREFATIO.
cipiunty prfleterquam ultimam ti acatalectici, et penultimam m
catalectici fuerint : quibus iii locis jambid jambum, et trochaict
trodiceum proprie requirunt. tamen in catalecticorum regione
penultima brachysyllabus et nonnunquam dactylus pro trochaeo
coUocantur: atque pro jambo quivis pes, cui in cceteris jambi«
corum sedibus daretur locus. in ultima vero catalecticorum sede
pro jambo in jambicis, et pro trochseo in trochaicis ponitur
•emipes, hoc est, prima pedis illius syllaba : nempe brevis pro
jambo, et pro trochceo longa. sed cum cujusvis versUs uldma sit
anceps, pro priore jambi, longa : et contra, brevb pro prima
trochsei collocatur. Pyrrhichius edam in jambicis acatalecticis
pro jambo ultimum locum occupat : at alibi nusquam visitur.
Proceleusmaticus raro sese offiert: ei tamen nuUo refragante
datur locus et in jambicis et in trochaicis. CreticoSy amphi-
brachos, et bacchios quidam omnino respuunt: illos alii segre
quidem admittunt: sed eos prorsus rejiciendos nequaquam
censent. Nos ubique fere quo pacto et horum et illorum opinio
'defendi posset indicavimus, uni versui duos dimensionis modos
assignantes ad eum usque lociim qui dissensionis esset termi-
nus : seepe etiam ad rem ipeam j^enius explanandam brevissimis
scholiis adhibitis. Ac primus quidem modus, quse tres hos pe«
des recipit, planus^ simplex, expeditus et evidens est. non enim
novit insolitas et asperas illas dieereses, syneereses, et crebras
literarum elisiones, quse posteriore dimensionis ratione iis sunt
perftcrutandee : qui nulla non diverticula» quosvis anfractus, et
omnia suffugia (piserunt, quo monstra illa (ut ipsi loquuntur) ex-
terorum pedum possint evitare. Preecipua eflPu^a consistunt
in dittresibus» synseresibus» et elisionibus. Dieeresi unam syl-
labam in doas dividunt : nos hanc duobus in apice punctis ap«
poeitb dedgnavimus : ut, cui, dei^ dii^ diis^ iam : cum e mo-
nosyllabis fiunt disjdlaba : cuique ddnde^ proinde^ cum e disyl-
labis trisyllaba judicantur. Syneeresi duas syUabas in unam
- contrahunt, quam hac nota priori vocali superposita indicatam
voluimus. lUa igitur et seque^s vocalis, quse in aliis poetis
atque in hoc juxta primum dimensionis modum duas efficerent
•yllabas, in unam coeunt, cum alteram scansionis rationera.
Digitized
byGoogle
PRJEFATIO. W»
qme exterof illos pedet non recipit, intuebimur : ut in Toca-
boHs seqoentibus, abi^^ Mat, rediam, redHat^ adio^ dhuy di$^
aty Uin\ MiebaSy aUemSy aUiSy dtiOy audHOf audUU: drcuitkme, cde"
wme, comml^arey con^Vtory coruitii (idem judicium de reliquis ge-
nitivii singularibus, et nominativis pluralibus in ii: ut, negoitip-
gaudUy preiti, cetarti, iaxXi^ qmdam malunt legere consiUy negoti,
gaudiy pretij c&jus^ aspHo : d^ambukUumy dicey dtorumy dtimy diumy
dHoSy Dhneoy denUoy dispendXo, diuy dtutiusy Dorio, dUarum, d&aSf
dOos: (toy et in cseteris casibus, ^us, ^usmodi, htm, ^undem, ^am^
Hy ^odemy ^am, Jkorwny ^isy ^h adeerbium, ^ho, eripiiity etiam:
ftantyfietyfortusuxttoryfUiiyfUeruntyfiiereyftisst: grandtuscuiay
gratta, gaudiant: Hegtoniy h^jusy hAjusmods : iHgnlHs, mtuSyindilit,
m^uHay intri^ire (quasi duse easent dietiones, irUro ire : intrdibasy
quan iniro ibas: sic in aniihacy postiia qubad, quasi ante hac^
post eay quo ad. Me ipsum et te ipsum pro duabus dictionibus
sumit semper Terentius ideo e sempcur eliditur in me et tej istfus:
Uberius: maritOy nHuSy miiay nitvm per omnes casus (sic iUuSy tUay
i&uMy et ^usy s&Oy sUumJ mXhiy (alU malunt legere mi sic niiy non
nii pro nXhiiy nonnXhiiJ misericordta : necessartoy nunttarcy nmpttct,
nup^ : omnta (sunt qui in hoc nomine primam ancipitem esse
veUnt. nam ab hiA&ti, deductum volunt :) patrUumy perdtunty
perdilinty PhasAumy PhormXoy Phomiionemy priory ptrtoreisy ptius,
psaitrtay pUer : riti : scto sctas sctenSy nesctebam sctebat sercteba*.
(quidam legunt scibamy nesdbamy servibasj sottusy somn^um, succen^
titam, sumptUosa: timHoi vtoy 'oiditay uspHam. Heec fere sunt qiue
contrahere coguntur' ii, qui creticos, bacohios, et amphibrachos
m Terentianos yersus non admittunt. Crebris etiam utuntur
«iisionibus, quibus literam unam toUunt e dictionis initio, yel ^
medio> yel fine: aut etiam e calce duas, Id apostrophi nota'
qme literse rejiciendee admoveatur, placuit indicare : tamen cum
lileree n applicatur non abjictendam sed abjectam innuit: ut,
iid€6n\ anCy vidcn\ pro adeoncy cisne, videsne: ubi et hoc obiter
moDendum, vocalem proecedentem, brevem hac interrogationis
nota fieri> etiam si natura produceretur : quidam ancipitem esse
srbitrantor. E principio toUitur r, ut in dictionibus sequentibus
t^ertbaminiy v'erb) verum, v'erusy r'tJr, voiuntate^v'oiuptas, v'oSy quas »
Digitized
byGoogle
JvH PH^FATIO.
ut enteris illis pedflra? locutn hidlum pnebeant, itiek efennt, err*
bofHini^ eroy erusy &o. in vtdupteu tam^n pdtest « ante p#, ut aotd
■odtam tnm liqtiicbl Gra^^onmi mor^ correpitum censeri. E
medio eliduntur o^ u vocale et consonum, /, « et ^ : Oj ut jkfrare^
^asi ftrare* u vocalei ttt ducipv^^ secw^hmj peric^bim per oni^
nea casus («unt qui nia^nt legere ditcipH, sechnn^ perichmy peridi,
pericby Ac.) postu^lbj posiu'hrey quasi dicas poi^ib, postlare: v con.
sontnn, ut (H^uv^erity dn^ititu, emmxferoy inti^emet, inv^t&Oy sub%>'e*
niUy quad l^as adft^eritj diitias (yel ut idii m^unt ditias) att-
merOy tnemety tnidiaf suhemte. l deperditar sspe in pronomine tZTe,
iffOy Hfud per omneB caras, Uticy UTue: tum i cornpitur, ile, ilm,
Uudy &c.ut et nonmdli etiam leguat. in pmdn^hm dfduntur / et «,
ut legatur paidvm : quod et alii idterras loco repohtint. s abjicitur
iix hkj^*modi et ej&s^modiy ut antepenultima corripiatur. In i9t'e^
ist^a^ ist*ud et reliquis CastbiiBy istu'Cy isPic, isfcecy isi^orsum^ qui>
dam Sy aiH t madont elidere, uc t breve cendeattrr. In fine dtc-
tiontim 8«pe absumuntur d et s ante quasyia hteras : sed ante
conBohantes ips^ soln : ante vocales rero, non solum ipse&^ sed
vijcalis ill^ preecedens. atque hsec fere sunt In quibus absorbetur
d, Af (et in compositlo ad^sum (apu'dy id^, ^mT (maxime ante pro-
nomen iste, istOy tstud) quod^, sed'. s in terminationibuB as, es, os,
exclttdendtmi ifon ofifendi, nisi in dies*, narra^ res\ et tacesK m iv
pCM^, idqufe dum breve est, veluti in nominativo, angnis', meitsit^,
pe9tis\ is* cum est pronomen : in genitivo, at adoleseentis^ vemu^
Jittk^que: in verbis, ut agis\ eredit^ Ads', obtnndi^\ In m(^^,
et satis' passim absdrbetur S: sunt facmen qui ih illis locis midint
\^tt fiiage, et sat. In dictionrbus in ns breve desinentibus elf-
stonem aditi^tunt etiaifn ii qui creticis baccbiis, et amphibrachts
utantUr : ut in opus% herns', stoKdus', ipsns*, deJhrtatn^'*, ^u^ ku»
jw^, qtibns^, suvms', idiisque mnamens. qui pedes illos rejictunt^
us prodttetttm eflam int^timitot, ul In nis'. atfdeht etiam elidere h
in ob': 1 in sitmf: m ante consomttites in qindem' et enhn': atqu^
t in erif, eiees^t*, fdcie, Uceref, occidif, (fpartei*, studet', et Jn.
nfiEbus. sic in quof et t^\ Sed de diteesi, is^itmt^x, et Hfi-
siMe hdct^hus. IHud et hoc loco montenduin, apud fiwic ku-
t&tttii pa^sim inr^nRi vdcftles 8na}^ nofn ^Dsnt (quod hac nofti
Digitized
byGoogle
JTEiBFATlO. Hii»
^ etfnmsiBnb) ante $litm vocIAm : idfue in fmo alqtte •odea
Teiso : et coiitn^ in ▼ereibfM dkwerm Tecalem finalen pribrig
* ToeaU seqnentis absorberi : et nnnnis primam sdouodi Term
nd taem pHorii pertmere. idem jadiciam d^ didienibua in m
derinentibti% eam seqvitur ▼ocabulum a vdoaH indpiena. C«fr-
teranl ▼ocales illtt fiodlea non dise^ ^ee natura atit cUpb-
dioHgb prodacerentucy bic fere corripiantur: interdam to-
flm invariatse maneBt, et iharime aate k, quod bic ssepe ita
]^am Tim babet eooBonantis, mt prsecedetis brevis in m Td
aliam c oiwwnm desmem positn Iteiga conseatur. Horom ood-
mn exmpb buc eongerere iupervacaneum esse dnxkmasy cum
MM^ttdm leetori DOil sint obtia fataTa» in ni— nunqae kujus libri
pegiilam o^:«io« eon?erterit« Ilkua itaque bis prineipnr et pr«»-
cepUonibus instructum eo dimittam^ modo eft iUad adcKdcrini,
no3 uni versui geminam dimansionepi apposaisse, non solum ubi
incidit disceptatio ob alienos illos pedes, sed etiam in versibus
ambiguis : cum scilicet idem versus simul et in jambici acatalec-
ticiy et in trocbaici catalectici numeros venire poterat. Sunt et
alia ratione versus ambigui, prflocipue tetrametri catalectici : in
quorum sede septima ponitur brachysyllabus, in aliis vero re-
gionibus nullus consistit jambus^ neque etiam trochseus : ut ac-
tus 2. Andriee» penoltimo scense» 2. versu.
Nisi vides, rusi senis anucos oras^ amhis, C. Bent mones*
Hic versus regione prima tertia et sepdma brachysyllabum habet:
secunda dactylum : quartay quinta, et sexta, spondeum : ultima
syllabam longam, quce versum illum catalecticum esse demon-
strat Sed ambigere quisiaam merito possit, jambicusne> an
trocbaicus censeri debeat : cum ibi nullus sit jambus qui jambi-
com, neque trochseuSy qui trochaicum possit indicare. Judi-
dum igitur aliunde petendum est \ nempe a vicinis versibus,
qui trochaici sunt omnes : quo circa et hic trochaicus est judi-
candus. quanvis enim jambici et trochaici soepe inveniantur in-
tennisti : hoe tamen est ita temperandum, ut quo plures ejus-
dem generb in unum digerere queamus, id omnino conemur.
aeque vero htyus rei gratia> vel etiam ob alias quascunque comi-
Digitized
byGoogle
!▼«♦ PRiEFATIO.
corum Tenuuin leges^ eonim diligentiam imitandam exiatimo,
qui etiam contra omnium probatorum et reoeptorum codicum
testimoiiia nihil non in Terentio sibi licere .invertere autumant»
modo versum ad unguem suis numerii constare demonfitrent :
in quorum tiamen observatione ipse Terentius de industria neg*
ligena fuisse perspicitur. Not Terentio numeros, non Terei»-
tium numeris astringehdum arbitramur. quapropter nifail nof
quam ob metri rationem immutavimus in contextu: nisi duop
aut plura eaque fide digna in idem consentirent exemplarias
lectionis tamen varietatem ubique iere ad marginem apposui-
mus: una cum literis et notis^ quse diversam indicent dimei^
sionem ab ea: quam receptiori et in conteactu positse lectioai
assignavimtts. (Valete SareBL eximia spe addescentuli. Lugd.
leSb. Aog. 1556.)
Digitized
byGoogle
JOACHIMI CAMERARH
BB
COMICIS VERSIBUS
PIATRIBA.
B£ Plauto fabulanim istarum autore pauca dicamy in pri-
mb ut constet quo tempore vixerit. Hunc incidere in cetatem
Catonis : quo et ipso censore mortuum ease, scripsit CiceK>, an*
te se Co8. CLX. annis, hoc esty ab V. C. circiter D. P« Claudioy
L. Portio Co88. Cvjus cetatis, in quam Nsevius quoque includi-
tur, participes fuere uhra citraque EnniuSy Cfiecilius, 'Pacuvius,
.Terentius. Pacuvinm quidem ac Coecilimn male locutOB^ Cicero
ait. Ennium et Neevium probat Sed nostro studio relictus est
Plautus et Terentius tantum. De his Igitur petenda forma Lad*
nse locutionisy et stemendum quasi solum, super quo oratio bo-
na et diserta, verbis et sententiis apte constructa collocetur. Non
enim compositiO) neque veluti eedificatio qualis esse debeatilCttf»
hinc cognosci et disci potest. Etiam munditiee et nitori, et» ut
ita dicam, innocentise ac integritati sermonis antiquitag offidt,
casn quia omnium rerum est sua elaboratio et perpolitio, qu»
. perfectio existimanda : tum quod studium elegantiee ut in vita»
sic sermone quoque illa non usurpavit. Quapropter posfeeriores
ia sermone priorum nonnuUa mutarunt emendantes, formam cer«
te componendo, et quasi coagmentando atque reconcinnando
reddiderunt et pulchriorem et meliorem. H^c jam illa est certa
et constansy atque omnium eruditionis atque bonanim ardum cu*
..pidorum imitationi sola proposita, Ciceronis; et eorum qui setat»
Digitized
byGoogle
Ix» JOACHIMU» CAMERARIUS
illa vixerunt : sed Ciceronis, ut principis et autorii Latin» li»«
gam, de quo alibi disseruimua copiodus, cum contra reprehen-
sores hujus studii disputaremus. Hsec autem qui perspexerit, in
Plautinis et Terentianis scriptis ita versabitur, ut quasi materiam
orationis bome, et si fas nobis est dicere, eloquentise Latinse ab
illis sumaty neque in delectu vel verborum vel figurarum sermo-
nis allucinabitur. Sed de hoc jamdudum satis. De comico autem
carmine etsi alii scripsere, qucB et magnifacio et probo, tamen
nostro quoque studio existimo adhuc loci aliquid relictum esse.
Cum res illa quidem ejusmodi sit, 4it penitus comprehendiy et
omnium etiam diligentia quasi enucleari hb temporibus nequa*
quam posse videatur. Quo autem est di£Bcilior labor, eo assidui-
tatis pliisculum in vestigando adhiberi convenit. Nihil autem
tam est abstrusum» de quo non aliquid» si ssepius et studiose ex-
quiratur, erm posse sperandum sit : t6 yap (riTovfievoy^ inquit So-
pfaocles^&X<iirdv, cic^yei ^k rafuKolffitvoy. Minus autem oerte tur-
pe est, in eo ^ quo quamplurimos magnitudo et obscuritas deter.
ruerity quantumvis modicos, quam iUorum vestigiis insistentem
nuUos prqgressns fecisse. Si tamen est adeo digna res, ubi qins
nervos intendat suos> ut ait Teientius. Quod quidem ita esse no-
bis persuasum est, et senserunt omnes qui aliquam* famam eru-
ditionis litterarum et doctrinse consecuti fuerunt. Cum quidem
non solum bestice demulceantur numeroso sono, sed soUtudines
ettam atque silvse quasi afficiantur^ ita respondeant carminibus.
Qui musarum reUquias in cura bonanim artium non amplectetur,
vel etiam conlemnet, eum nos quidem nimis aut fastidiosum aut
barbarum quoque esse judicabimus. Etsi fatemur in hac paite
supervacaneum, et in quodam inconcesso amore musarum insa-
numstudium impendi non oportere, ne sequentes> volucres illas^
hoc remigio destituti, ut de P^nrenseo fabulse tradunt, in ezitium
nos prsecipitemus.
Sed ad rem accedamus : pauca quidem quasi preefoti de ho-
rum scriptorum genere. Comicus poeta fiiit Plautus. Comoe-
dia autem est poeroa SpafAanKoy, hoc est, expositio numerosa, id
est, carmine comprehensa, et in actionem implicita, seu coUata
in personas, argnmenti ficti, de rebus, casibus^ negotiis sumtiSia
Digitized
byGoogle
DEi.COMICIS VERSIBUS. !»♦
vita cotamum, et qua^i cotidiania eyeatis. Hoc carminif genua
de tragcedia fluxit» ut Horatius docuit» qui TheBpin dicit inve-
iiiiBe iguotum genua tragic» musee : atque addit :
Successit vetus his cormtdia non sine mvUa
Laude.
Initia autem fuisse admodum parva et rudia, cum hilares, post
labores exactos, diebus festis concinerent aliquid^ et alii, et idem
Horatius in epistola ad Augustum perhibet> ubi dicit^ ab innoxiis
jocls libertatem hanc ad intolerabilem licentiam provectam fuis^
86. Qui primus autem comcBdiam scripserit, non constat. In li-
bro qui Aristoteli inscribitur de poeticay inter alia et hoec legun-
tur : Siculos sibi vendicare invcntum comoedise, fuisse enim Epi.
charmum ante Chonnidem et Magnetem : et uti nominis quo-
que testimonio. £sse enim certq comoediam non dTro rov k&iwv^
sed hiro T&v Kbipwvy id est, non de hilaritate et exuUationey sed de
pagis appellatam. Sed ab Atheniensibus pagos non KwfjiaQy ve-
rum cijfiovQ vocari. Similiter et quosdam Peloponesios ait suum
facere inventum tragoediam, quod fabulee ^pdfiaTa dicantur, cum
tamen Atheniensibus in usu non sit verbum ^pav, sed ttp&ttuv.
Ibidem et hoc scriptum est. Ab eo demum tempore comoediee au.
tores celebrari, quo formam illa et speciem quandam nacta fuerit,
cum principio obscura esset, et autores ipsitis laterent. Sed co-
moedia quse priscis temporibus in usu fuit^ qua nominatim hi aut
improbos aut inimicos suos perstringebant» principium etiam vi-
ronim vitam et mores reprehendentes , heec igitur antiqua dicta
est De cujus licentia Kwfnahler^ai vulgo dixere eos, qui probris
lacesserentur. Hujus autor vetustissimus nominatur Sannyrio.
Sed excellentes fuere, temporibus belli Peloponesii,
EupoUs atque Cratinus, Aristophanesque poetce,
Hsc postea fuit mutata» cum dolerent, ut inquit HoratiuSi cru^
ento dente lacessiti. Tum nomen obtinuit Mediee, quse diaaimulato
■omine vitia tantum exagitaret :
Quinetiam fer,
Pasnaque lata maio , qutt noUet carmine quenquam
Describi.
▼•L. XI. M *
Digitized
byGoogle
Ixn* JOACHIMU* CAMERARIUS
Atqoi fenmt Enpolin iii ttari siilMn«riuin, ab iis quos nMMEctltf
hesisBet. Tum igitur tragxBdiaruiti fere argumenta detulerunt iii
acenam, retexta ad ridiculum moduni : deque hoc genere chorut
paulatim defluxit. In quo pr» cseteris clarut fuit IMato comicus.
Hanc secuta est nova comoedia, in qua primat tenuit Menander,
podente rerum Alexandro magno : atque hsec chorum omnino
non habet, sed omatu vario et roultiplici personarum insignis est.
Atque heec indicanda breviter et strictim putavi, de initiis ac
progressionibus comoedis apud Greecos. Apud Latinos autem,
•cenicos ludos institutos fuisse C. vel ut alibi, T. Sulpitio Bceti-
co (vel ut alibi, Petico, alibi Potico) C. Lidnio Stolone Coss. no-
tavit Valerius : et paulatim ludicram artem ad satyrarum modot
perrexisse, a quibus primus omnium poeta Livius ad fabularum
argumenta spectantium oculos et animos transtulerit. Cicero au-
tem scripsity Livium primum omnium fabulam dedisse, annis
fere CCCCX. post Romam conditam : fuere autem celebrati pri-
mum ludi Romani patrum et equitum, qui et magni, ludicrum au-
tem equi et pugiles, ut Livius memorat, lib. I. qui et ludorum
plebeiorum mentionem fecit lib. XXVIII. Idem Livius quo tem-
pore et qua de causa instituti et ludi scenici dicti sint^ copiose
eadem qu» Valerius, retulit lib. VII. Quod tempus est urbis
drciter CCCIX. Idem tamen lib. XXXVI. scripsit, ob dedicatio.
nem eedis matris magnee primos ludos scenicos factos^ Valerium
Antiatem esse autorem, Megalesia appellatos, quod tempus dis-
tat a priore annis pluribus CLXV. Cicero Livium fabulam do-
cuisse> ut retulimus, scripsit in Bntio, et prima Tusc, Claudio et
Tuditano Coss. anno U. C. CCCCX. Hoc Gellius retulit in
annum DX. ideoque fuere qui apud Ciceronem numeros mu^
tandos censerent. Quod nobis fieri oportere non videtur, cum ip-
se Cicero indicet, alios heec aliter exposuisse et res sint inezpU-
cabiliter confusse. Sed postquam componere ffd)u]as argumento-
sas poetse Latini coeperunt, sequentes et vertentes Grsecorum
Bcripta, in hoc genere magna licentia usi fuerunt. Cum autem
essent Latinorum propria qusedam poemata, ut Atdtaaorum, vi-
dentur libortatem ilbun in Grsedt et Latinis argumentis poetse
Latiniy non tam fnga laboris et cupiditate edencti sua, ut Hora-
Digitized
byGoogle
DE COMICId VERSIBUS, \tm*
tius puUt» quam aacestitate quadam cuatodiiiteyMaurei €xmm
peregrinitate offeudereDtur. ItafiictumputO) iltnequo itiira tci*
Betroa constiteriiit» neque Grsecovum ezquiaittooem et quMi aor-
mamy ad quam numeros illi exegerant, hi servarint. Sed nunc
deincepc de ratione horum» et carminum comicorum slruetiira*
quse nostra diligentia observavit, queeque postulare videtur lecti
&bularum Latinarum, breviter quidem disseremus : ita tamen, ut
fortasse nondum ab aliis dcmoDStrata, indicemus. Metra prsci-
pua sunt novem, jambicum, trochaicum, dactylicum> anapoesti-
cum, choriambicum, antispasticum, ionicum a majore, ionicum a
minore» peeonicum. £ quorum numero nunc eximemus jambicum
et trochaicum, deque ils quoe videbuntur, dicemus. Jambicum me*
trum a principe pede nomen habet: qui a conviciisappellatusfiiit,
utplacet Aristoteli: cumquesit maxime conveniens sermonibus
(nam fortuito etiam loquentes^ jambos crebro» proferimus)
Hunc socci ceperc pedemf grandcsque cothumif
JUemis apium senrnnibusy ei populares
Vincentem sirepituSf ei apfum rebus egcndU,
ut aitHoradus. Hoc carmen cum purum est et integrum, omm^
bus in locis jambos habet: utapud Catutlum,
Pkaselus iUe qucm videtis hospites
Ait fuisse naviim celerrimus.
Et Horatium,
Bcatus iUc qui precul ncgotiis*
Quo autem gravius paulo in tarditate procederet jamUus,
Spondcos stabiles injura patema reccpit
Commodus et patiensy non ut dc sede sccvnda
Cedcret aut quarta sodaUter.-'-^—
Sed neque tragici hoc, in primis Latini, servarunt, et comid orn*
nibus tn locis coUocarunt pedes sine discrimine, quinque : dactj-
lum, anapsestum» tribrach^m» spondeum, jambum :
SyUaha longa brevi subjecta vocatur jambus.
J)eos^ clicnSfferox^ qu» st amboe breves sint, Pyrrichius is pes vo-
catur : legc^ hcre^ grax>e.
Digitized
byGoogle
Ixh» JOACHIMUS CAMEUARIUS
SpondeuB habet duas longas : exlexy coneorSf amens.
Tribrachys tribus brevibus constat : domne^ canerey mitera,
Anapeestus, dnabtis primis brevibus^ pcAtrema longa : si&ceif ra^
bieSf patiens,
Dactjrlus, prima longa, sequentibuB duabui brevibus : Htera scri»
bere, musica,
In Latinis comicis rari jambi sunt, etiam in trimetris, qui sunt
•enariu In integro tamen jambico, vult esse ultimus pes hic»
aut propter ultimse indifferentiam Pyrrichius, quasi definiens nu-
meros ac versum. Sicut in dactylico, quintus dactylus. Horum
loco cum spondeus ponitur, ii versus tum <Tirov^at(ovTiQ et eriroy-
^atKol dicuntur, ut
Armatumque auro circumspicit Oriona,
ApoUinarem conveni meum scazon.
Claudicare enim hi versus putantur, et itk&Covtiq nominantur, et
X«i»Xia/i/3o/. Comiciautem, ut dixi^numerus ideo minus distinxe-
runt, ut similitudo sermonis communis custodiretur, Itaque Ci-
cero in Oratore sic ait : at comiconim ienarii propter similitudinem
sermonisy sic scepe sunt ahjecti^ ut nonnunquam vix in his numcrus et
versusintelligipossit, Heec confusio cum est maxima, tum carmi-
na vocantur kvtfn^aiyovray id est, immanifesta, et dvapfwffra,
Exclusit, revocatf redeam ? non si me obsecrct.
Qui versus, si producas penulUmam, erit dactylicus vfrovZat^iav.
Tres unam pereunt adolescentes mulierem :
Totus dactylicus, prseter ultimum jambuin. Hoc genus et ad
octonarios producitur a comicis, qui sunt rtrpafjurpoi : a Latinis
etiam quadrati vocantur. Habet apud eosdem et KaraXijliVy ita
ut ad senarium additus amphibrachys, id est, syllaba brevis lon-
ga brevis : autbacchius, id est, syllaba brevis longa, (ultima enim
syllaba omnis versus est indifferens) hoc numeros perficiat :
Nam si remittant quippiam Philumenam,
hic est TplpxTpoQ. Addantur iilae tres syllabae, dolores, et erit jam
TtTpapeTpoQ KaToKriKTtKVQ, Nam in hoc genere alii pedcs, quam
Digitized
byGoogle
DE' COMICIS VERSIBUS. Ix»*
•upra memoratiy non nominantun Sed neque servarunt hoc, ut
aote KarStXfffyy semper esset jambus : neque non pro syllaba lon*
ga catalectica seepe duas breves pbsuerunt :
JEdepol lenonesy meo animo, novisti Lusce lepide.
Ante KaTaXrj^iy rpi/3paxyc est :
Tacuisse maveUem, haud male meditate male dicaces.
* Ante KardKniiy est spondeus :
Bene ego istam eduxi mece domi, et pudice,
Si hujus miseret.
Ante KaToXrifyy est dactylus :
Nunquam me orares quin darem: nunc ilhm te orare meVmsest.
Uus est, in unam syllabam concrescunt. Hi versus appellantur
hipponactei, ab autore, et Latine septenarii : tum enim, Priscia-
nus^ aity Varronem scripsisse, fieri septenarium, cum ad senarium
jambicum trisyllabus pes addatur, hoc modo :
Qidd immerentibus noces f quid invides amicis ?
Talia sunt Aristophanea in PluiOy quorum primum hoc : .
^ft TToXXo ^?) Tf ^£<nr<5rf7 Tavrby ^vftoy ipayovTeg,
Trochaicum carmen est jarobicum commutatum. trocheus a vo«
lubilitate et ratione nomen habet^ contrarius pes jambo, constans
longa et brevi, scnbe, musa, verba, Hoc jambum non admittiti
quemadmodum neque in jambicum trocheus ingreditur. Etsi re-
peritur etiam in Greecis Tpo\aiKoy T€TpdfiBTpoy KaTaXriKTiKoy^ in
cujus quarto loco ponitur jambus, ut in Nebulis :
^ft' ^&ifityoi KaTEp^ irp^Q y vfiag iXevdipwi, Idque ehwoXl^Hoy
havoTaToy vocarunt.
Sed multo majore licentia Latini usi fuerunt, et passim, ut vi-
detur, inseruerunt jambos. Docent autem ita fieri hoc carmen,
si ad senarium jambicum addamus creticon, qui a/x^//iaJcpoc, id
est, syllaba longa brevis longa : ut aurifex, hoc modo,
DU boni.
Boni quidportOf sed ubiinveniam Pamphilum ?
jbyGoogle
Digitized t
IxTiti* JOACHIMUS CAMERARIUS
Et pottea <ricd(tiyf
Ma/jyc dyTiir&rpoio Sooy riKic Wvyrflpa,
Et mox KaTaXriKriKoc tiQ trvXKafiriyf
0^x4 Ktpdffray Syiron ^piyj/aro ravpordrufp.
Et iriyrdfAerpoc deinde, vel KaraXiymicoc clc avXXafidc '
Oiyofi S\oy li(iay Sg rdc fxkpoiroc v6^oy,
Atque ita usque ad Eifxerpa KardkrjKriKa ecc oi/XXaj3^Vy roXXioirtf
et yrjXiverr^* Nam in hoc genere fwyofitrpoQ aKardXriKroc fieret
unus pes. Medmur enim omnia genera carminum pedibus du-
plicatis, preeter dactylicum. Idque et Rufinus testimonio He-
rodoti comprobavit, veteres factitasse : nam dactylica oracula
reddita fuisse ait roy^ e^afiirp^. Gygis autem facinoris memi-
nisse Archilocum in jambico versu rpifjiiTp^, qui hujusmodi qui-
dam ibi ascribitur,
Ov fwi ye rvyew rov To\v)(pvaov fuKsu
Est ergo et elegiacus dactylicus, quem, ut scimusi tribus dactj-
licis pedibusy additi anapeesti duo, absolvunt,
"Om ^k fxolpa iraQtiy ov ri liloiKa icaQiiy*
Lis est cumforma magna pudicitue.
'Itapenthemimeris utraque conjuncta, et ipsa facit spondeum,
ut sic pedes quinque dactylici construantur. £st autem penthe-
mimeris ro /i^ ictyQrifiifitpriCy id est^ qumaria, cum syllaba in verbo
Buperest post pedes duos :
Arma vinmque canq,
Hepthimimeris, rh /i?) ii^dtifUfiepTic, cum fit hoc post tres pedei,
Mnesthea Sergestumque vocat,
Sed in aliis versuum generibus metra duplicatis pedibus proce-
dunt> ut in jambico est hoc fioy6fitrpoy aKardXtfKroy, id est, habet
duos pedes intcgros,
Pessima mane.
Optume, odio es.
Aifierpoy hoc :
Vtrebar qvarsum etaderet.
Digitized
byGoogle
DB C0MICI8 V£ltSIBlla. fad^
Tpifarpoy:
Obsequium armcosp verUas odium parit.
Tirpaiterpop hoc :
Quidfactam nmc f n tres viri me in carcerem comipegerint.
Atque hactenus producti jambici yersus exempla adduxisae
aatiB fuerit» etsi grammatici : Teytafiirpov quoque fbrmam a^ji^
dunt nium autem tetrametrum reperisfie Boiscum quendam
Cyzicenum, Mypa/Afia indicat> tetrametri dKataKtJKroVf et ca«
ToKriicriKoi/y quod legitur in commentario Rufini de metrii Te^
rent«
B6i€Koc ^ ir6 Kv{aco09 leavroc ypa^c Tolfiparoc$
Tov dKrkmiw tipitv ori)(pv tol^ rldqoi ^Apov.
Boiscus iUe Cyncam scriptor ommi carmims
Venus pedum octo repperit, Fhttboque dedicmni.
Verum ad icaraX^^eic revertamur. Est igitur KaraXtiKriKoCf cum
deest quo minus versus compleatur, syllaba una :
Data, mox ego kuc reoeriar :
Jambicus iifurpoQ KardKfiKrtKSc* Sit emm revertero, nam et hac
forma usi verbo fuerunt» erit jam cucaraXjficroc*
Si mihi perget quot vuU dicere^ ea qucs non vutt amdkt.
Trochaieus ArchilochiuSy id est| rcf|o^/ier|M)c seuquadratus caro.
\/IKriK6c* Sit enim, auc^entur, erit trochaicus nrpApirpoc OQr
nibusnumeris absolutus.
Hypercatalecticus versus est, in quo syllaba una'abundat:
hiyus exemplum de dac^licis adducunt,
AUoquitur Venus. qui res hominumque deorumquc.
Jactemw doceas^ ignari hominumque hcorumque.
Verom ^Kl^entiores in daotylicd genere ^tpieor^lXiytiy el fipnm
'^QtKoar&hiiliv^ nominari oportere negant, sed Karaktf^c ^h vy^
VOL. II. I •
Digitized
byGoogle
xt* JOACHIMUS CAMERARIUS
Xa/3^v, aut dc Svo. Ex Plauto Priacianus, ^ifurpoy jambicum
hwepKaTaXqKTiKoy essc hunc voluit,
Hospitio pubHcitus accijnar.
De quo nos dubitare, neque hanc distinctionem servaise, ante
indicavimus.
hpayvKaTaXnKTiKoi: dicitur, cum toto pede deficitur versus in-
tegritas. Ut si fiOvd^uTpoc sit, eheu mihi^ PpaxvKaTaXti^ic erit, .
eheu. Priscianus ^lfUTpoy hunc retulit, ita peregre odTenteru :
de qup supra. £t jam fassi sumus, hsec neque observari, neque
exquiri potuisse a nobis, et baud scio an a nullo possint omnium
qui nunc vivunt, in tam tenui scientia musices antiquoe, et hac
depravatione exemplonun.
Sciendum autem, comicos Latinos, prologos et primas fere
scenas, pertexuisse senariis jambicis, qui sunt r/ot/ierpot ojcarcc-
Xf;jcroe* Plautus tamen et in Ampkitruone et alibi, in primis sta«
tim scenis numeros mutavit. A trimetris autem ad longiores
pervenerunt, ut TtTpapirpovCf
Mirabor.koc si sic abirety et heri semper kniiQS.
Neforte imprudensfaciam quod noUty sciens cavebo.
Quid? credcbas dormienti hotc tibi confecturos deos ?
Nec non concidisse reperiuntur versus, ut subjicerent longis bre-
viores. Nec non*confudisse numeros, ut miscerentur trochei et
jambi 3 de quibus jam satis dictum. Hoc autem silentio prce-
tereundum non est, in jambico et trochaico creticum non esse :
quamvis de Archilochii trochaici structura ille prsecipiens, Ru-
ftnus ut ferunt, hoc scripserit:
Creticon Archilochus supra capvtjambi.
Nam cretici ratio, qui est, ut diximus, hin^pLaKpoQ, temporum
quinque, ab hoc genere est alienior. Itaque quidam inculcantes
jambicos et trochaicos versus hunc pedem, audiendi, mea qui-
dem sententia, non sunt. £t si, ut verum fatear, hoc dixisse illi
.videntiir, in his versibus reperiri verba in quibus creticus ingit :
ut, edepi^^' et jimiliar <le quibus postea. Non quod in versu jam
Digitized
byGoogle
DE COMICIS VERSIBUS. Ixxi*
ut creticus, sed quod in illis esset -verbis, ri totis Sj^labts plane
proferrentur. Heec sententia est, ut puto, Scaligeri, yiri entditi,
qui de vernbus comicis edidit brevem Hbellum : itaque in eo re-
qniuTimus nomiulla, qu» minus explicarentur nobis, et videren-
tur secundum Platonem, rov irarpd^ StLff^^ai fiottrov, ahra cir iifiv^
raff^aiy ofh-e (iorfiflffai hfvara ain-olQ. Ad numeros yersuum co«
micorum expediendos assumenda sunt ea quee Greeci vdQti nomi- '
nant Xe$eb»c> quibus ejb dil^atantur et contiidiuntur dictiones. Id«
que nimirum tum loquentes communiter fecerunt, ut pluribus
aut paucioribus syllabis verba enunciarent, quam nos descriptura,
aut secundum rationem Tersuum nobis notam. De qtfa re nunb
etiam breviter qusedam memoisalHi^Dus.
Dilatantur verba dissplutipne, iseu divisione syllabarum, qusa
est haipeatg,. Ut iam, difforvXXdPwQ, Quod et Scaurum Rufinus
ait indicasse, qui diceret in Pseudolo. Nunc tom, esse tres syl-
labasy et Plautum divisisse jom in duas. Tale est indicatum Iq
eadem fabula, malcdy rpi<rSiKKa^ov. Sic et pds^ qm, quaty et casus
l^orum diviseiiint :
Qui per virtutem peritaty non inierit.
Legendum, quiy iifftrvXK&ISwc : si est vera scriptura, de quo quse-
retur illo in loco* Sed exempla in Plauto jam multa indicavi-
mus. Apud Horatium lib. II. Carm.
Rat^ quo ohUquo lahprant,
Est enim versus jailhbicus dimeter vrepKaraXi/icrifcoc* Huc per-
tinetco/iwi, pro c/om, ut Festus ait Et in diversis verbis hiatus
vocalium. Q^od tamen non fecisse Latinos, nisi poetas quos-
dam, Cicer. in Oratore scripsit, qui ut versum facerent, scepe hia»»
verint Ennium sem^I, Scipio invicte : et se :
Hoc motu ra^ntis etesice in vada ponti.
Sed sunt et apud Maronem hujus divisionis exempla :
Et longumformose vaky vale, inquitj lola.
Jn^ke lomo in magno.
Ter sunt conati imponere Pelio Ossam.
Glauco ei Panopcct ei Inoo Mclkcria.
Digitized
byGoogle
j
bw^ JOACHIMUS CAMERARIUS
Apud Hmttunii Vb^ I. Carm*
Ossihts tt capitt inhmato*
Apud Lucretiuiny lik V.
Piusim per cali vobmnt se inama tempku
fitUb.U. ^
Vvoam progcmm qid in oras bmnnis edant.
Ubi tameii et iuUpsaic eaae potest dictionis qui : ut et in hoc
▼enu.
At contraqtus amara atque aspera cunqne videntur.
Et apud Horatium rursum lib. III. Carm.
Jam virum expertet male ominaHs pardie verhis»
Et Sermon* lib. I. Satyra IX.
Simeamasinquiifpaulumiicades.
Item cum retihetur litera m^ dyik&KtwroCf tum coUiiio uaitaUl
fieii non potest, ut :
Insignitafere tum milia miHtum octo.
Ut Horatius :
Nilopusest te circumagL
l«ucret«Ub.IIL
Namque papaverumaurapotest suspensa^ le^visque.
EtUbroL
Corporum in plumbo est.
Etrursus:
Flus in se corporum esse.
Et moz :
Corporum aygebit numerum.
Digitized
byGoogle
DE COMICIS VERSIBU8. haau^
Etpiiiloppet:
Corporum atqtte lod,
Etranumlib. III.
Std dnm abtst quod aoemus.
EtEbroIL
Ccsteraque cum ita sunt.
Etboc:
Nam quodjkeoidum uL
Atqne etiam vocalium concuisum et contracdonem intcnrposita
litem d, prohibuerunt Sicut in redeo^ redhibeo^ redarguo^ redo-
koy reduncus^ et in divenia dictionibusy mederga^ tedhoc noctis.
Ita long» ills manent, si natura long» sunt. De his exempla
^ufledam Flantina promiscue ponam, pauca illa quidem, sed de
^uibus similea loci &cile explicari posie videantur :
Jam ki ambo et servus et herafrustra sunt duo.
Jam hi am^ est jambusy vel soluta dictione janif vel retenta
literam.
Quot pondo tedesse censes nudum^ non edepol scio.
lUe opereforisfaciundo lassus noctu advenit.
Quanquam nvoita te carehoy ammum ego inducam tamen, .
Te herime vidisse^ qui hao noctuinportum advecti sumus.
Bkpharonem wt re c^vinafacta mecum prandeat»
Nimis hella es atque amabilis^ et si hoc esset meum hodie.
Qui versuB omnes Suupiffei eiplicari poterunt. Contractio sylla-
bamm crebrior est Et apparet, fuisse linguam Latinam magis
^tam ad voces cogendas, quam distrahendas. Hoc illud etiam
indicat> quodretulit Cicerolib. 11. de Dwinatione: cumM. Cras^
sus exercitum Bruadusii imponeret^ quidam in portu caricas Cauno
adoectas vendens, Cauneas, clamitabat, Dicamus^ inquit Cicero, si
placetf mqnitum ab eo Crassum^ caveret ne iret. Sonuisse enim appa«
ret iUudi cauneqSf contractum hoc, cave ne cas. Hsec indicantur
Digitized
byGoogle
XXIV» JOACHlMUS CAMERARIUS.
nominibus trvpoikoi^c ct lwi<nfyaXotfiic, Synakephie, qus et
wvmptffic proprie vocatur, cum du« eyWabm in unam veluti con-
fluunt Ut Pheeton huyavKKa^y^ pro trisyllabo Phaeton.
Cutn te dejechan cruddifubiunt Phctthon.
Nam a et e lingua Latina dipbthongum &ciunt. Deinde, proinde^
^ifftrvWafkfc Lucret. Tandem coienmt rpt^XXa/3««c* NikSf
nil : mihi, mi : mthcy pte : si vis, Kar* Ird^Xiif^v, Uy pro consonante,
sisj iUe et terris, illet. Sceptroqve inmsus ehumeo* Ebumo : pen-
dent lychni laquearibus aurns : ^taffvkXdfii^c :
Libra diei noctisque pares vHfecerit horas.
iDieiy vel, die^ duabus gyllabis. Tale et ret> evytfprifUy^i:.
Sic dUf di sunt : et iitf it : perimusj perimus : iTt^vraXotfi^
autem longius patet, cumy qualescunque vocales contrahnntur,
deque duabus ayUabis una fit : quod seepe nobts mirffice factom
videtur ic lingua Groeca et Latina, cum in 8ua fieri nemo mire-
tur, quia minus considerat. Secundum autem diversarum lingti*>
arum naturam diversitas in his est. Sed exempla IxKrvvaXot^c»
ad quam quidem et li:0Xi\^ec et avyiiriffic referenda, heec sunt, fuit»
:ana syllaba. Lucret. lib. V.
Et ambiens multa perussit»
£t:
Et equorum dueUica proles^
Ubi et ffvXKfi\l^ic ease potest duel, Et ;
Et sonitu sterilia.
Item:
Nunc scio quid sit amor.
Scoj jcar lKiffvyaXot4lt^y legendum» ut Diomedi placet. SodeSf d
audes. Sultis^ si vultis, Kat^ €ic0Ki\lfiy. Suam, sam : suumi swn:
suis, sis : eum, im : eapscy ea ipsa : sapsoy se ipsa :
Postquam hmina sis ocuUs bonus Ancus reUquit.
Virgines nam sibi quisque donri Romanus habct sas.
Quo rcs sapsa ioco scsc wtentatqitc jubctqur.
Digitized
byGoogle
DE COMICIS VERSIBUS. Ixxv*
TuiiBy hu: tua, ta : mm, se : aut evXKfiyf^ei /iAoyo^XXo/3wc, sicut
mavis^ Egt et crebra iKO\i\pi^, et postea contractio : ut ama*
▼enmty decreveraty commoTerit : amarunty decreraty commorit. Et
i^d Lucretium :
Irriiat virtutem anim.
Pro irritavit. Sultis, pro si vultis :
Pandite sultis genas et corde relinquite Bomnum.
Omnino autem quo minus corriperetur pronunciatio, non obstitit
veteribus, u pro consonante : ut sine inxidia laudem invenias. Est
enim sin imd. rpl^pay^yQ, Audivi, audii. Eliditur et litera m,
multum iile et terris. Hanc collisionem vocant. Etiam litera b»
non obsdtit mterdum contractioni syllabarum : ut, ahi^ fxoyoervX^
X^Lpi^c prolatum : ffvyKor») est concisio, cum syllaba diminuitur
▼erbum. Nis, pro nobis: sciUcetj pro scias licet: capsis, pro
cape si vis. Emem, pro eundem. Cette manuSf pro cedite. Actie
non aHo rege puertict, pro pueritisa :
Evasti ? credo metues, doctusque eavebis,
Vixety cm vitam deus et sua dertra dedisset*
Motus quoque surpere debet.
Quce me surpuerat mihi.
Extrido autem proprie unius tantum literee est, ut illa iKOXtt/zcc
literse m, et literse u, pro consonante : et caldior, hmna, pro cali-
dior, laminse : isthic, priore brevi : ab oles, pro ab illis : antiqui
enim literam non geminabant, ut inquit Festus : qui et fenstram
dixere, quam posteriores rptffv\X&(iwg fenestram. Senx^ vel
snex, pro senex. Edepol, edpoL Virgines, virgnes. Semine
oriundi. Sed magis universum apud Lucredum, senme et. uni-
▼ersqm. Sic et in evenat, extrita i litera videtur, ut apud En-
nium, referente Nonio :
Senex siem, utinam mortem oppetam priusquam evenat.
Quod it} pauperia mea sencx graviter gemam*
Digitized
byGoogle
Inm* JOACHIMUS CAMfiRAftlUS
Quia etiam initialeB syllabas quasi abeori^entes miniM expret-
aerunt. Sed ad extritionem reTertamnr. DeUtcnt igttur in La-
tina lingua seepe ac multom in pronundatione, littera s.
Samnis Spurcus homo vita illa dignus locoquc*
Formdo quid agOy da Vcnus consiUnm.
Pandite suitis genas
Pvnctp temporis reddant.
Huc referenda iHa quee a Cicerone memorantur, mvIHmodis, vo-
sargenteisy palpet crimhus teetifractis : pro multis modis, vasis ar«
gent. palmis et cr. tectis fir. Et illee ffvyKowal^ secundum quaa
tah, et cda extitit, de taxillis et axilla: et meumfactumy exitium^
pro meorum factorum, et exitiorum : qu» in quibusdam usitatee
admodum fuerunt, deum^ numum aureum^ liberum, Quinetium
duorum virorum judicium, aut trium virorum capitaliumy aut de-
cem Tirorum litibus judicandis, ait se Cicero, dicere nunquam,
quomodo ergo? nimirum tnryK^KOfifiivtacy duum vtmm, et trium
virum^ et decem virum. Item siet, sit. E rep. pro ex : pomeri^
dianis quadrigasy pro postmeridianas. His addantur dxoicoiroc :
viV/fn' osV satin' men* mihin^ de quibus abscissum est ne. JSm,
dein^ proin, amputato de : famulf pro fiunulua* Lucretius :
Ossa dedi terrce proinde acfamul infimus esset.
Volup^ animal, exemplar, de quibus recisum est, e. illi, pro iilic.
Jam de productione et correptione Tocalium multa did possent.
Fmtyferi : extenta priore syllaba. IncHtus^ ut ait Cicero, prima
brevir Secundum heec fiunt mirificce collisiones, elisiones, detri-
tionesy et comprehensiones literarum ac syllabarumy et pronun-
ciatione vera, quam seepe nos non possumus conjecturis nostria
consequi/ versus procedunt : m quibus scriptuiti non raro, prae-
sertim in dilatando, numeros non servat. Sed nunc et eorum,
de quibus multo minus diximus, quam dici potuissety et tamen
satis fuisse manifestum indicium videtur, Plautina exempla affe-
ramus: et ita tandem hanc quasi commentatiunculum finiamus :
Simiiem rem ipse m legemjvssit esse Juppiter.
Digitized by LjOOQIC
Dfi COMICIS YliltSrBirS. IxxvU*
JkMt corripitury eiif, aut est i:ar* iwitnf^aKou^fiv, imiUm^ iuh
0irAXa/3oy:
(/^f conquititoreijitrent histrionibus^
HistriombuS) Kara ffvyiiriffiy, Niai maluerit aliquis conqueestoref^
Qui ne quo placeret alter^fecisset minus.
Qjd ne quo, spondeuSt pronunciatione mediam syllabam ab«
•orbente ;
Qui cum Amphifruone ahivit kinc tn exercitum,
Etmox:
Nunc hodie Amphitruo temet huc a& exercUu^
Hinc in exe, et huc ab exe, spondei sunt pari ratione concisionis»
in brevitate syllaba quasi evanescente :
In tabernaculo : id qvidem hodie n^nquvm poterit dkere.
Simplicissimum est, ut legatur, tahemaclo :
Quid in tahemaclofecisti ? victus sum, si dixeris.
Quid in ta, trocheus. Vel ut notavimus : quid in, Kara iiaipetrii^
anapeestusy et tabema, spondeus :
RidicuU caussa, vel hunc rogato Sosiamm^
Nam banc veram lectionem puto : vel hunc /xoyoovXXii/Satc pr<>*
nunciandum :
Quin, si tu voles, domi serci qiti sunt castrabo viroi,
jymij fwyoavXXa^C Kar^ liriavyaXoi^iiy*
Portitorum simiUimee suntjanuce lenonia* >
Aut portitum Kara avyKoir^y, aut simillimee, Kar Imavyakou^rii^
pronundandum :
Da meus oceUus, da mea rosoy da mi anime, da mea vohtptas*
rOL. II. K*
Digitized
byGoogle
kxTiU* JOi.CHII4US CAMERARIUS
Aat uc, d0 mui oceU Aut sic» da ma rosa, «t moa vobfiat^ <v
brevl absorpto 2iffavXX^i/3ii»c • vel ma voluptas :
Lencms ia sutU ades, maU isiis cvtmai*
' PronuBdsiidtm evenat xar' M\k^ litei^ea i*
Credam pudor si cu^nam ienofd siet,
Fronnnciandiun cuipiam iiffovKKciPwc Kara (rwalpwv et avviinviyt
VoUis ne oUvas aut ptdpamentum^ aut capparim T
OUvas iiaffvXkdfimCf ut notavimuSy et ut in yersu Ludlii mahtisti
TpiavKKa^Cy in prooemio primi libri de Finibus: vel potiusy Fo/-
tinef extrita litera s. Quis autem scit utra potius pronunciatia
actori arriserit :
Fateor : abi deprome: age tu interea huio sommtan.
Abi de^ spendeus: kuic som, spondeus; icar inavyaXotfflv et
awliriaiv :
Superstitiosus hic quidem est, vera prcedicat.
(^ddem est ve^ spondeus Kar iwiayyaXoifiiy : bsec coUisio crebeiw
rime occurrit in comicis versibus :
Qui perjurum convenire vutt hominem, mitto incomitium,
Ni re vultf spondeusy elisa u, pro ccmsonante :
Quo is homo vmnuavit facto se ad te ? per Dionysia.
Quo is ho, rpi^payyc Kara Stalpeaiv syllab» quo:
Nam eum pater efvs subegit: nunc mea mater irata est mihi»
Nam eum pater^ dactylus est : e^ sub : aut dactylos liquescente
8. aut trocbeus, irar* iwiavvoLKoifilv, ut ejuSf una sit syllaba :
Hujus qwe locuta est quwrere aicbasyjiliam.
Digitized by VjOOQIC
1>E COMICIS VERSIBUS. Wx»
Huju* xar' iiti(rvya\oi<lf^v, una syllaba: sicut^ akbas, dutt :
Ego ad anum recurro rursum. Lampadio obsecro^
Aut est, ego ad anum, anapeestus pronunciatione e initiale colfi-
quante : aut etiam prioris hoc cum versus uldm» dicdonis finali
syllaba, ut ssepe sit, coUidente.
Yidear fortasse in his alicui nimis diu morari, et non necessa.
riamy vel etiam inutilem operaiii consumere. Veruntamen ego
de re neque prorsus negligenda et digna liberalibus studiis, et a
plerisque tractata negligentius, dicendum hoc loco aliquid pu«
tayi : quod quidem ejusmodi esse confido, ut qui Ibrte voluerint
in his versari accuratius, mediocrem occasionem exercendi stu*
dium suum habituri esse videantur. Etsi autem heec sunt prse*
dpua, per quee poterunt numeri versuum comicorum expediri et
quasi exolvi^ tamen et alia queedam ad hanc curam assumenda
sunt, et in primis syllabarum productio» quee licra^ic» ac correp-
lioy qu«s ffvaroKTi nominatur. Fit autem iicratnQf vocaC interdum
producta natura brevi : ut fuity et Jleri, quod supra retulimus.
Interdum geminata consonante, ut reUigio^ redduco^ repperity irw
To\^ autem, syllaba correpta: ut omitto, et rejicioy et ffvyaipiaet
reicioyVLt:
Tityre pascentes ajiumine reice capeUas,
Ita putatur iKrerafiivoVf vitam dederitis in undis : et tronsierkis
^uas. Etsi quibusdam natura flexionis postulare videtur, ut in
bujosmodi verbis, ri^ syllaba producatur, et illa corripiator Kark
trvcToX^y* Heec et superius indicatorum vaQiovf de Homero
etiam nunc queedam demonstrabimus, IX. e.
*Yiei iikf Kkvra rsvyta ^ofievat lra;A^v<Wr0u
Est enim SSfxcvaiy quasi ^ofjivaiy sicut abietibus, et ariete, et pa*
rietibns : et hoc Ennianum :
Capitibus nutantes pinusj rectasque cupressos.
In qmbus tamen avSXir4^ic sunt, pronunciato i^ pro consonante,
sicut hoc versu O^, y .
TI<5XX* ImfiJipi idefjLiVt
Digitized
byGoogle
Ixix* JOACHIMUS CAMERARIUS
Est eoim iikpC iBt^ dactyluf : yvv ^ ovH /lic ^cX^ aO^vi^ : vel tit
alibi, ^iXa& kBiivri i et ilo-^^a yap luv k^lXaro irdXXac &<^vf7, pro-
nunciandum enim quasi gemino XX, ut ^i longum fiat. Sicut
IX./?.
"IXioi' iicTriptravr* tlrti-^tov aTrovUaQai*
-Quasi c2?rir. Tale et illud Jpec, quasi a(»pi^ esse videtur. Ita et
^iKofulhiQ iL^jtpo^irriy habet Xo syllabam productam. £t hic versus
timiliter pronunciationts productione sustentatur, IX. y .
'Ai^otoc ri fioi iffcrl i<pi\e ixvpk hiv6c rt.
Nam et aspiratio brevis vocalis pronunciationem remoratur, et
ptltij est quasi ptllti : AcxkiihhLtrt ^ eXivri. Rursum. IX. e.
Kai vv Ktv iri vXiovat Xvkiwv Kravt ^oq o^viratvi:,
Etii poterat facere Ka\ vjjk* in irXiovaQ^ tamen illud maluit, nimi-
rum pronunciatione versum expediente, quatuor brevibus sylla*
bis unam longam et duas breves sonantibus : sicut O^. T*
Kac TSrt (jtaiiiKotv ic ir^Xiv \fitv 4^ ipitadau
Est enim v6>uv tfxtvj dactylus non syUabis, sed veteri pro-
nunciatione, quam nos exprimere lingua alieua non possumus.
Hoc loco in mentem mihi venit versus quem Scaliger adduxit
ex Euripidis Oreste, in quo esset €m<nfvaXoi<l>ifj :
A{fT0vpy6c : oiirtp Kal fi6voi a^^ovvi voXiv*
t
Sed nos et In editis ab Aldo exemplis e( in explicatione reperi»
mus ffA(ov<n y<iv. Hoc igitur relinquamus* IX. v*
M6p<rtfwv ^k o< i<rr 6\ia<rdai*
Ubi manifesta est <rvyKOT^y et illud fA6p<rinov quasi fi6pfffiov. Si*
cut et in hoc, IX. <2>.
'Eicroc ftiv ^ Xi^ov yipov ffXt.
Digitized by VjOOQIC
DE COMICIS VERSIBUS. Ixau»
Eit enim plane, ypov ^e. Quemadmodum et 03* ii«
M^^ ovTtii fikoy iu Trarpl yiyairo^
Ubi ^Xov est quasi ^Xor* Jam in hoc IX. />'•
^wjiov ^ vrat^ac»
'^vyaip€fftc est:
*1£wc o ravff &pfjiatyi»
IX. d. cum sit primus pes hfi^ifipaxv^ alienus carmine lieroico :
6cpaireverai to fiirpoy ffvyiZiffee^ secundum Eustath c^c o» productn
syliaba & Aristoph.
TipKvyffy ol ycdfpyol rovpyov l^iXjcovai c&XXoc ohStlsm
0! yecupy. spondseus crvviC^flrei, IX. {^.
"lliceoy iky irKevpZyu
Hesiodus :
Ne/Kca KoX ifjpiy o^AXem
IX. autem &• in hoc :
Xa»($/ityoc f riyi S^uiLisXi^iy iicrayty iKTiap*
Sit (TvyU^riinc»
In hoc vero IX. fi^.
*H(I»C fi^ jtpoc<^e9rXoc iKiiyaTO Taaay iw* oJay*
£t hoc, IX. p^.
IIoXt/oTd^Xoy ff 'Iffnalav.
£t hoc, IX. i.
"OoT iKa ^iiay iKiiairat yt^vpa^*,
Et paulo ante :
"Oc* ^a Kafxayipov,
*ApriTrlp hiTVKTo,
Digitized
byGoogle
Ikxidi» JDACHIMUS CAMERARIUS
Ethoc, IX. i^;
2oy SfJTOi K\ioc iaray Zvov IfnKiivaTai iJiJc*
£t hoc, O^. i.
KXvOa &vd^ 6aTic kvffi.
Ethoc, 03.X'.
Kol ^ iayw Ho T<iiBat, ^fi^tovi t€ {i)^^ Tt.
Tla7iag 6,fi<^'^ spondeus liquescente litera «', utin superioriboi
Yersibus omnibus cursui heec numerorum obstaret, nisi remove>
retur prmttnciattoae.
Nam si versibus aliquis alienos pedes> qui sunt proceleusmA-
ticusy et creticus seu A^i^oucpocy aut nescio quos alios inserity
cum constet heroid caimkus proprios pedes esse, dactylum ac
spondeum. Jambici, jambum, spondeum et spondeo cequalea»
Trocbaici^ ttocheum et spondeum et huic eequales, et alios alius
generis. Illum igitur qui admiacet alienos, non audiendum pu*
tamu8> corrumpentem carminis modos, et numerorum rationeoi
dissolventem. Sed pronunciatio heec omnia quondam nullo cum
negotio et sine omni insuavitate explicuit. Quarft non assentior»
neque Plutarcho, qui Homerum studiosum bonee narrationii^
compositionem neglexisse scribity et primum statim versum a/xc*
Tpov extulisse :
Mfjviv a€iSi dea ir£\iri6.hut &^cXifoc*
Kon enim ille ita extulit ut Plutarchus, multo minus ut nos, se^
cundum perscriptas literas : neque Scaligero infulcienti creticos
in jambicos modos. Etsi ad hoc delabitur ut voluptas^ anapeesd-»
cam velit esse dictionem : id quidem melius, sed iilee tnryKoraX
pronunciationis rectius expediunt nuraeros, mea quidem senten*
tia, et antiquitate teste, cujus unum etiam nunc exempluia addu*
cere visum, Hesiodi :
"AtTtfpri ^ci iia KaK^j Oipti^ 6pyaXifj, ov^irroT cc^X^.
Digitized loy VjOOQIC
DE COMICIS VERSIBUS. Ixxxiii»
E«t enim BpCt et yi;. Sed de hac xe, cum tantum jam Terborum
fecerim, plus quidem quam initio institueram me fkcturum esse,
nimc desinani, et hasc nostra judido aliorum submitto : et quod
restat, observaUonem et curam harum rerum diligentium studio
committo» Quantulamcunque aulem operam hanc industrifld
mese cupo omnes boni consulerey quod bonos et bonarum artium
ci:q[»idos soto esse facturos : ii epim neque ullam in literis exquisi-*
^oem nimis parram et futilem ducunt, neque hos conatus judicii
•Qstri poterunt despicere :
Digitized
byGoogle
BE RATIONE METRI TERENTIANI
30. LENGIUS.
DE Metris Terendahis ut multa dicaniy neque instituti nostrF
brevitas patitur ; et p]urimiy qui de hac re scripserunt, Yiri doc-'
tissimi supervacaneum fere fecerunt. Sed quoniam in varii»
hujus auctoris lectionibus dijudicandis metri ratio baud parum
juvat^ idcirco pauca qusedam, qu® huc spectant^ preemittenda
duximus.
Versus igitur» quibus utitur Terentius, sunt plerumque vel tri«
metri sive senarii, vel tetrametri seu octonarii: dimetris quidem
nQnnunquam^ sed rarius, utatur ; monometris rarissime.
De Senariis*
Notum est Senarios olim perfectos sex pedibus jambis con*
Stitisse : qualis est,
Amantium irct amoris itUegratio est.
Sed preeter hunc versum nuUibi me purum jambicum apud hunc
auctorem deprehendisse memini : quod etiam facit ut credam^
proverbiale hoc fuisse dictum, ab antiquiore aliquo poeta mutua-
tum. Deinde autem receptum est, ut preeter pedem jambum
tribrachyn (qui fit et resolutione jambi) etiam spondeus et omnes
pcdes qut sunt ejusdem cum spondeo temporis (preeter amphi-
brachjrn) in sedibus imparibus, nempe prima, tertia, quinta ad-
mitterentur ; locos pares t. c. secundum» quartum, sextum occu-
pante interim solo iambo. Hujusmodi versus apud Grsecos tam
comicos quam tragicos usitatissimi, apud nostnmi auctorem in-
terdum> sed minus frequenter, apparent : ut>
Accede ad ignem hunc^jam calesces plus satis.
Postremo igitur, ut metrum comicum ad sermonem vulgarem
propius accederet, de sede sexta tantum sive ultima soliciti esse
coeperunt^ ut ipsam scmper jambus occuparet ; in ceeteris autem^
Digitized
byGoogle
DE RATIONE METRI TERENTIANI. Ixxxv»
daniBiodo troGhffium exduderenty fatis habuenmt» ti vel tribra-
ofayn, Yel ^ondeum» Tel spondeo (quoad tempora) parem dacty-
lum, anapeestum, proceleusmaticum pro libitu usurparent* Per
trochoeum autem, quem nunquara admittit carmen jambicum»
istum semper intelligo pedem, cujus primam syllabam longam
sequitur altera breTis, qui maxime jambo contrarius est. Quod
ideo hic obiter moneo, quia Cicero et Quintilianus hunc pedem
^horeum plerumque appellant» illum autem alterum tribus breri-
bus constantem trochseum Tocant : contrarium Tero ikcit He-
phcestion, et plerique grammatici ; quos ideo sequimur, ne a
more recepto discedere Tideamur.
Proceleusmatici quidem minus frequenter occummt quam
cseteri pedes supra meraorati, sed nonnunquam tamen adhiben-
tur: ut,
Qui sape propter tnTidiam adimtm^ diviiu
ispias antem in prima sede» et in iis dictionibiis quee ad Aexfuxt
Tocis magis accommodantur: ut,
Ita fopului shtdio iiupidus tHfunambulo»
Minime equidem me obltctam, qua cum miUte.
Quinta Tera sedes Tel proceleusmaticum Tel tribrachyn raro ad-
mittit; ne scilicet nimius sit brerium syllabarum concursusy
quemi prope fincm Tcrsusi aures non iacile patiuntur.
De Teirametris.
Tetrametri seu octonarii sunt tcI jambici) Tel trochaici. Rur-
sus jambici tetrametri simt Tel acatalectici) tcI catalectici. Aca-
talectici Tocantur, qui justam mensuram octo pedum semper
babenty quorum ultimus est jambus :
Nil tam d^fidk est, qum qacsrendo imoestigari possiet.
Jambici catalecti (qui et scazontes dicuntur) sunt quibus in fine
una deest syllaba, sedem septimam sItc penultiroam occupante
jambo: ut,
Salu I tatU ad \ ccenam \ vocant ] adven | tum gra \ tulan \ tur,
JfOL, II. L *
Digitized
byGoogle
lxM^« DE RATIOME
In oatalectiois tameny apud comicuin lUMtniin, pro Ja»bo Mepe
pMfitor tpondens Tel dactjrlns in aede pennlt. rel ettiain tribrac
ebjTS s nty Hec. II. 2
Novi: tt ^uct dicU omnia esse ui t&cis animmn induco.
Et te hoc mihi cwpio crederty iilam ad vos redire studeo^
Sifacere possim uUo modo. L. Qua res tefacere idprohibet ?
Trochaici tetrametri apud hunc anetorem aunt plerumque i
lectieiy t. e. quibus in fine una deeat lyHaba brevis, quo
constent octo plenia pedibus, qu<Nrum septiania est troclueui: iit,
Pro pec \ cato \ magno \ paulum \ suppUci \ i satis \ est pa\ tri.
loci reliqai tribradioB, «pondeoa» dactyloSy anapGeatoB admittnnt»
jambo semper excluso, qui nunquaro trochaicum ingreditur ear-
men, uti nec trocbsus jambicum. Nec tamen tantum mterest
inter trochaicum et jambicum versum, quiuy qui nunc trochaicus
est catalecticus, posrft modo fieri jambicns aca ta ie ctua , ai vni» -
cam duntazat syllabam initio preeponas: uty
Cumfaci \ em vide \ asvi \ detur | esse \ quanti \ vis pre \ ct.
Trochaicus est ; sed si legas,
Qui, cum \faciem | videas | vide \ tur es \ se quan \ tivis | predl
fit jambicus acatalectus ; hoc enim modo neque huno ingreditiir
trocheeus, neque illum jambus. Hinc etiam ssepe fit ut propter
syllabam aliquam communera idem versus possit aliquando vel
trocfaaice vel jambice mensurari : ut,
EhOf non tu dixti esse inter eos inimicitias, camnftx f
cum enim uUima in eho sit brevis^ trochaicus est versus ; at si vel
longam facias» vel nonne pro non legas» e trochaico statim fiet
jambicus acatal. et propterea trodiaici a nonnullis appellantur
jambici ab initio catalectici : quod Aristoteles etiam facere vide^
tur, ubi hunc versum ex jambis Archiloi^ citat, Rket. L^c. 17>
Xfnifi&Twv 3* iiXTTOv ovBiv kffrtv oiry dwt^porov,
Atque exinds nemini mirum videri debeti si trochaicos cum
Digitized
byGoogle
METRI TERENTIANL Ikax»
jtmlnmia cadem scena mpe mistos Tidest, eain ab h» id iHos
taoi &aBi8 Ht tnmntiis.
Trocfaakas acatatectiB pardus.ati yi&etat, atqae ibi sohim «bi
Ubvbd partes iiirbdtiorea aguntur, ita nt rix numanim sentir^
is uty Phonn. I. 9. 1.
Adeon* rem redtsse^ ut qm mihi consuUum optume velit esse.
etin iis ipsis locis multo m^ori numero catalecticorum lemper
immiscentur. Et certe felicissima ubique arte id agit poeta, ut
rerum quee aguntur turbatam vel tranquiliam rationem carminis
etiam ratio confusa vel expedita semper exprimat. quod etiam
fitcic ut plurimum voluptaCis iis prorsus pereat, qui ad hunc
anctorem legendum neglecta vel non inteHeeta metri ratione
accednnt.
Tetrametris nonnunquam biterseritur dimeter jambicus : ut,
Verebar quorsum evaderet.
Amore abundas Jntipho.
aut trochaieua: ut, Proh Deum aique homimm fidem. rariua mo*
nometer, ut, tpdd iilud est»
Sed de his non opus est ut quidquam dicam, cum et raro oc-
cnrrant, et ex iis quee de trimetris et tetrametris diximus, fadle
possint intelligi.
De licentia Metri Terentiani.
Diximna supra, carmen jambicum a comids usurpatum, praeter
pedem jambum, etiam spondeum, aliosque peded, qui sunt ^qb»
dem cnm apondeo menturee, frequentius admittere. Dubitatar
antem interea inter doetoe> annon et pes creticaa scve amphi«
macery qui tpondemn excedit, in metro Terentiaao locum h»-
beat. qaanqtaam enim alii mmquam admitteBdoai eese cenacmt;
alii tamen admittunt, sed pavdua. £t certe aiqms ad nonBam
Virgiliaaam omnea nostri comid voce» vocumque pronuneiatk»es
«qpendendas esse credat, ndlo modo pedem istum efugere pota»
rit. Sed eom heroicum cannen kmge a comico scr9>eadi modo
distet, duhitaAdam ooiiest quiB et aliusquoque pnmuBciaDdiBio*
Digitized
byGoogle
Ixxxfiii* DE RA.TIONE
du8 bmcy alius ilH conveniat. ConKBdia quippe popidarem ftre
•armonem nobis exhibet; cujus apud omnes gentes mos eaty ut
€m dktioDefty qoce firequenttus occummt^ contracttore modo sepe
pronuneientur, et. reluti in unam coeant. quod tamen si vel in
oratione gravi vel in heroico carmine fierety ridiculum videtetun
Hoc modo apud auctorem nostrum voces quid, quod, ied^ &c,
cum voce sequenti quodammodo coalescere interdum viden-
tur: ut,
Nihilpropter hanc ren$ ; §ed est quod tuccenset tihu
Quidfum est ? pueriie est» quid est ? nihil. quin dic, quid est ?
ubiy. ne pes credcus admittatur, sed est et quid est, quan in unan^
colre syllabam credimus. Quod autem hic de pede cretico vi-
tando diximus, de cceteris etiam intelligendum est qui spondeum
excedunt. sic vox nihil, in primo pede prioris versus modo allati,
monosyllaba est ; quanquam in quarto pede sequentis eleganter
disyllabice pronuncietur. eodem modo non solum voces magis et
satis, sed etiam quidem, smul, ctpud, et tamen, vel ultimam literam
asepe^elisamhabeaty vel in unamsyllabam contrahuntur : ut,
Ne hoc quidem tacebit Parmeno, Oh dubiumne id est ?
£t simul conficiamfacilius ego quod volo.
Preesto apud me esse aiunt : egomet convivas moror,
Tamen vix humane patitur, verum si augeam»
Muretus quidem ut hanc licentiam efugiat, legit Tamen humanc
vix patitur sed in nullis MSS. ita legitur, neque latina
videtur efi verborum coUocatio. Et certe quanquam fire-
quentes istce sive collisiones sive elisiones syllabarum illorum
auribus insolitse videantur, qui omnia ad Augustani sevi normam
exigere solent; non absurdae tamen iis videbuntur, qui vel
Enniani seculi reliquias legunt» vel popularem loquendi morem,
quem supra mamoravimus, paulo attentius considerant. nec ibr-
tasse mirabuntur, si prhnam syllabam in Uk, ipse, isie, &c. vel
ultimam in vide, cave, juhe^ dond, heri, Scc, ssepe correptam vi^
deant. ob eandem edam rattonem ssepe fieri solet ut dii deos,, ait,
seiof mild, meus, tuus, smus (nonnunquam tiH et sibi, ut putat
Faemus) in unam syliabam contrahuntnr, aut vox jVmt in duaa
Digitized
byGoogle
METRI TERENTIANI. Ixxxfci»
cztendatur. In rocibus eftUf kufut, of^, sunt qoi primam syllc»
bam compieiidam, et « finale in secunda elidendum» ante conao-
nam^ more antiquO) censent : quorum sententiam etsi non pror*
•U8 improbamuB, meliua tamen versui consuli posse cenaemusi ai
e® voces in unam syllabam inter pronundandum contrahantur,
adeo ut eodem fere modo proferantur quo apud Anglot ku et
wkou: ut,
Si illum reUnquOf ejus vita timeo ; rin opituhr^ hujus minau
Inteijectioneg» jurandi adrerbia» et voces fictitiaa, pro libitu lo*
qnentis vel produci vel corripi) ipsa comic» locutionis ratio lua*
det nt credam ; neque opua essC) ut pro at at f cribatur at at at,
Tel ctpol pro edepoly quee voz Bcepe ^rimam corripit apud hunc
auctorem* Nemo non observat voces esse quasdam quse di-
versam quantitatem apud diversce setatis scriptores habent : sic
vox suspicio contra mensuram hodiemam, plerumque apud noa-
trum auctorem secundam syllabam. producit. quod ne fieret, Go-
veanus in ejus locum reposuit swpectio ; sed sine ratione, cum
idem fieri videas ^ud Plautum;
Et nein suspicione ponatur sfupri. Amph. 1. 2. 27*
Suspiciones omnes ab se segreget. Asin. IV. 1* 29.
Et apud Phsedrum in prologo lib. S.
Suspicione siquis errahit sua,
Nec a ratione fortasse alienum videbitur, si syllaba natura breviis
interdum, quasi data opera, producatur, quo magis emphatico
mentem loquentis exprimat. Sic Fhorm. V. 6. 75.
Quin novo modo eifaceres contumeliam.
Quo in loco Phormionis personfle admodum convenire mihi vide-
tur, si prima syllaba in novo comice producta sit. Agnosco
quidem Faemumy ut et Waseum, aliter hunc versum metiri,
nempe contrahendo vocem novo in unam syllabam, et primam in
et producendo : sed heec ratio impeditior videtur. quod si cui ne-
qoe horum neque nostra hujus versns expe^endi ratio placeat^
Digitized
byGoogle
*€♦ DE RATIONE
MB hu tofhitMk * Mureto ▼erborttin ordinem, contm
MS8. fldem» n TeUt, ainplectatnr. ita emifl MoretQB legit:
Novo modo ei guinfaceres contumeUas,
•ed an heec yerbonim collocatio venusta sit, doctis judicandum
relinquo.
Cum tantam itaque licentiam sibi nonnunquam Bumsennt co^
mici, ut metrum suum ad pc^ularem loquendi morem magis
accommodarent ; mirum non erit si frequentius ista libertate
«tantur, qaam vel ipsi carminis heroici scriptores sibi interdum
permiserant* Hinc m finale Tel vocalis ante alteram vocalem
in sequenti dictione sspe non eliditur : ut,
Ego cum iUo quocum tum uno rem habebam kospite»
Jamdudum te amat, jamdudum illi facile Jit»
Eho vero laudas qui heros failunt ? in loco.
nec euphonia sua caret haec elisionis omissio.
Initium quoque sequentis versus seepe in scansione fini prse-
cedentis annectendum est: ut,
Rationem, est hercle ineptoy ne dic(m dolo^
Atque absurda. pisces cctteros purga, Dromo.
S finale ante consonam ssepe exteri, non opus est ut memorem,
imm nemo, qui vetustiorum poetarum reliquias versat» hoc ubi-
^e fere fieri non videat.
Atque heec de comicorum licentia quasi obiter attigisse suffi-
t:iat. qui plura cupit, Gabr. Faerni emendationes adeat, hominis
' in hoc genere versatissimi ? vel Chr. Wasei nostratis libellum
•qui Senarius inscribitur, sive de legibus et Ikentia veterum poeta^
rum^ ubi tota res fusissime explicatur» et innumeris confirmatur
exemplis. Et certe si ad hanc liberiorem veterum poetarom
normam viri ingenio et doctrina spectatissimi Goveanus et Mu*
retos satis attendissent, haud tantura sibi in immutando Terentio
Ifcentiam, contra optimorum codicum auctoritatem» temere ar*
ripuissent. Sed dum omnia ad hodiemas metri Virgiliani re-
.^ulas coger^studuerunt, verborum ordinem invertere, vocee mi»
Digitized
byGoogle
METRI TBRBNTIANI, jcci*
iMitioros pio libitoi addwe vel detrab^rc^ venm mpc hoe> mn^
alio modo secare non sunt yeriti ; adeo ot noimiillis itt locis m
plane Terentio ▼enustas periisse videatur. qui8 enim hunc vei^
borum ordtnem Terentiana elegantia dignum dicet ?
Onmcs ta lauta U et bene parte aucta puUmi.
Neque ab exemplari Muretiano satii sibi cavisse videtur CL Hem-
sius : qui quanquam plurimis in locis emendationes Faemi e lib.
Bemb. secutua sity ordinem tamen verborum a Mureto turbatum
ita ft€epe non emendavity ut^ utraque simul admisea leetioBey
ne nietrum quidem ipsiun constet* quod ne teraere dictnra videa«>
tur» wum aut altenim exemplum apponam. Heaut V. 4. M.
olim ka legebatory
Non futtt htecjam parewtis dicta. non ii ex capite ns meo.
qui versusy cum jambicus inter trochaicos Mureto ferendus non
videretur, ita ab illo est mutatus :
Non sunt hscjam dicta parentis, non si ex capite sis meo.
cum autem recte moneret Faemus voculam jam in omnibus
deesse MSS. sic melius constare trochaicum ; sustulit eam Hein- :
siuS; sed ordinem verborum sequentium dicta parentis non ani-
madvertit, qui ita neque jambicus neque trochaicus erit, nisi
legas, ut ohm, parentis dicta. Sic Adelph. V. 2. 14. cum olim
legeretur,
AUa cura* porro autem dum studeo ittis ut quam pturimum ;
Muretus (ut constaret troqhaicus) ita invertit,
AUa eura. porro autem ilUs dum studeo ut q. p.
Faemus e MSS. pro porro restituit heioy quod et versum sanat
absque ista inversione* Heinsius autem admissa voce heiOf dum
sequentinm verborum ordinem antiquum restituere neglexit, ver-
som prorsus corrapit. Eodem modo si inter voculas duas» (quas
simul constare metri ratio vetat) utri utra locum cedat, ambiga-
tar; interdum, postbabita metri ratione, utramque admittit; in«
Digitized
byGoogle
xcii« DE RATIONE METRI TERENTIANL
terdom contra» irreptttiam simul cum gemiiiia delet. Sic cum
hoic versui olim,
Sine me vacuwn tempus ne quod dem mihi,
deesse aliquid ad metrum Tiderat MuretuB, ex conjectura dem
mutavit in duim ; Faemut autem e cod. Bemb. pro vacuum repo-
Buit vacivom : Heiosiusy contra metrumy utramque aimnl mutati-
onem retinuit. Sic Heaut. IV. 5. 19.
Quod ei es poUicUut. garris. unde id? atuo paire»
cum aliquid metro auperesse deprehenderetur, Muretua ex in-
genio suo delevit vocem tuo^ Faemus ex auctoritate MSS. de-
levit id; editio Heinsiana utramque vocem sustulit» metro rursus
depravato. Quod pluribus in locis fieri videbit, quieunque edi-
tiones Mureti, Faemi» atque Heinsii invicem conferre operce pre-
cium fore existimabit.
Digitized
byGoOgle
FRANCISCUS UARE, S.T.P.
METRIS COMICIS.
QUI cum fructu legere velit, quee de metris comicis dicturus
sum, domo afferat oportet eorum cognittonem, quee in vulgatis
carminis condendi regulis continentur ; neque enjm prima pro*
sodifle elementa tradere hiyus instituti est. Qui iis leviter im-
butus est, novit brevem syllabam unius esse temporis, lcnigam
duorum ; pedes autem ex syllabis componi ; et ex iis unum
esse duorum temponuA, pyrrichium; tres trium, trocheeumy
jambum, tribrachyn; quatuor, temporum quatuor, spondeum^
dactylum, anapsestum, et amphibrachyn ; (sed hic ultimus ad
metra Terentiana intelligenda prorsus inutilis) tres ex pedibus
simplicibus quinque temporum, bacchium^ antibacchium, et cre-
ticom ; unum denique sex esse temporum, nempe molossum :
sed hi quatuor ad peeonicum genus spectanty de quo nihil hic
dictumssum.
£x pedum dissyllaborum geminatione vel conjunctione ori-
mitur metra, quee Greeci ^nro^iaQ seu avivyla^ dixerO) numero
sedecim.
1. £x pyrrichio geminato fit proceleusmaticus, temporibus
spondeo eequalis, adeoque in simplicium pedum numero merito
ponendus.
2. £x geminato trochaeo, trocheeo-trochceus, seu ditrocheeus.
8. £x geminato jambo» dijambus.
4. £x geminato spondeo, dispondeus.
5. £x trochseo et pyrrichio, pseon primus.
6. £ xpyrrichio et trocheeo, pseon tertius.
7. Ex jambo et pyrrichio> pseon secundus*
8. £x pyrrichio et jambo, pseon quartus.
9. £x trocheeo et jambo, choriambus;
VOL. II. . M ♦
Digitized
byGoogle
xdv* DE METRIS COMICIS.
10. Ex jambo et trochso, antifpastusi
11. £x pyrrichio et fpondeo, ionicus a minore.
18. Ex spondeo etpynrichio, ionicus a migore.
13« Ex trocheo et spondeo» trocheeo^pondeuB, aeu epitritua
tecundui.
14. Ex fpondeo et trochaeo, fpondeo.troch8eufl» feu epitrituf
quartuf.
15. Ex jambo et spondeo, epitrituf primus.
16. Ex fpondeo et jamboy epitrituf tertius.
Ex hisce metris quatuor f olum ad preesens institutum faciunt»
secundus scilicet, quartus, decimus tertius, et decimus quartus.
In heec quatuor metra, aliave quae iis sunt temporibus eequa-
lia, omnes vcrsus Terentiani, exceptis pauculis peeonici generis»
ut roox videbimus, resolvi possunt. his igitur probe cognitis, ni-
hil erit in metris Terentianis quod non vel tironi faciilimum vide-
bitur, prsfeter licentias, de quibus suo loco.
Metra autem quee quatuor supra memoratis temporum ratio*
ne paria sunt, et eorum vicem sustinere possunt, sequens tabella
exhibet.
TVoobiro-trooluBO Trochao-i^dM Spoadoo-troehKo SpMdoo-fpoadao
«eu ditrochieo seu epitrito «eciuido feo epitrito qaarto ses diffptmd<Mi
Sunt teroporibus oequales,
DiUrtbrtohjt Tribreohj-tpoDdeoe Spoodeo-tribraohjft Spoadeo-daotjhie
Tribraohj-ti^hsiis Tribrachj-daotylae Dootjlo-troeh»is Otetjlo-ipoodau
Trooh«o-tribrtohja Tribraohj-ADapMtosDaotjlo-tribraohjs Spoadeo-anapf tos
TroohflBO-dactjIos Anapvsto-trooheos Anapesto-spondeu
TrochsM-tBapestiis Aoapcsto-tribraohjsDactjio-aoap«stiis
AnapsBsto-dactjlva
Didactjlus
Unaque cum iis metrorum viginti quinque numerum confid-
unt ; quee juxta alphabeti ordinem in quinque dasses distributa
lectori ob oculos ponere utile putavi, cum exempUs finguloram
adjuactif , loeifque unde f unt des itmpta.
Digitized
byGDogle
DE METBI8 COMICIS. xcv«
L A. A. Dianapflestus. Uer hac^haXnd. Eun. V. yill. 35.
S. A. D. AiiapeBsto-dactylus. t^ amo-^pto magis» Ad« IV. V. 46*
8. A. S. Anap8esto-8pondeu8. vidtd-^sentunu Eun. II. II. 5*
4. A. Tr. Anapeesto-tribrachy». itidem-^Utria, Eun. II. II. 4.
5. A. T. Anapeegto-trocheeus. prius au^dite. Eun. V. VIII. 37.
6. D. A. Dactylo-anapeestus. est gmus-haminuM. Eun. II. II. 17.
7. D. D. Didactylus. quid lacry-mas pater. Ad. IV. V. 45.
8. D. S. Dactylo-spondeus. ut tuo a-mori, Eun. V. VIII. 46.
9. D. Tr. Dactylo-tribr^.chy8. interea-aliqvXd. Heaut.II.IV. 11.
10. D.T. DsLCtylotrochsdUS. suppedi-tare. Eun. V. VIII. 46.
11. S. A. Spondeo-anapsestus. giac/con-li^ia^ Eun.V.VIIL 26.
12. S. D. Spondeo-dactylu8. nemo est-principt . V. VIII. 48.
13. S. S. Dispondeus. pannis..annis, II. II. 5.
14. S. Tr. Spondeo-tribrachys. multum ac-dpere. V. VIII. 45.
15. S. T. Spondeo-trocheeus. ut spes-nuUa. Eun.II. II. 9.
16. Tr. A. Tribrachy-anapsestus. adeo ut-etiam; Hec. II. 1*24.
17. Tr.D. Tribrachy-dactylus. nisi vi-des nisi. And. II. II. 36.
18. Tr. S. Tribrachy-spondeus. homine^^oquo. Eun. V. VIII. 53.
19. Tr. Tr. Ditribrachys. hodie-item-alia. And. II. II. 17.
20. Tr.T. Tribrachy-trochffius. mea quidem-hercle. And. II. II.
10.
21. T. A. Trocheeo anapcestus. - missa-facio ef-. Ad. V. IX. 34.
22. T. D. Trochfleo-dactylus. drnn stu-des dare. Eun. V. IV.
28.
23. T. S. Trochseo-spondeus. vis po-tiri. tleaut. II. III. 81.
24. T. Tr. Trochceo-tribrachys. - fundite-emite. Ad. V. IX. 34.
25. T. T. Ditrocheeus. vis a-mare. Heaut.II. III. 81.
Hi sunt pedes compositi, seu metra quibus ad metra Teron-
dana explicanda opus erit, quos omnes compendii gratia ditro-
chfleos dicere liceaty cum ditrocheeis vel puris vel impuris pares
nnt. Horum vero numerus augeri possit^ si longam syllabam
in dactylo vel anapsesto in duas breves resolvendo eorum loco
pFOceleusmaticum suffeceris, ut quam quid^m redeat dd, Heaut.
V. lU. 8. sed hoc rarissime factum est, nec uUus fere proceleus-
Digitized by LjOOQIC
xcvi* DE METRIS COMICIS.
matici usub, nisi cum in fine renus dactyli yel cretici locum
8U8tinet> quod Beepissime fit Quin et e metris supra positis
ista in quibus pes posterior est dactyluB, vel ubi nimius syllaba-
rum brevium concursus, rarius usurpantur. optima contra illa
f unty in quibus primus pes trochseus rel trocheeo par, vel ana-
psestus ; alter vero vel spondeus, vel anapeestus. Purus* enim di-
trochaeus est levior numerus et tripudiis quam sermonibus aptior,
ideoque levitatem istam adjunctione tardioris pedis temperare
visum est.
His de metris prsemissis» jam ad versus ipsos accedamus ;
quos ut penitius intelligamus, ante omnia hoc principio loco, ut-
pote quo tota fere res innitatur, ponendum est, versus comicos
cujuscnnque generis tton per simplices pedes, sed per metra
seu hwo^laQ dimetiendos esse.
Hoc prseceptum, quod est quantivis pretii in re metrica, Gree-
cis unico debemus. Quibus non est copia consulendi de hac re
Hephsestionis Alexandrini libellum de metris» qui jam diu est
ranssimuS) adeant vetera scolia in Aristophanem, vel Triclinii in
Sophoclem : in iis videbunt versus omnes per integra illa scrip.
ta per BtToBiac dimensos. quod apud Greecos tam constans fnit,
Ut inde nomina versibus indiderint, ac trimetros et tetrametros
dixerint, quos Latini non sine magno rei metricse incommodo>
scnarios et octonarios. Hinc enim factum est ut vetus illa per
metra dimensio paulatim m desuetudinem abierit, et una cum ea
rei metricee scientia, quod ad hsec versuum genera, fere inter'-
dderit. Qui enim metrorum subsidio destitutus, de versus
mensura judtcare nequit, nisi ex pedum simpiicium numero, nec
ipse veterum comicorum scripta apte et numerose leget» neque
si ab aliis recitentur, numerum in iis aliquem deprehendet ; nec
unquam sciet, num versus.suis numeris constet, nisi ad digitos
exigat, quod non molestum modo, sed et nimis quam absurdum ;
cum et nimiam id inter legendum vel audiendum moram, prce-
terquam res patitur, postulet, gratiamque omnem et venustatem
numerorum ab aure, cujus unum est de numeri8judicium»et cui
delectandee prsecipue inserviunt, in totum eximat. Contra, qui
versibus comicis per metra dimetiendis assueverit, statim ex ipso
Digitized
byGoogle
D£ METRIS COMICIS. xcrii*
venoB sonoj suniilac audierity facile intelliget cujus generis rit,
anin parte aliqua qoantitas deficiat, aut aliquid vitii sit in nu-
meris ; nec opus est ad judidum de his ferendum, ut in conci-
lium digitos adhibeat.
H»c ita ease res ipsa comprobabit exemplis qun mox afie-
ram ex trochaico genere detumptis* Sentio quidem me hic db
aliis rei metric» icriptoribus abirC) qui de jambico genere primo
loco solent agere, ut antiquissimo et fadllimo : sed doctiflsimo-
nnn virorum venia dicere liceat» utroque nomine eos vehementer
fidli. Primum enim dariBsimo ex Aristoteiu libro de Poetica
testimonio constat trochaicym genut fuisse antiquissimum. Hsec
enim ille c. 4* T6f re nirpov Ik reTpafUrpov {Tpoxaucofi) la/i/ScTov
iyirtTo. To fih^ yhp wp&TOv Ttrpafiirp^ iyp&vTOy Ztd rh ffaTvpucijiy
Koji opyfiartKiaTkpav elvat r^v irolriviy. X^ewc Ik yivofdyriif dtnn^ 4
fv9tc t6 dhceioy iikrpoy etpe. fuiXitfra yap Xeicrucov tAv nkrpov ro
iaiifitUy iaru Quod si hoc secus se haberet, tamen si quee de re
metiica scriptunis sum, facilius intelligentur ea primum traden-
do, quee ad trochaicum genus spectant, heec est idonea ratio, cur
hanc potius quam illam viam insistamus. Heec autem ratio
quantum ahera &cilior sity et non modo rei metricse imperitorum
d^td accommodatior, sed etrd ipsi de qua agitur, aptior atque
utifior» non opus est ut Terbis meis dicam ; lector ipse stadm
expertos re ipsa deprehendet.
Sedantequam vera ex Terentio exem{^ adducam, fictis ex-
emplis, uno ^icet verbo ssepius repetitO) singula versuum ge-
nera lectori ob oculos ponamy quo darius et planius eorum natu-
ramy quantitatem, et numerum perspidat. In trochako igitur
genercy trochaici tetrametri integri exemplum hoc esto.
Pharmi-OHans Phormi-otmn n PhormiHmm = Phormi-^mem.
Hoe est perfectissimi trochcaci tetrametri exemplum. Biwoilat
enim seu metra quibus constat, sunt omnia ex trochceo et spon»
deoy id est ex epitritis secundis conflata, quee hujus generis
summa laus est. Trochaici enim generis proprium ^t, ut tro-
cktus sit in lods imparibus, sive in priore metri parte ; in al-
tera vero spondeum vel spondeo parem, ut prius dixi, malit, ne
justo levior et mobilior sit. Hunc versum integrum dixi, qu6-
Digitized
byGoogle
xcviii* DE METRIS COMICIS.
niam constat ex quatuor metris sive ^To^iatg integris ; quod ge-
nu8 Grseci ^irardXiyicrov dixere/ ut distinguatur ab aliia» in qui*
bu8 aliquid vel deficit, vel superat. Si vdrsus una syllaba excur-
reret ultra debitam tetrametri mensuram, vrepKaT^JiKTov dixere ;
81 una^llaba deficeret, raraXiirrucor ; si pede integro, (ipayyKam
roXiycrov. Atque heec vocabula Latini rei metricee scriptores
8ua etiaro fecere, cum verbis e Latio sumptis eorum vim baud
flaque commode exprimere potuerint. Ut hujus autem versus na-
turam et venu8tatem inteUigas, ad singula metra paululum sub-
sistas oportet ; quod si feceris, videbis non modo nullam in me-
dio versu csesuram fieri, sed et singula metra intra suos quodam-
modo limites conclusa, integris dictionibus finiri, ita ut nusquam
unum idemque verbum in diversa metra distrahatur : quod etiam
in veris exemplis plerumque fieri comperiemusy ut hoc indicio,
si dubium aliquando inciderit (quod interdum fit) ad quodnam
genus versus referendus sit, jambicum dico an trockaktmiy si ad
trochakum genns reducendo, verba in metrorum finitionibus cre-
bris ceesuris incidantur, hoc inquam indicio satis certo cognosci
poseit alterius esse generis. Ut heec quee dixi hujus carminis
propria esse lector facilius deprehendat, versum quem exemph
loco adduxi in bisegmenta hac nota" distinxi, bisegmenta vero
in metra hacs, metra denique in pedes ex quibus constant
hac-. Atque harum notarum primam per totam hanc edi-
tionem in versibus tetrametris, qui e^iam quadrati a Latinis
rei metrtcoe scriptoribus dicuntur» semper adhibui ; alias vero
duas notas iis tantum in locis, ubi raetrum impedithis viaum
esty et molestiam aliquam lectori parum in his exeroitato creare
potuisset
His de hoc ficto exemplo dictis, ad illud viera queedam e Te-
rentio sumpta jam expendamus ; quaMa sunt hsec ex Eun. IV.
VLl.
Tn. Cred» eqoid» - illam s j» adfb-tor"" esMtt, at Ul»» a m« •eripisat ;
fline-veniat.
Atqui - 8» illam = digit<> aUigerit > un«, ocnl* - ilio* = effodi-entnr.
Uaqne ad««er>-IllYQ83fiBrre-po86"» inBepti"-, et magsnifica verba,
Verba- dam sint s : ver"" en!« • s' ad rem U oonfe-rentar s , ▼apalabil.
Cn. Thaifl -, ego jamsdad"» bic-ads*". Th. 0>mi Ckre-mes, t«ip8""s
expec-tabam.
Digitized
byGoogle
DE METRIS COMICIS. xcix*
Sek ta-twl>»]n»oaspr»ptor-t« eMe " fiu^tO*? «t -, tdcfO ads t« atti-Mf«
hMC
OwMBi-i^? Cn. Adnes? qal? qaai^-istao I. Th. qma dam-tibl ioa
rorem-ftodeo
Reddei* -ao rejititaei^-, Imbo etq"« B hi^ibao-di iomsmalta • passa.
Qmbus addas kcK es Heaut. III. III. 1.
Cu. Qoid Iftao-qome* eats? qat Istio - mos eat ■ ditiplio-? ttaiwsiii*
o-portet ?
Cl. Qoid ego-feois? Ch. Vidjii-ego te > modo Bun^^-in siii^Bskoie
mero-triei»-^ e. 6.
Homin*"* a-micam s reoiper* - ad t*, atq** ' ejos a-mioam 3 sabagi-tare.
Vel her* in -rinosqn*" iaimo-destas V fbisti-. St. Faotams. Ca. Qaam
mo-leatas.
EtAdelph.n.l.l.
8a. Obse-cro poposlares - ferte " mtser* atq"* - ianoaeent^ aoziliam :
8«b?e-nit* inop* s . Ms. Oti-oee ', nnno j&m - ilio® s hio oonslste.
Qoidre-speotaas? nihil pe-rioli est *; oamqaam-d"^ eg<> ader^s, hiote-
tanget
EiHec.IYA.l.
Perii -, qoid agam s? qoo me - vertam ^ ? quid Ti-ro meo s respon-debo
Mtsera - ? n*" aodisTisse - Toeem * paeri - Tisost s Tagi-entist
Et ex Phorm. lll. 1. 1.
Enl" Tor^' - Antispho mal-timodb U e""^ istoc - anim*> es = Titope-randas :
Itaoe - t« hincabsiss*, et - Titam " toam to-tand^ alisis dedisse ?
Alios • tnam rem s oredi-disti ' maglP qnam - tet* aoianadversaros ?
N** at at e-rant ali^ s , illi - certe *, qom nano - tibi dom* s est» oon-snleres.
Qoi ho8 vennis attentius expendet» comperiet unum tantum
ex iis esse, in qno bisegmentum non integra dictione claudatur ;
in eo vero, non simplicem vocem distrahi, sed preepositionem so-
lum, quacum composita est : et tum in bisegmentis, tum ia me-
tris fere omnibus» si qua dictio in duo metra dividatur, sectionem
ita fieri, ut syllaba in quam aocentus cadit, non divellatur e se.
qoentibusy sed una cnm iis eidem metro accedat.
Atque hsec de hac prima trochaici tetrametri specie dicta sint,
qua quidem Terentius rarissime utitur, nisi in initiis sccenarum ;
8tqae ibi raro invenies plus uno versu hujus generis adhiberi,
adeoutin toto Terentio vix sint totidem alia, quot hic adduxi.
In hoc autem versu ut venustas aliqua sentiatur, partes ejus
tardius proferendse sunt, quod et ipsa in initiis scsenarum collo-
Digitized
byGoogle
c» DE METRIS COMICIS.
catib quodammodo ostendit, cum senno in primo congreasu ipsa
natura duce fere semper lentiorBit.
VeiBUS quo maxime gaudet in trochcnco genere^ quique ju-
cundissime et summa cum venustate decurrity una syllaba ab
hoc deficit> inde dictus tetrameter caiakcticus^ Latini sqftenari'
vm dixeroy ad hunc modulum factus»
Phomd^cnim s Phormi-cnmn » PhormuMimi a Pfconma.
qui constat ex tribus ditrochceis et cretico, pro quo, prima syl-
laba in duas breves resoluta, scepe adhibetur proceleusmaticus.
Hi\jus formsB exempla in Terentio ubique obvia. E multb h«c
habe ex Andr. II. II. 22.
RededDt* - biere» = ex ip-ia re U m^ inoi-dit sopioi'' : hen,
Paalal"^ - obsoni s : ipras - triitis ■ : d« inpro-fiso = napii» :
Non co-liwrent=. PA.Qaorittmn«»» -Utac*? Da. Ego me -oontina<»and
Chmneni.
Nihil or-nati =, nihil ta-malt^ ao"oe88*: btro - tspesxi. Pa. Scio.
Magnam - signam =. Da. Nam Ti-dentar " conve-nii* hee = naptiis ?
Pa. Non,o-pinor = D*v«. Da. O-pinor ", ninrM-? non reot« = aocipis.
Certa - res est s. etism • paer*"" inde " sbiens - oon?e-ni Chremis,
Oler* et - pisdoasjos mi-natos ^ ferr* obol^ - in oe=nam seni.
EtEun.V.yUI. 4f5.
Qaod des - paalal"»» = est, ne-oess^ est ■■ malt"» ao-cipere = Thaidem,
Ut ta^ a-mori s soppedi-tare " possit - sine sampsta tno.
Ad 5mni* - ha)c magis = oppor-tanos "» nec magis - ex ossa tao,
Nem<* est. - principi» s et habet - qaod det H : et da< - nemo = largias.
Fataus - est, inssnlsas -, tardas H, stertit • nootesq«« s et dies.
EtAdelpk. V.IV. 1.
^aoqoam ita - qnisqaam s bene sab-docta >■ ration« - ad vistam fuit,
Qain res -, eetass, aras - semper H aliqaid - adpoi=tet novi ;
Aliqaid - moneat =, at flla - qae te " scire • credas a, nesdas ',
£t qasB - tibi pisstaris - prim% in H experi - and<^ at s repidies.
Hecyra: denique illa III. V. 20.
Bgo me - scio casvisse -, n« alla '■ merito - contasmelia
Pier* a - vobis s possit -: idqae ** si nanc - memorar* = hic velim,
Q«am fi-deU anim® s, et be-nign® in " ill*"> et - demensti fbi,
Vere - possam =; ni t^ ex - ips* bec " magls ve-lim ressciscere.
Sed de hac trochaici cataiectid specie heec satis. est et alia cata-
Uctici species quam cretici loco claudit mdossus, qui versus Sca-
Digitized
byGoogle
IJS MBTRI8 C0MICI8. ci*
8011 He|AiM€fiM dfdtur; sed milUK hi^u» generig exemida simtin
Taretilio, idfaU' i^h^ ^ptsis nt de eo phira faiediaMB. .
^ 'Bil teiror ^ tmcMko genere proter has species insignb etiam
^meter catakttkuSf seu posteriuB bisiegmentnm tetametri catalec-
Hci, e^ua heee forma est.
PhcTTnv-cntni = Pnoffnio.
Hujus generis yersiculi singuli tantum occurrunt, nec saepius si-
mul repetiti scsenam vel scsense partem constituunt, sed tetra-
metris eleganter immiscentur. lis tamen parcius utitur Teren-
tios. Exempla sint heec.
Proh de""» - alq"« homismom fidem. Andr, I. V. 10.
Qaod t> ab-esset = longiiu. Adelph. IV. I. 8. et
Dicam-, Doii edespol seio. Hec, iV. 1. 5.
Primum etiam hujus yersus bisegmentum, seu dimeter acata-
kcius est Plauto frequens, sed apud Terentium nusquaro. Nec
omittendum est apud Terentium Andr. IV. 1. 14. unum esse ex-
emplum trochaici ietrametri hrachycatalectiy cui scilicet integer
pes deest ad tetrametrum complendum.
■ Nott Terootor s : ilUc obi luhil " opas est-» ibi ▼esrentpr. ,
ffifl de trochako gener^ .dictis, m qm> lector nuUam difficol''
tatem 6entMqui hsec exempla probe tenet, nisi quse ex lioenciit
<»itar; iriqtHdem metrice legere expedite queat, omissis Ixteris
qose per symdffiphaim e&duntur; trattseo ^ jambktm gends^
quo mfl^dm^ cott^oi veteres utimtur, ut sermohi et rebus agen-
d!» omniuni comKnodissimo. De hoc autem genere aciendnm
est, quod in paribas lociis pedem iHum postulet, unde ipsi no^
men est Atque hoc ex ipsa veri^s jamHnci natura profiuit^ cum
tiirockcdco derivetur^ qui jamMcus fit, si prmcipio syfiabam vel
semipedem apponas; quod cogitatum etsi neminem fugere pa*
taisset, si de trochako gaiere rei metricse Bcriptores- primum
^re coepissent, nescio tamen an cuiquam in mentem vanerit
ante Doctiss. Bentleium nostrum. Is certe primus id itae sum-»
monuit ante aimos complures, cum inter variof sermone confab»»
hndran, de Teifentii versibus forte verba fiwjeret, pauba quiden,
sed qutt homini non prorsus kfxoio^ satis essent. Hoc autem
▼OI,, II. K *
Digitized
byGoogle
t£* DE METRIS COMICIS.
jMifiio sjrllaba htem», qu» in trockako vena secuiida fidt» in
jambico tertiam Bedem occupabit, i. e. secundua pes erit jam-
bus, atque ita porro in oeteris paribus lods* Sedeayeteres
comici usi sunt licentia, ut in omni sede pnet^ ultimam spon*
deum yel spondeo parem reciperenty unde exurgit non minor
metrorum in hoc genere congeries, quam quse genus trochaicum
ingreditur : sed ab hac nova pedum compositorum mole lector
liberabituTi cum perspiciet, quomodo versus jambkuB a trochaico
deducatur. Trochaici tctrametri catakctici exemplum hoc erat.
PtUfrmi^tuwi. Phcmi^ontn ' PiUffwi^ifnnRBPiufnno»
i^pone syllabam principioi et ex hoc versu &etjambicui tctra'
mcter acatalectuSf
Proh Phonmonm, Phormitmmn, Phormionem, Phormia,
quod in metra jambica distinctum hanc formam induet,
Proh Phor-miosnem Phor^miosaum Phor-miocsnem Phornnio,
quo nihil invenustius ; sin syllabam quam principio addideras,
virgula apposita a sequendbus abscindas, metra quee supersunt,
erunt omnia eadem quee priusi nempe ditrochcn : unde sequitur
jambicum tetrametrum acatalectum commode spectari posse, ut
compositum ex syllaba seu semipede, tribus ditrochseis, et cre-
^ tico seu dactylo, cum ultima versus syllaba communis sit ; aut si
primam cretid syllabam in duas breves resolvas, proceleusmatico.
Ut soias igitUr, an higus generis versus sit numeris suis integer,
BOQ opus est, ut ad pedes Jambicos, seu metra ex iis oomposita
oonfugias ; rejecta ab initio syllaba vel semipede, qui ssepe dua-
bus constat syllabis, queere modoi an supersint tres ditrochsei
cum creticoi vel pede cretico pari : quod si rem ita se habere
compereris, certo sds ad versum recte constituendum nihil de-
aiderari ; quantitas sua» numerus illi suus constat.
Atque hinc lector clare videat, quantum in re metrica tra-
denda fiMStum sit compendium agendo primum de trochaico ge.
nere, et ex illojomdtcimt deducendo, contra quam vulgo fit;
eum hoc pacto qui unum novit, ambo noverit ; nullum erit ei
negotium cum pedibus jambicisy iisve pedum compositidnilHis
mWVMnBf quis genus jambicum constituunt ; quce et toire la-
Digitized
byGoogle
D-E METRIS COMICIS. ciii»
bor ett, et si scias, non tamen statim inteHigaSi utnim vems ex
118 conflatus recte se habeat, necne: (^nod faciHime dignoscitur,
fii syllaba vel semipede ab initio rejectOi in trachakum redege-
ris. Atque ad modmn \iunc jambicos tetrametroi in hac editione
ubiqne in medio yersu distinguendos curavi ; syllabam etiam vel
sem^edem ab initio in omnxhmjambicis virgula resecui, quoties
▼el minimum difficultatis inerat ad dignoscendum, utrum unam,
an duas syllabas abjicere oporteret. Hujus autem generis exem-
pla heec habe ex Eun. U. IIL 21.
flaod' limUU - yirg^ ett = firgi-nnm noi^stnnroB - : qoas mastret itodeDt
Dt'mi8su - nmeris = esM -, viacto " peotor^-, ot graoislie •ient.
S^qa* est ha-bitior s panlo -, pagil^ ease H aiant- : dedoaoant cibom :
Tam^lfsi bo-n* eal nastara-, reddont u com-tora = jonoeaa.
Et m. V, 35.
Adliortor - properenis. d«* appa-ratar * * yit^ in • oonolasn aedet,
Stf^speotana - tabolamsqoandam-piot^ : ibi U inerat- piotar*= h»o, JoTem
Qoo paoto - Dana» s miaias* - aiont u qoond"* in - gremi*"* imbk^ s aoreiHiir
His at^ungas Heaut. II, I. 1.
Qo&m inlqoi -sont pastrea in - omnes " adole-soentes sjodioes :
QqI KqwiiB' eg^ . oensent s nos a - poeris ' ili-oo nassci senes ;
Neq<*^ ttlar™> ad-fines s esse - reram " , qoas fert - adalesscentia.
Ex' soa li-bidi s ne mode-rantor " , nono qa^ est - non qa** oelim fuit.
av.ii.34-
Dfim {«'tis fo-isti s solos-, dom noU* ** alia - deleostatio,
Qok' propior- esaet s, t* indol-gebaot N \ tibi da-bant : naoc s filia
Postq"*»' est in-Tontas ▼er», in-rent* est ** caosa-qoa t« ex-peUerent
Sed nihil opus plpribus in hocgenere exemplis, cum sint tan-
to numero ubique obvia. ex his satis liquet Jambicum tetrame"
trum acatalectum a trochako t. c nihilo differre, nisi quod syl-
laba ab initio sit auctior ; atque hinc fit, ut seepe inter se mbce-
aDtuTi quasi generis ejusdem essent.
Altera jom^ici tetrametri species, qua plurimum utitur Teren-
tiiiSy queeque ex priore oritur, syllaba a fine resecta, est yersus
jmbicus tetrameter catalecticus, cujus exemplum hoc esto.
Proh' Phornoronm s P&ormi-ofMm U PAormioRSiRs Phormi :
constat nimirum ex syllaba seu semipede, tribus ditrocheis, et
spondeo yel pede spondeo pari» anapaesto, seu tribrachi qui . ob
Digitized
byGoogle
m* DE METRIS COMICIS.
nltjmain syllabam communem, anapflesti vicem sustinet. hoc
igitur modo si resolvas jambicum tetrametrum catalecticum^ sta-
tim deprehendes, veraus ,$uii iiumeris constet necae; nec opu|(
est ut ad alia metra exigas, ut intelligag an quicqjiam aut ninu-
um sit, aut deficiat.
Sed ^t jambici catakctici naturam idolemque penitius inteUi-
gas^^emplum quod dedi, in hanc formam refingi oportet
Proh* Fhanm^onem a Phormi^, proh H Phormi-mtim s Phdfrmi.
Hujus enim carminis venustas in hoc proecipue consistit, ut in
quarta sede sit jambus, isque voce integra finitus. quod sequen-
tia Terentii exempla liquido ostendent Eun. II. II. 25.
Con^oomiDt - l»ti & m'*' obri-tin cnpCpedi • nari^s omnef :
Ce'tari-i, lanisi, co-qai, far^tores - piiioasiores»
Qoibos'et re - taiv* et = perdi-ta pro"fiier*», et - proiom = i»pe :
Salotaot - : ad oeoMun To-cant : ad *' Tenton - grato^antor.
Et m. IV. 1.
Her^' aliqoot - adale=scento-li oo"imoa - in Pi^ieo
In' hunc di*" • ot des symbo-lia es^semos -. Chsere^" s ei rei
Pr»'feoi-mos : dat^s aDna-li : loctis ", tempos - conslistatom est.
Pne'teriit - tempuss, qu*» in lo-co di^ct"™ est, pa-rati nihil est.
Homo' ipse - nosq"»» est s : neqae sci-6 qaid " dic»", aot - qoid coo^ectem.
Nono m**'hoc ne-goti s cete-ri de*'der«, ot-illom-qosDram.
Quibus adde III. V. 44.
D"» hsBc' meoom - jrepoto, adaoersi-tnr laBvat"" io-terea s rirgo :
It', lavit -, lodiit = ; deind« 0«»- in leoi» o iUss - Godttsanint.
St» ex'spectans -, si qaidsm^" impe-rent. venit " on*» heos t«-, inqoits,
Doro
Cap^^hoc Aa-beUoai s, 700101"» - hoic 4ie " iacito, - domia s Tamor :
Ubi' nos la-verlmos s, si vo-Ies, la" vat<*. ac-cipio s tristis.
In omnihus his exemplis, ij^ qu^rta sede eitjmh^ in^tegram
vocem absolutus. atque ita plerumque fit ; ne tamen hoc perpe-
tuum putes, est etiam ujbi hanc sedem, occupet im>9 mo4p A^-
hrachys^ qui est temp<mbus jambo par, sed ^m spcodem,.^t.
spondep par anapfiestus, isque non.voc^. ipt^gra, fiuitus. qfxqi U-
quet ex his Hec. II. II. 5. .
1. Li. Phi'dipp«, eU*.- efp meis s m« omni-bps sci® Ikut " - ad-prim< - obses
quentem,
t. 8ed'mniade*.olaieas€M>ai-tasooi«f«mpat.iUM«»i
Digitized
byGoogle
DE METRI8 COMICIS. er*
3. Qood ' ta tH i-idtm faeeeres^ magis - ia r^ et " oostnun-, e( - vostr*^ id a
eeset.
4. Nqhc' fide^jn - illa=niln po-testot*^ " esse t*-. Pii. Heia - Terow
5. La. Adi'i t^ be-ri de = illi* : nt toi' "» itid^ in-cert°"* asmisti.
6. Htod' ita de-oet, si s perpeta-em fis" eft* ad-fini^i*"^ haoo,
7. Celare - t^ iras =, si quid - est peol^MU^ a - nobia s, profer :
8. Aot' eaTe-fel]end<> s, aat par-gando ", yobi^ - oorri-gemos.
In horum versuum secundo, tertio et sexto in quarta sede est
anapsstus ; m quarto, quartam sedem oQcnpaX Jambus, sed non
in Yocem integram desinit ; in octavo, pro Jambo est spondeps,
nec ille integra dictioae finitus. adde quod sectmdus et tertius
nuUis sunt numerisy nisi pro communi secandi ratione aliam sub-
stituas, quasi constarent ex primp trochaici tetrametri bisegmento
sive duobus ditrocheeis, etjambico dimetro catal, hoc n^odp*
Sed non - ade® ot s mea fa-cilita» i* ooi^nmpat - illor^ s animof.
Qood tn - sY idem s £iceres, magis in U r** et' nostr*» et - ▼ostr*"* id s esset.
Ea vero Terentii ars est, ut hanc in numeris perturbadonem
haad fiicile invenias, nisi ubi res ipsee quoque de quibtis agitur
perturbatiores sunt In rebus pacatis, tranquillis» Isetis, secundis
numeri quoque festivi sunt, nec leniter modo sed et jucunde
incedimt : versumque ita constitutimi in vera sua bisegmenta
fiidle resolvaSy jamhicum scilicet acatalectum, etjamb, dimetrum
catakcticum, ut in hoc exemplo,
StfkdatU'' «d ctsMom vocant >, ad^ventvm - gratUBlantur.
atqoe hsec bisegmenta ssepe seorsum posita versiculos constitu-
unt, et quibusvis tetrametris permiscentur,
Majoris biaegBieflsti, seu jamhki difhttri acatakcti exempluni
ficliiBi hoc flit.
Prok' ^mm i S Mim^g glMrmto.»rw ?ttEa.*»t«pAmo. ;
. 1. ¥smim, 4nor»"* cmradoret. Andr. I. U. 5.
S. BfisO^ram mo -, qaod Torb"* s aadio ?
S. Qnod' si fit -, pereo sfonditas.
4. Nom' qofd ego - dieamia de patre?' Aiidr. I. V. 6. 10. 18.
5. Rogi'tare-» qoasi difidioilo sit.
6. Qaod' poteris-, ab ea s pemto. Bon. 11. 1. S. 9.
7. Ita' prors"" ob-litofl s som met 11. HI. 14.
Ut horum mmieros teneas, censendi sunt con^are ex sjrliaba
seusemipede, ditrochssoi et cretico aut credd vicarioproce»
leusmaticoy utin exemplaqimt9«
Digitized
byGoogle
cvl» DE METRIS COMICIS.
Alterius biBegmentii nye jamhici dimetri catakeiici ezemplam
fictum sit,
Proh' Phomionem s Phormi ; Tera aatem Ium.
Dato' : mox ef^ - boo resrertor. Andr. III. II. 5.
Id a'oas m^^ in-dioiom = feoit. Adelph. IV. lY. 9. '
Ad' grodiar -. Baoobis = taire. Heo. V. I. 5.
sed hsec apud Terentium rariora sunt; ex tribus, quee adduxi, duo
prima suntyersuum Bacchiacorum clausulee, de quibus suis locis.
His de trochaicis et jambicis tetrametris acatalectis, catalecti"
cis, eorumque hisegmentis tHctis, paucula adjicendasuntde versibug
hypercalecticiSf quos si conferas cum trochaico tetrametro acata-
lectOy videbis alios asse una syllaba a fine auctiores, alios vero
una syllaba auctiores ab initio. prioris generis, trochaici scilicet
tetrametri hypercatalectici, sunt hi ;
Ne t" iioo - mihi poeaterioa - dioas ", Da?i-iaotam =oonuli<» - et dolis. And,
m. n. 29.
Adoert^ - nt de = leotet - bio nos ". ill* ez-olamat = miBime - gentiam. £ufi.
rv. I. 11.
Reppe-riati s tibi qood -plaeeat 0, ui nond°" - etiam s? Sy. Do ikl-laoia.
J3«ittt.III.ni.35. £t
To for-tas8e= qnid me - fiat ■>, parn - pendis s diim YUi - oonralas. IV. III. 37.
Jambici tetrametri hypercatalectici hi sunt;
Ego' de me - faoio s ooojeo-tnram " nem<* est - meor** a=mioor<>B-hodie. Heaut,
m. III. is'.
Qoin' mihi mo-leat"* eat s. Cl. Pergis - berde K St. Verom -dioo sqvod Ti- .
detnr. 21.
Cai' qaanto - faerat s prmita - bilias \ obiTis - genti"" s agei« n-tatem. Bee*.
ni. I. 4.
Sin hos hypercatalecticos conferas cum utriusque generis catalecii'
ciSf priores sunt trochaico cataiectico uno pede auctiores, poslerio-
res mtem jambicum catalecticum uno pede excedunt. sed de his
satisy quorum usus tam infirequens est, ut utriusque generis in
toto Terentio vix plus decem sint.
Quod ad horum vero bisegmenta, nescio an trochaki t, h. pos*
teriore usus sit Hec. IV. I. 4.
Qaod sl - resoieBrit pepe-risse eam.
T&t jambici t, h. priorei Ewl II. I. 6.
Ne fstao t&m in-iqao = patiai« animo.
Licet utrumque Plauto sit satin firequens.
Digitized
byGoogle
DE METRIS COMICIS. cyJi*
His igitur rdidby accedo ad jambkuM trimetrumy qiiem Lati-
m tenarium dixere» versum longe nobilissimiitti, et omniom max-
ime a Boaoucis poetis frequentatmn ; cujus taata venustasy ut
Qninctifianua dizerit, etiam Terentii icripta pbts gratict kabiturOf
n intra TRilf BTROS stetiasent. Ad yersus hiQUB constitutioQem
mte]%endam, ei qui probe tenet quse de jambico tetrametro ae4h
taketico dicta sunt, verbum satis erit ; istius enim yersus normam
in animum revocet, qu» hsec f uit>
Pnh' PWmi-oiMfn s Phormi-<mm * PJunm-^nm s Phofmio.
Ex hac unum quemvis ditrochseum eximat, reliqua Jambicum tri"
metrum confident hac forma,
Prok Phonhi'Oncn s Phofwnrtnftn s Phorwno»
Ut trimetri igitur numeros statim ac audieris teneas, cbns^e
censeas ex syllaba seu semipede, duobus ditrochseisy et cretico,
seu proceleusmaticOy qui cr^tico jpar. si trimetrum in has partes
resolvasy ilico deprehendes absque aliis auxiliis,integer sit necne.
Hujus generis omnia ubique plena sunt. exempli loco sint
hcec ex Eufu I. 1«
Qnid' igitor - &oimiii s ? non e-am, ne s nnnc qnidem
O* ao^oessor - nlti^ ? tod s potins - ita me s oomparem,
Non' perpe-ti merestricnm - contosmelias ?
Ez^clnnt - : reTooat s : redeam - ? non, si s m^ obieeret.
Siqnid«^'lierc1e - poflns s, nihil pri-ns, neqnesforUns :
Ve'nim tS iD-cipies, s neqoe per-tendes s naTiter,
Atq^' nbi pa-ti non s poteris , onm nem<* s expetet,
InTecta - paoS nltr^ s ad eam venies s: indicans
TS a'mar*» et - ferre s non poss* - ; act"*'' est. s ilicet.
Pei^*. e-lndet = , abi te - Tictnm s senserit.
Sed quod de nonnullis tetrametris dixi, de trimetrit quoque qui-
busdam dicendum est> aliam scilicet secandi ra^nem interdum
adhibendam esse, ne legifima verborum pronuntiatio nimium vio-
letnr, et numeri invenuste incidantur. sed vix tria sunt in toto
Terentio hujus generis exempla : duo tantum scribenti hcec oc-
cnrrunty quorum alterum est in Eun* III. L 52*
-tromit-tamns s commis-satnm s to ' Pampbilam.
aheram in Heaut. II. III. 66.
taeile-stireoadesi-deri^ids fie^ri tno.
Digitized
byGoogle
cvitt* DE METRIS COMICIg.
hot terfuf^ ut atiqtM ftoit nunMlro^ Tide« raolrendosettein duot
diigorlwioei 13^1185801 eovi' i€HHi|nJfliii» et cceCicBBi/ -
' De lioc 8iitenr cfthnims' gesere' imetn' poivo' iutineiidmg r^
ftet ^ nempe nt in ieifameit'wgeM:^buM tnnt't]iiidanr veKm^ qui
iMnstBraQki tnKhoici ietfontBtn x^btdlc ct tcf^ -ttjwttbtci titfWfnctri co-
iakcticixaio pede excedonty hatinhoc genere •nnt qnidani, qni
nno pede> jnsto trhMiro prolixioreB simt, f{nciB jamlncoe ^tptetta»
rios dicas, quales pauculi sunt m Terentio, plores apnd Plautom;
de quorum tamen magna parte merito dubitari possit, utrum sa-
tis sani acsinceri sint. hujusmodi sunt hi ex And. IV. IV. 3.
Poer' ImtoI* eit-. iniiliflr s» tnD ad-pofnistis huBo? nb* - illie est ?
Et V. 6.
Qoid' torb** est - apiid focsram ? qaid - illic s bominam - litigtiit ?
Hic quidem Tersus, si singulis sjllabis deturmaxima suaquan-
titas» erit T. t. c. sed id parum convenit homini perturbationem
magnam simulanti, et proB metu ri^m verba prescipitanti : quid
quod nuUum certum est in Terentio exemplum, trochaicum te»
trametrum cataUcticumjambicis trimetris immiscendi. nec nisi ra*
rissime fit apud Plautum. vid. Heaut. 1. 1. 20. Aliud autem
septenarii exemplum habemus hac ipsa in scaenay v. 16.
Blfrom ver® - imposdenter - molier s ti fildt
Mere'triz. Ch. Ab - Andri*s est an«oiU* beo s , qnant"", in-telHgo.
Si meretrix non e margine traducta sit, vel collocanda est post
muiierf et sic prior erit septenarius, aut sequenti apponenda
est, ut hiC| et timc iUe tmo pede au^ebitur. his addas Hee, III.
IV. 16.
- fir«'etjun-tannki0 3biottu-? PA.fitqaidem3t«ex8pec-to. PAR.QoidMt?
sed hujus versus lectionem mihi suspectam esse ad loctmi dizi.
Sopetedt ut moneam» versibus tetrametris et trtmetris^ prstet
cola illa de quibus prius dixi, interdum immisceri brevissima
quoedam commata; unius syllabs, ut non, Eun. IV. IV. 32«
duarum, ut injusy Phonn. V. VIII. 44-. trium, ut^* tpscy ijui
est jambicus monometer catcU. Eun. II. III. 28. Occidi, £tm. II.
III. 1. et Dorto, Phorm. III. II. 1. qui stmt trockmci monometri
cataL quatuor, seu qusR metnun jamb. integrum constitutmt, ut
Digitized
byGoogle
DE METRIS COMICIfi. cix*
^i iihid eti f And. I» V. 2. Esse denique qiuB metram jam'^
hkm hfpcraU^ constituimt, ut dU'crucwr-aaim ; Adelplu IV*
IV. 1.
Est quidem iu vulgatis editt. exemplum etiam commatis jam-^
kid dmetii brachfcatalecti : Phorau I. IV. 18* Hom'nem. Ax.
Std^iUico. GR.Henu Sed hominem ad yersum pracedentem
rejiciendum essci ad locum dixi : neeplus uno hujus generis me-
mini apud Plautum. Pers» IV. IV. 116.
Ab*' argenl"" - effer buc.
His paucis absolvi quicquid scire opu6 est ad intelligendum
onmia illa carminum generaj quee a trochao vel jambo nomen
«uum sortiuntur ; quatenus ad metrorum Terentianorum intelli^
gentiam eorum cognitio necessaria est. De his autem duplex
queestio moveri potest ; altera^ quamobrem tantam carminum va«^
rietatem adhibuerit Terentius, et non potius intra trimetros ste-
terit, quod voluit Quintilianus. Consilii hujus rationem multi e
rebus ipsis petendam arbitrantur, et Terentium variis versuum
generibus usum fuisse, ut rei de qua agitur naturam numerorum
concinnitate spectatorum oculis melius subjiceret. sed vereor ut
hoc responsum satis firmum sit, cum locorum inspectione constet
in fabularum partibus maxime inter se dissentientibus idem car-
minis genus adhibitum, in continuis auten^ negodis diversa. Est
quidem ubi numeri rebus mire conveniunt ; causam tamen tantce
varietatis opinor hanc unicam fuisse, ut eo magis poeta specta-
torum animos reficeret et t^dium levaret ; cum ipsee etiam ora-
tionis virtutes fastidium pariant, nisi gratia varietatis adjutse»
Gaudent enim omnes varietate, etsicut oculi diversarum aspec'*
tu rerum magis detinentur, ita aures crebris numerorum atque
adeo versuum mutationibus oblectantur. Quod cum ipsius Quin*
tiliani judicium sit, miror voluisse elegantilssimas Xerentii fabu-
las solis trimetris astringi, cum et alia genera smt venustissima,
et sine iUis gratissima numerorum varietas omnis fere periisset.
Hinc est quod in sceenis quee ex tetrametris solis constant, ssepiug
de afio genere ad aliud transitur; sed hoc tanto fecit judicio
Terentius, vX iA ipsis quoque narrationibus ad aliam rem traasi**
vot. II. o ♦
Digitized
byGoogle
tfx» DE MSTRIS COMrciS.
tu8 siinul fiat. vid. Eun. 11. II. 21*. et III. Y^ 44. In hac d&Sm
que versuum varietate Latmi seeuti sunt Gr»coS| Greeci vero
naturam, cui semper grata est vicissitudo.
. Quod ad alteram qu8»^onemy cur diversonun generum ver^
8U8 Terentius misceaty et nunc trimetrum tetrametriSf nunc teira-
wistrum trimetris inserat, nunc in diverms tetrametrorum gerieii-
bu8 idem faciat ; hoc quoque factum arbitror ob easdem fere
causas, et ut in prolixioribus sceenis donnitans lector acL aures
arrigendas excitetur ; sed semper commodis in locis^ et ubi res
ipsa mutationes ^usmodi vel suadere vel pati saltem videatur*
Puo vero genera, quod antea monui, tam parum inter se distant,
^t eonim mistura merito nulla censeri ddbeat, trochakwn dico
6 c. etjambicum. t. acat. cum sola inter versus eos differentia sit,
quod alterum ab initio alter una sjllaba vel semipede ^xcedat.
Atque beec de trochaicis et jambicis generibus dicta sint. Sunt
vero in veteribus comicis preeter haeCy exempla queedam gene-
ris etiam peeoniciy versus scilicet bacchiad et cretici; quos
apud Plautum magno numero et in omni fere fabula invemaa,
sed in Terentio tam pauci sunti ut ne uni quidem paginee im.
plendee sufficiant : de quibus ad loca sua sotis dixi, ut iis hic im«*
morari plane supervacaneum sit.
Pergo igitur ad alteram higus instituti partem, eamque longe
difficiilimamy de Ucentiis dicere, quibus veteres comici usi sunt,
earumque modos et rationes exponere. In quibus intelligen-
dis cum viderem me parum adjutum a rei metricce scriptori-
bus, quorum tractatus hac in parte sunt supra quam dici potest
9teriles et jejuni, cum eorum nemo in rem altius penetrarit, aut
quicquam solidi tradiderit, prseter valgaria iUa quse in triviis
nota sunt ; decrevi ante omnia Ucentiarum causas et origines
quantum potui investigare, et nisi plurimum fallor, quoenam fue-
cint, non obscure.deprehendi.
In primis igitur sciendum est Ucentias comicorum, quod ad
partem earura longe maximam, unius esse generis» et in id ferri»
\it popularem pronuntiandi consuetudmem repreesentent. Cum
f aim comoedia in eo tota sit ut vera vitse humanee sit imago,
non satis erat eas sibi roaterias sumere, quee e quotidiana vita
Digitized
byGoogle
DE METBIS COMICIS. cxit
OKit dq>rompta, huinileinqae illiim et depreasum populi ter-
MDem imitari; oportoit iusuper eandem quoque prommtiandi
ntkaem, quantum poterat, assequi, qua populut in congriessibuft
ctcoDoquiiB fiuniliaribus uteretur. Hrc verus Hcentiarum iert
mim fonS) quse tantum eruditis negotinm fecerunt ; hinc ett
fnd cdmicis poetb licuit, quod alii nulli poetarum generi con-
ccnm est Cetera poemata scripta sunt ut legantur; comoddin
*cro (ot tragoedis) ut audiantur. Ut igitur eorum numeros iho
teOigamns, et ▼erborum modos rite oestimemus, non tam ad lite-
M ^ se oculis ingerunty insitamque earum quandtatem atten.
Mmn esty sed ad sonos quos efficerent cum in ore populi fer-
RDtor, qualesque ad aures accederent*
Qaomodo verba pronuntiarent Veteres Bomani, ea prseser-
tim quffi in coUoquiis sunt frequentioris usus, idque iis tempou
Tibosi cum floreret adhuc respublica> nec dum cirilibus armjs
hcta uni in imperium cessisset) nemo dixerit; nec profecto iti
nDa liDgua vera pronuntiandi ratio certo sciri potest, nisi ab iis
fn viva voce loquentes audierint eos, quibus lingua de qua agi-
tor, faerit vemacula. Nobis igitur, cum Romana lingua per tot
jam sscula in usu communi esse desierit, longe fiacilius est ex
vereuum comicorum constitutione et licentiarum usu pronuntian-
diconsuetudinem^ quam expronuntiandi modo versuum et licen-
tianmi rationes investigare. Hoc tamen nemo non sentit, qui
vd leviter animum ad hsec advertat, in sermone et colloquio fa-
miliari verba multa, ea preesertim que in frequentisstmo sunt usu,
qasque nullam in se emphasin habent, nec sententaam multmh
adjuvanty sed quasi vincula qusedam orationis partibus invicem
nectendis inserviunt, quales sunt articuli, preepositioneSy inteijec-
tiones, conjunctiones, et adverbia non pauca ; nemo inquam est»
qni non sentit hujusmodi verba quodammodo prsecipitari et ni»
mia celeritate ferri ; in veri>is etiam vel prolixioribus, vel durioris
soni| quceque difficilius proferuntur^ literas alias emolliri, alias
supprimiy vocesque alias in medio, alias in fine syllaba truncari,
verasque syHabarum quantitates mire corripi ; multis denique
modis effid ut quam minimum temporis inter confabulandum
Verbis proferendb insumatur, nisi ubi vehementior loquentis af-
Digitized
byGoogle
cxii* DE METRI8 COMICIS.
fectus» aut rei de qua agitur natura postuleti ut in hoc vel iUo
▼erbo insignior mora fiat,
Si (juis adeo harum rerum incuriosus est, ut nihil unquam de
pronuntiatione linguee sibi Temacul® cogitariti quid velim facile
intelliget> si in animum revocet, quid ipse senserit, si unquant
homines exteros audierit sermone peregrino et sibi prorsus ignoto
coUoquentes. nonne ipsi visi sunt miris modis verba preecipitarey
incidere; devorare» et dimidiata plurima proferre» ut nihil plane
et distincte ezaudiri potuerit ? Immo qui eatenus linguam exoti-
oam tenent> ut scripta oculis subjecta probe intelligant, iUis ipsis
homines lingua ista confabulantes tanta celeritate verba fundere
videntur, ut non modo literse, aut syllabce, sed integra etiam
▼erba s»pe eos fuglant. quod vero nos de exteris coUoquentibus
jientimusy idem illi etiam de nobis. Quod ostendit hoc omnibus
linguisnaturainsitum esse, ut celerius proferantur, quam legan-
tur, cum multa quse jdene scribuntur, non tamen plene pronun*
tientur ; sed inter loquendum alia premantur penitus, alia muti-
lentur, ab aliis asperi aliquid abradatur, aliis sua quantitas insigp
niter imminuatur ; alia denique tam raptim e£Eerantury ut noa
modo duee tresve syllabse, sed interdum etiam duo vel tria ver-
ba in unum coaluisse videantur.
Ut hsec pronuntiandi ratio in scsena etiam servaretur, necesse
fuit ut poetee in versibus compingendis non tam spectarenti quid
oculus postulet, quam quid ab aure desideretur ; qualemque pub-
lice recitati sQnuip effecturi essent, potius quam qua specie essent
tadte lecti»
Heec vera origo atque unicus, opinory fons Ucentiarum fere om-
nium, quee in veterum comicorum scriptis occurrunty quseque
tantas offensiones objiciunt lectoribus harum rerum imperitis, et
eruditis etiam, qui causas earum invesrigare neglexerunt. Ple-
reeque enim omnes eodem tendunt, ut veras syllabarum quanti-
tates imininuanty et prosodise legtbus producenda corripiant»
quo ad popular^m loquendi consuetudinem ipsa quoque pronun-
tiatione propius accedant: quam dum consectantur, longitudo
illa ex consonantium positione orta frustra iis obstat; in syllahoa
^u^titat^ «iitimanda ad vocalis solummodo naturam» qus^ sy}-
Digitized
byGoogle
I>E METRIS COMICIS. eim^
iabtt quaBi aniina est, respiciuiit ; si ea breyis sit, ayllabem pro li-
bitu corripiunt. Idque non in ultimis modo verborum sylld^ia
&ctitatum est, aed in aliis etiam quibusvis, mediis, primis, nisi
contra obstet accentus ; acutiun illum intelligo tenorem, qui in
omni Toce unua est, syllabamque quam acuit pree ceteris in«
^dit, et intendendo veree ejus quantitati aliquam novam addit ;
cum intentione illa major aliquantum mora in acuta pronuntianda
insumatur ; alias positionem facile negligunt, preecipue quidem
illam quse ex eadem consona geminata oritur, cum antiquitus
ejusmodi voces literit simplice scriptse essent ; dein illam qusd
fit ex muta et liquida> aut ex quibusvis aliis consonis quee ia
Tocis initio connecti possunt, nuUa vocali interposita. Sed nec in-
tra hos fines se continuerunt ; qusecunque consonee brevem vo-
calem excipiant, sive in eadem, sive in diversis vocibus, longitu-
dinem quse exinde syllabse accrescit, pro nihilo habent, et si ver<
8U8 ita postulet, ilico corripiunt : immo, quod ma^ mirere, nuu
Junthac corripiendi licentia uti, etiamsi faoile ab ea cavere po*
tmssent^ quam vocem dissyllabam cujus prima brevis est, in di-
versoB pedes distrahere, cum crebrse csesuree orationem nimis
exquisitam et elaboratam, numerosam nimis et a pedestri ser-
mone remotam faciant
Quod videtur etiam in causafuisse, cur toties creticos quamvis
uno tempore justo longiores, ditrocheeorum partes fecerint* Hoc
enim ssepenumero ab iis factum quivis facile viderit ; sed cre-
ticos quatenus creticos non recepenint, cum iste pes ab his ge-
neribus omnino abhorreat : hos igitur pedes^ licet revera creti-
coSy ac proinde quinque temporum, versibus suis immiscent qui-
dem» sed sub alia quadam specie ; nunc utique dactyli, nunc
anapsestiy prima scilicet vel ultuna pro correpta habita> nunc
spondei, extrita media vocali, vicem sustinent. Maluerunt scili-
cet prosodise leges aliquantum violare, quam a sermonis natura
et pronuntiandi consuetudine nimium recedere; cum istis legi-
.bos obsequi non potuerint, nisi crebris ccesuris uterentur, et ver-
borum crelicum pedem constituentium ultimas syllabas«a priori-
bus seepissime divellerent. Hoc autem non modo in singulis ver-
.bis; cum cretico pares essent) factuni est, sed seepe etiam cum
Digitized f y
Google
cxtT* DE METRIS COMICI&
daoa voces ad pedem istam effidendum conciirrerent. Licenti»
hujus immn exemplum, ted insigne admodum dabo ex Plmud
Trinummo. II. I. 172.
QosB ' neqoe fu-tar» nec &: laeU sttnt - tameii ilsli fciait.
in hoc versu cuivis manifestum est duos esse pedes creticos, sed
qui dactylorum plane vicarii sunt. innumera sunt licentiee hujus
apud illum exempla ; nec pauca in Terentioy licet hac, ut et
aliis fere omnibus, Plauto longe parcius utatur ; quod inter prse-
cipuas Terentii laudes merito recensendum est, qui quamvis in
licentiis, sive earum numerum sive genera spectes, adhibendis
tam parum sibi indulserit, sermonem tamen tanta arte tempe-
ravit, ut Plautino minus assurgat, et pedestrem multo magis
referat. sed de his hactenus.
Alterum, quod plurimi est in hoc argumento ponderis, est ac-
centus quem dixi, seu tenor, quo verbum secundum legitimam
pronuntiandi rationem modulatur. Ut enim ille non temere
movendus nec syllaba quam occupat, ex longa in brevem mu-
tanda, ita aliarum syllabanim quantitas> ejus prsesertim quse
acutam proxime prcecedit^ ab eo plurimum pendet ; et maxi-
marum licentiarum ratio inde est petenda. Quod ut intelliga-
mus, hsec pauca principii loco de natura et vi accentus probe
tenenda sunt.
Primo, in omni voce esse acutam, eamque unam tantum.
Secundoy ultimam nunquam esse acutam, ideoque in dissylla-
bis priorem semper acui; unde fitut ultimac exilius sonenti et
obscurius audiantur.
Tertio, in polysyllabis secundam^ si longa sit, acutam esse ;
alias tertiam ab extrema; intra trium enim syllabarum numerumy
sive hce in verbo solee sint, sive ultimee, acutam semper conti-
neri: ideoque, si plures acutam prsecesserint, omnes graves esse,
pariter ac illas> quse sequuntur.
Quarto, cum syllabee, quam acutus tenor occupat, ex intentione
cjus, nova qusdam quantitas accedat, istud incrementum quan-
titatis de syllaba proxime preecedente quodammodo detrahi vi-
detur, dum vox loquentis per eam rapte feftur, ut ad acutam ve*
niat, in qua insignior mora facienda. hinc usu venit ut syllaba
Digitized by VjOOQIC
DE METRI3 COMICIS. cxr*
Mlta proxima pro correpta habeatur» breviorque acuta vidfi»-
ior, eciaiii cum ipsa quoque brevis est. Ezempla hujus.infra
aiferam clariBsima.
Quinto, acceutuB legitime migrat ex penultima in ultimam l<m-
gam, quoties vod alicui enditica adjuncta est, cum hoc pacto
ultima non amplius uhimamy sed ab ultima secundam sedem oc*
cupet. e. g. in dect acuitur prima^ in dazque secunda.
SeztOy in dissyllabis quorum prior brevis est, altera longa, si
ceesura in diversos pedes distrahantur, accentus necessario mi-
grat in ultimam ; quod ideo lidtum fuit, quia fieri non poterat ut
poet» hac licentia non uterentur ; ipsa metri necessitas excusat.
Nec vitari potest in cujusvis generis jam^ic», quoties versus ab
hujusmodi voce incipit; et si in talem desinat, qusecunque vox
prcecesserity ultima qjus syllaba si longa sit, a ceteris divulsa fiet
prima pedis cretici, adeoque in pronuntiando acuetur. quod va-
let etiam in trochmcis catakctids^ qui hac in parte albjambicu ni«
hildiffenmt.
Septimoy in trisyllabb metri conditio interdum mutat accen*
tum^ fadtque ut e prima in secundam migret ; cum sdlicet syl«
laba brevis ante mutam et liquidam producitur : ut si secundam
in •oohcrei producas, quse extra metrum et in ore populi semper
corripitur. sed non licet contra in trisyllabis accentum e secunda
in primam vel tertiam movere, mediamque licet positione sola
longam corripere ; cum eo legitima pronuntiandi ratio nimium
immutetur, nec immutationis idonea satis causa audienti, quo
minus offendatury se ostendat. est quidem ubi Plautus hac etiam
licentia utitur, sed parcius; e. g. vi eorum quse quarto loco
dicta sunty corripere licet secundam in voluptatis^ sed non idem
licet in voluptaSy quamvis hoc quoque a Plauto seeplus fiat.
Unum porro monendum superest de pronuntiatione consona<'
rum t et u, quee non tam dure efferendse sunt, ac apud nos fieri
solety sed molliore s(mo, quique proxime accedat ad illum quo
pronuntiamus y etw; quod el ab aliis dudum observatum est,
et verum esse abunde constat ex resolutionibus syllabarum quse
ab istis literis incipiunt» quse nunquam tam crebrce fuissent, si
veteres literas eas eodem quo nos modo pronuntiassent : cura
Digitized
byGoogle
tZfi^
DE MfiTRlS COMICIS.
majQM tum tvkset inter ejusdem litero sonos, quibuB nunc ^00«-
MUUL9 nunc vocalb efferreUiry diserimeny quam quod ex altera itt
alteram transitum facile pati potuisset. e. g. inter pariete et par^
giie; quomodo nos efFerimus, pemimium mterest, inter pwnete
Tero et pan/ete parum admodum : sic tenida et ten-wia idem f&te
«onant, sed temda et tewvia cum vau, sono multum diveraa sunt.
Atque hsec observatio de yeris Larum literarum sonis est maxi^'
mee saqpe utiliiatis t v vero consonam sic pronuntiari solere cla-
rissime ostendit voz cauneaSf cum sono referret cave ne eas. Cic*
de Divln. II. 40.
His autem principiis ex pronuntiationis in sermone familiari
usitateey et accentus natura desumptis innixi, omnium fere lioen-
tiarum quibus comici veteres usi sunt, rationes facile expedie«
mus* Quod ad illas, quse alterius sunt generis, ex iis etiam plu*
res ex sermonis et colloquii natura oriuntur ; alise libertati isti
imputandse sunt quee aliis etiam poetis ex metri necessitate con*
cessa est, queeque ex eo poeiica Ucentia dicitur, in qua Latinis
preeiverunt Greeci, imprimis vero Homerus. Sed ut distinctius
agam de licentiis hisce, quse ex diutuma Plauti et Terentii lec-
tione observavi, huc fere redeunt.
Primo, monosyllaba queevisy ea preesertim quee sunt frequen*
tioris in sermone usus, pro libitu corripiunt, licet obstet non po-*
sitio modo, sed in nonnullis etiam vocalis longa, vel diphthongus*
Exemplo sint hiec.
m
aat
ob
qood
ab
dew
per
hio
ftU
6
•ed
hae>o
ad
ez
▼el
hoo
an
haad
ot
haio
^^
in
pmb
hano
et
neo
qui
hano
•tq' vel ao
nano
q.id
hoca^^
hao
•V
r ett
buc
com
rem
§
oatn'
htiic
duoi
qoam
4]
tnnt
mibi fnonos.
hem
quem
▼alt
i»
jam
quam
▼is a vola
id
aam
«1«.
■ihii
Digitized
byGoogle
DE METBIS COMICIS.
cxirfi*
Adi aby ahsy ohy an^ itiy con^ m comporitione etifiin saepe cbrri-
piuntur, cum brevis sit omnimn vocalis. *' Observat curioseque
animadvertit (ut Gellii verbis utar, L 2. c. 17.) M. Tulliug tii et
con preeporitiones tunc produci atque protendi, quum literee se-
querentur^ quee primee sunt in sapiente atque felice : in alii» au-
tem omnibus correpte pronuntiari." Quee vero in sermone cor«
repte pronundabantur, in versibus quoque comid pro arbitrio
corripuerunt. £t quod de in et am dixit Cicero, in aliis etiam
prspoaitionibus et particulis locum habuisse plurimis exemplis
constaty quee infira suo loco afferam. Sed an ad illorum modum
ante easdem aut aliaa quasdam literas producte etiam in ser-
mone dicerentur» cum id non ab ipsius rei ratione, sed ex linguse
consuetudine penderet, nobis frustra hodie quecritur.
Secundo, in dissyllabis multis qu«e sunt frequentissimi in ser-
mone usus, priorem pro libitu conipinnt, si vocalis brevis sit, ut in
Mita
iode
quippe
bujas
aotem
ioter
onde
>ille
ergo
btro
imbo
illio
eUi
iiHiu
• ejw
illpo
forte
oempo
o,ajas
illino
ipee
eooua
perqae
eese
ips»
eooam
ponquid
estifl
iite
eoqois
qoioquid
essept
ittic
eoqaid
noquam
posse
istno
idoe
asqoe
adde
ittiao
qaodqae
«aqoam
redde
Quibus adeasi kercle « ntoe et sive.
Tertio, in dissyllabis, quorum prior brevis est, alteram quo-
que seepissime corripiunt. ut in
1 J^fus] In ejut, cujus, et h^fut, nt
prior oonripuOar, i oonsona in ▼ooalem
▼eititar, etoom vooali praeoedeote diph-
tbqngescit; dlpbtbonj^m autem ante
vocdbm oorripi ad OrsBeoram exem-
plom poetis liatiois fiuniiiare est : et
bino fit qaod cum mocli composita siepo
«f at^iciant, et dioimns eimodi, cuinwdi.
2 JUe] Prior in ille, ipse,ei ieU, cor-
ripitnr per omnes casos, et seeoudafere
io iUtttS, i^uK, ot uliw4.
VOL. II.
S Omnis] Priorem in omnit Tideotor
pronnnlksse, at llali in ogne.
4 Neve] Neve et nve, oum pyiricliii
locomobtiner^ videntor, opinor pro mo-
DosjUabb potios babeoda esse, et licet
plaoe soribantur, contraote pronuntiari
bportere, nt neu et seu ; et inde esso
quod siv' corroptasit, And, L III. 3.
Sive istd ugor, - dve epmicaett' grof
frida 6 s Pami^iio etU
Digitized
byGoogle
eviit^ DE METRIS COMICIS.
hos tenii% ut aUqiio feiat niHMlrO) Tidet refolrendos eiieia duos
dilrocknoe, syUabam'fleaMinipedeni»etcceticniii4'
' De faoc antenr cahninir genere nnvin' pono moDenddm re^
fltet 9 nempe nt in ieifimKii it 'genifibnfl flunt'qiiidanr Tetflifl^ qui
■Wflu r aoa i trockaici ietrametri vttiakcticif ^eijambid ii t rm net r i cth
tdectici imo pede excediint, itat in hoc genere flont «pndani, <pA
nno pede> jnflto trimHro proGziorefl snnt, quofl jambicoe ^eptena*
rios dicafly quales pauculi sunt in Terentio, plurefl apud Plautnm;
de quorum tamen magna parte merito dubitari poiflit, utrum sa-
tifl sani acsinceri sint. hujusmodi sunt hi ex And. IV. IV. 3.
Poer' harol* ett-. miili6r s, tan td-posaift(s booo? vb* - illie ett?
Etv.e.
Qnid' tarb** est - apiid fbBnmi ? quid - illic a bominnm • litigaiit ?
Hic qmdem versufl, si singulis syllabifl detur maxima sua quan-
titasy erit T. t. c. sed id parum convenit homini perturbationem
magnam simulanti, et prse metu nq>tim verba preecipitanti : quid
quod nuUum certum est in Terentio exemplum» trochaicum tc-
trametrum catalecticumjambicis irimetris immiscendi. nec nisi ra-
rissime fit qpud Plautum. vid. Heaut. 1. 1. 20, Aliud autem
septenarii exemplum habemus hac ipsa in scsenay v, 16.
Mi'nim wef* • impnsdeiiter - mnlier e si Ikcit
Mere'lriz. Ch. Ab - Andri^s est an*oiU* bec s , qnant*™, in-tel1ig^o.
Si meretrix non e margine traducta sit, vel collocanda est post
mulierf et sic prior erit septenariusy aut sequenti apponenda
est, ut hic, et tunc ille uno pede augebitur. his addas Hee. III.
IV. 16.
• Br*' etkm - ti nnno a bie tUs- ? Pa. fit qoidem a t« exspec-to. Pa b. Qoid ett?
fled hujus versus lectionem mihi suspectam esse ad locum dixi.
Supetedt ut moneam, versibus tetrametris et trmetrisj prster
Cola illa de quibus prius dixi, interdum immisceri brevissima
qufiedam commata; unius syllabfle, ut non^ Eun. FV. IV. 52.
duarum, ut injus^ Phorm. V. VIII. 44. trium, ut^# ipse^ qui
est jambicus monometer catal. Eun. II. III. 28. Occidi, Evn, IL
III. 1. et Dorioy Phorm. III. II. 1. qui sunt trochaici numometri
cataL quatuor» seu quee metrum jamb. integrum constituunt, ut
Digitized
byGoogle
DE METRIS COMICIS. cix»
^mi illud ett f And. I. V. 2. Esse denique qufls metmm jam'-
kicwm hyptrcat^ eonstituunt, ut dUcrucwr-amm : Adelplu IV.
IV. 1.
Est quidem in yulgatb editt. exemplum etiam commatis jam^
kkd dmetri brachycatalecti : Phonm I. IV. 18. HomSnem. Ax.
Std^iiHco. Ge. ifem. Sed homnem ad versum pracedentem
rejiciendum esse» ad locum dixi : neeplus uno hujuB g^neris me-
mini apud Plautum. Pers. IV. IV. 116.
Ab'' trgenl"» - effer hac.
His paucifl absolvi quicquid scire opu6 est ad intelligendum
omnia illa carminum genera, quoe a trochceo vel jambo nomen
«uum sortiuntur ; quatenus ad metrorum Terentianorum intelli-
gentiam eorum cognitio necessaria est. De his autem duplex
qusestio moveri potest ; altera^ quamobrem tantam carminum va«
rietatem adhibuerit Terentiusi et non potius intra trimetros ste-
terity quod voluit Quintilianus. ConsUii hujus rationem multi e
rebuB ipsis petendam arbitrantur, et Terentium variis versuum
generibus usum fuissey ut rei de qua agitur naturam numerorum
concinnitate spectatorum oculis melius subjiceret. sed vereor ut
hoc responsum satis firmumsit, cumlocoruminspectione constet
in fabularum partibus maxime inter se dissentientibus idem car-
minis genus adhibitum^ in continuis auten^ negotib diversa. Est
quidem ubi numeri rebus mire conveniunt ; causam tamen tanttB
varietatis opinor hanc unicam fuisse, ut eo magis poeta specta-
torum animos reficeret et teedium levaret ; cum ipssB etiam oia-
tionis virtutes fastidium parianty nisi gratia varietatis a^jutse*
Gaudent enim omnes varietate, et sicut oculi diversarum aspec-
tu rerum magis detmentur, ita aures crebris numerorum atque
ftdeo versuum mutationibus oblectantur. Quod cum ipsius Quin-
tiliani judidum sit, miror voluisse elegantilBsimas X^rei^tii fabu-
las solis trimetris astringi, cum et alia genera sint venustissima,
et sine illis gratissima numerorum varietas omnis fere periisset.
Hinc est quod in scftnis quee ex tetrametris solis constant, ssepius
de aUo genere ad aliud transitur; sed hoc tanto fecit judicio
Terentius» «t ia ipsis quoque narrationibus ad aliam rem transi*-
VOli. II. o ♦
Digitized
byGoogle
ex^ DE METRIS €OMrCIS.
tUB simul fiat. vid. Eun. II. II. U. et III. Y^ 44. In hac dei£
que vertuom varietate Latini secuti sunt Gracoit Graci vero
naturamy cui semper grata est vidssitudo.
. Quod ad alteram queeistioaem, cur diversorum generum ver-
sus Terentius misceaty et nunc trimetrttm tetrametrisy nunc tetro'
metrwn trmetris inserat, nunc in diverns tetrametrorum geneii-
bus idem fadat; hoc quoque fiactum arbitror ob easdem fere
causas^ et ut in prolixioribus scsenis donnitans lector acL aures
arrigendas excitetur ; sed semper commodis in lods, et ubi res
ipsa mutationes cjusmodi vel suadere vel pati saltem videatur.
Puo vero genera, quod antea monui, tam parum inter se distant»
Mt eorum mistura merito nulla censeri debeat^ trochaicwn dico
6 c. ctjambicum. t, acat. cum sola inter versus eos differentia sit,
quod alterum ab inido alter una syllaba vel semipede ^xcedat.
Atque hBBC de trochcdcis ct jambicis generibus dicta sint. Sunt
vero in veteribus comicis prseter hsCy exempla queedam gene-
ris etiam pseonid, versus sdlicet bacchiad et cretici; quos
apud Plautum magno numero et in omni fere fabula invenias»
sed in Terentio tam paud sunt, ut ne uni quidem paginse im.
plendee sufficiant : de quibus ad loca sua satis dixi^ ut iis hic im*
morari plane supervacaneum sit.
Pergo i^tur ad alteram hi^jus instituti partem, eamque longe
difficilUmami de licentiis dicere, quibus veteres comici usi sunt,
earumque modos et rationes exponere. In quibus intelligen-
dis cum viderem me parum adjutum a rei metricse scriptori-
bus, quorum tractatus hac in parte sunt supra quam dici potest
Steriles et jejuni, cum eorum nemo in rem altius penetrarit, aut
quicquam solidi tradiderit, prseter volgaria illa quee in triviia
BOta sunt ; decrevi ante omnia Ucentiarum causas et origines
quantum potui investigare, et nisi plurimum fallor, queenam fue-
lint, non obscure deprehendi.
In primis igitur sciendum est licentias comicorum, quod ad
partem earum longe maximam, unius esse generis, et in id ferri»
Ut popularem pronuntiandi consuetudinem repreesentent. Cum
^nim comoedia in eo tota sit ut vera vitee human» sit imago,
non satis erat eas sibi materias sumere, quee e quotidiana vita
Digitized
byGoogle
DE METRIS COMICIS. cu^
«sent deprompta, humileinqiie illum et depreasum p<^uli ser-
monem imitaii; oportuit iusuper eandem quoque pronuntiandi
rationemy quantum poterat, aMequi, qua populus in congressibus
etcolloquiis fkmiliaribus uteretur. Hic verus Hceniiarum fert
mnniom fons, qu» tantum eruditis negotium fecerunt ; hinc est
quod comids poetis licuity quod alii nuUi poetarum generi con-
cefsmn est. Cetera poemata scripta sunt ut legantur; comoedieB
v«o (ut tragcBdiee) ut audiantur. Ut igitur eorum numeros ih*
telligamus, et verborum modos rite eestimemus, non tam adlite-
ras qufie se oculis ingerunt^ insitamque earum quantitatem atten*
dendum est, sed ad sonos quos efficerent cum in ore populi fer^
rentur» qualesque ad aures accederent«
Quomodo verba pronuntiarent Veter^ Eomani, ea prseser-
tim qufie in coUoquiis sunt frequentioris usus, idque iis tempou
ribus» cum floreret adhuc respublica^ nec dum civilibus armis
firacta uni in imperium cessisset, nemo dixerit; nec profecto iti
ulla Imgua vera pronuntiandi ratio certo sciri potest, nisi ab im
qui viva voce loquentes audierint eos, quibus lingua de qua agi*
tur, (uerit vemacula. Nobis igitur^ cum Romana lingua per t€it
jam ssecula in usu communi esse desierit, longe facilius est ex
▼ersuum comicorum constitutione et licentiarum usu pronuntian-
di-consuetudinem, quam ex pronuntiandi modo- versuum et licen-
tiarum rationes investigare. Hoc tamen nemo non sentit> qui
vel leviter animum ad hsec advertat, in sermone et colloquio fa-
miliari verba multa, ea prBesertim quae in frequentissimosuntusu,
quseque nullam in se emphasin habent> nec sententiam multuiki
adjuvant^ sed quasi vincula qusedam orationis pardbus invicem
nectendis mserviunti quales sunt articuli, preepositionesy interjed-
tiones, conjunctiones, et adverbia non pauca ; nemo inquam est,
qui non sentit hujusmodi verba quodammodo prsecipitari et ni»
mia celeritate ferri ; in verbis etiam vel prolixioribusi vel durioris
aonii queeque dijfidlius profenmtur, literas alias emoUiriy alias
supprimi, vocesque alias in medioi alias in fine syUaba trancari,
verasque ^Uabarum quantitates mire corripi ; multis deniqulD
modis efSci ut quam minimum temporis inter confabulandum
verbis proferendis insumatur, nisi ubi vehementior loquentis af-
Digitized
byGoogle
cxii* DE METRIS COMICIS.
fectus, aut rei de qua agitor natura postulet» ut in hoc vel illo
Terbo insigiiior mora fiat*
Si quis adeo haruro rerum incuriosus est, ut nihil imquam de
proQuntiatione linguse sibi vemaculee cogitarit, quid velim facile
intelligety 81 in animum reVocet, quid ipse Bensent» si unquanft
homincs exteros audierit sermone peregrino et sibiprorsus ignoto
colloquentes. nonne ipsi visi sunt miris modis verba preecipitare,
incidere, devorare» et dimidiata plurima proferre, ut nihil plane
et distincte exaudiri potuerit ? Immo qui eatenus linguam exoti-
oam tenent, ut scripta oculis subjecta probe intelligant, iUis ipsia
homines lingua ista confabulantes tanta celeritate verba fundere
videntur, ut non modo literse, aut syllabce, sed integra etiaiQ
verba scepe eos fugiant, quod vero nos de exteris coUoquentibus
^ntimusy idem iUi etiam de nobb. Quod ostendit hoc omnibus
linguisnaturainsitum esse, ut celerius proferantur, quam legan*
tur, cum multa quee plene scribuntur, non tamen plene pronun*
tientur ; sed inter loquendum alia premantur penitus, alia muti-
lentur, ab aliis asperi aliquid abradatur, aliis sua quantitas insig;-
niter imminuatur ; alia denique tam raptim efierantury ut non
modo duse tresve syllabse, sed interdum etiam duo vel tria ver-
ba in unum coaluisse videantur.
Ut hsec pronuntiandi ratio in scsena etiam servaretur, necesse
fuit ut poetee in versibus compingendis non tam spectarent, quid
oculus postulet, quam quid ab aure desideretur ; qualemque pub-
lice recitati sqnum effecturi essent, potius quam qua specie essent
tadte lecti.
Hsec vera origo atque unicus, opinor, fons Ucentiarum fere om-
nium, quee in veterum comicorum scriptis occurrunti queeque
tantas ofiensiones objiciunt lectoribus harum rerum imperitis, et
eruditis etiam, qui causas earum investigare neglexerunt. Ple-
rseque enim omnes eodem tendunti ut veras syliabarum quanti-
tates imininuant, et prosodise legibus producenda corripiant,
quo ad popularem loquendi consuetudinem ipsa quoque pronun-
tiatione propius accedant: quam dum consectantur» longitudo
illa ex consonantium positione orta frustra iis obstat; in syllahse
(|uantitat9 eeiitimanda ad vocalis solummodo naturam> que^ syl*
Digitized
byGoogle
I>E METRI8 COMICIS. cxiii*
bbfls quasi anima eet, respiciunt t si ea brevis sit, lyllabam pro li-
bitu corripiunt. Idque uon in ultimis modo verborum syllabi*
fiictitatum est» sed in aliis etiam quibusvi^y mediis, primis^nisi
contra obstet aecentus ; acutum iUum intelligo tenorero, qui in
omni voce unus est, syllabamque quam acuit prse ceteris in«
teaaditf et intendendo verse ejus quantitati aliquam novam addit ;
cum intentione illa major aliquantum mora in acuta pronuntianda
insumatur : alias positionem facile negligunt, prfiecipue quidem
iilam quee ex eadem consona geminata oritur, cum antiquitus
iisjusmodi voces litera simplice scriptse essent ; dein illam qus^
fit ex muta et liquida» aut ex quibusvis aliis consonis quse in
Tocis initio connecti possunt, ouUa vocali interposita. Sed nec in-
tra bos fines se continuerunt ; qusecunque consonse brevem vo-
calem excipiant, sive in eadem, sive in diversis vocibus, longitu-
dinem quce exinde syllabse accrescit, pro nihilo habent, et si ver-
jsusita postulet, ilico corripiunt : immo, quod magis mirere, ma.
Junt bac corripiendi licentia uti, etiamsi faoile ab ea cavere po*
tuissent^ quam vocem dissyllabam cujus prima brevis est, in di«
versos pedes distrahere» cum crebrce ceesurse orationem nimis
exquisitam et elaboratam^ numerosam nimis et a pedestri ser-
mone remotam faciant
Quod videtur etiam in causafuisse, cur toties creticos quamvis
uno teropore justo longiores, ditrochceorum partes feceriut. Hoc
enim seepenumero ab iis factum quivis facile viderit ; sed cre-
ticos quatenus creticos non receperunt, cum iste pes ab his ge-
neribus omnino abhorreat : hos igitur pedesj licet revera creti«
cos, ac proinde quinque temporum, versibus suis immiscent qui-
dem, sed sub alia quadam specie ; nunc utique dactyli, nunc
anapsestiy prima spilicet vel ultima pro correpta habita, nunc
spondeiy extrita media vocali, vicem sustinent. Maluerunt scili-
cet prosodise leges aliquantum violare, quam a sermonis natura
^ pronuntiandi consuetudine nimium recedere ; cum istis legi-
.bus obsequi non potuerint, nisi crebris csesuris uterentur, et ver-
borum creticum pedem constituentium ultimas syllabasia priori-
bus ssepisdme divellerent. Hoc autem non modo in singulis ver-
.bis; cum cretico pare? essent, factum est, sed scepe etiam cum
Digitized
byGoogle
cziT« DE METRI8 COMICI&
ivm Toces ad pedem istum effidenduiii ccmcarrareiit. licetkiam
httjus unum exemplum, sed insigne admodum dabo ex Pl«i(i
Trinummo. II. 1. 172.
Qob' Deqoe fa-tara nec s faeta tttnt - tameB ildB •cioit.
in hoc versu cuivis manifestum est duos esse pedes creticos, sed
qui dactylorum plane vicarii sunt. innumera sunt licentisB hujua
apud illum exempla ; nec pauca in Terentioy licet hac, ut et
aliis fere omnibus, Plauto longe parcius utatur ; quod inter pne*
cipuas Terentii laudes merito recensendum est, qui quamvis in
licendis, sive earum numenim sive genera spectes, adhibendis
tam parum sibi indulserit, sermonem tamen tanta arte tempe-
ravity ut Plautino minus assurgat> et pedestrem midto magis
referat. sed de his hactenus.
Alterum^ quod plurimi est in hoc argumento ponderis, est ac-
centus quem dixi« seu tenor, quo verbum secundum legitimam
pronuntiandi rationem modulatur. Ut enim ille non temere
movendus nec syllaba quam occupat, ex longa in brevem mu-
tanda, ita aliarum syllabarum quantitas, ejus preesertim qusd
acutam proxime prcecedit^ ab eo plurimum pendet ; et maxi-
marum licentiarum ratio inde est petenda. Quod ut intelliga-
musy heec pauca principii loco de natura et vi accentus probe
tenenda sunt.
Primo, in omni voce esse acutam, eamque unam tantum.
Secundoy ultimam nunquam esse acutam, ideoque in dissylla-
bis priorem semper acui; unde fitut ultimse exilius sonent, et
obscurius audiantur.
Tertio, in polysyllabis secundam, si longa sit, acutam esse ;
alias tertiam ab extrema; intra trium enim syllabarum numerum»
fiive hee in verbo solee sint, sive ultimse, acutam semper conti-
neri: ideoque, si plures acutam preecesserint, omnes graves esse,
pariter ac illas, quee sequuntur.
Quarto, cum syllabce, quam acutus tenor occupat, ex intentione
ejus, nova qusedam quantitas accedat, istud incrementum quan-
titatis de syllaba proxime prGecedente quodammodo detrahi vi-
detur, dum vox loquentis per cam rapte fertur, ut ad acutam ve-
niat, in qua inslgnior mora facienda. hinc usu venit ut syllaba
^Digitized
byGoogle
DE METRIS COMICIS. cxr*
ponim proxima pro correpta habeatur» breviorque acuta Tida»-
itor, edam com ipsa quoque brevi8 eaU Ezemj^ hujus.ijifira
afferam clariBsima.
Quinto, accentuB legitime migrat ex penultima in ultimam lon-
garo, quoties vod alicui enclitica adjuncta est,- cum hoc pacto
ultima non amplius ultimam, sed ab ultima secundam sedem oc-
cupet. e. g. in dea acuitur primay in dectqve secunda.
SeztOy in dissyllabis quorum prior brevis est, altera longOy n.
Cffisura in diversos pedes distrahantur, accentus necessario mi«
grat in ultimam ; quod ideo licitiun fuit, quia fieri non poterat ut
poetas hac licentia non uterentur ; ipsa metri necessitas excusat.
Nec vitari potest in cujusvis generis jom^m, quoties versus ab
hujusmodi voce incipit; et si in talem desinat, queecunque vox
prsecesserit, ultima ejus syllaba si longa sit, a ceteris divulsa fiet
prima pedis creticiy adeoque in pronuntiando acuetur. quod va-
let etiam in trochaicis catakctidsy qui hac in parte albjambicis ni«
hildifferunt.
Septimoy in trisyllabb metri oonditio interdum mutat accen-
txaxk, fadtque ut eprima in secundam migret ; cum scilicet syl-
laba brevis ante mutam et liquidam produdtur : ut si secundam
in vo^Mcre^ producasy quse extra metrum et in ore populi semper
corripitur. sed non licet contra in trisyllabis accentum e secunda
in primam vel tertiam Qiovere, mediamque licet positione sola
longam corripere ; cum eo legitima pronuntiandi ratio nimium
immutetur, nec immutationis idonea satis causa audienti, quo
minus offendatur, se ostendat. est quidem ubi Plautus hac etiam
licentia utituTy sed parcius; e. g. vi eorum quse quarto loco
dicta sunty corripere licet secundam in voluptatis^ sed non idem
licet in volttptaSy quamvis hoc quoque a Plauto seepius fiat.
Unum porro monendum superest de pronuntiatione consona<'
rum i et u, quee non tam dure efferend» sunt, ac apud nos fieri
solet, sed molliore s(mo, quique proxime accedat ad illum quo
pronuntiamus if etw; quod et ab aliis dudum observatum est,
et verum esse abunde constat ex resolutionibus syllabarum quse
ab istis literis incipiunt, quse nunquam tam crebrsD fuissent, si
veteres literas eas eodem quo nos modo pronuntiassent : cura
Digitized
byGoogle
tx?i*
DE MfiTRlS COMICIS.
mBJQB tum fuisMt inter ejasdem litero foiios, quibuB natfc totu
MUUL9 nunc vocalb efferretury diserimen, quam quod ex altera ia
alteram trangitum facile pati potuisset. e. g. inter pariete et /mr^
^iu; quomodo nos effisrimus, pemimium interest, inter pariete
Tero et paryete parum admodum : sic tenuia et tei^tBia idem iexe
«onant, sed tenma et tenvia cum vau, sono multum diveraa sunt»
Atque heec observatio de yeris Larum literarum sonis est mau'>'
mss saqpe utiliiatis i v vero consonam sic pronuntiari solere cla-
rissime ostendit vox cauneasj cum sono referret cavc ne eas, Cic*
de Divin. II. 40.
His autem principiis ex pronuntiationis ia sermone fiuniliarL
usitatee, et accentus natura desumptis innixiy omnium fere lioen-
tiarum quibus comici veteres usi sunt, rationes facile expedie*
mus. Quod ad illas, quAB alterius sunt generis> ex iis etiam plu-
res ex sermonis et coUoquii natura oriuntur ; aliee libertati isti
imputandse sunt quee aliis etiam poetis ex metri necessitate con-
cessa est, quseque ex eo poetica Ucentia dicitur, in qua Latinig
preeiverunt Greeci^ imprimis vero Homerus. Sed ut distinctius
agam de licentiis hisce, quse ex diutuma Plauti et Terentii lec-
tione observavi, huc fere redeunt.
Primo, monosyllaba queevis, ea preesertim quee sunt frequen«
tioris in sermone usus, pro libitu corripiunt, licet obstet non po«*
sitio modo, sed in nonnullis etiam vocalis longa, vel dipbthongus.
Exemplo sint hsc.
m
aat
ob
qaod
mb
dein
per
hio
abf
6
»ed
hae>o
ad
ex
vel
hoo
an
haad
nt
hoio
At
in
pmb
hano
et
neo
qai
hano
atq' vtl ao
uono
qnid
hoe 0bL
hao
"^
1
/-'
ett
buc
com
ivm
ettn'
hinc
dom
qoom
«
"i.*
tnnt
hem
quem
>U(
▼alt
it
jam
qnam
?
^
▼it a volo
id
■ihil
nam
sr
.
11«.
Digitized
byGoogle
DE METBIS COMICIS.
cxirfi*
Ad; aby absy ob, any tn^ con, iii comporitione etiain saepe corri-
piuDtur, cum brevis sit omnium vocalis. ** Observat curioseque
animadverdt (ut Gellii verbis utar, 1. 2. c 17.) M. TuUius tn et
con pfcepositiones tunc produci atque protendi, quum litersB se*
querentur^ quee primee sunt in sapitnte atque felice : in aliia au-
lem omnibus correpte pronuntiari." Quee yero in sermoBe cor«
repte pronuntiabantur, in versibus quoque comici pro arbitrio
corripuenmt. £t quod de m et con dixit Cicero, in aliis etiam
prspoaitionibus et particulis locum habuisse plurimis exemplis
constat^ quce infra suo loco afieram. Sed an ad Dlorum modum
ante easdem aut aliaa quasdam literas producte etiam in ser-
mone dicerentury cum id non ab ipsius rei ratione, sed ex linguse
consuetudine penderet, nobis frustra hodie quecritur.
Secundo, in dissyllabis multis qu«e sunt frequentissimi in ser-
mone usus» priorem pro libitu conipinnt, si vocalis brevis sit, ut in
Mita
inde
qoippe
liajat
Mtem
ioter
oode
*ille
ergo
iotro
imbo
Ulio
etii
inliu
>ej«s
illpo
forte
oempo
0.11108
illioo
ipee
eccam
perqoo
osse
iptiu
eooam
Dooquid
estifl
iste
eoqois
qoicquid
esse^it
ittic
eoqoid
ooquam
posse
istso
idoe
osqne
adde
istiflo
qoodqae
«squam
rodde
Quibus adeas, kercU « neoe et sive.
Tertioy in dissyllabis, quorum prior brevis est, alteram quo-
que seepissime corripiunt. ut in
1 Igytw] lo ifus, cujus, et hujuM, al
prior oorripiator, i ooosoaa io Toodem
vertitor, etoomTOoaliprsoedeote diph-
tkqofescit; diplitbooj^m aatem aote
focalem oorripi ad Oneeorom exeoi-
plom poetis liatiois fiuoUiare est : et
Uoo fit qood camniodi composita stepo
w al^ioiaot, et dioimos eimodif euimodi,
2 UU] Prior io ilU, ipse, et iite, cor-
lipitnr per omoes casos, et seeoudafeie
ia iiituf, ipnta, et istius,
VOL. II.
S Omms'] Priorem io omnis ▼ideotar
ptooaoliasse* oi llali io €gne.
4 Neve] Neve et sive, oom pynicliii
locomobtioer^ videotor, opioor pro mo-
DosjUabis potios liabeoda eBse« et lioet
plaoe soribaotar, cootracte proouotiari
bportere» at neu et seu ; et inde esso
qood tiv' oorroptasit, And, L III. 9.
Siveittduttor,'tiveefsmicaett'gra'
9ida 6 s Pmnfhiit est.
Digitized
byGoogle
exviul
DE METRIS COMICIS.
•pud
fomm
bODU
«oave
taoent
eoin
fore»
bonos
mane
vide»
ehein
Idem
malis
nega
videii
fere
leTi
maloi
roga
Tidet
forU
nuunts
domi
tace
lobeas
foras
niaoam
domo
vide
scdens
beri
maous in plural.
domam
■mat
erat
imnim
miter
poer
dedi
erant
qoidem
miniu
pater
dedit
erit
iiroul
modo
patri»
dabit
foret
tunen
Uvei
patri
dari
abest
Telot
ovei
berot
dolet
poles
otrum
boves
beri
habet
potext
noTie
bero
babent
velhn
tmor
novo
berom *
folent
velis
•olor
novum
■enex
stodet
velint
pador
dolin
soror
stodent
vulaiit
fidem
virii
nxor
tacet
labet
Jovem
bonU
obi
taoes
Uopt.
Quarto^ in polysyllabis compositis, si prima syllaba compo-
nens brevis est extra compositionem, in compositione quoque
scepissime corripi solere, (quod de monosyllabis prius observavi»
quodque valet etiam in compositis ab ante et interj exempla
heecy ne plura congeram, ostendunt
tdvenU
troesso
interest
indnigenter
abdoco
oognttos
interminatot
ingenium
ignavus
integer
adsitU
oommodare
ignoro
invidia
advenis v»r6.
incedo
' iopingo
inveniri
tiBnes
iooepto
inlelligo
oblecto
tnciUt
incertus
iropero
obseoro
tntehto
indignos
imperiam
occultus
tntiqaus
interim
iuiprodeot
ostendo
Quinto, quee acuuntur in tertia ab extrema, interdum acutam
corripiunty si positione sola longa sint, ut optimey sercitus, perte-
limy Pamphilusy et pauca alia, quo cretici mutantur in anapa^tos*
idem factum est in neutiquam, licet incipiat a diphthongo. inter-
1 Avei] V iD avet et similibus vide- 2 Cave] In caveto etiam, wf^to, ei
tnr in vooaUm verti, et voees proinde rogaUi Plautus secundaro corripit.
pro monos^llabis habendas esse.
Digitized
byGoogle
DE METRIS COMICIS. cxix*
dum quidem in yerbis hujns form» dubium esty utrum prima an
ultima sit quae pro correpta habeatur, ut in expedi, centuplex^
perdidit, &c.
Sexto, in polysyllabis syllaba queo acutam proxime preecedit,
ssepe corripitur, etsi non positione roodo, sed et vocali longa sit
vi eorum quce de accentu dicta sunt, ut in
&rg^iitQn mioYstreinas Toliiiitatit oic&trioes
6nMto» magTstratiu Tolikptatis ob^dirent
AJ&xaodrom pagHlatam ▼ootUtatls ▼idfibator
gnMniator polfistatis aentetotis ▼er^bamioi:
sop^lleolilis
Plautus hac licentia usus est etiam cum syllabam producit
dipthongus, ut in (mdivi, In nonniillis etiam cum syllaba acuta
bi-evis est, ea quce illam proxime proecedit, etsi vocali longa
animata, tamen corripitur, ut in amicitia et pudkitia*
Septimo, in quibusvis verbis vocalem longam vel diphthongum
finalem sequente vocali corripiunt, et pro arbitrio negligunt lon-
gitudinem ex positione sola ortam ; et quasvis syllabas pro bre«
f ibus habent, quarum vocalis brevis est, siquidem accentus non
eas intendat. Plautus quidem ipsam acutam quoque in nonnul-
lis corripuit, ut in
dedisse nodest» fenestras Philippas
necesse sceleste papillas Philippoi
Ubello poellam sagittas sioislram.
Terentius vero nusquam, quod sciam, nisi in tametsi et /a-
Tiiia, quas in vulgi quoque ore corripi solere credibOe est. quod
de aliis etiam maximam partem dicendum arbitror.
Octavo, in unam soepissime contrahunt syllabas in quibus du»
qusevis vocales concurrunt, ut
ea io solea
ia in scias
ie in hodie
01 in proiB
ai in ain
ei in dein
u in rediit
iit in hoio
eo in adeo
io io otiose
«10 in doobos.
$u in deos
iu in dia
Exempla hujusmodi sunt magno numero,
I roihi eom eorora foere
oibil eam earum foisse .
1 Mihi] Af i/tt ei mhil soot semper fere mooosjrllaba, vel certe rarissime in
doos pedes dislrahoutar.
Digitized
byGoogle
•XX*
^B METRIS C0MICI8.
w
•o
eodea
foiffeflit
•it
rei
eadem
fcioot
meuM^
1 fpei
eamof
Tidoat
tOQf 1
peromDef fidei
filii
taoeo
MOS 1
' cuof diei
perii
docoit
deiu J
' die
aiebat
eommoTeo
dem
¥it
fbi
traoseontei
dvm
qoia
foit
KfodU
trium
foisli
jurgiom
ttolier
e?eoiat
graadioflcala
potoerit
neliaf
penreoiat
tardioscolof
rejiciat
faaTiof
ditiUat •
oomprebeodit
iotroiit
probior
«Uam
repreheodit
abieram
iieqoior
ioeptiaf
deoicolor
abiero
fexceotief oertiorem
dehortatof
redierit
tio
oooasiooem
aperiootor
perierim
«loia
tOffloUuosa
>ejioUt
periimas.
Nono» verba s«pe breriant exterendo yocalem yel syllabam
6 media voce, vel resecando a fine. quorum prius syncope dicta
est, alterum apocope.
Sodem modo in disf jl-
laba oontiabootur
Exempla f jooopef
fiot h»e.
erpite
dixU
flttrpmt
josti
«xporge
feofti
amisti
aodiftin
commistS
diT«
promisti
deceffo
pnefcripfti
exoeffia
allerum
militif
Domioif
* firgioem
clamitanf
paololom
«libene
Uberet.
^
qoo paot»
bse rocef
e creticif
fioot fpoodei.
J
1 MuUer] lo hao Toce plorimisqo*
aliif , io qoibos Tocalif prior eft i, ooo-
tractio fit motaodo t io coosonam, qose,
«t ante diotom est, pronontianda est nt
nostrom jf. atqoe bao ratione pedes pro-
celeosmatiai in versoom finibos ssepe io
dactjlos ?el cretioos conlrabuntor, ut ia
muUermt mulieret, abierof perierim,
redierit, pra-ierieris, qo» pronunliaiida,
mul-yeremtmul-yerei, ab^yero^per-yerim,
red-yerit, freter-yerit. neque sjllaba
quie t io consonam versam pneoedity
mulatione ista semper producitur. hujns
«xempla plnra font apod Plaotomv ubi
miuiier, potito» jirobior, et rimilea Tooea
pjrrfai<^i looo f not, qoafi doorom taa*
lom esfont temponim.
3 Fjiciai] lo Tocibus hujns forraee
prior t coin aliera in nnam coalescit, el
tum t doplex com vocali prlau diphr
thongum induit.
3 Virginem] Non salis constat utrum
io hac vooe rocalis media elideoda sit»
an prima coi ripienda ; postertos malim,
cum in mnltis animadTertas, vocalem
brevem anto doas consonas quorum
prior estr, oorripi. cootra vero affei-tor
hic vcnus Ennii,
Virginesnam iibi quisque domi Aom«-
nuthsbetms,
Sed satif multa apod Ennium exem-
pla f oaty in qoibos vers of hexameter
iodpit ab anapiesto.
4 lAbere] Eadein cootraotio fit ia H'
herare, liheriui,ferU:ulum,et aimiWbn^
Digitized
byGoogle
D£ METRI8 COMICIS. Cxu*
Apocopet exempla hsec habe.
tOB
in pT6unc
««lar»
pftnuik*
luaHHi
potett'
saooii
Yiden
soimol'*
•goa
Denique in multis non modo s finale pro libitu abjiciuDt, sed
▼ocalem etiam qu« proxime prcecedit. exempla sunt innumera
in quibus s abjicitur cum dictio desinit in us ; sed vocalem quo-
que cui adjuncta est, resecuit sspe Plautus, idque non in no-
nmiibus tantum, ut in servusj sed in verbis etiam, ut in volumuSf
attulimuSy &c^ Eadem quoque licentia, cum vox desinit in is,
non modo s abjicitur^ ut in magis^ nimis, pergis, tristis, quod a
Terentio factum, sed is etiam, ut in simiiis, consimiiis, exorabUis,
carporiSf Veneris, Interdum s abjecta, t corripitur, neque s modo
sed is quoque a fine detrahitur, etiam cum natura longa est ; ex-
empla, ubi s detracta i corripitur, sunt muUis et miris^ ex quibus
£Eicta sunt multimodis et mirimodis : posterior quoque in nobis et
vobis eadem licentia aliquoties apud Plautum corripi videtur, et
nonnunquam totum is abjici, nisi pro iis legendum sit bis ct vis,
quorum prius pro nobis antiquos dixisse annotavit Festus : hujus
aotem licentise claraexempla sunt, parcUis, imperiis.
His addas quod es interdum abjidtur in res^ et res est ex eo
seepius fit monosyl.
Atque hee fere sunt rationes, quibus yeteres comici veras ver-
borum quantitates solent imminuere, corripiendo nempe et con-
trahendo. £t hujus generis est licentiarum pars longe maxima :
earum vero causee ex populari loquendi consuetudine et pronun-
tiationis natura petendse sunt. Sed et alise nonnulloe sunt alterius
generis, quee scilicet insitas verborum quantitates augent, et in
prosodiee leges peccant, ut syllabas natura breves producant ;
quse fere sunt hujusmodi.
PrimOy sjnaloephas crebro negligunt, et vocalium concursus,
nec vocalem ne brevem quidem elidunt, his prsccipue locis ; se-
1 Ster^ Clan,Bi(oUor,iipnd PIoo- scqoente oooiodo, qua lioeolia ooMa
ta» ejiempla «uot hojos liccntl», qua apod Ilaloa rreqoentior.
4 finale ili Terliis «lodo infuiitl abjioilor
Digitized
byGoogle
cxxii* DE METRIS COMICIS;
quente diphthongo, ante pausaniy in bisegmentis, et cum alia
persona dicentem excipit*
SecundD) indissyllabisquibusdam priorem nonjaroproducunt,
nt in ei, reiy spei. quee tunc i duplici scribi solent. Plautus etiam
eadem Hcentia usus est in tuus^ suus, eum, deus; qualicentia nulla
minus venia videtur digna ; numquam certe eam adhibuit Te-
rentius.
Tertio, finales syllabas breves in quavis sede ante diphthon-
gum producunt, ut id aurum^ sed cBquum, inaudivit ; nec non ante
vocalem quamvis in bisegraentis, et vi caesuree ; id quod Plautua
seepe fecit in vocibus dactylicis, cum in vocali exeunt sequente
consona; scd et vocalem brevem sequente etiam vocali seepius
produxit in bisegmentis.
Quarto, re in compositis seepius producunt, consonam quee se-
quitur geminando, ut in redux^ reducoy retulit.
Quinto, in polysyllabis scepe producunt antepenultimam, con-
tra prosodiGe leges, si in eam cadat accentus, ut in conventitia,
conductitium^ prqjectiticty emissitiiSy et aliis in itiis desinentibus.
sed Plautus hac licentia ustts est etiam in dissyllabis, cum encli-
ticse adjectione accentus movetur, Mrdqucy Lactequey in quibus
yel secundas produxit, vel qve in duas syllabas resolvit. idem
etiam in vocibus quaternis aut quinis syllabis constantibus pri-
mam, brevem licet, plus semel produxit, ut ih amarentury amatori-
tuSy amatorie.
Sexto, i et u breves in primis aut mediis syllabis ante vocalem
producunt, ut in ierityjuerity plHerat, audierat, hahuerit.
Septirao, unam syllabam in duas resolvunt, vel resolutione
diphthpngi, ut in hospita, Ctinice, aqucdy vel t et u consonas in vo-
cales rautando, ut in iam, quod seepe fit dissyllabum, larcct, lar"
Tatus, milvus, &c. quee mutatio non dura, aut coacta videbitur^
si quce prius dixi de legkiraa literas has, cum consonee sunt, pro-
nuntiandi ratione, in aniraum revocemus. et hac forte licentia
quid et que interdum Plauto producta sunt.
Octavo, h consonee ssepe vim habet, ut syllabam brevem posi-
tione longam reddat, vel ut vocalis finalis quee prsecesserat, non
elidatur. Hoc Plauto perpetuum. sed Terentius parcissimc.
Digiti
IzedbyGoOgle
DE METRIS qOMICISL txauii»
Hsec ftutem ea fere sunt quo de licenttiB dicenda habul)
quarum quasdam in prosodiee leges et proDuntiandi rationes ni«
mium peccare noi^ diffitendum est. Sed istffi plerseque omoes
Plautinoe sunt; Terentius et modum adbibuit> quod ad Hcentia*
rum numerum^ et miio delectu usus est, quod ad earum genera,
et a non paucis penitus abstinuit.
Is quidem tam caste egit, tam parcus fuit in Ucentiis utendis^
iis prffisertim quee veras verborum quantitates augent atque in*
tendunt^ ut sflepe in jambicis, cum licentiant adhibitam putes*i
dum in legendo legitimee pronuntiationi et sectioni in ditrochee^
08 obtemperas ; si tamen versum ad veros pedes exigas, nullam
ei sustentando licentiam necessariam esse deprehendas. vide
And. I. 5. 54.* And. I. 5. U* And. IV. 1. 58. Eun. III. 5*
12. Eun. IV. 3. 23 et 4. 6.* Eun. V. 1. 17.* Heaut. III. 1.
6.» Heaut V. 1. 50* Hec. IV. 1. 46. Hec. IV. 2. 29.*
Phorm. I. 2. 96.* Phorm. III. 1. 10. Phorm. III. 2. 44. Qu»
cum recogito, Terentium ad veras vocum quantitates magis quam .
ad pronuntiandi rationes animum in pluribus advertisse arbitror;
ideoque muto jam sententiam in iis ex locis laudatis, quibus gig-
num hoc * apposui, et eorum sectiones ad veras verborum quan-
titates refingivelim, contra ac putabam, cum notas ad ea scri-
berem, Plautinis licentiis sequo tum forte addictior.
Sed et ipse quoque Terentius in earum usu nimius videbitur
iis, qui novis solum Augustei seculi poetis legendis assueverint,
nullum vero in veteribus hisce legendis tempus posuerint. Ab
his queeretur, cur non Terentius eandem in numeris puritatcm
servaverit, ac Greeci in suis comoediis, aut Latini etiam ipsi in
tragoediis componendis. Quod ad Greecos, si Terentius eos non
assecutus est hac in parte, in aliis enim non raro superavit, id non
poetse sed linguee culpa fieri puto, quee tam dura, tam aspera,
tot consonis obsessa, tot elisionibus obnoxia, ut quod Quintilianus
dixity ^^ Sermo ipse Romanus non redpere videatur illam solis
Atticis concessam Venerem, quando eam ne Greeci qiiidem in
alio genere linguee obtinuerint" quod de numerorum et versuum
apud Grsecos puritate et suavitate non minus verum est, quam de
alia quavis comoediee Groecse preestantia^ unde tanta illis quam
Digitized
byGoogle
fcx3dv« DE METRIS COMICIS.
mirantur omnes Tenustas. Quod Tero tragoedias Latinas spedat,
ex Seneca male judicatlir de illis qui Terentio erant vel antiqui*
ore« ¥el eetate pares, cum apud eos etiam numeri multo aist im»
puriores quam apud tragicos recentiores. Quod si ipsi ettam
Terentio longe castiores fuerint, et parcius multo licentiis iite«
rentur, id diversis scribendi generibus imputandum est Cum
comoedia» ut pluribus dizi, vulgarem et loquendi et pronuntiandi
consuetudinem imitetur ; tragoedia vero, ut in argumentis longe
majoribus versatur» ita dictione quoque sua, et eloquendi ration^
a plebe longissime recedit. Tragoedia enim est poema nobile^
elatum, grandi lentoque passu inoedity amat lecta, puldbra» sonora
verba, nec quicquam eoram quee profert, aut preecipitari velit^
aut obscure premi. Hinc tragcedia in numeris etiam tantum a
comoedia distat, et licentiee in hanc frequentissime receptsB, qvm
in altera nequaquam essent ferendse.
' De comicorum enim licentiis in genere, jure dicas^ quod Te-
rentianus elegantissimis versibus dixit de singulari ilUiy qua in
jambicis spondeum vel dactylum in secundo vel quarto loco po*
suerunt.
Sed qtd pedestresfabulas socco premtmtf
Ut quce loquuntur sumpta de vita ptdei,
Vitiant jambum tractibus spondaicis,
Et in secundo et ceteris esque lods,
Fidemquejictis dum procurant fahuUs,
In metra peccant arte, non inscitia,
Ke sint sonora verba consuetudinis» &c.
Jarobi quidem sedes Greeci quoque comici vitiarunt tractibus
spondaicis; et id insigne est discrimen inter eos et tragoedi»
scriptores. sed hoc Grseci raro. Latini vero, ut Prisciani ver-
bis utar, ^' in multis initium aliquod accipientes a Grsecis, solent
ab angusto in effusum licentiee spatium hoc dilatare." quod ut
dixi, linguee plunmum vitio vertendum est. Latine quippe scri-
bentes salvo puri sermonis nitore haud efficere potuere, ut in vite
communis rebus exprimendis, numeris astrictioribus uterentur.
Quod ad eas autem licentias quas adhibuit Terentius, ne lec-
iort minus exercitato yel minimam oiTensiunculam objicerent.
Digitized
by.Google
BE METBI8 GOMICIS, cxxt*
vbicoDqae in prosodifli segulai peceatory mgtLO «Kqao qfmmtk
etset licentia, indicavi : syllabis pneter morem correptis accai«'
tam brevem, productis longum appotui; eonun etiam alterom
q>pinzi omnibvs syllabis in quibus s^maloepba vel ectblipsis neg«
ligitur; et nonnunquam iis etiam syHabb quarum quantitas minua
cognita est. o etiam finale Terborum, ut puerorum preejudido oc-
carratur, qui plerumque pro correpto babere solent, cum in id
accentus metricus cadit, accentu longo notavi. ubi Tero in toc6
aliqua binee syllabeB in unam contrahuntur, id literis margiili ap«
positis semper ostendi. Ad hedc, cum ssepe fiat ut metrum seu
iiwoiia in pedes diversis modis resolvi possit, e quibus ille eligen«
dus qui legiUmee pronuntiationi minime officit, numerosque mi«
nime sonoros reddit; ejusmodi metra bac nota - in pedes suos
distinxi. Nihil denique omissum est, quod excogitare potui, ut
metri Terentiani intelligentia facillima redderetur^ et ad tironum
captum prorsus accommodata. Cum yero yersus comici ad tibias.
canerentury superest ut de iis pauca qusedam dicam, quee satis
sint ad intelligenda illa.quce infabularum harum titulis habentur.
De his multi multa et valde diversa; quee ne recensere qui«
dem» nedum excutere vel otium est Tel animus. Constat apud
omnes primis temporibus tibias ex arundine fuisse ; eam vero
qu8e radicem antecesserat, leevee tibise conyenire^ quee cacumen»
dextree, ioquit Plinius 1. 16. c. 36. ex Theophrasto, cujus verba
sunt, rjfy fikv vpoc rg ^p apienpav elyai, li^ Sk x/wc rovc pkaaroi^Cp
itiidr : ex his autem dextram graviorem sonum edidisse saepius
a Donato dictum est ; quod isti tibioe convenisse, quee angustiore
esset foraminey ostendit vir dariss. Isaac Vossius in elegantissi-
mo Libello de iriribus Rythmi p. 1 1 1 . ex hoc iBliani loco» qui ex-
tat apud Porphyrium in Hypomnematis ad Harmonica Ptolemsei.
Eay X&fiji TiG ivo iLvkovQy rocc fi^v iiiiKtaiv tmwc» ralc it Ivpimia^
ritr KoiXuiv iia/^ipovrac, icaBdirtp Isxovtnv 6i ^pvytoi xpoc tovq
'EXXriyiKOvCf €vpii9€i TraparXfifriuc roeiipvKotkuov 6fynpov Tpoikfitvay
^6yyov rov tmvoKOiXlov. Qtiapofffuv yc roi rovc ^pvyiovc trrt'
vovc roTic KotKiaic 5rrac> *fai iroXX^ fiapvripovc jx®*'^ wpo(i6X\fiV^
rac ritv £\Xi|m'Mv.
TOL.II. Q*
Digitized
byGoogle
cxxvi» DE METRIS COMICIS.
Ea quee de Tibiis in tituIU dicta sunt, juxta fabularum geriem
810 se habent :
1
dttxtris et sinbtris.
S
TibUi a«iboi
dextris.
AeUpriBUi
Tibiis imparibns,
debde doabns dextris-
4
TSbiit Samnif.
5
Tibiis paribas.
6
Tibiis imparibos.
Sed qusedam ex hls non satis sincera esse
liquet cum ex codi.
cum varietate, tum ex Donato, juxta quem,
Seoonda aota eit
tjbiis dextra et sinistrt.
QoarU
tibiis dextrifl.
Sexta
tibiis Sarranis.
Ut hsec autem intelligamus, observandum est veterum tibicines
duafl simul tibias inflare solitos esse, quee si dextra manu» dex-
traque oris parte tenerentur, dextrct dictee sunt : • quee vero laeva
manu, Isevaque oris parte, sinistra, hunc apud illos morem fuisse
antiqua marmora et nummi magno numero ostendunt. Duat
vero dextrasy non pares dextras, et proinde duas simstras, recte et
proprie dici patet et ex his titulis, et ex notissimo Phsedri loco L
V. Fab. 6. de tibicine^ qui sinistram fregerat tibiam,
DuAS quum dextras mahtmet perdere^
£x tertio titulo liquet tibias dextras ab imparilnts distmguly
ideoque pares fuisse, id est paribus foraminibus, paresque sonot
edidisse» quod idem pari jure de duabus sinistris etiam dicendum.
impares igitur fuere duee tibiae, quarum dextra altera, altera si-
nistra. in primo igitur titulo, cum tibiis paribus addatur dextris et
sinistris, in quinto vero tibiis paribus nihil tale addatur, censendum
est vel in primo dextris et sinistris ex abundanti adjici, vel in
quinto voces eas injuria quadam exddisse : cumque, nisi aliquid
ejusmodi addatur, scire nequeamus, utrum dextra: an sinistrce
fuerint, opinor ,paribus tibiis quatuor intelligi, duas scilicet dex^
traSf cum duabus sinistris, et diversas fabulee partes diversis tibiis
actas fuisse; alias nempe duabus dextris, alias vero duabus sinistris;
vel totam fabulam altera vice his tibiis, altera illis. Utrumque in
usu fuisse non est ut dubitemus, cum ex hisce titulis constet ean«
Digitized
byGoogle
DE METRIS COMICIS. cxxyU*
dem fabulaiD non semper iisdem tibiis actam {uisse; etin eadem
actione modos canticorum et diverbiorum sflepe mutatos annotarit
Donatus.
Quarta fabula acta dicitur tibiis SarraniSf vel ut alii legunt,
Serranis; sed mihi indubium est Sarrams veram esse lectionem»
a Sarra dictis, qum Tyro olim nomen fuit ; unde Virgilius^ Sar*
rano indormiat ostro. 6. II. 506. et antiquior Virgilio Ennius,
Foenos Sarra oriundos^ ut locum illum laudavit Probus. mihi qui-
dem locus non parum suspectus est, cum in nullis aliis titulis ti«
biee proprio nomine indigitentur ; quamvis dcxtras Lydias fuisse»
impares vero Phrygias, post Donatum eruditi fere omnes existi.
ment. sed ut ut hoc sit^ si nec ducs dextrcc, nec dextra altera, altera
simstra fuerint^ necesse est fuisse duas sinistras ; quas forte omi-
nis causa Sarranas quam sinistras dicere maluerunt.
Atque heec de vexatisnma qusestione dixisse sufficiat, cum
pauca licet, e rebus tamen ipsis petita sint, et proinde vera, et
iUa qute de tibiis in titulis cticuntur^ satis explicent. Tota enim
qusBStio curiosa magis, quam utilis, nec ad fabulas melius mtelli-
gendas quicquam a^juvat^ cum ecedem fabulse diversis fibiis, di-
versee vero eisdem agerentur. De tibiis igitur qui plura velit»
adeat JuL Scaligerum, Salmasium, Is. Vossium ; pne ceteris vero
€. Bartholinum, qui de earum materiis, formis, usibus, copiose
atqae erudite scripsit.
DE METRfS
Digitized by VjOOQIC
Digitized
byGoogle
LECTORI ERUDITO ,
8. P. D.
JO. CAR; ZSUNIV&
^mSltJtfm nUfOQein consUiit^uoi) iq Terentio cnraiulo se^
ooti «nttuft, m 9^ft^onjff9tMlt\on/Q mH^ declaiittse Tideamur,
Mt quioqiiM^.q^ W^^^ iUo a;voc(mH coMUo^ acdderit
iioci,Uc.pnefi^d4ap4Mti<M^nQ^opM^^ noniral-
lonnit taMai^ d^ q^9»iii.i|iiper n^ Tolnimiw nec poluimaa
mwtionflm . &€t^ hjc p|iw* ratiiopeqi ced^ere eat visum.
Engrfipfcii <|iiidiim,f<4&^diib qn^apud.Lindenbrogium admo-
dum:aont.iaanqt;e( mu^.(fuun in uniYersam Hecyram, si
reoeaiorii aPhiJogqb^pten^ nftilext^ atqua ad Phormionem
ubique lacW9B|]|iapt».4p^ue 4c9der|mtur Scens) ex Wes-
tadK»viana.ia4ilm«^8^1ew^ Veswn saBpenamero, non
line mw^ in%iw^^ Wei^er|iOYJ|i in describendis eden-
^■qno illia jupplf i»Bp>tb, qnc^ ceitp per se ob interpretationes,
quas inlatdiim cpntinent idpn^ conteoinenda non sunt, yel
incnriain» tel itqrpff» ijifcjHam d^j^bei^dimus; qui cum %-
Qsraretafiriptar8^iC^pei)4uit;iec esset qnem sequeretur com-'
pilarelque» nti /HPQP^: a)m» iOA comm^tariola ita fcsdiiyit,'
et, qnantnm in.hoimnQ fui^ comii^t, ut vel plane nullus, toI
certe admodmft.miserrinlii ezorir^tnvr seosus. Igitur vitia
iaterpaDCtwnis» et'. efrorea librariorum alios^ qui hale, ne-'
nune.repiignantef,tol}i posfie videba^tur, statim« ut brevitatb
haberetnr.ratioy eiidend^yim^a; in csteris autem lods, ne tvh
mm 4wdaoea videren^, eiiienda|iones, quas conjedmusy im-
cis inchiaimus» quemadmodum ippriori libri parte nos fecisse
Digitized
byGoogle
iv PRiEFATIO.
docuimus. Cum iu Phormionem, inprirois a tertio Actu per-
pauca extent Donati scholia ; copiosiores fuimus in no^tris
notulis i^p^g^ndisy^ aed tantum in locis difficilioribus, quee
videbantur» ubi inteqpretes vel nibil, liti fit, vel perperam» vel
<certe dubitantur dixerunt, sensumque suis interpretatiunculis»
aut emendationibus scilicet, mitterandum in modum vexanmt
et turbarunt.
De triplici indieeV4^tt<l$<^ii^4^ piitiivimus» paucis di-
«endum esse existimamus. Primum quidem, qui res et ver.
borum preecipuas explicationes apud Donatum obvias con.
tinety omnino ex Westerhovii edidone transscripsimus ; ci\jus
rei rafionem et usum non est quod hic doceamus, cum omnes
facile hoc in genere, opinor, consentientes habeiamW Ye*
ninv de altero ex Bentlejana editidne, qtks apud Batavte
prodiit, sutnto, verba et forihas loquehdi Terernciaiiat' eiln*
l)ente, erunt fortasse, qui liimi^m et hfratil^m, qu«( sibi 'vjde*
tur, amplitudinem reprehehdiiidam piitent QiUHnq^am-ai
t)tium nobls fuisset, Teih alr5 quodam' itiodo institoiaMnMts :
<Qum tanien classes et Iocsl omlseHidus, qute plMie* HMHilia et
'^pervacua videbantur, illum noh mddo Idcfa iiivtaieDdis>
sed et sermoni l^erehtiano cognoscendo' ejgregie prodesse
censemus. Kam certe vim et usumparficulaiNim, qui'8^^>e
'varius et multiplex, adeoique perdifficih'8 d^rehenditur, 'i^ii
facilius et certius cognosci et definhri constat, nisr ingpieien»
dis comparahdisque locis pluribus. Nec paftiih ejuamodi
indice adjuvatur usus critidus, quatehus, siiielibrorum^pise^
standorum consensu et auctoritate, ex cohffuetudine loquieDdi»
qua ^uctor aliquis est usus, prbbfl9>}liter cottigehdofti ctt»
quid in]oco dubio et contrbversb a manii auctoris pi^ofec*
tum sit. Ut enim vulgo sui qubque auetor optifnils.fertur'
esse i^terpres; ita, ubi csetera desunfsubdldia certa, soi
quemque.ciiticum et correctofem esse tutiBsimum «dfltiiiia»
mus. Ceeterum vix opus esse pttamus, ut lon^iores stmut in
afferendis/causis, cur m ilio in£ce aliam repehtedrtfaogriu
phiam. induxerimus, quam quee alibi nobis pi^bMI^ iWerit^
Sufficlt, speramus, dixisse, a nobis slne mnlto Iflbore et iha-
Digitized
byGoogle
PRJEFATIO. V
teslia» muteri uon poluiiBe rem» qu^ per se magoi momenU
iioii esaet, et preBterea id habere videretur coramodi, ut^ ti'
rones inde pOMent intelligere, quce ratio scribendi Bentlejo,
hic codicum vetu&tonim auctoritatem soquenti» in Terentio
edendd» probata fiieiriu Hia a4iQnximus ipsi tertium deno-
minibu^ auctOriun indicem; quorum loca vel a scholiaatis»
v«l a liadenbirogto laudantur» explicaatury aut certe ex si-
niliutn locorum sodetate ac Gonjunctione-aUquidlucis acci-
.pere videbantur/ Qiuo fiMaliua-autem scholiastarum loca ab
•aliig di$cemerentur;litteri8^ quas currentesdicunti notavimus.
Ab initio animus quidem fuit, breviter atque summatim
feHarrare» qUtcquid de metris^ Terentianis a Rufino, Antesig-
inano, Erasmo, Camerario» Scaligero» Jo.'Lengio» Wasio,
Hiirie et Bentli^ disputatum est. Verum magmtudo volu-
miBis biMk^|>ol«qqe TatioDesimpediroento fuerunt, quo mi-
nns ooDsilio illi satisfaceremus. Igitur ne editio nostra, hoc
quidem in genere, manca et imperfecta esseti Bentlcgi Dia-
-triben adjungendam esse existiroayimus propterea, quod ibi
.Bon modo breviter, perq[>icue et satis probabiliter metri ra-
tionem tractatam esse» sed etiam sine lectione iUius vix fieri
posse putabamus, ut plere^ae hominis emendationes et.cour
jectursB setis inteliigefentur. Esedem causee quoque cupi-
diiatem nostram repressenmt et coercuerunt schediasma de
ceoonomia artificioque fabularum Terentianarum hic edendi.
Etsi enim DOnatus» (Daceria, qu« iUum fere sequitur,raro
hujusmodi quidqutan profert, quod non dudum sit ocoupatura
a scholi^lste,) pasaim per commentarios multa tradit, qu»
buc pertinenty nec ccmtemnenda sunt, qu» Heinsius in Dis-
sertatione de Plauto et Terentio, item Yictor Paustus in Diar
tribe de Comcedia disfteruit : nonnulla tamen restare viden-
tur, quse probabiliter de hac re, et in usum dici possint tiro-
nnm, ut apud Terentium aliud quippiam spectent, quam mera
▼eri>a et formulas, quoe non semper recte, hoc est, in loco et
tempore adhibentur. Etenim certe potest disseri de argu-
menti ratione, ac consilio, quod Terentius cum in universum,
tum in flibulis singulis sequendum putavcrit; de morum,
Digitized
byGoogle
vi PRJSFATID.
quos expresseitt, et suoa cnique peraonee Uibuerity prG^^-
tate; de artificio, quo singi^ fkbttled paHes disposuerit»
tractaTerit et ad probabilitatem adduxerit ; de Actuum 8c«-
'narumque natura et ratione. Tum quMtio philosopho bMd
indigna institui potest, atque ex popuM rooribuSi ralione in-
genii faumani, et vit» «omnumiB, Hotiierique inptfaik^ ^xeM-
plis explicari iHustrariquey cur vekrli merMvees ani mnte
ftiVe bonee- semperfere, raro mattrentt houesC», et vit^gflrts
'pudtiefie nunquam loquentes in soenam producantmr; cur pri-
mi Aetus fere sint breviores; initia dabia et tranquiHioPft ;
'progressus vehementiores turbulentioresque ; exkm sedati
et keti ; cur personee ridicuke non semper et i^Mque omnino
dtttltce et excordes inducantur; stolidi etbardl adolescentes
a scena Terenliana absint plane; cur iiipsi) qui dolo iiisE-
diisque captuntur, non ab omni cavendi prospicieiidique piru-
dekitia smt alieni; atque omnino cur non, more recentioniBi
fabularum, virtus vitiumqoe ita expingatur, ut quod addi
possit, reperiatur nihil; cur ne pessimus quisque quideiti
tendem ex seena plane tristis votique sui expers abeat^ Ex-
plicari preeterea debet jocorum facetiarumque urbanitai it
elegantiay iEitque natim dialogi» interloquiorumy solUoqim-
rumque ostendi. Porro quando et quibus de causis servis
6t mfimse conditidnis homtnibus tribuantur senteiitise gravesy
doceri debet : itemque> qufle sit ratio et causa eorumy qu^
vel prsesentia in scena peraguntur, vd absentia et acta nar-
rantur ; cur semper fere nomen prodeimtis in fcenam pei^
sonsB abalia ante reeitetur; quee sit errorum, periculorum»
labjrrHitfaorumque natura, causa, preestantia et expeditio:
nec preetermitti debet locorum temporumque ratio^ ubi res
geri inducttntur; aliaque, quee non sine fructu dict posse vf.
dentur. Sed hactenus« Yale, L. £. et mihi fave. Scripsi
Lipsitey nundinis auctumnalibtts, cismocclxxiv.
Digitized
byGoogle
DK M819118
TERENTIANIS !
SXEAIATMA.
JaMBICUS Verinis senoniiii pedumLiidiiis veteiibus 9€m*
rius Tocabatur, a pedum eli Jctttum muBero* HoraliiiSy Ait^
Poet. 251.
SjUal» loogi brevi labidoU vocatur Jamlnu,
Pescitiu: iiiideetaunTriiiietrisaoereMereJDSsit
Nomen jambds, ean Sema reddit$t iitH$
'Mdiis ad ettceiBtaiiifliUii siU.
SeXf iiMjuity habet ictus versus senarius ; et tamen Trimetrufi
give TVnuirttMGrcecis vocatur; quasi tres tantum ictus red-
deiet» 6b pedis celeritatem, preesertim cum totus Jambis puris
decorrit. Latini igitur per fwrowoSiay, singulos pedes, hos ver-
809 dividebant; Grsd per Siwoiiay, seu gemmatos. Inde qui
Grad» jcat TetrametruSi Varroni a pedum numero est Octona'
itKf , ' Juba rex apud Rufinum de Metris^ p. 2712. Quodau-
tem Inms pot&buSf et nan singuUs, scandatur jambicus, vetus
institutum est. Et mox, Unde apparet herokvm singuUs pe»
Sbus scandi etiam tqmd veteres solitum, Jambum autem^ 1nn&.
Marins Victorinusy p. 2497« Per MonopodiamsoHa DactyUca
scsmdsmtur ; per Dipodiam vero ccttera^ Nescivit hic Bacchia-
cos etCTeticoey,quos etiam Monopodiadimetitur. Diomedes^
:p« 509« Feritur senarius jamhicus combinatis pedibus tcr,
TerentianoB Maun», p. 24S2.
Jaailios Ipoe ms eitfa locis nwiet,
Bt iiide Bomen inditniB esi feiuino:
Sed tsr fiBritnr» hino Ttvmiirm dioitur ;
Seandendn hiios iinod pedes ooijviigiBiiis,.
Digitized^by
Google
viU DE METRIS TERENTIANIS.
lctus^ Percuuio dicitur ; quia tibicen, diim rythmum et tem-
pu8 moderabatur, ter in Trimetroy quater in Tetrametro, so-
lum pede feriebat: "Apetc autem sive Ekvatio appeliatur;
quod in iisdem syllabis, quibus tibicen pedem accommoda-
bat» actor XHXcm acuebat ac tollebat. In Tkesi autem sunt
ceeteree syllabe/quee ictu deatitute nunus idciroo audiuntur.
Ho8 ictus sive dpfftity magno discentium commodo, nos primi
in nostra editione per accentuf acutos expressimus, tres in
Trimetris, quatuor in Tetrametris :
Po^ ooni primiuii tmmmm ii ■MilHimliiin &ppolit»
Id ilbi negott cr^didit soKiin dari.
Eoimv^, Dire, nll looi ett tegnitiK neqae soo6idi»,
Qaantnm' (ntellexi m6do feiiii sont^otiam do nuptiis.
Esti revera» quod Romani voluerunt, seni in quoque Tt^iinetro
skt Ictus ;. qui sic «xprimi.pos^ixity .
Po^ta e^ primom 4oimom ad acribendnm ippolft,
Id «fbi oeg6tt cr^didlt 8ol6m dari.
Venmi quia in paribus locis, 2, 4, 6> minus plerumque ele-
vantur et feriuntufy quam in impanbus, 1, 8, 5» iddrco eos
more Grsecormn hic placuit omittere. Horum autem accen-
tuum ductu (si vox in iUis syllabis acuatur, et par temporis
roensura» quse pedis Ditrocheei vel ^E/jriTpirov itvripov spatio
semper finitur, inter singulos accentus servetur) versps uni-
versos eodem modo lector efferet, quo olim ab actore iii
scena ad tibiam pronunciabantun Hoc quoque commodi in
his accentibus . lector inveniet : quod statim et ictu ociikli
trochaicos ab jambicis, qui in eadem scena interdum* locmji
habent, possit distmguere : si accentus scilicet in prima Ver-
sus syllaba est, trochaici sunt ; sin minus, jambici.
Csesura.
Omne versuum genus suam habet ccuuram sive incisfonem,
qua verbum terminatur, et vox in decursua paulum interquieir-
cit. lUa fere csesura Romanis placuit, quee in priore tertii
pedissyllaba fit : ut in heroico :
Anoa viromqoe cano | IVojm qoi priMOB ab oris.
Italiam fato | profugos Lavinaqoe ▼enh- '
litora, moltou ille et | terris jactatos et alto .
Vi tuperoffl, aevm \ mcmortm Jniionit ob iranu .
Digitized
byGoogle
Dft METRIS TEREV^IANISL ix
Varro quidem apudOelliiim xviii, 15. scrMt obsertoM st in
versu kexametro^ quod <mmimodo qtdntus semipes (id est, prior
pedis tertii syllaba) verlmm fimreU Minun, ^pi^ o$faimodo
dixerily cum Lucretiul jam tum yariaTerity
Baddfloda in ntio | ne Tooaie, et «eniQA reroiB*
et CatuUus,
Chania feoda nefan | da mtlo permitsa ftnore.
Postea Mepiyt ViiigMiili,
Ljniestfi domna al | ta, lolo LaoiiMite fepalenim.
Homerua autan cii» aeBpjidune»
Non omntmocfo igitur dictum opertuit ; sed p&rtim^.
In Sapphico similiter Romani quinto fere semipede :
PiDdanmi qnUqnis | stodet mmnlari,
Jnle, oeratis | ope Daodalea
ViiCar peania | Tilreo datorae
Momimi paaftOi»
In Alcaioo : D)>etnna led Tlm | promoret insitam,
Rectiqae ealtos | peotora roborant
In PhalsBoio : Moltis ille boois | flebilis ooddit :
^joUi flebilior | qoam tibi* Virgilt
Sic et in jmnbo trimetro :
Jam jam eOQaoi | do numas esieBtim:
Sopplez H qfo | regna per PioeesfinsB,
Per et DiansB | non .morenda nomina»
Per atqae Ubros.| cannioam Talentiom
Refixa ocelo | doTocare sidera.
Hanc cesmt^ sedem plerumque in trimetris gerraiit poetfln
comici: utnoster:
Ne ea( sit Teslram | mlrom, cam part6s seni
PetodederiC|qaa6saBt aaofeso^nttai :
Id pdmnm dioam \ dobde ^ood rsn tiafiar.
VOL. II. B
Digitized
byGoogle
X. DE METRIS TERBNTIANIJSk
ee itidain Gneci :
«
In jambiciB trochaicisque tetrametris ctesura plenimque fit
pott ditrochseum ftecunduof ^
Demfgns humerif 6tse tinoto | p^U>re vt grtoila^ sient.
Vfdeo sentnm sqattidnm viffnua \ pftnnis simisqae 6bsitam.
Hlud autem inprimis notandum ; cum Greeci magistri per
iiiro^ay trimetros jambos scandere jdberent, semper ^ in-
teUexisse ^iwoilay la/i/Siic^F; adeo ut sic divideretur ex eorum
ratione versiculus :
Ne ooi nt Te I strom minn*/ ear ptitfa esnS
Po^ dede I rit qasjg sont sdolesc^Dtiom :
Id prfmom di | eum, deinde qaod Teni €lbqaar.
j02 yif $)fMm | tk tm? rv^TMt nyoufAi&a,
. Oin^ T «imXov I 3f I ««Sfti «{odSt^iToi.
libi vides primam dipodiam in mediis verborum syllabis desi«
nere, totamque cttsuroevirtutepi ac grsttiam misere perire.
Quare ego jam ab ipsa adolescentia in omxiibus jambicis
prseter tetrametrum catalecticum^ de quo postea dicam,
aliam mihi Scanaionis rationem instituiy per iiirodlay sdlicet
Tpoxa'iKi^yf hdc modo :
Po I ^tn dedjerit | qi|o6 soot adolesc^ntiam: . .
primo semipede quari subducto et abcisoy versu autem in
dactylum vel creticum exeunte. Si quidem ista iiiroila ex
trocheeis duobus, vel uno et spondeo sive epitrito sectmdo
constansy commodarCf connnodavif et cum csesurse indole con-
venit ; et verum jambei rhjthmum auribus insinuat ; et poetse»
dum versus hos fabricatur, preecipue mentem occupat ; et,
quod maximum esti in omni fere comicorum metrorum ge-
nere principatum obtinet; veramque caiisam» cur in una
iMNnoedia tot versuum spedes adhibeai^tur,. sola demonstrat ;
Varietas metromm. Jambici, trochaici.
QuinctilianuSy In^ut*. Ocat*. x, i. /n: cimdviui nuunme
daudkamuSf—Hcet tuuwtii Kripta fld Scipi4mem Afrkanum
Digitized
byGoogle
DE MEfRIS TERENTIANIS. aJ
rrferantur : qvot tamenitt hbc gthere iuni elegantimma ; et pldi
adkuc habitura gratia^ si intra vertus trimetros itetissent. Ml-
rificum «ane magni rheioris judicium ! Optabat scilicety ut
fabulae TerenUaiiGe, qu» ia primo ci^usqne actu et scena a
trimetris inchoantur, eodem metro ac tenore per omnes
actus scenasque decucurrissent. Crederea pr^fecto homi^
Bem nunquam scenam vidisse, nunquam comcedum partes
suasageatem sp^ctavisse. Quid voluit? quod n^c JM^nan-
der nec ullus Greecorum fecit, Terentius ut faceret 1 ut ira^
metuS) exsultatio, dolor, gaudium ; et quietee res et turi^atee^
eedemmetro lente agerentur? ut tibicen paribus tonis per-
petuoque cantico spectantium aures vel delassaret vel ofien-
deret? Tantum abesti ut ep p^cto plus gratia halntura esset
fabulay ut quantumvis bene morata, quantumvis belle scripta,
gratiam prorsus omnem perdidisset. . Id primi artSs reper*
tores pulchre videbant ; delectabant ergo varietate ipsa, di-
ver8a(|ue ^^ koX w&^ri diverao * carmine reprsesentabant^
Marius Victormus, p. 2500^ Nam et Menmder in contcediis
frequenter a contimiatis jambicis versibus ad trochaicos transit^
et rursum adjambicos redii. Non ita tanren agiebant veteres,
ut ab uno in aliud plane contrarium repente exilirent ^ ab
jambicis in dactylicos; sed in propinquos trocbaicos, ipso
transitu peene fallente. Quod ut clarius conspiciatur; omnen^i
Terentianam copiam hic sistam, unoqu^ et epdem pede di-
troiphseo umvei^am fer^ em^tiar,
})lui tamen prjus ^dmon^ndt^n ; i^t a jtrimetris suas fa^
bulas, rebus sedatioribus, nostrum inchoasse; it^ sempef
tetrametris fin|sse ; quod fabulfle catastrophe, cum res tur.
bulentse paulatim et eegre consile^cerent, hoc carmipis genua
postularet, magno spiritu effimdendum. Prse omnibus tamen
trochaici pleni firmum actoris latus requirebant ; qui nun-
quam scilicet nisi in maximo affectuum tumore veniunt ; etts^^
rjradi, non ut quidam autumant, tarde kntequ^ sed. clamorfi
wmffiOf cum labore maxumo. Unde factum, ut cum alias ii^
hfo^lf spondei vel anapsesti placuerint; ip his trocheei vel
dactyli /studio queerantur,
Cr^o eqaideiB iUnm jam 6dfbtanmi, at flUm a me eripi&t: siju> Tenitt; >
Atqvi li illam difito attigerit, 6oali ilii illioo Iffodieolnr.
qai versus, nisi toto puhnone exhausto» pronuhciariapte non
Digitized by LjOOQIC
sii I>£ MBTRI« TERSMTIANI&
potfimt : in trimetrit vero damota bmc «ad^ ioarescefenl
pronus et obmutescereBt.
Ditroclifleii igitor sic constituitmr jambus tiimetnu :
U I ifti mefsoa \ criMH m | I6m M.
JambicQS tetrametms plenus:
Doi I t£iiipot ad eam I i^ni tolit sWi | Minnm nt exple | tft i
VI lcfimnodirtl | o6«B»d«Ti | e6mmod«ti | o6mmodm.
Tiochaicas tetrametroB plemis rive dKaraKrycroef
• 'Memthntda&mtmt \ ixKmiMimk nt | ixMntm | qote^imm la ogosm».
. C6ttm0diin I 66mmodo?i | odmmodavi | o6mmodaTi.
Trochaicua tetrametrus syllaba deficlens, sive icaraXi|icru3c,
Qa6t modis ooo | t^los tpretu? | f&oU^ tnniaoU | 6mnia, hom.
C6mmodATi j c6nunod»Ti j o6mmodaTi | c6mmoda.
Penteietnis caraX^mKiir ; qm semel iterumYe aAiibeliir^
il&oos et? Domom | fre pergam: fbi | pKirlmom eit. Rero | tkmn
bominem. | 8U (lioo.
C6mmod>Ti | o6mmodaTi f o6aM9odayi | o6mmodiiTi | o^mmoda.
in his omnibus commodius est, meo judicio, ZnroUav rpox^iic^y
ceesura accommodatam et congruam, quam lafifiuc^y ab ea
deenantem, in metiendo versu adsciscere.
Superest tamen unus jambici generis, tetrametrus «ira-
\riKTiK6ci inqup ^iiroHa veterum magistrorum |a/i/3ii:^ sino
controversia tenenda est ; ob ipsam, a qua in aliis discedit|
Ceesuree concinnitatem :
Nam sf remit | tent qofppiam | Phitumenam | doI6res.
Av^pic ^Xm I IMI HifAoreu \ tuu rou aroMty | t^iarau
tnf*iff^i I Ai»/iUff^woof j naiAwMff I f>ti4«.
Vi o6mmoda | ti, c6mmoda j Ti»o6mmoda j Ti, o6mmo^
Sed et in his lncoiia rpoy^aiKii tempus quidem et spatium ex-
acte servat, in incisionibus tamen peccat Ccetenim utram
velit rationem lector sequatnr : accentus in nostr^ editionig
textu ambabus ceque conveniutit : at in nupera quadam, uni-
versi hujus generis, quorum ingens copia est, versus prava
csesurm distinctioae jugulantur;
Coneonroot Isti mi obTiam cop | podiarii omnesy
Cetariii lani« ooqoi, fiff | tores, piseatofes.
Digitized
byGoogle
DE METRIS TERENTIANIS. xui
Oani sic oiMiiia pcmenda esfet,
Ototteormit keA mA dbwhm | oii]»pt^arii onnei^
CetMB|U»ij« ooqii, I &rtoretipitcatorei.
mud quoque in hoc genere observandum, pedem 31um antie
csGsuram Mi obviam et t coqui semper, ut hic, creticmn vel
d itroxpoptn^ media brevi essd oportere ; nulhim hic apud nos-
trum licentiee locum esse ; non magis quam in fine senariL
Heec versuum horum indoles et sola gratia est: quam in
nostra editione incolumem habent; in prioribus veroante
no8 ini^umeris mendis strangulatam et sepultam.
Cretici^ bacchiaci, choriombici.
Porro, super hos jambicos trocbaicosque, etiam creticisy
bacchiacis, choriambicisque versibus, sed semel tantum sin«
gulis, utitur Terentius; eisque in monodia duDtaxat» nun-
quam in diverbio : hi, rit^^te licet invidia, nobis b9 apUd
nostrumdebent:
CratieMi /S6AUTe|o6raimia |ateoufWi| 6t alot .
' Cislitas I dtftitas | c6etitaa | ciatitae*
Bseelnaeaf : AM^Ax \ ehjlis qvm ad | eol^t qinBqoo | opdrtet
HoD^tas I honestes | hon^stas | hoa^staa.
ChoriamlMens: 'Obstipnit | p^ctore oon | sfstere nil | c6nsili qnit.
G6MMrittl I dSbtrettai | e6atrenm | odatramiseo.
Hi tamen, more Grceco, novissimum sibi versum alterius ge-
neris adsumunt, ut pro rhythmi ratione cum strepitu ac canore
finiantur.
Clausalse.
De clauiuUs sic Yarro apud Rufinum, p. 2707« Clausuias
primum- &pp€Bt^ dicutUf quod clauderent sententiam: ut apud
Accium :
Ab ha^cjan ablili a(uit PhrjfBs?
Jfdtmunquam ab his iniiium JU ; ut apud Cacilium,
Di boni, quid hoc?
apud Terentium^ Discrucior animu
llaic iihhiMB adde alimn ex nostro :
Ooei«.
Digitized
byGoogle
xlT DE METRIS TERENtlANIl
Ceeterum de clausulis hoc iino verbo dbdsse suffidat: si aB
eis imtiumjit ; libera sunt et nullias metri legibus adBtrictee :
#211 sententiitm claudunt^ a proecedentibus legem accipiunt.
Scilicet po8t jambicoe tetrametros, vel trochaicos catalec-
ticos, ab jambo incipiunt ; ut illa Accii>
Ab hi6o j«ai obliti timt PbrjgM?
et iUee nostri»
P»sc(sfe Be uit0 ? n^niie priiu OQiBiiiiiiiieaknB Ofkirtiiit?
Mifor&m ne, qaod Terbam aiidio?
Miiinif nofltmm oni4to Terbif , q^6d poteiif ; et ittui ■^mnlmn -
Qaod p6terif ab ea p6llito.
Ita semper in ceeteris : et ratio est, quod iiiroSla rpaxoiKi^
quatt uno versu continuetury
Commiioioatiim op6rtuil : mifer4m me qnod ▼erbiim a()dio ?
Uiide in trochatco plenoi quo^cTo^a eonsummata est, a tro-
chseo incipit,
Pr6in ta foniflit6diBem Jitai ftlfam, qnm te exerdoiat, ipittaf .
Qdoom loqaitor fUiof ?
'Et flhid rof nalla &lia eanfa t6m male edl, nlfi qnia prepe Oft : •
Qn6d fi abeffet Idogiof.
Hanc sibi legem fixeruntysandentibus aure ac rhythmoyprimi
artis inventores : sed in hac tamen ante nos editiones pec-
cant. Hlud porro notandum ; in tetrametris solis apud
nostrum, nunquam in trimetris, clausulis locum esse. Ne-
que id omittendum, has et reliquas omnes apud nostrum
clausulas in cretico terminari, audioy peOxto^ Jihus, kmgius;
una tantum excepta, Hec. v, 1> quse in spondeum exit,
A«t n6 qjaid laoiam plof » qnod poft me ininaf feciffe f&tina iit.
Adgr6diar. Baochis, s&lTe.
Id tamen judicio, non casu» a poeta factum : qiuppe post
hanc solam ex omnibus clausulam a tetrametris plenis in
catalecticos scena transit, qui spondeo finiuntur :
Salr^, Laobe. Edepol oi^ te non nil nurari, B4oQhif .
licentta Terentiana» qua deflectit a Graecis comicjui.
De Ucentia veterum Romanonun, tragicorum comico-
Digitized
byGoogle
DE MITRIS TERENTIANIS- »
nmicpie^ pmjlo mdeinenlius loquitur Horatius, arte poet. 255«
Jainbictti» inquit, venuA,
Tardior nt ptnlo gmTior<iae Teniret «d mnres,
SpoiuUoe iftftbiles in jaxa patema reoqiit
CoBunodui et petieoii ; noii at de sede •ecanda
Cederet int qaartn iociiliter. Iiic et in Aoci
Nobilibai trimetrit apparet rarns et enm.
In soenam missai oam magno pondere Tenos
Aat operflB celeris nimiom onraqae carentis,
Aat ignoratsB prelait arlis otimine turpi.
Non qnifis Tidet immodnlata poemata jodex :
Bt dala Romaia Tenia est indigna poetis.
IdoireoneTager»nenbemqaelioenter? otoauwi
Yisnros pecoata putem mea, tatas et intra
Spem Tonise eantns ? TitaTi deniqne onlpam^
Non landem merai. tos exemplaria Oroca
Koctnma Tersate mann, Tersate dinma.
At Tcstri prooTi Plantinos et nnmeros et
XaodaTore sales : Dimiom paUenter ntromqne,
Ne dioam, ttolte auraAi ; si modo ego et'Toa
^Soimns innrbannm lepido seponere dioto^
liDgitimomqae sonom digitii oaUemos ot aore.
Candlde ma^s de iis judicat, venustissimua in tenui materia
Bcriptor, Terentianus MauruSy p. 24S3.
Golpator antem Torsns in tri^gadus,
Bt rams intrat ex jambb omnibiis :
Ut ille contra, qni seoando et talibns
Spondeon ant qnem oomparem receperit.
Sed qui pedestres fiibalas Soeco pretnnnt,
Vi qoe loqvontor somta de Tita potes^
Yitiant jambon iraDtilms spondaicis» .
Et in socando et cseteris «qoe locis :
Tidemqae fictis dom procorant fabnlis,
In metra peooant, arte, non insoitia :
Ne iint sonom Terba cooiaetndbis,
Faolamqae ffnrrai a solntia differant.
MagisiUanoitri: namferaGrsDob tenax
C!am est jaasbi, toI noToUis comiou^
V^ qni Tetnsta prsDclnent oomcedia.
GBetenlm quod in utrisque vituperat Flaccus, et in comicis'
excuBat Manrusy hoc est : quod in sedibus paribus, secunda
et quatta (nempe ut^que per dipodiam jambicam dimetitur :'
m ratione noetra mmt priiaaet tertia^pedes sdlioet ditroohee-
Digitized
byGoogle
im D£ METRIS TERBMTIANia
oram prioce») noo vohba^s pedet jiMibiini sm tfibiftebyn»
ex rhythmi lege ac Greecorum exemplo ; tedl tardos ipoiideo»
sive alios eis Iffoxp^vovc intolerjnt Totum JMo, uita exemplo,
et sensu et memoria fiicile tcnditti. Graci ad haiic formam
injambicis;
Vi oiiBUDodaTi | o^aunodaf i, odomoda*
Latini ad istam, nbn semper, se^ quotiescunque veHent ;
Vi odmmeiidaTi | odoneiidavi | e^Mmoda.
Vides fnenda spondeum bis positimi pro jasiibo moda: po8tre«
mam sedem vioine Bonquam 8«Bt auai, Idem et in tro-
chaicis obtmet:
Gneci : CommodaTi | oommodaTi { ooinnodaTi | <
Latini : GommendaTi | oommendaTi l oommcBdaTi | oommoda.
In Jils pedibus, Qxcqito ultimo, pro brevibus longse syllabse
adsumuntur ; quod tanien, opinor, celeri pronunciatione juva-
bat et occultabat actor, ne ipse a tibicine rhythmum Greecum
servante discreparet*
Quod ad crimen autem hoc at1;inet; tragicis quidem vete-
ribus minor est excusatio, cur non ad artis regulas versus suos
exegerint ; cum toto stilo et colore a communi serraone dis-
creti» nova verba ac sesquipedaltB pro lubito finxerint. Fu-
giebant scilicet limse laborem ; certi se in re ante inexperta
et apud aures tum indoctas veniam impetraturos. M^ius
vero ac mitius de coQucis est sentiendum. P^ofecto Teren-
tius noster, si quisquam alins, in aartis legC0 i^ {^eccavit;
studio» non ignorantia; necessitate vel saltem commoditate
inductus ; et qualecunque illud delicti est| magnis virtutibus
redemturus. Sermo enlm ea de causa propius apud nostrum
ad consuetudinem accedit, quam apud Menandrum : oratio
apud unum de medio sumta deqae vka Imeationira civium ;
versus minime cavi, sied verbis sensibusque spissi : apud alte-
rum, dum metro servire coactus eat, stilus paulo elatior, et
sententise dilutiores. Adde huc, consonantes in lingua
Latina pro vocalium numero freqoentiores ease, qcmm ih
Auica: adde omnia apud Latinos «locabula, monosyllabb
duntaxat exceptis, esse barytona ; ^ qua re mox plum
dioam; et fedle proqunoiea, laittoris ease opera atque
Digitized
byGoogle
D£ METRIS TERENTIANIS. xtu
anls, ad Menandri normam Grace acribefe» quam Latine ad
TereDtii.
De metris in lingaa nostra nsitatis.
Eoimvero par et ffiqunm est, ut eandem Teniam Teteribnt
Latinifl demuB, quam hodiemis qui Anglice icribunt poetia
concedimuf : quorum nemo ett, cui non indulgemus, ut syl-
labis interdum longi^ contra indolem rhythmi loco brevium
utatur. Nam ut Latini omnia metrorum genera de Gracis
acceperunt; ita nostrates lua de Latinis. Quo magis ett
dolendum atque indignandum, jam a literis renatis puerot
ingenuoB ad dactylica, quod genuB patria lingua non recipity
ediscenda* ferula scuticaque cogi : Terentiana vero metra,
quffi domi tamen et in triviis insci^ntes ipsi cantitant, magistro-
rum culpa penituB ignorare. Trochaicus tetrametrus cata-
lecdcus, ut Terendo, ita nostratibus frequentissimus ett :
'Efo ille agTMtu, | Ra^as, trutb, | pirous, trioiil«n | tiU, tenax.
H&ppj is Uw I oodotrj life blest | wfth oonteot good | be41t ui'eue.
Qui trochaicut, unius tyUabee accettione» fiet jambicut tetra-
metrns plenut :
Thriee h&ppj is | the co(intrj life | Uest w(th oontent | good he4Ith tn' eese.
Quin et jambicut ille coraXjicnc^, Terentio multum et merito
amatut, apud noetrot quoque in magna gratia ett ;
Na» ai renit | tent qnippiam | Phil6lnenai | doldrao.
He*8 dtonUj I nio thro6f h Um longs, | nnd th^'t •■ end | o*B(illjr.
Neque vero bacchiacut Terendi nostrit intactut ett :
Adh6o Ar | ohjUs qn» ad | sol6nt qnsBqiie | op6rtet.
All j(»j to I pent Ca^snr | long Mh, lo?e | tnd pleisnre.
Credcum ejut quoque lingua nostra facillime admittit ;
Tfaitn ve I c^rdia in | n&ti ooi | qoam iit siet.
'O Uie sweet | oo^ntrj Ufe | U^t wiUi healOi | pe4oe an' ease.
Denique et illud metrum, quod in epicit et heroicit jam dhi
i^ud noetratet regnum obtinet, ab jambico veterum tenario
profluxit ; necettitate linguee nottrs, qu» tota monotyllabit
icatent csturam tenarii raro admittiti quinartut fiictut :
IVivfh de^a jet eletr ; | thotgh ftetle, jet att dnll.
VOL. II. C
Digitized
byGoogle
xtiii DE METlilS tEBfEMTlANIS.
Haic m fine sextum jmbtnn appone ; et extemplo habeWs
senarium Terentianum :
Thoogh de^p, yet elemr Cboafh | g^tle, ^et ntA dalty kIow.
, Rursus, si ab hoc Eurlpiclis senario, qui primus omnium 4n
. Oresta venit,
Wti» HnfM» tliudfkAt^ *m «mtvv %iA«(,
pedem noyissimum auferas; quinarium jam habebis, perfec-
. tipsimum hodiemi nostri epict exemplar :
' lli^igh deep, jei deiir, | llidogb geide, ^el oot dtll.
In Anglico taroen hoc notes velimy tres syllabas positione
longas.locp brevium poni. Eas tu postea^ et quam Denhamo
veniam concedis, Terentio neges. Perfectissimum autem
exemplar ideo appello; ut poetis nostratibus, ingenii sane ve-
neeque felicibus, sed eruditionis interdum modicis, quid ho-
dierni epid, quo nnmeHs omnibus absolutus fiat, rhythmas
geniusque sibi poscat, obiter ostendam : in versibus nempe
siogulis tros syllabas breves. Hoc sane confitendum est,
avorum tempore, scabros asperosque versus, magno longa-
nim pondere onustos, plerumque exilsse : hodiemos autem
poetas longe eos teretiores tomattoresque dare; sed aure
fortassii raagisCra, lion arte ; quee tamen ars prindpio judi-
cibus auribus dedebatur. Habent itaque, quod in k>ngo
sane opere fVustra exspectandum, in epignunmate vel ele-
giola facile obtinendum, versus epici exemplar ; quo et nu*
merus breviuni et sedes ostenduntur. Quamquam in nostris
est et varietatt locusy ut in his :
HKMigb de^p, jet cletr; tboagh gi^nUe, jet oot doll ;
Str^Dg withoat rtge, witb^nt oreSowiog fuH.
Ictus in hoc posteriore, qui in scctmda syllaba fieri solet, in
prima fit ; et venuste quidem ; modo raro fiat, ac brevis se-
qtiatur. Et nescio eqtiidem, an in Terentio quoque, cum
trimetrum aliquoties inchoet ab hkine^ kocine, sicitie^ RUra,
non in primam retlrahendus sit accentus Hbera^ &c. etiam
in jambico; ob t6 l&ixpoydy teflicet et laopjhfifioy; cum
Digitized
byGoogle
DE M£TRIS TERENTIANI& xix
rhjrthmus, Hephmtiooe leste, sit metro potentior. Tale
illud Plauti> Rudent. I[» 6, 29-
PIsoiImw in alto eredo pnDbeBtpsMoBi.
ubi piscHms libentius efferreiDy quam pi^dimt.
liccDtia Terehtiana^ qaa deflectit a Latinis epicis.
Sed ut redeam, unde digressus sum. Ut a Grcecis comi-
cis desciverunt Latini pro brevifoas syilabis tardas inftilcien-
do; itavitjo prorsus conlrario peccanint, corripiendo scilicet
ejunnodi syllabasy quse in Latino sermone erant longee. Hu*
jus autem licentise modum ac fines non cujusvis est reperisse (
cum ez interpretibus, hi qui laxissime et ultra terminos li- ,
cei&iam hanc expandunt, monstra nopnunquaoi et portenta
pro veris lectionibus tuentur; alii contra, qui himis arcti»
eam finibus claudunt, syllabasque omnes ad epicorum poe-
tarum normam exigunt, singulos fere versus miseris modi«,
addendo, mutilando, invertendo» contra codicum fidem» ju-
gulant et trucidant. IUud in universum animadvertas velim,
nullas eos syllabas, quee natura et vocalis sono loog^ sunt>.
cprripuisse ; sed eas tantum, quee per vocalem quidem breves
erant, positione tamen et consonantium concursu fiictee sunt
ioDgge. Hee vero vOces et numero pauQ^ sunt, monosyllaboe
fere vel disyllabee, vel cum pnepositionibus compositee ; et
ex ipsa sede situque c^mmodo veniam merentur. Cum au-
tem in ipso nostrse editionis textu singula heec in versibus sin-
gulis per accentuum intervaHum sponte se ostendant ; non
opus esty ut singillatim hic enumerentur. lllud tantum mo-
nebo, quod ante me opinor nemo ; in primo fere versuum
pede, et parcius alias, licentiam hanc exercuisse nostrom :
idque rectissimo judicio ; cum actor, in fine prioris versti4
anima recepta, plenum rapidumque spiritum posset efbn*
dere:
8ed id gr&tqni raiMe— Ob d^oeai mnM (oqalt.
Sine invfdia laodem. Inde s6inun nxeri.
8ioe amni petiolo. Soror dSolt ett, eopio.
Propler Ii6spitii. Simal comfliwn tmm n.
Hlo eit flle BOn te. Color. ▼€ras, coipas. ^
Stndet pir relerre. N^ue Antipho &Ua.
Ob baftc iaifflicitias. Sed boc mflii molestan c>t.
Digitized
byGoogle
u t>E METRIS TERENTIANIS.
Boamn ing^iiittai iiams. ikdctt 6ptinic ipse.
8ed Uo P&oipUlM q«ML MMt «nm id bm ft
Is Uae btilam fegieiis. Qmd hoie liio nefoliM.
Neaipe Ph6nuoiie«. SUideat (ioere.
la Imro a6straia plateani. Sed ostiani o6oerepail.
Sopell^otile opos est. N6aiiol pliiiit aoeiiM.
Sed eeoa fpsa egreditor. Qaid i((o(iTe peoicolo.
Ego exoliidor, ille. Sed esliie iHe nosler.
N^fot «piis ! n6go sit, s|o. Tunen vfx liomaae.
BnimT^ro, Dsto, nil looi est Tooet c(ir non ludo.
Hobent d6spio«ta. Jabei friter ? abi is esi.
Dolet diotam impmdenti. Omnia 6mnes obi reseiscant
Hoc, ut Tidesy TerentH judicium erat ; ut in primo fere pede
▼ersus, ubi paratior veiiia est, licentia iDa uteretur : idcirco
excusatior, quod non ipse eam primus intulerit ; sed a nauto,
CttciliOy csteriRque tum in scena regnandbus acceptam re-
tinuerit. Licenda certe erat; et indigna forte, cui Romuli
nepotes indulgerent. Nam qui hodie non comicos veteres
excusatiun, sed defensum eunt; qui fontem rei causamque
et originem deprendisse se gloriantur; popularem scilicet
timc temporis pronundandi morem : ut necesse fuerit comi.
ciBf quse verba commimi civium sermone spretis consonanti-
bus rapide efierebantur, ea verba in suis fied^ulis, qun au*
diebantur scilicety non legebantur, corripere: ne illi operoso
conatu nihil dicunt, pollicentes magna nihil extricant. Quid
enim ? si usus tum civiiun communis,
Qnem penes arbitrinm est et jos et norma loqnendi,
syllabas de quibus agitur raptim pronunciabat ; jam non co*
miconun vel licentia vel crimen est, qui mori obtemperantes
eas corripiebant ; sed qpicorum, qui usu improbante produ-
cebant. Mutantiir tantum rei; crimen ipsum non eluitur:
aut hi aut illi sunt culpn damnandi. Quibus autem culpa
hsereat, sdtu ftidllimum est. Priorem in iile et eise con-
stanter producebant epici; noster interdum corripit, sse*
pius produdt: quod si recte et ex usu corripit; tanto sse-
pius, dum ssepius produdt, peccat. Propter apud epicos
semper priore longa est : noster semd corripit, And. 11, 6, S.
Propter b6spitaT bojosoe ooasoetndinem.
Digitized by LjOOQIC
I^B METRIS TERENTIANIS. xxi
Si hoc ez cooiaetiidiDe vulgi ; ctnr intra dedmam vemio^
et ubique iJiaS) produdt?
Nil pr6pter bano : ted eft ^od socoeniiet tibi.
Eadem reliquorom ratio est: quibuii venia quidem, preeser-
tim hodie, lingaa jamdudum emortua, fadle conceditur: nisi
culpam quu defendendo fecerit m^orem.
Ceeterum abi, domi, redH^ darip roga^jube, iace, vide, et ti-
qua id genus alia quee ultimam brevem habent, vix est ut li-
center dicas» sed legitime corripi; cum veteres epid idem
ju8 usurpaverint.
Similiter de crasi censeas ; qua duee vocales, quanim una
brevisi in unam contrahuntur : ut Diuj Dcum, deorum^ meum,
tmtmf suum, m^orum, &c.fuit,fuisse : hoec et siqua hujusmodi,
jure quotie» veHent contrahebant coraid ; quia idem epicis
ju8 erat. Durius quidem nostratibus sonant hujus^ cujus,
ejus, novof levi in unam syllabam contracta : -verum id eo eve«
nit, quod nos hodie male pronunciemus. Notum enim est
eruditisy consonantes i et u apud Latinos eodem fuisse sono
et potestate, quo hodie y et w. Pronuncies igitur cuyus,
mmo, Itwi^ et moUior fiet crasis. Ita noster tv^a^ twa, groM-
djfusculaf stelbiomno; plane ut Virgilius stelfyo, abi/eie, &c*
Eadem ratione, cum jam efferrent, ut nos hodie t/am ; in
duas syUabas pro lubitu dissolvebant, nunc tam. Cseterum
in hac editione ubi lam disyUabon est, notatur dioeresis ; et
ctAus, ktdusy dus, ubi monosyllaba sunt, super i habent ac-
centum ; ubi disyUaba, super u et e, atjus, hujus, 6Jus.
EH, reU, speii, priore per ectasin producta, non indigent
venia ; cum Lucretius aliique oUm epici idem fecerint, In
nostra editione, cum producuntur, dupUce i scribuntur.
Neque iUud inter Ucentias numeres, cum comid s finale
in syUaba brevi, sequente tamen consonante, nonnunquam
abjiciunti ut tristi% famelicu' : siquidem idem fadt passim
Lucretius. Ceeterum quod nos quidam docent, et in syUaba
lon^ hoc solere fieri, et sequente vocali, et totam etiam
syllabam cum s seepe resecari, falluntur et fallunt. In
consimilvst, a priore nihU, sed ab est vocaUs resecatur ; ut
'in patamst, necessumst. Mukimodis apud nostrum non divi-
sim effertur muUik modis ; sed vox una est ut omnimodu . et
Lucretius utraque utilur.
Digitized
byGoogle
xxii D£ METRIS TERBNTIANItSl
. Qcun et uin ajnaHaBffben vit ^cMat, et tel Tooilis ^topiara
vel m finales non eliduntur, altera vocali ea» excipienle; ne
hoc quidem in lidendis pooas: qualia ista et plura apud no§-
trum : omnes qui amanty mS et atate, n^ vbi acceperim, quae
erat mortua, nna ire dim amicay ddm id ^ciasy quicum uno
rhn habebam. Quippe et epiciy Lucretius, Virgilius, Hcnra-
tius eodem modo in hexametris : sed diim ahest quod ave-
musy credimus an qvi amant, si mi amas inquit^ cocto nim
adest honor idem, In his autem aliisque similibus iria sunt
oliservanda ; nunquam hoc fieri nisi in verbo monosyllabo ;
quod verbum si in vocalem exity oportet syHabam esse lon-
gam ; ictum denique habere in prima syllaba anapflesti. Ha-
rum vero conditionum ignorantia quot nuper peperit errores?
dum et in polysyllabis verbis, et in syllabis brevibus, et in
aliena sede, posse fieri hoc existimabant.
Atque hactenus de licentia Terentiana, deque ejus limi-
tibu^, roodicis sane illis neque incommodis : qualem hodie in
poetis nostratibus patriaque lingua patienter ferimus. Quin
et ausim poUiceri sponsorque fore, quemvis adolescentem^
vulgaris modo prosodise et syllabarum quantitatis callentem^
lecta una alteraque editionis nostree sceoa, suo Marte ac
sine magistro totum hoc quod quceritur percepturum. Quo
niagis mirum, quosdam c^etera doctissimos, sed in his rebus
paulo oxpifia^taripo^y tam immodica verborum pompa se et
operam suam efferre: quasi tantce molis essct Roroanam
nunc licentiam, quantse olim erat gentem» condidisse. Ne-
que tamen, si ipsi audiendi sunt, immerito gloriantur : cum
cx eorum sententia nihil nonveteribus comicis et licuerit
et libuerit : ut tam vag«e licenti» limites uUos posuisse> per-
inde sit ac Sarmatas et Gelonos intra caropos suos coercu-
isse. Nimirum hi non ipsos poetas, non artem et rhythmi ge*
nium, sed librarios sibi duces sumunt ; et tot fere licentia-
rum species sibi fingunt, quot hi toto Plauto Terentioque vi-
tiosee lectiones nunc restant; unique loco, qui emendandus
erat, ex altero seque mendoso patrocinium queerunt. Quid
mirum igitur; siquo major iis tam falsse metricse notitia ac-
crevit, eo in dies, ut queruntur, magis decreverit emenda-
tionum suarum numerus? Illud, si dubitas, exemplo sit;
iibi Plauti auctoritaie pcdes creticos in trimetris adsci*
Digitized
byGoogle
DB MfiTftlS TERENTIANI8. xxKi
scunt* Locus elegantiMlmus est, Triiminmo, i.2. in vrbanosp
qoos vocat scurras,
Qui omnfm se simulant «o(re, nec qaioqo&m iciant :
Qaod qalsqae in aiiimo bibet aal hmbitariist, sciantt
8oi6nt, qaod tnmorem r^x reginm dixerit:
Soitint, qnod Jdno flU>idmtmst o(im Jeve :
QoflD neqne fa | tura nefue \ facU nuU | tmmen illi tni«nt.
Duo8 illic creticos a^oscunt et accipiunt, dactylorum sci-
licet Ticarios : neque hoc contenti, innumera hujusmodi por-
tenta PUiuto suo assignant, pauca etiam Terentio. Nos pau-
ca illa jam ejuravimus; de innumeris olim fortasee curabitur.
Interea, quid hic Plauti locus sibi postulet, videamus;
Qom n^oe taiura neefaeU tatif, tmmcm illf flciint
Hic dufle longn corripiuntur; duo cretici. veniuat, quo ne
dactylia quidem» si aurem habemua» venire fas est. Hosne
Humeros ut lattdavermt Pisonum proavi? quis comoedus ac-
tOTf ne ipse quidem Pelliop vel pretio voluerit emere; vel
btaterare h®c ad tibiam in scena au«u8 fuerit? non suas po-
tias sibi res poetam talem habere jusserit? Si Ucentiarii
nofltri de eroendatione deqperaruDt; humanius tamen erat,
de mendo potius confiteri, quam poetam ipsum protcribere.
Vide tamen, quam facilifl ea ne qusrentibus quidem sc ofTe-
rat. Tolle illud yoc^a; et trimetrumy quales hic cseteri
auBty rotimdissimum habes :
Qo» n^qae futara, n^oe Mnit, tamen illi Miant.
Qmn ethnc sensusipse, non metrum solum, efllagitat: nam
quct futura^ et qum sunty in eodem genere sunt opposita:
woB futura eC facta, - Si illud facta sunt a poeta esset; di-
xisiet ntique, qu® neqne fent neqne facta sunt; atque insu-
per de duobus peccatSs unum lucratus esset.
Ars Terentiana.
Restat jam, ut de arte Terentiana, quee tantopere olim
celebrata esty pauca delibemus. Horatius, Epist. H, 1.
Ambig;Slinr qootimm ater atro sit prior, mafert
Pmcavios docti fiinum senis, Acoius mlli :
Digitized
byGoogle
«liv DE METRI^ TERENTIANIS.
I>i«ftar AAnuii loga ««feBUM McsMiiro :
Pltutas ad •xenploB Sicnli properare^epiebamil:
Vincere CieciliiM frariute, Tmn%rftiv$ 4rtb.
Ubi dubiutn est, artemne metricani velit, an comictm.
Utramque opinor ; nam in utraque laude noster^ tam ver-
suum concinnitatis, quam lucidse rerum dispositionifly pri-
mas ten^bat.
Hlud sane in lingua Latina notabile, ne unum quidem
verbum preeter monosyllaba tonum in ultima habuisse.
DSvm igitur, virutn^ mSvm, titum priore licet brevi pro-
nunciabant» nunquam nisi in versu de^m^ vxHm^ mc(tmf
iu^, Quinctilianus, Instit. I, 5. Ent autem in omni roce
tttiquc acuta syliaboy nec ultima unquam : ideoque in disyHalns
prior. PriscianuSy p. 1287. Acutus acccntus apud Laiinoi
duo loca hai>ety penultimum et antepenuitimum: apud Greecos
autem et uUimum. £t paulo pOBt; apud Latinos in uliima sft-
laba, nisi discretionis causay pom non solei accenius, Donatus,
p. 1740. TonUs acutus, cumin Grtecis dictiombus iria loca te"
neat, ultimum, pcnuitimmn et antepenullimum ; tenei apud Lati»
nos penultimum et aniepenultimum : utiimum nunquam. Maxi-
mus VictorinuSy p. 1942. Acuius, cum apudGrctcos tria loca
ieneaty apud nos duohus iantum poni poiest; aut in penuHimAj
ui preelegistis, aut ea quot a Jine eii ieriia, ut prttlegimus.
Olympiodorus in Aristotelis Meteora, p. 29. T^e pkv rpcu-
Kol foXj^ffvaK, K0V ik "EXXiyvcc* ro^o ^ t6 5M>/ia oi pkr Pw-
^acoi vapo^vvovtn, TpalKOi Xiyorrfi» 4 ik KOivi^ ^coXfrroc i^reu
Ka^oKov ^k 01 Pw^aioi vay orofxa mpo^jiyovai hh T^y K^fA-
Toy. o^ey *YT€fnivopioyT€c tKXif^rityav vxo T&v TOirfTStv. Hoc
est, ^ift oUm rpaucol dicii^ nunc appeiiantur "EXkiivig. IIMui
autem verbi penuUimam Romani acuuntf dicetUes FpaiKoi ; sod
communis sermo acuii utimam TpaiKoi, Et universim Romani
in quacunque voce penuUimam vel aniepenuitimam acuunt, prop-^
ier fastum ei grandUoquentiam : unde a poeiis dicuntur 'Tirip^
vopiovTiQj Jeroces ei superbi. Cseterum quod hic fastui tri* '
buit, id dialecto ^olicse, unde lingua Latina partem maxi*
mam profluxit, rectius imputatur. ^olenses enim, ut notum
est, Bopin-oKOi erant; et Ococ, "Avt^p pronunciabant, cum
aiii Qt6c\ Avfip.
Jam vero id Latinis comicis, qui fabulas suas populo pbu
Digitized
byGoogle
»E JffETRIS TERENTIANIS. wr
ecreCTperent, magnopere camidiiment, ne conftra iiiigaai
gouum ietus seu accentus in quoque verau syllabas Teibo^
rum ultimas occiiqparent. Id in omni metro> quoad licui^ ob-
iennd>atur; utinhis»
'Anna Tirumqae cano, TnSjn qoi primai ^ 6nt
lUliam ftto pri^fagns LtTinftqae vinrt
littoni ; maltom ille et t^s jaot&tas et Httb
l^ n^^eromi laAnB Bi6iBorem Jttikinit o|> Sfam.
Qui perite et modulate hos versus leget, sic eos» ut hic ac-
centibus notantur, prommciabit; noui ut pueri-in scholisy ad
sbgulorum pedum initia,
llali&m hi6 profiig6tf Latinmloe t6nilr
sed ad rhythmimi totius versus. Ubi nuUa voX| ut vides^ ac-
centum in ultima habet, preeter unicam illam viHtm : i<d<}ue
recte ob sequens encliticon qt^: quod hic semel dictnm, in
Terentio passim fieri animadvertes* Idem efficiunt mb, tb,
ss: Miser&n me, quod verbum audio f quippe hcsc Latinis, ut
etiam rem^ enclitica sunt» ut Grsecis ME, 2£. . Eadem est
etinterrogationisvis; sive cum ne enclitico, sive absque ne*
In hac igitur concinaitatis laude pahnam onuiibus prceripuit
Terentius; eamque ut consequi posset, utet vetitos ictus ef-
fageret) et vocabula tamen significantiora semper sub ictir
ponerct; non minore studio judicioque verba disposuit, et a
prosee oratiom's ordine decenter invertit, quam mirificus in
hac materie artifex ipse Yirgilius.
Priscianus de versibus comicis narrat, Fuisse qitosdam, qui
ebnegarent uUa esse in Terentii cmadiis metra; vet erf, qwasi
arcana quctdam et ab omnibus doctis semota, sibi soUs esse cognita
confirmarent. Ibidem ait, Omnes quidem comicos, crebris syn*
alctphis et episynalatphis et colUsionibus et abjectionihis S Um
terctffuisse usos scandendo versus suos ; tbrbntium autem
PLus oMNiBus. Verum profectb hoc est; et causa tmica,
cur magistelli isti vel negarent metra esse apud nostrum, veL
ut arcana qusedam venditarent Quod vero hic queritur et
criminatur magnus grammaticus, non vitium est, sed virtua
Terentii prima: qui synaloephas illas data opera consectatus
est; quo syllabfle ultimee liquescerent coalescerentqfue cum se*
quentibus; eoque vetiti ac vitiosi in ultimis ictus artificibse
VOL. II. D
Digitized
byGoogle
mi DB METBIS TEBBNTIAKI8.
•eftigc&neiilsBff»' StB w9to lyteiujpiMBy tfMB tCDniiHicliniiiagk»
itiif oflhdtfttnt} jmb in noftra ocbtiQMy popcnsMOMni j
•Ytrilis diftiiicUy ne puais qnidem negotium f acinen t*
Totum autem hoc, quod de ictu in ultunis syilabis (
fuifse diximus, de lecunda tantum trimeUri ^iwoSiq capien-
dum;nam in prima et tertia semper licuit ; nquidem ista
sme yenia condamatum actumque erat de comcedia tragcedi*
aque Latina. Cum i^tur hnao venum «mil^ue apud nos-
trumvideris,
cave vitio id poetm yerteris ; etsi Mdikm illud et onrnii si in
communi quis sermone sic acuisset, deridiculo fuisset. Ni-
mirum aures vel invitee patienter id ferebant, sine quo ne una
quidem in fabula scena poterat edolari. Quin et Greecos ip- v
'sps eadem tenuit necessitasi eadem passa est indulgentia,
t!uih Aristophanes ^xit, -
Cum Euripidesy
idem admiserunt in AovX<$y et ^^^ quod noster in Mdtim ei
Qmn6s: ipsi enim alibi priorem acuunt, Aoi/Xok et licfi»*
In secunda igitur trimetri ^iwo^^ hoc de quo agimus non
licebat* Gellius xviii, 15. In eenariis versibw anmadoaie'
runt metrici duos primospedeSf item extremos duos, habere posse
singulos integras partes oraiionis, medios haud unquam posse :
sgd constare eos semper ex verbis aut divisis aut mixtis atque
coafusis, Qaotus quisque hoc vel intelligat ? nedum ut se-
narios per singulos pedes scandendo tempus in hac obser-
vatione conterat? At in nostra editione vel aliud agentibus
in oculos incurrit; simulque ratioi quam metrici isti tacent,
plane apparet. Hoc ilU voluenmt; in his et similibus se-
nariisy
Vtmt Ckram pottridie Ad me dtniUnt.
MiBiiMCiqM vBlimi oflkia, qiSd Imtto Rwrvr.
dnos primos duosque postremos pedes singulis verbis daudi,
Digitized by LjOOQIC
DE METRIS TERENTIANIS. xxvii
et recM: al pedem tertium quartumve non posse recte. Cur
hoc? quia tum necesse est, ut ictus iu ultimas syllabas ca-
dant ; quod, ut dixi» in prima uldmaque ^ivoiiq uolet fieri ;
in media nec soLBi et rix unqoam licet Rarissime igitur»
semel atque iterum, sed magno sententiee lucro, admisit hoc
in trimetris Terentius s*
Penoisit nox, am6r, ▼iimiD, ftdotetoeiitii,
Sce16sta OT^m iu|i6 oonniiti. di^odet,
UmiUud, Noue ^iniiia lueo fai6< est adoleiceDtibiis,
in hac editione sahtti est Motandum quoque in am6r et
hp$ priorem brevem esse, et ex musiceB rationibus ita opor-
tere ; ut apod Horatium,
Jam jam eflBoaci do m/ontu ecieDtiaD.
Ad penrioaci» hea;ieti^ AohilLei.
Et shniliter in Terbo trisyllabo duos ictus reoipienle, si id
hvoSiay trochaicam mcfaoBly niedia erit ex arte brevis,
NUi pol fili^ mnltimodis 6zpeto, nt rede&t domnm.
Ita recte hic. editum, non expecto ; ut et alia phirima, qu»
ante nos vitiosa &rebantttr> in oaoni versuum genere hic cor-
riguntur.
Digitized
byGoogle
C. SULPITII APOLLIN.
PERIOCHA IN TERENT.
ADELPHOS.
DUOS cum haberet Demea adolescentidos,
Dat Micioni fratri adoptandum JSschiniim :
Sed Ctesiphonem retinet. hunc citharistriaB
Lepore captam, sub duro ac tristi patre,
Frater cetebat jEschinus, fieimatiique
Amoris in sese transferebat; demque
Fidicinam lenoni ^ripuit. Titiaverat
Idem ^chinus civem Atticam pauperculam,
Fidemque dederat, hanc sibi uxorem fore.
Demea jurgare, graviter ferre, mox tamen
Ut veritas patefacta est, ducit w£schinus
Vitiatam ; potitur Ctesipho citharistri^,
In «liis editionibus, (jau hic qao- duro patrt Demm. Vid. lindenbr,
qae teqoitar Wosterborias, additor infra, in obsenratt. in Donat. iaU
sffb fineny bio Tertos, tjufrato tuo tiOf Z.
Digit^zed by VjOOQIC
iELn DONATI, V. C. ORATORIS URBIS
SOBLB; PR2KPATI0 INADELPHOS TBRBimi.
HJEC &bula palliata» ut ipsum indicat nomeii» e pHiri^,
numeroy quum sit una : et masculino genere, quum ^it comoer
dia: et Greeca lingua, quum sit Latina, censetur^ Potnit
eam Terentius Fratresdicere: sed et Grsecin ominis tbf^iav^
perderet, et pmterea togata videretur ; ad summam, non sta-
tim intelligeretnr Mtnandri esse ; quod Terentius in primif
lectorem scire cupit : mmus existumans laudis proprias scri-
bere, quam Greecas transferre* Est igitur Menandri : et s
fratrum facto» quibus argumentum nititur, nomen accipit.
Hujus tota actio quum sit mixta ex utroque genere, ut fere^
Terendanee omnes, preeter Heautontimorumenony tamen ma-
jori ex parte motoria est. nam statarios locos perpaucos ha- .
bet.^ Prodest autem et delectat actu et stilo. In hac primea
partes sunt| ut quidam putant, Demeee; ut quidam, Syri»
Quod si est> ut primas Sjrrus habeat : secundee Demese erunty
ftertiee Micionis, et sic deinceps. Quanquam etiam sunt> qui
putent, primas Micioni dandas, secundas Sjro, tertias De-
mese. Nam quod ait TerentiuSy Setm qvi primi vemeHt^ non
ad partes quas dicimus, sed ad ordinem pertinet exeuntium
personarum. Heec etiam, ut ceetera htguscemodi poemata,
quinqae actus habeat necesse est, choris dirisos a Greecis poe*
tis, Qnos etsi retinendi causa jam inconditos spectatores mi«
nime distinguunt Latini comid, metuentes scilicet ne quis fas*
tidiosus finito actu, velut admonitus abeundi, reliquse comoe-
dtn fiat contemtor, et surgat : tamen a doctis veteribus dis-
creti atque disjUncti sunt, ut mox aperiemus post argumenti
oarrationem. In hac prologus aliquanto lenior inducitur : qui
magis etiam in se purgando, quam in adversariis leedendis est
occupatus. Protasis est turbulenta, epitasis clamosa, catastro'
pke lenis. Quarum partium rationem diligentius in principio
preposuimus^ quum de comoedia queedam diceremus. Hsec
sane acta est ludis scenicis funebribus L.^miliiPauIi: agen-
Digitized b^
Google
dO MLll DON. PRiEF. IN AD. TER.
tibus L. Ambivioi et L. Turpione : qui cmn suis gregibus et-
iam tum penonati agebant* Modulata ett autem tibiis dex*
tris^ id ett, L jdiigy ob seriam gravitatem, qua fere in ODmibus
comoediis utitur hic poeta. Sspe tamen, mutads per scenam
modifl, caadca mutavit : quod tignificat tttulua scenfle, ha-
bens subjectaa personis literas» M. M. C. Item diyerfaia ab
hiitrionibus crebro pronundata sunt, quse significantur D. et
M* literis secundum personarum nomina proescriptis, in eo lo*
co ubi bkdpit scena. Annotandum sane, quod beec fabula
wpcTaTtKoy TpScvroy non habet, hoc est, penonami quse ad
aErgmnentum nihil attineat, queeque sit assumta extrinsecus, ut
est in Andria Sosia. Hanc dicunt ex Tereiitianis secundo
loco actam, etiam tum rudi nomine poetae. Itaque sic pro-
nunciatam, Addpht TerentUy non TererOii Adelpha: quod ad-
huc magis de fabulse nomine poeta, quam de poetse nomine.
fkbula commendabatur (quee de tempore hujus fabulse et
nomine dicuntur, nugee sunt. Vide Pedt. de Ord. comoed.
Terent. tom* I. p. 57. Z.). In hac quidem spectatur quid in^
terdt inter rusticam et urbanam Titam: mitem et asperam:
cceHbb et mariti : veri patris et per adoptionem &cti. Quibus
propositis ad exemplum, vitanda perinde fugiendaque Te-
rentius monstransi artifi^is poetee per totam &bulam obtmet
laudem.
Digitized
byGoogle
ARGUMENTUM.
EX duobus Atticu fratribus, alter quidem Demea nombe
ru8 coluity. uxorem duxit> fillos suscepit duos> iBschinum et
Ctesiphonem. At alter, Micio nomine, uxorem non duxit,
et filios procreare noluit : sed sibi filium fratris ^schinum
adoptavit : atque ita indulgenter eduxit a pannilo, ut effuse
hxuriatua adolescensi ad postremum ciyem Atticam Tirginem
▼itiaret, captus amore cgus. quo facto» et cUm matre puellee
pejHgitm^^tias ejusdem» quam vitiavit. Quumque rem ges-
tam ad patris, a quo adoptatus fuerat, conscientiam jam jam-
que perlaturus esseti precibus Ctesiphonis fratris sui> qui apud
durum patrem atque agrestem Demeam parcius atque arctius
haberetur, impulsus est» et ut eidem a lenone raperet mere*
tncem : quo facto» multiplici errore completur fabula» Nam
etDemea.cum hoc ipso» id est, cum Micione lidgabati tan-
quam cum eo qui comiperit adolescentem adoptatum, inmo-
res perditoSy nesciens suum sibi filium Ctesiphonem esse cor-
roptum» eluditurque a Syro et Micione per totam fabulam.
£t mater puelleB jam decimo mense post raptum virginisi iB-
schinum credit sibi ipei rapuisse meretricem. qu» perturbatio
cito in tranquillum redacta est. Nam re con^rta de vitio
▼irginis, Micio dat civem ^achino quam concupiverat : ejus-
que matrem ipse accipit. Deprehenso vero Ctesi{^6ne in
amore meretrids, primo irascitur Demea : post lenitur, atque
habendee ejus meretrids licentiam prsebet Prmus actus hsec
continet, Micionis solius primoverba: et post, ejusdem et
Demeee jurgium. Secundus actus hmc continet, lenonis al-
teiam rixam adversus ^schinum pro puella : ejusdem apud
Syrum querelas : leedtiam Ctesiphonis : obsessionem amicee :
et ejusdem gratiarum actiones apud iBschinum. Tertius ac"
iu$ heec continet, trepidationem matris Sostratse et Canthara
Digitized
byGoogle
32 ARGUMENTUM.
nutricif ob parturientem Pamphilam ririatam ab jfiichmo :
Getam nunciantem domins su» per errorem, quod sibi rapue*
rit ^schinus meretricem : reditum in scenam Deme»: ejus-
demque cum Sjro ludificante sermocinationem : interventum
Hegionisy cum querekt apudeundem Demeam de facto M^
schini, de consolatione Sostratae. Quartca acttuhmc continet,
Ctesiphonis cum Sjro coUoquium : delusionem Deme» : ejua-
demque in scenam interventum, atque secundam frustrado-
nem per Syrum factam : Micionis cum Hegione sermonem:
querelam ^schini de rebus Buis, ejusdemquecumMidonepa*
tre facetis^mam dissertationem: Demece reditum in scenam
ex errore, in quem eum conjecerat Syrus : et renovatum cum
fratre ejusdem jurgium : proceBsionem in scentmi temulenti
tSyri. Quintus actus heec continet, deprehensionemCtesipho-
nis cum meretrice : tertium cum Micione jur^um Demeee,
ejusdemque vitse pristin» correptionem : et per eum multa in
comoedia nova, hoc est, blandimentum circa ^schinum, et af^
fabilitatem drca Getam : conciliationem Syri et uxoris ejus :
et veniam circa Ctesiphonem : permissionemque habendseme-
retricis. Servatur autem per totam fabulam mitis Micio, sse-
vus Demea, leno avarus, callidus Syrus, timidus Ctesipho»
liberalis JSschinus, pavidee mulieres, gravis Hegio. In divi-
dendis actibus fabulse identidem meminerimus, primo pagina-
rum dinumerationem neque Greecos, neque Latinos servasse:
quum €jus distributio hujusmodi rationem habeat, ut ubi at-
tentior spectator esse potuerit, longior actus sit : ubi fastidfo-
4^ior, brevior atque contractior. Deinde etiam illud, in eun-
dem actum posse conjici, et tres et quatuor scenas introeun-
tium atque exeuntium personarum. Facta autem hsec una
est de duabusfabulisy Adelphis Menandri, et Commorientf-
bus Diphili.
Digitized
byGoogle
FABUL^ INTERLOCUTORES.
iEscHiNus adolescens.
Cahthaea nutrix.
Ctbsipho adolescens.
Dromo senrus.
Dbmxa senex.
Gbta semu.
Hbgio tenex*
Micio senex«
Pamphila nurus.
Sannio leno.
Sostrata matrona.
StRUS seryus.
Digitized
byGoogle
Digitized
byGoogle
P. TERENTII ABELPHI.
fmtfUccm Gloydi, nWti Somwii. IWto # GT^MBnm^L.J^
PR0L06U8.
PoSTQXJAM po^ sensit scriptaram suam
Ab iniquis observari, et adversarios
Tams Sarrami] D«5«rb legendom
eue oenset, aeta pHmum abUs Ly^,
ddndetiinuSarrams. Svn tibioM Lif-
dm, i. e. doM dextrM, edidlsM •onam
gr^Tem» et lagobrem, qni >de o conTe-
Biret ladl» fimebriboi; port primMn
Tero editionem liWii S«rf«nif, sea ri-
■istrii, qa» «onum icatam, minn«iiie
uUtem ederent,eandcm lepetitMn esse
fabalmn. Sane bmc emendtUo mtg-
BamTori «peciem nccipit cx Donnti «mj-
toritate ; Tide prwfelionem ejaiin faano
fab. Z. .
1 Todqium poeta «nrft icnptwramj
Pogtquam,pToquoniam; ouJniTecipro-
com, guaniam pro post^m. Plaaltti
in Aulalaria, prd. 9, quoniam is mori'
tvr, ita avido ingenio /uit. Poft^uam
poeta senat icripturam niam. Indiflte-
renter omnis qui aliqnid soripriaset,
jcripcor a Teleribua dioebatur. D.
Postquam poeta serMt'] Badem oon-
•aetndo prologi aemel rignata apud
Terentiam pcrfCTerat, uti magia male-
dicU adTersariia reapondeat. Neque
MDt prologorumoffiria, qnm complcat.
Fostquam poeta senat ab iniquit obser-
wtrq Ab adTer«ar»a,hooe8t, • Lotoio
Lanuino. E.
f Ab imqtM] Inhnimaj nl, Ms.
VIII, «9t. Fflfti Jwnams Jntfwtf . Ofr-
$tnari] Obeervatio, ad bonowm refcr-
tar: ut, Georg. IV, JIO, pr«<»re» r^gcm
non ^ JEgyptus et ingens I^, nse
papuH Partkomm aut Medus Hydatpes
cbtervant. Sed nunc iAservari, caplari
riffnificat Ofcierwri ergo et bonorari,
et captari, et andiri rigni«eat ut Plau-
tu8, Ampb. 1,3.9, qbservatou, ut blande
palpetur miaierL D. , ^
InimwJt ofciwwr*] Vnlgo ab iniqaik
obseryari. Qnm grammatittm cnjui-
dam mibi ▼idetur correctio, caTcntis,
ne inlquos a scriptura obsenratos acd-
peren^ pueruK ; quod caTere ineptum
est. Jam una hw» sententia, cum Tulgo
alitepdicatur, scriptnram obserTari, ali-
ter, adTcrsarios eam rapere in pejorem
partem; quod genui yitii inprfanb ftt-
ffiunt proM soriptores. Bo.
Jniquis] In Heant. prol. t. «7. ne
plus tniguttm prniit quam aquum oratio.
Cic.proPlanco.«S. SeM^alsis
jactatuMgramterfsersbaiitr. %.D.
Digitized
byGoCgle
36 PROLOGUS
Rapere in pejoTem partem» quam actari somu:
Indicio de se ipse erit ; vos eritis jndices^
Laudin' an yit|o duci id factum oporteat.
Synapoflme^cdntes Diphili oomoedia 'si :
Eam Commorientes Plautus fecit fabulam.
In Grseca adolescens est, quilenoni eripuit
3 Baptn in p^orem pttrUm] Varie-
tas p«r geMr» TerbMnn; et oti^Qe
«enteDtNB aple jaagi— i t c ripti a n m
HNMi. ILtpimmf^owai^jktrtmii] Idest
vitio dare, Titaperare. D.
In p^orem partem, (ptam aeturi jk-
mut} AniinadTertityiiiiqiioanipere ali-
ter qaod dictom est a TerentU» qaaiB
Bos actari samas. B.
Rap9r€ in perjorem partem] H. e.
ieoof inlerprelari, reprebendere. PolHo
Cieeroni ad Dit. X.35. pium metun
eormlium raperent tn contrariam pof-
tem, R.I>.
4 Iniieio ds mipuerit] Mireexpres-
sit simplieitatem vera diotari» qaam
indicfiA^r^m de ae dixit, non narratoram
^b. aterqae, mire de se expremit, etm-
pl kitat em veram dicturui, ^itum in-
dicaturum te diiterit, tum narralurum),
Bt indicio erit, pro index erit. /n-
dieio de^] Indicat i», qoi de se to-
lens aliqaid, et «ie aliis etiam prodit
(iidem libri, quide$e tantum, et adhuc
invitut quidmun provulgat) : sed confi-
tehir qoide se tantom, et qui iovitos.
T M eritisjudicet] Bene ; qoia apud ja-
dicesiodioiam profilentar, qai accnsa-
torem a^jaTant. D.
Indidodete ipte erit] Ipse Toluit de
ae iodioinm dare, ati tos jadices eMO
possttis, id quod &oit an laudandum sit,
an Titoperandnm. K.
Jndicio de te] Lucret. IV. 1013.
ludicio que tuifacti pertgpe faere,
Indioaire aotem etcof{/^m,eodem sensa
nsurpat Cioero pro Aroh. 11. W.
De tmeiptt erii, votj,] Volgo obs-
oaratis qaidem Torbis graTibus te ipte,
nnnerisqae pessimis. Obserraparo-
nem tAmn in ttrbi* iudicio ot jadi-
€9t. Bo.
5 Laudin' on vttio] Medinm bois
f»Qit« at appweai» si orimeB ooii ait,
laodi deb^e esie. D.
Pronoaen id, inteipone post/«ctumr
ex Bembino, Victor. et dnobna regiift
oodd. B.
6 Sym^KitJmeieenia DtphiU comctdim
ett] Neo nomeri, neo genera respi-
cienda snnt, oontra iententiam rem-
qoe ipsam. D.
7 Eam eommofitntet Pleutu^fentjm-
bulam] Sicat apnd Grasoos ifSifui, »o
apud Latmos generaliter ^^iftitla dibi^
tar : oojos species sant, tragadta, ce-
SMBdto, togata, tabernariar pr^textn,
crepidataf atteUana, fMnrit, rhinton^
M. D.
Commorientet Plautui ftcit] Apod
Gelliam,ill, 3. negat bano fiibalam esse
Plaati Marous VarrOf seo potius Acoios
apod Varronem, sed auctorem esse M.
Aquilinm. Nam Varro ipse, qnantona
ex TOrbis Gellii ooingitar* non Aqaili»
tribait,sed potios Plaatiocaidaniu Igi-
tor cam probabile non sit, Terentinm^
qai slatixa post Plautum Tixit, igno-
rasse, qnis anctor illios esset iabolm
Terus; et ipsius Varronis anciorita»
Bobis ea esse debeat, ot vimm erroria
non. insimalemas : forte difficoltas rei
.ita polesttoIli,nt apqd nostram legatur
Plautiut, qnod librarinrum sive insci-
tia sive incoria postea commatavit in
Plautut, quod erat uomen notius. Z.
Ommorientet] Equidembacin partn
j>1as tribao Terentio. Bo.
8 In Gre:ca adotetcem ett] Dipbili
soilioet, quasi dioeret, quidam adotes-
oens est, qui lenoni eripnit meretri-
cem. D.
Eripit nnn roodo Donali anctoritale
el Faenii codd. omnium, qoibus et dno
Digitized
byGoogle
IN ADELPHOS.
»7
Meretricem, in prima fkbulei ; eum PlaatnB locum
Reliquit integmm. emn hic locum sumsit sibi
In Adelphos, yerbum de verbo expTessum extulit.
Eam nos actnri sumus novam. pemosoite,
Furtumne factum existimetis, an locum
10
ex Boitns
ooD&matiir, led etTenum jarftt, atqoe
coBrenit prologoloqveiiti deargOBieBto
6bii]«. Ut ia prol. Bnn. Ineaatpa"
nmtus, B.
9 In piimafibuia} Hoe eit, in pri-
iM peite : nt dioimnt, in prtmu dUgir
f». iion entm nat leoMnda, mt tertin
Abolaert. D.
In prima fibula'] Id est, in prima
parte ftbal». nt Virg. Ma, IX, 244.
Vidimut obieuri» primam mib vaUibus
urbem» Dixi in aliia eomcBdiit, et ma-
g» in Andria, baiie faimeeoiiMietaidK
nem poetii Latini<,nt orimen non etiet,
aKqnid de Grmeo tnmsferre in Lati-
mm : Temm iHod eme orimbii , lim»-
hta coB ting e r e, vel A id dloeret, i|iiod
jam a Latlno foiitet expre«ram. Argo
qnod adolesoeB» qnSdam mereUrlomi
eriptt, de eenKBdia traotom videtar,
qom jam eam Ormoa firiaiet, a LotiBO
tnnalata eit. iod Imo part o om m dig
prmlermiflfa . cflt^ abt BdolnflMU Itnoni
mipit mattriem. Qood ai ita eet, at
IHe qai traBfltalerlt aliflm oomoBdiam
GnDoam, baae partem reUqverit, bob
▼idetiir aTereBtio nUomorimm ad-
miflmm, n id traBfltolit, qaod ap«d
Gtmeot iBtaetnB manebat ideo a^ffloit:
fipHlm no$ aeturi tumui novam, at bob
Jflm hee flH fortam, qoia non a Latino
dictom eflt : sed ptftio» r e preh cB flOfl bio
loemeflt,qai efftprmteranflmfl. fiiprfl-
■iBterdam ^gniBeatitoram
Alia mbbde propoBitar
BMdedk» hoflunefl (re-
qaeBtaflflOBe dkut, TBvmtiam adjoTari
aBobillafibm: enrteBimopiBioqaoda
Lalio, et Seipioiie, et ServiBo adjora-
retar, flod boo oriBMB ad {j^oriam revo-
eat, et eoaitBtnr, ludabile flatifl oflm
viria t al j b w i plaoere. B.
/n|irMM/B6iik}€baiifl.lib.«. L.
/npHfliB/afriiia] Ut apad Plmt in
CSflteU. V. 1. T. olt. pottrema comeBdia
pro pofltrema parte comoBdie. Sie
prima provimeia CBt prima parfl proTiB-
oim CSo. ad Dix. III. 6. C9U%n,ukima
proTiBda cfll para cgofl exlrflmfl. Clo
ad Attic V. 16. in uMmam prooinciam
m eoi^edt 7arram utfue, Ib Hemt.
y. 1. 19. uUimes itdet pro pmtreBm
pflrte flBdinm. Eodem laodo pripraa
tBoroltm pro iBitio tomoltafly extrflmoB
auMifl pro fim anfli. t. Gffonor. in leet
Plmt 158. Scbolting. ad Seo. floamr.
m. p.301. R.D.
10 Beliquitiategrum] Qoomaliam,
(akum Mfl. Bomd. et Ed.' Anonjbia ;
Ibrte iUam) tranflferret Sumtit nbq
Liberetnlit: beceflt,Bm ftunUueflt:
ot, Sunm, pater, D.
£iun hie loettmj Mfl. R. eum hine lo-
11 In Ade^hot'] Latiae deolim?it
VerbumdeverboexprettumextuUi'} Hmo
approbatio eet, de Grasoo cflm flobla-
tom, Bon de Plaoto, ot dieit adveraa-
rim. Extuiit] Bfire bob dixit tronfl-
ttcjir, flod ettttUt: nt onMflM (htdca
Tldmior Lotino stilo. D.
F«r6tim de terbo'] Veteree dieoBt
nerbmndeveieverbovelad verbumef-
primerepro Teriiam TOrbo exprimere.
T. Cie. de FfauU III. 4. Tttfloal.qaaBflt
IIL 19. Hor. de aiie poet t. ISS.
Barbflri bodie dioOnt de rerbo ad Tor-
bom exprimere Tel Tcrterfl, qaibm ta-
nim pneirit SerTiBs ad Jbi. YIIL 19.
R.D.
13 Eam] Adelphofl flcilieet j^eimn]'
Vetwem GnBcam cflfle iBtelligiBWfl. D.
13 fWtiMnnfl/ictim] Hoeoflt, ritio
dooi. An loenmreprehefmm] Hoceflt,
laodi daci. Repr^mtum} Betmtom,
reanmtum. D.
Xoctctn reprehentum] Btprehendere
Digitized
byGoogle
aB
PBOIiOGUa
Reprehra0amx qm prflDteritug neelifeotia^at.
Nam quod isti dioiiiit naleToU, liomiiies nobiles 16
Eum adjntare, ajBidnaqae uaa scribere :
Qaod iUi maledictiim yehemens esse existimanty
Eam laudem hic ducit maximam ; qaum illia placet,
Qui Yobis miiyersis et popolo placent;
Qnomm opera in bello^ in otio, in negotio, W
Suo qnisqae tempore usos est sine snperbia.
iitttM flit 4c integio tnfilm. BqNW-
hendm^ fnfm» eit rttraherfl. PliMdr.
V.8.8. «bi r. uit«fffff«k. lU D.
14 NegUgm^ eit] PUntf MiUoel;
«^jit Mudaffi MBo «MpUit Mg^^peB-
Ikm. n.
Ne^i gt mt ia] I.e. Tolaateriin»r«4eff
aiflnone, T.Boteta ed Aadr. tMrokig. ▼*
90. R.D.
15 Nam quod uti dUmnt] NtKn, la-
olliiendi Tim hebet modo : ot, Pleat.
Mil. 1,1.5. Nmn.$gohmemach4Krmn
Mflamdico. jasMtnflMiobiio] SoipioMn
AfrieeMHH ■gnifieet et LtfUmi eepi-
entem, et fariom Pinm, (P^lmm). D.
HomsAfli rulbUm\ Cioeeo ad Attioam
lib. 7. epist 3. Termtii fabella prop-
tffr eligafilieM «tinfliiti pMtotoiitur 0. C.
LttUoKribL L.
16 Enm adlpmmre] liegitar eta^N-
fB». PeeaTiaf in ChrTflo : A^uta m»-
^ Juidueqiu mm teribere] Noaflio
dieit edTflffaesiafl: Teram hio oratoiie
erimen non tangit (Ncn mc dimt ^dmr^
mre ; MrMm oratorie Aoc criaMfi tmpiii-
git, Bii. BoBBd. Hobt et edd. Teit> D.
19 Qui ooUf «(fiitiirM, et populo pie-
emt] UiaiiMrfii^qai in oaToa flant, dioi^
Poptt2o,qBietiampiirtertbeatnim (pnr-
•rat theatre. lib. oterqaeX id eet, ani-
Tenamnrbem. D.
SO In beUo] SoipioBifl. Inctio] Farii
Pii, CPufciii.^ In n^r>eio] Scilioetiflrfii
flepientifl. O.
Quorum opora tn 6oUo] Hio Soipio
Afrioanafl eet. In otio] IflBliai flapien-
tiflsimos. In negotio] Vel Pbilofl Tel
Serriliai. E.
Qaodii Tero eiflont intelligendi,qoos
Donatoi BographiBftqaenomioant,difl-
tribotio tamoB ea perqnam «sset ridi-
jOok. SoBiOfl oiim eet: fuaeungm in
fie, flive Ib beUo, «iTe io paoe^ in qia
^aoe mox otio froimar j mox in negotio
flomai oooapati. S.
In atio] I. o. in paoe. Gio. ad DiT.
IL 17. Si aeUemidUumerii otium eem
tB^riaBbiT.MaBot R.D.
Sl 3iio fuifyufl timporo] Suiflinne-
-oeeflkatibBfl, qbioaBfBe opeffa aliorom
.eget. S.
2t Stto fmefeie temparel Qaoram
-Bpcmi BBBflqBisqBe qflui eet in nooeflfli-
tatibBi floiib nat» aliqaa eorom snpflr-
bia. Deindo eBbJBngit, onr offioiom
aanm bob ooMHileflt, ot argmneotum
Baivet, fBod mnef qui frimi otmflnt,
aifBmeBti ooBtineBt^xpoflitionem: et
bveriter poetalal aodientiam, faeite
gywntm t t ei] Hoo eet, mqooflanimofl at
baboatifl. E.
iSuo IflfliTHiro] SuumtimpifielegaBter
dieitBr,qBed alioBi oommodam est. Gio.
Venr. III. 60. diott ee ene tempere eme
raditurum. Valm. Flaoe. I. ^. po-
eemntjam me eua tflwqw ro Gnitt obi t.
BarmaBB. OppoBitar tOB^mi niienmm.
liT. XUI. 43. tflBipBfl oit itatos re-
ramBtflflipe. R.D.
awHMpef6io]Wemo Remanoromadeo
oflt sopflffbBfl, qoi opeiam eocBm inqBO-
qaam dieorimine »bo liifclidiat. S.
;SiBO fup«^] Bt «aBo omnofl, quofl
Tidi intflffpretes relenuit lioo ad opiraat
Sdpionifl et omteroffom. Sed qoid opBfl
est iita transpoiitione, oom (
aooipi poflrit de iifl, qai homm i
opera ofli Muit? nt sit flflBflBa: fuorum
ojieium nemo refmOamt, i
(ffieio uti neeeoeet dedignetm»
Digitized
byGoogle
IN ADELPHOS. 30
Dehinc ne exspectetis argnmentiim fabul» :
Senes, qoi primi venient, ii partem aperient,
In agendo partem (Xftendent facite, aoqnanimitas
Poet» ad scribendmn angeat indnstriam. 25
iiipir6ia ermt, aaziliiim a tantis nris tariiis: ex quibiis ille tertiiis HMoitm^
oblstioB fMpoere. M. ^&kiiwp ^Mtmic, JEqmmk»kMs\ fwor
Simmiptrbia] Hoc lefemdwL i4 etprofitiosuiipBosietdeest, i]»ftra.D.
V?WTiH>* nobfles qoi inieiioram oaosas Faeite ^tquanimitas] 0?idios, eteitat
nm fiwta ogeboiit S. D. atiMler ttuiimt. L.
SSProjMrliiiilegeparttm; otHeo. Versos integer inihi exoidisse Tide-
piol. 6. B. tor, Qt legasy/acits, fffiiamnittai | B<h
f4 Jn agatdo pairUm oftemifnt] tduujue ve$tra a^futrix nottr^ indue-
Z^jifMi mtnnAtr^att. Hio enim jam non trwB | Poet^ ad teribendum augeant tn-
Nnis acioipiendi essent : immopotins oss- dustriam» Vide Phorm. prol. 35. et
tmM pcraoam. sod ipai aeBes in stataiio Hec^ proL 24. nbi idem oocnrrit : neo
ikanetmm partem aperient: in moto- abhoiret a oonsaetndine Terentii eos-
rie,f irtsm ostendent Namdnoagendi dem ▼enai in prologia lepetere. B.
santprisoipalee modi» wotnm «t sta-
Digitized
byGoogle
ACT. I. SCENA L
MICIO.
OTORAX. non rediit hac nocte a coena .Sschinas t
Neque servolorum quisqnam^ qni advorsum ierant ?
Profecto hoc vere dicimty si absis aspiam.
1 SUrrax] Nomiiia peraonwiuii, iii
coincediifl doiitaxat,liabere debent imtio-
nem et etjmologiain. Btenim abnor-
dom est, eomioom aperte argomenta
oonfingere : Tel nomen persoiue incon-
gmom dare, toI officiom, qood nt a
Domiiie diTorsom. Hinc serms fldelis
Parmmw : infidetis Tel Synu, Tel Geto :
milef Thnuo, Tel PoUmon: jaTflois
PamphUuM: matrona Myrrhina: et
poer ab odore Storas : Tel a lodo et a
gealicolatione Cirvus: et item nmilia,
io qoiboi flommom poetm Titiom est,
ri qoid e oontraiio repognanfl oontia-
riom diTerfomqoe protolerit, niri per
«MfpM-if nomen impofloerit jocolariter
ot Miurgyridit in Planto didtor tra-
perita. et fere ^oc modo apod alioi a
poetifl nomina compooontor deflcriben*
da per Arrtffo^, qood derignat Sto»
rax, PrinuB partefl, flicot io prologo
ipfle promiflit» a flenibofl agoator : qoo-
rom oontentiooe ad flrgomentnm reUta,
rita aflpera eom leni, et pater comifl
oom fleTeiiflflimo oomparator. SUrax}
Storacem TOcaTit, non iBflchinom : qoo
tacente» poerom, id eflt, JBflcliinQm ab-
•entemcredit: qoia flflrToli adoiesoflD-
tibofl prmtolantor. ot in Andriay Obmr-
vabam man§ iUormm mrvuki vommttetp
autabewntoi, Sed qoia fieri poteml,
ot doflrino abfleote adeaflet SUnraz:
adjeoit, No^ mrmiiUh
Storax! nonrodiit haonoeU'} Hooalii
interrogaliTe, alii prononciatiTe prole-
roBt : fled magifl prononoiatiTe dioen-
dim. P.
Storaxt non rednt} Videtar bie
qoanta corarit de filio eogitare. ao pri-
mo conqoiflitio est, et intenrogalio pnr-
oedenfl, qoae doplici fleoflo inlelligi po-
teflt. Nam nomen flerTi com diriflint,
poflflomofl inteDigere qood nea reflpoi^
derit: et ex hoc oeperit, qood iHNite-
TerflOfl rit fflios, ot prononeiemfl per
connrmationemi. B.
Toile notafl interrogationu, Storax
enim com Tocatos non rcflpondeat;
inde flcitBfieioiieminem adhoe rediiflfle.
Nemo domi manebat oom fleoe praBler
anciUafl. B.
9 Negmiervolorumfuisquam'] Prop-
ter (Pritter M a. H. et edd. Tctt) Sto-
racem, qoem abesfle non reflpondendo
inleDezimofl. Qut oiiooniim] Pft^e
loeiilnfleflt. Nam a<iiifrRlorfli dieon-
tor. lerant'] ProdocteiprononeiaBdo:
qood nofl addita, t, lofroiu didmBfl.
Trie eflt iUod Viigilii, jBn. U, tS,
Nm abUim rati, st «mto petUim Myee^
nai. D.
Neque mrveiorum fUMgitf] Rorsoa
pronoBoiatioaltera eflfle poteflt, tanqoam
flerTOfl Tocatofl reflponderit, et ipaam
mterrogel. £•
Qoi adnenum ierant"] Advertum ire
nonflolom oflt obTiamire, aed etiflm iro
aliqoem qomflitom confltitnto teflqNMro
et loco. In primifl de sfliTifl dicitor,
qoi Temont» ol domiBOfl domom docant.
T. GronoT. in Lection. Plant p. Sli.
^oflmodi flenri proprio nomine «iii»r-
fitoretTooabantar. t. Donat. ad h. I. et
6eflner.intbefl.ling.lat R. D.
3 Prafteto hoe vere dieunt'] Abeo-
lote : non addidit quL Si ebdi «u|Nmii]
aot deest pnfeeiui.
Digitized
byGoogle
ACT. I. SCENA I.
41
Aat ubi si cesses, eretiire ea satins est
Qiue in te nxor (dicit, et qn» iii animo cogitat
Irata, quam illa, gaas parentes propitii.
Uxor^ si cesses, aat te amare cogitat»
Ant tete amari^ aat potare, aat animo obseqai :
Et tibi bedb esse soU, qtiam sibi sit male.
Ego, qaia non rediit filias» qa» cogito !
10
aot qud tde, lat ubi (ibi edldit Fter*
nitZ.)tupiam: sigiiifioat eoim toiKcet
^upiam et in looo, et ad locooi. Si a6-
tkvipiaM atUvbi si emes, Siabtis,nA
perentes propitios : Sieestet, ad nzorem
intem reifert in detertorem (forte ex-^
ptetMOBy ftiit BomMi Teteris grtmiua*
tioi). D.
8i mbms «tpiam] Id ett, alioabi olio-
a«t ▼iras, meliQt eat, tibi ereiiire,
qtoddeteoogitBtfixorirtla: qosiitf-
qoe aaimo ooojiigali de marito tntpi-
oBlar, quod alteramamet, ae illi tolitit
h^. B.
4 Elti Faenu libri omnet babeot, <mt
iki ; qDBtoor tameB e nottrit reote» aiU
M^si, b. e. lieubicentt. Bt tiolaodat
Senr.ad JSb.in;4S0. B.
5 Utcr] Sobaodiendam ett» dictt
trvto titer (Subtmdiendum esi dioit
iKATA, «zor toi/ioft. Mt. BcDod. et edd.
vctt). Qttc ht ammo] Omoe qood toB-
timot, ant eogitamot, aot dicimot: et
BtraBqBe pro oratione ett. Sed illa
hAo^mfAaraiit qo» ia oogitatiene ett :
beo Wfo^cftMif y^yt dioitor, qoie io
Terbis etl oonttitota. Virg. ^o. II,
1S4. £e mihi jam miibi onMe eont-
ftoMt ortt^iett totiuf, et tactli ventMra
mitkamt. Btipteallbi,ntmcti9tits«i(,
fiitftotilieat,«iittieoogitet. 1>.
^ «niiBo ofligitat] Ctmtammo luo ed-
gitert dizit Oio. de lege agrar. II. 24.
ttCMi eogiteri. Terent in Bon. I.l.l^.
w. DiBk. adlir. XUI.50. R. D.
6 Qiaam iUa qiut parenUs] Brodite,
■oa addidit in qoem dioat,qaiB toit no-
laiBBBXorit et pBrentom t«v «^ «ri
PBfwiteijnnopilii] Id est, tanoti et
nligi0t&.tiBiaBft, ne abteiitibat filiitali-
TOt. II.
qoid mali ereniat. Defaino a generall
ad tpedtle IraBtit Ego qma non f«-
dit, &c B.
Portntes jfropittt] I. e. amaBtea li-
berorom. Pro^itiot fere temper de
Diit diottor, rariot de boBunibot Cio.
BdAtlic.ym.l6. R.D.
7 Umr, d eetiet] Qoare non, li ofr-
titf an qoiajottiat oettanti, qotm al>-
senli tnooentemot ? an qoia irate nzor,
tioettet? ilttl te omort efl^itol] *K!trt-
(iymt oom ififyaal^ aut te i
gitat. Aut] Mbat peooati ett (
propno oederey qoam alieno amori ob-
ieqai, nolla re impeUente, tine nxore
potare, aot Telle delioiat. Brgo«JS{tnc
ett : niti fbrteT» DkarrM-fMlf boo pntamBa
diotom. il«t le omart cogitel, tett omo-
ri] Qoom dao propotnerit, alterom
aamtit Nam qoom dixittet ^U^ tn te
tixordieil, el ^imb tn oniflio eogitel : IB-
tolit, out te amareeogitat. D.
8 Aut te amare eog^, aut tete oatt-
ri] Qoia te amare AfA^iffikotf dixerot cito
intnlil qaod oertom ett, ottt lete amari»
Bt qoia illad te dixerat, boo gBBiiuB f il»
et tete dixit, tanqoam tignificaBtint.
iliit onimo obtique] iawM^ff^ D.
Nottri omnet et Faend libri ?etntti,
ot^it^ am>tto obiegui. B.
Ammo ofriegtti] Vel animo moteDi
gerere eal faoere, qote animo lobet in
Heo. III. 5. 9. T. Lambin. ad Hor.
Cann. IV. 7. 20. R.D.
9 Acoentnt canta corrigendam ett,
libi enm lit mole. B.
SoU] Omnetponantoonfmapottiolt'',
ego pott eue, et loti jnngo com nbL S.
10 "Ego, qnia non redOt JiUus] Floi
ett qood dixit ego, qoam ti diceret
pafer. Ego futa fion rMfitt jmus]
Digitized
byGoogle
4St
ADELPHOBUM
£t qnibos nnnc soUicitor rebns ! ne ant ille «befit, '
Ant uspiam ceciderit, aut perfregerit
Aliquid.vah! qi^emquaBine hominem in ammum instt-
tuere, aut
Parare^ quod sit carius, quam ipse est «Uh t
Atquiexmebicnonnat^estysedex&atre.osadeo 15
igmMikni^m; noo eniiii jMter dixit.
Om cogUo! et 9ui6ttt»&o.]. Hoe tio
pnmoaciaiidiuii ott, «t horrereTideatiir
ipee oogitfttiooem taem. D.
iX Quibtuuune aoUicUarrebus,'] Hiio
ect, qQam malis : non nt nxor, bonie.
Neaut ilU alttrW] Vide, qnam tenoi
sit amoris hic timor, in jnvene (juve'
ftem Z.) pmsertim. Ne aut iUt alterit,
fmt tupiom eedderit'] Niminm tenere
amat» qni bmo in joTene pertimeioity
qnm oiroa infantnloa oaTeri solent D.
. AUerit] Id eet, mortnna sit, qnia mo-
rientes firigent B.
. Quibut nune eoUieitor] Senrina iEne-
id.IV, 379. Quietos ioUicUat, Neaut
iUe aiterU] Plantnsin MHite,III, 1,134.
Pol, d h ab u iitem, satit eepittemvtittria-'
Tum Uberit : c e t ue rem emori, eeeidittelfia
ebriut,aut de equo tupiam; mctuerem,
^^fcubi dejh^ttet rura, aut eermeet
fUn. L.
Illad» et| reote abett a tribni neitria:
in aajndetu enim oonciUtior e»t affec-
|Qf. B.
AiterU] Ne frigore Teapertioo effeo-
Uumorbolaboret. S*
Ne aut iUe alterU] Legendom, nia i
omnia me Ci^^ant» iUiserU, iDteUeoto ae,
grmoe : Tid. Vecbner. Scriptnm aotiqno
more Terbnm ILLAESERIT dla de-
praTatomest Divenaaotemesaeillidi,
cadere, deniqoe aliqoid prcfraogere,
opoi 000 eit expoiitOy «t qnod Ticioa
bmo lont, eo qoidem nomine ottipandns
Doo est poeta, sed Ja^daodns molto
kagis, oom patmnm depbgit singnla
q08eqne« etiam simiUiDia, qnm nepoti
booidere possbt» plane paterno animb
repotaotem. Bo.
If A%U utpiam] Uspiam et in looo,
•t ad locqm significat Ceciderit,aut
peifregeritaUipddr] Jangendom,atBoa
•olom cecidfrit, sed etiam pttfitgmi:
bcosaotqo»sibi,>itio,MiBO efOBivo
f elit P.
Omnes fei« aotiqoi libri Faonii H
Bostrihabeot^prtffny^srtt B.
Aut uffiam eeeiderit] Non debito»
qoio es boo Terso io aoteocd/Bitfem t)
oooc migraTerit eoqoe poneodom sit
looo, qoo positam jam Tides, nt ad trin
ista perfeeta iUisertt oeoiderit prKfin^
gerit sBqoe pertioeat polios qaam od
fmom solUeitor. Bo.
13 QttfmftoMiiM hoetinem] Sio dioi» :
mos de ea re, qnam minmnr fere ab
QmnibnsfierL D.
In ommtM» tnittluere] Beatleini pi»-
«nnteFacrDoedidit,ifftamflM>. UtmmqM
reote. Certe Plantns in «odem T«fin
«tramqae rationem expressit Nam
Most 1, 2, 1. ilscordatitf muitum, in-
qoit,«t dtu eogUam, argutimtaqnt mttita
in ptetut imtitui ego, atqua iH cardM
mso. Z.
In onimi» tmtitt4«rt] I. e. animo eoa»
eipere, in animnm indnoere. Simitf
loontione Plant in Most^ I. S. t. «r*
^t»m«ntatiipse(tamttltoifiitttai». R.IX
14 Quom^fitiiM] TanqtaaLdno
sint sed boo poetm eomico lioet D.
Deinde tbesu» qnod dieit : .qmd tk
eariut, fpuim ipte ett tibL Q«od snpnt
- prologns nonoiaTit, qood argimeBti
parten^ senes qni pomi stBt» expiieB-
Jlrant Nam dooet qood bio odoleioeBB
inadoptionemsibiafrttreakdaABiL &
Parare] I.e. aliqnidsibipioponmre»
ooDslitnere. PlaBtiBAsinar.I.S.16.r,
Scalig.adCataU.X.iO. B.D.
15 Atqui ex me hic non nOtut ert]
Qoasi dicat,«x me oopi est, et aie afi-
eJM^ qoidpBlerer ai ftBBiiiMi? Sm
Digitized
byGoogle
ACT I. SCENA I.
4ar
Dissimili stadio est jam inde ab adolescentia ;
^o lianc dementem vitam urbanam, atque otiam
Secatas sam. et^ qaod fortanatom isti patant,
Uxorem nanqaam habai ; ille contra^ baec omnia :
Rori agere Titam ; semper parce ac dariter
20
m kie non natmett'] Qnasi dioat, non
eftnew. Sednfiutre] Hooeit,oiii-
■ino non alienns est. Js adio] Tranntns
ad irgomentnm rabtiKsfimns. Adeomt
abondat, ant nnntim significat. Ut in
ennncho, adoUscentm adeonobilem, D.
Atque ex me'] Gharis. libr. 2. L.
Pro o^i in Faemi codd. antiqnis et
nostris plerisqne est atque; et iidem
eollooant catera sic, hic natus non est,
Charisins p. «04. " Atquepro et, Te-
rentins in Adelphis. Atque ex me hic
natusnonesttsedexfratre, UbiAcron:
argnte, inqnit; nam per conjnncti-
onem transitnm fecit ad narratio-
nem." B.
16 Pro disttmili tres codd. ant. qno-
rom nmu 900 annomm, habent recte
lEititntHf. Nam sic Sallnst Jng. 89,
dkai dissimiUs moribus. NosterHeant.
y, 3, 17. eonsimiUs morilms, Wn. Hist.
TI, 31. cursa et colore dissimHis, B.
Cetemm post est Bentleins distbgnit :
qnod opns esse non arbitror. Z.
17 Ego hane clementem vitam wrba-'
nam] '0(0^ hhy^o^ *at )M4r£mi0Yc. CI«-
m^ntemtntam, iignra ipsa, Figuira. Ip-
Mun, mtam clementem dicimns qasB de-
mentei fiioit. Ckmens antem est, qni
eolitnientem. AtqueotUm] Deest Ur^
hamun, D.
^de an legendnm sit, Ego hanecU-
meatem vitam urbanumque otium, Cie.
Ep. DiTers. XII, 1. Ut ego quidem et
mbi et otio diffiderem urbano, B.
Clansntemvttttm] I.e.qnietam,tran-
qoillam qnse oppomtor nistiem qnippe'
doriori. ILD.
Ociui» aeeuri] Siodicontnr,qtt] ritam
ihdlem dignnt. Ntpos in Pelop. c. 2.
interpret. ad Phsedr: V. 1. 7. R. D.
18 &euluj ictm] Bene seeuhM, qnasi
Bagistram recte beateqoe TiTendi. Et
quod fortunatum tMti putant] Romani
adlicf t, qiu ccd^bem qnasi cecUtem di *
onnt. Bt item Gned, apnd qnos snnt
hnjnsmodi sententt» : BITA ♦lAOC EX-
0INIdrtCn«A0YM6N0N.* Et alibi, TA-
MEI nAM^IAOC rAMflTM KA^^AFIA-
HAIKHCeN MB(vide lindenbr. infra).-
Fortuhatum utt putant] Me utique non
nxorem dncere. Dicit antem Romanis
id Tideri,qno8 spectatores babet Me-
nander: S fjuuia^iiv iasI yt/iKuiut eu
XafxBcao» (Hadr. Jnnins Animadr. Ap-
pend. onm post Menandri nomen aste*
rismum in suo ood. videret, suspica-
tus est hosoe excidisse Tersus : ^Oa^
ynifAivof $w\treu ^nv n^swc *Eri^«n y»f*^
ovrrwv avtoc i,it%x^^^ y^i^^)' Quo^
fartunatum isti putant] Qoidam pntani
sic pronuDcianduro, et quodfortunatum
isti putant usorem : et hsec bona et oon-
cinna locnlio est. Et putant bene dicit
isycui dispUcet aliena sentehtia. Isti pu"
tant] Id est, hi qui ame dissentinnt D.
Fortunatum isti putant] Hieronym.
adrers. JoTinian. lib. 1. Noster conu-
ctufortunatum putat, qm uxorem nun-
quamduxerit, L.
Sententlaest clara: Quod, soilioet
nxorem habere, isti, qoi mei dissimiles
sunt studio et moribos,/or<unatum pu-
tant, quia placetdos magnajiberisdant
operam, et posteritati inserriunt. B.
Cicero Att. XIV, 13. a dwknda ux-
ore sic abhorret, ut libero lectulo neget
quicquam essejueundius, Horat. EpisL
1, 1, 88. melius nU cceUbe vita. Me-
nander: Xd ytr/euK* ix*»» itftd ti ira£tm,
3 ^iks, Uarifa, fAM^fMOt rS $m «iDXXAc
t^. W.
* ' 19 tfxorem nuhquam hahtd] Si noti
habeo dixisset, poterat Tideri habuis-
se. D.
Distingne : lUe, contra hac omma,
ruri agere vitam. Vid. Phorm. UI, 2,
36. B.
20 jRuri agere vitam] Contra bifec otai«'
nii suffecerat breTilas(corrige, c6nt k a
Digitized
byGoogle
44
ADELPHORUH
8% habere; Qxorem dnxit; nati filii
Dao ; inde ego hnnc majorem adopta^i milii ;
Edaxi a panrolo; habni, amayi pro meo;
In eo me oblecto ; solum id est carom mihi.
Dle at item contra me habeat, fietcio sednlo :
Do, prsetermitto : non necesse habeo omnia
25
BJEC OMNIA tuffeetrat, hreviter, tea,
d hmittae uti voluiatet Z.) ; ted rab-
Jwnnt fratris detoriptioneni, nt Toriiu
ipdt maUa Tit» conditioDem ofteode-
ret. Semper paree M duriter] Semper,
lioet incertam diftinctioDem habeftt,
ttmen recte additnm ett : qnia rel ruri
agere Toloptatit ett : Tel parce ae duH'
ter te habere, Tirtntit. Sed eemper ad
Titinm : Faree antem, ad terTandnm :
Dwriter Tero,ad laborem referendnm
ett BALTiagerexiitamtmmperpareeae
duriter te habere'] VariaTit, nt in An-
dria. D.
Dwiter ee habere'] Blegans bec lo-
cntb. inde exhibere Jtni rdu alere. Pa-
l^niannt lib. 45. de donat. int Tir, et
Qzor. Ulpian.1. 1. $. 6. ff. de tnt et ra-
tion. Idem 1. 11. §. 1. ff. ad exbiben-
dnm: Sifarte iptetervutes cperit vel
artyieio tuo tolebat m exhibere, nune
veroeogitur vaeare, Que ita Gnece
nddnntnr in Bdoga Batilicor. libl 15.
pag. 169. tl/A^if» T^Tvc «V ileSSv I»
flic Ifiyaalaf t^frdS r^i^a^at, tui wt
axfil{u, SceTola I. 5. ff. de nant
ftniior. Et exfctfri^ apnd enndem 1. 98.
it, de aqnir. et amitt. hered. Tertullia-
nnt de Idololatr. oap. 6. esEfct^ttumit
noHtnt gratia, Ibid. cap. 8. Si necet-
fitaf exhiUtionit eitendiiur, habent et
aiiat tpeeiet, fuciine exoibitationie <£tsct- ^
plxn€, id ett, tine idoU confeetura, opem
vietut prattent, Idemcap. IS. Male
nabit de neeetiitatibut, hwnantt exhibi''
tionti tupplaudimw, ti pottjidem obtig-
natam dieimm, nonhabeo quovivam, L.
Paree ae duriter te habere] I. e. te
traotare» cnrare Plant in Atinar. 1. 1.
64. tUnm m«t«r areHte conttntefue ha-
ket, B.D.
fl Uxoremduiit] Recte dtixtt,non
dueere, temel enim hoc focit Demen.
Uxoremdufit] Varie per modot dia-
onrrit Uxorem duxit] A^JQTandnm
pronnnciatione ett» ne tingnla ntrinqne
attecati Tideantnr. Nam tic in fine
fabnltB ait Demea, Uxorem duxi: quam
ibimiteriamvidi ! natiJUU : aUacura, D.
f% Inde ego hune,ife,] Mire tmb
tnbjnngit, qnnmpertonam (corrige per'
tonat, nempe mtelligit natot filiot dno
Z.) prKtnlerit Sio alibi» e prtBdombta
undo emerat, m audiaitm abreptam e
Sunio, Indeego,ife,] Inde, pro ex qui-
but, et fflt^' abnndat. Et bene hune
dixit: qnia de ipto loqnebatnr. D.
f 5 EduM a parvulo] Qnot, quod,
edd. Vett onm c^>dd., not edueare dici-
mot| educere Toteret dioebant : nt .£n.
VI, 765, Edueettylmregemre^tmqm
parentem. ilabui, amavipromeo] Qnm-
ritnr qnid tit habui, et qnnm mnlta di-
cantm-, boc tolnm Temm ett, htAtd,
credidi, dnxi, exittimaTi: nt alitu,
Semper ^ut dieta ett hec, atque habita
toror,ti, Sic itaque habeantur, itaque
dieantur, Brgopromeo tnbandiendnB
ett bit, et habui pro nmo, et amavi pro^
meo. D.
f4 In eo me obteeto: tokm id ett
earum mthi] Abtdate ntmmqoe, et t»
eo, et tolum. In eo] Qnaai in ea re.
Jn«0 me Meeto] Noto dicit, pro, qp
me obleeto. Plnt amtemtignifioat, qnam
tidiceret, So(tttiteitcarutmtM'. D.
f 5 Ille ut item eontra me habeatj
Jtem, ttmiliter: eontra, Tioittim. Plan-
tnt, m, U, l,f3, UtiUaUUtm eonira»
qui eit amorit euttor optimut. Fociotr-
dulol Seont a dolo, id ett, tine dolo, et
impente. D.
f 6 Do, pr^etermitto] Do tnmtnm :
^rcCtrmtUo deliota. Non neeam habea
Digitized
byGoogle
ACT. I. SCENAI.
45
Pro meo jore agere : postremo alii cbncidiim
Patres qiw (euciwit, qaad fert adolescentiay
Eane me celet, condaefeci Sltami
Nam qui mentiii, aut fallere insoerit patrem ;
Antandebit: tanto magis andebit casteroe.
Pndore et liberalitate liberos
50
mma pn wtto Jwre aggre] Etn lioet,
■oo neeegse eil patrem MDvire, quia
peter ett - later jut et n^MkUm boo
iatereet : jus est, qaod omiiie reota et
iaiexibiUm exigit. JS g ttitei eit, qac
de jare miiltofli remittit Brgo iiio
seBua, DOB necesie ei t, eliam si lieeat,
smradieasepatrem. Bt mire oatendit
joa aaam, piai neoeaaitate, non eaae
aerraiidom. D.
DoprgUermUto} Do aoilicet peoani-
am in aamtoa, prKtermitto aoilioet peo-
eata. R. D. '
Habeo] I.e. exiatimo, atatoo. Sal-
loit io Jog. 0. 114. obi r. Cortiam« R.p.
27 PaUremo aUi 'eloHeulum'] Non aUi
potrea : aed aHi adoleao^tes^ danoa-
1 oa patrea aooa. D.
Pre m$oJure agere] Joa enim patria
eat, peocota oorrigere filiorom. At bio
per indolgentiam dixit, non neoeaaario
sibi boe inoomttere, ot omma peooata
oonigat, aed aliqoid de jore proprio
obliTiaoator. Deinde Jam tbeaia.illa
anpponitnr, oti non meto, aed meliaa
liberi amore teoeantor, piuiore, inqait,
ei Hberaliuae Uberee retinere saUut.
Hio aeimo magia a peraona Demea»
o^cipiendoa eat, qai Miciooem dioat
dvom pTKter SBqaom et bonom, dam
«lementiam ooatodit nimiam eirca fOi-
OB, aio eom io peccata prorooet : qood
est qoaai qooddam doritiei genos, noo
aeotire qoid criminia ait, qaod ad de-
deeoa penreniat E.
Promiojunagere] I. e. meo aocto-
ritate. Soo jore aliqoid agere dioitor
qju qoid qoaai ex jore et cooaaetadine
Ubereagitnemine impediente. Petron.
o. 78. GnmoT. ad Seneo. de tranqoilL
MHBne.3. R.P.
. SS Qum fm adolesccntui] Veoiam
addidit atatim, peoeata ab adoleaoeo-
tiboa ad (ofr reote in Ma. Boend. et edd.
▼ett) mtatem remoTeodo. Bt Tide
qoam broTiter, qaam podice, qoam ig-
■oaoenterloootos est D.
29 Ea ne mo celetp^onturfeeiJiUum]
Triboa eoim TiTitor modis, ootora, ooo-
soetodine» et ratioiie. d.
50 Nam 901 merittri, aut faUere to-
SMerit patrem] Separatim aabaodieii-
dom eat, intuerit, «poc t) msnftri. D.
Pro ifuuerit alii ccdd. intueoerit:
apad Martianam Capellam p. 160. m-
stituerit. Sed pro intuerit, eojoa Ibr-
ma repognat seqoeoti audebit, repooe
itautijit; b. e. ot moa eat Vid. And.
1, 1, 53. Boo. IV, t, t. Heaot V, S, 4.
Atqoe iilod aMt seqoenlis TOrsos dele
com interponctione post patrein. B.
31 Caterot] Qaia jamdeoeperitpa-
trem. D.
3S Pudore et liberaHtaU] PUdore,
od fllioa retolit : li&eroittata, ad pareo-
tea. Argoiflentam «a coojogatis: Li6s-
nilttats, ioqait, regeodi sunt : propter
qood liberi dioontor. lAberaUtatem
aotem, booitatem dicit D.
Piuiorf et liberalitate] Meoaoder:
Ov hiTMwirra^Kutnurru, Vid. Botbe ad
b. I.) rianuldl^ ifBwf, *AXXk mBwrm
n, Tbeoiist. Eophrada Orat. 5. al^
fdSfO^ aitrra hn Moliimif inJim,i ^i$f
MArix^ '^c vnvdtvq. Idem Orat XI»
p. 264. eiUC fASkKm 9 ^fCtt Xt^*/*"*'-
Afraoioa apad A. Gellium Noct Act
XV, 13. Hem itto parentum ett vitm
viiit liberis; Ubi malunt metui, quam
vereri ab tuis. L.
jLi6eniittats] l.e. leoitate, cl emeo -
tia. Cic. pro Ligar. c. 3. ad Qoiot
fratr. 1. 1. Brnesti clar. Ciceroo. in boo
Tooe. R.D.
Digitized
byGoogle
46
ADELPHORUir
Betinere satias esse credo, qnam meto.
Haec fratri mecam non conyoiioiit, neqoe placent.
Venit ad me saepe, clamitans : Qoid agis» Micio ?
Pnr perdis adolescentw nobis) cor amatt
Cnrpotat? cnr tn his rebns snmtnm soggeiis f
Vestitn nimio indnlges : niminm ineptus es.
Nimium ipse est dums praefer ffiquumqne et bonnm :
35
SS Retinen tatku me crtdo\ Bfloe
HHmn: i TitiU totlioet ntm Titia
fiios tenent : qnot retioent patrei , m
vitiit ieilioet |fam retinet, qni ad-
▼ertoai aUqaem tenet. D»
Retimrey Et oontiiiere tant disoli*
pQlMB et ooeroitioiiii rerba. Cic de Off.
IL U. «bi T. Gtot. Gen. XIX. 1. t.
Drakeob. «d Ur, XXXlX.i8. R. D.
Metu] Metaserri potiBs regebantiir
fum libcri bomiiies. R.D.
d4 Hgee Jratri meeum wn convetd"
«mt.] NoTs loeatio. et (Nova ioeuUo
ettpZ.) Non conveniuntf pro.noo ood-
fpomki : ao per boo, In Itis ego et fra-
$er disemUimut, id est, dissimiles su-
mu. D.
Bae fretri meeum iien conveniwU]
Baia loontio, pro ilU : de hit inter me
ft fratrem nen eonvenit, Nepos in
AosaBia IV. t, Qnm tnter re^em Pou-
santam^ eonTenerant M.
35 Venit ad me tape, damitant'] Bt
ioq^ortnnitatem odiosam ostendit, ad
m dioendo : et inoonditam assidnita-
tem» addendo £tfips. £t ooogme, post-
qinam Snpe dixit, adjedt aptios Tor-
bmn» non dioens elamaat, sed elami-
tane. Quid agit, Mkio f] Reninisoere
leetienem, et inTenies interrogatiooem
bnjnsmodi, tcI ioTeotionis priiieipio
eenTenire toI objnrgationis. D.
Pro clatnitaut Tersns caosa rasoribe
ekmant, nti infn IV, 7,9. B.
Vemt ad me'} Landat sqq. qninqne
Tersns Cioero de Iot. 1. 19. ti^ autem
waeratie, ^ptm omatur tn pertonit, ejat-
vted» tttfUtin ea ttmuZ cum rebut iptit
fenonarum termonet et animi perspiei
\t, hoe modo: Tenitad me^&c. S.
S6 Cur perdit adoleteentem tioMfr|
Reete Nb6ti additnm est, et gdiafic. nt
alibi» Ptaltriam nebit, ti DOtplacet, pa"
ravit, Cur amatf cur poteitrj Yide
qnemadmodom, nt (dele ut, ant seqnene
f uum Z.) dnmm objnrgatorem ostendat
Demeam, qnom ab eo dicantnr in eri-
men Tocari, qns ant setatis sont t vt,
euramatf antnatnne: nt» cur pekntf
ant pietatis : nt, cur tu hitrefnt» fum-
tum tuggeritf et csetera. Cur aeeatf
• cur patat f] Curamatf ad illnd refcr-
tur qnod ait sopnif do, pnetermitto.
Nam prettermitto deliota intelligunns
ex amore. Cur potat ? reTooamns ad
illnd qnod ait, do tumtum. D.
37 Sumtusbabent aliqni Faemilibb.
et nostri omnes. Sed retinendnm est
Bembbii, Donati et aliomm Flaemi libb.
tumtum, B.
38 Nimium ineptut etJ] Utmmqoe'
dnre, et mmium, tHineptutet, D.
Feitttu ntmta tndui^] Vestilni, nt
Virg. l.JEn. Paroe metn OitbersBa.
£t 4. Georg. Qaod nee concnbitn in-
dolgent. Par.
Vettitu ntmtum indulget] H.e. ni-
mios somtns pr»bes ad vestitnm splen-
didnm emendam. Festttu est datiTos
antiqnior pro Testitni. t. Voss. de ana-
log. II. 18. et Brunkbns. ad PropeH. I.'
11. If. nbi manu pro mnnut qoanqnam
Dokeras ad LiT. IX. 5. pntat fiwile'
hic sappleri posse pronomen tertii
casns. R. D.
39 Pneter e^quumque etbemun] Po-
tnit, et, non addi, pnBter^fuum 6ontMi,
(Mss. et edd. Tott. pbnios : petuit et
non addi, pbjetsb «quum kt bo-"
N V M. Et certe. qnia dizeiat jam, ni-
Digitized
byGoogle
ACT, I. SCENA L
49
£t errat tooge, mea qitidem sentratia^ 4tX
Qni imperimn credat graTius esse^ aot staMlias,
Vi quod fit, qnam ilhid, quod amicitia adjnngitar*
Mea est sic ratio^ et sic animwm induco meom :
Malo coactos qoi sanm officinm facit,
Dom id rescitam iri credit^ tantisper cavet : 45
miump non opns erat «ddere, prcter
Alii, item Cicero loTeBt. I^ 19. du-
nu ett, 8ed retiiie Bembini est durutj-
tM Balis seribeie dwrta^st. a.
Ftater aquwnfiie et homun] H»o
ftmraU a joreconsoltis fonta yidetor,
qna «qnnm el bonnm gnmmo jnre strio-
to jnri opponnntnr. ▼. Dnker. ad Flor.
I.f(.p.2tl. R.D.
40 St errat longe'] Meliosest Umge,
(«xciditet Z.) simplieiter aecipiendnm,
nt loeale ait, qnam Talde. Mea qui-
dem jmCentto] Modeste addidit^ mea
qmdem tenteatia : ne qnis boc pro pne-
oepto dici exiadmet. D.
£t errat lange] Moltom enrat Demea,
qnod eredit id grarins esse imperinm
qnod Ti conicitnr, qnam illnd qnod
per amioitiam copolatnr. Utillnd Sal-
Instii, Jng. 10. Non thesauri^ neque
exerdtns, frandia regni sunt: verum
mnki, quos neque armis superare^ neque
pretioeompararequiquampossunt, E.
41 Quiimperium eredat'] Utram cn-
jnslibet, anDeme»tantnm? Gravius
esse aut stabilius'] Gmvnaad vim^ 5ta-
MiiBi/ad tempns refertnr. D.
Jmperium gravius] I. e. majoris anc-
tofitatis. Flant in Trin. II. S. 107.
Oraviausrklftumiitiumver&tfmad eam
remquameentummea. Gic.proPonteio
«,16. R.D.
49 Viquiodjit] Idest, metn-ao malo.
Quom iUud quod amieitia a^jungrtur.]
Wtmd Jit, qnod vi: boo adjungitur,
qnodomieKia. D.
4S Mea sie est ratio, et eie animum
htdneo meum^ Measic est ratio, ad sn-
l^erimm pertinet oonfirmanda. Sie ani-
wmsm indueo meum: ad ea pertinet,
qasedielnnis est. Mea nctst ratio.]
et tkatmSft. Et sic
animnm indweo meum.] Senilis ptsm^
Xsyta. D.
Anctoritate omninm Faemi et meo-
mm libromm pone mea sic est ratio. B.
Mieaestftcratio] H.e.hicmensnKm
est mea sententia. infra III. S. 20«
nestram nequeo tatis mirari rationenu
Cic. ad Div. III. 8. Misa ratio tn tota
amicitia mstra constans et gravitrepo-
rietur, R.D.
44 Malo coaetns] Dno dicity meia^
et coaettu. Qut (fficium suum] j tt
MoBSiMf mtStv, id est, qni recte fadt»
Officium antem dicitnr, qnasi efflcium,.
ab efficiendo, qnod nnicniqne persoom^
coDgmit. D.
Malo coactus] Ut ostendat non ree-'
tnm etse id qnod comparator ?i, qnai»
iUad amioitia adjnngit Qnandoqni-
dem qaod oportet ex persona sna» id
efficitor nen sponte,. sed ri. At vero;
iHe qai ez animofaoit, beneficio Tiotas» .
non terrore eompnlans vnlt mnltam re-
ferre graliam. Hoc ergo ad patre»
potins pertinet, nti filii qood faciont
recte^ sna sponte faciant^ ilon alieno
metn : qnippe cam intersit inter domi>
nnm et patrem. Nam pater leoitate»
dominns meta valet. B.
Malocoactus qui suum qffieiumfacUJ
Hflec vetns et vera est lectio, qnam
Palmerins perperam immntare teotavit»
Ad Terentii antem locnm respexit Ci-
ocro in Verrem. 5. Tu nisi malo eoo^
tus, rectefaeere netcit,. Et in Flor. vet.
sententiamm: MiUtemmelius pudore^
quam malo coercetis. Theodosins Impv
1. 9. C. de desertor. Duas awri Ubrat-
malo eoactus fisco nostro adammeret.
Solpit Sever. Histor. Sacr» lib. K
Rex mato coactus.,ei itemm, mah coae^
tus agnovit errorem. L.
4^ X^umidreidtumiri erfdit\ Qood
Digitized
byGoogle
«)
ADELPHORUM.
Si sperat fore clam, nursas ad ingeniiim redit
Hle quem beneficio adjangas, ex animo fitcit;
Stadet par referre ; praesens absensqtie idem erit
Hoc patriom est^ potins consuefacere filimn
Sua sponte recte fSeu^ere, qnam aUeno metn.
Hoc pater ac dominos interest : hoc qui neqait^
Fateatnr se nescire imperare liberis.
Sed estne hic ipsos^ de qao agebam ? et certe is est.
50
ftoiticiJioet Tantupir] Tantiipfrqoasi
Tantumper. et PotiUipfr^qoiiijiatiiMm-
ptr: OBde Paruinperdiotam eit roii-
tiiper cavttl Peeear$ fobapdieiidom e»L
Nam totom IXKtivrtKmt, etobfcore dio-
tom ett. Et beoe cavet ; qoasi malo
(primofl, opinor, lio edidit R. Steph.
Sd. Do B. babet maloi, sed Mm. et
edd. Tett. meIioB,ma{tim). D.
, 46 Siqnratforeelam] Iterom fucci
faeU iDbaodieodom. Rttrtum ad inge'
nmm reditJ] Mire, dod iotolit, eavet :
sed, ad ingemum redit, Et rumim est
retro Tenom, ot prertum, prios (por-
re, Sio Dooatos ad Eod. II, $, 14»
et Calporo. ad Heaot IV, 5, f 8.) war-
som.D.
Versoi commodios est mrfum, qood
io Bemb. Baiilic. et Dostris fere omDl-
bosexstat. B.
Ad ingenium redit'] H. e. ad iodolem,
natoram iogeDilam. t. io Heo. 1. 1. S8.
Cio io Ceoil, o. 17. reditadm atque ad
meraeuoe, R.D.
47 lUe fu«m beneficio adjungatJ]
NoD dicit, beneficio atyunctut, otsopn^
malo eoactut, lUe quem benefieio adjun-
gat] KAXamdqxiiv AN* (JMT* (br^dmv,
seo jmt' irr&te-ar tov }<6you oratorie rem
fntttlit. Z.): ille moZo, hio 6ffi^^!cio. Hle
cooctuf, hio a<f;uncfu<. Ble dum id
reteitum trt eredit, tantitper eavet : hio,
prectent abtentque idem erit, Et roprtsm
eent et abient, ooo ad aliqoem locom, •
sed ad oostodem retolit et monitorem.
lUe quem beneficio adfungat]^ Cootra
illod ait, malo caactui. Ex animofaeit]
Oftoiom seilicet D.
lUe quem benefieio,] Meoaader : *TiS
WftBvfAm^ t' i^tev/um wtSe KtlitpUi
i}M(f9!m^tlifttl(iKffeu. L.
48 Studet par r^erre] Idesl»beBe-i
fitoere. Prtetent, abtentque idem erif]
CootraiUod, li ip«rot /cnf clam, rur-
sus a<{ ti^efitum redtt. D.
Studet io primo pede ottimam ooni-
pit, qood DOD est iosoleos. B.
49 Hoo patrium ett] Soperios a re
traotomest: hoo jamapersonadoeitar
argomeoiom. Cofifu|^acfrf] Noa ee-
gere : sed contuefaeere. D.
50 Quam aUeno met%^,] Vide qoem-
admodom saom ad iodalfeoliam affiso-
tom lerocet optimB disoipliomy (yide
quimadmoduM fuom erga-fiUum tndul-
gentiam ad ejfeetum r, o. d. Z.) D.
51 Hoc pater ae domtiiitf] A difer-
entia persoaarom et oiBoiorom. Iulif*
rfit] Differeotia est Hoe qui nsguic]
Looge melios Hequit, qoam si dioereC,
nonvuU, D.
Hoc pater ae dominu t tfitsreft] Hiee
est inter patrem ao dominom differentia .
Doriorem Perisonioi lobotionem focoi,
Sebaldof, Gnjretos, aiiiqoe Hdlenis-
mom reurm variif uei hairirtK (pro reu
he^firmf)iuti^ifti, S.
52 Patsatur nefctrf imptrgrc U&frif]
Hoo indioat, et se melios oonsnlere, et
Toleotem hoc exeroere. IVftnfV taiffe-.
rorf Uberit] Oratorie, qoasi artis ait
■odolgentissimeagere. Jiiqicrarf , modo
000 ad soperbiam, sed ad regendum
est referendom. Fatoaturnfteire] Dn-
estSc. D.
Bentleiosdiioe FaemoiUodff omiaU.
Reote. Namneo donatns legit, qneaa
Tidcsis. Z. '
53 Sedettne hie ipeuti de que of^
6am.] K«T* dntttfAiaf saper?enit, da
Digitized
byGoogle
ACT. I. SCENA IL
Nescio qoid tristem yideo : credo jam^ at iolet,
Jargabit. ralvom te adyeniie, Demea,
Gaademos.
55
ACT. L SCENA IL
DEMBA. MICIO.
EHEM; opportone : te ipsom qaaerito.
M. Qaid tristis es? D. Rogas meyubinobis iEschinus
Siet, quid tristis ego sim t M. Dixin hoc fore ?
qio lenno est, af faetic dictaottend&ii-
tor. £t certe i$ ett] Bene ■ano oon-*
ftrmat ipsom esse eam, qaam proprior
Hi, ntpole senili, nec longom prospi-
cienle conspecta (Leg. utpcte tn «ni/t,
4e. ant seqnere Mi. Beend. et Bd. Dn
B. Quum )nvpior ett, iptum a longe
eonfpeetnm lenio Tetante non bene
^ognoscent, ae proinde dubiu*. Z.) D.
De quc agebam'] Recte Donatns ex-
plieet, de qao sermo est; nam agere
iKpe dicitnr pro loqni, in Heo. III.
5. 5. R.D.
54 Nesrio fuid fmtem tideo] Ora-
lionis ^pantas ex roltn ostenditar:
Irt, JBm, VII. 991. --ttetit acri fixa
dolare, tum famttalu eaput haneeffundit
peetert veeem. NeteioquidJpeMiprep-
ter: nt sH, neteio propter qtUd. Utto^
Ut] Cnosa eor illamsqoo animo frater
lerat, ut toUt, inqnit. D.
55 Sahom te wivenire, Demea, ^ou-
«IiiiiMS.] UtasperiorostendiatarDemea,
«tian salntator ab eo, qoem objorgatv*
nueat. D.
1 Hem! opportune: te ipmm qam-
rite.] In hoe aoto divenii hombes, di-
▼ersi patres, (iltnentf portM Ma.BQend.)
«t ^irerea sladia pr upo nont or. lue le-
mt, IneaBaras : Iric &eetos,Uo impo»
litns: bio fiioflis, bio pertiaax et diA-
flUis ii 4eliotia. Hem l opportune : te
4jpMR ^vterito} MeHosqioam Menander,
qoam Uo illom ad jorpom promtiomi.
qoam ad resalotandam ftoiat. D.
Ehemf oportune] Iraoondi hominii
ooulinno prouandata sententiaest, qoi
•alatatos resalotare nolnit E.
Ehem, qood probator libris boois;
magis oonvenit aotibns repentinis, ot
est sobitos ejan, qoem qois qaerit, a»*
peotos, qaam Tolfare Hem, B. Cse*
teromrecte Daceria Terba prmcedenti*
soensB nltima, uUvom te advenire, &o.
refert ad initiam hojas soensB. Naa
fit iode initiom norsD orationis ad per-
sonam, qnse oom maxime adTeolt.
Z.
S Qutd trittit af] Bene inlerregat.
potoit enim non iratos frater qoserere.
Ubi nobit JEtehimu tief] Qoafi qoss-
dam caosa sit tristitise. D.
Rogat mef] Inlerrogas me qnid ego
tristis sim, com iEsohinom flUam ha»
bemos? Deinde snmsit genetalem ae*
eosationem, quem neque pudet, fiajMt
mehtit quenquam, &o. E.
' Pro rogitat, Bemb. Viotor. et mnlti
alii oodd. habent reote fogat» B. .
Ubi tio6ts JEechinut tit] H. e. com
.£schinasnobis sit 61ios tam dlssolotasi
l76testeom, qooniam, qnaodoqoidem,
«l reote exponit Engntphios. r. Vorslk
adjostin. X.l. R.D.
3 Uisbie hocforef] Credo Jam, ot «
solet,objargabit. D.
• AHi habent ipud is /<ctt f Utrom? is
reele. B.
Digitized
byGoogle
SA
ADELPHOBU&L
Quid fecitY D. Qmd iUe fecoritt qmmk neqoe pi^
Qtiicqiiam; nec metaitqaemqnam ; neque kgem pntai
Tenere se ullam. nam iUa, qn» antebac facta snnt^ 6
Omitto: modo qoid designavit ! M. Qnidnamidest?
D. Fores effregit^ atque in aedis irrait
4 QuidUUfeeentfi Animadirertea-
diiB, ut inlerrogtUis interroget more
indignantiDin» qaod ideo focit, q^ il-
det Miciooeni eo Tnlta intenrogare» at
Tidentar minas reprehendera onlptm
.£schini. D.
i^uem neque jmdet] Prisoinn. libr.
XVUI. Mennnder: 'oc W W Igwfl^ w
^[h¥, Ivn Mihai, Tk ir^« ir^b^ t9c
5 Qumn^fue jmdet quicquam, «e-
«11« metuit quenquam] Varie per cnsas
diseorrit, quem neque. pudet qukquam :
oontra iUad qaod alibi pater dick, eru-
Intit, 9<dua*ret ett, Q^^m neqt^e pudet
quicqwan] MagDO ordine aooasaTit,
iioi^ inqnit, padore moTetar patram,
Don neta parentam, non timore legom.
]^ip> gradatim au^v^Koratoria prooes*
sit. D.
Neque Ugem fnUat tenere se ul-
Itm] Prnitra Donat ad h. I. et Bar-
mann. ad Valer. de element. 240. p>
514. hio ambigaitalem qnsBront Pa-
tent enim hoc dioi pro : neque putat se
uUa tenert. Oio. Philipp. XI. 5. quan-'
quam leget eum nan tenent, lAr, IX»
55. ct li tentierit Ux JEmHia eoe censo-
rei quonem in magistratu lata esset, non
tamen aut se aut eorum quemquam% qui
posi eam legem creati censores essent, te^
neri ea lege patuisse, R. D.
6 Ten«r«st«Uam.].Benetenere,qaia
legem. et eat AfA^>Jia oratoria. NaK^
iiUqutt antehaefacta SHnt,omitto'] Ae-
e«satio daoten^K>ra reoipit; prsBteri-
t«m, ab anie gestis : et prwsens, ab iis
i^MS ol^jioinQtar. Ergo atromqaemira
breriUte perstrinxit D.
7 Omitto] n«^>(^. Modo quid
designavitf] Designare est rem noram
IhoM^ in atramqae partem, et banam
et DMlam. Nam et designatcfes dioti»
qai lodis innebribas pnesnnt: credo
ob *»^»n oansam, qaod ipsis ladis maltn
fiant n6Ta et speotanda : simal etiam
tarba retineatur. qase fiant, (qu^fumut
Mss.etedd. rett.) ant ia spectaotilis,
ant in litibas. Jdodo quid designamt !}
Pato ego dtngnationem, contrMtionem^
aat condnetioaem popali in nnam in^
telligi. hoc enim contingit ei, qai ali-
qno flagitio popoli in se ocalos et ora
oonTertit, et spectaoolo est Tolgo :
qaemadmodam designatar^, qoi ladis
ftmebribas moltitodinem retinent. De-
i^gnavtt f] Hoc Terbom apod Tetereg
daas res significabat: etenim praTO el
reotefacU^dsftgnatadicebiiitar. Quidr
nam idestf] £t hoc etiam oontemnens
interrogatMioio. D.
Diipj^noeit/] IHtsignare proprie di-
oitor aliqoid signatom legibas rampere,
Deinde positio ipsa est criminis, sed
per argomentom. Nam com lenonis
domom Tel cellam potios adolesoens
foisset ingressos, ot meretiicem abdop
oeret, hic exaggerans dioit,/orei effre-
gitfOtque in adis irruit aUenas, £.
8 Foreseffregit] Hsecsiogolamagnm
oom Tooiferatione inferenda sont. sto-
BMohaior enim adTorsos male interro-
gantem. Forst effftregit, atque t» eBdee
trruit aUenas] Totom qaidem wiom
erimeo est: rapoit meretrioem. Se4
ride» qoa pompa, qoa Toeifentione dir
latotor aocosatio Deme», de moriba*
jfisohini, nihil nisiinania (tmmoma our*
rigitBoeeleras^referentis. Foreteffrer'
git, atque tn cdts trrutt aUenat] Uim
sbgola eonaideranda sont £t bene
dioit olienat, qoia sa Lenoois dioereV
parTa res Tideietor. D.
Foret ^regit] Ulpian. I. 39. ff. 4e
fiirtis: Foret mtrttridt effregit Hhiiimk
L.
Digitized
byGoogle
A€T I. SCENA U.
M
AlienM : iptnm domiiHiiB^ atqne omoem fVm^^^ftpi^
Mulcavit nsque ad mortem : eripuit mulierem iO
Qimm amabat. clamant omnes^ ind^isstime
Factnm esse : hoc advenienti quot mihi^ Micio,
Dixere ? in ore^st omni popolo. d^que
Si conferendmn exemplom est, no^ fratrem videt
Rei dai^ operam^ rori esse parcnm ac sobiimn? 15
Nnllom hnjns simile factmn. haec qnnm iUi, Micio,
Dico^ tibi dico : tu illumx^orrumpi sinis.
f .^MiMi dau^Hum'] ItaroB sappMff
flt wt imfiuus pttrflomL Aiqm omnm
f m iliam muitatKi] Aot familiam pre
flflrrifl leDomfl dioit, aot pr* nMretri^-
dbw. D.
fymtmdemmum Ijenooem tppelleTi^
Miide meretrioem, muliiwfli. Bt boo
qum erimims genofl probiTit i teflti*>
km», qmd «nmes eiamant, imdignimime
fuetmn, Defaide adjeoit oompermtio-
Dflm, «{ood Ibciliofl rita possit depre»
beadi ez hoo, qoiafrater ejos rori ope-
ram det, iiefloiens qood eadem mere-
tiiz ipd adoleseenti rapta sit. Sed
omais oofBclasio aocoMtioais in Mieio-
nem, qni ejns pater eflt, retorqoetor et
trasflfertnr, qood ipee fitiom oormperit
lemtate. B.
10 Mtftltont] LaoeraTit, motilavit,
molliTity atqoe dissolTit Undemtt^
eiber a moltando, qoasi m^Uiber, Utque
ad mortem] Magoa inTidia omdis €ft
mortifl mentione, qo» tamen nolli aooi-
dit Er^mit muHerem fuam muabat'}
Oanua magno colore et aoooflatorie
dleta soot, et ex hoo maxime, qnod
lenenem et meretrioem non dixit, oon-
teotos fiioU atrocitate, persenaromqoe
TSitatem retioens. MiUiflrm fnfmit]
Non» abduxit, sed eripuit, D.
Pro mukavit reote libb. anliqoi ha-
bentflMiloflvtt. B.
- 11 €iamant] Aprmjndioato, etaoo-
toritateramoris (oterqoe liber, adjudi-'
eatie ex auetaritate rumerit,) D.
If Hoe advementi fuot mHd, Mieio,
dbttrt /] Qoafli dieat, displieet omaibofl,
et iralti e«B acouflant Nec tamen leo-
nn qverelm mentio it. vide oraiortm».
Hoc, aotem toI artiooli», Td adTorbfr-
om looi ^t. D»
19 Itt «^ ait omm' fopuio.'] Salloa-
liofl (in Fragmentifl. De Pompeio iur
iel%it Doosa), In ere gentib^t ^ent,
populo, dmtati, D.
. 14 ^ epn/flrsndum esemphim ett"]
Tanqoam non sit confereodom. Nou
Jratremvidet rei ddre operam] Satisoo-
mioe hoo infertor legeotibqfl arg^me»-
tmn : nam magifl in oolpa ille ipse eflt^
qoem laodat. D.
15 Rei dare <^teram] Non amori.
Rei dare optrom] Qaam fiicete poet»
hmo omnia fiUsa, et e eontrario faoit De-
meam credere! iZttrtetm] Noninarbet»
Pmeum] Non prodigom. SobriumF]
Non insanom. Pareum ae tobriumf]
Contraillad. Curamatf Curjtotatf D»
Vetosiiores nostri molti habentm
flpmand^rf. B.
16 NuUtm hujuttimilefaetumJMoe
eum admiratione Mioio tflogitnr, qtiasi
jpaiafl oolpa sit fratris natnra. Nullum
ki^ut pmilefaetum] Hoc oom admira-
tiotte indignantis prononoiandom est,
et ardentibos ia Micionem ocolis. Bt
sabaodiendam est flisf,aattftnfntrt (hv-
veniri, Z.) D.
Nostri omnes oam edd. Tett ^TttiiHm
hAfutfaetum ttmUe* Melioribos nome-
rifl. B.
17 Hcc quum ilU, Mteio, dieo, ttbi
dieo] lUi, pro in Ulum: et t«6i, pro in
tt. Tu iUum corrumffi tinis] Deest
Nmn, fled ferTentinfl ioMrttf dieitarv
Bt hoo tibi et t» pronamnandomefll io».
Digitized
byGoogle
5ft
ADELPHORUM
M. Homine imperito nmiqQam qnicqaam iojiistiiii^y
Qui^ nisi quod ipse fecit, nil rectom putat.
D. QuoTsnm istnc 7 M. Quia paij Demea, lia^ male
judicas. 20
Non est flagitium^ mihi CTc;ide, adolescentulum
Scortari, neqne potai;e: non est: neque fores
Eflfringere. hsdc si neqne ego, neque tu fecimus,
Non sivit egestas (acere nos. tu nunc tibi
tento digito, et inreftii io Micionem
«enlis. Nam hoc agi ftontdio «dyeiw
flQndiffiBalaloresfolet. TuiUumcoi^-
rumpitinu] Mitios modo dixit, Jtnu
eomifiipi : mox ▼ehementiai dicet, an
Utudi puuafon, st perdidtrit gnatum f D.
< 18 Homine imperito nunguam quic^
quam injustiut] Miro Btomaoho apod
ipfUB de ipflo tanqoam apiid altenmi
loqaitor. D.
Homin$ tffiperito] Defenfliooem pt^
Ttns, ab ea iooepit parle, qoas objorga'
.tiooem tenet: qoia imperitoa flemper
flatifl iojofltofl est. Parat «olem defeo*
4tiooem adolesoentiKjSciena meretrieem
raptam. Non e$t Jlagitium, &e. Non
4aas estt ibl esse integrom, obi non poi^
flibiHtas corrompendi. B.
Homint imperito'] Menander: o8n
l^' AnU( oiihv9\fAnpirtfw. Quiequam
iiyuttiut] Ms. R. qmcquam ii^uttiut
jfft. L.
Codd. omnes ii^juttiut at: soribe
igiiiirti{fiMtm*if. B.
> 19 ^iit quod ipte feeit] *AtStJtuu
Hoo «nim propriom rosticoram est,
«tqoe imperitorom. Nihil rtetum pu»
ia<] Proprieputat. Namhooverbom
imperitorom est Ordo est, qoimhil
Teetom potat, aisi qood ipse fsoit D..
f Quortum istuc f] Deest pertinet^
«ol dtcic Qwa tu. Demea] Id est,
■homo imperitos; J£ce male judieat]
Pari yirtote ba?o leniter diota flont, qo%
Mperioni Tehemeoier. D#
. ftl Nonettjiagitium] Non peocatom
nogat eife : sed flagitinm non esse coo-
lendit, et ideo fuhindigRanter pronoil-
«iaadam mai: mt si dicftt» scofftari qol-
dem adolescentolom, delictam est, sed
Bon est flagitiom. «t Tenis loeos «oo
tam in fiicto, qoam in peraona est «on-
•titolas. Non ^ttfiagitium, miki credtp
adoleteentuUtm teortart] Mira refpo»f
dit, ei oratorie ad hnc qo» iovidiofe
dicta saot. Nam qood aii iUe, er^tt
mulierem quam amabat: hic teortuM
•dicit. qood trruiC in ttdes alienat : qnasi
«X Tino (oreiis. potare : qood com aljii
•graTepropositam est, hoo folom dioen*
do, lere reddit, id esl,/ores egringere,
Mihi erede] Qoasi imperito dioit, miM
eredt, non enim» me inteUige. Qood
imitaios Cicero sio (uJbi oonigit reote
Hadr. Jonios in Append. AnimadT.
liocos Ciceroois est DiTin. in Q. C«-
cil. 12.) CKlinm exagitat; magna
sunt, mihi crede : noU h^c contemnere*
J9io enim et ancioritas dicenUs»etoon-
temtofl ostenditor amdientis. D.
Non ettf] Interpdlat hoc loeo
flommotos Demea, idemqoe Tefbum
moxy T. 32, repetit, otsoleni irati. Bou
Non etf] Effioax et elegans negalio*
nis repetiUo. Cic. pro SjrlJjk c. 27. tunt
eaditf non tn^Mam cadit, &c. Terent. in
Phorm. II. S. 72. r. GronoT. ad tiir.
XXX. 14. R. P.
23 /£bc s> neque ego, neque iUffed'
mtit] QoindixityfittntngtMdtpie/enl^
nihH redwa putat. D.
24 Nitmstvtt egtstas] Non TolmtM
prohiboit, sed oeoessitas : ei ideo jiulla
laos. D.
Non fivitegfistas] Diomed. lib. ^. h.
, Versof probat leotioneim Bembini
onicam, nenjiit egesUa, 3*
Digitized
byGoogle
ACT. I. SCENA II.
S9
Id landi ducis, quod tnm fecisti iiiopia. M
Iiijorium'st nam si esset mide id fieret,
Faceremns : et ta illom taum, si esaes homo»
Sineres nuncfiu^ere^ dum per aetfttem licet:
Potius quam^ ubi te exspectatum ejecisset foras^
Alienore setate post fieiceret tamen. 30
P. Pk^o Juppiter ! tu homo adigis me ad insaniam.
25 Quodtufeciitiinopiaf} NoU/e-
citfifin eo qaod ftigniBcat nmficisti. D.
Pro duds nnas ex regiii bene h«bet
duem, C»teniin Tertos per interro-
gnlionem est effereudns. B.
. S6 If^wrivm est] Qoia nihil qnio-
qnam iqjnttins homine imperiu». Nam
n mH unde id Jiortt'] Non est neees.>
luio conMqoens, sed probabiliter ad*
anltitarnpnd ontorea. non eniro omnes
qai habent nnde iaciant, oontinno etiam
fteianL Unde id fieret] Fieret, pro-
dncta prima fjllaba. Ennios» memini
mejieri famtm, D.
. Si emt'] Pro dfvmet, imperf. nib-
jonot. pro plnsqoamperf. Floras III. 3.
p. 501. nbi T. Daker. Sic mos /ocf-
fcmttt pro/cctnfmnj. R. D.
97 Eitu Ulum tuttm, li enes hemo]
Maltam p rogre s sns eit, aocasans acoa-
aantem. D.
Lege, et iUum t& tuum, Stc in£ra
III. 4, St. Smtirei vero iUum tu tuum
foegrehtutf B.
. Si eam homo] I. e. si hnmanom sen-
■nm haberesy si pmdens eases. infra IV^
t, 40. T. qnm diximas ad Rotil. Lap.
II. 114. R. D.
38 Ftoiieet doo Jani Goliehni, quos
•atiqBissimos habet, legnnt deeet, In
illo Tlbidli I. 1, 85. Jamsubrepet iners
mtas, nec «mare dseebit, aliqnot etiam
libri habent lieebit. Yide iptom ad
Hant. Militem eap. VI. et nos ad Hop
jratlLEpist 11*316. B.
S9 Ete^poetatu»] Odiosam et malm
Titm (moiest^ vUsr Ms. Habt et lin-
deriff. Unde firate legendnm, odtostf
Mmokste viU)* Nam filiis parentes
ant amabiles sant^ aat exspectati. ama*>
bilet, boni: exspeetati, mali: qaonim
mors in dies singolot exspectanda et
optanda lit Nam esspeetamus ante
diem, ipsramtM ad diem. nnde aridior
lotelligitnr, qoi exspectat, qoam ille qoi
sperat Quam,ubiteex8peetatum] Eo
rem prodoxit, nt ipse magis videniqr
i)onsoleredisoiplio«,qnaml>emea. ^e-
fiissetfonu] NondixitamtsifKt: sed, nt
qaiddam abjiciendom, efeciaet, D.
Ubi U expeetatum ^ecissef] h e.
onro te hominem odiosom, o^jos mei^
tem dia exoptOTit, raptim et fostina»'
ter sepelivisset Exspeetare mortem
aUeujus exqnisite dieitor pro mortem
copide optare, desiderare. iofra V. 4.
5. Bam Terbi vim oopiose expUoair
mas ad Rotil. Lup. 1. 20. R D.
30 Aliefdore ^taU, post faceret ta»
men] 'Awut^Xovdor. deest enim Quamms,
'Btfaeeret oltimom, magnam vim habet
nihil enim prodesset insnper ohesse^
retinere (retineri Mss. et edd. Tett) ab •
btis fiUom jovenem* Alienie^ pro «^-
ena dicens, oomparativnm gradom pro
positiTo posoit D.
Aiitmori aiate] Hoo est, postador
Jesccntiam. B.
Poftfaceret] Charis. l.f. l».
31 Pro Juppiterf] Tragica exola*
joalio est. Et bene, tanqaam ipM ae
reprehoDderet Demea, adjecit, Tu home
udigis me ad tnmiiiam] Bt tu homo dl*
cens, negat iUi lamiliaritatem. D.
Adigisme] Ms, R, rediges me. L.
Etsi Faemi Ubri Vatio. BasiUc. et
Donatns, et nostri fere omnes habent
rediges ant redigis: nos tamen oom
Faemo probamos leolionem a<%ti, qam
est Sn Bemb.Victor. Deoortato,et in oao
ex nostris Teterrimis in margine. "Emt^
dem qaoque lattdat Ghanriof p. J{14» B.
Digitized
byGoogle
M
AD£LPHORUM
Non est flagitimn fiioeffe hasc adolescentujiam ? M. AI^
Ansciilta : ne me obtondas de hac re laDpiiis.
Tuum filinm dedisti adoptandom mihi :
Is meas est fieu^taa : si qoid peccaty Demea» 36
Mihi peccat: ego illi ™^^"niftm partem feram.
Obsonat» potati olet onguenta? de meo :
Amatt daUtor a me argentam, dom erit commodom :
Ubi non erit^ fortasse exclndetor foras :
Foresefftegit? restitaentar : discidit 40
St Nm ettflagUiumfaeer9h€c] Mo-
nliter iBdigimtio expreaM ti, iiadeM
vcrbit, qoB frater dixermt» repetitis. D.
35 N$me obtundat] Ne aie nepe et
taioleste iBterpellet. Nam cbhmdere,
eit aKqnid easpe odioae repetere. D.
34 TuumJUium dedisH adtqitandum
miM] MiniargiimeDtitioperlflrAy»}^,
qoai induetie ab oratorilNU dicitnr,
qaam per ioterrogationem perreBimaa
lulid,qiiod volomaa coBoladeBdnm. D.-
SS hmeus estfaotus] Sic progeditar,
qoaai ooDfeasiooia geDaa ait, adTeraa»
riom taeoiase. Si quid pecoatf Demea]
rS l^mrte-fxS iDlerpoaait Dfmaa : etrepe-
titom est, peooot. D.
36 EgeiUimaxumampartemferam]
ErraDt, qai pataot HH eaae prooomeD,
qaom ait adTerbiom lod : nt, jEd. U.
546, mi mea trittia fata, degeneremque
Neoptolemmn narrmre memento, IIH
ergo ibi, abi ille peooat. Qfiare qai-
dam etiam U ajllabam diacretionis caa-
sa, atlooom sigDificet, oorripiaat. Bt
inaffumatfi partem, optime dioit. Nod
ODim unioersam, qoia ood solos pater
iBsobiDi est : sed masummm, qaia cjoa
nagb est, cojas Aias ooBpit esse per
ftdoptiooem. Feram] sastiDebo, tole-
rabo. D.
Mihi peeeat] I. e. omnis infaBiia et
damaam ad me redit. Petroo. o. 45.
tibi quis^peceat, R. D.
J^ ilH matimam partemferam,] H.
e. ai qoid iUio est daouiamy ego maxi-
BM feram. UU aotiqaa dicitor pro illio
vei ea io re. ▼. Viotor. ad €ic. ad Atlio.
IX. 14. B. D.
37 Olet w^uenta] A soBmio ad
imom propositB solyaDtor. Bt butb
vaiietas est, olet unguenta ; me dieerety
•bsooat, potaty aogaitar: bo soilioot
bsM exercitatioBis paieatriem, bob Ibxo
«riaB dioereotar. D.
Potatf okt unguentaf] PriaoiaB.
Ub. VIIL L.
Varro de L.L. VI. ApudTereniium:
teortatw, potat, ci/tt ungumltumf de
meo, Scortari est stfptta meretrieukm
duoere, qwe dieta a pelle, Hoo Vamo,
fidsDs moBioriaB : qoippe omoeo bodie
librioftsanat. B.
De meo] Soilicet patrimooio. Sio
etiam dioitar de tao, de soo, do aKeDO.
Plio. IV. tS. qui de aUeno negUgente^-
de luo diUgentes erunt ▼. DndLeBb. ad
U¥.IV.60. R.D.
38 Jsnatr] Tlfic '*i, oai emMi? Dum
erit eommodum] Dare soilioet. D.
DiMn srtt oomnwiium] AaooBiai IL
13. ia VerreBi. L.
39 Ubinenerit] Argeotam scilioet :
sed eommodwn dare, sabandieDdnnl est.
Fortam exoUideturforas] HociU pio-
taiit, qoasi dieot, niUl aibl deporiaaa
li graUs forte foerit ad aBiioam adada-
ios. Bt totom boe rS i(ov6ta«r/u« lo-
geadam est Bt mire fortattt dicit, ot
pater iodalgeos, et aredens adoleaoeB-
tem posse etiam amari ab amioa. bob
eoim affirmaTit, at dioeret exdud/ttur
foras. D.
4fyFereseffregitfreeti(tueMtur] Per.
voBit ad pnBseas crineB: illa
BBte aota laeraBt D.
Digitized
byGoogle
ACT I. SCENA II.
str
Veston? rewcietur. Bit, Dis gnttla,
Et onde bsdc fiftnty et adhuc noa molesta sont.
Postremo ant desuie^ aut cedo quemvii arbitmm :
Te plura in hac re peccare ostendam. D. Hei mihi !
Pater esae disce ab aliia^ qui Tcore sduni. 45
M. Natura tu illi pat^ es> consiliis ego.
D. Tun' consulk quicquamt M* Ah, ei pergis, abiero.
D. Siccine agis ? M. An ef o toties de eadem re audiam ?
D. Curae est mihi. M. Et mihi cur» est. Temm, Demea,
Curemus aequam uterque partem : tu alterum, 50
^o item alterum. nam ambos curare, propemodum
41 Rttareietur] Beabaiidat. D.
4t £r undt fttfc fiofU] Itenim mib-
■odieMlain, ett, Et adhue run mo-
tata mnt] QoSa non est ftagitimii, ado-
lesoeiitfliii soortui. D.
45 J^ <tir& qui fere tehtnt'] Soper-
boi hoMtel, a me cKcert. meKi» ergo
eb ains diotiim est. D.
Quionvsentnt] Y,C.quivivere. L.
liefe Pater6mdi8eeabitU8,quiveri
rieat, Nttn ah UHs reperitar et in
Faemi libb. tiiti<|ni8, etnostris omnibof .
Tsm Palmerias, pfrobaiite Onyeto, 5i-
Atf. aeote; modolegM qnoqoevfri.
Sie Ofid. Met.IX. 94. Juppiter aut
faltiapater eu, ttutcrimine verut, B.
Patsr emt diiM] H.e.disceqno4pa-
trn oflioiiun ob iis qni rere inteHig^ont
oflcinn petris. Benfleios corrig^:
pitfr «sse dbee ab Ut qui vere tient.
E.D.
46 NaturaHUpateret,eontUiisego]
UriMne Mfdo c^rnnitti sobjoniit plos
enlm Yalet td landem ciMuiiitiin, qnam
notiinB. Bt simnl oitendit poeta veriils
llicionis, qninon natnra, sed aflbeto sit
patar, mHmn patr^ esse sapientem :
enm Tero posse sine pertnrbotione per«
fnd ii^ qnot amat, qnem patrem esse
eoisiKBm Iboerit, non natnra, lioo est,
qni ffliaDi adopltarerit Kt mire, qonm
noticrtt siiignlaritM' dixerit, pihraliter
fartafit, etmfi^ sgo. D.
7« notiim pater] Vi Sallnst. Gat. 6.
Cure iJMiiitvdine patm <^)pd(a6afitur.
FMtremo oondo^, qnod Jam repetat
fflJmn, qnem dedisset Hac re territos
senex, cnm iracondia tamen conqoeri-
tor, qaod alienos non sit fflio, ao prop-
terea cogitor de eo cogitaie. .
47 Tan' consuUtquicquam^ Aper-
tior contnmelia : et ideo seqoitnr de-
iiiUiciatio discedendi. Tun' eontuUt
quiequamr] Qvd&dixit,condliuegopa-
ter sum : a conjdgatis argomentatos re-
spondit, TVin» consuUs quicquam f qnia
a oonsolendo conuUa dicontor, et con-
tultores, Si pergU, alnero] Ut, Mn. II.
T19.— donee me flumine viva Abluero.
Sipergis,abiero] ^A^aXa-fM^^pja abiboi
el hoc gestn abeontis, vel abitori pro-
nonciatnr. D.
48 Sidne apsf] Rcete, qnia Jam
abibat: qoasi rerocantis correptio
(forte, corrtctio Z.) est An ego totiens]
Hoc conrersnm intelligas dioere. Au-
^amf] Deest te: sed exprimere dn-
mmfoit Et hoc est obtondere. D.
49 Cttrc cst ndht] .Sschinns scili-
cet D.
50 Curerkus aquam uterque partem]
Proprie uterque et aquam, qoasi parti-
ce^s fratris. D.
51 Propemodum] Nisi addidisset
propenwdum, falsa Tideretnr esse sen-
tentia. D.
Ne male accentos in tine sit, etlVo-
bhaeas male in sede penaltiina,lege Nam
cfirare ambos, prdpemodum. 6.
Diglti
IzedbyGoOgle
56
ADELPHORUM
Reposcere illum est, qafini dedisti. D. Ah, Micio/
M. Mihi sic videtar. D. Quid istic? tibisi istac placet,
t^rofimdat^ perdat, pereat ; nihil ad me aetinet.
Jam si verbma unmn posthac» M. Runnun» Demea, 55
Irasceie ? D. An non credis ? repeton quem dedi ?
j£gre'st: alienus non sum. si obsto; hem, desino»
Unum vis curem^ curo: et est Dis fnratia,
Quum ita ut volo est; iste tuus iplse sentiet.
Posterius. nolo in illum gravius dicere* GO
M. Xec nihil» neque omnia hsec sunt^ qu8& dicit; tamen
52 Ah ! Miew\ Religiose oommolns
ctt : ac Yelnti isciiMtio est perfidiK. et
ideo exolamat doleni , et tnwsit in ixwf
cnndiam, coneesnonemqae, qas Ivi»
tfytA dicitar. D.
53 MtAt mc tudftttr] Rationabiliter
Don <st ne dixit : sed, «tc vidMhkT : non
vnlt enim Yeram esse. Q^id uhu; f[
Deeit /0fiMn- ant ruisto : nam proprie
significatio est de sententia soa dece-
dentis. D.
Codd. meUons si ittue tibiplacet»
Recte, Yel propter accentom. B.
54 Pn^ndtUt perdatl *Einr(9wh
fignnu Virg. JSn. IV. 581. I, sequere
JtaUam vetUiSf pete regna per undas.
Prafitndat, perdat, pereat'] Heo sio
prononoianda snnt, at ostendator gesta*
nolle qaod loqnitor. D.
Profundat, perdat] Senr. JSneid. IV.
381. L.
Profundot] I. e. inaniter et firastra
oonsomat. Ut hio prefundereei per»
dere, sio saspe profiijui ei perdiius jnnr
gantnr. Cic. pro Qoint. c. 12. y. Not»
ad Heaat. III. 1. 56. R. D.
55 5iMr6umvni«inpoft^] 'Avon-
Awmt. Deest 7i6t/«c«ro,aBt tale ha-
jasmodi. D.
Verhum unum'] Ms. R. uUum, L.
Codd. nostri Verhum uUum, Reote
CC And. 1, 5, Sl. Bnn. 1, i, 8. B.
56 Rvrnim] Qoasi enrans irasceris ?
(Ms. B. et edd. vett yuasi rursum cu-
rans irascerisf Maliro, QiiaA mtrons,
RVBSUM IRASCBBI8?) Annoncredisf]
Irasci scilioet R«pci<me ^em dediT]
Rosticani stomacbi estrepeteresemper
Yerba, qae inYitas alins aadierit Re-
petancquemd^if] Bfinns erat, si i£f-
ckinum dioeret: sed plas est, ^iisii»
dedl D.
. 57 JEgreeet] Qoasidiotamsityqoid
ergo loqoeris ? qaia sBgre est Car
Bgre est? qoia alienns non som. AU'
enus non sum] Mire aJtcnifi non fuM ;
qnasi timeat jam dicere, pater eum*,
Atienus non sum] Satis oam stomaehop
qoasi dicat. Si patrem me esse Jam
non lioet, alienns non snm. D.
59 hte tuus] Memoriter iste tuus,
ad illad qaod dixerat Meus est faetus,
Iste tuus ipte sentiet poeterius] Qoantaa
sisy qaantnmqoe enm amea: hoo est,
at decipiatar per indalgentiam toam
(Leg. Hoc est, Quantumott et fuantum-
eunque eum ames, dedpietur p. 1. 1,),
Jpee sentiet] Sentire, malti pro malo
posuere. otipsialibi, sit regasf sensi :
nam unam ei caouun atque ejus eomitibuf
dedL D.
Jittftuttf] Pri9c.l. 17. L.
. 60 Posterius] Etenim Demea satis
hoo graYo exisUmat dictam in eom, qoi
Don provideat in fatorom : et aretios
(gravius) qnia pater est Noto ui iUum
gravius] Scilioet qnam hoo. D.
Posterius, mdo] Char. 1. 2. L.
InFragroentisMenandrifertor: *0v-
JMksof, wr ifSh l^/bilni. W.
61 Nec nihU] Apparet Terentiom
frYere lenissimis patribos : onde sob-
jeoit etiam rationem (acti Mioioov
Digitized
byGoogle
ACT. I. SCENA n.
m
Non nibil moleita haec rant ikiflii r 0ed ostendere
Me aegre pati illi, nolni. Mun ita^gt homo :
Qmun placo, adrorwr sedolo et deterreo :
Tamai vix humane patitar: vemm si augeam, 65^
Aot etiam adjntor sim ejus iracundiee,
lasaniam profecto cum illo. etsi iEschinus
Nonnullam in hac re nobis facit injuriam.
Quam hic non amavit meretricem ? aut cui non dedit
ViihU, et lummhil] Nota figara ett«
«ODTemens placidiMiroo Moi, qiii in re-
prehendondo adolesceote moderatiu est.
Kequ» omnia hac nint que ^€11"] Bene
a Micione hoo dicitar : qnia indnlgen-
tioris est plora scire : et sapra dixit,
em ne me eeUt, eonsurfeci JUium, Et
hic sensos est : nec oontemnenda snnt
qnte dicit, nec omnia dicit tamen. Hoo
est, non sola sont qoe dicit, sed mnlta
alia. Bt ordo est, neqne tamen hsco
qnc dioit, sant dmnia. D.
Jfee 7dkit\ AtBinf, pro aliqaid. E.
Recte Daceria ab hoc yersa novam
seenam constilait. Kam postqaam
Demea excessit: solas Blioio secam
loqoitvr, et, ne spectatores ninua ia«
dalgentia oflendantar, ipse reprehendit
■ores filiiy et simol aditnm patefaoit
ad reliqoorom iatdligentiam. Z.
Nec nihil neque omnUhiic nint] I.e*
■on omnioo fiUsam est,*neo tamen ooh
Ba ita soot. R. D.
6t NarmihH molesta] Plaoidissime
Nee nihil dixit : et nmtnihil maloit re-
petere, qaam Yehementer iracondiam
demoostrare. est enim altera hif\6m9,
Nenmhil mplesta htec sunt nnUu} Op-
time poeta Mioionem fecit commotam :
■e (nam Z.) si omnbo immobiUs esset,
■00 iwlalgora adoptiTO filio.sed omnino
enm ooo enrare videretar. Ergo sio in
eam senrat plaeidamanimam»at tamen
letioeat patris affectom. Sed ostcndere
me «gre] Coostat ergo, ^grefall, Nam
afiter ooo erat pareos. D.
Sed ostendere, meagere'] Sed simolate
afo: qoia si fratris iraoaodiam jora-
rem, protinos insaairet. B.
69 lUt] Demem scilket. AuiJUie,
YO^. II.
id est» ibi, abi Demea litigabat. Nam
ita est hmo] Homo dixitmoraliter : sio
eoim de iis dicimos, qaos paroe repre-
hendimos. ot alibi, Uthomoest, ita mo-
remgeras» D.
64 Quum plaeo] Id est, qauo vola
plaoare. D.
QHtim pUieo, advorsor] Diomed. lib.
1. L.
65 rerumsia^geam] Argomeotom a
contrario. NampiaMre,contrarian^estir«
ritantibos aogentibasqae iracandiam ,D.
Tamen in primo pede corripi noa
rarom potandom est. B.
Vix humane patitur.] I. e. rix omh
derato aoimo, ot bomioem decel, feit«
Cio. 'rosoal. qosBst. II. 27. R. D.
66 Autetiam adfutor stm ^fus traeun"
dioi] ZvXXn^tc. Nam a genitiro casn
accasativas assamtas est D.
67 £tn JEschinus nonnuUam in haa
re] Rorsos itstkhwf, at sit oiitis repre*
heosio: et hoo ipso groTis. Nam
etsi, et nonnuUam nobis, temperameoto
snot posita. D.
Etsi ^Eschinus nonnuUam] Jam redil
ad estimatiooem, aft Tere .£schiooa
peocaTerit. E.
69 Qiuim hie wm amavit meretricemf
aut cui non dedit aUquidf] *II&«c
v«f{$oX9f, quam non, et cui non, Ba
tameo hmo sont, nt non grari sono ao-
oosationis proferantor, sed solam re-
prehensionem oontineant AKquid
yero. admirantis est Qood addidit
meretrieem, ostendit Mioionem hoo so-
lom adhac soire : nihil aotem de ritiata
Tirgine. Quam hienon amavit msrf-
tricem f] Et hoo com ¥enia et defen-
siooe. Nam colere meretrioem, dod
Digitized
byGoogle
SB
ADELPHOJIUM.
Aliquida . postremo nuper, (credo jain ommiim. 70
Tsedebat) dixit velle uxorem ducere.
Sperabam jam deferviase adolesceotiam.
Qaudebaip: ecce autem de iutegro. nist quicquid est,
Volo scire : atque bominem convenire» si apud forum
est. 74
ett fltgitiiiii. el siinal etuun TitimtB
Tirgriiis adbacignanitostenditar Micio.
Aut ctU non dedit aliquidfl Aliquid
dicendoj pnetermiiit tcI meretricem
iel nuinemm (Lej:. cux et amquid
dicendo pr(ttermisit, meretrici et ma-
beram). O.
70 Credo, jam omnium tadebat']
iUtfMio-ii fr^irn. Kleniui addiiuas ad
ea qaic apad nos param certa saiitj aat
eredo, aatptxto. D.
71 Dixit velU uxorem ducere] Mi-
rom est apad Terentium, qaam etiam
|>er nescias personasindicetargumenta.
Mam qnuui Micio nesciat amari ab
JEscliino cirem virginem : tamen dicit,
CredOfjam omnium Utdebat, et, Dixit s$
t^lteuxoremdaeere. Sic ex partemagna
ontendit nescias argomentam : ideoquia
(ideoque liber ulerqae) rerisimile est,
ilmantissimom .^schini Micionem om-
bes scire aflTectas adolesoenlis et con-
saeladines. £t apparet praeterea, cona-
iam ex parte fateri vitiatam amore
(vitiatam ex amoreZ.) ^sohinam, et,
('smIZ.) pudore iuipeditam,tanlam hoo
dixisse, qaod honesle potuil, velle se
nxorem dacere: quam aatem vellet,
tacuisse confasam. D.
' 7t Sperabam jam' drfervisse adoJeS'
eentiam] Recte Sperabaifi, pro GaudM'
bam : aic enim dSoimns, qimm errtiMt
nos cernimos. Bl mire : non dixit»
Speraham iUum tam corruptum: aed
ihitis lenex totum aetati attribait, nibil
filio. Drfervisse adolescentiam] Serrat
propositum oirca ctatis veniam. De-
fervisse] Qnaid deorsam a fervore to-
nuJsse. Legitar et desdsvisse, D.
Drfervisse addlescentiam] Ferverep
fervor,fervidiu proprie dicuntar de ado-
lesoentia, qasB animi motibus maxime
agitatur. Horat. Carm. 1. 16. 25. Ca-
piditates aatem adolescentisB cam oom-
minaanlar et exsting^untur, deferves-
oere dicantar Cio. pro Gcel. o. 18. ▼.
Duker. ad Flor.I. 26. 222. ft. p.
73 Ecce autem de integro. ntft quic-
quid $st] *Avn0-uiiPtnt prima : qoia 00«
vult credere. Nisi quicquid est] Deest,
quia : al sit, uin quia» Et est sensas,
hisi quianon temereoredo, et.voloscire
quicquid est. D.
Nisi, quicquid est] Sio Ean. III. 4.
10. Bxistimat Erasinus in annotat ad
t Cortntb. VII. 5. Terentium expres-
sisse Greeaoici sermonis figaram, s{
fj^; qua loquendi forma solent ati,
qaoties omissis, quee incerta sunt, ad id
quod certum est. redimns; q. d. Ut*
eunque ed, ant, in summa. W.
IVm] Sfd,vid. adHec. II. 3.7. Bo,
Digitized
byGoogle
ACT II. SCENA L
SANNIO. jESCHINUS. PARMENO.
OBSECRO ! populares, ferte misero atque umoceoti
. aqxilium : . ,
Sabyenite inopi. M. Otiose, nmic jam ilico hic consiste.
Qoid respectas? nihil pericli'st: nonqaam, dum ego
adero. hic te tanget
Su JEgo istam invitis omnibus.
M. Quamquam est scelestus^ non committet bodie nii-
qvLam^ iterum ut vapulet 5
1 Obmcn! fapulares] PapuiariUt
b oMBis Tti oontorliiiiii iimtitir. 1110»
utem pepulant eires dioit et faoo est,
qaod Yeterei ^mintari dioebeiit, qoiri-
tes oooelsiBare (Loeil. s|rad Noo. t.
qoiritaro : Jffir, mfuam, rudet g rattrU,
at^tfuHtabitfeoneurmauuH areturiut,
dmfta foMUmM), Obteen populara,
firte wtitera at^ innacenH ausiUwn]
Hie esempliiBi est ooiitaMeKosi per
petentiBin diWtis,«t in pemioieni snam
MUero aU/ue vn-
$ubvenite tnspi] Trin
ope. D.
O be etiv ! popniero] Heo seenm Tim
>t,suiie nlk speeieeon^'
taatnm in dictis qosBdam
qnaHtashabetnr. Pspuiaris] Hoeno-
man sig^tfoat de popnlo socios «^s-
demeonditiflais. B.
Bis^iBaeliimim eom lenone esse rix,-
atnm tmimidam est$ primnmonm ex
demo lenonislidioinam abdoeeret) cn-
Jns rei mmorem - snpra ad Micionem
detnlit Demea. Interim .fiaehinns fidi-
einam, isseqnente eom leoone, donmm
Atiflionis dednxit Qnod oom leoo im*
pedire, qno minns -fieiet, ooaaretnr;
ascanda ortn est rixa, de qna hio agi-
tsr.. PABnif.
S SaJbeeniU inopS\ Vide qnam pos-
tciian. TaiMmentiora vaaA, ad
deadom popnlnm : primo miienuH: post
ad ultimum inopem posoit.
et^rimo, ferte aaxiiium: post, jm^-
mte. £t totnm hoo prineipinm a be-
nemlentia snroitnr: qu» oompainftnr
ex inridia potentim J&seUni. Mam
oontxBria in Mukana ease» toU intal-
ligi. Otioee, nunejam\ Otieee, seeone
signifieat. Nam nisi qni seoaros est»
otiosos non esL Ottow, miMejam Hioo
hie eoneuU] Sinwl imperavit modam,
tempns, locnm» taotnm. Medom, eli-
oie: tempos, nttfie: loeQm»At6: iao-
tom» stmiifte. Namtom etiUieo, alte^
rom tempori adjongitor, alterom looo.
At eon$ietere est andneler ei oonstaater
stare: at,^B.V.4t6, Comtilit m dt-
^tof extemplo arreetut «tcrftie. lUieoJ
Modo looam» noo tempos significat D.
Bie eomittel Hoc - intelligendnm,
diei ad molierem qam snblata est Dein
adjeoit: Quid retpeetatf NihU perieU
mt.. B. .
3 ^tcn^uom] Pro non Virgiliof»
A.II. 670, A^unftiam .omnsi hodie
wurienmr inultu D.
Quid rtepeetut'] Retpectare propiie
dieaotar, qoi orebro respioiant prm me-
tn, ne > a sapenreniente opprimantnr.
Plaot in Men. L t. 51. y. ScknMs. ad
Plin. Pancgyr. c. 23. R. D.
4 Iitmn iimitii omiii^] DeetHabm
Ego ittam inmUt omnibut}
. hXur^, nemo eaim plene leqoi-
tnc, qai lootatnr.. D.
5 QuaRftMMi mt tcdestufi, non com-^
Digitized
byGoogle
60
ADELPHORUM
S. iEschine^ audi, ne te ignarpm fiiisse dicas meomm
moitun^'
Leno ego smi^. M. Sdo. S. At ita, nt nsqoam fuit fide
qnisqnam optnma.
Ta qnod te posterius pnrges^ faano injnriam mihi nolie
Factam esse, hnjns non faciam. crede hoc, ego menm
jns perseqnar.
imttct} *AiiMiJXov0«y primiim: namqiurai
pnBpofaiMet quamqaam, ood snbjeoit
TomcM. Cwmktei] Per6ciet: sed hoo
froprici de iJlioHU et pmiteiKiit ftano-
riba» dicimnt. Et simol hio osteodit
«omicas adoleseeoi oedere se lelioni,
inTitam se noxom intaliue : et id qnod
feeerit; feoiiM kBonis oolpa, non Boa.
Itenm ut vapvlet'] MinMitor (mim lU»-
fiieZ.)poefta prioram Ulem MUtolit,
dieendodmMi: otnon eademlitesaet,
de qaa sapra Demea qoeatas est: sed
tnstaara ta nasoatar (jwicenticr Z.) D.
J<fnmi «t Mpuift] Snpra enim oom
Mcratriz rapcfot ar, leno Tapdarit E.
Jifem, cmnitUi] Verbo oommittarB
ampe Cie. atitnr in rebw, qaa toI re-
prabeMioDe toI posna jdiqaa dignsB
«nnt. Cio.de Offio. UI. %, ad Att.1.6.
Jt.D.
€ Nb U igmtnm fuk^e] Piodeot
eirimabaelatiooi reonim impradentiay
aat easos, ant neeessitaa. B.
■ 7 Lmo ego wni] Leno, terribiliter
pre a aneiaiidttm eat: qoasi dicat, cui
saippUr mt. Sed ez ari^amento est^
^ood oontemoit &obinas arinas leno-
nis : atpote qoi jam uxorem decreverat
doeero. Seki] Hlo (hoe sic) nefoaiit,
^oari in leooiie iminiBatio oapilia tan^
tam consisteret(forte» ^tic roqiemUl»
fiwii itiiowli to mi iii i i Qtit in metueofitis
ttmtmH emtideret. Z.) FUe qeiefuem
tpriMMi] fUM i& eoooipieiRUt oommi*
Mtimribw: mm(iimm Mole emitlkar
ab edd. Tett ot anteoedena et eooae*
qimm anam eSoiat senlaMiam Z.) ^
MMsiatieoMimiaantiaest D.
LsN0,iBqnil,4^fMii] €amaiidiasel
.£scbinas, illod polSas inlencut, qaodl
iMaiooilit tasit, qai plogii mo veribe*
tom boc nomen andivit : ideo adjeoit
leno, ted taKt qoaln/iiit/dt ftosfnM
0psttmc Jfi.
Fide quisquam aptuma,'] Pnsttandi
sdlioet, qood Tel poAioltai, toI mina-
tas ftiero. WnelL Fide tamen bic oe-
pisse Tidetor VeetorbeTioa, de «msti.
raatione pabliea iidei et probitatis. M. •
8 "PufuedttfetUrius] Tapoaterios
fortasse sio te pwgare inoipies, qaod
mibi noUes feoisse injariam. £.
Pdftmuipuf^] Cbark.lib. S. L
Sie libri omnes et Charisios p. 191.
Fraslra igilar est, qai inteipolatam v-
lit, ttt» fuei U, B.
9 Hiynf nofi /ociom] Figora m^,
Qued te pMi^(DistiBg»o tieJiguraU.
Ergo quod U purge». of. bmx ad Tor-
aam 36.\ id eat, pafgaliMieBi taani.
Hujus a«tem, liomar eit, Aat eaim
atipidam, aot flDooom BMTerai,ast aam-
mom digitaaii. Huju» nmfeeittm] Ci*
oero» Ver. II. 50*, Ne taniubem qmiem
eeemsmus fft. — !^gv nMtfln^^ifli pereeqmerM
Heo eat, lenoBiaiak Mram>s] MemB
libertatem. Meilmj*iii] Meam Tindio»-
tam. Nmn ot iUa iiynria eat, qom Ht
Mmoxio: iia^ Tindiota illa, qomraA*
dilor )reo. PsnffMr] ineisoar. Ch-
earo, 7k dum tmm iiyiiriafl per re, id
He^snmfeeiam] Hooeat, ne b^JBa
parToU le froiam, ao p sople re a oofe^
tanMMmi ae deapieiam. &
ifqfHS nan faemm,'\ IfllaUigeBdaaa
ett eom toI ttipalam toI f oooom tbI
fBiaiii digitorii otteBdiaae. t. Cam-
ba& ad AUmb. XII. 7. et Bentl. ad II.
1. 15. R. D.
Digitized
byGoogle
ACT» IL SCBNA I.
01
Neqmtmr^AiM solyes miqiMOii» qooA Biiiii re toalefe-
ceris. 10
Nwi ego vestra haeic; N^lemfiBKtiiBi: jujnrandiiin d&-
hitar, te esse
IndJBBiiB ii^arialnic; iodigiiis qimm egeuwtsim accep-
tns modis.
jS. Abi praestreniie, fto Ibras aperi. S. CaErtemm boc
nihilfacis.
^lintro jammnio. S. AtenimnoBsinAm. JS« Accede
iUac, Parmeno :
Nimiiim istoc abisti : hic propter hnnc adsiste. hem, sic
▼olo. 15
Cave nnnc jam oculos a meis oculisquoquam demoyeas
tiios:
Id Nifui Ut mrkktol9et wqHam,
ftudmihi rewmltfitwrW] W i y t ii ig f . fit
hwt, penolTes, i^ est, Miti«-
, ae te pttfgliMtw fis mmkfeemt]
I e<t r«, •! iigDtSouitcr pr^
IMeuBertaeHtootit. Bt
plai dbdt, r§ m tk f ke r ii, ^naa ii^M-
rmmfeeerii. D.
11 Ntni ege veetn hte] "EXKnfK:
deKtCBiBi Vefvo, jv^unumwn Mi9tttirJ
Hoeest, jimiKimin te este indigoiiBi
«aiiij«riftflatma«ii6di. Avtiepu*-
ikmjn^mrmttimmitAUwr: «tsepurftliiit,
f» etee Mlg n mm infuriM kae. Bl lie
«cUm. VerlMi tmm MtiiikeiaBt, qMm
tes e<4ligitnr fa geaenilibat emais.
Mmi «0pe it» «0 litei jvre^areiido iM
termmlm, Bbr. VL 16. D.
JnlfwaiiJeiii dMher} QBenadlDo-
dui •poMio «rte Jadieiui fleri eele^
iii hie ^ixit, Joi^eiMMlwn debit«r,^Md
iidigmit Awrii, qoi hmm injniiai «lifal
■Mirei. B*
Nelleii/wt«m] Soleimiimtii fc e irt i>
di inmiilB Ur. XXIX. 19. ▼. Tor-
tmA. eriL Saeion. OiM. R. D.
It hedigtmm it^mna Aee] OemlQii
fciil^wnw et inMgnit, D.
13 iSt pnES^miMj Attt AvI prCy icl
eit,prior: inta6ipr#,ideit,prtti: nt,
/ fnt, teqtt/er, Ant pntitfCfius.' nt»
JBtt.XI.«13. IVc^eMittrleLnim.
' juH pMuiimiMj Mn|pm oBHfemtio mi'-
«mn nd en qom dixehtt Cdefnm hee
mkilfaeii] Nihil pro non. Legterot
JN^mimiMi} Viiaei ekeeqniiiter. B.
Lege eoL aoilrii aK^ol, «W pt^
ii iimti ; nt l pnti iafe. Bt iie apnd
Noninm est ▼. Apertnm. Deia^legn
^Mm, de^tnaei^iraegimai. B.
Abi prtf lirMMii] Dtrtlnitim legen-
dnm oMprtf ftreiMfi, «t ia AndT; IpMi
mfunr. B. D.
14 ift emm lum sfmim] EMm, Ib.
eeptitapartionlaipnd?eteresftiit: sed
et oODTeiiit pertorbationi. D.
Bentlejns edidit lintrD mcni; toJn. 2.
15 ^tmitcm tstoe aJbiiti] Qoa^ et
oootomacna lenonis appareat, qood nrai-
tnmabierit. Pnfplerhune] Jnxtabaao.
« Virg., Georg.IlI. 19.» — tanpium
me mttrmere poiutm pnpter o^um.
Hsm ! eie eofii] M ire oomions ex alteiins
▼erbis, qoid fodat alter, ostendit D.
16 Volgo di m o pBB ^ sed asnwoMis
reete Kbri meliorei nostri et Paeml. B.
Oemlot a msb ecuHt qnoqnam dema-
teat] Pbtt. Anl. IV. 1. 15.
fiimle tmptfrium sdticat, nr, qmod frent
veHt, ecuH iciant.
Digitized
byGoogle
62
ADELPHORUM
Ne mera mt, si inmieiiiii» qoin pagOM cfmtbnto iBfmala
baBreat.
S. Istac Yoloiergo ipsum experiri. M. Hem, JBerva.
P. Omitte midierem.
S. O iacimM indignmn ! JEL Geminabit nisi caTee. 8.
Hei misero mihi !
M. Non innueram : yeram in istam partem potios pec-
cato tamen. 20
Iimncjam. S. Qmdhocreiest! regnumne^ JBsdiin^
hic tupossides?
.ni.3.69.
Tum ut hi^ui oeulot in oeuUt habeat tuit ;
Quoque hie tpeetabit, §o tu tpectato timut,
Cioero Philipp. 1. 1. Nec a rtpublica
d^ficiebam oeulat, W.
Oauht demomui Octtlot dMmoven
diooodui ett, Bon dimovtre, Nam df-
wmen oit aliiliooro, uiOYOfo, iimomre
oft ita aoiroro ot ib difonai portoi
oWtl. ILI>.
17 Quin pugnut eonlliiiio] Pugnut
• pagna diotni: aot ob iUo pugna.
Pugmu coNtMMo] Idott, ¥Oftigtiim li-
tiflBtis (Eofft^ w Ummit genatit
pugnut), D.
OQtoDorMo jMibioiit probot lootio-
mtm ■■tiqoiBi innuerim protmnMro,
qood fti rooootioroni oodd. B.
18 Jttuc volo ergo ipeum expmri]
Bzpraiio of tenditpuiporioris loqoaoem
ooBlamociam osqoe ad pericala c«di«.
Ittue volo ergo iptum experin\ Hoc illo
dicontOyaemislenonemrerborat Hem!
teroa\ Neaoiaa ooi dicat heo iEschi-
■iiji, an lenoni, an servo: sed serro
magis ost ▼erisiinile. D.
Verba omttts muiterem in Tolfatis
Parmoooni tribonnlor, sod in Gn. 1.
iBsohino, recte qnidem: senri mnnns
verborare es^non loqni. Bo.
SfrtNi.] 1. 0. habetibi huoo colapham.
E. D.
19 Gfmtnafrtt ntj» eavei\ Hoc oom-
minantis ost» noo jnbentis ferire. sed
qoia longo stat Parmeno, ^smtmi pata-
¥it dictnm. Et gemnobitf sabaodien-
dam ost pffl^nm. Ctmnw t t l, nim coses]
Non singolarom pngnnm, et nnam df-
bit, sed ^emina^ : quati dioat, gemi-
nalo daplioatoqno namoro infent. £fft
mitKro,mikif\ Leno pnlsatar. D.
OJadmu tiK^gmim] In Ms. R.^ tfi-
dijgnum doost. Aftairo mihi\ Ms. IpL
eijnittrum! L.
Ne Torsai s it jasto longior» rtpone»
eavet. Hm wimiom ! Corto noatri hn-
bent munrttm facimu, et hei mifo-
riam. B.
iff» mtffro wnhi.^ Parmfao ad ro-
oem, gfminoj^tl, noqa^ oxfpootana wmi^
ba, tttii MVfS» rorf of ferit W.
90 Aion innufrom] Oonfoniontor po-
otaaTidiorom ParmepoDem malofaoioifc
di indnoit* qaam aapra dominam invi-
tom oftendorot oogi nd infierondam i»-
Joriam. . In ittam partmn potiutpeceato'}
Ut Torberof non joffof potiaf, qoam
jaffof non TeH>oref. D.
Kfrum in iten portem] Utlenonmn
ofBderot ferTOf, non innoorat adole»-
oonf,sed bao, inqoit, parto potiaf poo-
oato. . lioot enim oontra tmporiam mo*
com fecisti, tamon id feoisti qnod toI-
lom. £.
211 JVuno joM,\ Dom portof iftm
f ant Bt beno jam, qnin aero, et pos(
plagaf . Et ntram hoo lononi, nt abe-
at ; an paollm, nt introeat, dicitor ? oo^
laoetiaf of t, si leooni inteUigaa dici :
qoafi hoc factom fit qood Tolaerit: et,
quffi Tonerit at Tapalot. Bt jam etiam.
Digitized
byGoogle
ACT. II. SCENA I. 63
M. 8i possiderMi, omatos^esses ex tois Tirtstibns.
S. Qoid tibirei mecum^st? ^E. Nihil. S. Quid ? nos-
tin, qui sim? ^E. Non desidero.
S. Tetigine tui quicquam? M. Si attigisses, ferres in-
^ fortu^ium.
S. Qui tibi magis licet meamhabere>pro qua ego argen-
tnmdedi? 25
Sesponde. M. Ante aedis non fecisse erit melius hic
conyioium.
tarditmtU iiHnuatio est «t Virgilias»
JBa, XIL 179. Jam melior, jam, di-
9m, pree&r. JUgHtumm, JEtehine] In.
▼idiosa inoraliter^xoUmatio, ot arde»-'
tlor ad plagas. Regnumne, JEuifuAe,
hktup e i ride tf] Bene &ac, id est, Athe-
■ia, nbi graYiae oriaien eitdomioari'
velle. Nam tjranni ibi semper opprea-
fli sHil» et maxine' proxinu» (folgo».
mBnme « pimtmk.) D.
/iM«e>mi] Ms.R.elV.C.I«miio.
Jmmtm. L.
Begmumne tu hie foeddei] J.o. aa'
tn Adieab, abi ssqna libertas est, tjran-
nidem exerees ? Regmm s«pe est tj-
ranais tel nimiain aliqno genere poten-
tia Oe. p«o Snlla 0. 7. Hju: ait $e reg-
uum weemm ferre non pMse. y. Loeiaa.
in Timone p. 169. et ibioelebeiT. Heu-
sterfaas. R. D.
SS ^SpMMfersm] "lidiiDi OfMi^fteoft.
temnentis in (dele tn, doelbos Mss. et
•dd. YOtt.) inridiam. ' Ormaiu emet es
tme mytttti6nf] Gito ostendit qaaulnm»
fiinm, a se longe sit regnam, qoae dix-
erit (alii* fm dixsrat. Forte, ^iica dtx-
«ra^, Z.) omari potnisse lenonem. Ex
tMumrMilmM\ Sio ¥eteres per flf«»d«v
mrtetespro flagitiis dieebaot. Looilius^
Mme oc «irtittifrHS. D.
OnwftKS esMi, 6^0,'] VvrtiOM Uo per
el^mmta pro vitiis ooUooaYit B.
Obmaftis ernet ex tuii vtrtuti^vs.] H.
e. aeeeptns esses nt con¥enit Tirlati-
bns tais-i. e.'pessime. In bonam par-
tem bme loontio est apnd Plaat. io Oap»
' tir. V. 3. 20. • tncedtt hie ormUus haud
^ mti$^mrtu^9. Cie. ad Dir, V. a.
quantum tuo Judlcio tribuendumnol>U-
es$e putes, etatuet ijm ex nostra dignitaU
i. e. proot oooTenit nostim dignHiUi.
R. D.
23 Quid tibi rei mtcum est?] Hoc,
qnia ▼erberaUis eet, dicit. ot sit, quid
tibi debeof nonqaia nibil sibi debeatnr.
NihiQ Pacete: qnia ipse jsbstalit, et
fiMi^ ▼nU a se repMi. Quid f' nottim
quitimf] Prepri^ : sic enim dicit qoi
niiiil qnieqoam debet, nou me novit:
non qnod ignoretnr,- sed qaod ia juto
noncematar. D.
S4 Si attigittet] Plns dixit att^iaw,
qnam tetigimtt. est enim mdto mlnns
otliflgere, qoam tongeri. D.
In^brtttnittm] Malam fortnnam, B.
25 QNttt6ttiui^iiiioet] Hionontam
ratiooinatio est« qaam exclamatio per
dolorem. Qiui tibi magit] Si milu, in-
qnit, non lioet altingere tnam : onr tibi
lioet meam uon tangere, sed babere?
£t habere, ntrom domi in ooosnetodi-
no: an oonrampere, id est, staprare
intelligimis ? ATdom habere, proqum
egoargentumdedif] Meam saffeoerat:
sod magaa moratitaleadditam,prD ^
<v;gentiim dedi, ad rooiloratiooem. siiiial
esse ostendil leno qnod repetat. D.
Lege ^ tibi meam magit Ucet ha-
bere. B.
26 Ante edet non Jeovm erU tnsitus
bic esneicium.] Non erat qnod ad bsso
joste responderet. et ideo storespoadet,
nt oooTiciam dicat: qnodTemm est. D.
Antie adit non fieiut] Plaoid. Lact.
ad SUt Thebaid. Ubr. 2. ▼. 417. L.
Eritmelim] Veousta fornola est et
Digitized
byGoogle
9A
ADELPHOBUH
Nam n molesliis pergk tm%, jmi intro «hnpunre; at-
.. qneibi
UsqiieadnecemopperifiTOloiii* S.LQffiftliborl M.8ic
erit.
S* Ohominemimpunim! hiciaelibertateni^jiiiiteqaam
esseomDibas?
M. Si satis jam debacchatns es, lem>, audi si tis nmic
jam. SQ
S. Egon' debaccbatas snm antem, an ta inine f JE. Mitte
ista, atqne ad rem redi.
8. Quam rem? quo redeam? M. Jamne me visdicere^
qood ad te attinet?
S. Cupio ; sequi modo aliquid. M. Vah ! leno iniqua
me non Yolt loqoi.
etaifltni daotis et
mmt. MflB. V. S. 51. Hormt. sena.
IL 1.45. mtUiuwntangenelmnolAr,
111.41. ■bi Y. Orooer. R. D.
Camrieium.] Propri* 6fl ^asiopnMK'
ciwii, eom mvlUe Tooti edmtar, da-
Mor. Cio. mp. Aq«il.RoBaB. Jooot. Ra-
tilio Lnpo p. 144. pro AieUa. e. 6. oii^
rei emmeio, &e. R. D.
fS Lorisf liberT] Lara ap«4 Tete-
m UnDNi dioebantmr, a laoro tmuapbo-
ram : tob (mib NaDoias Yiiltde>eri)qiia
moe erat captlTOf Tinoiri, doeiqoe per
pompam. ideo aotem» at eeiiditionri
leariaiacaBtar, lorii emdaaUir maoeipia.
Nam m&neipia dicaBtiir, qood mami
mffbk iont : Servi, qoi ierTati annt,
qnnm eoe oeoidi oporteret jore boHi.
«nde Virgfliai, Ma, X. 5t4, lic indn^
oit oaptiTam rogantem, per j)airiat wtO'
nes, fer spet turgentit JuU, te freear^
JbiicammomtfrveinologHtfpatri^ue. D.
Lorts.] I. e. flagellis, qa» e loris ie»
bant. Hmo ierTilii posna erat, Bnde
fiagrio,fia^iriba, verhera eat ierTOsne-
qnam, qni qnoCidie flagellatar. R. D.
29 haminem impwum'] Sio Tete-
rei impwrum generaliter pro improbo
ponebant: nt in eadem bae fabolay per-
t ille impwmt, tai teia. Hieine ^
ftsrtalfm] SoilieetAtbeBii. ^qnmmetie-
emmbusf] Qoasi diceret, nbi noBeet,
qoaodo iKBebiBoe loqniUir (dimtBalMr
Z.) Bt bene onmtfria : nt na loBiBii
qBidem TJ d ea BtBr excepti. D.
Ubertatem «fnom} AtbeaiiyBhi eaBS-
mnniionuBam fnerat ISwrtaa. p e p Bli.
OBJm JBssa respBblicB ayb a tBT . B.
50 Reote qoinqne ex rett. Boatria
haboBt rfefeaccfcetm» lena, et ; bo isneiB
Thesi ooeaitetnr. B.
31 Wtte itta; atqiie ad rem «edi.]
S«pefbe adeleaeeas laaleieiam Boapu-
tat leaonis esse pafgandain. Jd mmt
aotem, ad aegatiom de qao agiiar»*
dicit. D.
St Quam remf] Qaam abdnxisti.
Rfteaim, pecnnia iatelligitar : tcI id
pro qao' peoonia daada est. Qua nt-
deamf] Ad, qaam (ad emn, ab quom^-
Z.) OTertisti domam: qaia,/oiw efre^
git, atque tii «det imur aitenaf. QmaA
ad te otrinft.'} Qaod tibi pfadeal, et
oommodom est? D.
Meliores Faemi^et aostri emaesttbri^
idquodadUattinet, B.
SS Cmino] IUe,«if,dixiti biocttpiat.
Mede etqui aliquid] Sabaudiatar, diaai.
¥uki ieua iniqua me nou vuk hqm^
Noaen sacQiegnm, et
Digitized
byGoogle
ACT. II. SCENA I. 66
S. Lmw nmt ikteor, ^^erakieB commiiimi a^loiceiitiaiD^
Peijiirae^ pestis : tamen tibi a me niilla arta ert injiiria. 35
M. Namhercle etiam hQc restat S. Ukio qnanio tedf^
qno coepisti^ iEschine.
M. Minis tiginti ta iUam emisti, qiMe res tibi vortat male.
Aigenli tantma tibi dabitar. S. 'Qoid» si ego tibi iliam
nolo vendere ?
Co^es me ? M. Minime. S. namqne id metoi. M^ Ne-
que vendmidam censeo,
QuaB libera'st : nam ego liberali illam assero eausa manu.
urifuii*6M ftgitat, jnstitaB pttrodva-
tw. Hoo tetnm ilfimxfivproiHiBeiai-
dniett. n.
Lino tiitgtM]- Satis otteiHiit qaaai
iai^iiiis ipse lit, enm dixerit, Uno tum,
fateor, Semiis est: Som qniileB qood
dieie, elin qoed pomifiim catnmunis
mdoUsemtum, etiam qaod perjurud: niU-
hUmentiU amofaetmmir^imm, K.
34 Lmomm\ Pig«i«tfv>^ifpe0Yc. D.
Noeter Tideitir tranitaliMe ▼erens
nipkili : 'Oisilrrfy i^ r%j^ l{^xi«ni«
ywTie W 9f m0(a %mf, W.
35 Eiterlatii^Mrfa.] arto,e«ptft.D.
NeertainTbesi delites^et, reotodoo
om Tett. liline, iMil^^irdrta injufw, B.
^ fnefiwliaerteeitiiifttrja.] I. e.Boa
MMetoriiijiinn, ielrt III. 3. 89. R. D.
36 Uho, ^tutMo, rodi fuo ctepitti,
ifnkint ] Figamte. reeta» eBim ermt,'
mide eopirti. nisi forte 91M proeoaen
eet oBodo eeeipieBdaa : at slt» e fue.
St beae meosor est,dixieie JBsekitiam,
eantle Irta, ot^ ed nm rsdi. D.
37 Qm4b m tiki vaHat makr,!^ Adji-
cileoBtnmetitm, qaasi et koo midtam
Bit et ininuonm. Fertufmms dicitar
deaa, qoi rebas ad ^ptnata reTortenti-
iMa (od tneptneta m vtrtentHmt, Z.)
pn ee et . Smpe itttem male oedit, qaod
bonfm pntatnr .1 etheeeetMaleeeitiiM,
«t ille gladina qai moneri datns, admi-
Bfenlnm lirit f«giBB pereaati. de qve
Vii^, Mn, IV. 64«., — enmnfua i«-
rinfit JDardamttiii„non hotjmedHcm mi»-
mtttn Mtut, D.
▼OL. II.
38 Qiiid9 titgo tiM iiJbm nofo twi-
deref] Hmemi^Oris saat stomaebi: et
ideo stoltiora. Nam qaod Jam amisit,
▼eBditaram se negat. Rt, quidf ti no-
lo, BOTO di^om est, et *rS IhMmctfiS,
Quidf d ego tibi illam nolo tendorof
coget mef] Potetit aotem dieiyfuid ti
nolo, coget mof D.
Reete tib^poet tantum abestbi Faeiw
ni optimii, et nostrts ommbaa libb.
Nam est Tersas eetoBarias. B.
^ JHinime.] fX^ttnU, Natnquo <d
iBiliti] ElfniiU ooBtnmix et ridtoola ia
eo qaod jam amistt id, de qao dixit ae
oegi noB posse. D.
40 HJam ego iUam UboraU astefooau^
ii mamc.] Ordo est, egoliberaU eemea
man u attero, Et simt joris Terba : a
qailms etiam atsertoret dicantor ▼indi'*
oes alien» Kbertatii. Nam et eaosa
ipsa, Kberatk dieitar, qae actionem m
ae ooBtinet libertatis. D.
Nam ego am iiftsfvxii cauta'] LiberaK
mana dleit, nt ejoe ostendat libeHa-
tem. B.
UberaU Ulam attero'] In V. 0. Fi-
tbeMfram UberaU om assero. qneBiiedo
etiam in Bagraphio. Am igitar anliqoe
est eam, nt im eom, avror. Glossar.
Fest et Xlt Tabb. LiberaU manu
emenre, id est, Itberali jodloio nataH-
bas restiiaere, ua^tfl^to^M, Ei aturtor^
▼iodex, NOfirM^. Atrian. in Epietet.
III. ffi. fj^tht^XtffAt [k<rdi ^frmif
«rd hofta] Axx* 2Pn uafin&^ ^iU^ : tiS-
Digitized
byGoogle
e6
ADELPHORUM
Nunc yide, atmm Tis ; argentam accipere^ an cansam
meditari tnam. 41
Delibera hoc, dum ego redeo, leno. S. Pro rapreme
Jappiter !
Miaime miror, qoi insanire occipinnt exinjaria :
Domo me eripait : Terberavit: meinyitoabdaxitmeam»
Ob malefactahaec tantidem emtam postulat^sibi tradier.
qaam loonm necpie reete «saeoatas ett
interprei. ot et Herretas illamCle-
meotie Alezandr. StromAt. lib. 5, rk
hk iauuoa^im iMM» (uyei Hoi iav&fia,,
na^wt^fAol Ti m2 «I rSv &rm M^t^avetti,
ho, Bene antem in Gloiear. xa^fewfjtlk
vm/itcta, amufio, inde nmfitriarieu, vin-
dkut MCttnium WmiaUm. L.
lAbinU cMtro ctnud\ I. e. ego ilUm
in libertntem Tindioebo. Qai liberam
hominem e ferTitate ▼indiombat eam
ooram pretore mana prebenBom sibi
qoasi auerebat i. e. admovebatetlibe-
rom eife dioebat. ▼. Dooat. ad h. 1. et
Briiton. de formoL V. 365. Libera-
lem oaofam Tooant Jareeenialti aoti<^*
iiem de iiberti^te t. lindenbrog. ad h.
1. JsMf» ponitor pro aMsram» prtBsenS'
pro fbtaro at sKpe. R. D.
48 Profupmns Jupptter/] HimIo-
eatio ad boo indaota est, nt TerbU le-
nonii appareat qaam faoile mitis fieri
possit, et qoidfis libenter aooipere.
l?fsuffmiiJ%sppi;tert\ Suptvntumnano
dioit sommam. ab eo qnod est fuptrtum
(aliiniper; aliist^mw. Porte iupsr-
um) et mtptrivM fit lufnwmum. Viif .,
jEn. Vn. SflO, — m tpn/emidigen-
li sujMmma» 2V^fui*iEiiiai tua nei ad <i-
minamtiit. Et non abhorret a persona*
et plebeiiy et. lenonis, et ? im passi, Jo-
Tem ipsnm oonTioio perseqoi, ot qoo-
tidie Tidemos ab bominibos ejos looi et
ordinis fieri. D.
Dvm ego redio] CenoHisit id, qood
oooTioio dolorem pareret. Com mora
igitor pronondandom kno* B.
Com iBsobinos abierit; oom Daoe-
ria inde n Terbis pro euprmB Juppiter!
nora soena est institoenda. Z.
43 Jlfiiitmi mhvr, qui inumin oMt-
litunt ex iti^rta] Sensos hio est : Insa-
nos fieri per injariam plerosqoe mirm-
bar, sed jam non miror, postqoam egv»
ipse per injoriam qnam som passos,
insanire oompellor: adeo ot exola-
mem, pro Jttpjnter ! Et sinwl ndTerle
Tigilantem poetam, ot abioonqoe in oo-
moBdia Tooem tragicam extolerit, st»-
tim personam insanam dioere &oiaL
sio et sdpra, pro JuppUer! tu Aoma
fHmc ad%ii mi ad tnsoniam. D.
Inionireoee^nunt] SerT.iBneid.IV.
375. L.
Bfesandri fertor iilod: Olfmpniyi^
tifm ^yfrox*^ fMniiv imir. W.
Mkiime wiirorl Soppiendomioi. So-
let enim pronomen «i anle relatirom
omitti. liT. XXJII. 15. pnemta a(-
fui Jbonorii qui remenerent,. ue wdUtare
seeum voknt$ent,propotuk: ubiplam in-
terpretoi. Qoinet. VI. 3. S85. ut itiam
ruitict ii^ks dicant t» eum, quitfue aU"
qwd diterit prior obi t. Geioer. tL D.
44 Me iwvitoebdusk meamJ] Hones-
tiori person» hssc qoerdn nMwent^
abdmit meam: Sed leno beim addidiCy
me kwito, Nam abdoeontor meratii-
oes et oom TolanUte (alii 0619^ «efon-
tate ; male Z.) leDonom. Bt deooi»
loootio eit per Ix>ii4i«, ine ineiu a5-
iiticit. non miim addidit, jniiUam» ant
qoid tile. D.
45 7antid«iim«am]MMhaat] Tmt^-
dem imtam,. legitor et ti(i<iimimCam. D.
Versos hi doo looom inter se oom-
motarunl: repone, HMmmiaeropkk
qaitigenioe edtapko» uiJregU mHu \ O^
nbi trddier, Res apparet, et alii •atft
noiTiderant. B.
Digitized
byGoogle
ACT. n. SCENA I.
67
HoBUBi miaeto plns qQingentos colaplios infirogitnilii. 46
Venun enim qnando bene promeruii^ fiat: sanm jns
postolat.
Age^ jam cnpio^ si modo argentom reddat sed ego hoc
hanolor:
Ubi me dixero dare tanti^ testis fiEU>iet ilico,
Vendidisse me. de argento^ somnimn. mox : cras redi. 50
46 Homkd mim6] Stomidiim illad
lloesiidri. * AirOC TH «OUfN TOX-
It>oPrATO TON rP^rtlON OnCiTHN
lM0m * (*A({«oc Id «oMvrmroiiTf dMnrfif
iffamUmf rh yffii^na ouUr>if Utfii^,
liagii aoiMia qnun Tergam regtitaore
oooad somaa. Z.) Hominimiseroplu»
fia$tgenSbtco1aphotinjregitmihi,] Con-
tandioM ciedef , colaphut, et digna lo-
«OBOu hrfregit] UtilladMshocfoeisfo
JBicfaiBas ridoatar, cam aoaita ao oo-
hphiatam significat. It^git aatem,
ilKsity iaflixii: «t sit^aeosas, tnftisit
hemini mieeroplui quam q^ingento» eo-
Uphot, Et flebilitor proDmioiandam
4ft hoe enim oxprinutor« at tamen in-
caset in alieno iaoto fortooam aoam.
St Tide qaantun iioo distet ab illo <|aod
sopm dicebat, ipeum ittuc volo experiri.
boc, quia solns ostj: iUad, qaia cam
«dvorsario. D.
Coiaphot infregit'] Colapbnm infrin-
jgBte, est oompressa in pognam mana
oedere. Alapam infligere» deducta
mana pereatere. Fab.
Cole^hos iMfregit] I.e.impegit.Piin.
Histor. Nator. VIU. 56. ▼. Dooat ad
b.L R.D.
47 Bene promeruit] Bene, maltam.
Pn)m«mtt, adjufit, profuit: cui con-
Irariam est comnimM^. Nam mereri et
proiacr«ri> est prestare beneficinm.
Virg.^ Mn, VI. 664, qui^ tui memo-
Ttt aliot fecere merendo. Bt, Ma. IV.
354, — nunquam, reffna, negabo jrp'
meriJtam. D.
Promsmtt] Hocest,moltamihiprm-
atiUL B.
Pro Paerai fet nostri omnes recte
Jiat.B.
48 4mior] Di? ino^vel ▼aticioor. E,
Versns gratia pro a modo bic elTor-
saSl.legomodoii: at 1.1,4. Ubid
cettet, pro ticubL B.
Hariolor] I. e. fidsa conjioio et dioo.
Fallor ut solent harioli, deliro. ▼. in
Phorm. m. «. r. Pro eo Taticinaridi-
oit Cic. ad Dir. II. 16. ttd ego fortatte
vaticirwr et httc omnia melioret habtbunt
eaitut. w, Duker. ad Flor. IV. 1. 715.
ItD.
49 XfbimediMerodaire tmtti] Reote
dixit. ubi enim paciiointercesseritpre-
tii, jam ereptionis actio sohlata erit* at
pretinm debebitur. D.
Testet faeiet] Sensos idem, qoi eat
▼erborom Plauti Corc IV. 4. 9.
Ne facias testes: nequt equidem dtbeo
quidq^uan,
Qoe ita na^a^l^ul 9&9v. J, Fr. Gro-
nof ius : noli tperare, verJnt me abt U
dreumnentum iri, ut <i quid ambiguum
dixero, tu arreptum, id appeUatit teitibut
mandet. Ubi idtm Vir snmmus» nos-
trum hono locum laudat taoqoam 9»
faXkthn, postquam dixisset i Siquitin
ra dubia, aut unde lis oriri pottet, au-
di^ advertarium imprudent^ dicen-
tem, quo cenmnceretur atU teneretur,
prmtentet aut tuMto pratereuntet apptl-
labat, menMstenJt hocabisto dictum,
inqut eam rem, vbi oputforet, tettimo-
ffttum perhiberent, Adde Parei Lexio.
Plsnt. ▼. Antettari. Aliud est MifriM
foe 9oulv, fjtafrtffcertmTif, /uttfrMfoarwiZr-
^au W.
50 Mo9, crat redi.] Mire transit ad
/Uf4^uiit. D.
Mox: erat: redi,] Singula pronan«
oianda sunt, qum solent dioere debito-
res, atnon reddaniquud debent. E.
De argtnto wmnium.] H. e. quodad
Digitized
byGoogle
66 ADELPHORVM
Id fpmpm posmin fatte, u modo reddat, «puuBiqoui bt
Venun cogito id quod res est : qaando eaan qaaestam
oocepeiii.
oocepeni,
Accipianda et massitanda injaria adoIescentiM^st.
Sed nemo dabitt firostfa MoiaAt mBcun bas ratic
depato*
iWMUUiua uijuria auuiqaww w wit bi..
Sed nemo dabit: frastia egoiMt mocom bas ratioMs
54
ACT. II. SCENA II.
SYRUS. SANNIO.
TACE, egomet conveniam jamipsom: capide acpiat
fyxo, atqac etiam
■rKmtidik ctthiAt tiiiiiis tpei 6Vt* piti
qno in HMnt IV. 2. 4. dkll qued ^
atgtrtto 9pttm )riAt( est, Sfnunitm eat
rei Taim, nomeii f. In Pboim. V. 6.
34. R. D.
51 li ^uofiM pmumftrt9\ M, mox,
ersifvdi, id eet, moraii. <^iamfiiom
iiykiriam} Veoderey tfsoA ndKiy mt» soi^
iloet» n.
5f JeifiiMiritmt] IVo, itf^uoiii».
fum mt ; boim lootflio^ QwnHb «iim
^MCfHwi MMperit] Ut in Andrin, dkifMk
i^HtfStimi accejwrwj Vett. oeofl* nicv^
pfrtt. I*
ftS JtfMiiMiuU] Ptliendn, ooBiide*
randn cnm ailentio, et nt fai amatora
pntande, atqne per hoo perferendn.
MMMiULrt enim proprie est «HasimttlA»-
di oMaa taeere» diotom Tel a mn^, rd
nb Jlf : qme Ktern est niminm preiam
t<eeiMopeneniilKna: adeootaofaiom*
niom qnnm inter Tooalea inoiderit» a^
teratnr atqne sttbaidat. Hino Virg.,
JBo. XII. 657, mtumt rex tpse Lat^
nw, D.
BfMiJlmiclo] Hoo oit, taeenda et ani-
mo ooutiaenda. £.
AMfitmda, €t mtcifiiatMU] Qnerolni :
M fttidnam hic fittf Aeeipienda, et
ttmisitaBdilojnrfaeit. L.
' 54 fVtiJfta egomet mmim] Pnepa-
rationh genni. ad acciplendas Tiginti
minas, totiui inmmm despefntio. D.
Flsemni edldit pntd, qnod reperit fb
Bemb. el Viotoriano. Repone vero
md nm$ dabit: jHttru liai igomet me-
oim Tiorion^ ptf to. B.
1 Tocf, tgometeoneemomjam ^fnm]
In bao ioena netns eit,«xemphim oon»
tineni tilm aTaromiiu qni nepe in dam-
nom ipiini aTaritle rationiboi mnnt :
limnl etiam dnotnm inter ie neqoam
bominnm speotanda qumdam Tioissim»
et dolosa oaptio est. 7<iee, egmnet eon"
vemamjam ipmm'] Taee, si pro adTer-
bio est, omnibns dicitnr. si pro rerbo
ponitnr, dioitnr Ctesiphoni maxime soK
lieitOy et fcnppticanti omnibni, ob me*
tnm patrii. Jam antem, non tarditatia
eat, sed propemtionis significatSo. D.
Taee, egomet oonMntam] iBachinna
posteaqnam Terbento leione abdnxit
mnUerem, Tohementer timnit (alsi ex-
oidit frater, ant Cteiiphonf Bngrat>hioi
reprehendendos est, qnod qom dixit
Ctesiphon, ea tribnerit iEschino Z.),
ne hoc pater andiret. Mandat igi-
Digitized
byGoogle
ACT. n. SCEICA II. 69
BMe 4kat secum e$6e act^. qtiid istac^ Siu»iio> 'st>
qnod te audio
Kesoio qnid concertasde cum hero? Sa. Nmiqiiam
vidi imquins
C^tatkmein e<mparatRm, qoam Imc hodie inter nos fait :
Ego vapulando, ille yerberando nsqne^ ambo defessi
ramns. 5
tar lerro, nt lenonU irMimdkiii firan-
gatE.
Com inilla hio sit ammi commotio,
et Jambiovf rabMqmatar : pro Troobai-
co aoatalecto snbfltitoe oom nostrif
eed«k eC edd. i^t. JambiMHn teinme-
iMm : TfN$0f cgvtntt coMMHtttii Ipiuin i
impidt meipia» Jam fno ; itquettUm,
Verba atf«« 0tiam efficiont proaelevs-
mmk^m, et of, vt sarpe, oorripitor. B.
t Bemdieat «tfiiffl etfe aefufn.] Ac^
km, reele •ddttnn eet (aehm bene, r,
•* t. 2.) aan molta etiam cnpide acd-
pjmaa» ita tamen nlmale nobiaonm ease
dicamna actom. <^«t htwe, Samde,
m] III«d sopra post loenam, |boe jam
in proscenio dicttar. Bt ride qoara
ingeMoae Terentiusy qni aopra ab JBr
sek&M» lenoAis nomine faeit Sannionem
▼oeari» ntpote ab bomine arroganti et
fetoci ob setatem et negolinm: atfannc
blanne eircum renientem bonorxnoenti-
tt iiidaoit onm lenone loquty etSannio-
nem eom Toeare. Suieqiri in sordidis
pmfinsioiAms agnnt ritam, bonorifice
feomine proprio appellas: sed qoi in
spKBndidhardbin snnt oonstitnti» gan-
deut artis Immfiive nnncQpari» nt impe-
tator, orator, pbilosophos. Sic etin
EonacbOiOtajfre voeem vltai nan modo mi-
|{iU!,apiid8eloqtiGnsmeretrbi: etpost-
qiam ifliim oomimis Tidet/ snlve, mi
Tkraio^ inqfnt, non taioe mita : qnod
ent dnrissinram. £t mox inta perso-
nat, miie$, nune adeo edico tibi. D.
3 ^eads piid cmoeriam cum kero f]
Aignte positom nemio qaid : ▼nlt eoim
te iib andire, nt nanciscatai' ihitinm,
qnodpersaadendnm^SQscepit. Concer-
tasai] tjhuntfjiU, bonorifice nomen C^
mihem) iractat, ui et placidom sibi
reddat. et nt eam faciat ad cootsnotB-
dam pecnniam liberalem. Kam bones-
las adimitaTaritiam. D.
4 Ctmosrtstionm comfparaiaM] Am-
av^, qnia illa (ilXum Z.) ooncertasse
dixit, Bon Gsesom esse. Gmtparatam]
Plt>prie : alias cotittitvlaifi. Et compo-
fstofn ad diotnm Syri reierty qoi alt
ooflcertatimiem fiiisse, pares faciens
JEtdiinnm etLenonem. Nam Sannio
▼idt sibi deberi pro eo qnod vapnlsTit :
qnod abstnlit illi Sfrmt, dioendo enm
non Terberatnm esse, sed potins con-
eertasse. Bt proprie dixit coneertatio-
nem, ipsnm actinn. Mam certamen est
res ipsa de qna certatur, nter (forte,
ttf uter) oolombam sagitta feriat, nter,
prior decnrrat ad metas. Nam sio Vir-
gil. in fincoHcis (corrige Georgicis.
Nam locns extat 6e. II. 530.) veloeiM
jaeuli eertamina ponit in ulmo, At re-
roeertatio, ipse aotns ceotentio^ne cer-
tantinmest. D.
Pro Bembfni et Victor. ^uom futcho-
die, pleriqoe nostri habent futc qtut ho-
dic; repone, guam hodie qiut inter not
fuH, B.
Irdque comparata concertatu)] Bst,
in qva certa nimia pares (fme legen-
ifumin qnacertantminimepares.Bruns.)
ProprietatemTerbi compafars supraez-
plicnimus. R. D.
5 lUe vetberando utque, ambo defessi
sumut.] Incerta est dislinctio, tcI ver-
berando usque, Tcl usque defetSL Et est
utque adrerbium, signifioans ant diu,
aut multum. D.
Defetti tumut,] Scboliastes JaTeu^
Sat III. 189. legit defecti tumut seiis«
eodem, quod prsefert Heins. ad Ovid
Fastor. III. 674. R. D.
Digitized
byGoogle
88
AOEX^HORUM
Id ^Mque posmmifem, simoilo nddat, faamqmai ia-
Vemm cogito id quod res est : quando evm quaostiim
oocepeiis»
Accipimida et mnssitanda iijaria adolescentkua'st.
Sed nemo dabit: frnstra egOBMt meoui has ratioMs
dqmtiK ^4
ACT. 11. SCENA II.
SYRDS. SANNIO.
TACE, egomet conveniamjamipsum: cupide acpiat
fyxo, atquc etiam
ir g entum ctthiM hiiDiis «pei ttt ptt»
qvo in HMnt IV. 2. 4. tfieit quod db
arggnto tpttm niAii at* Somidtm eat
res Tana, noaeD r. la Phom. V. 6,
54. R. D.
51 Id ^uoftM ponum/«rt»] lA, mosc,
CftttTtdi, id ofty nonon. QucptifutMH
viyiinaMj VeuderOf qnod ncnliy tHf top>
iioet» n*
5t iii^MMifetae] IVo, idquodvi^
fwn at s OMM loouno. Qtflmno oiiM
fiMBfKtm «M«pirti] Ut b AnMi, dlMl
flMMtlllll OMtpil. D.
Qu^aihimoceepordi] Vett ooM* iMe»
perit, I*
5S MMilMMk] Pnlieiidi^ eoMade^
miAn em lilentio, et nt in ametori
pituidny atipie per beo per fc rendii.
Jiti<iilei>« enim proprie est ^isimalui-
4i oMwa taeere» dietom rel a miuo, rel
•b Mt qwe liteni est nlminm pretam
Toeis-ao pfoe nnlKns : adeo nt toia om*
niam qnom inter rooales inciderit, at»
teratnr «tqoe sdbaidat. Hinc Vlrg.,
Mn, XII. 657, munat rer tp« Lati*
nut, D.
Mtttiiemuia] Hoo ett, taeenda etani-
mo eoutinenda. £.
wleo^isiKia, et mi it ii lwM < a] Qaorohu :
Std quUntm kie fitf Aeolpienda, et
mtitsitandi injiiriaett. L.
* 54 J^Vtofttt egonut m^cum] Pi«pa>
rationit gennit ad aiocipleodat Tiginti
minat, totlnt tnmmm detperatlo. D.
Paemot edldit puto, qood reperit ita
Bemb. et Viotoriano. Repone Tero
Wd nmS dahit: fiHttru hat igomet me-
eumrotiumitputo. B.
1 Tooe, ^^omef eoneemomymii i^suml
In bao tcena aotns est,«xemphim oo».
tbens Yiue aTaroram^ qni smpe in dam-
nom ipsins aTaritbt rationibns mnnt :
■imnl otiam doomm inter se neqnam
bomhram speotanda qoKdam Tidssim,
et dolosa oaptio est. T<|oe, egometconf
vetdamjam tpsum] Tate, si pro adTer-
bio est, omnibns dlcitnr. si pro f erbo
ponitnr, dioitnr Gtesiphoni maxime sol-
ttdto, et &npplicanti omnibns» ob me*
Inm patris. Jam antem, non tardjtatit
est, sed properationit tignificatSo. D.
Taee, egomet oo nv e niam '] Acbinns
potteaqnam Terberato letone abdnxit
mnUerem, Tebementer timnit (niti ex-
ddit frater, ant Ctei^pfton, Bagrat>hiot
reprehendendot ett, qnod qate dixit
Ctesiphon, ea triboerit iEtchino Z.),
ne hoc pater andiret. Mandat Igi-
Digitized
byGoogle
ACT. n. SCEICA II. 69
BMe 4kat secum esde actttin. qtiid istac, Siuuiio> 'st>
qnod te audio
Kesoio qmd conc^tasde cum hero? Sa, Nmiqiiam
vidi imquins
Certatkmein c<mparatRm, qoam Imc hodie inter nos foit :
Ego vapulando, iUe yerberando usqne^ ambo defessi
somns. 5
tv serro, iit lemnis irteimdkiii firan-
gatE.
Cimi inilla hio sit animi commotio,
et JaBbicai sabeeqiiatar : pro Trocbei-
co acatalecto sabstitae com nostris
eedd* eC edd. ^eit« Jambieom telreme-
VMB i Iwc^f cffon^ict cofiiMniuiii ^fitnfi i
impidt eoe^nat jam fiao ; Atqueetwn.
Verba otfue «ttom efficiant proSelem-
miif i inu , et ot, ot ssrpe, corripitar. B.
t Beimdkat mrafn etfe acfum.] Ac^
km, reele ftdiHtam eet (aehm henet f*.
«. t. 2.) nam malta etiam cnpide acci-
pjmas» ita tamen nt male nobisoom esse
dicamns actam. ^utri isttBt, Sannh,
m} UtwA sopra post soenam, |boe jam
in proscenio dicitar. Bt ride qnara
ingeniMe Terentias, qni sopra ab M-
seMu» lenonis nomine faeit Sannionem
Toeori, atpote ab homine arroganti el
Inoci ob mtatein et negotiam: athono
nlaine cntium r enientem hononnoetiti-
«8 indneit «om lenone loqai, etSannSo-
nem eom Tocate. Staiieqai in sordidis
professionibas agant ritam, honorifice
mmiiiie proprio appellas: sed qtd in
spluididn aflibiD snnt constitatiy gaa-
deut artls liomfine nancnpari, ot impe-
rator, omtor, pfaibsophos. Sic etin
Eoiiaclio,atajfrs vocem visa fum modo mi-
fiti^apndseloqiiensmeretrix: etpost-
qiam dlnm oominas Tidet/ fjoive, mf
Tkraso, inqnft, non lafos miha : qnod
crat dnrissiiinntt. £t mox irata perso-
nst, mifes, nune adeo edtco tiM. D.
3 Neteie quid conoertaue cum herof]
Aignte positam neteio quid: ▼alt enim
te ilh> aadfa^, at nancisoatar initinm,
qved persaadendam*soscepit. Concer-
tm»] 0{jMMi/c4Mt.- honorifice nomeii C^
n) traotat« ot et plaoidam sibi
reddat. et nt eom faciai ad <
dam pecaniam liberalem. Nam hones-
tas adimitaTaritinm. D.
4 Ctmcsrtstionm comparatam'] Am-
e^fu, qnia illa (iUum Z.) concertuse
dixit, non csMom esse. Gmi^Hfratam]
Phoprie: aliasconitttKlam. Etcompo-
rotom ad diotnm Sjri refbrt, qoi alt
concertationem fiiisse, pares fiudens
JSschinnm stLenonem. Nam Sannlo
Tolt sibi deberi pro eo qaod TapoIsTit :
qnod abstnlit illi Sjras, dicendo eom
non Terberatnm esse, sed potios con-
cerlasse. Bt proprie dixit concertatid-
nem, ipsom actom. Nam certamen est
rns ipsa de qoa certatur, ater (forte,
ttf uter) columbam sagitta fsriat» nter,
prior decarrat ad metas. Nam sic Vir-
gil. in BncoKois (corrige Georgicit,
Nam locns extat 6e. II. 530.) velocia
jaeuH eerUmwna ponit in ulnuh At re-
roeertotto, ipse aotns cententio^aecer-
tantinmest. D.
Pro Bemblni et Victor . quam hae ho-
die, pleriqne nostri habent htce qna ho-
die; repone, quam hodie qtut inter not
fuit. B.
Inique camparata concertatu)] Bst»
In qva certa nimia pares (fme legen^
(fumih qnacertant minimepares.Bmns.)
ProprietatemTerbicomparafie snpraez-
pUcalmas. R. D.
5 lUe verberando usque, ambo defesfi
sumus.'] Incerta est dislinctio, rel ver-
berando tisque, Tel usque defesH. Et est
usque adrerbiam, significans aat diu,
aat muUum. D.
Defessi sumus.] Scboliastes JaTcn,
Sat. III. 189. legit defecti sumus sensn
eodem, quod praefert Heins. ad Ovid
Fastor. UL 67^, K. D.
Digitized
byGoogle
70
ADELPHORUM
Sy. Tna colpa. Sa. Qnid agerem ? Sy. Ad<do0oeiiti
morem gestom opportoit.
Sa. Qui potoi melios^ qui hodie usqiie os prflDbm?
S Y. Age^ scis quid loqnar ?
Pecaniam in loco negligere^ maximnm interdnm'st la-
cmm. hni !
Metnisti^ si nmic de tao jore concessisses paalolom,
atqae
Adolescenti esses morigeratas> hominnm homo stal-
tissime^ 10
6 TuaetUpa.] Potett etiioiBinatiTtti
ct ■eptimos oaMU etie. si nomiiiatiTao
est, deest «it; ti •eptimai, deeit fac-
<tMi«ft. ildotooenti momiigeitufii ()por-
tu\£\ Ab»tateRdjaTAtnriententie.ideo
«iojeKmli dixit, non u£ic&mo. Etmo-
rem gtrere. proprie lenonis et meretri-
oie est : nnde et ipee sio respondet, ot,
non fagiens mk^^t w , diott usgue prc-
6tti. iliiofMcentimorm^eieumoportutt]
Com IfA^km adolaeenti pronanoian-
dam est, aeilioet qoi facilias assentati-
one caperetar. D.
Duo antiqoi libri Faemi, in his Bem-
l»nas> habent factrem; sed nostri fere
omnes agerm, Nihil interest; nisi
qaod hoo magu ad Gnecam metram
aooedat. B.
7 Qtttd poftti meiitts, qui hodie uejue
ofpr«6tti?] Sabandiatar, moremgtrere.
Bt hoo sabtiliter leno, qaom morem
gerendam Aiisse in meretriois pretio
dixerit Sjrns. Hodie aalem, non tem-
pas significat» sed iraonndam eloqaen-
tiam ao stomacham. Ut Virg.» JEn,
II. 670, Nunfuam omnei hodit morie"
mur inuUi, Age] Modo age oorripi-
eiltis est adrerbiam. Sctfftttd^ttarri
Argote : qaia simolaverat leao non in-
teliexisse, qaid dixerat senras. Seit
quid loquaff] Legitar et sio : sed «ctt,
^uodld^ttor. D.
Lege, qui hodie ei usque of . B.
Oipricfrui] Os freibert dicitar, qoi
s^ Terberari patitar aat se cootameUis
sponte eyponit Cip. ad A^^^ ^* ^8,
quam digmu qui Pelieamo, rieutfaeit, et
ad male audiendum quetidie prcfcoot.
Zir. IV. 35. addite Tae. Hietor. m.
3f. R.D.
8 Jn loeo negtigere, maxunum infer-
dumett ittcnMi] Bene additnm eai tn
loco, et interdttm: noaenimaemper. D.
Pecttfitam in 1000] Id est, nbi opor-
tet, abi iHe qai aooipit menor ost. idoo
inqoit, iatordttm. B.
Ptcumam in loco] Menander: Blx-
na^rw su nri *if^io( h eeivt mittnSr.
Plaatas Capt. II. t, 77. £it edam uH
profecto damnum frettat faeere, <[Uiam
lucrum, Marins Victorin. in Cio. Rho-
tor. libr. 2. L.
Ulad hui alii Sannioni tantnm tri-
bnont ; sed meliores libri reote Sf ro,
nt omtora, adscribnnt. B.
9 Si nwiic de tuo jure coneettitttt]
Bene tuojure: no diceret, non erat
res mea qoam Tonalem habni. Aat de
tuojure, de lenonia doritia Caoantis
Z.) : at alibi, Meo^rs utar, ut potior
lit, qui prior ad dandum lit. D.
De tuojurtl Hoc est, ne plarimam
lenoesses. atintelligamas aTaritiam. —
(Westerfa. lacanam e codd. soppleTit
aio: te imparet, Verba sine senso,
Forte ita: ut intelligeremut aiearitiamt
i» te nen ette intempettiwsm, Z.). B.
10 Mxnigeratu»\ Qaod Looas dioil
Act. Xni. 18. *B'r(Mr»^>^fra, id Gayof
tos a Gnecis neoterieis sd phrasin, mo*
r^gentn, morom |erers, tbcpatam fpa«
eips t iipia l . W*
Digitized
byGoogle
ACT. 11. SOENA 11.
71
Ne non tibi istoc foeneraret. Sa. Ego spemj^retio iion
emo.
Sy. Nanqnam rem facies: abi, nescis inescare ho-
mines> Sannio.
Sa. Credo istac melins esae : yermn ego nmiqnam adeo
astotas fiii^
Qoin qnicqaid possem» mallem aaferre potias in pr»**
sentia.
Sy. Age> novi taam animam, qaasi jam asqaam tibi
sint yiginti minae^ 15
It N$ non tibi iitHcfceneraril;'] Fcb-
ninrtiaRf Mt oui looro reddikun et
MihiplioataBi. ToBnmwrtt ergo, noii
ftrfiinm, aed ipM res u qoa fcBneratio.
Efi» iftm pretio nan enui] 'AtncrmofAU,
tmttn, Pe ewni mn in leco n8gligere,maxi-'
WMi interdum ot burwn, D.
Egeqmn'] fifa]op»etiaai,qiiaineinain
prttioipem. qoaBi li id amiaero» poataa
plva afoceplarai. E.
Spem pretio mm emo] Non domni
eet, etiam tpem Vjendi et emi recte
pome. 1. 73. ad L. Faloid. Velaticam
qob jaotnm retis, ant oaptoram aTiom
▼d ferarom, aot fatoros partas, foBtntTO
arboreoa prBstinant. L. 8 f 1. Nee
emiio, tt. de oontr. emL 1. 11. If . ff. de
aoL emp. Tend. Yel cam qoia malom
aomon emit, qnod fonan ex improviso
laeroboiiampottefierisporat LSS.in
ine ad L. Falcid. L.
NenontiU ithic feonereret] I. a. nt
tibi eom fimiore redderetar et molti-
p li earet ar in Ph. IIL 8. 8. ▼. Donat
adk L et Seholting. ad Sen. Snasor
in.57. B.D.
It Nfmquamremfaoiei] Leaoqoio-.
qaidagityadlBommrefert: etsicloeri
I dicit esse S jms a lenone» qnem-
pennadet (Sij/ru», ogent,
ieneni onemndmodum pefeundeot, Z.).
St notn rem, ot Utem, ot negotiam mo-
ntrisis, etpatrimoniam, et omnem pe-
ari. Nunquamremfodet]
lerYi leiionem Sj-
I ad Imenm exci-
taDs,iionad]ionestatem. NetDiiineteare
hominet, &inmp] Mi-nK^ ab ancapi-
bos, qai afibns capiendis offondant
ctbom. D.
Nunquam rem faeiet'] Hoo est, nnn-
quam divitias, neqne peooniam qomres. .
Netdt tJMfcafit] Id est, jactata esoa ot
in hamo majora locra captare. Bt ost
tnetcore, decipere. E.
Lofp, Abi,non teit, B.
13 Credo ittue meUut etm] Vide eo«
micam errorem ntriosqoe persone, et
oallidi lenonis, et capUosissimi Sjri
serTi. D.
15 Age] Agt, noDO TorlMun est, sig-
nificans die. qaia jam prope est, at coo*
sentiat persaadenti. Timm onimiim]
Deest, UberaUm. Quasi jam utquam
tibi mnt viginH mtme] SensnSy qnasi
iniBMro in aliqoo docas» et in aliqoa
snstimatioiie constitou : etnon, si Tolis,
penitos oontemnM riginti minas, dam-
modb boio obseqoaris. D.
Quati itnt xx minaf] Qnasialiqnod
oaMlamentam apod te babeant liginti
miiMB, dammodo domino obseqoaris. S.
. Com non patMt, qoomodo tiigiiaM
Ms signifioet tiUisa tcstimationit ette,
qnem tsmen sensom MriM orstionis
reqoirit: forte aoetor scripsit, i^e n<M
tiMim dmmum, fuati terunei iibi tint
viginti mhm, lUod terunei faeere oc-
oorrit PhmL CaptlU. i, 17. Certa
ita jastios ooUooantor ArsM et TbesM*
et apte opponnntar xx auom ao tenMi-
ciwi. K
Digitized
byGoogle
72
▲DELPHORUM
Dnm haic obaequare. pneterea antem to i^aatproficieoi
Cypram. Sa. Hem.
Sr. Coemigse hino qom illoc Teheres malta: naTem
conductam : hoc scio,
Animas tibi pendet: abi ilUac, spero, redieris» tamAE
hoc ages.
Sa. Nasqaam pedem: perii hercle. hac iUi qie hoc
inceperunt. Sy. Timet:
Injeci scrapalom homini. 8a. O sodera! illod Tide M
Ut in ipso articolo oppressit. emtaa maUeres
Utqfuan} Sensiit patet : qnmi mftp-
nopere eas estiiiiaref . sed ttsquam est
InrtfjuAyitfTWf Beatlejas Tnlt legl : t^
runri, qnod apod Plaotmii oociirrit
Urunoi aUquid facere, Reolias rero,
opiiior, ^[Nnniebiis illad tuquam grsBea-
aieiiDi potat, at t. o. apod Sophoolem
•st : TovTfr •ildfMt/ >iym irallo looo ha-
beo. S.
Utquam] Bditor mesdose. Nosqoam
siat, I. e. perditSB sbt, iraUaB sint,/uij)iv
st^. Noster Baa. 243:
Neqoe Tirgo est asqoam, neqoe ego,
qai illam e coBspeoto amisi meo.
Horatios serm. S. 5. 110 : ergo nimo
Damasodalif nusqoam est? et inttpp.
ad Plaot. Mero. 3. 4. Stl. Bo.
16 PntUrea autem} 'Aff^aXrfMt est
fignra. Nam Teteres libenter oonjano-
tkmes nniltipIieabaaL Te t^untpnfi"
eitei Cyprum'} Bt enm non ppsfeotarani
dixity sed jam prefieiaoi ; et noa ab «no
dioit se aadirisse, ne negaret ; sed ^uid
inqait D.
Pro/UM Cypnm] Hoe iBfioit ser>
ynm, toI anteqiam aodierit leno pra*
feetns est (audierit, quod km frefec'
tumt» eU Z.) Cjprom, ali meretrioea
inde adTehat : qood Cjpros Veneri si|
dieata. B.
17 Ccemitm hine fum iiiue 9ek$ret
muka'} Nosqoam boo ostendit aliaa
Tsrentios : sed apparet ex oonfcssioBe
lenottis Tcra hteo omnia esse. £t mira
Tarletns est, projieitei, co rm i mt , cettduo'
tafntMvim: Bedioorot,pf^^ictfet,siii«rf,
ct eoniueen navem, Bt
navim addidit, ntdilatkmem res babere
non pessit. Hoe tdo, aniimu HH pen-
det'] /foeeteorrepteleglpotestyStaffti-
oolas demonstratlTBs sit : et prodmele,
at signifloet aot hane rem, aat humo U»
eum, id est, Cyprora. D.
18 UbiiUinCf tperc, rtdierit'] Bsspe
sna Tolt Sjrns estendere, qoid leno d^
^t sperare, id est, non se aeoeptiima
nedo. Tamen hoe aget] Hooest,ex-
iges dcbitam. Nam hoe agere dieinMm
evm, qni instat negotie sno. D.
19 Nutquam psdfiii] Qoia ezeUaaalio
est, per JUnrt^n0'iy non eom|detar. D.
f Jq/eti terupulum kcmim] Hoo
lcBo non andit simol enim dioHor,
qBBmille oUunat et ideo sinuil le^
non potest. £t bio ostendit Sjros qoo
bsso ooBsilio Iqeiitas sit. IUmciMe]Tf
llMm^fAM dioit D.
If^eoi torupukm] Hoo est, dobita*
tcm. B.
Ilkd vide] Hao Ibrmala ntBBtir qoi
rem inopbialam tcI BUffnam eom ad-
miratione narrant. CIo. ad Dir. XVI.5.
SobwarBad Plin. PaaegTr. o. 70. R. D.
fll iiitpsoarttottlospprssnt] Mvmt^fi
pcrsererans a serapilo, id est, kpttioip
qoi Dos in oaloeo ktens plsramqao lBi>-
dit Bt op pret t it , toI iBsebians, tbI
res ipsa qoam samioit, id est, qvod ail^
£bit<t mttUem sMnplittwf, iLC Bbtg
fli«itercf ecmfUaret] Muiier, umUci «t
est cd)Jm4*t, emtm, «I snsto. D.
Ifiysoerticiik] Ai#e«li. Bmt in di-
Digitized
byGoogle
AOT, il. #C8NA 11.
78
ITisi €0 «i mof ofNtm» ydnie» dMmwi «Amsmw^at
N«M) fi» IM^ ^oiaitto^ itQtam «fam : «bi jjlioc ledi^^o^
Nibil est; refifjtEmt rea* ]N^bbd d&wam vwiBi %6
Q^aaaaaMtm^m>mmsreiMii4Mi^^
Sy. Janme emmierasti, quod ad te reditanmi pntes?
w^iil
; yw M M rli m ifcm «b
4et («Mrigv -«t
flM flrt^ ^ «igM ciaimis «flt»
«. B. r. &), illrfl«gl ft>bi»p«t«it fta
MeieBq^ovii «rtieiyhift «iHi««vlt»<i|«»-
littOi-dMitiiq^l-
atnttn^ n* i. 4iii^iirii
«IIImi Mm «««] fa tewMiiwr-
iAoi*^^jl^. ^CPMi^jMiw^CApiwiiMrjtniBo
iMMdni poiillfiieli^ )?«1 ^|«iA Tineri
•Mmti-iit dt HtiMim^CumiLB,X,
9kf9 aHmfMu €9fH. Vil^iiDaiMr.
catisineaiit,iitideiD, Cinn.1. l^li.,
ihnfuok dkmm, «H IwAi Cypria
Mj ft ^ : ^m pm uiHtt m ul m mett mimt, B.
m IWii Mt i ii re i t Mi i fwri^l go
«ne « Jyi tt tim eit loei, ii «it> Cy-
Qiift et boe d«i— «■ in priti»«idftiiii
M«. D.
IW wlMi «Mal-et
WHM^INMMMlMil. PlMle «C ■«Me*IlB-
« «7b«M U fciiiMftti] %Md4«M-
■am eit loliioet «m» «««MidMtMe.
'gOaoM «Mi AiillMO. jMMM^^fOMj
Prorarldnm, id eit, nildl agiM* ^pMd
«ii« 1« JM «kmdjMliMrtaM «Mrit,
MMi^rtoM«iM«gi«««,it«leii. cifc
-telMnglJve, «b «• «|i in«M sil, ^
«Me dixit se iiii t MM Mii iiwi , ikt^.p«or-
▼OL. II.
e fr e gi e fl«i«t, nMii m We
. «0 4«Mif iMii6iiZf>tig r^ijm.
. OMtB ilkid oMMtaM ttoMrM ««U. MMii
B.
«] ll«t«Migit,iyiiiii«rt«n
tiediMitM«git. J>«ol« fiorMBU «^
4iiik» tthi i|««d cflBMi jod i Mi taM Mt
fc«MriltMPM«gitar, ia Vlmim, H. S,
7t. NeqiM adio 4ioi potiit «dMn
i^gMnidUfli^Dlfattigit: q««M dilB-
««UitflM toilit 4lefini Ttn d«oliiiiMi
«MwMi«ti« l««dil« B««aaioii«n0ii^
i ii itt« i i «c l«Mng«ii» uMijiittifliiiMo.
R.D.
tS ma Ml] No«n nm ^: pre
iMyii^iies^iit» Jt^^Hifnl^ Fro m^-
gMMl.0.
JtrMMdMRMMOfnif^ VerbiiiMt ^R
iKei fMMNik» «i «d,i«Mio«t«M ^n« jfliit,
Mt fflifc iBiMleni «sifiTe ,pe«««iaM «is-
BtfinlMrk] B t ffigmm M i t ii liiwc e
dienntBr f «m «•« «mpKflS «fa«Mx»i«o-
tnntnr, sid mMiirii ob U ia M«t « i . -iiio.
fed %^U fmHr. 11. tf* kdo ireite op-
ponitiir cBlm 'CSo. pMiBlMiflio «. 43.
di i M Mi i iC«|«lt ifi wi en ti ■mmc
'. «;. JilMMt*«dG!ii«-
ML«dJir.TlX.10. ILP.
16 .^tMt MMi «rniiM] ffer ^(«if-
igM j ^j M O «ioye. NiM non «oniMut
. i|M «i MPl « M>ai|r dniM Moonteinneie. £>.
07 »ilvl namc «yiniMQ D«m nen qn-
(rif». ( DM n pMM gi ii] Qnnm aedieEO. V.
IHioet AMaAi ^aemiam et «on««l-
.lUniMi^id^^ Jm^ Qu«m ^ Ai« «m-
M Jmmii i»mM€Wii<i] PiaKtt Sjmos
se non i«tellMliiiir4iud«padi« j^a«M
Digitized
byGoogle
74
ABELPHORVM
Sa. Hocine illo dignum^stT hocineiiicipet^ JbcUmmT
Per oppTeasionem ut hanc mihi erfpere postadett SO
S Y. Labascit onmn hoc habeo : Tide^ si satui plaoBt ;
Potios quam ^enias in pericolum^ Sannio^
Servesne^ an perdas totnm^ di^idanm hm :
Minas decem corradet alicmide. Sa» 'BM mihi!
leno locatas lit ideo nii aliad ait,
I ille laeai diipvtererit Cdii^
Hoo dioto taattna \Xtam aoeepliirui
.ttgnilloet, qaantaii 4ederat in pMlla.
Nam ad aoa redit, qnod a nobb abierit.
Et dioendo re^turwn, oitendit sopar
' iriginti minai idliil iUnin eperu« opor-
iJtn : sic enim sopra, Minh vighoi (u
iUammi$H,querettvbivertatjnaU! D.
MaHi Faemi et noitri reote liabaBt
emmemsH id, qiwd^ko, B.
JaNMM «numerostt] QoodSanniolea-
gioi reoeuerat, at Synu, qom loqno-
retar, intelligere non poseet, bie aatif
oomioerogat: qoid existo mereatu ro-
ditaram ad le esse patet ? S.
39 Hoeme tUo <%n«m Mt f] Hajos-
modi confiloratiQ sammam desperati-
31 Labateit] Hoo presse dioitmr.
. Kt propria dmit lafrMrit, «t et aoam in-
et onnotatioMm taide
nlenonis osteadiL Hoeinei
Mtehinwnf] Qaasi de magno faoinore
dixit. Utin Heaatontimorameno, VUs
fquod ineeptet JaaiMm, ufisehinomn-
tem cam laadatione dixit : qoasi qnem
nen «leoeat maleftcere. Bt Vide qoam
omnia ezperiator impotena et miser ob
recoperandam rem snam. D.
Non GonTenit,at in eodem Tersioolo
Hodne primam oorripiat, deiade pro-
^cat Lege igitor tnetptort. Sio qoo-
'qae olfan legisse Donatnm, coUigitar ex
loco, qaeni laadat, Heaat. m. 3, 59. B.
dO Ut hane mtM enpere poOtdetf]
Non dicit de qoa (Ibrte, nen dkit,
' qtum) : qaia de illa senno est Po ttn kt,
Telit, aat speret OSoero, Ut tempori'
^fttts reipuh. eedat, non est poitulaindtm,
id est, copiendom, aat exspectandam.
'Eripere pothUe^] ^rS^ dixit, non
eripaerit : tanqium adhno non feeerit
Ct sic loqaontar, qiii intait oirca se
^perseTeraro bjaaim. 91.
Nam
inehaaiiynm terimm oat Btostmctn-
pbom ab arbore fiusta : qomnHiitis sno-
,cisa letibns hm, taadenpi inoipit in
oas» iMmdtoris (pndtM, Bf s. Halst)»
faauBBqaeaunilari» Umiamhoehabae}
Hoeolan: et sobmMUeadnm ost, fusd
4&am, rel dieere, Vide, ri ssltspfaos^]
Non pJ^dixit: sed«Kitp(aeit»Telati
. magnam oonsiJUam prs^bitank D«
Umm hoe habeo'] Unnm poosimi
- pimstart, id ett, minat <iiM»posseoor-
rsiii, boo est, ovi labsve ospediri. B.
3S Ps<iirt, quam n s ntoi inpmCTiliow]
Omtorie: oompanliono- pejonms ^
eit« boo osse» qood snggent, alige*-
^onuD.
Fsniss tfi psriciiiiim] Pro«oauixdi-
cit a a wirt in^ti6iifl». Qainotfl.deGlam.
iSS, inperiankm «sntl optiomss. R. D.
33 Disidt«mi>is] HlM>ost,divido:
igora /MmyXoyf s . D im d mm, a divi-
sione: rf iai i di iim » m dimMniniia 4ici-
mus. D.
DtsiitttMi/aoe] Glo
sfipifi^^m. Dttiduin
"vaiferts, tifniftarot, ht t ft tf t tft a^t fm t , Oa-
lnMUaKb.lS. Ntha ee«|M6isfcitiiriii
domo dioidwtm. Bt dtoidudot. 1. 8p.
f 1. ir.ad L. Faloid. Leg^ qtimdim^
«i ia > a l»m mm red||itifit. L.
Difi(ittimi/aot] Mss. qoidam, diatt-
dittmyiiM. W.
34 JkfimM^itMm] Soit iUam rigivti
sed idairoo «git» nt
GrarMisr oiomiMiiQ illiptmdt dialtm est,
qaasi non h abe ntis . NMn naa ipsa
(tptr)i> pM > Ha siirt> P>
Digitized
byGoogle
AGT.n. SC£NA.U.
Tfr
EUam de floite ii|HM)/«caiiia iit dob^^ . 35
Padet wSMli om»8 de^ labefec^ maii :
Pmfeiea colniKhis tober est totiim caf^t :
EtiMQi iimper de^udf^l. niiaqiiam abeo., Sy. Ut labet.
Niim quid via, quin abeamt Sa. Imo berqle hoc
qiueao, Syre,
Utiit haoc simt facta, potiiis qnam lites sequar^ 40
Meum mihi leddatnr^ saltem qaanti emta^st» Syre.
95 Hm mAi! etitm d$ torte tmne
mmom dubwmwttttr^ &nMt SBnm»,
aueztiuseeiisMM|«iritiirl(MiiHi. Bigo
mrttm dieit de pietio q«o emte eit, id
eM»TigiBtlMie; JBl vide ilte daa^
■0 potiafl ezehBtre, qoem injorit.
Nme vmio indubimm] Id est» ia peri-
««laiB (In ntroqoe Ubro additor Virg,
NmMdmrtm tn dMum . £sliooiia
iBB.XI.848. Sed iMNlie legitBr is.
dBBM^Virg.>I>.
Fii ee i <ie adrit] Leao enimsaptt dix-
«IBI, iu w iiitm pothdmt^ ]b»e qaesi sots
est Nom oam deoem buihs offBrBBtar»
i renity aa possittantam toct^
HioTeraas, etseqoiasjNMletBiiU/per
laleKrogatioMm Bant efferendm. JBU
Do sor«s «SBaoi»,duMttiii] I. e. de
ipsB SBBsme, aon taatam de asoiiB
fiaio iB pedealam. Sors esl ospotpe-
CBBise,belgieeAseeaptlas2. R.D.
36 Ommt itHtm Ub^oek faa&i} lo-
jaria le noa l laao dolelr qnom Bdyaaetn'
ni Si^ra. — fuaado.snm
BoipisBda «tONifo-
taoda iofuiria edotescsntfum ett. . V el
ideiwo» iiiBmif slis OQalBBMtHii adljedt,
Eliflm iBf lysr dtfmdet 9 Etndeatear
dsm qom dixii sopn» repelat : sed ar-
4cBtiae tamoB» el eom oifjltetu &ie
Viiplins io mqos vepelit, qaodnoa-
mmsldioil.) IaMss.etedd.Tett. Sie
tt ViegiUut in mtffut ropetit, 9. d.s.
VertslittetmksBosiga. <2Hcd«iitsM-
Fa>.D.
Sr Ctkfkit ttiher mt totum eopMl]
Msr esl gems eiU, ooUeetam ex to-
iimrtibas,et qoasi psmgiBBiibns arenis.
Pl» aalma Uo,
Sopra eoim dixity P^^nfSBloi eoU^
phm infrtgit mihi; hio rero, colafkit
tubor ett totum eoput. D.
Colaphit tubor eH toewm copttt] Ca*.
poi es caatiBoifl oolapUfl periade aoto-
ber toberibofl ploiom eet R. D.
38 JSlilim tamper d^htdef] AJ^rmc
apta leoooi araro. aam bonestior per-
soaanoa hooo ordiiiem fiweret. Defrw
ifet] Fraode decipiat. ^MSpiam o&s»]
Haodiotem rim habet commioaBlis :
nifli iUod oom eootemto sosoeperit Sj-
ros. UtUibet'] Negligenter serros ro-
spoodet, ot rogetor a lenoae. D.
JDisiipsr d^rudat ?] Postqaam rer-
beraTit, eliam firaodem feeit? (fadt,
Z.)B.
Veterrimos nosler oom tribos aUis
Defrudet. Sio et Birii Fabrioiiqao
oodd. Hocplaeet B.,
39 IVion^i<ivit»9ittnaisam^] Hibo
esipleoa locotio. JVusifuad vit^ desi-
derat sappleamulam. et boe oti diirta
discedentes solent Qutn, noao, fsara
non, signifioat luto horeit hoe fuato,
Syro; utut hoBO tunt faeta] Ipse siba
satisfaoit. > Utut enim» qooqoo owd»
signiiBat, dirertioolom ad preoes fa-
cieos. D.
4G Pslitti» qmm lHm tt^uar] Qi^
dixerat iBschinas, Nwnc vide utrum «tt,
oi^lflntum oooipert, an aoiMam meditari
tuam. D.
Utut hee tutA] Id est,. postqaam
htoo sont taota, qoia verberatos som» .
peiOBuhi reddatarqnanli estemta. £.
AIU octa pro facba. Ftt
est. B.
41 Hsam wM reddalur]
qoam so||un sd^ raaaaabat. Bt obb*
Digitized
byGoogle
ADHiFBOKUll
Sdo te non
Memorem me dic«i ^mm ^ giHd mm. Sr^ 6#dd0
Faciam. sed Cigrfffcfttitt viAeo t farti» eH
jaht ttmieii. Sa. Q«id, 4«ed te«»ot £hr.
ACT. IL SCENA III.
OTlBiraO. eYBUSu
AS9 q«i¥iB henane^
perfi gaudeas.
est (^jm, Iw e fiaim i «oci^
iiTidioOT, 4fiRan wM rwddm* Sdum} dfo fMhli, 4«i
T^ if^CMM. Niiliim Mt anlMft • otf^
tkk l i H w » fM ttiUt «liQd pMr f»*
(nitiii ft TMtoM pettnt D*
42 6Mbiwiti
mm} FifMA 4{^i^Tiky]»Mqi
dit» M fidaliMr pp M Mft e M » q«o4 pro*
MiraftMM» qiod«niiMi
Ar «t ftMri Mta* Hiy iite
45 QM, f«Md M Mvl] BoMt i«i»
raittit Virg. iEn. III. 602.— «di M# iw dMiM ig« C*^*") ^^""1. *i i»o.
JdaMtt i etoii6iii MMM, «t Wb liiMM Avt ji fMld^ MM prifMr fniriy i
/Miprjniitek/WMliM. IX
Scio te wm utm] Mk ft. ^ V* G.
<SWi»toiiiiiii i i iM . L,
MtalU^ SM» M «i>» MM
MriUw ii tt wM t tod.
fl#M tf iM MUMb B.
40 MMiofMi Mi Am| Hgwwto «M
iidiicMftoniiiiii piMMJMtM. BtlMMM
ninMMiao BUT«t« NiM Mn OMMImm
qid MiMor eit# otlaM f »> Mi oit iiiinir
enim eit, qoi apad m ineiiiiBit* GiMM
q«i memit hoo w>Miiii vmmI# 4*m
TiOiM roddit NtM m«1iI iMM m»- <|^qaipnMtitit,«t<^Mdf«MlMM
MOTM, iagrati timeii. Mtrfa/Mam] eit» etos ipii«B pvetii ( p r < Mit Me. B.
ligliMi} Btiit.cpadMiMm*!
diid»eo» piOflfrqiiodteMiot Mlii
qoMtiOfo? olqMi
leaoMM iii*tt8ytw»«li
penMdo MgiMi Mii
M iipM f latuiiiti dliit imIbm M
^iyMidVi
rivD.
AMf^liillM OM^MM |MW iM l ) I» Mm
i gmtlMBM iilio oit ix ;
8ic promittit, ot nibil ine intereiM M«^
ditM. StduiUH DiindMirii^iiiodo-
lo. D.
SnUUofiekm) iiM dol»:
oiii ToleBi leioDeM deoipMo. B.
oMi edd. Tolt^ nMo R» Blipliii— )
— t iiMbf eet, Mit ia pwi i iii » nM ln
nttribntii (Mi. et edd. TOtt. tvHmtk}
Jkt fHlmt AiMiiii) Beie tio
44 Sed CUi^honmn wUo] Adrontie oMpil dioMfiO» O fiwttff fimtrf m
fii iMiiidiM inriiM dltitt qMidfr*
MlllD
Digitized
byGoogle
AOT. n. 8CENA tlL 97
&€ere> is benefiAcit.
O firi^T! teier! qprid ego ftvio te laiideinY nflft eerto
scio;
Nnqiiaii ita mmtmSce qnioqpiani dicain, id nrirtoi qidtt
snperettiia.
Itaqne uaani iiaiic rem'me habere prsoter alios pxoeci-
pmm arfaitror^ 5
fmbm, SliMTtkdistetMMls «nm«t,q«o4M««ikibetar,M^^
▼d BMBTCI» QMa 4^ IUIIIO IH lilUMIll]
fMM l nn i /rB i — tH «pni. Hoo vitw Difliagmeiidwi. Qiud ntlMi, pro (
<i|»illrtiiiiMiMiiiHjiw D. ^(kfttB^fuidZ,), D.
JHgiMii h iii fm) €ft> ri | Ji» gidit Ofrmmlfmtrr] ' Awl Mwii t c. Bt
YihiBMBlMv qnod lopte iil Miietrix. oil mmm : W M rf i rf AomiRi am^ flni
i( Mfc Mitio oxtainitia. Ab$ fntoit] fittnm primipm arflmn moKimarmn,
¥i^ ibi qoofii. S. ^MM miU. Qvod Tiro oit, mmhd
i Id demumjuoat'] Ostealit phH fc iMMJ , « X iMir/Kig Mt : rfgriAeoteiiim
iMO food Jmt. fwmi gittiiiMi. h mmo, fcooi*. M»o Mrtem enoit tia*
/Mt] BiaiMbaktteodaM eit \Ab wo^ ^vn pnHOBto dixitfiritre, evm thtmm
■m* Db iil. Ded^«opoite« 18710 ^Mwft^iibl
SiiiFMad]>OBatai»HborBefldi.lM« lil. £.
et DeeMt. btbeiitldBdMbr. leetiiaeM Kobb^ eodd. biri ooHociat iie,
li fVa» etfumlti faotM, i. K/. leoti* fvid^oitfiMmiloiidMir Addigitoiil
tOMiB» ^BiM ffMraM odUit, 01 9Mm «siges, aildl interiot ; ei ad aBren et
tifmml^ hmtfamMt k fmitt legHmi BoMotoMy aoo poiBM. B.
liiigBMooBtreBMDtaMMMTidetBryprM* 4 NiiBpwii lli magmfie$'} Deeet
~ f«ed: iitiit^fBodBiiiKiBamitBfliigiil^
fioe^ DnplexoaBM eet oBiitteodBla««
dio, f i rei aot niiiiiiiin mala eot, «Bl
Moto B BMUom bouu Id tnrfMi ^uin tuptrit
y ripBdiilM* Z* tua] Boaavif^ffMK. oir(utfiuip<rtiBi«
9} Hii pattioidiolta tBBmtu.D.
itaMntilvOieero,impoSall«it« S JtBfiii mmm ft«N# fMi oii Wkm]
it l4viaB. fiiiL ia Gidil. o. % wnm Itaqu§ et e«li(jaBetlir«m potoit oiio^
«MMioni iKJMMMBiiJtf «hMio(fiii/»Bl ^iodia qdlibB oorropta t «t pMipOiiti-
«Biw iidiiBr» afai t, Oprt. B.IX ▼ati^prodaoU «adoM «jlliba, at ih
S O./WUir/yral»/] Viif. A.X. iMfai. D.
Wk HfnMmmdamnjTti$t, Umm Vt leaMi oiaitit, aeoBd DoBBtf ooa»
MlaUaB eol adappolhlioiiMi ; «llerBM UilMiiale BprelBti opemfagerecogaii»»
ailairiMi. Bl iBbdMti^aeadBM, «I «Sm matB iaatiM. N«m prtfMr «Um
vid««larq«Mivi«M,q«idBltr«dioiN«» ««tpiiialiisMb«i,«t Aad. I.1,S1.95.
ilplaoiavMivoMBOBpotaiaM, qtaBM ^gn^ prator cMttoro; pnetcr eotorM
fmet, Quid tgo mme ta toidorn] >o« cit« . 8«Bi«s eaim Ido eet, buM
Qmd^ proptar qpid. el mmo It, «ip «aam nm prmter cmteras a forlBaa
fkarmptf addttBM eol de Mp < ii «i» p rmeip a im babeoy qood neaiinl fir«lw
Vi, Mm>iy,,U5»^mmmmCarthm^ oaudbaibeBio ailibBi orBBlior eoali^
gi«ii<ilte > i«i d a«iiB to .faoMy Q«Mi igtf yarit B.
B«ai M kaidom?) %Bi« Imm, fiBai Pfweipa«i«] PhmipMamdioilBrqaod
Digitized
byGoogle
r«
AOELPHORUH
Fratran honaiiii Mmfad ease piteamai aittiim mmf^
pnncipcm*
8. OCtedpho! C. OSyrel .SaobiBas nbl eitt . 8. El-
Imn, te exspectat domi. C. Hem !
8. Qnid est? C. Qmd sit? ilUas opera, Syie^ mmo
TiTo. festiyum capnt 1
Bon •tt dttmmiiiie onm iliis. lir. XLII.
31. obi T. Dnkar. R. D. .
6 JFVtttnm] Nore dixit vMm nm
Jntrmu 8«d «go p«to ProlfMi aoo
f«bdiftiBgiioodmii, ted legODdom ooa-
texte mqoe ad prmcyww. Mom al
diftiiizeris frgtrtmt erit bie, ot orbi»
tror. tuboodieiidam, ei rapim et iii-
lim. Qnod njratrem iolcrioribiM jans<«
eria, et oom edmintioiie pfoooiwiabi-»
tor, et snboadietor fMeii miki. Haiio
aaoe loootioBem aoire debemnf , prop^
ter perfoiiam elaboratam. Nam nimh^
nm gandet, et rnftieaf adoleaoenf Oft»
qai landare oooator ^gfohinnm : qoafi
titnbans, etpenebalbatienf. Homtiii
w siiw i] NoTO aniibnf noftrif , fod to-
temm oonfoetndine looatnii eot Nam
qunm nfmtm, homiaem signiflcet: qnid
opof fnit dicere, Aommi «Mmtm7 8ed
«tdiximnf. figara oft i(x*^f^ (■""■^
forte cam Eograpliio, qai hone loonm
oompilasfo ridetnr, legendnm «XsiM^-
|«i(? Z.). D.
Fratrm homini} V. C.Frairmnho-
mtmim. L.
Vnlgo nemhem, Sed plaeet BemU-
Bi etalioram oodd. nemim. Sio Heo.
ni. t, U et alibi, hemo nemo, B.
Prinoruin.artiMmm<^ p r in cys m .]
YidetnrintelligereArtemAmaBdi. li-
naoer lib. VI. loontionem hano Hdle»
aifmnm infioitm oratkmif Toeat, oi^
aenfnf ni^fratrem taiemf %t nemo kemo
mt magttprineeptprimarumartium, W.
Ffotrsm fconrininf aiini gwspriwenim,
&C.] I. e. nearini fratrem obtigiafo
poMtantiorom ezimiif Yirtntibnf. Ne^
mo AMnoperpleoaofaram jangitnrntin
Heo.III.1. 1. ilrtflidioitTlrtnlof ; pn»-
ooffit enim virtutqmnauperet tua. R.D.
7 Ctetipho /] Hire oofpit, gandinm
aignifioaiM» O 0«^/ O Syre!] Ille
ntgandenf: h!o,atqainonpcmTiderit,
Odioit. Oafie,jflnktmtuhi ett] Be-
ne ftstim de illo, oni agebat gratiaf »
loqaieoBpit EUimi] Eooe Bbrai : toI
p ion o mon cft» toI nd T or b inm dcman
atnntif. AUi i nte irognt i fo legont;
nt fit eUnm diets f te exipootat demir
nt fit fUimi pKmomon, id oft, iOiMi.
Nam et iiitmi, et eUum, et oUiim Tote-
rof dizerOnL Jked] AdTfrfainm eat
in looo. Hemf] Inteijootio oft Ib-
tmMif. D.
8. QMeUf] Deeft^fiMerlir fedoft
admiraiitia Bmgia» qnam intsrrogaBtif .
lUiut opera] Dioendo opera, ot corpo-
roBm laboiem JBfohini of teadit» etro-
Ijgifnsm. nt, JBiu VU. 3S1, himontt-
ht da p r op r ium t mrgo tata Noete, lolo-
veetp &nie c psii a m. HaBo nligioBem'
ait: n^ Georg.L SSB,-— nnntMinM^
ttc Saertk refrr Cereri iittit o per tt hu m
herhit4 JUiut opera, Sjpre^ mme vkoj
O miram amplifioalionfm hfBffioii, no»
dizityllliaf operai
quod fotif gnTc, ^ fatif i
lUttifcfMnimiNevias^iiiqait. Fmtnmnf
eapnt^ Hoio oonlrarioa aenanf eet,
ridieulmm eaput, AIH pataBt,,^ntimM»
€aputp non ^tfohini intenigOndnm, fod
oratioBia, qaam babet Ctoflpbo, ngoBg
gratiu finlri. Itn ia BaBooho^ ynem
oMuitf / fuoi dedit prineipium 'adve-
wient! Qnod ai eet, nihil poteet fnprn
hfBohiHdatioBem; Bam aapra hoo Amk
tmn erit nocipiendnm. fod mnie : nam
oopMt JEtehini (adde inteUigo, qnod eet
in Mf. B. etedd. Tett.oBtfego,«dmn.
lo wume eaput JEtehim Z.) id oft, ip-
~ I, nt in toto pan fit per
in qnn fignn et panprB
aatm^ioffiopfotiioftad idqned
Qood iffnm>uo «I
Digitized
byGoogle
ACT. II. SCENA ni.
7»
Qii cvurift dbi postpotevit esse jni meo cownodo t
Haledicta^ famain^ meimi amoiem^ et peccaiQm in se
tiaiudolit. 10
Nibil pote jinpTa. sed qnidnam l fons ciej^t. S* Ma^
ne, mane ! ipse exit foras.
ACT. II. SCENA IV.
jBSCHINUS. sannio. ctesipho. syrus.
UBI est ille sacrilegos ? Sa. Men' qnsDrit? nnm qnid-
nameffert? bccidi!
tHB a hfii miolHibiis, ai.exMipla
^umiojfif penitni ooBadenre stadef ,
9 Qfiim €mmm] AdtmldT^qitin: et
ue pffOBVieieiidiUB ftoit» vi wfbam
wKfuwdmMieUtfaaum, Prmmto
. eommodo] Idett» nei oomiBodi oompe-
alioae^ «t ia BbbboIm» kic egoUkm
emtemd jrm wu, id ect, mei eoaipBrB-
tioBe. D.
Piofttt Tidgeri, et fekn, qBod ^abet
DoBBt. Bemb. Vatie. et alU uitiqoi,
lege plBBiflB TenBs OBBsa qmne» Bt
pto JB iB TersB aeq. leye rnte. B.
i^MtBfl HlBdfM TidotBT abBBdare ot
apBdHont. Sevai. 1. 10. Sl. qn^nej^
mkthc* vbi T. BeBtlei. R.D.
OmfmO' M foetpuimre prm aUenus
oommodo] Id aigBifioat, onuda dooere
pegtponeBdaaltegiBi ooBimodo. m Heo.
m. 5. 33. K. !>•
10 MaiedtctOy/BflMai] Malodi^, ant
iMNBia (oBt MicMBii, Bf i. B. et edd.
TetL aote R. Stephanflm), aat DeBiem :
JoiBBB aatem, popoli. Ham u aliter
aeocperis, , idem Bialedictam Tidebitor
ei(«eZ.)BMla&ma. Jffum «aiorm,
«t jMBMlMm] De ^pieada meretiioe,
elamaBda. Hmim BBKPrfm, «t jmoob-
I imoil QoBB dizisfet ofitua, dnp tan-
.4Bm iBtBlitf maledicta et/amam: nt,
JBb. IV. 65S. Omma Mereurio mmUt,
iBCffims xolanmfiie. Bfc boo» ut sit
defectos qnidam inteDigendvs ex affw-
tn gratias agentis. Jn m troiutidit]
PBlohra «r»fatfitivi),qBa erratnra est Soo-
trata oiroa ^sofaianmy q nemadm B d Bm
jam eriBTit Deasea, eoqnod ab iUo
eredidit amari meretrioem. D.
FoMam] I. e. inftimiam. NamyomB
in ntraaiqne partem dioitor. R. D. .
11 Nibil poU sapnL] "Skka^ por
admiratioBem est: snbandiendBm est
enim toI ome, toI diet. Ut pate pro
potis, et (ut Z.) mage pro BMgti. tw «f;^-
aio-fAm, Sod qMdnamf forit erepuit]
nt deerepttt dioti sBBtola-
jPerti singnlaris nmneri,
DOBiinatiTi oasns. Jtfoiis] Mane, gB«-
deotis est hoo dietBm» bob operiii jn-
boBtis. D.
NihUtupra poU] Ms. R. eiV. C.
BtJbtlfiiprapoCeit? ^Birfaam. L.
OflUiesBoetrintliiiprapoteit. Ltg.
nti eipra pote, Alii pro fusdnam ba-
bent ^fnimam. Nostri pleriqae emit-
tBBtmcL Bgo inpriauaaooeBtBsoBB-
. sa legendnm esse oenseo, iitl t6pna pe-
te, namquidforiscr^mtf Ceite nam
fitti eleganter ponitnr pio fMtniam.
Viig. Georg. IV. 445. Cf.BesterPhoiw
Buo. 1, 4, 23. T. t, 5. B.
1 ir6ttUs sitMcrtiifBi/] mreJE.
sohinnssexTat adversnslenoneBi sopoir-
' hiam, qna ostenditnr tantoeasB alieBor
ab amoribof BMrttrioif «
Digitized
byGoogle
w
ADBLPHOKVM
Mene qu^ritf num
qmdMmtfferi] SpontnBokooi6»M*
quid aoeeptamm propter oonTiciain. ot
aUbiy fntmi vigmti tu iUmi mitti, qum
rtttibivitiatmdt^ Jkrgeidi ikmtamHbi
dMtur, Bt Tide qnnnti ftcint leno pre
Imm i^lviui fyt wiiK «iMftfian ferai
imo pro lucro injwriam, Mi. B. et edd.
nale R. Steplinnun), qni se saciilegi
Bonibe •ignifionri non 101001 non ddet.
^fumit^ mm qandaa gwHt nhlinne 4t
I ipwnnti» Innonii, nd fcno
B.
m tiiM. wS.
^piid ^ Ctesiplio ?
In tato est omnis rea: omitte vero trisfitiem \
CL Hgo ilkmkerofe vero oniitb»» qui qiidi» ta hafcdnm
fratrem : o mi JEBtMMf
Omi germane: ahyereorcoraminostelaadareamplius,
qomtionb, quidjitf] Quidigitar(Inde
n tMbii miftt^ oorrige itn, ne ipte De-
nieainnJb^Stit: jam nunc bmc thka
PRIMUM PBMTBH MATUHAM : O IfOt-
TM!^U»TtT?««S»AOITUE? Suit
ferbnDeme», infrnT.5, 3.). D.
^fncHi» pnnko q^tiaanni «s>dA.
fuero, B.
£h^ opp.] Kon potfeA nndimie
Snnnio, qo» oam irntre loqoebntor JK-
onUnns, qoi* efntd «nfirn anCnndMde
efAim dn fcmne dinM •ndniC omMo
minos omnem rem prodidfteet Snanfe-
nL BwnqnMkm etridinoi ntMJM ti-
im iHa^] Rndfaweao mom Jw W - Mnr «nhudvevtiMe, md innglwnb-
nos flimnlato «iMrt pnooadit, nt Hlo
<iiiik a. UtieZ.) Malaiibeiitaroaoipiat,
qoidqaid affNtar. Mnn ^rnidiinii] Ma-
imB 'aspmaat «iwi lenoala, oti lioet
nadiaiit mbaa, oeaka HmMi faHandwit
laaDnmnndebiloria. &
l^ i m jiM id ii nni tfft i t /] V.Cefen, i<.
Ytdgo mm: aad plaost BembM ma,
aine inAuvogntionn. Wob enim dahitgl,
nmditD MamlagimmriMe» qniaipnoqBBH
mrtnr.<9i:&M.v, 6»i. &
1 Ooaidi^ «liAii eidee.] OeeiM, M
qoia sacrilegai diotoi eat, iod qoia nfi-
m Mipit et aifflol 9iitom eoHidera
loqoentiaeKivfldB. Oeeidif ttikH^ei'
^ liiaa boo variio oppnrat inyolta
1 «t apam mattoam, otoxtim^mn
Nam at «pu eat lM4ivbmo
OoDidi/ ttsMioJdia. noqno
«nim nddidit pi^^M. «Mt 4|tdd «taia.
Sktmq lDtM}a«lioiopentiami«l. O^
fte^ut$t «i ipnim futinto} a#oiotvw.
doMt «Mrimfr non entm seqtteaitiMOli-
tor. Quid jU. Cittipher] Qaid jk,
WandaMlniliimeat. noiioinmnonoia-
«ioo^ q««M Ipae dieat, i» iMe^eet
■ emmie «m, aie ipsamox in anMltii, ^nm
iwniit mK iio» «dtfidit pimlarMloMi
faaa-, aae, «1
q«i<HMniidiioit»o qoo, i
3 In tuto tet omnit m] Qaarinaan-
lari» «me divit a tgnlwM i d« «mioo.
A» emniifOf, «t leoo^ J«vgiam,«t««n-
^ioiopolrislNaMmr OMlMaoiM] Fa-
om] #lo dixit* qoari idMiiia. D.
4 EgeiOem keHde vere emkU] Jbp-
parat ueB ttnoo-primnm dlei Olaaiplioed
«b >iEieBiBOy eiRKfaiAiro trifllliam4ii-
te: et ideo additnm -eat, Uerdtmm.
qoiaBOBo demBMdala«atpl«Ba«eo«-
fkii. 4^ yitdim tt l ^ n liiM /rn iMMi]
ftoBeiidaM la. O.
l^lHamfciiTli] Mi. R^/oaNiw L
S O ini gem&ntf] flft, iiMn*» «ad
^OMrflTO «sit oaiB. €bram <tB m ««
l a M dai « «a yWirt] Comm, adipataipsr-
liBet qoemlaBdct, «t «d eea q«l «adi-
iBrti 4ni*,ndipiaMqiii1««dBtanr. «lii
«moB ftiBdati qdi noB tnool «pod dH«a,
ot boo agH Bon per «piitdkM, «id ipae
ftitfi,H«iapBd l piBiiloqBi-
Digitized
byGoogle
AQT, II. 3CENA IV.
^
facere existumes. 6
M. Age ineptOf qvaal mmo bovi norimiii nos ipter nos,
Ctesipho.
Hociaidolet>»O9t{0BM8erofQii»ei etpameinoiimlocnm
Redisse, iit si omnes caperent» nibil tibi possent anxi-
liarier.
C. Pndebat. M. Abt stQltitia'st ista^Ci npp pndor ; tam
ob parvolam , Ip^
. Vertar] Vtltfimtrtir oapfiiiiAorprg*
■CBte t0 aliqaidlaadig flio«r«f ne nagis
■Mi»»Mii, U ^ •4ala«4i gfalUfawtre
fidear * (iiaad d«bie eauiidit» fiuu»
fMMt Meoai^rMto, ^) B.
Im of fmrfar*) I* e. pnniiitaw lan-
d«« I.dMHi>t Ul. 34. OKfipe di^itw
4e floiiipMte. T. Mt. ad HeMil. ULI. ^
11. R. D.
6 NMmmUmdi] AotSqaa tXX9<4Mr
deMt mim cmm, inmfaiiirfi] Adii<-
laiidi. Bt ntvai deeet couae, fQadifK
iMiiteM(i&ii^iite,«dd.Tett. Sed
leelka eetrifit B e e t l eim » m abtohU
Z^) nediflilBr? N«idMMtmidi]fipe».
ti, ii BOftff«atioMadeUieeBaett»etpQ^
liMiMi iiiflifitatii, adM ut eliaM
Titte («t er euai iviit Z.) iaadafe fna*
I aoa pee«t» kec iel*
<2iiMi quod M**
eai ^iwtiiei] Virie: mb eaini iotnKi,
fnagraiiai afeati (fueai gmliaie^ffi-
di Z.) OiuNi] qoia. D.
miiamdo? Sed codd. et ■agiiirii Iwie
BiBiidiMaii G«tenMB pro ▼algarl
fMed riimhe yae DiiMni. B.
a^ Sapf kndaBi e g« ni Tel
d Mipe per eliipiiB o«i4li*
lar. Cie.de Nat. Deec I. ft. nMv.
D8vii.Iir.XXXI.lt. SadeMBB^
deOrwriiwMOMAtaat. R. D.
Qas fcetiini grmt um } L e. qao nrild
ffataai et jnonBdnni iit. PiBa|.Tnient
li.7. 5i. Cic. Tttio. i|Bmt. V, t6. 9U D.
f Ageim^'] Km mi iajnria, ftia
etBM«orfratereit»etUaBdadietnniJ>..
Jge ia^] Cttiiplio, iniiait, atal*
im eit 9«ed Jaodare diiidirai» qaaii
naitr oi aniioa aeieiiBini. JL
8 H«i«iiM4l0ln] Tf {lMrrir]t«^aii.
Mdelit,pf»diiM. EidokthumYmm'
diendam eat. JBt piiM tn enai iocMai
tmUm] iB rfB B B t ie beneicil ex perie««
]p etdi0eBHa«« ( aa pvkuh dijHBultm^
ti$ Mi. B. «tedd. rett)eb impmu D.
. In TiTbii hm ndiim in mm kckm
mmdm dedd owi tqr rfii,nt HeMt. 11,
3, 118. JSim Btiqae babent edd. rett.
et tres eedd. Igitnr repoBe, koc mihi
dain^rmjmitmterotolim, otinownr^
houm, lUnd iiri eat NiBUi iere, «i
ispeepqdBDitniinetFlaatnBi. B.
9 Uinmmotoujmoni] Non, ii'e|^
taatniBiBodo» aliia adverMBtibBi. D.
M^ tii^pineHt] QaoBiaaialiipaal..
laiB leiio'venderet: et tibi aaUani pot^
ietaaxilioBi feni.^ C
Becte oodd. enm edd. ro^UkimL
Nani Anapnatni annr ier mk bie da»-
tjrle; et tan' in iotn eoii debet. B.
10 PmM««.] Peoit/aiRi. ShUtMa
mt ittm] H«o idlleet fcteii el (JHW
MiilcitM(er«>afriit. AairhoeooiH^
oet wmfateHfratH oi %.), qy ipiepa-
tH p B BqB B B i qaieqaani «alarerit. Toai
i6p«nMieiit«ta] Erg«diaBM«liTk ad«
jBBgitnr tam paitienla; etdei itp ir iw iy
in^ «(# f^q/Mr^ teeitar. feai atp«r*
«iiam fvai] Id «it» BMretrleeni. Bt
bene ldo4iiiit ibeUoni, qnnriqniBMi*
Jera ««perlni iit» id eit. «itiani vlh^
nii. D.
Digitized
byGoogle
8i
ADELPHORUtt
Rem pdene ex patria ? tnrpedicta: deosqineMetirtasc
prohibeant.
C. Peccavi. JS. Qmid ait tandeninoMs Santiio t Sr.
Jam mitis est
JE>, Ego ad foTum ibo, nt htmc absolyam : ta iatro ad
illam, Ctesipho.
Sa. Syre, insta. Sy« Eamos: namqne hiC properat in
• Gyprum, Sa. Ne tam quidem : . ^*
Quam^is etiam maneo otiosos hic. S y • Reddetnr, ne time*
11 Pem «r patria f] V^fiigete:
qnU aiDttoret eomioi oitoeoBiiDiiMuitiir
patriMB te doaertaros, at amioai ae«
qaaBlar. Pim ex patria] *Afna%^hnmt
tHf^fMff-fA/A X^' Menaiider (ez o<m*
jeetoraT. Nannii reaoriboDdam» Diphi'
ha, Vide Prologam, irerB. 6.) mori il-
kmi irolaiaiie 6ikgit: Tereotiaa fagere.
TnTpe dietu] Te fagere adlioet : et de-
eat ert. Ut ittae prohibeant] Id eat,
eziliom, ftagamqae palrie. D.
P^ne es patrta] 8i eaim illa diaee-
deret propter panram pratiam, peneet
ta amo^ in exiliam pergerea. £.
Bembinaa, ptfn« e palrta.] B.
12 Peeeuvi.] Approtwfit ez peri*
eolo magoitadinem benefioii. QuMait
tandem fuhit Sanniof] No6ii, ra* IImk
ma-fAM additam eit. noo enim no6ii in-
telligendom eat. Jam mitu ett] Qain
debaeebatoa eat aapra leno» jam HKtif
eatdixit D.
13 Ego adforum ibo] Tooo eoim ia
foro de menaiB aoriptara magis, qaam
exaroa domoqae, rel oiata, peanniaini*
merabatar. Ut hvme aMiNmi] Id eat»
vt hane, reddito iUi pretio, dimittam.
Nam Tolat Hgali annt, qnibaa debetox
aliqaid. Dioantar etiam fm» (aat deU
«ri'»» qaod W. phuiet ; aat repone ipn
Z.) illi toim, qai qoom debitorea po-
ttoram (Weaterh. edidit pridonim)<ii*
eriot, peowuam reddant debitam. £at
ergo«MMm,ODiaaolira«. Anjooa-
tar in triatitia leoooia, qai illam o«b
barba leaoDia, et mcealo Tolta aeqaiAor
lanqvam reaa? Tu introad iUam, G(«-
tipho] Boaa iXMi^*;» aigniHcana Imli-
liam poliiradm mereCrieia. D.
i4<2/orum tbo] Ibi erant taberiHB ar«
gentarim. ▼. in Pbonn. V. 7. fS. etDo-
Dat ad fa. I. R. D.
Abeolvam] ilMoffo ^deganter pooi«
tor pro aolata peeonia dimitlero ▼.
BriaaoD.de ▼ertmnsigBifcat. R. D.
14 Syre, intta.] Jam Sxrua, bob nt
adJBTet, sed at inalBnter adjaTot, roga-
tnr. £amuf, tuimfiia hiepnperal] Hoo
olamat Sjros, at beneficinm ^Mtendat:
aane (tamenZ.) itB nt raraaa lenonem
de profeetioae abateireat. Ne tom^M».
ilsm] A lenooe inoonataBter dieitor, ut
pertnrbado metoeBtia, BiagnBm doBK
Bnm poaakoatmidere ^forte leg. Sae a
hnoneineonttoHte ita dzcitmr, ut portun*
batio metuentit magnum dammtm pettit
ottendL Certefcoe, etpofiitostaNdiex<^
tat in Msa. et edd. Tett.> Ne tam ^
dem] Tam pro taiitBm. an tem pro teu
menf et deeat, dieat me pr ep erart , aat
propere: at ait etiam adTorbiam bor-
lanlia,TelooBaentientis. D.
Hie properat Cyprum] iBaallnodji
(tndtaiuit Z.) modo diotam, qao leoo-
Bt omDO reddaU £oeo jam boBefioiam
eipHeaae. £.
Netamquidem] M ibi Tidetar Sbbbio
T«Ue aigaifioare, ae noit lom properaro
b Cjiprum, at mm malit aote argontam
reoipereproraptaFidioina. CevtebBB^
aenamn hoo looo firmanl aeqBentia. Ub*
dereotoFabriBi: notam^uNlonH joli.
ettprepero; TorthqBe: >»iioit ^aaute
Jfretta. £dd.AnoBjaMetTarTiaiaDa»no
famcttofuidom. W.
15 (2«Mimf «liam] (Quameifrepelo
Digitized
byGoogle
ACT. n. SCBNA IV.
83
Sa^ At «t omne teddai 8 y. Onine reddet $ tat^ modo^
ac sequere hac. Sa. Sequor«
C. HeuB, heus, Syre. Sy. Hem, qnid est? C* Obse-
cro hercle hominemistmn impurissimom
Qnam primum absolvitote : ne, si magis irritatns aietji
Aliqua ad patrem hoc permanet^ atqii,e egq tum perpetuo
perierim.
Z.) Pro in quamivm vis, EHam psrtf»
cola^ Bbnmi conMi^ieDtif MlreTtHiim»
«a «oojoiictio? qoa ngoifieat etprope-
nre le» et non in teotoin, iit negligat
qood nbi debetor. Maheo otUmu hic]
Uoe sepenUifli inferendoa ett, qoaii
pertinaciter leserentem lenonem insto-
tnmm eo exclemationem * flwere deno-
tetor (forte eio leg. hic MporoHm tii/e-
rmdnm ett, qium p&rtimmUramftntmn
lmenmnitutitariam9c,exclamationefaeer9
detMhar.) Maneo otioftu kie] Dixent
eaim propero: et rarsom ooosenierat
n Sjri Torbot properasM ee dioeotie.
Beddetur, ne timel Qaod despertTerot
lopo, Sjri ostendit germo» D.
Qntawwii «tiam maneo otioma hie.']
Sessoo commodissimoi Tidetor esse:
qiiaiiqiMm profecto otiososfiiUinissim»
i hio maneo, i. e. qnaBqnam bio ma^
BeoJo nihil ogere possim, qood in rem
meamsit ; seo, qaamqoam manaio mea
bio loci» nihil mibi afferat emohunentt
Pottft etiam Sjnchjsis in Tcrbis esse,
ita e3cplioanda : etiam maneohic, ^uam-
mifltioiia. M.
Qfuanvtt,] I. e. Talde, admodom
FlaoL in pjeod. IV. 7. 79. quamvi»
permix a^» Lir. 1. 4. t. GraBr. ad Ci-
cer. do Amioit. c. 26. R. D.
16 Ut omne reddatJ] Propter illod
qood Sjms dixerat» dividuumfaee, £t
prabotnm est, completomqne qood ait,
Cujnde ^aeeipiat faxo, £l hoc ipsom»
eom trepida et Toltoosa sopplicatione
pironnnciandom est. Taee modo ac ss»
quenhae] Sic ait Sjrns, qoasi nono
doceat, qoe sit ars noo per-
£t totom com soperoilio prm*
staotis magnom beneficiom dicit S0-
IHorJ Hoo Torbo (JHoe re^onto Bls.
H.) leoo satis oommitigatns ostendi»
tor. D.
17 Heut! heutf Syre.] Ex argo-
mento est ostendere» qaantom timeat
Ctesipbo smmm patrem. Heutl hrnu!]
Vox est de loDgioqno rerooautis. O^
tecro herele, haminem ittum tmpMnin-
mum] Satis mansoete, qnasi lenonem
ant Boo posrit rosticos, aot non aodeat
dioere, hominem dixit istnm tmfm-
W wi mw n] Ararissimom» et totum oam
execratiooe lenonis. D.
Hominem unpurutimiwi] M alom :
Qt smpe doooi. £.
Lege ex daobos codd. Obttero her»
cie te, homnem, Alioqoi claodicatror-
SBS. B.
18 Ne, ti mqgit irritatut 4et] Velot
oTamet scilicet :' et proprie de leoonea
qaem irritari dicit ut canem. Nam
irritari, proprie oanes dicontor. Lo-
dlios de littera R. Irritata canit quod,
homoquam, planitu (pjurima edd. rett)
dictot. Lenooem aatem timet Ctesipho
nt rostioos, at sob patre doro, ot ama-
tor. D.
19 AUqua ad patrem hoe permanet]
Non dicitqnid: sed nos ialelligimtto
imptom poelle significari. AUqua ad
patrem hoe pertnanet] Propriesecrotma
latens latioi cdmparatar,intra ras cUb-
som existenti : qaod, qai|m eflbnditor»
manat, Sio et aiibi de oommittendis
secretis loqoens, plenut, Inqitit, Hmo-
rumtum: hae atque iUae petfltto. At-^
que ego iunc perpettio perierim] Qoisi
et nano so periifse i entiat, sed non p«r*
pettio. Pt
AUqua] Sapplendaffl VMTel ratimm^.
ILD,
Digitized
byGoogle
M
ADELPflORUM
9y. Koti fiet: bono animo esto: ta cnm fflatefantiis
oblecta interim, 90
Et tecttilos jube st^ nobis, et parari cfistera :
Ego jam transactare contt)rtam me domum cum obsonio.
C Itaqnaeso: quatidohocbenesnccessit^hilarembmic
snmamos diem.
ACT. III. SCENA I.
SOSTRATA. CANTHARA.
OBSECftO, mea nutrijc, quid nunc «ett C. Quid ftat
rogasY
W Nonjkt, haw anuiH» esto] tJt illi
iibtralM Umor ett: ita Sjro Mrrilis
confideiitift. Tu cum Ula te imtut qft-
faete] Moraliter Ula dicMiiii eit. at,(2a-
tume iUa hodie TamphUof et (Phorp.
1» %, 84, Ula qMdem mea erit, Tu cum
iUa te intus oblectal Honaste explioa-
Tit twrpe diota (turpe factum^ Ms. B.
ol eddL irett.). D.
Pro valipari eUo^ Bemb. et Builic.
f eote habent «f . B.
21 Etleetulotjubettcrmnobit] Stt-
vas. * oihil tam oomioom (tervus ait
Movis ; ^uod ett etiam comieum. Z.).
£t Tide at toion soperbe ao magoifioe
loqnator Sjma. D.
28 Convertam me <lostum] Convar'
IMH nmgnifice dietnm.Terbom est enim
sa^i noliminis et agmiais ingentis.
Naaa eonocrtert se, dioitor qoem pom-
Mpneeedit: et imperatorpropriecoii-
f ertit «xereilam. £t (ei Ms. H.) hoe
. opeotator, ot moribos «rrogantes senri
sint»qaam Istantor. D.
25 Ita futffo, ^c.] Velnnt qoidain
ct honoTenum Sjri pers^rae adjon-
gendom : sed Ctesiphoois Terba esse,
ex sobditis plaAom est, quom dicit.
hunc iiem miseri mmtt cupto, ut capi,
perpetuum in Utitia degere. D.
Hilarem hune tumamut} Charis. lib.
2. L.
tlecte pro hUarem correxit Palme-
rios hilare, Nam Charisios p. 180.
" Hilariter ab eo, inqoit, qood est ki-
larit: hUare autem ab hUafut. AorOn
in Terenlii Adelphos; obi Terentins,
hUare hune sumamiis, Inqoit, diem. 1M
et Afranios \n Soronbfas: nuttc te o&is-
quentem 4Uque hUaram, ut dixi, pra^
at.** Deinde Plsotns io eadem phnbd
adTerbiom osorpat £pid. 1» 2,54. £a-
mta intro <fdte,ut hune hodic diem ta-
eolente ^afreamifs. Hoc ao^it/qood
nntiqais temporibas semper lUtame,
onde JUIare, dicebant^ nonqaatt Uia-
rit. B.
HUarem hunt tumannu tft^] Reo-
tissime Benllei. e Cbansfu veteilgtaio-
matico emendat hilare hune tumamut
diem, Hilare Teteres dicobant pru ii-
laiiter ot hUatut pru hilarit. Sum^re
cst consomere. Plaot in Pieod. V.
1. 23. B. D.
1 Obtecro, mea nutrixj Hro s<^fim
' (aot coitige h^ et tequens sCem ; liki
Digitized
byGoogle
AiDT. III. SCENA I.
0k
^Smte eDdepoI dpero» 8. Modo ddlorai^ mea ta, oo-
cipiant primalam.
C Jam Bonc tunes» qoadi mtDqaam affaerin, minciaam
tate pepereris.
«Utae, mielori bane et seqventom ta-
4m« OMOI «Mtm. NMBBtfit^pMtOtf»
in hao Mena continetor, iU Geta) «i««i-
CMj, ct pUutetui Sostrata in Mquenti
^) TrsfQedMi ordinem Mnral. Nuv
TragOBdin in tria difSdilar, exspecU-
tioneai, gesU, et exltom. Hio ergo
exspecUtio est in GetsB nanoio : gesU»
Jtt fhmm Seatmtm: exitmi, «(disli*^
f(oo oMi ^FcMetli* ntt srge 4
tkett: i»OeUnuneio,ge9ttt: i
"^ Sattfwtm, sHHtf. LtMinMB enim,
cajos mUam Tcstigiam in «edd. dloi-
^MT NipeHn, pnuvs souMSfit it« Bte*
plHMMs, nti riA fingenUm fMt. Z.) O^
•mere, ««• 1« mitnr] Hlnc denonstm-
tor, qoi sk m nternai oftcCos: qonm
in Aominos servomm lldes sfit :
libbBBm el dderem eose
1 et reris mnlis. Obteete, msn
tniMfrit] PersoMBnotsofisvefWs, oot
«llorBmiBaioQMitar. Exsofis: oIbobo
persoBoSoslralm. Bx tiieBit: «t M-
tAioi p ef s e na ett MfcfioBis otBlfione to
DoBMss. OtaKfo, msBtiiBitfm] JfiB
iMBe prB MoBOnMBVO pnntcBT. i^nftt
■wutejktfl Imploratio est mogis Irepl-
*BsnftlB9 qBom igBorolio eil inlei' i' ogODo.
Womfie nKas oBtrix e«l,qBippe bbIob-
li «bI: sod MpieBllor Botrix esl, qoom
ipsom eliam qood diofil,
H. Ut, JBn. IV.
<34, ilinMm, oftra nnhi Btilr&, Jbtcc lir-
ip smnrMi. SoBt enim Bemina od aK-
qoid, Tid. irtfro III. 4» 10, qoibos noo
moobb i^eHBiBS ao 'Omnii>os jqypellany w
Mi^iNer, moiUsvf , oralor. D.
Otarr» BBM iMtrur} Hme aeena ms*
los lMbetctqiierelas,qoodmoKerpoi^
t B rioly qBOm AscbIbbs oompressit, et
iMcRe BOB ▼CBent, qBoo ropoefit mei^
InceM nBlri. B«
Volgo qmdJiH mgmf Sed meliofVi
Hvn ffenAjiot Tm II.
S stedo' Qeeette, oms fv^ scc^piMiiC
primiilom.] IvldaBler Ub «Mio tem-
poris prtMontis «drerbiom est. St
rorsos msa tu» blandimentnm est: slne
qoo non progwdilor oolloqaiom lemi-
imrom* et maxime trepidaotiom. Pri-
mn/itm] Initiam,etipsaorigodolonim»
diminntire dCMonolnU eot Nooenim
primom, sed prtmuliim dioit. D.
Di^oMi, msB to, oocqniml] Meet tu.
rt. PrBB M f om ? ero» adyeo-
rait B.
Ots^Mfprimofam] PriM.lIb. 151^
Tem. VWber ▼eiba omdo priom-
-loai, ipsi qooqBo OoBlbarm IribBeaia
pBlBl, ut illad,mM (B, sil onoillm ib-
h l aa di sntis boim, qom oato dixerot
Mss «Mtrtx. At fidlilor. Nmo illBd,
OMs tu, fimMKoriBs eotv qBom ai a sos-
irm od D sm in sm dicalmr. MamTolpB-
rBSdiooBtoMB ««, vel digBior ad iofii-
Hofem. B«
8 Jem mme ti mm, fiMst nooyBsm
«^isKf, BBnfiuim lulif pipcrmi.] Doo-
le doo profMMBft, qBibos oxperieoleo
ti. Virgilios sio, iBo. 11.6^ ^mb-
91M fipM mnerruMm mii : et ^erum pee$
magnafiU. Ttitsoalem pro <»: wufitif
4WV «st, qood * recitato. BtlMl(^itMi
ei rteeiteiteiMr, fkeit edd. ▼ett) tute,
«I f ot ion ^ , et ttitMMtqMO. Nuiigtiam
Mo pipororii] Vide «{mm^aobso^ dU-
loris: afifaH mali adbBo seoatam osl*
«I jam sie tBrbator Sostrata. D.
Tlmef] FacUe iRam seUtor qiMS t^
vvm experU sit, ot ol pepererit el po»
tarieati iAMiit. B.
Ntm^uom ttUo peponrtt] V. C p^
ferietL Ij.
fllegOBliBsGBd. Petooasb; faasi bob-
fMiim affuerit, B.
i44/iiorfi]Sab.PorieBlfibBS. SioiM.
IV. 4. 32.
Jo p Br iMw rfoo l i yMo lBdfBorBBlfitirc. ME.
Digitized
byGoogle
m
ADELPHORUtt
S. Miseraia mel neiiiiiiem habep: aolas «iiwis: Get»
autem hic non adest:
^Nec qqem ad obstetricem mittam, nec qui arcessat
JSschinom. S
C. Polis quidem jam hic aderit: nam nunqnamnnam
intermittit diem,
Qnin semper yeniat. S. Solus meamm miseriamm
estremedium»
C. E re nata melios fieri haud potuit^ quam factum
est, hera:
. 4 Wmttm mel] Propriom ett imi-
Kwvni qoom loqooBtary ut «liw bloil-
diri : ot, Amum, eam miki nutrisp kMO
iitU tororem, Aal se comuiiaerarL at»
.£0. IV. 4S0, — mtfrrc hoc Umenumtim
Eaeequere, Atum^ mihL Nam lueo om>
■M mulietMio sont, <|oibof pro malioiii-
• gentibo» qoui in acerrom redigootor»
•t enomenuitar noUuu momeiili qnere-
.Im. Nimitfim h<tbeo :] Qoid enim 0|Mit
•st? oot eor nono qniBris? Neminem
habeo: boUr fumut] Moliebriter qoeri-
tor, et ex pertorbetiooe loa mttimtnt,
metu moltt ftoit et, qooe ptooo lont.
Selm fumui] Nooqotm plortiiter toUt
(Verim iola t, n, p. S, recte tbtoot t
Codd. ?elt.) Sol* twmu] Qoom hoo
■omen tiogoltrittttt tit» mire toUt plo-
nliter dixit. Gtla autem tic non mdett,]
Hio tpptrttio est» ot oslendttor tb-
MDSy qoi saperventoros ent. D.
. Geta autetn hie] Prisc. lib. VII. L.
5 Nec quem ad obstetricem mittam]
Beest Habeo» Sed 10 coosoetndine ett
tie loqoi» qomm utromqoe oobis, no»
.tllerutrom deesse ooiiqaerimar. Nte
quem ad obttetricem mittamf nec qui ar--
tMinf ^licAtnum] Ha6eo sobtoditor, et
«ngit t trepidtnte, qutm rttiootbilitcr
dicitar : nam refellit hoo totam natfix
CtntlMia. D.
Et ▼ersas, qoi Jtmbicos esse debet,
«t teetentit legi postoUnt» nec eit, fvm
ad ob$tetricem, &c. B.
. 6 Nunquam unum iMtermittit diemt
qutntempertfeniat.] Nunquam.pronon,
£1 »ifip0r DOtt ad omne iempot retoUu
Ntm qoi potett? sed ad omMt diotf»
teoondom qood ait, imm mmfumRttmmt
ifi<ermiltit dism. D.
7 Sohu meorum minritfrum] BoMt
loontio» D.
Veleiet libn raote tlo, t^ wteanum
aU miierianm remedium, B.
S Erenata] Sio ptopiie dioinMM d#
iis, qoa ooolra ▼olaotatem aostram ao-
oideroot: ut naoo vitiam?irginit. £r-
go £ rt nata, ex vitio Tirgioit. Sio tio-
cilios, p. i. i. Hic e re nata tie ^fut lio-
dit : haud malut ett. £t tic mtloit di-
oere» qotm nono (fuum non) ufitoluii»
oolptm, ted potios cttoi attribotam vel»
let. Sst aotem ordo, nibil poiait mo-
liot e re otta fieri, qotm id qood laotam
est» hera ', ot» qoandoqaidem vitiaodA
erat virgo, ab eo vitiaretor, qoi erat ex-
peteodosadmatrimoniam. Seososeiiim
bio esty. joalom, vim fieri Yirgiai : ted
ex couditione ejot quse vitiata sit, nihal
potoit melios evenire qotm oootigitt at
tb eo vititretnr, oojas non poeniteret.
Inteiiigere totem debemos, j^i eifac^ '
tum este: pro evenit et contigU diou
Jlf(liu< Jieri haud potuit] Si fieri pro
eeeuit tcoeperit: erit oonteqoatio lo--
ootionis. sio minos : deerit, gMewmm nii-
teUigo, ot tit, s re 11010, guoiaum intel^
ligo. D.
£rt«iato] Idest,domuutvitiamol»»
latom ett : meliot ttmen illnd» qaia bio
vitittor est, qai optimo ingenio, boo
csi, qoi nobili genere et tainMi nataa
ett, ot inerobetcerett ni etm oxoren
dooeretc qotm i|^ viliastcL £•
Digitized
byGoogle
ACT. ni. SCENA I.
87
Qoando yitiam oblatnm est, quod ad illum attinet po-
tissimnk,
Talem, tali genere atqne animo^ natum ex tantafamilia.
S. Xtapol est^ ut dicis: salvosnobjs, deos qnseso» nt
siet 1 1
Lege, 8 rt naUe, h, e. ex oonmodo
CImb tmB. PrimaiA ob codd. nostrtmim
«aMensom, Deiode oom e r» nata sig-
BiBcet er temport, eeUeriter; efficitor
«ensos ab boo loeo ■alienus. Smeom
Donato expUoes ee tfitio virgmii, oritor
iwitologin; qmk, seqnitar fiomde vi«
lisai oMatnin Mt. B.
£ re nata] Res nats dioitnr, qnae ro*
pente neoidil, wfayfAmnmrti ovfAfyBmit
▼el | i i4i n w Wfatifta^ res qn» onper
aeeidft. Fah.
£ rsnota] I. e. qnando Tesits oeei-
dit, qwindo reUqns itn se hnbent, qnn
farmnln ntnntnr qnibns qoid oontrn vo*
Inolnleiu itn sooidit, nt ttmen incomoHK
dnm onm nBqno eommodb oonjnnotnm
sit ▼. Donnt nd b. 1. Cio. sd Attic
YIL 8. XIV. 6. Qoodsi retinenmns
libinmm fere omniam seriptncnm pro«
bttsm Bentleio ere hoUb iateltignndaM
«sl ez oommodo 61im tme. Sio dieitar
ere aun, e re tfui, &o. R. D.
9 QMomdo wtmm eblatum ett"] Hoo
esl, e re nntn. Obl^tum eu] (Matum
dioitiir, qood oflertoriBvito. Qnsd od
Hktm «ttiiMe psriiw'siiim] Qnssi (fi<ni
fsnsi 2S.) vifinm elbiatam sii pdtimmitm,
boe est, bonnm : ned ex persons ejos
qni obtolit ritinm, iaotum est bonom*
qnod per se ipsnm inolnm est. Bt hoo
est qnod melins hand fferi polnit, quam
Ihetum est lUwn% antem <Boit, .Asohi-
nnm soiHoet. PotisiisiiMi antem snper-
ktinnn est ab eo qnod est pn^, et po-
lias. Sic enim faoit, potie, yotiae, po«
lissrsiaiM. 61 ^itMi, modo exoeptionem
sifniSeat: ntsit: ^putf^tuModiQwnaU
timt, id est, &Qhinnro. D.
• 10 Talem'] 8oilieet a oorpore, a for-
iMi,apiilobritndlne. Taligenert] Lans
nnte iUnm talem t «t taH animo, In illo.
8t ^ennt jam nd Tiimf pertinet,^4iintiin
etiam ad defonctos. Alii ^entM ad no
biiitstem roferant, famVMM ad eopias :
node et patetfamitiat dioitur. nt sit, es
ticmtafamiiia, ex tam di vite domo. Hspo
<miBi8«tt(iST«nc tragioa est gmndiomm
introdnctio, ante fuuestiMimom nnn-
oanm. Taii gemre]' Id est, ab his (yuB
«Xtrittseons snnt, id est, honestale gene^.
cis. At^ Mimo] Id est, sspieotia, mo-
destia. Hoo modo igitor oihil pneter^
misit in lande(Haao notam mire tnr-
bataro sio emendandam pnto : Taiem]
Lans seilioei a oorpore, a forina, a pnl-
oliritiidine. Ante : iUum tatem. Hsec»
et io/i animo» in illo. Taligouere] Lans
ab his, qosB extrinseons snut, id est«
bonestate generis. Gcnia tantnm ad
nvos pertinet •,famiUa elism ad defaoo-^
tos. Aliigennsadnobililntemreferuiit»
Familiam ad oopias. Uode et paterfo'
miliat diciiur, nt sit, ex tanta familiai
ex tsm divile dono. Hseo onnis ira-
(InrM-ic tragioa est gandiorum intro^
daotio, anie fiinestissimam nnnciam.
Taii animo] Id est, sapieotia. modes-
tia. Hoo modo igitor niliii pnetermi-
sitinlaade.) D.
■ Qum Donatns de discriroine generie
et famiiia hic dinpntst, deUrameDta
foni magistroram* qai onm emendare
nesoianl, qnovis modo ei^care aodeot.
Genus et/omt/ta cum idem vsleant ; in
eodem commate coojiiogi non possnnL
Igitnrpregmsrsresiitoeii^eaio. Nsm
ti^niiim «t nntmtts recte et seepe con-
jnngnntnr^ nt infra v. 3, 4^. And. 1«
1, 86. et apnd alios sexcenties. B.
11 Saivot nobi», deo» qMUo, ut siet.]
Qoam bunns est, qoam nihil (quia taii»
eet, nihii Ms. Bcend.) ad rota pneter
salutem, opos est. D.
Jtapoi est]' Becf perai enim allqnq
oodo animom, dam hseo adjaaxit £•
Digitized
byGoogle
m
ADELPHORUM
ACT. IIL SCENA II.
OETA. S06TRATA. OUmUBA*
NUNC illud eet, qaod si omaes omnia nia canflOia'
conferant,
Atque huic malo salntem quflerant^ anxilii nihil afferant,
Quod mibique heraeqne/ filiaeque herili est : vse misero^
mihi!
Tot res repenta cucumTallant» nnde emergi non potest:
1 Nune iUud ot] HIc toeai, i
ium «rtem eomieainy MmiBi eoTrenten
tfzpriiiut» el Banctantem iBila. Muii*
ImitaqaepansceBMmotoriaest. Sig-
Billeat aotem (ridetor excMiwe, mmt
Ubtd ett Z.) naao tale neg o ti tt M eet,
Bonc taie perienlam ett : ant (on) rero
•onrigDtHeationem temporis babet, nt
£ dioeiet (ot riqois ei dieeret Z.), qnaiH
do aot qoo tenpore f Nune Wmd etQ
Utrnm pericalnm, an tempnt? Estei^
fXXn^^c. Qw)d d omnes omnia nHi eon^
mlia eonferanf\ *Tinp(?eX) com w mfi09§>
fMcU, omne$ ontnia» Hino Cicero, om*
$us in hocjudicio eon f er a nt omama, D.
"Nune iXhid eit\ Hec soena conqaes-
fom omnem tenet, qaia serros Tidit
^fisdiinam rapere meretrioemy qai som
dominc Titiator est» et qoi prooriserat
seeamoxoremdactarom. Ignoratenim
serros qoia noo sibi, sed firatri .Sseki-
ims rapott. Arbitratos igitar doNMBam
derelictam ingomiscit, et ooaqoetitar
apod addescentem motalam esse fidem.
Pnesentes maneres sont \ qaie com ao*
dinsent servom» et ipsas dolent. et pest
efBcitor deliberatjo, sn perferendom rit,
qood Titiata poella esset: ot ooaetos
legibos adolescens eam dooat oxorea.
Bt si hic partes ambe indicandte sant»
nt snisloois tractabimos : noBc de qaae»>
tione ^oenras exord iom. Ttde vmlum
est, vt tt omne$ omnia tua, &c.* Post
sabjongit : hoecine aeeulMm ! 1
oolis detraxit, deinde hominibas. <
iidmodomlaadalive, M, L<>09, — ^u^b
tetam Icfa tuiemnt semkt ^ tanti <•-
UmgenuenfHtrtnteif B.
Loetf* pleronimqBe Godd. Hiaadtk
omma omnet, Tenns^r est» el MlloeBm
tlooe et nBiBerls. Bk
8 SalMttim qamrani\ "Haartmediam^
atmgro: sod, «1 perMWti, saiMtsBk Bk
BOTe dixit, maJio salvtem, pro Mntnt bhm
iwii. Aux^ nm aferaut-] If tre do
proxiBM repetitam est ma^ifMmm; id>
est, «mfsraiit eto^sreiii. Hooc
Bit piga e rtim stOBiaoho mia
•araBtis(lf elias, rf w Bic fc fli rti fiimBS ovw
ha cvKptntL Z.) Sic sBpra, ttmm oa^m
nitL D.
3 Qfutd fBsJkt^Mr, fmffut, jghVfBs]
liira ia lervo fides, qaBm primoBi sb
poBBt ia berili Bialo : et poft se» «a^
trem : in idliiBo pof Ilam. Qfnpd Buftt<t
fHS, her^que,filiaquit knHi eit:] no»-
^Mm secBBdBm. nU Geerg. lU. 343«
owB i B «aevm JraMNtoniis tfer «^ii^
leetimif MS, f nrw ifM t , JrmBfMS» Aaiy^
^tnm/fut eatmm, Cftttamfa$ p^ rf fi ^ m ,
Fc BHsnn» mihii^ ^Uftmaimt ^xyruifju^
D. \
4 Circ M mp a f/ Bii t] CirouMwaiknt sb
«irea nos, et slipaBt ee iflvioem. Naai
fireMw mi fami n tm et allos. tamoB raiB
looatio eat(Vietorias V. U XXXII.
6» existiBmt, MeBaBdnim ibfte mtam
esse veriw si(irTMxf{i^dis<, qaod kam
TereBtiBS exprassertt) Bt ciwiimiial i
laNt dixity volBt iaimioa aoies ooBtffB
Bos: et idee addidit, MiidssBMi^gt imi
peteit} QoBm inqinasio est JwstiBm»
sie diflitor. vt SatlostiMS» prmi «MiNfH^
muMCitfliiit* Cioeeo, fiii tmoft/r pror
wmniur, tt numtguaat emtrgunt, M/l
emergifWme. Nam «mergo dicitar» uam
Digitized
byGoogle
ACT. m. SCENA II.
8».
Vis» egestaSf iigustiiia, solilQdo, in&mia. $
Uocine seculum? O scelera! O genera sacrilega! O
homiBem impium ! /
S. Me miseram!.quidiiam'st» quod sic video timidum
et properantem Getam ? .
G. Quem neque^ fides, neque jusjurandtim, neque
illum misericordia
emergnr. sed ideo est utos, quia extra
compositionem et mergo et mergor facit.
Unde emergi non potest] Utide, abso>
late. ad deest iUud^ an unde, pro ex
qnibusf D.
Clreumvallant] I. e. obsideiit, an-
Kont V. P. Viotorii var. lection. II. 16.
R.D.
5 Vis, egettaSt U{futtitia, solitudo, i n-
fttmid] Hae res snnl qnie cbcumval-
lant : vis iiUta : egestas ipsins pnellae ,
imjustitia jndionm illios temporii : soU-
tudo a defensoribus : itifamia ab iis,
qui creduut pretio Titiatam. Nam et in
snbditis sic babes, quando, ego cotucia
mihi sum, neque pretium, neque rem ui-
loM intercestisse. D.
6 Hocine seculum] 'EtnBu. Qoes-
tomsdebomine» seonlnmaocnsatprins :
ut, temporn l OmaresJ £t e oontrario, ,
secnli in omnibns rebns laudantnr : nt»
JiSdx. L 60D,-^-qu4e te tam Uta tulerunt
tecula* OsceUrai genera sacriUgal ■
O kominemimpurumf] Moris esi ninus
dolentlbns incnsare alia ex aliis. Virg.
J^. V. 22. — Quum eompUsa sui fior-'
pui miserabile luiti, atque deos atque as-
tra cocat crudelia mater, Bt, j£ii.,il.
745. quein Tum ifwusavi amsns homi"
nupufue deorum^f hominemimpU'
ruml] ^5cbinum sotlioet Bt boo hdi'
ttif. Nam semper nltimuB ponimuB
enia, cni maxime irasoimnr. nt in An-
dria, post aocosalnm soccrom» ei Tito-
peralam spoosam, nam quid ego dicam
depatre? £t ia Pboraiiooe, Itaus to»-,
den uxorem duxit Antipko ijytissu meof
£t postnnlta» Ofaamu audax!
Geta monitor! Uiide ilie» vur tondim»
inqoit D.
NoB aliterstat ven«s, nisi leoeperu
soC n.
opiimorom Codd. seclum pro volgar^
secuium. B.
7 Video timidum et properantem Ge-
tam] Timidum, pertorbatom, non enim
timet, sed dolet. Sio Plaotos in Bac-'
cbidibo^ I. 1. 73» nam utexjnavi «ec-
ta es, credo, timida et. D.
8 Quem neqiiefsdts, nequeju^uran*
dMsii] Ordo est, Hominem imporon»
qnem neque fides, Jieqne jn^orandnn.
Bt fiSBpe repelitom neque, «zaggerat ori- '
ra«i admlssom. Qjuemneqiuefides] Qnia
pronisiU Netpte ju^randum] Qnia
juravit Nequs iUum mtitriooniia] Qoia
▼im intolit Neque iUum] Seoundoni
mt^lJjMr; nam abundat iUum ; ut, ^£n.
Y. 437. lyTttfUJ dsitro tflg«wnan« ictia,
nunc iUe dmstra. El ejns videlipet mi-
seiioordia qoam a^iavit, neqnerspret-
nt, ne aoderei : neq^e re/iexit, ne &oe-
ret Et sic boc diotnm e#t, nt a Virgi-
lio, -*n. IV. 369. Nuii» fietu ingemmt
nattrof. num Umie» fi^f Num Ut-
crymas viUu*.dedit, autmiseratns aman'
temestf el caetera. nt si non potnii re-
primi ne faoerot: saltem ntin peccan-
do essei mitior, deboii (de&u^rit Z.)
commoreri. sed melius qnod snpra. D.
Quemnequejides.] HiBoonquestionis
partes snnt, qnud a nullo reTOcatns sii-
.£sobinns,neoqniajoravit, necquiapro-
miait, neo quia miserioordia flecti debuit»
neo qaiajam partos f idebatur esse vici-
nos. £.
Nequeju^urandum] Cato apod No-
niom: Quinequejidm,niqueju^uranr
dum, neque pudkitiam muMfacit, Ne^
que iUum] Donatos monct iUum »«{iX«
nta. ergo ettan in illo Senecte looo
Conirovers. XXX. Timeo neteio quem,
iUum,qu%patrtmmeumoccidit, Quod
Digitized
by-Google
90
ADELPHOBUM
Repressit, neqne reflexit, neqae qaod partos instabat
prope,
Cni miseraB indigne per vim vitiam obtnlerat. 8. Non
intelligo 10
Satis^ qaae loqaatar. C. Propias obsecro accedamas,
Sostrata. 6. Ah,
Me miseram! vix isam compos animi^ ita ardeo ira-
candia.
Nihil est quod maUm, quam lllam totam familiam dari
mihi obviam,
Ut ego iram hanc. in eos evomam onmem, dum segritado
h»c est recens.
■1 iSc ; eadem eerit nlioiie Ulmm ike
Mpintione bio dSotna, ot in Gloesario»
ttttim yifTfmot ti hrk» liocill. nee fro'
jlEdfftiUum. L.
Jfmpi* iJUMm miatncariia\ Mirm to-
irtistM et ?it est io abaodtnti nt Tide-
tir proaomint t/kmqood inepti nagis-
telU mitftnint in yUa Horat. I. 9. 15.
vbi T. Bentl. Virg. JEo. V. 437. t. d.
Bme«totai nd CaUimoob. in Dian. V.
150. K.D.
9 ^e^ qaod partus uutabat propt']
Avfirnitfic addidit non tantom mariti,
•ed etiam patris teelna. D.
10 Cui mia9r<r] Deett, tu Indigiui]
Impie, emdeUter, ot Virg., iBn.lI.
f 85. — qiut cauaa indigna mrtoM fa'
damt vuUutf Non intoUigo tatU fwe
loquatur] Ad hoo Sostrata ignoraos in*
^citor, ot malo nnneio repeote leriaP'
tar. Bt qoia oportait ipsam ptiorsaa'
loqni, prmseas est (£. q. o. i. pripiorvm
loqui, porro ttrvus loquitur). Qnia aa- •
tem non est perdenda tam saaTJs I00«ni/ia
dolentis ad irasoentem: idoireo non
andit (Ueireo ntc Canthara audit), mo
ob iUam Gela conservos loqoi de»*
nat. D.
Vttiwn] Stopmm. OelL II. fS. ▼.
BeoU. ad Horat Carm. III. 97. 39.
R.D.
it 8aiit qux loquatwr] Adhae noii
andiente Getaloqnilar.idoiroo neeaudit
•um satis (Lego ope Coddi Adkue non
audiante hera. Jdehreo nee audit eam
tervuo), neoTidetnr ab eo Sostrata. D.
•If Vusum oofN|Mf ontmTI Aat vix,
tandem : aatvif, non.at LAoUins, eor-
eer vix earcere dignut. Contpot ommt]
Id est, oompeteoUs Ccompotentit Ms.
B. Sed ibrte, cofHfMCtnt^ aaimi, .toI
simi animi. cni conlrarinm est, impot
onjmt. SaUnsUns, neque anbno, neque
lingua ftatit eompotem. qnam de amente
SepUmio loqaeretar. Alu» eompotem
animi, oompositom aaimo (eompotitum
onimam Ms. B. et edd. Tott.) intelU-
gant. D.
Firttfm eea^ animi] Id est, tix
sam apad me. Ctmpot siqaidem est
sase TohmtaUs effeotor: ande eC tm-
pot. E.
13 QuamiUamtotamfnmUam] Hio
nvno tam onlpa ftmiliae, qaam soehu
JSsoUai ostenditar, propter qaem om-
nes oraeiaadi sant. D.
14 Iram kane] Hane bterdam pro
qaalitate, iaterdam pm qaanUtata acoi-
pimas, interdam pro atroqne. at, iBn.
I. 98. Tuaque aaimam hane egindere
dettruf Bt jfin. IX. 481. hune ergo te,
Euiryale, atpkio f Sed nnno pro atro-
qae, hane, dixit at SaUestias de serip*
tkme GeHiberi ait, ^tme igiturrtdargmt
7>ir7iitmut, (Alii, Torfuttmt). D.
• Reole anasex,Teteribas, JEgrittido
ett ha6e rteent. B.
Irem hane in eot e eo m em omtffm] Id
Digitized
byGoogle
ACT. Ili. S<;£NA II.
91
Satis milii id habeam snppliciiy dam iUos ulciBcar modo.
Seni animam primnm extingaerem ipsi^ qoi illad pro-
duxit scelas : 16
Tom antem Syram impalsorem^ yah ! qaibiui illam lace-
raremmodis,
Sablimem mediam primam arriperem, et capite in ter-
ram ftataerem,
Ut cerebro dispei^t viam.
Gneois est l/ul^«i tov vmpif x^^X^A^*
8io iafri m, 4. 65. Heo. III. 5. 65.
Cio. Amio. SS. Puti nam pomt, ut nm
anftUrat aliquem, apud quem ewomat
«jrtu oonitotf sug. W. MeUpkorm a
lerpeiitibu. Par.
15 SatiM mihi id habeam supplicit]
Monliter loqtritiir: nam fere qatiido
qvtsqmuii inseitifr, eibi ritletiir fortis,
taBqoam qni plai aodet. Dum Ubs ul-
ofKor madol Venrai est hanc esse vin-
dictam, qnie ex reoentisaimii flagitiis
properata sit (Qnm ex neentit vitii fla-
gitiiM properat, edd. Tett.) Sio Vlr-
gilias, JB». X. 514. te, Tufrts,tuperbum
ctdenomqmtrent. D.
Dnm iUotulcitear] Erit plena yindic^
ta, si moda illoi poniam ao perseqnar. ,
Bxprimit post iraonndiam soam. E.
Sntitmihq Charis. L t. L.
Yenns elandicat, nisi in dum sjna-
kBpha eesaet» plaiie coatra artem et
Terentii morem. Dele ista, dum UUft
afetKor mado. Hemistiobiam est, nt
mox Tors. 19. B.
Smtit mHU id habeam tuppHm] Con-
leatam ease» et pntare sibi satisfustnm,
«siu habere didtv. Phona. V. 8. 4^
Phnt. MostelU V. C. 4S.
S, hoe pudet, fteitm mmtutn ; sap-
plioii habeo satis.
ita Juppiier apnd Lndan. Timone,
nx^p liMi) h TpnvTtf nai tnm rtfAMfU
irreu Sarm^ Daoieria prmter menlem
eomici: U n*y n rien, que Je nt vom»
Umtonffnr. W.
16 ScfiMmuaam pruRiim ixtiii^iawa
ifm\ %t(n%extinguerem: qnia ifois est.
Virf ., Jb. VI. 730. Igneut ett UUi vi-
gar, et eodettis arigo temittiims — fit
primmm addidit, quad ordinem &igBili.
cat. tnno enim adjicitnr, qnnm mnlta
subjioienda monstrantnr : nt coi fraota
prios emra braoUaqne,* et osBlera
Titia, in .£scliiniim totom piromoTeas
(jheU, braehinque, et eaierm, Vindicta
in Mtchinum ttomackum porro movent)
ostenditar etiam per atiena snpplicia
{edd. TetL eam Ms. B. addnat, «Mfe-
tms per Sjfncm vi^misorsm^. D.
iliiimam] I.e. Titam Laetaat ni.
11. «xfttncto timoesM^ aalma hmUla
etm non potett et VI. 1 1. amimat Amm-
num, ne extinguantwr, hmmaniMe na-
tenta, R. D.
PfvdttxJt] I. e. proereaTit Hor. oaraL
seoal. V. 17. R. D.
17 Symm MiipuiMraa] GaasmpcBnm
(qui est eaum pocne Z.) Vakt qittbut
iUum laeeraremmodit!] Hio Tofantn
immodiea oatendilar, poeoam pro me*
rito reposoeatis. Bt aota, qoam S jraai
dixerit, addidisse aotao do snperoi*'
lio. D.
18 SubUmtm] IsU (ipta) poena. D.
ljtge,Subiimem medium arrtperem,
et ciqiits prtfnum tn tsmmi gtdiuerem*
^am ex prontim per compeadiam son*
beodieslortnmprtmtim: qnod poolea^
ne seosns pkne ineptas eAcoTCtar, to-
Iraotnm est adpriwTenioaliooloii. B.
. Captts primttm t» tsrrmn ttatuerem']
Veriasime Tiri dootissimi emendaront
eapite pronum in terram stataerem h. e.
prsscipilem in temmstatiiaram. Catoll.
Carm. XVII. 8. Virf . Mn. I. 115.
promtSTtis HM^jftiter volvitut ta eepmt'
V. Bentlei. ad h. I. R. D.
19 Statuerem, nl certbro ditpp^gat
xiant] Et cenbrom ot Tia dispergi
potcst: ideo Tidetnr ambi|fBirai. nt
apwt Virg.,^. IV* 664. —smtstjus
Digitiied
byGoogle
9-^
ADELPHORUM
Adelescrati ipai eriperem oculos : post hssc prsocipitem
darem. 20
Cseteros merem, agerem, raperem, tanderem^ et proster-
nerem.
Sed cesso heram hoc malo impertiri propere? S. Re-
' Yocemus. Greta.
6. Hem^ quisquis es, sine me. S. Ego sum Sostrata.
G. TJbi ea'st? te ipsam quaerito :
Te exspecto: oppido opport^ne te obtulisti mihi ob-
viam^
Hera. S. Quid est? quid trepidas? G. Hei mihi!
S. Quid festinas, mi Geta? ^
eruare Spumantem, tpanasque manuf . —
Aliler eniiii dieitur, Ed. V. 40. ^mt-
gite huntum foUis, — Aiitor, Aid^, IV.
.612. spamrat et laticet timulaUafontis
Avend, D.
^ Adolescenti ipH eriperem oeulos]
Bene ocuUm, amoria iDdives (forte, iUi-
ces), adiatoretqne ilagitii. Pusthac
pr^ipitem darmn] Gra?iorp<BDa cieoi-
tatis (ob cttcitatemt seo, cacati Z.) Doa
f>roridere qao oadas. D.
$t Qateros ruerem] RMtre, actiram
.^i» babet. Sallactios in aeoaudo, ictu
sorum, qui iMflumifie ru^nt, necaban*
iur, lUtere enim, est toto corpore oti
«d impelleodam : qaod faciant, qai ipid
precipile» aiios prostemaoL Uode
proprie sues ruere dioootar. Virg.,
Ge. III. S.^S. Ipseruit, dentesque Sabel-
licus exacuit tus. £t Horat, Epist IJ.
S. 76. Hane rabietafugit canis, ae iutum
Unta nut luf. Agerem] Proseqoeror,
pfemerem. Virg. JLn. IV. 245. iUafre-
tut agit veiitos. Id est, nimia oeleriute
perseqoitor, el pene oooupat, praere>
nitqne. runda^n», et ppostemerem]
Vide qnam fortb sibi videatar, qui do-
let et irasoitar. D.
Tundercm, cam omnia kic a re mili-
tari traoalata siot, a loco est alienum.
Ergo ampieotere, qaod GajoUis sabsti-
tfoai, funderm. Ftm enim hostes pas-
atmoccumnt. B.
Ruerem] Raere aotiramestomnibns
viribofimpelleire. Virg.JEn.XII.454.
ruet omnia laU Valor. Flacc. III. ^02.
r. Lambin. ad Locret. 1. 273. et Ueins.
ad Virg. J£n. VIII. 63. R. D.
Agefem] I. e. prupellerem Sueton.
10 Cies. c. 68. r. Barmann. ad Pliaedrf
IV. 12. 3. R. D.
. 22 Heram hoc malo impertire] Id
est, participem facere. R.
23 Ego sum Sostrata] Haeo ideo in-
dacitar, nt rerisimile sit sapra non
visam Sostratam: qaando etiam rix
nano agnosoitnr ab irato. Te ipsam
qiutrito : te eispecto : oppido opportune]
liioertadistinctio, otram te eispecto op-
pido opportitne, sit dicendnm : an(forte
«xcidit, oppido opportane, ad sequentia
refierendum sU ? Verum cum Z.) eispee^
tare sitimpatienter oopere, et siqe pra»-
Foriptiono temporis : «pfmre,jaxtacer.r
tam tempas. Unde (tempus : Uuie Z.)
apparet ad te extpecto, qoia per se nimi-
um est» oon esse jungeodam oppido. D.
Pro tiM «a est^ porrige ubinamaef
ol est alibi. B.
24 Oppido opportuve] Valde. E.
Pro ejcspeeto, qood alienom est, qqio
hoo totum ine^ispootatam acoidit, re^
ctpe Godiois Aoadem. Expeto. . Vide
nos ad Ean. IV. 6. 5. B.
25 Quidfestinas,miGetaf] Proboa
assignat boo Sostrat». Asiier non rolt
ad omnia sermm respoodere (ridetor
legendom, aut, ad omnia Soslratam res*
poadere. aot, a domina servum rest^ia»-
rj. Cf. Phorou V. 6. 24.): sed luttri*
Digitized
byGoogle
ACT, III. SCENA II.
m
Animtim recipe. G. Prorsus. S. Qmd istuc prorsos
ergo'st? G. Periimus:
G.
Actmn^st. S. Eloqnere ergo, obsecro te, qnid sit.
Jam. S. Quidjam, Geta?
G. iEscbimis. S. Quid is ergo? G. Alienus est ab
nostra familia. S. Hem!
Perii! qware? G. Amare occepit aliam,. S. Vwmi-
serse mihi !
G. Neqoe id occulto fert: ab lenonc ipsus eripuit
palam. 80
«em poUl hoe loqni. Quidfestinasf]
PertorbBns ? El coromotoB 4icit pror-
«u, Mto comoioto, fe«8o. et aohelaiiti,
«b pertnrbationeni ct cooteotom ci|r-
«•n. D.
f6 Anhnumrecipe] Qood io leclione
gesto ostendi minime potoit, id ex ver-
lus SostmtaB ostenditor in Geta. Nam
ideo dicitor, animum recipe : qoia ille
pFB anhelitocrebrioniTerba conlinoare
oon posait. D.
Anijnum recipe'] Jd eat, spiritQm re-
flome. Sensos profertarille qui plenus
cst. Est aotem ioleger talis, gemito
irrampente (interrumpente) : ei mihi,
mmare occepit uUttm. Breviter somuiam
proposait: ae pnmom qoaeritur de fide,
ao ooostetadoiissam. Ille respoodit :
se ridisse. Rorsos et ipsa conqoeri-
Uir. E.
Pfaoet recte Faemo lectio Bembini,
qoie ipsa io nostro Cod. 900 anno-
mm reperitor, reeipe animam. Htco
enim sensoi Terentii, et Donati dispo-
talMni de anhelito probe convcnit. B.
^mmomreripe] I.e. respira. Anima
•arpe dicitor anbelitos io Phorm. V. 6.
29. et cl. Valkenar. ad Eoripid. Pboer
■ias. V. 858. R. D.
27 Perimus! actumcst!] Jam bina
Tcrbft jonjcontor. Perimus ! actum est f]
Verb* sout deftperalionis. Nam actum
ett, dieitor in ea re, de qoa jam Ista
lit senteolia. Eloquere, obseero, (luid
jtl] Beoe etoqitere. Nam conalor tan-
tum, qood neo explicHtnr» nec inteUi-
gitar: c|u vitia C4Milraria virtiM •st'
eloqoentia. Jam plos hic gcsto, qoam
dictu (dictis) agilor: qoia nt snpra
diximos, et lassos est qoi nonciat : et
integtatur dolor noncii, qnom opud
illam loqnitur, ad qnam maxiroe cala-
mitas portinet : qoo dolore tox ple-
romque sobtrahitur atque stngoltit : et
simoldat signnm perditamm renim. D.
Pro eloquere versns causa repone
loquere. B.
28 Alienuaestanostrafamirut] Bene
alientts. Geta enim ipsi (Geta enim
ipse) jam duminus, Sostrat» gener,
Pamphilie maritos vocabator. D.
29 Amare occepit aliam] Pejos est
amare oeeepit, qoam amat. Nam io eo
qood dixit, oeccpit, augmenta mali me-
toenda sigoifieat : ol in principiis qnsD
actom respioiont, non statim imminu-
tionem inspectanl. Bl occepit^ magnom
facinns dixit. Va miscra fnihi /] Mire
fulerpooitor molieris aflectus novo non-
«io. D.
90 A lenone ipsut eripuit palam] $ie
Bonciat, nt nltima pejora sint. Et liis
argomentis voU probare, qoud iromo-
dioe amet ^schinns. £t pene plus
qoam amavit virginem, pudori qoi non
consuluit (Westerh. edidit, jEschinus,
quiplus qimm tirginem, id ipsum quod
pudor nec hortatur, nec consuiit, amat,
Z.) Qois aolem inagis potoit impu-
dens essc, quara qni post honcstnm
amorem, ab lcnone amet? lioc eteuim
signiBuat merelrioem. Brgu nnn ho-
nestom, sed ab lemme : non per nliom,
sed ^'uj; neo emit, kot abdtuut, scd
Digitized
byGoogle
9i
ADELPHORXJM
8. Satin koc certnm^st? 6. Certe, hisce ocolis esomet
vidi, Sostrata. S. Ah,
Me iniseram ! qtiid credas jam ? aot cai credas : nos«
tnnnne iEschinum ?
Nostram vitam omninm^ in qno nostr» spes» omnesqoe
opes sitse
Erant : qni sine hac jnrabat se nnnm nnnqnam Tictoram
diem, 34
Qni se in sni giemio positnmm pnemm dicebat patris ;
ob iMp«tieotiain Ttlde uiuaitb eripuit,
neqne id oceuUe, nt qai oeiaret &ctuin,
Uoqaun fttisbctaras oxori irideretar:
sedpalom. D.
Pfelmeriat distingait post Uwme, ot
intelligalar a lenoiie amare eeiplt ; at
Enn. V. 4. 4. Sed reoeptn distinctio
ettuna. B.
Neque id oeeuUeferf] I. e. non dis-
simnlatfpalam &tetar. Cic. pro Cloeot
e. 19. ContrapatamTelaperte^areeat
poUice dioero. liv. II. 54. v. Dra-
kenb.adUr.XXXIL39. R. D.
Ab lewme mputt] H. e. leooni eri-
poit. Viri dooti oomparanl illnd Cicer.
pro Marceilo o. 10, arma ab aUis '«r#p<a
iunt pro aliit qoanqoam Grsevios eo
loco scriptom potat arma aliis erepta
«ont, ao forte meiios hic foerit, a le-
fume aodpere pro ex axlibus knonie,
R.D.
31 SaUn' hoc certof] Magnis malis
Doo statim oreditor. Hoc ergo ex do*
lore dixit, qood stopet aadiens : non,
qoia non babet fidem. Hiece oculW]
*l2Mm^fi«( asseveranlis. Ah!] Inter*
jectio est flentis. D.
Pro certt repone oom Faemo eertum,
ot respoasio hato oonveniat interrog»*
tioni. B.
3S Me mieeram!] Mira affectio.
Nam laorjnur non sinont finire sensam.
Quid credat jamf aut cui credatf]
Fides aot personsB qoalitale servatory
si gravis persooa est ooi creditar : aot
ipsios rei qoalitate, si ea res creditor,
in qoa fallere cni creditor, aot non po-
Uul, aot non del>et. Uio ergo mire io
otroqoe jam fidem dixit noUam esse, et
in persona, et in re, qnod Virgilios
tnmstnlit, brevioiqoe dixit, JEa, IV.
373. nujguamtuta./ui6S. Uoc est, neo
in re, neo in persona. Et bio ipse io
Heaut ProJuppiteriubinamestfdse?
Nostrvmne JEeckinum,noftrarwn vitam
omntum] •EXXi«m»Sg omnia : qnia fle-
tos impedit verba. deest aoten, hoe
fedsst, vel qoid tale. D.
Leotionem Codd. nostrorom, ^md
jam cr6das, et versos et aeoentos po»-
tulat. Deinde in aliqoibos libb. vett.
aoctore Faemo reperitor nosirum JEtr
chinum? Nostrumne JEsehimmf Qoa
leotioneoptimestetTrodiaioos. B.
33 Sitcerant] Sitit, positsB. Nani
situm est qoicqoid in looo soo pomton
non evertitor. D.
Omnes Codd. babent lectionem lin-
denbrogiiy prseterqnam qood Faami ef
■ostri oollooant ita, spet opetque omme»
sita, Sed forte bono et soq. ven»
Aoctor sic collocavit : Niostnim &mmum
vitam ; tn qmonostrm tp£s opes^ omnH
sit^f I Qmi s6 nmit Itac Jwdbat timctn
n6nquam victuHim ^emf B.
iS^op«i9tte] Spes et opes fmpe jnn-
gootor Seneca ep 48. tn I» spss opesqua
tunt in Pfaorm. III. 1, 6. v. Cort. ad
SaUost. Catil. o. f 1. R. D.
35 Potitwrumputrum] Pwerumdix"
it, si poer nasoeretor : non qoin(Codd.
vett. addonty morsm noict^ diviaabai*
Ad votom ergo eopientis retolit piie*
rum: non qoim neoeese esset mare»
nasci. Bt bsBO omoia» magno atopnffe
dioootor» ad oaMggemidMn perfidiom
Digitized
byGoogle
ACT. IIL SCENA II.
96
Ita obsecratunnii, nt liceret sibi hasc uxorem ducere ?
6. Hera, lacramas mitte : ac potius, quod ad banc rem
opus est porro, consule ;
Patiamume^ an narremus cuipiam? C. Au, mi homo^
sanusne es?
An hoc proferendum tibi yidetur usquam esse ? 6. Mibi
qnidem non placet.
Jam primum illum alieno animo a nobis esse, res ipsa
indicat. 40
iIImm eai oreditur, et dolorem •oram
qoi «fredldenurt. D.
Pro imlgari patrem meliores libri
hahtmi patrit. B.
Ingremio podturum] Vetuttissimiu
mos fuit jam ab heroicu doctas tempo-
ribos» at filii poeros reoensmitoi ia pa-
trom gremiopoiiereiit. v. Homer. liiad.
e. 455. et Tanaqaill. Fabram ad h. 1.
R.D.
36 Ex Cod. Petremi leg. Hancm
vxarem dueere, Qoie conitractio repe-
rttar Heaitt. IV. 1. 53. B.
37 Hertt, laerumat mitte : ae potius,
foed ad hanc mn epus ea} Hino Virg.,
JEa, XII. 156. Nan lacrymit^hoe tem-
pus, ait Satumia Juno. SeDlit aotem,
■oo laerjmis agendam, abi oonsilio
opQt est. Porro eotuuW] Porro, in re-
liqaam, deiode, Tel in fataram. Porro
enim, ordiais et temporis adirerbiom
est, non conjanctio. D.
Hera, lacrumasmtte'] Hinc jam de-
liberationis propositio est, cam dioit,
emiguU^ patiamur an narramusf Una
pan svbjfingitar, non esse narrandam,
inaftl fuidem non placat, Hojos rei ar-
gaiMBla illa 8ont,qaodprimam iEsohi-
mni ooastat alienomhabere circaistom
(ittam) aBimom. 8i palam ergo pro-
latom foerit, negabit continuo fortasse,
iwa «aty iftfieias ibit. Tonc continoo
poellm periclitabitor fama, vita veniet
m dubium, Sin aotem confessos foerit
addeeceofl se iriliasse, et propterea
«ogalar doeere oxorem, utile non est
dare iUi puellam, cum aUam ^tigat.
Unde sine dobio qoacanqoe ratiooe
necessariom est conticescere. Debde
sobjongitor pars altera: fnintiiM^vn-
tium, inqoit, non faeiam, potios pro^
feram. Cojos rei argomenta bec sont :
quod pejore loeo res jam esse non potest,
Bst enim indotata : seeunda ei praierea .
dos qasB esse potauset, est ablata, vir-
ginitas. Sed si negabit iEschinos ri-
tiatam, (acile dinoscetor: testis enim,
inqoil, m/ecum ett annulus, quem amise-
rat, Et oerte com ego conscia raihi
sam, a me hanc esse colpam amotam,
non enim corroptam, neqae pretio po-
dicitiam poellflB veOdidi, fiwiile vindi-
cabo, et me et illam indignam illa (ex-
cidit re Z.) Hoc argomenlo persoasit
rem esse proferendam. Ita consentiens
serTOs dixit, quid istue est, aceedo ut
meUus dicas. £.
Omnes Faerni porro prospiee, pneter-
Vatican. et tres ex nostris velt. obi
reete est consule, b. e. delibera. B.
38 i4tt / mi homo, sanutne es f] Hoo
ex persona notriois legendom est. illa
enim dissimolandam rem potat. Mi,
pro meus, D.
Deme ne, ot est Phorm. I. S. 99,
Deinde yersos non stat, nisi recMpias'
lectionem Godd. nostrorom, au, au, m»
homo samm* esf B,
39 lllod esse abest ab ono Cod. et
tres, prrferendum hoc. Lege igitar,
An prrferendum hoc tibi mdeturHtauamf
G. mi quidem ndn placet, B.
Digitized
byGoogle
90
ADELPHORUM
Nanc si hoc palam proferimus^ille inficias ibit^ sat scio*
Tua fama, et gnatae vita in dubium yeniet. tum si maxime
Fateatur; qunnpi amet aliam, non est utile hanc illi dari
Quapropter quoquo pacto tacito'st opus. S. Ah^ mi-
nime gentium :
Non faciam. G. Quid agis ? S, Proferam. 6. Hem I
mea Sostrata^ vide qtlam rem agas. 45
S. Peiore res loco non potest esse^ quam in quo nunc
sita est.
Primum indotata est : tum praeterea, quae secunda ei
dos erat,
Periit: pro virgine dari nuptum non potest. hoc relli*
quom est.
41 PraBter Bemb. omDeR nendose le-
fjanipnferemus, B.
4*^ Tna fama, et gnatct vita] Tibi
enim crimioi erit, Tiliatam c Me iiliam :
ilU eliam oberit. £l otriim vHamf sa-
latero dicit? In dvkbitan\ In pericu-
lom. D.
43 Fateatur] Vitiasse filiam. £t
complexio est ^frXiupoc oraloria, in qnm
utmm senseris (cesieris Z.) conlrarinin
tollls: cogilnrqae (eogerisquc Mt. B.
et edd., vett.) quod ex altura parte ait,
lioc eaty taeero. D.
Repone, nan estutile huic, ilU dari,
Ila liscpe alias cum datif o. Cf. Hec. L
2. 76. B.
Secnnda dos] IntelHgfit virginitatem
vel podicitiam illibatam. Plaut. in Am-
phitr. II. 2. 209.
44 Quaproj}ter qiwqito pacto'] Con-
Ipiic et pro pertfona, et pro maliere lioo
dictoinest: eamqnein malis incoiiHlan-
tem esse demoustrat ( Weslerli. edidit,
eonstavtem esse demoiutratur. BJinu»
recte. Z.) D.
Si cui Icctio Codd. multornm placet
eelato pro tacUo; legat, est celato
ppus. B.
4.5 Ntmfaciam] Non faciamt dixit»
pro non ta<:ebo : qaaai Tacere, aliqoam
aclionem Iiabcat se^ moralis significn*
tio est» el oomniunis omnibos: sicol
advocatMm dicimas maU fecim, qnom
tacuerit. D.
BembinuA et alii Iiabent ages, qood,
ob seq. prcferam, pnerert Faernas. Sed
probo Cod. Reg. ais, qnod est admi- .
rantis est dissentienlis. Certe ita cave-
tur, ne bis idem dicalnr, qaiamox can-.
tliara, qae cuin Geta consilium' Sostra-
l» repadiat» ait, quam mn agas. B.
46 Fejore res loco non potest esse"}
Salis argute inler Getam et Sostiataai
sentenliqsex pertorbatione facit natorso .
(excidil, poeta Z.) Quam m quo nunc
nta est] Cansa nihil limeadi. D.
VorsOK probat Bembini potis ett, pio
potest. B.
47 Primum itidotata est] Ratio
snbjecta est causas : et indntatam, pao-
perem reodo dicit. Tum pri£terta,qu^.
secunda ei dos erat] Videlicet, dari pro
virgine nuptum. £t incerta distinotio
est; etenim erat bis sabaodiendon».
pro virgine dari nuptum. D.
Secutida ei dos] Plaiit. Amphitr. II.
3. 209. Non ego iUam mVti dotem duco
esse, fuc dos dicitur: sid pudicitiam, et
pudaremtetsedatumcupiditian. L.
48 Non potiit'] Jangendusi, dari.
Digitized
byGoogle
ACT. IIL SCENA II.
W
Si lAficias ibit, testis mecum est aniiliiSy qoem €u;iiiserat:
Postremo quando cgo conscia mibi sam> a me culpam
esse banc procul ; 50
Neque pretium, neque rem ullam intercessisse^ illa aut
me indignam, Geta ;
Experiar. 6. Quid istic ? accedo ut melius dicas. S. Ta
quantum potes
Abi, utque Hegioni cognato bujus rem omnem narrato
ordine.
Nam is nostro Simulo fuit summus, etnos coluit maxume.
nvfitttm, £t fTo vtrgtn^: id eit» Yirgo :
ttt, mine plani at pro nova, id e8t,nova.
Ait nee Tirgo, neo pro irirgiiie nubere
potest non irirgo : qai« ▼itiaU est neo
pro rirgiDe : qnia ret difliunata ett. D.
. 49 Si inficiat ibii} Si negabit. Teait
menfsn est annului] Looalio haeo (exci-
dit velTj.) sic oapienda est : hic at an-
wuIm* yro me tettis, Vel sic, annulus
et ego tettet sumut, Sed melios quod
sopra (Portasse respioit locom Ean.
ni. 3. 9. abi Mccum recte expUcat
penet me Z.) D.
Nostri fere omnes cam edd. yett.
Jhmlut, quem ipse amiterat, B.
Tettitmecumettannulut'] Seiisas est,
aooolos est penes me, testis» Pamphi-
lam ab j£schino esse violatam. Dona-
tas ad Ettn. III. 3. 9. Mecumf penet
m sigfuficat. W.
50 Pottremo, quaruloego contcia nuhi
tum"] Qioint^Ofproqaoniam: vel quando,
pro qoidem (Quando, pro Quandoqui-
doi. Ms.H.) D.
Malato ordine scribe, QMondo ego
mihi tum canteia, B.
51 Neque rem tdlam'] Hoo est (Ex-
empU gratia M». H.) internandam,
Pttctnyn clam, aat promissom. Et bene
totam execralive dixit : at alii facinora
abhorreant (a faciucre abhorreant. Mt,
JL) JUa] rilU-scUicet. D.
Repone, intercette aut illa aul me i,
G. B.
. 5S 'Eaperiar'] Apnd jadioes agam.
Q,mA iducf] Verbain est «gre con-
sentienli»: qiiasl qoi dicaf, quid hie
VOL. II.
refittamf Acoedo, ut meUut dieat] Id
est, ot oonsentiam, velot qui melios
possim dioere (Veiuti m^ut pctent tit
dicere, Mss. Porte, vel ut ^pdd, &o.)
Quantumpotet,abi] Deest Ciio: otsit,
quantum potet, cito abi. D.
Ne versas rit jnsto longior» pro ae-
cedo repone cedo, h. e. ooucedOf fateor,
a^nosco, te melias dicere. B.
Experiar] Soilicet jare vel actiune
i. e. in jus vocabo., Gic. pro Roscio
conuBdo c. 9. et simpliciter experiri
pro Cttlio c. 8. R. D.
53 Atque Heg^imi] Apud Menandrom
Soslratiefraterindacitar. /fu;iis] Pilim
sos soiliceL D.
Lege cum Bemb. Bm enarrato om-'
nem ordine, B.
54 iSimuio] Nonien patris pnellc :
diminalivam a Simo, vel Simone. Et
nota nomen in Palliata Pabola Latine
diminolivam. Stimilo fuit tummut]
Summus, an ad cognatam, an ad ami-
com refertur? an absolole ponitar? nt
in Ecvnocho» plurima talute tummum
tuum impertit Gnatho, Et not coluit
tnorim^] £t miserabilias coluit dictom
est, qaam si diceret, Colit, Virg., JEn.
TX. 300. per caput hoc juro, per quod
patevante solebat. Solere enim, et ma-
joribus et minoribns convenit Ut, JEia,
I. 16. posthabitacoluisse Samo. D.
Nostro Simulo fuit summus, * (Ex-
oidit forte, igitur nos nuiic respiciit ;
aot aKod ejosmodi Z.); sed paramistito
est, etiam notmaxime eoluit» E«
Digitized
byGoogle
96
ADELPdORUM
G. Nam hercle alius nemo resplcit nos, S. Propem'
tu, mea Canthara^ ^^
Ctlrre : obstetricem arcesse, ut qanm opns stt, ne in
mora nobis siet.
ACT. IIL SCENA III.
DEMBA. SYRUS.
DISPERII ! Ctesipbonem audivi filium
tTna affnisse in raptione cnm iEschino.
Id misero restat mihi mali, si iUam potest,
Qoi alicai rei est^ etiam ad neqoitiam abdncere.
55 No$] MonotjUabo finit, voltao-
Mun exprimeoi prooanoiatiooem. Tu
«lea Canthara] Tristis ac terite femioflB
blandimeotom eit mea polios» quam
pronomen possessiTim. Deest enim
earaf rel qaid tale : qao addito, prono-
men staret mea. D.
Lege propere : adverb. B.
56 Curre'] Mire dictom est anciUfty
eurre. Ut, quum opxutit} Idest, qaam
adesse ooBperit partns. Ne in mora
nabis tiet] Looatio qoaiis sapra» And.
U.5. 13.etin.l. 9. D.
1 Disperii! Ctesipkanem audivi Jili-
twn] Hic osteoditar qood severi ho-
mines, ac recti et honesli, tenaoes vel
ridicali sant, vel odio babentor qooqao
aocesserint. Magno aotem affiBcta, et
qoasi exclamantis addidit jUium : qaasi
caosam redderet cor dixerat» ditperU !
D.
Disperii!'] Hsec scena illosiooem
habet, ^aotilar servasati domioam
possit fallere. Demea tamen opiniooe
oomperii, qood filios saas interfuerit
raptioni. g^viter fereos ad domom pro-
perat : in^miscit enim si faerit etiam
ipsecorraptas. Disperii!] Valde perii,
ai illum potest frater etiam corrompere,
qui alicujus spei nt, E.
S Unaaffuisuinraptumecum.Xschi'
no'] OlM99fAU ', in quaostenditor, qoan-
tam commovebitar Demeaipsare eom<
perta, quum ex pirva rei sospioioBo
tanlam se aiBciat (affUgat), Raptio
antem ad persooam referldr, rapina ad
rem, raptuj ad stopram, si volumna
proprie loqai. D.
Bemb. habet una Jwsse. Sed reti-
nendam est Tolgare adfuiste. at And.
I. 1.80. Eao.lI. 3. 75. B.
3 Id misero restat] Bene restat:
tanqnam jam sammom malom lit»
JBschinam essecorroptam. Et, misero
mihi : qoasi qoi nihil nesciat, CQunfi'
quid faeiat, nesciat Z.) nihil ooranUt
Micione. Si iUumpotest] Nou dubitat'
velU: et ideo dicit potest. D.
4 Qui alicui rei est] Recte. de hoo
enim supra dixit, non fratrem rei daro
operam videt f ruri esse, parcum ai so-
irium f Ixiam ad nequitiam ahducere]
Qoasi bvitum dixit, non vocare, sed
Mvtere. Ducimus enimvoIentesCoran-
tes Ms. H.) : sed abdudmus invitos.
Nequitia autem proprie libidinosa iner-
tia dicta est : qood uihil queat, nuUi-
qoe rei apta sit Unde et mtget, qaod
nihil agant, ?el a non agendo. D.
Idem Bemb. habet ettam ntm ad ne*
qintiem addueere. B.
Qui alieujus rtt est] H. e. qni fhigi
est, qoi probos et utilis eat Sic oontra
fNittius m' etse pro inoUlem ease. R. D.'
Digitized
byGoogle
ACT. HL SCENA^ IIL
09
^i e^o ilkim quasiam? credo abdactum in ganeiaii 6
Aliquo : persuasit ille impnnis, sat scio.
Sed eceum Symm ire yideo : hiBC scibo jam, ubi siet:
Atque bercle hic de grege illo est : si me senserit
Eum qusritare^ numiuam dicet camufex.
Non ostendam me id velle. S. Omnem rem modo seni,
Quo paeto se haberet, enarramus ordine : 1 i
Nihil yidi quicquam laetius. D. Pro Juppiter !
Hominis stuUitiam ! S* Collaudavit filium :
Mihi, qui id dedissem consilium^ egit gratias.
5 Credo abductum] Non iiise, sed
^tduetvm eM»e : qnasi •dhoo cnlpa oon
•iiQlias. Ih ganeum aliquo] Veterei
g&iMm, ■leritoriamtabeniam dixerant.
ienS -nf yAf (Corrige iiri rm yoQ, aot
M -nu yic Z.) 'nur Im, ric y»)(. qaod
ipia sit in terra, non ot ooBnaoola f o-
perios. Unde et tabtnta, quaju trabena
(trabea Ms. B.) aralidioribos diotatrabi-
bvSiqaibqssnperiorasQSpensasant D.
6 Panuasit ilU impurut] Suadeamt
fiicilia, persiuMi«ntu difficilia. Et juo-
dere iacientis est, penuadere perfioien-
tis. Xmpttrus aotem pro improbo po-
nitor apod Terentinm. Et hic qooqoa
exciuata volantas est Ctesipbonis, coi
a m^re fratre et improbo ingesta sit
persnasiona neqnjiia. JD.
7 Sed eccum Syrum ire vide] Ire,
•t abire, et Tcniie si|^fioat Jre video]
Jre, pro Tenire: ot, iEn. VI. 59f.
Nic vero £addtm me tum Uetatut SMn-
tem Aceepime lacu, D.
8 Atifue hereU hie de grege iUo ett]
V'i^nl9e»AXni4f,degregeiUeest, Or-
do Tel bonoram, toI maloram dioitor,
et graTinm; ot efiusUr erdo, eenatorius
erdo. Grex we\ bonoram, toI malorom
est, et leTiom. ot Cio. Catil. II. 10.
In kis bemt gregibus omnes aUatoru, om-
wes impuri iwtpudioifue versamtur, D.
De grege Ulo] De ilUs qoi oorram-
paatt et qol corropti sont. E.
9 Qjiumtare] Instanter qosBrert .
Carmifiat. Pro «aoeo (pro gamitHe,
Vortaasis boe Sobolion pertiDet ad tm«
pirvs Ters. 6.) podtea ett D.
10 Non ottendam me id veUe] Soili-
oet, scire obi sit« D.
Omnem rem modo seai] Serms «ni-
Tersa seni erso narrata * (exddit ait),
boc est, ooi rapta sit meretrix, et «#-
nem laodasie consilinm, et filiom qood
pro fratre lalraravit. E.
Omneii nostri et Faerni libri cellooantt
idvuvelle, B,
Omnemrem, Sic,] VidetorSjnisbieo
ita narrare, nt male nrat Demeam, quei|i
Tidere se tantisper dissimolat. W.
11 Quopacto se haheret, enarramus
ordine] Hoo reote : qoia dixerat Mi-
cio, nisi, quiequid est, volo scire, atgue
homhiem conve nir e, n apud forum est,
Et enornuma, proenarraTimos. ot, jEo.
m. 3. omnis homo fumat Neptunia
Trtrja, Et ordtnf bene : qoia simplieiter
fatetor. Fallax aotem et oapliosa uar-
ratio est, qood timemos, fateri. D.
Bentlejos oom aliis iUod se oviisit.
Z.
Quo paeto se haberet] Freqoens est
sic se reshabet sed oou minos reote dioi-
tor sic res habet Ur, XXII. 39. ubi V.
Drakenb. R.D.
13 NihUquiequammdilatius,]Qf»»»'
tom voflXxoy. D.
Bentlejos edidit nU quiequam vidi
Uctius. B.
IS Hominis stuUitiam] SoiUoet qo|a
Imtator, igfoorans obi JSsobbos sit Co/*
iKudavUfiUum: Plos additom est. Bppi
cmm solo^ noa aewtavif, sed et epf-
l0udemt, D,
Digitized
byGoogle
100
ADELPHORUM
D. Disnimpor. S. Arg;entiim adnumeravit ilico : f 5
Dedit prseterea in somtom diroidium minse :
Id distribntum saneest ex sententia. D. Hem!
Huic mandes^ si quid r^cte curatum velis.
8. Ehem, Demea^ haud aspexeram te : quid agitur?
D. Quid agatur^ vostram nequeo mtrari satis 20
Rationem. S. Est hercle inepta, ne dicam dolo,
Atque absurda. piscis caeteros purga, Dromo :
Congrum istum maxumum in aqua sinito ludere
15 Disnmpor,] Mire: hiKeniinver-
Ws oonmoTetiir, coUaudavit et e^t gra'
tias. Et Tide e^nm stomachi reserra-
tam. Argentumadnumeramt j/tctf] Con-
tra iHad e«t, cur tu hit r^nu tumtum
tuggerit? Et non solam iDqait, adnu^
meravit: sed qaod pejat est, iUeo. D.
Diirumpor] Scilicet dolore. Cio. ad
Auio. \1I. 1«. R. D.
Argentum Adnumeravit.'] Intelligit
vigioti minas Lenooi pro fidioina dan-
das. Sic Plaat. Mero. I.l. 88.
Talentum argenti iptut tua annamerat
manu. W.
16 Lenoni daretur in tumtum] (Leg.
Dedit prttterea i. t.) io id qaod neces-
aariam esaet tumtibas. E.
Dedit in tumtum] I. e. vnde samtom
frcerema», pro qao dixit in ' Heaat V.
1.57. tuppedkare tumptibut Cic. ad
Div. IX. 20. cum in tumtut babebas
ubi ▼. Manat. ad Attic. VIII. 5. Seo.
de Benefic. II. 10. abi boo loqaendi
genas egregie evplicat GronoTiaa. R.D.
17 Id distributum] Diitributum, in
diversa tribatom : id est, dispartitam
per palmentaria. D.
18 Huie mandet, ti ^uid recte cura-
tMmveUt.] Eifmita est majoris stoma-
obi : qaia ille dixit, Ex tententia lUstri'
butum : id est, at indicat Demea, dila-
pidatam. Sic alibi, ColumenfamiUa nos-
trm hone cuttos, talve. D.
Huic nmndetf ti futcf recte] Iterom
boo dioto nsas est in Pborm. IV. 4. 8.
Idqae ex Plaato samtom in Asinaria,
I. 1. 107. tAdem homini, si qitid reete
emvtum veHs^ Mandes. Laitprandas
Histor. lib. 2. c. 15. Regressi protinus
ad regem, Terentiaimm illud pro rttpon'
sionedederunt: Htde eommandes, si qnid
recte curatxtm velis. L.
19 Ehem! Demea] Ehem, iDterjecfi»
est oommoti, et qoosi percolsi re sa-
bita et noTa. Qftid agiturf] Blaadien-
tis est, non interrogantis. at alibi, O
noster quidjit f quid agitur? D.
20 Nequeo mirari satis rutionem]
Mira sont eUam illa, qasB Tebementer
praTa sant. Et ideo mirari, pro hor-
rere et reprehendere positom est El
rationem ttutriKmf dixit nialam : qaam
non sit ratio nisi booa. sed sic lequitar
popnlas. D.
21 Esthercleinepta] Hocadseoeio.
Ne dicam dolo] Ne mentiar, id est,
ez contrario dioere Tidear : sed ut s«-
dalu dicam. D.
Inepta, ne dteom dolo, et ahsurda]
Vi senem Demea (Demeam Sprus Z.)
posset incilare iracandia, fingit impe-
rare se senro, at pisoes octeri pargen-
tar. Et bio abondanliam deolaniTit»
aeterei: qaasialiqaoslpseporgaTeritB.
Est HercUinepta] Priseiao. lib. 15. L.
22 Atqueabsnrda.]Jneptum,e§islol''
tom tantam : a6tierd«fn, quod et atal-
tam est, et in ipsa staltitia diTersom»
et qaasi repognans sibi. Sio ergo locn-
tas est, at Tideatnr ineptam rationem
ad JBscbinam referre : absordam, ad
Miciooem. qoem jam fieri stoltnm, oiMi.
trariom (conseHlaneunt) senectoti est. D.
Illod atque aateo6denli TersoiHippo.
soit Bentl. Z.
23 Congrvm ittum maximuvi] ^ms^
Digitized
byGoogle
ACT. III. SCENA III.
101
Panlisper : ubi ego yenero, exossabitar :
Prios nolo. D. Hsecine flagitia? S. mihi quideni
non placent : 25
Et clamo saepe^ Salsamenta haec, Stephanio,
Fac macerentur pulchre. D. Di vostram fidem !
Utnmi studione id sibi habet, an laudi putat
Fore» si perdiderit gnatum? Vae misero mihi!
Videre videor jam diem illum, quum hinc egens 30
rrvXd ; qaim enuit tlii, non mtximi, nt
e contnrio, Georg. II. 99. Argititqug
wdnoTt qaia ett et major. Nftm uhan
qood ail, Suxrdtov est. videtar enim ot-
tendere digito, qoem dicat In aqita
uniio luder» pauUsper] Sic oflteoditor
bene obsonasse, qoi Tivos attolit pii-
ees. Nam non lodit pisois, nisi Tivas. D.
Ccngrum ittum in atpia nnito ludere]
Id est, moTeri. non euimpiscibos aptos
«st lados. Itaet Virg., ^. Vni. 6Sf.
iudert pendentet puerm, Sed illic enim
(diffm) inGuitibas Dollos est lodos. E.
Congrum ittum'] SerT. in Mn. VIII.
63«. L.
Ludere"] I. e. bnc illno natare, Ta-
gsrt Cic in Arateis t. 326. r, Senr. ad
Ai.Viri. 63«. R. 1>.
24 In Bemb. est Tantisper, b. e. in-
terea, et rediero. Sed Tolgaris leotio est
toenda. B.
Exostabitur, Plant. Anl. II. 9. 1.
Vromo, demptamapiicet: tu Maehm>
Congrum, mur^am exdortua, quantum
potet;
Atque omnia, dum abtum hine, exossata
faetient. W.
tb PrtttS noio.] Saperbe,etproaao«
f oritate : noo dixit non oportet, sed noio.
sobaaditur, pwrgari eum. Et nibil ex
moracomiptelfe accessorom pisci ex eo
osteodit, qood ait ludere, boc est, ti-
▼ere, et non Icsom (forte, lottum Z.)
YiTcre. non enim.dixit, natare: qood
etiam possont langoidl pisces. Ipse in-
soper plaoom fedt qoid sit purga, di«
ceiido eioetabitur. Purga igitor, exotta
significat : non nt qoidam putant, esot-
laWfNr, comedetor. Mihi qHidem nen
pUeent] Plos boc ad senem. Et Tide
qaaai totom topMbe, et confideBttr dix-
erit ob amioitiam omniom domioorom,
exoepto ooo Demea, qoem tantom prm
iHis cootemoit D.
26 Saltamenta] Hoo ad discipolom.
Saltamenta, aot salsi pisces sunt; aot
laridom. Saltamenta harc, Stephanio]
In tota comoedia opera danda est, ot
stomaobetor Demea : excepto qood se
ipse in fine commotat. Hsc ergo caosa
est, qoare Sjros qooqoe illi objioitor,
magniffce inferens se ot iDxoriosom, li-
centemqoe serTom : praesertim qoi tdo*
lescentom pvdagogos foerit D.
Saltamentahdtc, ^c.] Afacrp«ntt/rpro-
prie positom. Qoicqoid enim salsom
est, in aqosm fonditor, ot madefactom
aaUs amaritodinem perdat. E.
Clamo] Claoiando objorgo. infra IV.
7. 9. Petron. o. 46. ideo ilU quotidie
elamo, obi t. Bormann. p. 312. R. D.
fS Utrwn ttudione] Aot ordo est,
Utrumne. aot est wa^iXxaf tertiom. aot
Tero per IXXfi>f4? aocipitor: qoasi dl-
cat, utrum ettf aot, utrum «erum ettf
qood qoi aocipil» utrum sobdistingoat,
et separet a seqoentibos necesse est,
Utrum ttudione] Aut utrum soperra-
ooom est, aot fte : aut oerte t/ui!^(c fi-
gora est, pro, otromne stodione id sibi
habet, si scietis ledit filiam? Laudi
putat] Qoia decipit. D.
Utrum tttuUone] Per tmesin dicitor
pro utromne stodio. infra FV. 5. 28.
quid iUam m abducat pro quidni iUam
Mueat. V. Donat. ad. b. I. R. D.
49 Si perdiderit gnatum] Et magno
affecto, non dixit .£schinam : et mire»
non addidit cojo^ gnatom. Va mitero
mihi!] Hoc est, qood snpra dixit,
JEgre.ttt : aUentu non tum. D.
30 Vidtre videor jam iUum diem^
Digitized
byGoogle
103
ADELPHORUM
Profugiet aliqno militatam, 8. O Demea,
Istac e^ sapere» non quod ante pedes modo'st
Videre : sed etiam illa, quse futora sant»
Prospicere. D. Qaid ? Istsec jam penes yos psaltria est ?
S« Ellam intas. ' D. Eho^ an domi est babitarasT
S. Credo ; at est 35
Dementia. D. Hascine fieri? S. Inepta lenitas
Patris, et facilitas prava. D. Fratris me qaidem
Padet pigetqae. S. Nimiam inter vos, Demea^ ac
Ulum dixit, qnasi qneDdun tristem ao
fBOMtimi. D.
Vider9 mdeorjam diim] Jaliiu Rofio.
Biiet in Diabole, L,
Vtdere videor] Elegus lucatin et
Ciceroni fiuuiliaris. Cetil. IV. 6. videor
mihihanevrbem videre wu> incemdio &c.
▼. Benaej. ad Horat II. 1. tl, R. D.
Sl Prqfugiet aliquo mUiuttum,'] Pro
fNitris militsre ^oriosom fuit, oeo TerOf
«t Barlandos aliiqoe ad hooo loonni
dionot, torpe foit, ad exleros, r. o. Per-
Ms, militatom abire, Meoedemus qni-
dem in Asia simol rem et gloriam armis
reperit, noAprofugiet est ; profosis opi-
bns neo consilii locom» neo aoxilii co-
piam habebit aliam, qoam ot profogne
nilitet. S.
32 Quod atue pedes modo ett videre]
Hoo somsit poeta de illo in pbjsicom
penrolgato aooilla dicto, quod ante pe-
dtt ett, non videt : cctU tcnUatur plagae,
Diog. Laert. Thal. 34. Iv yif, i 6aX9«
rk h, ve^^y oC hfpJifteint lUTv, rk lor2 «v^-
nS oZo yfmaiv^ai,) D.
Quoct ante pede$] Hioojd. lib. 8. to^
Ife^rMt tXrU^fjJnw \%iffwim%Xf, Pris. lib.
XIIX. Aristot. apod Stobcom Serm. 89.
•U U &)Jkenn ri utif*tm h toTc vtair,
Dio Prosvos w»f BacikdaQ, Lociaaos
in Pseodologist. Cioero II. de Diirioat.
eap. 13. Qfiod antepedet, nemc jpsetot ;
eeUi tcrutantur plagat. h,
Qfud ante pedet ett] I. e. qood prae-
scns est Cic. de Orat III. 40. Cort ad
Sallost Catil c 16. R. D.
33 Sed etiam illa qu^ Jutura tunt]
Magis ridicula est asseotatio, siqois
i Uvdetori qoibos maxime oaret.
Ittme jam penet vot ptaUria ett f] Di-
eendo ittec, osteodit jamdodum se hae
indignari. D.
35 EUam intut.] Vi, EUum, confi-
deus, eatut. An dond ett habiturut^}
Proprie : qoia haberi uxor (forte, qui»
habere usorem vir) dicitor, et liaberi mu-
lisr, qoom ooit Credo, ut ett demential
Sio et io Eonocho, eam le intendit ette,
ut ett dementia. Et oomioativos casos
essepotest,etseptiroos. Siseptimos,psr-
ittus, aot qoid tale sobaodimos. Sed me-
lios oominatiTom accipimos oasom. D.
Ijegt,eho,aneftd6mihabiturutt B.
36 InepH lenitat patrit, etfacUitoM
prava] Lenitat, ad permittendnm :/m'
ciUtat, ad ignoscendom. sic qoidam.
Sed ego lenitatem ad Micionem refero,
qoi bec leniler patitor : faciUtatem, ad
Aehioom, ooi basc per lioentiam hei-
Utas dator. Proimm autem ett, qood et
ipsom Ifcdit facieotem: maium, qp/ed
alios taotonf. D.
Inepta lenitat patrit, et fadUtat pra-
va.] NoD apta, et mala fiMjilitas, qoa in
loxoriam diTitise sok gerontor. E.
Htreinefieri] lo Ms. R. additor/n-
^ttia: sed alieoa mano. lo alio ood.
Hteeinefierite.pottuntapudfratrem. h,
Gontra versom qoidam Codd. Terbie
hmcinefieri, addoDt^li^^tia, qood Ter-
bom a melioribos abest B.
37 Fratrit me qtddem pudet, piget»
f««] Pudet, in his qo» torpiter (acit :
piget, io his qom com danmo ao malo.
Pudere, etiam ad dedecos : pigire, ad
dolorem vefertnr. Pudet, qnod torpe est :
piget, qood dolet D.
38 NimiumiHteru»,JOemitt] IHt^
Digitized
byGoogle
ACT. m. 8CENA III.
lOg
Non quia ades praesens dico hoc» pemiiiiiiim iiiteresti
Ta quantas qnantus, nihil nisi sapientia es : 40
Ille^ somnium. sineres rero iHom tuuni
Facere hsect D. Sinerem illum! ant non aex totis
mensibns
Prios olfecissem, quam ille qnicquam coeperit ?
8. VigQantiam tuam ta mibi itarras T D. Sic siet
9mfim9t%m wnio 6iiun fedutini 6flly <|Md
lopn dioeUitaT. et pnetereft repeteodo
iii wiiijn, oonfiraiarit saperini dictam,
eC «rd CTBMArae* Don foloit (et i^ *^
fJifum nanc soloit Z.) D.
39 ilicfprtfsentJlueoTerbainterdani
Jingantar Plaat. in Amphitr. III. 3. t3.
Cio. de Ofllc. 1. 4. Taso. qotest. IV. T,
R.D.
40 Ta, quanhu quanttu] Id est,
qasatiuciinqae. NUUl nisi iapientia a\
Ridicnle prias additam niMl, qaam qaio-
qoam, landis nomitte. Deiode si sapMW
dixisset, non tanta esset irrisio. sed hj-
peibolicSf accipitar, id est, staltas. N^
hUninsapientiaes: HUfSomnium.'] Neo
to iapiens, sed tc^jnmtia : neo ille tam*'
nieidotM, sed somnium, bmfBcTJi» D.
Nihilnitisttpisntia'] Sic ^ianas Var.
lib. VII. cap. 6. vSf ykf fdranrif lifjU.
Et totHS nasus apod Catal. XIII. 14. L.
Quantus quantus'] I. e. qaantascon*
qne. in Phorm. IV. 7. 10. quanta quanta
luK mea paupertas est, Sic quisquis pro
qoieiinqae, quodquod pro qaodonnqae
et, qaod cadentis latinitatis est, ^aiis
quaHs pro qaaliscnnqae r. Doker. de
latlmL veter. ICtoram p. 323. R. D.
41 ^neres vero illum tuum] Ab ar-
gomento fabalas repetit sinerem : et 1 2-
(tffueSc interrofat D.
yox futUis, qote in Codd. noslris ex-
ttt, recte abest apod Dooat, in Bemb.
etVatio. KamvaldeirapeditSoaariam.
Tom ex Vatic. et Bitsilio. et daoboi
nofltrislegetf/umffi (nnm. B.
Somnium'} I. e. homo ranas et stoli-
dntf. Ad eom modnm Petron. c. 38.
dSxit pkantasia non homo abi v. Bor-
■nnn. R.D.
4i Totit sex mflnjt&uf] Tolis, qaasi
longi sint : id ost» integrifl, ut ne wra»
qoidem diem minas a sex meDsibas
soiat, qaid cceptaras sit filios. Nimis
comioa et moralis assentnfio. D.
te toeif meitsibits] Certom nnaeraai
pofloit pro iooerto : et tamen ietias oon-
doplieatio.fhsqaenter eet oollooata. SW
et fllibi: Ser ego te totot, Parmeno, kas
menm quietum rMam. E.
Pro aut alii an : bis apod PHfloiannM
et in cod. veL ae, ^ed omnes Faemi et
nostri Codd. habent mtt, B.
43 Non offeeisiem] Totmn ridioalo.
Nam qnid olfecisset, qni nondam qaie^
qaam soire ccepisset, cojasqoe naribos
nihilolgeoiamfuisset? Namideontfrv»
a naritate dictse sont, qnod nos odoraM
doceant prKsto et prope esse, qnod ad-
hoo ocoii non vident Quatn ilie fuie*^
quam caperit] MnUom dixit, et «niit
sex menses, et olfeeissem, et priut qusim
cceperit. D.
Quicquam cteperii] Priscian. lib. X.
eoeperet. Vid. Non. Mareell. in coepere, Ia
Doo yett. Codd. habent ct^terit; sed
reliqoi cop^ret; ita qnoqoelaadat Pri^
cianas p. 879, qoi ait, esse Pneterltom
imperfectom a eapio. Sed p. 1193. bn-
bcnt CTperit, et codex ibi vetas. B.
Olfecissem] I.e. senrissem. Oic. do
lege agrar. I. 4. Sic freqaens est otf^
rori. V. Hemsterhns. ad Looiani Timon.
p. 159. R. D.
44 rtgiiantiam tfiom t« f»<M nofras]
Id est, qoam maxime scio. SHe net
modo, ut nunc est] Non dicit ^f .' sed
xespice ad argomentnm, et ridebb hseo
optantem Demeam. D.
Lego, F^dnttom tu&m tun mkif
sic sit modo, \ Vt niine est, quarte. Vi^.
Hec.V.3.«f. B.
Digitized
byGoogle
104
ADELPHORUM
Modo> ut nunc est^ qiiaeBO. S. Ut quisqae saum volt
ess^^ ita'st. 45
D. Qaid eam ? yidistin' bodie ? S. Tuumne filium?
Abigam hunc rus. jam dudam aliquid ruri agere arbitror.
D. Satin^scis ibi esse? S. Ob, qui egomet produxi.
D. Optume'st.
Metui ne bsereret bic. S. Atque iratum admodum. 49
D. Quid autem ? S. Adortus jurgio fratrem apud forum
De psaltria istac. D. Ain vero? S. Vab, nil reticuit
45 Ut quiaquB tuwn voU im, ita etf\
Bm tnmt «enteoti» et seroper prob»-
biles CHc mnUntus tmnpiBr tunt hyper-
bdtiett. Ed. Da B. et pro persoob ridP
oalK. PUotof in Milite glorioso 1. 1.
68.) Mmta ttt mitma, ntmti pulehrum
ette hotmtum. D. ,
46 Quid eum f vidittine hodie t Quid
tnm iDitiam interrogationis fatune de
personali cajas. Sio in Heaatont Sed
Syrum, quid eum f Tvumm JHiumf}
Hoo olare. J^iumne filium f] -Moris
»»X at qai oogitat qaid respondeat, in-
terrogatione remoretar. D.
. 47 Ahigam hunc rut] Ut pecodem
dixit 06^011» : non at bominem, mittam.
JJbigam\ Hoc lentins, et atngam qaasi
peoodem dixit : nnde zXabaetofret dicti
sont. Cicero in Verrinis, I. 10. Equa-
ru.m greget ittum abigendot curatte.
Jamdudum aUquid ruri agere arbitror']
Heo clare. Aliquid ruri agere arbitror']
Hoo plns est, qoam illio etat: valt
enim cnm laade ejus loqoi. at sapra,
Rei dare operam, ruri ette, pareum ae
tobrium? Et o^ere, proprie dixit. Nam
ab ageodo, ager dictos est, qaod in eo
■olta agenda sont D.
Abigam hune rut] Hac est versas
(hoe avertut) paalalum pronanciat, ati
eonsiiiam samserit mentiendi, ot idem
eam mittore possit (ut qui contilium
tumterit meutiendit ut inde eum amittere
pottit, Z.) Ad velameo autem tali con*
silio ati fingit (utitur, ut fingat Z.)
illnm ras disoessisse admodom irataro,
qoi fratrem malff traeta? erit, qaud ra-
puerit meretrioem, qaod eurroptis mo-
ribas TiTat, qaod oUitns
iamilie laxorietar. £•
Verba, abigam hune rut, aot DemesD
sont triboenda, aat Sjrus ea ad Speo*
tatores didt, non andiente Demea. Z.
48 Qiae^ometprwiim] Motatapr»-
positiqne, non deduxi, sed Produxi dix-
it : id est, porro duxL Metui ne here-
ret] HsBc translatio ut sablevat Ctesi-
phonem, ila iEschino ioTidiosa est
Nam hseret avis, non animo, nec volan-
tate : sed Tisco decipientis aacopis. D.
Vetustiores libri habent qui ; medio-
ores guin; reoentiores ^uem. Posterios
pr«fero, quia seqoitarmox iratNm. B.
50 Quid autem /] Quid pro qaare,
Tcl ob qoam caosam. Virg., JEa. I.
517. qugfortuna virit, elattem quo Ut-
tare Unquant, Quid veniant f Cai con-
trariom in signilicatione * id (obtinet
quid Z.) qaod te oro. Adartut jurgie
ett] Aggredimur, de longinquo : odo-
rimur, ex insidiis et ex proximo. Kam
adoriri, est quasi aliquem (quati ad
aUquem) oriri, id est, exsurgere. D.
Omnes Codd. adortut ett ; sed lego
oom Donato, adortutjurgio ett, B.
51 Depsaltriaittac] Hicmiresenem
imitatus est, et memoriter: qoia ille
dixerat, quidf ittteejam penet vot piol-
tria ets ? nihil rsticutt] Mire enim, mi-
norem fratrem non pepercisse roajori :
neo reticoisse qaicquid erat opos. D.
Lege de ptaUria hae ; qaia Sjrus in
iisdem sdibas degebat : recte Tero D^-^
mea vers. 54. Jittic ptaUria, qniariiri
etprocnl. B.
Digitized
byGoogle
ACT. in. SCENA IIL
Mfr
Jgam Qt nanierabtitar ferte aigQiitiUD, inienreBit
Homo de iflipTOTiM^: codifSicUmme, oMBdambl
HaDcmeflagftiafiicereteT Imdc te admittere
ladigiia genete noatre ? D*. Ob, lacnuna gandio.
8. Non tn hoc argentiim perdis^ sed yitam tuam.
D. Salyos sit : spero^ est simiUa majorom smnn.
Hml
D. Syre, praeceptonun piemis istomm iUe» S. Phy I
D<miihalMdtvidediaoeieL D. FUsedolor
55
S.
51 Int§rvemthamod§impraoi9o] In-
frttiMrVyMliBmedio Mg^, qiaii ez
JMitfii iopcmBirt, et opprJiaiffe in
ipioMlieoeyqniieaiodeteii VeUflOt
BtTide^
^^
UeeSl. D.
Ut MaMraAntMr] Lei. dui ammn»
iMler Heret. SenL I. 5. 15. M ▼.
B«UeL]I.D.
6S Oqnt clomart] "Bflbefic toUm, e(
«ipjt, et cl wmm rt i ei qood leqiiiter. P.
HJEmkiml kmrim flagiim JmMn
Uf] Bel eeeoietio a persoM : et fide
piidM m nomme AofaiBi. HmUmdr
■iHm/] A»{«0K. Nem plM eel otf^
Mllnv, qoMiyMert. JHm 1« a dmiH tri
BM%ei] ProMii cel Imdo eteUei ete*
dMB DMMiB, de eo qMM ieperiu Je«-
dBrenty JHomjntfw^ mdtt rci dofe epe»
tmm rmrit mm fonmik m mMumf
lUeBafepoeltoextoetiBitte, et mo-
&,el poitreem nbi oMgnmol«tqM
fiipoadont. P.
55 LeorMM gmdkH iBmMderata
iHtitie, mexiBw peroBtam» laoiToui
li^bel. EeeteergoaddilBmeit»fe«dio:
D.
iMryBio^iaaulte] QaaeiqBBdamon-
m itlBade laeniauB oriMtu. Nam
ifeetiim m g m iku ooatiBgit, qaod
irmiloxdiiere. E.
iMrwM gmMiio] Qoiaetil. II. 3.
Qaia itiam fnenMai «ii natvre mmttt
mdiindtdil,fB« oiit «nc«i|Ma ddore,
ma Utitmmmmt. BoripidM Heitmi.
VmmmiJaf/jmii im»f6mlS^tmitiki$^,
, VOL. II.
Sio apod Dioojrt. HaUoar. Hb. f . Ab-
temnatiem el OmneuiamfpmiB», eom
liberM M a Bmulo dfaDitti iotettiK*
Umfiim i^* UbvSc d^^Srcu / aiU ' 9m m la
^iyfit. HirtfaMdebeBoAleMBd.
f Mdig oidintMr pr^fmim, PkatM
Stiob.Ul.f.13. Utyntlmitiatmrf^
mit pr m iHunt nMl Cor Mtem gaodio
l i b i MM i porompeBl, ezplioet Akdouid.
AphrodiMM ProUem. Ilb. 1. Apalei.
1. MetBBi. ^om ut Imnmm icpieiiii
de goiMite prot/euAt. Serr. ia Vif|^.
Jbeid. V. 518. ioen M iey ii dioenr. L.
56 ^^t« Aoo ofgiMtMi peniaiyeed
mtamtiiam] Hem iigmm eratoria hm ivH
dieitar: qMOiteodttm»iiMeiMmedi-
oora qood iMtom oit D.
57 Hui] Qoaiiadmiretoripie, qaiB
oarrat. D.
liigey ^mrOf §rit timUit, Corripit
eril oltiioam vt eapra IL 1. 16, Spv-
ramM omte de fbtoro, dm depnmeBti.
B. CBlirBm teoeBdBm ett, iUad huhii
Uo Biimii oriwmm oiee, et aBqaid foe-
tieita(tbooiilioere,Z.
58 5yn,prceepeonimp2eBiaiit0nM
UU] Vide BemeuB boo deiioere ool-
pam ^iiobini io MioioMm oooferre:
qoBm e ooatrarioprmoeptoram eooram
▼olt oiM« qaod iapit Cteripbo. iito-
nM] Qme diefai; aeilioet, non «m Aee
argeatumpenfiiyiedvitamtiiae». Phyf]
lateijeotio aiiraBtii eet D,
OmoM libri, pienui eit. Lege, 6^,
pi«d0epcenim'itp(^fi«i,&o. B.
59 Doeii*4ifruititnde<iiicer«t] Unde,
Digitized
byGoogle
m
ADELPHORUH
Nil prsetennitto : consoefocio : dettfapie, ft^
Inspii^eEe, tanqiHUn in Bpecidai, in Titas omniittn
Jubeo : atqne ex aliis smsere exemploni Aibi :
Hoc facito. S. Becte sane. D. Hoc fngito. S. CalHde.
D. Hoc landi est. 8. I8t»c res est. D. Hoc vitto
dator.
S. Probissime. D. Porro antem. S. Non hercle otium'st
Nimc mild an^cnltandi : pisds ex senteirtia <K
Nactlis sum: Id ndhi ne Gormipantnr, cantk/jBt.
Nam id nobis tam flagitinm'st, qnam illa, Demea,
idest^deqiio. FHiMo] lldisficdie*
tunegtjEt. Bt mduio, anie dolo,Sd
eet» iiiituiter : qiue negligentei doleei
^OBBtor. D. ■
' Lmni hidmU wtds diicerei} Hiero-
myta» ed Heliodor. de morte Nepodan.
Ppnt^ieem.detsrere nm mtdebat, toiin
iUo cemem esempla virtiUum, dtmtique
habetu vnde dieoeret, Sidoii.ApoU.lib.
7. EpiftU. Si <anlngitwr quo wugietre
Tudimeniii Jideifiterit tmbmius, ut fro-
vejhialiter loquar, dond habuvt tMde di^
iceret* It*
Domihabuitundediaeeret'] Hoopre-
Terbiiim de iia diciliir^ qni noo oogiin-
tur ab eliie samere. Plant in Tmcal.
IL 5. 4. Cid. ad Dir. IX. 3. r. Sar»-
ronem ad Sidomom Apoll. p. 451.R.D.
61 In^pieere, tanquamin epeculum,
tn tntat omnium jubeo'] Videndam, an
reote iipecalam indaxerit, qaum alienaa
vitaa dioit inspieiendai» esae. nisi forle
boo ad oansam admorendi speeoli» non
ad effeetam referamaa. Nam oanaa
i^apkiendi speeuli, emendatio est ral-
tos: effeotas, fornMB per imagioem re-
anlUtio. D.
iMpicere, tonfMom in speculum'] Ita
filins meas plenos est pnDoeptoram,
nti qnotidie omniam ritaa inspioiat,
tanqnam in speoalum» et ox aliisad vi-
Tendum somat exemplam. Bt tt»pic«rt
in epeeulum, nora est elocatio. Porro
adhao alia narrarecapiebat Demea, to-
rom serras tediosas, ne ea qam noUet
aadiret, reapondit non esseotiom sibi. E.
Inapicere tanquam in ^eeulum in vitas
eaniHmi] ffic legitor sn oediee BenH
▼eteffrimo et aic odidH
Voigaies edikionee babent in-
tpieer e tanquam im ^eemlim wtas «n-
ninm^ qnam leotionem I bn rm mmni nd
Petion. 84. p. 538. oonfiiMari pnlal
looo Giceroois in Pison. o. f 9. Sed
ntriMqae Jooi drrefan ittio cst,- ne di>
eam lectiooem in vitat plaoisaimoNnon*
firmari V.74» R.'D.
63 GaUids] CaUtditf dietns eat eftiani
qoi exeroet dotos. Gsiiiduf dieilnr,
qni caUam sibi nsn artia indnzerit. D;
64 Hoo laudi ett, hee vitio datur]
Non philosophioe, sed ciTiiiter monety
noo enim dixit, hoc bonum: sed, hoc
landi eet. neo, hoe mahm : sed «itip
datur. Brgo ot idiota et comions pater,
non nt sapiens ei prmeeptor. Utmeem
ett] Noo qoam nm geiit Blioio^ non
nt Ule agit. Bt sigaiAont, hoe verwm
ett, hoe utiU est, D.
65 Porro outsm] Prope delinttno
eratDemea,oantrainstitotom argumen-
tL Artificiose igitor poeta sobjeeil ex
persooa servi, nnde illam ad amaritndi-
nem proTooet. Poiro «utsm,at vero, et
hajasmodi, principia narmtionnm sant,
qnibas soperiora seqaentibttB oonnoo-
tnator. D.
68 Nam id nebit Usnflagitkm stf)
Non dixit, peecatum, irridcns senem ?
sed Jlagitium. Et qoidem fiagitinm,
corrompi pisees, tcI talia. D.
Nam nebit tam flaf^m eet] Par»
modo flagttiom credimos, si pisees non
recte curentar, qupmadmodom Toa fla*
Digitized
byGoogle
ACT, ni. aCBNA flL
107
N<m fiaoere vobis^ qaae modo dixti : et guod qneo,
Consema ad endem istonc praeoipio modaiQ : .70
Hoc 8alsmn'sty hoc adastkim^st» boc l^atmn'st panmi :
Dlad rectc : iteram sic memento : sedolo
Moneo^ qu» poflsam pi^o mea sapientia.
Postremo, tanqoam in speculam> in patinas, Demea^
Inspicere jnbeo, et moneo qaid £Bicto asas sit 75
Inepta hffic esse, nos qnsd facimns, sentio :
Veram qaid facias ? at homo'st, ita morem geras.
Nomqoid Tis ? D« If entem vobis meliorem dari.
giliaiii daoitit, tl non roete et boiiefte
qoidem Viratif. Haee tvnt eniiii qne
npra (fixiL Deniqiie ad iiTidend«m
Deoieem, dieh le md liniilia prvoeptt
eme moiiitorem, oum serris dieit, hoe
tabum at: hoe aduthim; ittrum ne
memenio reeU. Bt Mporatim pronao-
oiandam : ttduio, pro meo jare ; ^
MM tacpigntia, Refert timilitadinem
OBai fenere. Qaenwdmodam enim ta
inspicere in apeealam vitai omBiam
jabetyitnegoinpatttwif. Adbibetetim
sententiam «jaaiijndex, otdicat: hupta
tm hee, mot fus facimm, teHtio» Et
tamen dicit, tibi neeeasitate morem ge«
lendom, qnam id Tnh. Sapra (infra)
entmfroterdixit: qwmdo egotuumnon
dNVy HO eu/n msum. B»
Lege ex noatro 900 annoram Codf^
(hnam tUn» O Demea, In iUaenlm aede
Spoaadeoa foftrior eat Troebvo. B.
69 Quodquee'] QoodpoMam. Sed
iiemidahdicere,atallasionem de soa
arto iaeeret Syros : et bao re osleode-
let, nibii ab illo diei serio. Quod queo']
A co q n end o snmsit wfifjuue. Sio et
iafra,ssrfiil0m0ne9 7iuBpofntm pro mea
aapiemtim, Bt Cteenmis diotam refertar
in eam» fjeA ooqai filias secam eaasas
asehot: Tu quoque aderatkuie emttm^
Nam apod reteres cofuta non per C
Msram, sed per Q. oerAebatar. D.
Jjegemedo qtkedixtL Namdaotylo
oanHar irio eat AnapSBstos. B.
70 Ai etmdem iitum prttipio mo-
dium] Arfola iahotio, ad d er ida n dnm
Demeom, omiiiam qam serio ille sopra
dizerat. D.
71 Hoc Mlmm ett, hoe aduetum eet']
HsM ooBtexte ot oonjanote dioanlar :
qoia non rioiMim Sjro assen^iUar s»-
nex. D.
Loutiun] Laotnm dieitar de eiina et
eenis, qnas eoqaaa arte et elegaaler ap-
paravit r. Cie. ad Dir* IX. et ifas
Manat. R.D.
75 Pro mea sqiientia] AmavfrmSg
tapienfia dixit: qaia oeodimentam gaa-
tn ao sapore temperant ooci (Uterqne
liber addit, etsie pronuneiat, utetfiat,
etapprobeturfquodfaeit). D.
74 Tanquam in tpeculum] Et liio
^pecubm non ad imaginem raltas, sed
adeontnitomooatrapoaitsBreiretoIit D.
76 Nof qumfaeimut] Non ooci, sed
IGeio» iEsobinas, et familia. An iios
pro domim poiaitP An not, pro^?
et boo melitts. Sentio] Cnm dilatiooo
ot ▼nllnose dieeiidam tsnlto. D.
77 FsriMifMid/aoiaff] Qmdfaeiat,
pro qoid froiat, nnasqaisqae soilioct.
Ut homo eit, ita morem gerat] Vtnm
aptum proTorbiam sh senris, an etiam
amiou? Ut mt, ehiequium atnieot, ve-
ritat odium pairit. Et bsBo sententitf
modo tolot qaereb^ demissa Tooe pto-
(erendaest D.
• Ut homoettitawtoremgerat.] I. e«at
hominam mores sont et ingenia, ita illia
obtemperandnm est Sunsit Terent a
Plaato !n Mostell. III. f . 34. R. D.
78 Jtfinitsmvofrif mtltorcmdari.]ii^
Digitized
byGoogle
106
ABELPHOBUM
S. Tu nisbiiicibis? D. Recte. 8. NaraqiiidtaliicagM,
Ubi, si qnid bene prsDcipias, nemo obtonipenitT 80
D« Ego vere hinc abeo, qnando iB, quamobreni hnc ye-
neram,
Ros abiit : illum ctlro nnum : ille ad me attinet,
QuaAdo ita volt frater : de istoc ipse viderit
Sed qois iUic est^ procnl qnem video ? estne Hegio
Tribnlis nosterl si satis cemo> is hercle^st vah ! 85
TioitmpoiidetagrefUftritAte. Nam
respoDdeDdain erat, r^cte, ant valeoi,
Mdbic, ne rel abieiu blandna easet,
pro aalotaitiooibw ipaia aaura aappo«
mt Et meneoto etiam fanDc eaadem
ioaalotatom relioqoere, qoi adTeniens
paolo ante, neo aalotaterat, nec reaahi*
tnrerat Ikmtrem. MeUorm aotom, pro
booa aotolerabili poanit non enim bo-
•amcredit,otmeIiorem optet aie Virg.,
Qo. m. 513. DH mtlura ffiit, cnv
mmque hottUm iUum ! D.
3fimtem vobit meUortm doft.] Bo«
oam mentem precabantor iis, qnoa in-
aaoire tcI aibi male conanlere indica-
bont. Sen. controTers. IV. 25. obi. r.
GioiiOT. Ut bona ment eat aana, aic
fooia menty oooailii expers, non aanay
atoita. Flor. II. 6. 513. oUt. Poker.
R.D.
79 7W nu hine ahitf] Volt Sjroa
ttooaeaneat Tu r%u kine abitf] Qoi
oenaoetodiiiis memor eat, animadTertit
haa in t eirogationea noo inqoirendicao*
aa pooi, aed admooitioiib leoo eaae opod
ooa, qooa Tclimoa abseodare. Sic igi»
tor Interrogat otbortetor: etaicpro-
oOBciat, ot et aeiaty et approbet qood
vogot Nam qM m hic agat'] Addi^
ditlMWtaitom^otqaom primomabeat D.
lo Beortifoo, et in nrargine codd.
CC.C. fvcto pro fMte» B.
80 lo Bemb. et alHa qoibosdam ao-
tiqoia extat o6temptrirt. B.
81 QoOMdotf,f«oHM6fm] Noralo-
ovtio, it, quam ob rmn: pro, tf pfoptfr
oMam. aic et aitt>i, inaoma Mtko: ta-
ntm id Mt conMo NiiAi. D.
8S JUnm eiiro «mHn] Uwam oom
ezce|>tboe. et tameo sic loqoitor, ot
appareat illnm non posse sibi imperare
oUiTiooem .£scbioL Nam idciroo ad-
didit, guonda tto vuUfiraUr, dt ittoeip'
tt vtderit. ilmors fojnt (a Midone
fpotrt aceefU) et ideo tenet, namoai&ot
Mirars, promsmiMiimi r^petcere tttUUmp
fuemdediutL D.
Lege etdistingoe, tUum curo: Mntim
tUod ad me attintt, ot sopia 1. 1. S4.
et 1. S. 50. B,
83 Dehoeipttvidmit.'] Elegaiisfor-
mola eorom qni ooram aliciyns rei ad
aliom rqiciont. Ov. epist. It. 211.
Sen. de Beoef. n. 14. vidsrtt; de te
non de me querctur. Hanc Ibrmolam
polobre illoatraot interpretes ad OTid.
I.exPonto2.9. R. D.
84 Qott tiUc eit»^uam prooui «idas f
eitneHegio] InTeotaoaasaeat»ooromi
abeat Demea, propter reliqaomfabolm
portom: elaimalaliodadditor^qooin-
dignetor. Beoo aotem dabitat, et &-
miliam inToniat * oiTem, etmoltom ab-
aena a oooqpectii ciTiom (et bene dubi'
tat, oA famiUarem videat eivem, ifm
multumabientueenipeetueivium), D.
Hegie tribuUt noiterf] GoBTontoo
jam a Oela» serToa(«omwitur jiom • Ge-
ta stroo l%ioZ.) doloreesteoouootaa,
qood ea (fitia stmuit Z.) omisaaoiere-
trieom rapoit TVi^lif aolsm aignifi>
cat,ezeodemtribo,booest,oz eodom
coiia. B.
Aptior Toraoi ooUooatio oat^qom ost
io Bemb.et Donato, fusmmdtaprsauLB.
85 Versos gvatia aoqoor lantiitoaoo.
Codd. Patwm^i, ts herek, vak! otiflftm
IV.f,39. Verumhertk.vaktB.
Digitized
byGoogle
ACT. III. SOENAIIL
U»
Homo aaiicns nobis jatti iade a pnero : di bmiil
N» illinsBodi jam nobis magna oivinm
Penuria^sty homo antiqua Tirtote ac fide :
Hand cito mali qnid ortum ex hoc sitpnblice.
Quam gandeo ; nbi etiam bujus gmieris reliquias
Bestare yideo. yali> vivere etiam nunc lubet
Opperiar hominem hic^ ut salutem et coUoquar.
90
ACT. III. SCENA IV.
HBGIO. 6BTA. DEBIBA. PAMPHILA.
PRO di inmiortales! facinus indignum, Geta:
87 Nm UUtunudi Jam nobit magnm
ebnwn penuria est"] Ng, ?alde. imut'
modQ Cojiitiiiodi eit Hegio, id esl,
qoalis. Bt magiia olMmfAta»emx lav
dater, ot pottnlationi ejos statim adait
Uea. P.
Nm iUiitamodi jam'} Bomm TirtHtii
boniAeiii oam yideret, dixithajasmodi
WmiBes Jam in eiTitate bob esse. Igi-
tartaliiim Tiromm et ciTiimimagiia no-
bmeatiBOpia. E.
Seeaadam iioatroe omnet repone mag'
nanebis. B.
88 Deleatarfcomoy^odTemimone-
mt; et patide lub iteratar, oum altero
■bbinoTennipnBoeaaerit. Mim.iaTe»-
bit ctiMiM tUttumodi, &o, ia qaiboi
Hegiooompieheotat «Bqae landator» ae
tiaddatftomo. B. i
Jmtifka «trtiit»] Antifmu «tpe di-
«hor de mofibiit oondidit et timpiici-
Inm, qoaies apad anti<{aos ftierant
PlaitiBCapt.I.f.20. CicproQaiBt.
e. M. pro Sext e. 3. t. L«ibin. ad
H«rat Serm. H. 7. S3. II. D.
89 HamdmtomaUquidertumMkoc
mt jfMite,'] Vvnm boo optaBtis est,
■e moriBtor ? an 0st testimoniam Tite
homiakf, nampiam dbfatari reipabK-
em? D.
HsNd eita miaU\ lu bic jastas, ita
semper est ioteger, atBiliil mali exboo
poblioe nasoi possit B.
HomA eito maU quid orttun,ife.'] H.
e. non iaoile damno aat malo aiBeiet
rempablicam. Gto eat lacile Cie. in
BraL 0.76. PnbUce est in rempnbli-
cam. Pnepositio csc poaitar pro ab t.
Daker.ad Flor. I. 7. p. 65. R. D.
90 Ubi etiam hujtu genetii relifidai
ttttare vidtof] Panoos ao raros boBos.
Nam reUquiat, pro relictis pMHasqae
dixit, ideo rettare etiam diotam est
D.
91 Vivereetiamnunelubet,] Bxbao
deleetatione ostenditar Demea, et qaam
peocantibas sit amaras ao snTas: et
qaam faeilehajasiBsasatioBe {Hegionit
inamtiomi^ tanqaam graTi testimoBii»
oreditaros sit: et qoanlam dolitaraa
saper JEsohino« qoi displioeat talilNtt
Tiris. D.
lUad vak, Torsam onerat, et, cam
sitadmirantis et ann iadi^iaBtis, alie-
nnm est asensa looi. Leg. el dist
Bfitaiii vta^f viti0fs e» fi. L B.
Fiiwrtstiam nunc lubet] Tsle rotam
spad PUn. ib Psnegjr. e. tt* abi t.
Sohware. R. D.
1 Ph> dt tiiimortaics/] Hmo soeM
fidfem anuoi erga doAinetam,
tem ssnilis oratioiiis, et i
Digitized
byGoogle
uo
ADELPHOBUM
Qaidnama? G. SicestfiM^tom^ H. ExUtaa'faniltta
Tam illiberale (aciniis esse ortani? O JEacluBe,
Pol baud patemam istuc dedisti. D. Videlicet
De psaltria hac aadivit : id illi nanc dolet 6
AUeno: pater is niliili pendit. hei mitii !
ejQS, qaem ledere noUtipie ■cciuator»
eoBtiiieC. Fadtmtindignum'] J«BMr-
'rmrit Getm: et recte. non enim mpiid
spectatoret iteram ftieruit dicend»,
quB dietn lont. Hlod Mne adminuH
dom, e)otmodi Hegiooii rerba indad,
qoalia eaae deboeroot tantopere laodati
Tiri, et cjosdem Hegionia ao Demee
(vel dele et, rd mota in id Mt. Sob
finem lege oom West a Demea. Z.) D.
Pro diinuMrtaUs f\ Hec scena ac-
eosationem tenet : reos enim efficitor
adolescens, qood Titiairerit Tirginem.
qoainqaam in oonjeotora res ease poto*
isset» tamen qaia nemo negat, non ao-
eosatio per oonjectoram effieilor, sed
potios per quilitatem. Idem enim vi-
tiator podbD oom ad matrem poellsB
perrenisset, promiait se eandem, qoam
TitioTerat, oxorem esse doctarom.
Nonc didtarqoodrapoeritmeretrioem.
Beos fit injoriamm. In hao aoena ao-
eoaatio solaest, deiensio nolla. Habet
etiam partem admiitam deliberatiTm.
Nam poat eadem hseo qoa» aooosat
(nam pottea idem hic qtU acetuat Z.) et
petii oii adolesoens eandem dacat oxo-
rem. Et omnis iila soporior aooosatio
ad koo tendit, ot nxorem potios dooat
•eoosatiis, qoam reos sit. Brgo indig-
■itate rei oommotoa primom boe qosB-
fit a aenro, an Terom ait, com dicit:
Oeta, fuid narratf at iUeoonfiimatdi-
cando : eie faetum, Ita comprobaln
res est Pit es boo exaggeratSo : ex
iUan* famiUa tam iUiUralt fadnutem
ertuimf E*
2 Qutd namis /] Blirantis est, dob
interrogantis. D.
3 TamiUiberaUfaeinut'] Idest,non
odisse coi soccenseu, laodarebomines,
fiMtom leprehendere. O JEtehine, pol
haud paf«rfiiim] Mira matontas: in
qoa neaoias «tram magia injoiioBi illa-
Tirgini, an .£schinom pec-
caaae ploa doleat a e iftui eaiminHe-
gione, qood Tir booos sitet amicos. D.
4 HsaidjNrtenttiintstvcdediiCi] De-
est,/actn«s. et deditti, pro fecisti. Sed
sic didtor in re magna : ot, jEn. XII.
469. dabit Uk ruinat Arboribut, ttra^
gemque tatit, VideUcet de ptaUria hae
audivit'] VideUeet, oonfirmatiTom est.
VtvideUeet, Tidere licet: sie teiUeet,
scirelicet: t/uxt, ire licet D.
Haudpatemum ittnc'] Hoc qood fe-
dsti non est toi patris, neqae generis,
ant&milisD. B.
Paiernum, non prmbaisti te tali po-
tre dignom. Vetiis proTerbiom: su
varfOMtk avKtl /jUkit. S.
Haud patemum ittuc dsiftslt.] I. e.
non fecisti illad faoinas patrem imita-
toa. Dors est (aeere ot Eon. V. 8. 60.
R.D.
5 DeptaUria hac audivU] Sio errat
Demeo, ot iBteUigator qoaniom debeat
irasoi in ib, qosD ioopinata aodiet D.
Cod. 900. annorom recle de ptaltria
h4)c audhnt, Sio Eon. III. 2. 45. Et
muddaRhodio, B.
6 Itmkilpendit] It, abandatotin
Heaot PerU: it mUU, ubi adbibU pium
paulo, tua qum narrat faeinora 1 Aot
it, pro ipte: sobjonotiTom proaoioeA
nunos qoam finiiom. D.
NUUlpendit] C<mtemnit» noBCoraLB.
It nihU pendU,] Gojetoa ait :. t^ ia
respoera aorea laUnaa, et legi Tolt id»
sed oodd. omnes defeodont it, idenqM
Bsihi com emphaai Tidetur dict«m ^
qood aiiene dolet, patri molto OM^i%
dolero potea, sed Mioio estpafteru, ara
talis, qoi nihili pendeat S.
Pater U mhiU p,] MendoaiaaiM ^
patrooa ifiaohini Mioio, non pater. Sx
Hcgionis persona hsM Domea. lec^ pt^
truuL Bo.
Digitized
byGoogle
ACT. ra. SCBNA IV.
lU
Utmam hic prope adesset alicubi, atque andiret luec I .
H. Ni facient^ qace illos 88qiiom est, hand sic aufereiil
6. In te spes omnis, Hegio^ nobis sita est :
Te solom babemos : ta es patronus^ tu parens: .10
Ille tibi moriens nos commendaTit senex.
Si deseris ta periinas. H. Cave dixeris :
7 Utmam ^ jirop§ adum'] Qiml
•ibi ocni orddiderit dieenti» t» «r« «ft
mmiptpulo. D.
8 M| 81 BOB, sigiiiieat QnutUiot
mfmtm mt'] 89Am^tm,factr€, a 8iq>e-
riofi per nfXAfl^'*' intellectiiiD. Hmid
mc] hMam»h est. Haud ae auftrtni]
Qee—do e 4 < uipiiui g, hmd m w^rmd f
iii flKtBm seiDi anfereDt iio? Aa, si
eorrexerint colpeia, noniiieiitio trassi*
tBTOs ipeos, Tetipsoai qood flM)tom est
Hmtd ste a«f«rent] Id est, leaiter abi-
iMot, vel sobtraheiit oolpam. HioMd
th mitformt] Senilis et matora oommi-
et est «ic demoostraiio, gestnm
I lerissiBue ao parraBSignifioa^
D.
NifaciaMt,qumUU)t] Hioversosde-
darat nmgispetitiooem esse bic, qoam
aeoBsaliooem. ot sit snbtilis oratiocom
aoeosatiooe, ad aliod veoire dispo-
Bcns. B.
Omnes Paemi et nostri Kbri babent
mHfafBkaiU Bt est in prima sede pro-
celeosBWticos. B.
fliaudstcat^imit] Soilieet ionlUim.
V. not. ad Andr. III. 5. 4. R. D.
9 Jntespet omnis, Hegit] Vi naira-
lio iM» foerit neoessaria : ita preces in-
lerponend» snnt. D.
10 TVfs polronits, tii parefu] Po-
fnnws aot temporale nomen estdefsn-
aoris : ant owte appellatio est, per qoam
oetenditor, qold illi ooltas et obseqnii
'debeatnr. est enim nomen ad aliqoid.
Panm antem, veri amoris noraen est:
«t SMjoali looo contiBet interpretatio-
sKm. Et vide qoam vigilanter poeta,
^BBm simplwiter (tuppUcUer Ms. B.
et edd. vett.) matronam de absente
Hegione.loquentem indnceret, cotuit
nat, di%ii. qoom servos et sopplex od
prmsentem loqoitBr» tiAOtpatrmmt,im*.
qoit. D.
Proporsas BeatL o«m Fberoo, odi-
ditpottr. Z.
11 JUe tibi morient noi eommefuimmt
tenex.] Servos magnom varitatis indl^
oiom [addidit, dioendo moHent: nemo
enim moriens noB vera loqoitor et or-
gentlB. onde in jore oltiina jodicia,
eertiora sont. Sio alibiy Aanc mtAt tn
inainim dat : mort eontimio ^wom oocu-
pat, D.
19 StdcMristu, pmimus.] IVoprie,
qoasi patrono. Nam sooibs didicit,
parens prodit» Patronns deserit Sio
Saliostios, poit drfectionem todorum
et JjoHi, Bt, Mi. l. f51. uniut ob-
iramprodimur. Et, proditti et te, et
iUam miaeram, et gnatum : guod quidem
tft te fuU. Plaat, Coro. IV. S. 15.
Qfii Ubertot habenX, eot deterunt. Hino
et milites, qoi defensores patria debe-
reiite8se,desertoinefessedicnatar. Hsb»
aotem omnia magnam vim babent, si-
per singnlas partea orationis oonside-
rentor, adcommovendam preoibiisHe-
gionem. Bt, tu es patrmus, abbones-
to: tumparent, ajasto. .;Si</ei0rtstu,
per/tftius] Et buic rei maxime respoo-^
det oratorie, qaas illam maxime oom-
morit. Ut, Mn. VII. 452. £n ego
tieta sTtw. Bt, iEn. XI. 364. puUut
egof Alii vfot ii perUmut, rS lu^/ui- .
^fMresponsompatant. D.
Pro valgaripertmus, leg.psriimus. B.
Caiw riiavris.] Vnlt Getam IvpnfJHiM,'
neqae nti voce desms, otppte mabeno-
tm, et ominis. Unde ipse noo ait, nott-
deteram, sed, neque faciam, neque ma
eatitpieposmarbkror. Respoodet. ao-.
tem ita, qood impiom baberetnv, sipa-<
tronos cUentem.sine caosii desenret, •
DigitizQd by VjOOQIC
m
ADELPHORUH
Neque fbciam, noqne me satis pie j^osse BxWinctr,
B. Adibo. salteie Hegionem plorimma
Jubeo. H. Te qasrebam ipsmii : salve, Demea.
D. Qnid antem? H. Mfrporiains taos iBsGbiiias»
Qurai fratri adoptaBdom dediatii neqne boni»
Neque liberalis iimctas «^iitm est viii.
15
iMxkM ii MMitiiiet morifloAli eoni^
Bendatio. W.
iS SgtiapUptm] D9Ui,fBUin. Ne-
qu* m mtit pU pom arbttror] Hoaeri»
leootio ; qoa ligiiUieot, qoioqaid feeerit
pro pielatbdebito illit (iOi lfi.>fi.et
edd.Tett)«Mritopanuaesie. Seafaf
aileBlnoeat,eeqee&oiaB,qiiDd boCm
eit, «t Toi deseram: neo hoo iprani
qeodfaoio» latis pinmest pro taiita iie*
eoeaitadiiie. Bt bene addidit «atii. «t
9t tapiemt non tamen tatis, D.
Satit pie] L e. aalvo offirio qtod
eognatis debetnr. R.D.
14 Sttlmt Htgioimi^plurimimjubeo}
Ideoproridit Demea, non prorisos est :
<pua oportnit illom aodire qoe loqne-
letar Hegio, et ex iOios jam Terbis in
indignationem (yerbit indignatkme) mo-
Tori. Jubte antem, volo signifioat: ab
eo qnod aeqaitar, id qaod prsoedit
Non Jnbemns enim, niri qnod Tolneri-
mos» et est Homerieom tiktm /us ^mtr*
imMm MiXquev ykf nra^tf CTNENNIAI-
eNA (Priom ex li. &, 134. snnt emen-
daadivKlXsM^lpiii^Mbuwu. Pos-
teriora Toro Tidentur esse Donati» et i«-
stitnenda sie, nnsi onu, 'H l&ixiic ^*
i^nif, ait evmr6fM$f» Z.) D.
Sahere Htgionm'] Prisoian. lib.
18. L.
Piisoiaans p. IISS. pro talvere babet
gaudere, etdicit gaudertjubeo esse gau-
dt. B.
15 Omnes libri Faemi, in bis Bem-
Inmis, Oh, te qu^ebam iptum, B.
16 MtfforfiUtta tmu JBidbtiHtf] A»-
tifioiosa postnlatio: in qns, ne statim
Demea dioeret, nibil ad se bano qoere-
lam p s rtin ere, qoippe qoi Cleripbonem
oniare debeat, infertnr oansa oor non
diiiimnlcit pater« qnla jUtui: qoia ma-
/sreat: qnu .^Mtntti, ri qnideitw
ipsonemineoariiaiis: qaiafiratria<Hbp»
tivut: qaia ftottui et Uberalk: et oentes
Imbo, qtiboi Isttdatns est, iboit. D.
MajerjaiuttuutJEteikimul Hineiiar*
latio inoipit noonaatioob, in qia mnlta
deono dionntar, qno &oilins reii oon-
ititnipoiriL Nun diotnm qnod mqfor
jS(tui,nea]iniieiitii«tnr: diotnmetno-
menpropriomiEicbima: diotnmelieaa
iUnd qood oootig^ ^yrofri e rf o pt mi
^datuiest, BxbisoBMiibnsentmiii^
na dominna anmserat, tUi quidfeeitt
Deinde snmma generaliterproponitarc
Neque 6om» nefue ft6iraiti jvmctua ed
effithm wu Deinde a^jnngit p cm o —
oommendationem ejas, cajas fiKa Titia»
ta est.- Deiode proporitio oriminis. Jili-
em {fn< rirginsm ritinoil. QnamTisiHHi
boo inteodebat : non enim (aoti q nm s t i e
eU. E.
17 Neque boni.] Qnau id qaod est»
Tolit qood esse debet (Forte leg. Qfiiek
it proden, vel prodtm dtbet. GC adr.
30.) D.
Qfimfratnedof^aindumdedi^] Qois
talem rersnn Terentio impntet? Lege
abdidisti, i. e. ab oonlis remoTistl* tan-
qnam negleotam ; et est leris Demem
reprehensio. HeojriB 1. 2. 100. babea t
nam tenis vut abdidit te, abi Donatns :
Torbam reprehendentis senem. Repro-
bendentis antem, qnod absit inde Ln-
obes, nbi esse enm oporleat. rid. ibiDo-
natns ad t. commeat. Bo.
18 Ne9i(eii6sraiti/Wtictiiiiit0^Coinn»
vtri.] Qamreadiim inter bomm el libi^
rolan qnid intonit An bmui est» qni
non nocet? liberaUt, qni etiam pro-
dest ? An bmni, qoi non peoeai in Ui^
to ? ii6eralt<, qni neo rerbo qaidem. II.
Functut offi^m] V. C. effieio. U
Digitized
byGoogle
ACT. m- SCBNA IV.
IIS
D. Qi^ i0tnc ettt H. Noitnim aflucnm
fiimii*
Atqoea&^piakmt D.Qiiidiii? H.FiliamejnsTirgiiiemW
VitiaYit D. Hem! H. Mane; mNidnm andisti, Demea»
Qnod est graviMimnm. D. An qnicqnam eet etiam
amplins?
H. Vero amplins. nam hoc qnidem femndnm aliqno
modo'st:
Persuasit nox, amor, yinum, adolescentia :
fO jEqutOemf 'OfJiXMMA, QuiMf]
Plot «ti qmSmf qoMi novenm, WMm
^BMiMNrrfphdalntaiitem, dioendo ^um^*
«1 f vt s«basduit«r, tmerim, Ftiiam ^u$
^lrgimemvUktvit'] YidesqaaoloBiTalMt
iB}«iia, Tal dtgnitai perwNMunim. Noa
•o p t ea t a i l iicinore,pofioaai orediditaa-
te propooeBdas. D.
lOad aifm Beatl. •operieri Temi
ippoidt. Z.
tl Hemf] iBterjeotioiniBoettirati,
et est iiati Tehementer: qaippo qai
•Bad DOTBm aadiebat» pr«ter orimiBa
qama^iebat D.
NmdHmcudittit l>ewm,qitodettgn»
eiB&mti»] Dieii boe qaod Tirgo Tidala
ett, grare Bon ene, propterea qaod to-
Bieoe (vemam Z.) adoleooenimereripo-
lerat ex amore. lUod eet qiiod porgavl
BOB poiest, qaod ad wiatrem virgimt ve*
mk, q«od ioenMMmt orodt, ((aod fidem
dedk, qaod^'ittiavt( iUam te usarem dve*'
temm. HsM soot qom m aoeosatioDem
poannlar. DotBde qood «tr^ ex eem»
fretm gramdajaeta ett, qnod wukcjam
wmdt hie ett deeimut. CamBlas enlm
haet e Boa ad aiooBsaikmem, sl eo tem*
pere desorit adoleseeBi paetlam, qoo
Jm pater esse potest, oom Tieimis «it
desereBdi bob * oUm in
argaity sed ipsam tSBne*
I propoBit Cpro oImi WOst. ib ood.
lepeHt^^fam. Igitar kge> ao itmmdl
mn tthtm eri m tn m e<ioi rs e iwe s atrguUt
etd qMWB elmm fiettm prpp. X.) qaod
piBlirimBri}wir<t BiteBimkMreTetim*
poB Id^amorei oiio ettmmeMtrioiC£it
I srvae tfiRpMs lai ^ao snlim amofvs
Mif eiimmiritrios. Igtticr jit cwmdut,ife»
Z.) FlioamalasqaodadideompamTit
iibi pialtiiaiB, fuiotMnotMt, at lioo per>
petnam tit adjanxit qnod inteBdobal»
pro einone ttttitcc<lieif^ DeaMaao»
dita aeooiatione de flde qBartt B.
22 Qtcod eie gr«»Mmiim] Qaia 0*
l«d grare (iatdlige, qued virgiuemvbia'
vft.) An fuiofuam ett etiam ampUtuf]
AmpUut, qwaBtitalis est Nam ideoy
IViimdiim itiam aiuiNf fuod ett grmvitti*
miMt. JmpUut] Id est, m^s. D.
liber Beadi. an pud ett etiam om-
pUatf Qaod eit meKos. B.
24 Pemioiit no^, amor, vtntimy edo-
IsiorKtia] Flaatos ia BaoeUd. I. 1.
U. Qttis tiiootaioi»f«fi«i,/fH «tMt
potett; Nox, muUer, vinum, hoetini ade^
letoentuia, £t loo oouiia ab impalsionis
parte dioaotar, non a ratiooinationis :
ideoetpsriiiafiedixit Nsminstansper-
suasioy impMlfio dioitar : at ipse (aJM
addont Ms. B. et edd. Tott) D«m iti
dubie ett animvt, paulo moaiento hme 0»
lue ia^Wtur. Pertuant lioa, amor, d-
mmi, adotoo fw rto] Hseo iBferaotar
i^lTMc» vt malta tideantar. Ftiittm]
Plas dixit, qaam si viaolmtiam dioeret
Bt, Itt nihil niti tapitntia cf, tlZf sfm-
iittim. PrDxinulm bide, et simSe est ht
Heejra,— otcm «irgtiii ttna odolifOfBi
CB6tierit Plufpotttf,SBfitllaaMNire«t
potueritf NonverisimHedieit,neevervm
terbitror. Yhg. Oe. n. 455. Boccihif
et ad euipam cmmt dedit» (Hbo addo
ABaer. 52, 24.*0 ^Uax^MfddMrXTwmi
irel^fi Z.) D.
Pertuadt oor, amor] DtnostlieB.
Digitized
byGoogle
114
ADELPHORUM
Himuuaim^it. nbi scit fBLCtanif ad matrem viigiftb - 25
Venit ipsas ultro^ lacromaiis, orans, obsecrans^.
Fiftom dahs> jorans se iUam dnctariBn domtum.
Ignotam'st; tacitam'«t; creditom'st. virgo ex eo
Compressu grayida facta est; mensis hic decimus est*
MMT» Mf »Mou : T{f7( i7;(i ftfo^Aatitt f^iBnf,
tfmr; iyfouLf, h^ t4 ojurof Hol ruKToc
rivfStyfAA ytfiabM. Bimiiu tpad fei-
tum: Persuant tiox, vimm, Deui jut
muUo est nuuimus, Plantiu Aalolar.
IV. 10. 64. Ego me ityuriam fBdsm
fiU^ fat§ar tum, Qerer» vi^Uu, per vi-
1HNII» atfue impultu ado le t eenti^t , Idem
Baoohid. I. 1. 54.— 4itoo iUeeekrotiut
fieri nihU potett: nax, muUer, mmtm,
hamkd adoUtcentuio. Eodemqoo oolore
Seneoa Dtitiirlib.7. ControTort. 8. Notp
fAwm errar: quid irateerit, jmeUaf L.
Ifenander, laadaoleSoholiaste Tbeo-
oriti IdjU. II. 10. ''A iv(, (ro2 >^ MT
ttkiUrm *A^^^dHn(, De qao looo Pla-
tarebai : nxnWw yei^ 'Af^olfrv^ «6 vu(»
JMT^. If fiMvSlfov, 4XX^ Tvxn fMmirxmm,
Hoo perftinet illad Oridianaffl, Not et
amor, vinumque lukU mfOderabiU tuo'
dent, W.
. Penuaiit ruu, amor, vimm'] Gom-
paisndom CaUimaohi epigramma 44,
*Afiprroi xa2 ifottfjk hfiyuaat»Ond,Amor,
h 6. 59. obi y. Barmann. Terentiam
ijnitatur Laotanl. de ira Dei o. 20. muU
pi tunt fU4e ad peccandum imtant mtat,
violentiategeftaSfOecaeiotpritmium, R. D.
25 Humanum ett,'] Nihil taodem ex
ea lamtam opnsaetadine est, qaod non
hamannm. et hoo dioere toleinaa, abi
peccatam qoidem non negamni , led to-
lcrabile omo dioimaa. Ubi tcitfaetuml
Id ett, intelUgit et aentit : qaia tapra
fatane* (Corrige, /utucre. Sed Wie-
Ung. leg. patat» quid tua permtatione)
paooarerit : et qnia qai, impaltiQne peo-
oat, non peooat ratiooinalione. Hio lo-
00« ilU rei ocoarrit, cur ergo taeuittif D«
l/&i a^/actum] Hif ait eam per igno-
rantiam peocariMe. In qaiboadam libb.
est : ubi tiefactum, notante Vesterho-
▼io. M.
Ubi tdtfaetum] Miram Tero, ni ip-
•• tciTerit. Leg. ittudfactim, Bo.
26 Venitipnuultrolaerusnam} Mi-
1« : Cet Mtre id; Z.)ad nuttrem veftyt
tUtro laerunumt, ne qimm leiiiler, aat
moUiat malier tnUttet, prope pactio-
nem iniitte videretar. Orans,€btecrant]
Orare, ett placidot petere: obticrore»
iratot rogare. Unde plot faoil obie-
orant»qoam orants plat Tero «rant»
qoam rogant. Cioero, orareetrogare, D.
28 Ignotum ett : taeitum ett: eredi'
tum tft] 'Amt^irmc per evrrofj^ia^ at
tolet, hio loqaitar : at, tmui» venitnut,
videmut, Ignotum ett aotem» qaod oltro
Tonerat, et laoramant : taeitum etl, qaod
orabat el ohieorabat : cfvditum ett, qaod
fidem dabat et jarabat. £t bonatliaa
impertonaUter, qoam ignavimut, tacui-
mutteredUlimut* D.
Ignotum est] Pritdan. Ub. X. L.
29 Virgoexeocompretnigravidafae'
taett}] H»c addidit, ne ex TUiore ota
et inhonesta palientia rirginit ad oo»-
oeptam libido perrenerit. £t pneterea
qaU et hoc potuit diei, ille qaidem ri-
liaTit TirgiDem: ted qaid ti ex aUo
ooooepit pottea, qom nunc graTida fiio-
ta ett? idciroo et % yitio Tirginit tem-
pat ottendit : at cam fiMslo ratio oo»-
Teniret. D.
MoUe Ulad hie, qaod el Tertot rea-
poit, neo tentnt detiderat. Pompooina
apad Noniam t. Terminariydtctiiiut awi».
fii eit, cumfaetum*it : ita fit, ita temper
tolet: .Deeimo menu demum twrgetu ttfr-
mtnotury partttri^. B.
; Mcntti hie decimm ett"] Mentit, !■-
narit nimiram ; qoalet aate Jnl. GMa-
fem oompatriianlar. Unde adeo pataim
deoom meotet parlai tribaontnr a to-
teribot. Sic infra IV. 5. 57. Hec. V.
3. 24. Plantot MDpiat. Meaandro Iri-
boafit Fr. Fabricint et Famabiot, i»
Tov Wkmlou, quod in fragmentit tamoB
Bon oomparet, ri^ nvti humfuta, Se<l
C«ciUi in Plocio ett:
Digitized
byGoogle
ACT. m. SCBNA IV.
115
IBe bonos vir nobis psahriam, ri IMs placet,
Paravit, quicamTivat: iDaindeserat
D. Pro certon'taist»cdicis? H. Mater yirginis
In medio'st; ipsa virgo; res ipsa: hic €teta
Prseterea, ut captos est servorum, non malns,
30
Inadetne nmlier decamo mense pareref
Tol DODO etiam, septimo atque ooUto.
VirgiL Ecl. IV. 61.
Matri longa deoem tfderuiit fattidia
neofes. W.
Ccmpreuu'] Sic PUnt in Epid. IV.
1. 15. Terent in Pborm. V. 8. 29. vi'
neltmtus mtdiercuiam compremt i. e. Ti-
titrit ItD.
30 JIU banut vir, nobis pmltriam, »
displaeet, paravit'] Condiuio aociMa-
tionis. Et Bmut vir i!(M«ut qoidem est,
•ed ab eo posita, qni indignetor Tirnm
bomim esse deboisse, qni non sit : at
sapra, ne^iue honi, ne<iue liberalit est
fiinctus affieium viri. Et simnl coniii-
dera qao nomine JSscbinnm rocet, tI-
nun appellans scilSoet, qai Talt ejas
ocrta esse promissa, et qai illam jampri-
dem Tideri roaritam Tclit : nobis aatem,
CY abandanti rS liimrta^fAS ad indig^a-
tioDem relatnm est. Si dis placet'] Bene
interpositom ad SnTidiam, Si diiplacet :
Scilicet per qaos j aratam est Ille bonus
vir'] HfmaU indignantis in loco addita
est Terbis ardentibas. P$altriam nobis']
tS IhvrtfffxS. iio enim dicimns, et est
oonsaetndinis perTdgatm. D.
Si dis plaeet] Jronie maxime inser-
Tiens formala. Sed et adfaibetar ab in-
dignantibas et aspemantibns. Ita h. t
et Bon V. 5. 10. Cio. in Pisonem 16.
Qaincti]. InstVin. 3. Plor. III. 4. Ubi
▼ide, qose annotamnt Freinsbemlns et
d. Dakems. Plaatas etiam extra ironi-
am etindignatiooem asos est. Capt II^
3. 94. Qoo seoso et, i» dii voUnt, dixit
Poen. IV. 2. 8a W.
31 IHam deserat] Id est, cal e con-
trario, dom Tirat obstrictas est Bt
deftrat, Tirginem sciHcet D.
Bembinas, et aliqoi libri Dooali reo-
le babent deserit. B.
3S Pro eerUme tu istste ^Ueis?] Hoc
ideo non dicit, qaia fidem non habeat
narranti : sed qniamirator scelera. Ma-
ter virginis !n medio est] Terribilif er
satis, In medio est: qnasi retineri noo
possit, neo cohiberi, qain rem probet,
Et pneterea, qunm argomentomm ge-
nera dno sint, hnxyw tiai S/n^(m sicot
in rebos manifestis, irl;^» otitor. Hoc
ergOy snblatissoperciliis, dioendom est,
Inmedioest. Nam lentios f i«nna) erat^
ii diceret, prmsto est, D.
Matervirginisinme^o] Adremoon-
firraandam testem adbibet accnsator, ip^
samTirginismatrem, et rem ipsamdiiJt,
(W. e Ms. lacnnam sopplerit
sic ; %U eorum muUeres. Sed Terba sine
senso. Intellige potios, partum virginis,
Tel, muUeris. Z.) Ad postremom adjnnx-
it et serTom Getam, de qoa facilepossit
inqairi, ot a testibos res probetor. B.
Pro eerto] I. e. tanqnam certom.
Sallost, in Catil. c. 15. Notandnm est
pro certo dici in slngolari, qaamTis prae-
oedat ploralis isten, qood loqaendi ge-
nosTindicaTitDoker. ad Lir .1. 3. R. D.
33 Ipsa mrgo] Scilioet qoe in M%-
cbinom reom et tcstis et crimen est
Et ideo addit, res rpsa : id est pondos
aterS,exactisadpariendammensibus. D.
mc Geta] Prisc. I. VIL L.
In medio est] H. e. presens est, ot
interrogari possit Sio in medSo posita
opponontur recondiUs. t. Cic. de Ont
I. 3. Contra e medio etcedere in Hec.
IV. 3. 14. est sobdncere se ex ocolis
bominam. Soeton. Sn Css. c. 1. R. D.
34 Praterea, ut captut eu tervonun,
non malus] Ad lueo, Sntelliganos ' aH-
ter dicS, noninertem Socratem: diter,
non inertem servum : aliter, non malum
Scipionem esse: aliter, non malum ser»
vum esSe. PnOerea, ut eaptus] An»
qoantom cipit animos serTilis, tantom
Don malos, neqoe iners Geta ? An ut
Digitized
byGoogle
m
ADEIiPHORUM
|f«qae inem, aUt illaB; solns onuieiii fiunQiani Si
3ii0teiitat honc abdnce, vinci, qnsere rem.
6. Imo hercle extorqne, nisi ita fiictam est, DeoMa:
Postremo non negabit : coram ipsnm cedo.
D. Pndet: nec, qmd agam^ neqne qnid hnic respondeam
.qiMBadaodiB MBp«
^aoapiofli u •emsbtbendU Ikmh» ere-
ait ? Ut ia oapta OTiaiii, rel pisoiam,
▼el fenmiii ploriiBaiii fortniio dooiiM-
tor. Bt boo ideo, qaiA eer?am eToniro
bomBy Bon ntlio ett oat iiatart, aed
oofof eet, atpotr tn ro rariiiinia: nt
•it, «t oTdu «st tefTomm, id eet, eTon-
toa ott in territ. Ut captut ut ftrvo-
rnoi] Id ett, at te btbet oonditio ter>
vorati. Afrtniat in Simnltnte, tf ut
tffWfiMi ooptiif «tt,/aciiiiinf damo oXtfM
nottra famiBa provendUur. Ergo(J^
Mt. B.) eaptut tortem intdligo. Non
malui] Id ett, fidelit. D.
Uteaphu ut lervorum, nim inaliuj
Qaomadmodam (guamfiMMi Z.) mtU
otte pottant|penri, ticnt ett otptot ter-
Yornm, id ett» oonditio. B.'
Vertnt grttia repone, Pnetfnta, %t
paphu tervohrum ett, nmi malus. B.
C7toa|ituf eitffroonMi] Haoformala
atuntar de iit, qai non mtgntm Itndem
mereatnr Cio. Tote. qofMl. II. 27. Cfet,
deB.G. IV.d. R.D.
55 Neque ineni] Id ett, trtem ba-
beos (Vid. ad Aod. UI. 5. V.) Oratorie
fBtomm tettem et indicem landatt ted
po improbe ftoere rideatnr» paroiat id
fiMit. non enim dixit, 6omif et tolert :
ted, qnod in terro toffioit, non maUit,
neque inert. Et proferendi (|>rot«;gfndi
Z.) GetfB lueo maxime caiua ett : ne
quod permittere Tideatnr in servo pan-
perit, ttrocint iitt (ne, quod mot perm,
mcL im f . paupertt, atroctuf egat. Z.) Et
timnl nt lueo wfcBt^wtum oon oontrit-
tet Gettm : qoem priat Itudtt, dicto-
rat| Hunc abduee, uinei, quttre rem.
AUt iUat: tUut omntm famUiam tut-
tentat] DvikB bio ret dooet : et unde
bfB virtnt : qood tettimoninm padici-
iim et t ; et gravem tet tem poste etse
Gettm. Sdui'] Incertt diftinctio ett.
foluf. ted melias, tUut omnemfamUam
tutteatat. Hoc Torbo tenoit viotnt oo-
tenditor, qood bene fragi otte monslra-
tor in feminu. D.
il^iaaf] Ms. R.aiitiUam. L.
^uftfntot] Ita PhonB.n.1. 57. do
terroGeta:
colnmen verofamiU^.
Virg. JEn. Xn. 59. W.
96 Hune abduee. vinei. qu4gre rem]
Non moltnm permittit, ntpote de alieno
tervo. ideo GeU plot de te Urgietnr.
ipte ttmen «bnrlmc tria posnit, nt mnl-
ta Tideretnr dicere. Huncabduee'] Vi,
JEn. XI. 463. tu, VoUite, arman Volr-
teorum ediee mautpltf. Nam postea, eli-
tora, bajaflmodi vorbis tactt (a^a Z.)
ett Huneabduee: wm] Bono ordine.
et abduee : tb boc illnc nbi (ad hue il-
iua ut ed. Da B.) nemo potsit bterce-
dere. Bt vinct: no solntos, at sciat si
(ne, ft foiutuf, tu neteiat an Z.) verom
servas aocnsetl Quate rem.] Latenter
pnBter vincnlt, eiitm tormenta signimione abesse
posse, qois nesoit Toro, intendnm et
apod aUoapoetas enndem Tersam doo-
bos locis reperlri, t. c. Virg. JBo. L. 3;
T. 589. et L. 4. T. 7. Ad 1. et 3. re-
qpottdeodmn lamen Hegioni erat et
sosieo amiee respondendom, non ono
Teibb, ot boneste oerte Demea effoge-
ret Pemeam, qood natora paler erat^
fiegio adierat primam, qoid mirom, si
aoampatiis polestatem imminolam esae
.qaod Tero adoplioiiemilegio
, qoid nmgb neoessariom Hegio
Bon polerat non agnoa o ere, qoam ot
firatfem Danea ea de re oodTeoiiet?—
Bdilio tamen BipeBtiMi Torsom omi-
ait 8.
- 55 Std^ Demm, hoe tu,faeUo} tmv-
Btf &rnmm ^ sopn bobiue oonimiBalio-
Bis. D.
Sedt Dmmm, kec <m] Qooakm t»e-
Bieo ^anteBliBm pelili<mi talem dederat»
Mi fialimB ae dioesetconTeBtanm : jam
hae Bmplioa agit ot persoadeat» aliod
fieri Boo debere: propterea qaooiam
ri qoairto elari sont Bmgis»
» phisdcbaiitomBiBJostacomplere,
si Teliot fiuoam iotegram soi nominis
oootioere. Qoam rem et persoasione
impetrant (impetrat Z.) qaod voloerat
senex. Deniqoe daU est sententia:
fient, quajieri equttm est, omnia. B.
Cim animo eogites] Cic agrar. II.
24. R.D.
56 Quam vot faeiUime agitis} Ul et
^pra, faeilem vietum paret (feraan e
memoria landaTit locom Ean. U. t. 30.
Et tam faciiem vietum qustrere), Et
Tide.qaasa oratorie laodes somserit
(exoidit jeeundttm Z.) argomenU saa-
dendl. D.
• Quam voefaeiUime agitis] Soii. Titam.
FaeUe vivere dioantor qai ex animi
sententia sine moleatiis com somtoam
tolerandorom. tom aliarom rervm Ti-
TOBt Soelon. in Tsrentii tIU c. 1.
fui agitaboMt nobilesfaeiUime t. GrsT.
ad Cic. ad Div. lU. 12. R. D.
. 58 JEquo animo tequa fwecere oportet]
Beae dixit, eiquo animo : qoia potentlori
et fbrtiori coBtra. natoram est «qoilas.
D.
Noeeere']. Nosoere pro exeroere dixit,
GJneoomm more, qoi s.p. tlHnu, of.
VirgU. JEd. 1. 630. MosgraT. ad So-
pbodis AoUg. 299. Bo.
. 60 J2a(Uto]Proseqaebatareom,qaem-
odmodam apparet ex Terbis. D.
Lege, redito:feHt,fieH qms ^Bqwmet,
• dmnitt, B.
61 DsMt te faeere] SoUieiU obse-
qoela Hegioois, oltima in loqoendo,
oitendit impoteotierem personam eon-
tro JCioluBom; qoo magift gaodiom
creicit eoBNBdte, qaaa^ tali ao laoto
pooparior poella, aed tsBMB oupita,
D.
Digitized
byGoogle
120
ADELPHORUM
D. Nmmie indiceiite h»o fittnt : uttMm hoc dtinioda
Deftmctiun. venuaii niinia iltec licentia
Profecto evadet in aliqaod magnnm malnm.
IbOy ac reqmram fiatiem, ut in enm hado evomam. 65
ACT. III. SCENA V.
HEGIO.
BONO animo fac sis^ Sostrata; et istam, qnod potes.
69 Non me mdicente] Qnit dixerat^
ipit $mtiet postmta. Et nimu dort
«oMpositio etl: Md apta imotnti*
^ Utinam hoe dt modo drfumetnm (] l/ti-
wam, dosporandi vimhtbeL Ifoc, id
•st, Bogotioin: id ott, n^tos Tirginii.
D^fuMtum^ fioititBi, id ett, tt iioo
pejort oommitttt. De^nctum, fioitafflt
id etl« 00 oltennt poooet iBtolmrat. D.
NonmMkti^l Soprt enim dijc*
ortt, ex. leoittie pttrit iBtohinomiB
porieolom ette Tentorom» qood etitm
none dioit: vemm mmia iUae Ucai^
frofocto evadtt m aUquod magmtm mo-
Ittm. E.
Nom mo mdwente'] Olost. mtrgintL
Jndkenu, fnteipiente, kertante, h,
In mtrgbe Bemb. hoo g i etie m t
tdtoriptom etty indkenU : tacente: noM,
immo fotint nmr k^ma-fiukt: ntm nui-
ymm ligi m uj» nm tn hocloeo; indie en
Ctmtoamdktt.mmdtomtem. Seddem-
dieentt yide Groooriom td Li?. XXII.
39. BcmJbioot litbet fient, ted alii
OBnet,/ttBt. GmCeram Bemb. et Vio»
tor. pro hoc reote legont ftie» b. tu in
iMonegotio: noiBfohinatptiortooai-
mitlaL Et dj^unetMn eit impeno-
Mla. B.
l£tmdio0iilij I.e.taoeirte,nihUdi-
md liT. XXU.d9. duo M
Uea Jide vettru faceretU obl t. QroooT.
R.D.
63 Nimia iUi» UceHtia]
dtlBfioio. D.
64 Prefecto evadef] Per trdoa.at
prmrupttToniet D.
65 Hae toomom] Non tffamdam^
ted tomMm: «tpote qom im
Ihoiant, 4]oibBt BMreleTabo><
goor iUe ogettnt tit. Ntm <
hoo trtniltitioBe tignifiott D.
1 BoNO ofumt fae tit, Stttrata] Ifi
tez Tovfot in qoibotdtm non liBnintmr.
In hto lOent ?idetar jtm loootm Sottr»-
t» Hegio Ttfpondere. Potett ttmes
et ipto inoipere» ttnqoim qoi et reot
BOTorit, et mcnrore ^ot moTottar.
fimoaitimo/aetiiySiMtnita] MwniBitto
debemot, qood dixit, dMO ott tBfro ad
Settratam. et qoia boo tBtro, ia pr*-
tooBio eot nATBFAnAniQIBI * (ermfk
T)r ewtAn) wMt pott toentm. Nam
aliod ngniflott, ttmuf tiiCrio, ofa&^ diei-
tor, tnliM det p tn d ebitw, intnt trm n t ig e*
tur,ti^^ettquedrettet. HlBm oBim
iBteriBt tgitor extrt (Mnne protctBiaflk
Fae tit, &iti«ta] 5u honocifiee tddilar
qood imjperttim Biodo pro-
, topeibom ml.
etttotem a tenttatoootohi
Bbl enim tfiqind tentti
iBJBBgit, tddit» fi eti it ii trt l i i . Et im>
tam^potm] i^jeiK ipaa tiMi^
et oirdatriitemfilltm, foed petm^kk*
ItD.
Bmo animofae tit] SiBes Id
Tidit ptrtoiientem
Digitized
byGoogle
ACJT, III. SCCNA V.
m
Fac cQiiMleie. egoJUScimm, sl aj^ttd tbamm^st,
Coaveiiiam: a^iie nt rea geata^st, nanabo oidiiiB*
Si est, factarus^ut sit offioiuta snamy
Faciat : sin aliter de hac re est ejas sentenlia, 5
Bespondeat mflii; at^ qoid a|^^ qoam primam sciam
ACT. IV. SCENA L
CTESIPHO. SYRUS.
AIN' patrem liinc abisse ros? S. Jam dadam« C.
Dic sodes. S. Apad villam^st.
Nonc com maxame operis aliqoid focere credo. C. Uti-
nam qoidem.
ejw
oooreiitemi MioionMi, ^iehini pn*
tnm, et oomUhub «t
ttocenii]le,qai YitiATtt B.
ParpoEam Gttyetns Imac i
priori 61. Uegio ad Snelintwi daot«t
eet, N«BC ledit» et Soetiets, qwm um
tBflestyiiurmtdeieeiia: plaaostLe»'
lue, Aed. IIL 3. Arojlia» qwe doai
ent, floeM elkMiiiitv, et HmaL V. 1 .
C fa e wfre Soet ret i w m mi Mi, B.
2 Fme eontoifrt] DfMs nt dijut»
fMt eiordiiie looatas eet ; et taboBBm
kebe tBimain, inqait : et filioDi fim lie«
bera. Ego Mieioatm} Qaia DeBMen
JeaiTidit D.
4 & £ttt fodHru» #oIiub] Hoo
^eado, proBiittit eon eese fiMtoram ;
BBB fiieile eet BmMiqiieBiqBe iBo I
fimgL D.
SS Mt/octnnii, 4^] Ordoeet:
feaieM MifttmwB^ at '
SBBB eei fMtanM, offioioai * (le|pe et
distia^,itf yaetat c^ictiiNifliNMi» ri «t
fmUma offwium, dAeram qoioqaid
Eograpbii bioo ad fiDem (abolfls seqoi*
tor, WeeteriwTias prlmBs ez Ms^ edi-
ditZ.) E.
voL.ir.
Dkid d Ideriae sjrnakBpha est; oob-
tm monn et artem. Lege» ditaaL
B.
Si<«i^/ae»Mnifltttflit0^S0tum] Pro si
feoeret offioiam in Heo. lU. 5. 51. IV*
1.43.fliflit«t dldot prodioltT. Feri-
aon.adS.MiBerT.Ll5.p.88. B.D«
fleiom] Matara:
Doqae sognem ostendit se fore. D.
1 iliVpdtrflmAtiioafriflMrufl^ Hio
oeteoditar tiariditas boni adolesoentaU*
et ▼erti * se sud peoeand n m ex delieti
ooBsoiantia, et raTerentla parantu ap*
parat. Item C«flnti» flir. o6 psoeatam $t
d.e.9tr, poreatifl. Jfpant itm) moa
Urom oiroa flioe, Sjrro Do*
i deoeribeBte. iliii' p a Jrr si ktHt
nuf] CompeBdio ooleBditar»
qaid rit jam looataraa Cloevta«2.)
Sjms. D«
Hime patywB «6tflifl nifl n l^ ■<'^
delflieratfonem babet, qnid fiuiat, eam
pater ras itams rit, etqnid bob (mtnt
Z.) reepoBdeat patri, ri se wm InTeBerit
Itpad riUaai. E.
2 Niiiio ewn «•antsie epertt aHfiMd
ftetn endo] Vide quari tK»f4« y
Sjri eflse, do opera loqai: rio
Digitized
byGoogle
ADELPHOBUlf
Quod cum salnte ejns fi«t> U» se defie«%arit TeUm,
Ut tridoo hoo perpetno fmrmaot e focto nequeat snrgete.
S. Ita fiat^ et istoc ri qtiid potis est fecttus. C. ftat
nam himc diem 5
Bfiieie nimis coifflo, ut cmpi, perpetinmi in lastitia de-
gere.
Et illud rus nulla alia cansa tam male odi^ nisi qnia
prope'st :
dioHcC Demee. ted illad fiilio: hoo
serio. Uthum quidem] Apud Mam
dt, nbeodieiidiim : et disdiigoeBdam
anle qoMD ioleniliir, quod aoqoitvr. D<
ItBCte melioreiUbri hobentctim fnax-
ime, pro viilgari e%m tnasbne. B.
Nune eum wttmme'] Hm povlibiilie'
tb aliisqooqnejangantar. Cio. de So-
neot o. II. ▼. WesterhoT. et J. F.
OronoT.Ad li. 1. R. D.
Utimm vetit] NotaBdmi oet joBgi
tttiiiam •tweiit^ AUlercOBstxoelmieal
explicat Periz. ed Saoot. Bfinerr. 1«
18. p, 89. Sed darior egte|iitralio.
R.D.
3 Q^od cum mhae e^ Jiat'] Ho«
DQli est odisse potrem : sed tiiitom ^
more ex pv^nio delioto. senralnr oBim
iB eo ot anor flii, et amoris effootiia
(qf«c^od.DiiB.)D.
Qfwd' ettm eahite ^u^JiMt^ ito deftai-
getmr] Dom modo soItbs rit Et ox«
peritor OBto ooBiiliBm, ut hoo oo dt*
Uadaif qood ab SBHeis • rotBBtas tiL
€Bi oppoaitarr interdiu qttidem: etd
•i hie pemoeto, quideaiu»m,$umdictw*
ruef] liBiereiiNdhniooBBiliamrepe«
ritserfBS. Hoo pollieetor tamoB, fin
cilo se paliam lenitOy qaod cjBa^BOforil
■Mres» cvm dioit, loiidarisrte audit Jfr*
benaer: faeio te aptid tUum Dciim. B;
DrfiaigarU] Sio Ean. li. 1. 14.
MsoiaBas< Instit GrBromat Kb. XV.
D^atigm^. Bx n«nloBis siBtBBtia
ds^Bti^itiiset/stiiii ita «tiffMVBt, at iU
lod de animo dioatur, boo de oorporev ,
sed ooBtrariam vol ex his looio TereB-
tiipatet AddeP.MaBBtAdCio.Pkm.
X.19. DefBt^atiuaitomdeanimodi-
oitor, And. IV. 1. 46. etPhorm. V.
S.11. W.
4 ('it triduo koe perpetuo] Qaanlom
aafioiat anirtari* (Fortobaopertfaent
Torba, fnonotur ecilieet, qusDin Temt
seqnenfi plane snnt otiosaZ.) et enim
BOB opBo ewtl p wy tB » diooroi si t#2ti.-
um dixisset. D.
5 £t «itoe eiquid potiUi est reetitu]
Deest addi, Nam si mortem signiftoa-
ffoty BOii ooBTeBirel adOleaoeBte m ^
dioera: TidetnroBimplastemporiiop*
taan laBgBori; Nmn hmnediem mSaert
nbmt eupio] Moriator aoilieet. eihoe
adreriiii iorTBm debetdioere, nein-
deoovom adolesoeBliiperMtaiD sit, bseo
itadtxisie: qoamTis ejasmodi adcdea*
oontos indnoant comici. nt NBTias in
fVibaielo, deoe tputto, ut adUnantet pa-
trtm et matrem meoe. D.
6 Jnu0f # ttsfiiu eupio] Nimit aban-
dat, more odmiooram» qal hoo dietrt
aneT^nrtionem inoaloabaiit Cifpio, «t
ettpi, perpetuuminUBtitiadegere] Qni
et sapra dixit, tta ^ikeso? quando h»
hene euceettiti hilarem hutic tumamnt
diem, D.
' Mtsers fttmit] In Ms. R. niiKtsde-
est L,
Noitri omnei omittiuit ficnitf , prmtor
ood. regiam, qoi reotisrime pbnil, fit-
BM mitcre Cupio, B.
7 Et illud rut nuiUa aUa cauta tam
muU od*] BCire osten^, omnia ex
dwdtii in praTBm Tertt : adeo ot mi-
seram potet adoloicens snbaibanam tiI-
lam ^ qaare cs^teri deflectantor. IHod
eigo Hmqaam (tam mais;) com detes-
talioBO dixit. et maJe, et (ett) nimit, et
Digitized
byGoogle
AOT. WV. miBfiK l.
m
PriuB nox oppressisset illic, qiiam huc re^octi posset
itonnD«
Nnnc ubi me illic non videbit^ jam hac recnnet, sat
6CIO. 10
Reigttabit w^b, id>i fwrilii; qorai ego bodie toto aon
vidi die.
Qnid dicam ? S. Nihilne in mentem est ? C. Nnnqoam
qmcqiiai^« S. Tanto neqmor.
Clims^ amieiui, houpe^ imno'«tvobis^? C. 8wit : qoid
postea?
S. Hisce opera nt data sit C. Qn»non data sit? non
potestfierL S. Potes^
wmrf^ Hvm mmi m , et mtm mU^
^m^mqmdnimiM, I>.
8 QiMddabmm tlm^m ] Aaoyvm^
gif, 4|MB liiooaralU «Iq1mo9ii». D.
HioyenDioftloibMSfdinotor. Si*
cotpriof coiioiaiiewootoiiariof. B,
N^ «ppnmmQ H. o. dopKoMl-
ifiit. SioiapnlL^Sl. Cie.4oSo-
9miL 14, QMmimUimUiMMmUmHqmd
iacribmemg m mm , fim^ am opproi-
iil,fNWRSMMf «opMiiil W.
9 iifnco» f m mti nmmiUk tmmrH,
qii oft orm Foiim^ oed TOtoito» |m
pnpl iu i lM i fodire. Ut iipra I. 1. 46ii
Bo. IV. S. 6. B.
Utrmm merti] Eit iimplioitor w^
naH in Bn. IV. S< 6. fwdoo nmm
VlMtiAlWproL 79. ▼. Btinll. «4
kL tLlk
. 10 Jron» kmom m t ^ m^tckH Mbt»
diiiBo, rofynvt dixtt» «ti^lMlM»*
U Blii Pwib. hibot nytotitt vir>
Mi tiMf ptobM oodd; noitRran ol
oM« Toftt regakk, Vm tmmubitm*
hic bobeot la ijllobi priore)
otpffOMloMmalli«tii> dMftyli
; oC irtto epprime. eo»*
»10^01. &
U NikHmmwmHmmi^] Siehoe
iocipieedoa cit, «t tdoloioeBii libero
pileMM, BOD iopioBtiam de-
mm: adfo Ib boo |w BOgiiter oit ier-
¥M. iViin^iiMi quieqmm] lUtff^Jm,
pro minquam: id oit, npa. ToHto nf-
9^] Sio hoo dietom eit, at e oontrap
iiodio»mi»t<mtfaifttDr. D.
' Optimomm Ubromim Mt in menum
mt. Cnteri malo» m fMntf eH. Vide
nMid Hointont. V. ft. 5S. Ponro pro
ftMnfMom lege nniyiiin. NtmnMfgiua»
inroprMMMtoiiUioet: non nunfMMit
ni feimpor ftoUdnm m otboidnm oiM
fiHeatnr. B.
13 CUfM, Mitcuf, i^fipff, nana mt
vebitf] Unde migiitmm ad negeitiim»
•t iimpUoi «doloio^ mentiMdi ▼imn
donwMtreft» et boneitiun tentet ifferro
trgnnientnm .td mondaGiam, propter
elJMftom» imionm» aot boipitem in nrbo
OMiare vifoin:. ^nod tMMO neo fio
inliBigit rodii m roMioai adoleioeni.
Clifnf, amicui, Aotpfi, nfmf fit vobitf]
Mire fio infterrogavit, nt qni a^TOitM
inhnmanofqne repMbendat, etinaooi»»
ImIm aliif , propter Mpeiitatem roftioi
f^. D.
. Clifnf, mninii, Aoipfi] Qoo gmd« in
pfieiii prmitandii bnbiti ofifntfi, diir
pntit GeUipi V. 15. eriginim a.RQma-
lo repetnnt Plat. in Rom. . et Dion.
Hal.libxII. W.
14 Ifiiof opcra ut data aH] A i
Digitized
byGoogle
134
ADELPHOBUH
C. Interdia: ted si hic pemocto, canftD qidd dioain,
Syre? 15
8. Vah ! quam veHem etiam noctu amiciB opeiam mos
esset dari,
Qnin ta otiosns es : ego illins sensom pnlchre calleo.
Oom {enfit maxnme, tam placidom, qnam ovem reddo.
C. Qnomodo?
riore «nbMdhnry vemat m menUm: id
eit, oogita d«ri potnifse : et dataa dl-
dto. QuuBnondatasitf] HiodefiMJto
qiUNtio eet, in qna qnidem (^jvidam
ed. Dn B.) diqpntnnt qniBdam tnno
poMibilia intelljgi, qnando fiustn sint.
qnnm antem non finnt, non Biodo non
fieri» led ne possibilia qnideni eiae di-
cendn. qni loona wtfi IhMvrSr dioitar
Cf. Cic. Fam. IX. 4. PoUiQ Itienm
anbanditnr,/m, td dota fir ; rtAuten^
datuT data, D.
Ingennns adoleieens negnt mentlri.
Menander : *A^t^rif fcnl irfr iw ckrirTn»-
hiyttf. W.
15 Jnterdm] Bene: qnia amatorl
maxime nocte opoa est D.
16 Vahf quam vellem etiam noetu]
Hoo vtriniiqne penome oon?enIt, aed
melinf et Sjro, et (aoetinB dicitnr. Et
qnidam totnm Ctesiplioniassignant, ab-
nsqne interdiu, £t ptam neUcm, pro-
prie dioimos in his, qnm non ridemna
fleri. Bene igitnr defioieBte argmnento,
onm alind non inTeniret, in ▼otn eon*
Tcrsns est. nnde Tidentnr mngbbmo
Terba Gtesiphonis esse. D.
Quom vellem ndetu] Sjmmaob. libr.
I, epist. 17. AntUn panm exempHvi'
detur in eamico, eum aUt QaamveUam
stimn nactu amiem eperam mo$ ettet dor
H! L.
17 Calleol Canide seio. D.
18 CiMi^/irmt mexMm«] Tertiaeon-
jngatione dlxit, nnde fervere dieitnry
oorrepta media , s jUaba. Quomodof]
Miratnr» qnia timet enm, qnem isto
oontemnit. D.
Qimm fervit OMixume] Codiees qni-
dam scrfpti el impreasi,/«D€t. Sed
idem TeilwBetiam terlla eonjngatloBe
extnlemnt Tcteres. LnciL Sat IX.
Ferril o^im, et fiuret, ferrit iwfic, ler-
TetndomiMi. Ibid.
Ferrere na lougum vero hoe le et e ri ku '
tradam,
De priore looo Tide QninotO. Hfay I.
eap. 10. Vnrg. Ai.IV.409et567. W.
Tam piaeidmm ^uam evem] LaetaBt.
diTin. instit. Ub. 5. eap. S5. J)a uM
vieum, qui nt iraeundut, n udedi eu », rf-
frmmtut; pmieitmmit DeiveHkttampl^
ddum quam oeem feddaat. Lnoian. ia
Asino: mal #m wwr yi»f{wi fcriy y-
ffArw wmfHm ifrful, Pliilippid. apnd;
Stobisnmc j rfaxfnMme H aimef&mef
fuvAe ^ M|9^ iUrtinf ifiiw fuOjuiibf-
poc» Plnnt. ovem vettam videt» L.
OtIs Bon reddilnr piaeida; qoinnoB
ex fera oicnralnr et mansnefit, sed est
Bsitnra et indole plaeida. Igitnr repo-
ne, eumfiruit mamani, tam ptaddmmt
quam &vit ett, reddo. Vi infira V.5.
63. B.
TVmi piflsidwn quam ovem reddo)
BeolL de ooiyeotnra soiibil fMMsenis
me; nam ons natnm sna esl plaoida,
BOB reddhnr plnoidn, afe Infrn V. 3. 65.
Sed nibii mnlandnm : nam elliption aeri-
bendi ratio est, Bbt snpplsodnm quam
ovem etM eomttat. in Pbenn. IV. S. 1.
Qninetil. IX. fi. dio U digniortm quam
Gatonsm. T. SaBot MIb. U. 10. p. St5.
R.D.
Oofm] Leg. olenm. TloiBa o lunm el
OTom, BiUlqne Tnlgatina loentioBes
oleo tranqaillior. Fbnlns Fasnnlo : kuna
eanemfaeiam oleo pr anf u iUio rtm, Bo.
Digitized
byGoogle
ACT IV. SCENA L
m
S. Landarier te andit libenter: facio te i^d iHnm
Demn:
Virtiites narro. C« Meas? . S. Taag: homim illico
lacnuDffi cadunt^ £0
Qoasi poero, gaodio. ham tiln aiitmi! C. Qoidnam
est? S. Lupos in fabnla.
C« Paterest? S. Ipsos est C. Syre^ quid aginras?
S. Foge modo intro: ege videro.
C. Si qnid rogabit^ nnsqnam to me. audistin'? S. Po-
tiButdesinas?
19 LtMdanerUtmdkUbtnterJQmiA
« (de) Vmam ikkar, inoBUief ptraa-
ies «Kei pvta. Nam dmdo tam aflpar
€•1 p«ter, mt Doii ttetim mitatoat laadft-
lofiUo. D.
Faeio «f apud iUmi] Piiie. Mb.
XOI. L.
Soontee epad PkitoBemiB MenoM :
AJaumc, trtof rak l}««fui{«Miir iyadh
ix^, e&f <b^, ^M^v, «&IK. cr. CSe.
de Ormt. U. 41. et Brum.ia Adeg. W.
tO Ftrtutes ttirro] Noa dlcit ele-
gutem indolem, ted vtrTutef. Virhim
aatem aait perfeeti mpieHtif, rel divi
■fieojoe. Et beoe emn ttipore (ilii,
padore^ refpoadet metuf ostendenf
^nodnaUmeefent Jtfeof^ «Mai] Cmn
geetn prommoiaio debemaa, ot inteUi*
gntnr iirifio. D.
Sl QMOii pi(ero,fBiidu>] Deeft, prsf:
«t rity prm gaudio, Lttpm m fabmld]
SSeotii indietio oft in lioo proveiMo:
a^ne ejnfmodi filentio vel in ipeo rer-
bo, nt tpea fidNila Ctflgiie c^niiiiodi iitei-
lit, «t«e< tn ^vfr^/e6ula^ eontioef-
obL Qnia Inpom -ridiffe bonunef di-
dmof , <iai repente obmatnerint : <{nod
Irne iif otenit» qnof prior riderit In-
pnf : ot cam cogitatiooe in qnalberint,
«tinmroeeotverbifcareaat SicTlieo-
eritna, idjrU. XIV. «$, «; ^iyin ; X&mr
fJlfc. £t Virg. Bel. IX. 64, iMKCfuo-
^ Ifm»Jam>^ipia, ItipiMiBnf»
•MfMprierff. AIU potant ex natricam
I9ribiilif natnm, pnerof Indiiicantiam (ar-
rore lapi,panlatim Capoa (alH e <
MaUm, tn oanmt^ ▼«■ientif nfqno.ni
ItBMn ottbioalL Nam iSdfam eft qnod
dicitar, in t e i f enif fe Inpnm Nfifianm
ftbnbe, aUmoniflB Rend et RomaU,dam
in tbeatro ageretnr. D.
iiufna in/oftula] Prorer bi am, onm
ipfo adTenit, de qno loqaimar. B.
Lupui tn fabula] Plaatof in SUobo
rV. 1.71. Jjtque eceum tUn bipum in
eermams prtuem etufienM udett^ Vi-
dend. Snid. il jm2 X^ l/uv^^. L.
Lujmt infabula} AHter extoUt Pbm-
tnf, Stiob. IV. 1. 71. Iridomf Ub. I.
oap. f6. JHunt ruetid, voeem hominem
j>erdere,neumhti>uepriorviderit, CTn-
de et subite taeenti dieitur iUud prever'
bhm: lupue tn fabula, Pere «u^-
\n\99 oft ilhid Cioerouif Pam. VIL f5.
Sed heut tu, wunnum de tabula. magi»'
ter adett ctttui, quam putaramiut. Et
Att XIU. 33. Di rarrtme tequebth
mur: Lnpnf in iUmla. Vfiiit entm ad
me, et quidem id temperit ut reHmndeu
tttet, Sed ego ita egi, ut non teinderem
penuiam. AddeVoff.deIdoLIII.7f.
CUfiui. Ind. Laoret ▼. Sermo. Arafm.
ChUiad. W.
ft Fuge modo tntni] Non dixit I,
Td aftf, rel iMuie: fed Jugt, tantn oele-
ritato opnf of t D.
Tref ex nof trif paterm ettf J^nti.
Lege, patermT 1$ ipeut. Vid.Pbomi.
I. 3. 26. Venn 90 pro meoi^ lege»
meaemf B.
23 St quid rogabit, nuyww n tit mi]
Magnm virtate Terontiaf rodem, aim-
Digitized
byGoogle
m
ADEIiPHORUM
^«qae inem, aKt illaB; solns onuileiii famUiain SS
3ii8tentat hnnc abdoce, vincij qn»Te rem.
6. Imo hercle extorqne, nisi ita fiictnm est, Demea:
Postremo mm negabit : coram ipsnm cedo.
D. Pndet: nec> qnid agam, neqne qnid hnic respondeam
eaptu$mtterwinm,f^tBuiiimodwmwmf9
^aoapiofli u •erfisbtbendM bomiiB ere-
•it ? Ut u oapUi avioDi, Tel pisoiiuB,
Tol Uanrnm plaiiBaiii fortniia domiB»-
tar. Bt boo ideo, qaia eerfom eToniro
boQam, Boa rmUo ett rat Mtart, ted
OMOf eet, atpotr b ro nriMima: at
•it, «U caphueittervofumf id eet, eTon-
tu est in lerTb. Ut eaptut ett ftrvo-
mai] Id eft, nt se babel oonditio eer-
Torom. Afranins in 8iinnlante« it ut
mnetum eaptutett,faeUUme dome atque
uettra fam;^ provenMtwr^ Ergo(J^
Mf. B,) eaptut eortem intdligo. Non
malut] Id est, 6deli8. D.
Ute(qttut ett terverum, wm malttj]
Qnemadmodnm (jpuunquam Z.) mali
oise possont|per?i, siont est oaptns ser-
Torom, id est, conditio. B.'
Versns gratia repone, Pneterea, ut
paptut tervolerum eet, nen maUu. B.
[7t oiipCvj eit ifreoriMi] Haofomoln
ntontar de iis, qai non magnam landem
merentnr Cio. Tose. qnsMl. II. 27. Cses,
deB.G. IV.d. R.D.
35 Neipte inert\ Id est, artem ba-
bens (Vid. ad Aod. III. 5. V.) Oratorie
fntamm testem et indicem landat: sed
pe improbe faoere rideatnr» paroias id
faoit. non enim dizit, 6omif et tolert :
sedy qnod in serro snffioit, tum wmlue,
neque inert. Et proferendi (jprotegenM
Z.) Get» bsBO maxime cansa est : ne
quod pernittere videatar in servo pan-
peris, atrocins fiat (ne, quod mot perm.
vid, tai f . pauperit, atrociut egat. Z.) Bt
simnl nt bseo fr^^^t^Aenvnc oon oontris-
tet Getam : qnem prias laudat, dicto-
mSf Hunc abduee, mhci, quare rem.
Alit Ulat : tolut omnem famiUam eut-
tentat^ Dnks bio res dooet : et ande
bsB vivant : qnod testimoninm padici-
ti«) ett ; ct gravem testem posse esse
Getam. Solui'] Incerta diftinctio est.
solaf. sed melias, tolut omttemfaeuliam
tuetetttat. Hoo verbo tenois viotns oo-
tenditor, qaod bene frngi esse monslra-
tor in femiois. D.
AUtiUai] MB.K.aUtmam. h.
Suetentat} Itn Pborm. H. 1. 57. do
servoOeta:
eolamen verofamiU^.
rirg. JEn. XII. 59. W.
96 ffttnc aMttOf . vtnct. quegre ron]
Non moUam permittit, ntpole de alieno
servo. ideo GeU plos de se Urgietor.
ipse tamen «bnrl^ tria posnit, nt mal-
tn Tideretar dioere. Hunc abduee'} Vi,
JEn. XI. 463. tu, VoUtie, armari Vot--
teorum ediee manipUi. Nam postea, e li-
tera, b^Jnsmodi verbis ancta (a6{ata Z.)
est Httneabduee: tnnci] Bono ordine.
et abduee : ab boo illnc nbi (ad hue il-
tua «a ed. Da B.) nemo possit inlerce-
dere. Bt vinci: ne solotos, ot sciat si
(ne, ft toUUui, tu neteiat an Z.) verom
servos aooasetl Quttre rem.] Latenter
pneter vincnls, eiiam tormenta signifi-
oavit: nam boc, quare rem, pete rei
Toritalem, signifioat. D.
37 Imo herele exterque'] *Artxyot «nSr-
«ic. Btbeneipsedeseplosetapertias,
qoam Hegio, laigitur. Estorque] Mal-
tam dixit: non torfMf» sed extorgais.
ror^ufmttf enim bonunem : extopgttmttf
Toritatem. D.
Iww hercle extorque'] Dixerat vincip
ot solas caienas pro posna adjecerat :
ideo addidit, eitorgue. K.
Extorque] Pro iorque, oomposit. pro
simplici. R. D.
38 Coram tpfum oedo.'] Qao faciliaa
Toritas manifestaietar, afyeoii servos,
oorajndai&cAtnttm; oam pneseiis faerit,
non negabit miseiiam. E.
Vnlgocofnmtpfocedo. Minosrecte. B.
39 Pudei] Aversosboc dicity el per-
tarbatos Demca. Majoris erii |Hmderis
Digitized
byGoogle
AOT, UI. 8C£NA IV.
117
Scio. P. maenoB me ! differor doloribus. 40
Jnno Ludna for opm : serva me ob8ecro. H. Hem !
Namnam iUa qiisMO partorit? G. Certe, Hegio. H.
Heml
DlaBC Mma nimc Tostram implorat, Demea:
Qaod Tos Tis cogit, id yolmitate impetret. .
Haec primam ut fiont, deos qoaeso, ut vobia decet 45
Sin aliter ammus Tester est; ego^ Demea^
Snmma Ti defendam hanc^ atque illnm mortuum.
PwliC dbtoiD, d m« neoaddas, DM 0ab-
40 Difmr i2oIon^] IHvellor, db-
«rador» dilaeerir. Et proprie hoc go^
mn qoerolw coRTenat pttiiirieiiti, et oui
vifioem dislendwitiir : et ei qiue inex-
pertmii dolorem nniie primum aeotiat D.
D^eror dobrilms] Opportoiio leni-
pore dolore portnrientb exdamat, qvo
ficUins Demea Wtiatam pnellam poisit
agnosoere. * illam (Fidem veUram}
aaBc hsee implorat, tametsi iunOoem
ladnam ad partom impiorare videatar.
Hiejam politio iQa snpponitor» ut in
exwisationeyens constitoatar.£8obiaas,
et nt oogatur, qnam Titiavit, daoere
nxorem, qaod dioitj hae prmum ut
•^SonC, dem qtuuo ut wAu deeet, B.
D^enr doUnibus] I. e. direlbr, ex-
oraotor. Plaat in Bfil. glor. 4. S7. t.
Umbitt. ad Horat Epod. X. 6. R. D.
41 Juno Lueina, fer opem'} Booa
procaratio poetae : at et tox parturien-
tis, protestimonio snooedat ad inflam-
mandnm Demeam. Et nota, paellanim
qoB in comcediis Iionesto) sant, et ex
amore dicnntar (dueunturZ.) aat nnl-
lam in scena esso» aut rarissimam to-
cem. Fer opem!] ParUii. Sen» me,
obeeero!] Partarientem. Daas enim
res poscit luec precatio : et uasoetitis,
et partnrientis salatem. D.
42 Numnam iUa, quaso, pariurU f]
lUa sdlicet de qua senno est qnid
enim opas fderat nomine. D.
Certe, Hegio] V. C. c^rte jNnturit ti.
43 Hitefidem nunc vestram implorat]
Haec oratoria mJt^iq est noo enim Tere
rogat: sed Tidetnrlioo faoere. Bttm#
plorare, est in malis positos enm plo-
lata aliqaem rogare. D.
44 Qiiod 001 «is eogtt, id vohaOata
impetret] Artifidose: ne totnm sim^
plidter (supplieiter') agendo, diffldero
caossB Tideatnr. Vis igitnr lognm inld-
Ugitar. D.
Pro Jus antiqni iibri habent looto
Vis, In Bemb. margine adsoriptam est,
vis, neeetsitas legum. B.
Meaaadri fertur, T(ia lo^, It* «t
ivarra yiyterat, *H narii WfMoc, i rrnt
i»i.y9taiq, 9yi Tftrefibu rM. W.
QjMd Jus cogit] Bentl. reote legit
quod 011 eogit sdlioet legam. in Pborm.
L4.dr. R.D.
rduntots] I. e. sponte Testra, Tobia
Tdeotibos. in Pborm. V. S. 3. Rntil,
Lup. l. 63. T. uterpret adliT. V. 17,
R.D.
45 Deosqueso, ut vobisdeeet] Hoo
est, non Tolonlate adTersarium foro.
UtvobisdeeO] na^amrtMSq dixit, non
nt paeUm otile est, sed ut robts decet.
Vobis decet] GrsBce dixit, v/Mf wfiim,
et dce8l,/ac«ne. D.
ro6is(fecet] Ms. R. vos deeet. Vid.
Serr. ^neid. Vlli. 127. L.
46 Sui alit^ amnms vester est] M-
cium amid exseqnitur in reddeoda
oaosa, cor adTersarius foturas sit. Ego,
Demea, summa vi hanc defendam] Non
dixit id qnod est, vos uldtcar: sed,
hancdrfendam. D.
47 At^ iUum mortuum] Idonea
cansa est, adTersus titos querimoniam
{sfiieiado, pro ^ortno sdlioot. Qaa in
Digitized
byGoogle
118
ADELPHORUM
Gognatus mihi erat : una a pueris parvolis
Sumas educati : niia semx>er militi6& et domi
Faimns : panpertatem mia peTtdlimns gravem.' 50
Quapropter nitar^ faciam^ experiar^ denique
Animam reUnquam potius, quam illas deseram.
Quid mihi respondes ? D. Fratrem conveniam^ Hegio :
Is quod mihi de hac re dederit consilium» id sequar.
re, et de offioio sao locutm est, et ex-
BggenTit oalpam in .fitcbinam, qai
Tidebatar in ono et eodem &cinore
TiTot moriaosqoe Uesitie. D.
Btsi omnes libri bsbont defwndam
hanc : lego tamte d^kndam ha$, b. e.
Matiem et Filiam. SiomoxSf. Potiut
^uam aiasdeteram. Cf. IV. 3. 17. IV.
4. 17. B.
48 CognaiHS tmhi erat] Gaasa ex-
posita, jam agil Hegio de persou soo,
«trom rocte fiitoiat : at qaam personam
indnoit * ostendat biA>itaras (juam
personam induerit, perro se ostendat ha-
biturum, Z.) Qaam amicitiaram duo
geoera nnt, onam necessariom, id est,
propinqaitas sangainis : alteram Tolan»
tariam, qao nobis etiam alienissimi
oonjongantor. Micionem dioit ao De-
meam, et viTOS, et rolantarios tantnm
sibi amicos esse. Simalam Toro, et
mortaam, et non solam Tolootate, sed
et neoeasitodine amicum faisse c<m-
janctam. In qoa re et illi non deerit^
et bis porgatar. Sed et cognatut mUii
erat, Taha a^JvTat: qaia non a con-
janctione inceptiTa snmsit ezordiam.
Cognatut mihi erat'] Offioia malta con-
tipa offioiom annm Deme» amioitias ao
Micionis. D.
Cognatut mihi erat'] Dicit sibi ne-
oessitatem maxlmam, nt Tirginem de-
fendat, si deserta fberit, tx boo camal
sibi faeimt oam pa-
cU» patre (ex hoc eumulut Jit, quod
muHafamiliaritat tibif. e. p. p. Z.) E.
Ulad pairooU, qaod in libris qaibas-
dam extat, est plane ineptam. B.
49 Nisi pro edueati legas educii,
Torsas stare non poteat. B.
50 Paupertatem una pertuUmut gra-
vem"] *Ewo»a^ofk eaL qaia magis oo»-
jangit maloram consortiam, qaam bo-
51 Nitar,fadam, experiarj Sie di-
dt, ne dioat vindicabo : qnod TaltBUig&t
significatam esse, qaam diotnm. Bt ne
eidioeretar^niJbtlpottfris: qaod adin-
oipiendam suffioit, dixit, experiar. D.
52 Ammam relinquam potku] Mo-
desta comoiinatio : prins qnid sibi pos-
sit eTenire dixit, qaam qoid passoras
sit .fiscbinas. D.
53 Quid mihi retpondet] Retpondere
proprie dicitar, qaam C^uoi s. eui) lis
intenditor. Respondere enim est pri-
orem alloqai, quasi respondere (fiuui
rurtus gpondere. Spondere Wie.) TerlMi
fandere. nt, funJ^que hat ore quereiat,
Retpondere, posteriore loco dioere.
Fratrem conveniam, Hegio] Valtoose
pronanciandamhooqaodaddidit, Hegio. .
qaasi dicat ; res in mana fratris est oon-
sUtata, non mea. D.
54 Totns Tersus abest in Bembino.
Atqae Maretus spuriam potaTit, com
de .£sobini rebas nibil faceret Demea
ex consilio Mioionis. Et oerte Donatoa
non Tidetnr 'illam legisse, oom dicat,
ret in manu fratrit est eonttituta, nan
mea, Z.
Totam banc Tersom expangendom
oenset Maretas, bis argaoienlis nsns :
1) Demea sciebat, .fiscbinnm, quio-
qaid intemperanter faceret, Micione
permittente faoere, qaale bujas consl-
linm poterat expectare ? 9) Non D«-
mesa; sed Micioni potestas erat, do
ifiscbino statuendi, qnare Demea hao
in re fratri, non fratrem consnlere po-
terat. 3) Verans totidem Terbis in
Phormione legitar, locolonge aptiori.
Digitized
byGoogle
ACT. UL SCENA IV.
119
H. S^^ Dem^^ boc tu fiiclto cvm ummo cogiteg, 55
Qaam vos facillipiie agitis^ qiiam estis maxiime
Potentes, dites> f<»rtimati> nobiles :
Tam maxnme yos SDqno animo «e^fae noscere
Oportet, si vos voltis perhiberi probos.
D. Redito : fient^ qnas fieri 8Bquom'st> omnia. 60
H. Decet te fietcere. 6eta> duc me intro ad Sostratam.
4) Donatoi ▼ersom non le^t, qood
■ihil ad eom adiioUTit. 5) yersiu in
eod. Bemb. abeet. Sed, ad 5. oiiios co-
dicie, licet ceten boni, «lotoritM, con-
tra omnet reliqooi» iniisqoe moltot
»qoo bonoSy Talere non potest. Ad 4.
. u aileBtiam Donati pnrtMret, Tenom
aliqoem eeae sporiam» penhidtoa opor^
teret Tersia esse sporios» qnid ? qood
honcipsom Tersnm in Phormioneetiam;
nbiiieino non genoiiram agOosoit, Koet
ifai-qiioqne Donatos nihil adnotaTerit
M 3; ooneedo Tersnm; si altemtro looo
spirimB eise oporteret, in Adelphii
potios, qnam io Phormione abesse
i>dtse, qois nescit Tero, intendom et
apod aHos poetas eondem Tersom doo-
bos locia reperiri, t. c. Virg. iEn. L. S.
T. 589. et L; 4. t. 7,- Ad 1. et H. re-
spoBdeDdnn tamen Hegioni erat» et
aarieo amice respondendom, non nno
TeibOy nt honeste oerte Demea 'efloge-
ret. Demeam, qood natnra pater erat,
•Begie adielrat primam, qnid miram, si
sonmpatris potestatem imminotam esse
taeet? .qood Tero adoptionem Hegio
siDaeboi» qoid magu neoessariom Hegio
wm potermt non agaoaoere» qoam ot
liraifcm Demea ea de re oodTeniret?—
Bditio tamen Bipontina Tersam oai-
lit. S.
• 55 SkI, DfMMB, ho0 Ukfiuito\ tm^
Btfi m nmt soptm babtte oommiaatio-
BB^ D.
SedpDtmfta, kee ftt} Qnoiiam I^e-
ojnniintntiim pelititel talem dederat,
alHmtrenaie dineieteonTentonim : jam
Irie omplioi afit nt persnadeat» aliod
fieri non dd)ere: propterea qoooiam
ri qoattto ciari iont magis»
» plos debent onma joitn oomplere»
si TeUnt fiunam integram sni nominis
continere. Qoam rem et persoasione
impetiant (imparat Z.) qood Toloerat
seoez. Deniqoe data est sententia:
Jisnt, (pMJieri tcqaum est, cmma. E.
Cum ansmo cogitei] Cic. agrar. II.
S4. R.D.
56 Qiram voe faeiUime agitit] Ut et
fopra, faeilem vietum paret (forsan e
memorialaodaTit locom Eon. U. f. 30,
Et tam faeilem vietum qiutrere). Et
Tide.qoom oratorie laodes somserit
(exoidit jeeundum Z.) argomenta soa-
dendi. D.
• Qttos» votfaeilUme agitis] Sdl. Titun.
Faeile vivere dieontor qoi ex animi
iententia sine molestiis eom somtaom
lolerandoninL tmn aliamm reram Ti-
Tnnt Sneton. in Tsrentii Titn o. 1.
ftd agitabatit nobHe$faeiUitne t. Gr»T.
ad Cio. ad Dir. IH. 12. R. D.
5B JEqmammoaquancKereapmiet']
Bene dixit, cfice anmo : qnia poteotiori
et fbrtiori oontm^ natoram est »qoitas.
D.
Neeeere"]. Noseere pre exeroere dixit,
GnBooram more, qoi s.p. riUHu. of.
Virgil. JEn. 1. 630. MnsgroT. ad 8o-
phodis Antig. f99. Bo.
. 60 1{si2ito]Proseqoebatareom,qaem-
•dmodam apparet ex Terbas. D.
hege,redito:fent,fieriqu4Baqumnet,
omnta» B.
61 Dedet te faeere'] Sollieitn obse-
qoela Hegionis, oltiaw in loqoendot
oatendit impotentioFem personam oon-
tm &ohiBom ; qoo magi» gaodiom
cnioit oomcBdiae, qoando tali an tanto
pBBperior pneUa, sed tflBen cnpita,
JBngetv. D.
Digitized
byGoogle
lao
ADELPHORUM
D. Nmiiiie indicente h»o flimt : ntiiHaii hoc dit utodo
Defimctam. yemm nimia iltec licentia
Profecto evadet in aliqnod magnnm malmn.
Ibo, ac reqoiTam frabem, nt in enm hnc ercnnam. 65
ACT. III. SCENA V.
dS ^«iita ilU» Uemtla} Qmm im.
datBIioio. P.
64 Pnftcto wtdetj P«r «^m «1
pnBruptoTMiiet D.
65 Hioe mjmmi] Noa ^^mdmm,
Md evamm: «tpolo qia mte «fmi
fiMMiut, qvibM Bio roloTAbo, o«m k».
goor ille ogoftai «it. Kmi mfmmm,
luM) traiiilitioao lifDifioal. P.
1 Btmo anime fac m, Smtratm} m
HEGIO.
BONO animo fac sis^ Sostrata; et istam, qnod potcs.
6S Non m» indieente'] Quio dixen^
ipte 9emtiet pederiuu Bt uiiiii doim
ooMpositio oot: fod apto imeeBti^
^ Utinmn hoe tU medo defimetum /] I7<i-
nam, detporandi Tiiii habet Hoe,iA
eet, Dogotiom : id oat, n^tva Tirgiaia.
D^fiutetwm, fioitiim, id ost, «t boo
pejora oomfluttat. De/unetum, fioitom»
id oatfiie alteiiof peooet iEMliiwm. D.
Non mt hedkente] Sopra eaim diz*>
orat, ox leiiitato patria .AMhiomniB
pedoolam eeao Tentomm, qood otiam
QaDC diott : verum nimia iUsee Ucemdn
jtrrfeeto eeadet in aHquod wmgnum «o-
Itt». E.
Nen me indieente'] OIom. aiargiaaL
Jndieente, fnte^pienu, kertante, L.
In margine Bemb. boo glooMOM
adsoriptam ott, indicente : taeente: noee,
immo potiu» nar' i^eSr/Mk: nam fnit-
fiMm(ijgwiicf,fuiitfi hocleeo: Iw rfic i m
tMi«rimdicit,iMmdiofiitmi. Soddetn-
dieente Tide Groooriom ad LiT. XXII.
59. BeoibiBaa babot >tit, aed alii
oauiM,>Mt. GBloramBeMb.otVio*
tor. pro hee roole legant hie, b. o. in
booBogotio: noAobinaapeforaoom-
miMat. Et drfunetum oat impeno-
Mle.B.
IfeindicMilt] Lo.taoeirte,nibildi*
In bao aoeoa Tidetar jam looatm Soetro-
t» Hegio TOfpondere. Pdteet i
e« ipM iaeipeto, taaqaam qai ot
BOTeiit» ot moroio ejuf aMTm
Bono emkmofac aii, iSoKroto]
debemaa, qood dixit, dm me <Btro md
Settratmm, et qoia boo inlroy ia pr»-
ioeaio eirt nATBPAnAITIQIDI ^ (ermfk
vdf ewemt,) Bon poet ioeBam. Hntt
aliad t ignifioat, eamitf i nlrv, abfr diei-
tor, inliii dft pii iJ eW m r, inlaf Iriwi^
lur.ii^iilfaidfmlil. lOom onim
latoiiai agitar oxtia oomo proaoeaiaM.
Fae ^, Seetrata] 5isbonorifioe adMilnr
oarrlt apod Lit. XXU. S9. duo beid
com m Ut ttimm me im d i e ente ommia repmb»
liea Jide vettra faoereti» abl t. Grooor*
R.D.
Banmatnr, aapoibam mt.
Oitiatem
obl OBbB aBqind
iBiaBgit,addit,ii eii
lomfModjMCii] QalaTos ipoa
01 oitM triitomfiUmn» fmod
iLD.
Bemo emknofae tit] Sonex
Tidit partafienttm
£1 h».
nt%-^
Digitized
byGoogle
AQT. III. SCENA V.
m
Fac confoleio. eg^i/Ucimkm, si i^d dmaa^st,
Conyeiiiam : atque nt rea geata^st» nanrabo ordine*
81 est^ factnnis^ut ait offioium sumny
Faciat : sin aliter de hac re est ejus sententta» 5
Bespondeat niihi; ut, quid agam» quam primum sciam
ACT. IV. SCENA I.
CTESIPHO. SYHUS.
AIN' patrem Unc ahisse rus? S. Jam dudum. C.
Dic sodes. S. Apud yillam'st
NuBc cum maxume operis aliquid fiBtcere credo. C. Uti-
nam quidem.
ejot nntren ooDSolaUr» proBuUm le
oonventamm MioknMOi, ^fohiiit pik*
treoi, et oooetanmi ot i
ixoreBi iUe, qoi ▼itiairh. B.
Vtgptnm Goyetot hMo i
mm eaae proooiioiof it. Mmb
priori 61. Uogio ad 3
eel. Nooc redit, et Sootnt», qo» !•#
tns eet, narrftt de ■eeoa : pUnentLe»'
bia, AmI. lU. 5. Arojlia, qm doai
OEit, e soeiie alloqiiitaryet Ueaat V. 1.
ChwBiee Sortnitain oxoreai. B.
S Fae eomoUn] l>aM ret dixit»
qane et ocdine looatae oit ; et tn bpnnni
luibe iniinnHi, ioqnit : et filiam (ao h»-
bere. Ego MieUmem} Qnia Demeam
Jam Tidit D.
4 Si Jtst, factitrw o^Soium] Hoo
dieeodo, prbmittit enm etee fiMstpmm )
■am faeile eet aaamqaemqaesno oflioio
fimgi. D.
Simtfaehmtttiie.'] Ordo eet : oea*
Tenmm MieiQiiem» nt &oiat« ofieiam
aonm eat iactnnu, officinm * (lege et
dietingne,«a/aetat offidnm iMnmv » ett
fmetwrui affiekim. Cid|»mm qdcqoid
Eagfnphii lunc ad finem fabole Mqni^
tnr, WeaterhoTina primns ex M». edi-
dit Z,) E.
VOL.II.
lUnd d hioBiie ijrneloBpha eat; oob-
tni Borem et arteni. Lege, ii tte etf.
B.
£liei^acticrMS«t jite^Eeiiim] Pro si
ftoeret offioinm in Hec lil. 5. 51. IV*
1.43. aicitict diMt pro dicH t. Peri-
non. adS. Minenr. L I5.p.88. R. 04
6 Ut, fmd
teimi(] Matnre:
neqne i^gnem oetendit le fore. D.
1 AiiCp^tremkmcabimrutf'] Hie
oateoditnr tinaditai boni adoleioentnli,
et Tcrti * io ad peooandnm ex deUeti
oonioientia, et roTerentia parenlia ap-
pnret. Item Ciwriti» ie^o6 peocoMm as
«Lcatr. paramtu. Afpant itam) moa
Tororam patmm eiroa flioi, Syro De»
meain deaoribente. ilii»' polmii kina
abim ruMf] Compeodio enlenditnr«
qnid rit jam loootqma CioeictMZ.)
Sjrat. D«
HimepatT«ma6iM»rui^ Hmcioena
deUberalionem habet, qnid froiat, enm
paler ma itoroi ut, et qnid non (mtne
Z.) respondeatpatri, ri io noa inTonerit
opnd TiUam. B.
8 Nune evim manma aparit aUptid
faeera endo] Vide qoari l^tmftya. \
Sjri oiie» de opere loqni : ric
Digitized
byGoogle.
ADELPHOBUlf
Qitod cum sahite ejw fiirt^ Ite se defetlgarttTeltfa,
Ut tridao lioc perpetuo pnmmm e lecto nequeat snrgere.
S. Ita fiat^ et istoc si quid potts est reetiiis. C. tt^i
namhimcdien 5
Miim nimto copio^ ut ceepi, perpetmim in laetitia de-
gere.
Et illud rus nulla alia caosa tam male odi, niu qoia
prope'st :
dioit oC Demee. ted illnd fiUio : hoo
ferio. Utmam qutdmt] Jjmd nUI^M
ut, sabaQdiendiim : et dbtiiigaeBdiim
aii|e qiUHB iiienibir, quod leqnitvr. D.
Reete melioretUbri habeDtxuin mas'
ime, pro volgari evm maxime. B.
Nnnc ettm maaime] Hm paitibiikB'
•b aliif qooqaejaiigimtiir. Cio. de Se-
neot. o. II. y. WeaterboT. et J. F.
GroBOT.ad h. I. R. D.
Utumm viUt'] Netaadam eet joBgi
ytinam^iw^. AUlercdBStfttetMBeBl
expUcat Periz. ad Saaot. Minenr. I*
13. p. 89. Sed dorior eilojosralao.
Ii.D.
3 Qaod cum mbite ^ Jiat] HoA
BOB ett odiaie patrem : aed tttitam tv^
mera ex pvqnrio deUoto. aenralnr eaim
Ib eo eC aBu>r filiiy et amoria effeoto»
(qfec^ed.DDB.)D.
Quod eum 9ahiie efMJu^ ita defath-
gehnt] Dom modo salToa dt Bt ex»
peritor aata ooBtiHamr at hoo ao de«
fMidst, qood ab amfeit - rtfleBtat iit
fSoi oppoBitar; tnliirielttt qtddem- tfd
d hic pemoeto, qmdeamtm,tum dictif^
tmf] Hoie rei ndlom oentiUam repe^
rilterToa. Hoo poHleeCar tameB, fin
eUe te pBtoem loBirei qaod eiotfndferil
morea, com dioit, hmdaritrte antdit U*
henter: faeio U apud iUum DtMm. B.
D^iigarit] Sio Bao. li. 1. 14.
MtoiaBat* Intat Orunmati. Kb. XV.
D^fatigant, Bx IVentoBia taBtOBtia
d^^Bti^itia el/tma ita diffMniBt, ot il^
lad de animo dioatar» hoo de oorpore^
ted ooBtrariam vel ex hit looit Teren-
lUpatet AddeP.BlaBatAdCio.PtaB.
X.19. Dtfal^Btvt a«(emdeeBiBiodi-
citor, And. IV. 1. 46. etPhonn. V.
3.11. W.
4 Ut triduo koc perpetuo] Qaantom
aofieial aaKleri. (FortehnoperifaMnt
Torba, mariatur ecilicet, ijamin Tertn
teqaenti plane aont oUosaZ.) et enim
BOB opaaeralfMnMlBO» dioanf sl ti^ida^
um dinttet. D.
5 Et ietoc tiquid pctius ett reetmf]
Deett addi. Nam ti morlem rigniiiea-
ret BOB oonreBlrel adoletoeBlem itd
dioere: TidetoreBimplattemporitop^
laate laBgoori. Nam hmncdiem wSmrt
Btnns cupie'] Moriator teilieet. ethoo
BdTertBt ferTom debet dieere, ne in-
dfMsoram adolefoentiapertbniD rit, fafeo
ila dixifte ? qoamTis ejoamodi addea*
oOBles indaoant comiot. at NeTiut fai
Tribaaelo, deot quttto, utadimantet pa*
tret^ et mdtvem meot* D.
6 mitBre tnntij cujno] rnjnu abHB'*
dat, more oOmicoram» qal hoo dBeto
atteTvrationem inoolcabanl. Cttpio, ut
etepi, perpetwum in Uetltiad^ere] Qai
el tapra dixit, iia ^utfso: quando hoe
hene- euecettitf kUarem hune lumamut
diem. D.
Mtftrf ntmit] Ib Ms. R. ndnisde-
tiL L.
Nottri omnet OButtant fttnitt, |Mvter
ood. regiam, qoi reotitrime poBit, ni-
1IW nits^rf Cupio, B.
7 £l iiliid rui nuUa aUa eaum tani
Me odt] BHre ottendit, omnia ex
d«liOtif in praTom TerU : adeo at mi-
. terampBletadolesoenf sabaii>anamTi1.
lamr qaare cneteridelectantar. IHad
Mgo ttaqttam (tam maix) eom delea>
lalioBedixitelmalf,etCff()ntmif, ei
Digitized
byGoogle
AOT. iV. (»€BNA I.
la»
Prias nox oppressisset iHic^ qaani huc lemvti posset
itmini.
Nanc ubi me illic non videbit, jam bnc recimet, sat
scia* 10
B(%^bit w^, vbi fnerim; qaem efo bodie toto aon
vidi die.
Qaid dicam ? S, Nihilne in mentem est ? C. Nanqaam
qaicqaam, S. Tanto neqnior*
Qicns^ amieas, iMwpes^ Mmo'«tvolMS'? C. Sont : qoid
postea?
S. Hisce opmt nt data sit C. Qacenon data sit? non
potestfieri. S. Fotest
Bwlitifi pf tMiUy noD tftpieDtiam de-
etM: adfo in kmo re niDfistar esl ler-
Tm^ Nim^iMm qwcquam'] HttflXjMV»
pro nunquam: id est, bob, Tqnto ««•
qftior} Sio hoo dietii» eitt at « oontnr
ii9 Mmn»,t0iitQmsiior* D.
' Optimoraii libromm egt iu mentem
ett. Cnteri male, t» menU ett^ Vide
«M ad Heaotont. V. 2. S3. Ponro fro
nunquam lege nvtqutai^ MaaiNijpun»
kk r» pr m eent e jelUogt ; nonnim^iMMt
9ft i^pnpev itplidaB se etbardom esae
ftileetw. B.
13 Cttinf, ojntcusy ketpe$, nema ett
vebief] Unde mngiatnim ad neqoitiam»
•i aimpUoi ndoleao^nii mentiendi Tiam
demonatret» ei boneslnm tentet afferrn
afgnmenlnm .ad mendacinm, propter
eUentem^nmionm». anilKMpiltm innrba
oeasare Tisom:. qnod tamen neo sio
inleUigii mdis ao mfttioas adolesoeos.
Cttenf, mittctti, ftoqMi, neme est vobieS^
Miin sio interrogaTii, oi qni agreitea
inbnmanos(|ae reprebendat, eiinsecin-
biles alUs, propter asperitatem ristiei
senis. D»
. Cltsnt, omieiii, AoQMt] Qoo gradi^ in
Qfisiis pimatandis bnbiti elienUt, disr
pntni GeUijis V. 13. originem a.Bania-
lo repetnni Plot. in Rom..ei Dion*
Hal. Ub.II. W.
14 Hkee opera «t doto at] A snpt"
Namntminm, ni malmi» miso>
osi; secnndnm Ulnm senten-
tism, ns 9utd ntmti. D.
8 Qttodti u ktit tih n gm t] Amopm»»
gis, qnnm niconmiUt aMesoens* D.
Hiovenpisesiimttbien«dimet«r^ Si<*
cnt pria^ esiiombions oelnnnrins. B.
Neti eppreetmq H. e. depiMmnd-
iiset 8iesnpmIL'3.Sl. Cie*deSe-
neet 14. Qfte$ittiUumkut.neatttaliqM
ieteribere im gnt i um» fuatim no« oppres-
ml^qiiimi mmm ii sjii mi t y W.
9 Xtinms n m wti nen eel fiii teaerH,
qaiefltertw Faemi; acd veiaste»pra
^implifiter mdtrA. Ui si^ 1. 1. 4&.
Bnn.lV.S.6. B.
Uerum reverti] Esi simplioitcr in»^
Yertft in Bnn. IV. t* &. fndio nnmm
PlaaUinPmn. piek 79. r. BintL n4
kl. R.D.
. 10 Jem bnonmiiffrK^Miscm} Mire
de anne, remmit dixit» nt <)|aa instuih
tima demonstrami. Dw.
11 Blsi Bmib. heheHregitabit: ver-
ane lamen probnt oedd; nostromm el
cdd« Tolt regakiL, Nam o«mnUno«
eentnm hio babeat in sjllaba priores
mki f m f se i prooeleasmalicns» daelyU
Imnpnababene; el imW ^vprime. een-
nenitripido loqai. &
IS Ntttfcm tn mmlmn eit 9] Sieboe
aoeipiendam eti, at adoleaoenli Ubero
Digitized
byGoogle
134
ADELPHORUH
C. Interdin: sed si bic peniocto, canMD qoid dioam,
Syre? 15
S. Vah ! quam yellem etiam nocta amicis operam mos
essetdari.
Qnin tn otiosus es : ego iHiiis sensum polchre calleo.
Cnm fervit maxmne, tam placidnm^ qnam oTem reddo..
C. Qnomodo?
rlore iab«iiditnry vetdat in menUm: id
Mt» oogiU dari potniMe : et dataa di-
cito. Qu^ tWH data dt f] Hiedtheio
qoBstio est, in qoa qaidein (^«sdaiii
ed. Dn B.) dispntAot qoBdam toao
possibilia inteUigiy qoaodo hnotk fiot.
qoom aotem non fiont, non nodo non
fieri, ied ne posaibilia qoideni eaae di-
cenda. qoi loooa «rif^ h/mvSf dieiter
Cf. Cic. Fam. IX. 4. Pctttq IteroB
•ab«oditor,,^0n, «t ciftto fit : Telttteri-
datttf* data, D.
Ii^nooa adoleae^ oegat meatiri,
Bfeoander i^A^ia^h^irima^Mrrut^
Xlytnr. W.
15 Jntmlttt] Bene: qoia amatorf
maxime noctc opot est. D.
' 16 Vah! qnam veUm etiam noetu]
Hoo ntriofiqoe person» cooTenit, «ed
melhu et Syro, et faeetias didtor. Et
qoidam toUun OtetipboDiasaigoant, ab-
osqoe tntmiitt. £t tptam vdUm, pro-
prie dieimos in bis, qo» non ▼idemot
fieri, Beneigitordeficienteargamento,
com aliod non inreniret, in ▼oln oon*
▼ersos est. onde Tideator magia kao
rerba Gtesipbonis esse. D.
(futtm vellem mXrtv] S jrmmaob. libr.
h epist. 17. An tUn parum exmnpU vi-
<2«fur in comiee, eum aitf QnamveUem
etiam noctu onitcti eperam mee ettet aar
ri! L.
17 CaUeo"] Callide scio. D.
18 Cttm,/irmt fnosums] Tertiaeoa-
Jogatione di&it, onde fervere dloitor,
oorrepta media , syllaba. Quomodof^
Mirator» qtia tiaiet eom» qoem iste
contemnit. D.
Qttttm fervit metume] Codioes qoi-
dam icrfpti et impressi,yin«t. Sed
idem Tefbom etiam tartia odnjagBtioae
extoleront Teteres, LociL Sat IX.
PerrH aqnat et fertei, ferrit AMfic, fer-
?et ad flwn iiBi. Ibid.
Fenrere ne Umgum vero koe leetoribet'
De priore looo vide Qoinotil. Ub. I.
mp. 10. Virg. Ai.IV.409et567. W.
Tam pkmdumquam ovem'] Laetant.
divin. instit. Ub. 3. 0^». t5. IXi mUd
virum, qui eU iraeundus,nudediieu», ef-
frmmtu» ; y auc i iii i wi i Deiverbittampta-'
ddum fuam oeem reddam, Loeian. la
Asiiio! nml au teaFtm ynf ^ oi fcr ly r n y ■
fUt.tmeta^m^^nfA, Pbillppid. apoid;
StebaBoms • 't^xfnunn fk amn^ is Kut ^
fMiAe^\e$kf ieman A(dnt /waXaiirfiri
fot* Plaiit. etwiii mirsm mass. Ij.
Oris non reddltor pi a eidm ; qoiaiMB
ex fera oicaratar et nunsoefit, sed est
notora et indole plaeida. Igitor rope.
■e, eumfiruit maxmn£, tam piaeidmnf
fuam 6vi» est, reddo. Ut infira V.5.
6S. B.
TSm p Md m n quam evem fedds]
BeotL de ooigeotnfa seribit quam ovit
ett; nam oris natora sna est plaoiday
Bon redditar plaoida, sio iofra V. S. 63.
Sed olbU motandom : nam eDiptica aeri-
bendi ratio est, mbi sopplindam quemt
ovem em eonttat. io Phena. IV. S. 1.
QaioetiL IX. fi. aic I» «UigiiiMnmi fimas
CWtonim. T. Sawit MiB. II. 10. p. St5.
R.D.
Owm] Leg. oleom. Tidoa o l o am el
OTem, nibilqoe Tnlgatiaa le cutiu a e a
oleo tranqaiUior. Flaotos Ponalo : kmma
eanemfaeiamokepramfuilliorem. Bo«
Digitized
byGoogle
ACT IV. SCBNA I.
m
S. Laadarier te andit libenter: facio te apud iUum
Deiim:
Virtiites iiarro« C. Meas? . 8* Tias: homini illico
lacmm» cadunt, 20
Qoasi paero, gandio. hem tibi antem! C. Qmdnam
est? 8. Lupus in fietbiila.
C. Paierest? 8. Ipsns est C. Syre^ ^d aginras?
8. Foge modo intro: ego videro.
C. Si quid rogabit> nusquam tu me. audistin'? 8. Po-
tin ut desinas ?
19 Lamdari^rUaudkUbBHUrjqmA
« f 4f ^ Dmbm dickv, fai OBM» ptfOft-
ies dioi pntaL Nn Dflno Um Mp«r
«sl pater, vt non itatbi miteiMt laeiu-
toiHio. D.
Faeio U «pMd <Utim] Piiie. Hb.
:mL L.
Soentes ■pad PlMtoieaiin MeiHNM:
Cc« «jye yMtukK Vimv, i Uhfm, rtvt
iytAwf M^ edout naXtun, Xai d
iJatmH, trna iwt^ h/MtfMHaira iy^&^
l^, e&Q ^, ^y, «&rtc. Cr. Cie.
de Orat. II. 4f.et Eniai.iBAdag. W.
fO VirMm iMrro] Noa dkit ele-
guten indoleB, oed vvtutet. Ftrtnttt
totem font perfeeti oapientif» Tel diri
tHeojao. Et bene enn stnpore (olii,
Tfmdart') roapoadet OMOf^ ottendenf
^nod nnHg Oiient. Afooi^ luaf] Cnni
geotn pfonnnciire debenini, nt intelli-
gatnr irrifio. D.
Sl Qna» puiiVygaiidio] Deest, pr«:
nt aty frm gaudio, iMfmt m fatuia]
Sflentii indietie eot in Jioo proTorblo:
a^ne ejnflnodi tilentie Tel in ipoo Tor-
bo, nt fipsnftbnlt Cotftio ^^nfoiodi iitoi-
Ni, ttlfifi in tpS0«fr6o/«frula^ eontioeo-
ett Qnit Inpom Tidisse honines di-
einnif, qnirepente obmntnerint : qnod
Un iif erenit, qnot prior Tidorit la-
pnt : nt cnm oogitttione in qnt Aierint,
etitmToeeetverbioctretnt. SioTbeo-
«ritno, IdjU. XIV. tS, «i ^&iy(H ; xHmf
illK. Et Vhrg. Bel. IX. 54, vox ^uo-
fue Jkfortn Jom^^ ipm, Utpi Meerin
mdtrtpriarm, Alii patoot ex natricnm
^Umlif nttmn, paeroo ladifictntiam ter-
rare Inpi^ptnlttim Ctpnt (tlii o oenMa.
Mtlim, VI oanm^ TeBSentif nfqno.ni
limen onbioali. Ntm ftlfam est qnod
dJdtnr, interrenisse Inpnm Nsifianm
ftbnliDy tlimonim Remi et Romdi, dnm
in tliettro tgeretnr. D.
Lupuf in/afru2a] Protet b inm, onm
ipoe tdrenit, de qoo loqoimar. B.
LupuM tn fab^] Pltatas in Stidio
IV, 1.71. AtquB eceuM tibi btpum in
tamumes pnatm nufrien» adett, Vi-
dend. Snid. sl tuiXhwifMrirbnf, L.
Lupttf infabula'] AUter extolit Pltii-
tof, Stiob. IV. 1. 71. Isidoras lib. I.
etp. f6. ^ittfit ruftict, ooofm lumiiem
perdere, fi eum htpus prior viderit. Uit'
de et sabite tacenti dieilur illud frenoer-
Hnm: kipue tn fabula, Pere «Uf^-
7ai)m oft iHnd CSeerouis Ftm. VII. f5.
Sed heu» tu, immum de tafrulo. tno^ii^
f«r adttt dtiut, qtum putaramiut, Bt
Att Xm. S3. De Varrone Idguoto.
mur: Lnpns in fUmlt. Ffnitontmail
me, et quidem id temparit ut reHnendMe
eeeet, Sed ego ita egi, ut nan teinderem
jfenuiam, Adde Vosi.deIdol.IU.7f.
Gifiui. Ind. Laeret. t. Sermo. Brtim.
Chilitd. W.
ff Fuge modo intro] Non dixit I,
Tol abi, Tol tMulf : oed fitge, Itntt oele»
rittteopnioit D.
Trei ex noitris potfmo ettf Jpeut.
Lege» patemeT It ipeue, Vid. Pborm.
1. 3. 26. Versa fO pro meatf lege,
moofne^ B.
23 Si ifuii rogiMt, nufguam tn me]
Mtgot trirtnte Terontias rodem, rim-
Digitized
byGoogle
m
AOBLPHOBUV
AGT-^IV. SCBNA IL
cusmio. sYBinL
inveiiio gprtinm :
I^terea. a^letpa, dom iSbm ^Wf o, i^, villa «i^icennriiiip
Vidi : ia filium negat eBse nui: n^, ^nid sicam, scio.
p|i«Mi^ tiwidMiqiie iBdiuat CtMqdi»-
MPi Db iiMijkio: «t U sit, qoi noz o^
iplMTf fy«ta palnH cib impaidant|«i •«
nutidtatem fUMP. yMgMa» <tfr me]
. FiHiiliaiii Ixm4»( «t ipUpropomti.
quaro ^»0 oniiia pieMa toqo oom o«-
jjpritele pronuooluda soot. D.
Pctia' lUdemfuufl ObjorgBBtif oit»
PirtHk'iit. Sio PbBt. Merc V. $. 49L
PcM. IV. 2. 9^ Potin' Qt tocfoi/ W.
1 Nmr ego hama mm vtfeUx] In boo
jOota ftiw*mpln"» est, Dominem fiuiliof,
qovn optimam qoemqae falE otqim do-
ladi, ojt YirgiUas tit. Bt nm ▼alde
iignificeL nt me i/U veMi^nta' «rraal,
Cao^ in CatO. It 3- Nm egQ hcmo
4um tn^fiur] Vide initinm cQDToniens
perpetoo moBHori Demese. Per tetnm
j{ebakm, aot dtjpmt dioit, aat defmia
nm» aat aliqoid tale semper eit, qaod
q^atar: ita ttmeo, at com augmenlo
iit miseria, qaotiescanqoe processerit.
N|i|n plas «st qaod oano dixit. n^ egp
iflftUjf hmotufn: qaam^uj^int. Nuh
^uam invenio gentiwm} Abandat gn-
(itim. D,.
N0 4^,iM» vrf$i*xfl latereadnm
(Donqnirit fratrem Oeniea» oognont a
mc^enario, ia f iUj^ noa 9m»9^ filiam.
IrMeitas tn S jroia et oommofotax. ^
Venos est josto longior. D«o «z
nostris non habent h^fmo, Malim ta-
$ 4 wiUa mmmirium mdi] Si^i«n-
iiameTeia»tiiis»«<«i prexinMiTiUaooW
miommn» 9mmm mI reliqaoa aotas ^'
bnlio wdoit «b acb* diioed«Fe, penoBm
■eniiii memer. Nam etardapmfaent,
dam rodit» ot omDiabUe, po fifttigBtio
ejoi in tragoediam transir^ .Boeto
Igitvr saTeoity • meieenario ilU in vbe
wratam, xnri noo ei«i CtesipboneM.
At idbi porsoM est adoleaoeiais, otpio-
fieiioitai «d TiUam: et ooBtinaondit.
nt in Eoaaobo Pbmdria. Sta viiU:
atramopvo di posiinm est : nt«it,ds
mtiaf «n doe«t vmtimt. vA sit, ooiUo
sndtOftriKimeroenoniaM. D.
A mlU «KWtfwgriMoi oidQ Badom
porroeonalmotioBedixit Plantos Meo».
VL U 1. QnoniaH» a tiio od «« mf
edmit BBncins. Neo val iin di a ab B iUi
4ooatto Tbaeydidii, Ub.III.o2M
Twy T^UiMrnivifir 'Ad«M7of. Atrigimta
ntmibm Aihmikntm» Niii qoia statoat
MKiRariiia» a viUa dictiim ea fiiMrma*
qBa dieitBr, <i6iftiMo aMwm. i. ow ama-
■ BooBiii : et MmiUa. Ant « «iUa £bv-
tMse b«b«ft ■«BiBBi g«BitiTi caiBi, nt
ai^ nircMiariiu viiiie. Pbmt MU.II, f .
5. Qmtmgm a buUAo boc «i<2intt< &o-
minii» im nmtri$ t$gulii. lir, II. S9.
PriniiiMK a Cor». L e. ^^onoL Viigil.
.Ceocg. IU. S. PaUor ab Amphrym.
PetroB.cap.3S. .inatisaTenBteoaial.
UbiTidoBoimaan, W.
5 Nee fuid agfim^ laio} Vlram fina-
Inm «n fiUam mafpsqamnaa. Nam
. aoBox qoeralaa tria dieit oi«« iBoom-
modasibi : qaod fnOvei» wam in? 0Bi«t ;
Digitized
byGoogle
Acrr. IV. scBifitfiL
w
C. Perii! S. Qmn ta animo bono es.
]>. Qoid hoc^ niaknBy fairfiGAleltetfB f neqneo^ sstfB de^
cemere : 5
Niai tte eveicr bnic cwe miQD rd^ ftftttfdis ijdiMiite.
Primns sentio mala nostra : primHir fesol#eo oifltda :
PtteiM porro obnancio-: $sgm solm, si: qsid fit, toib.
S. Bideo bonc: primmn ait se solre; is scAns nescit
omoilsf*
D. Nnnc redeo, si forte frater redierit^ viso. €. Syre.
fM^CtefiplMTiirfaoHiitr <|to4i
b mhe muiett, an ad» 'vtllcm abeaty
ipte netciat:. D.
N4gat emnift] CM«. tlb. 1*. li.
4 F^fwiii] Mo4o wrmn, wmtn Ml?
tt •OTTOrblWB OOBIaltlMftilly 1<I OSty Ttf^
n? PerUr\ Haao GlMiplioiiis portntt-
Mo iMi tMidlt poeHM avle, vt depre-
baadatw eam anieft iKoa (Ibrle, aolitt
&) Mpeate iogreiie aene'. Qumi tu
m im 6 ai iu a] N«ae fumi pro ^ulnleia
poaifam eat. B.
VMV e Boatna Mni BembnoMote
fMmtf caMerifsM aii? FarroVge
ex tribna Boatria bano ammo et, ati^
fralV. 5. 6f. B. .
5 QMd hoe, fnahm! ntfMtemfi
AiMmdat maiiuii. Qai^ hoe, motm !
ufiHKkatkP] Deea^ J9«oalmfof. QM
heef meUm / tii^iiotetirr] Hio ««teM
aMfam^ pgoiBteijeiiieBitwwiilum"» epm*
rf dioot, O maJtMi / et eat dietamfaft^
xSi bomkia, et pertorbati Bimia. 9*
QMhoetmiamn! if^^OleittahfJOf-
do, fmd. hoe ti^Uadtotiif et mdum,
iaMijeelio ea^ sieati nepe doeoi» "Bk
6 f^meereioi Pro, nitiqalajaBr
aapereat,atmeoredaiD. bio' eafab ate*'
Ma eatba bajtiamodi looatiOBe, nitime
endokuiSeeuemaumfei, IHtitMei^
So hnie eme rtatUm re(] Nora loootSov
pro, Biai qoia oredo. Bt htie rei, po«
tMt sibtnhi, iaoohmii aenaa: al, nid
me credo natvm em ferunSa mueritl
Bflgro Me rd, aobdiatii^eBdam : et
aioiderendam, yenmJumiwrni. Bi|^
Mrm» pi«9«dliMioflMB.
- 7 JS 1111111 KfitJama
iMoimo mama] 'ftraM^cy^. PriaMa
■ MiU moia] Ridicaliis enrorDmiim:
Bt p i' im M , ad ordiaem : aaiM,.adimiim<«
IMB dlUllMi D.
S JPrnmif parro <4iitmraBj QaiaB»i
)«M fom naBoiat, o& M W^iat: qid bo^
Bim, OMwiiaat. Nam propriot ofrmiii'*
matte dBeoataraagareff, qoialiqoidmsll
OBdola aa «j i u Bwpe ▼iderlBt Brgo,ol^
iMiii^ mdom imiaMens, qoaai omeB
BMcio. Inde enha Xrv^yff/ii bajaaee
▼ttbl eat. B^ tolm,ei fM/k,fifei
PraTO scilioet D.
iViim» pom>o6mi9u^] Hocest, ma-
Imn nnnoiam Tel ac^pto (M uee^Uf,
viliit-Z.) idesperfere. B.
Ohmey} 1. e. oonor impedlre, m«M
lieado elBoiOy ne qoid ilat, vel at{D|»oa>>
terom oorrigator. IVaaslatmB est rer*
bam a: diaoSplbni angarati, in qoa pro-
prie ngniDoaty oaapioiam maimB nih^
oiare oomitia babenti, at oomltia dltf'
MaBtor. Cio. Fbil. H. 9S. ▼. Casaab.
ad Saeton. Csra. o. fO. R. D.
' 9 Ir soIbs iteaett omnici] Et beflo ttH
litt, titpote de nmltis : qaia qoam seiaf
Mioio, Sjms, Achfaias, CtMipho, po-
pttlas, his solas fklUtar. D.
Demea ter dixerat eodem aecentd
primut. Igitar-ne Syraa priWmm d4M
primat in thesi, repone, Hdeo hmc : tt
prtin/um tnt sctit. B.
10 Sijbttefrater redieriti vttoj rro',
Itradtit. D.
Digitized
byGoogle
m
ADELPHORUM
Oi)0ecro, vid& n» ille h«c pioraiiui ae iiroat* S. Etfajtt
taces? 11
Ego cavebo. C. Nimqiiamliercle hodie ego isfeoc coon*
mittam tibi :
Nammejamincdlamaliqitamciuiillacottclvdam: id
tatissimimi est.
S. Ag/d, tamen ego hmic amovebo. D. Sed eccam see*
leratum ^Syrom.
S. Non hercle hic qnidem dwaae quisqiiam^ sL sic fit,
potest l^
11 Hua pronus m itruat] NentiiiB*
vaibon, tpmu aotiviiin, m irruat, po-
■niL Vide n$ Uk kuc] Jim metiutiir
qood fiitiiniBi est. Bt qniuii Beutnm
■it trrutft, nove intnlit M. Protareasio
dixit, trruat» tanquam de eo qvi pngaa-
tuni lit itt in Bnnoobe, qiuun mox tr-
ruimutt Ant tanqoam de «oe. nt Ho-
rttinfy Epist II. 2. 75. Hao lutuUnta
tuit <ut. Bt Virg., 6e. III. 255. Ijm
ruU, dentetque SabeUinu exaeuit tut^
Etiam tacetf] Antiqoe pro taoe. Sio
in Andria, Etiam tu kae reipendetf pro
retponde, Bat ergo correptionb ai^ui-
ficatio. D.
Prortut'] I. e. reota via. Plant in
PenaIV.5.5. R. D.
Seirruat] Irmereactiredtzitntra-
pra III. 2. 31. eaterot ruerem et in
Bon. m. 5. 51. Terentinm imitatnr
Apnlei. Florileg. p. 34^ R. D.
12 Hodie ego ittue committam tibi]
Quod ago jam, id eat».oomp]exom nm-
lieiif . D.
13 Nam me Jam tn cellam aUquam
cum iUa conc/tu2amJ Id egit itnlte ado-
lescens, ot ibi deprehendalnr, nbi oon-
elnsos eat. Sed lio ipae egit» ot poMot
«obterfiigere non deprehensni, oonspeo-
tom patris. Jn ceiiam aliquam cum iUa^i
AiTJTK fignra ; dicimns t» loeusi, pro
tu loeo» in ceUam eoneludam : non u»
eeUa ait. Et mire, ot reclofom tntom-
qoe locom sobiret, cf/2amscilioety qoam
ob ea qose in ipsa celantnry clanaam es-
■e eonreniat Nam et eeUa, et ceUo'
k cepoMndif oelaBdiiqoe rebna
eaonlentia et poonlentie dicitnr. D.
CeUam hb in Tben deliteecit» qood
maxime profiHrendnm erat. NnUim ex
cedd. iKwtrif agnoseit iUnd^'am. Lege
igilor» Ndm me in dUuiam aUquam*
ot Bnn. IL S. 18. B.
14 Age, tamen ego hune aaufvdo']
Mire amovebo diiit : non dfterra^. Nam
proprie amoTetor aaxom de loco. in qoo
▼erbo aignifioMi imminere ■ibi magnnm
laboram in boo opere. Bt nde aSfimt*
Snpn, «t peendem» Mgam huner%is,
dixitz modo, ot ■axnm» «noMbe, im-
qoit D.
15 Non, hercle, Atc quidem durare
quiequam,titietit,potett] Nimbmora-
Uter expreasa verba sont Sjri» Teiben-
tnm se indioantb. qnis non ex Teibisy
•emim ▼erbeiatnm intelligal? et ser-
▼«■■ reoene Teriieratom ? etaerTonifii-
gam ocmiminantem? Mire antem fum
ego, aed futifuam dixit nec pemaaere^
aaAdurare: nam hoo Torbnm peiferen-
dis maUs coorenit ot Virg., iBn.. I»
207. dtmtte, et votmet reimt tervate «t-
cundit. Hmc aotem omnia aio dixil»
qoau non Tideal Demeam. D.
Non, herele, hie durare ^
tie ftt, potett] Hoo
Sjms ad pnrgmndom» qoodinTUIaBen
erat fiUos ; qood rcTersos ait ideai ^o»
lescens et TerberaTerit se, proptereii
qnod ipse anctor foerit .£schioo, ad ni«
piendam meretricem. Pingil igitnr vev*
berari. B.
Digitized
byGoogle
ACT. IV. 8CENA II.
19B
Scijre^iiidemyolo^qiotmiUMiitdoBQni: qaastoccst
mifieiait
D. QnidiUegaimit? qaid volt? qaid aia, boneyir? est
ficater domi?
S, Qoid» malam, txme vir mihi narras ? eqaidem perii.
D. qaidtibiest?
S. Bogitas? CtesiphomepagnismiBerom^etistampsal-
triam
Usqae ocddit. D. Hem, qaid narras ? S. Hem, yide
at discicBt labram. £0
D. Qoamobrem? S. Meimpalsore hanc emtam eaae
ait. D. Non ta eom rus hinc modo
Prodoxeaiebas? S.Factum:yerumTenitpostinsaniens:
NmkenUkkfuidem] DioPraiSM
Neaimu kxo soeooinMdatliiover-
Mhu, pro Atnn repoBe p $r4t i ra i re ;
^ood oeeorrit Heo. II. f . 27. £.
16 Quot miki imi dondm} Bt faio
■pporet, noD a leg^itimo domino verbe*
ntwa ease. Qiue ft«c Mt mnma f] Deett
fium patiar, et qoeti oomplofmtlo q«m-
dem est llebilis post quaelas. D.
17 Qmd ilU gamdtf] Gamutut eit
proprioTeieti pknratiis Tepoleniiam. D.
QMdiUiganmt}] Qoid ille dbnnii^
msnU, dJooDS so Terberatnm P B.
Oamnt'} I. e. mormmrat, qneritar.
Proprio canea gannire dioontar. R. D.
18 Quid, mahtmf] Et bio mefcim,
pro inteijeotione abondat D.
Damsa dizerat b&mvir, Spn» in re-
po tili oa o matat aooentnm ftoimetr. Se-
pooe igitnr, qtdd, malum, miihi Mm vir
nmratf B.
19 Ctmpho ma pugms mit»nm, «t
iitamjimdtriam,w^ocMt] Mirein-
tojeoit mittrum'. et nectasario «iifnt
addidit: ot ostendertt, ocddtt nimim
esdis ferbom, noa oooisioms intelligi
eportofe. C/igMt oectdtt] Propeootidtt:
aat Mifut, pro vaUt ett : octidit, pro
vkmenttr cadUiit, Nam oeti^me et Ptr-
eceidcrt, nd omdem rtiMrebantor apnd
Utqao oeetdtt] llUrnRfic. non
•enim oooitos loqnitnr. D.
30 Html vidB ut ditcidit laknm]
Non os t end it , sed Tidetor otttndtrt te-
ni param Jam fideati, et intra ot. Iftm /
vidt «t dueidtt labrum] Atpor mediam
kmfam a emdeodo aooipit : ego nmdiam
brerem a toindendo. D.
f 1 Non ttt Mcm rui hiMC mtdo pro-
dtMtottbaf?] IfireTorentiateot ipoot,
qai fiillaDtar, ex aHqaa parte oaalot
Inoit: ot eo ddeotabilias speetatoribos
prooedant doli. Ntni qom graiia ett
ant deleotatio, non (hmhtm Mt. B. et
edd. Tott) stnltitsiaHim lalli ? Nom tu
tKm n» Jbine tnodo prodnw aiMbatf]
MtnraiaCer teuss non tolnm qoid tibi
diserttSjrmt ponlo ante, ted qoibas
.Terbitdix«Eit,refert Nimtiodfactcat»
qum tgomet prod%ixi, D.
NoR tu twn rut kme vtodo produae
atebatf] HoetaM/aetvm; FtriMioenit
poit intament, Deinde oonqaeritor» qned
Torba rMpaerit (ptod verberatutfiierit
afrco Z.)qaiillnmnatiierit B.
B«tt Miwm«jepr4Minjpr] Serr.ifineid.
XI. m.L.
^en tti n0ki nu mtdo protf «JW aitbat ^
£it 017«««^ poetis fmniliarit. Ueaot.
Pro). Si. dtonm. Ilo CMoUas preminr,
YirgillAt e«p/tne, Horatint «arrext. Con-
tale Gerdam ad Vikg. Ak VIU. f74. W.
29 Ftmm vmtl peet tMmnttfu] Sn-
Digitized
byGoogle
lao
ADSIiPHORUM
Nibil pepercit. non pndnisse verber^re hiMi^Mn seDeni,
Quem ego modo piierum tantilliim in manibna gestavi
meis?
D. LaudOj Ctesipho, patrissas : abi^ virom te jodicio. 25
S. Laudas? nae ille continebitposthac^ si sapiet^ manus.
D. Fortiter. S. Perquam! quia miseram muUerem, et
me servohun^
pni, pr$diin iratumadmodum, nme al-
Ivnsfic ooB irttam pnMliott, led insa-
niun. D.
Fro aiebas ciAn nno ood. repoiie a»-
boi, ut Torrai oontnlalar. B.
i$ Nihil ptpercit] Ut sapn, nihil
ftticuit, 110 ^oinrat in bif , qn» preter
exfpeotntionem gestn snnt. Verberare
.kominem tmem'] MiMnun fil de «tate,
id quod de oenditione nen potent. D.
m wflH i ftMi gMlem mtit] ▲ddidit mtsti
UndiflB et meritam reeent. bee ent
•eHm qood dioit wtodo, Bt tamUihtm,
. ItaMWMr eet Tidetar eoim mami fin§M«,
qaam parTnlanL D.
letoa noB belle io finales syUabas oa-
.dmrt. Rcpone tgitnr qu£m ego pHenem
•mddo tantUhim* B.
Modo'] Mode etnuptr stspe de mag-
M temperis iBterraUo dioontnr nt apod
LiT. VL 50. de triginta aanis. t. Doke-
rmn ad Floc L 11. p. 97. R. D.
Inwuenibutgeitaaii Promanibnsgeo-
tari, qqod nsilatau est Sio Sneton. in
€l«Qd. c 15. iift «MM^ tMtre dioit pro
manu toMre t. Dnker. ad Fler» IV.
12. p. 884. R. D.
Quem ept modo putrum Iwittiium in
mmtibme gettaei meiif] Bmripidea Oj-
olope, 14St
*0v ^idpi4« ^rdti h^ irrr* d9«Sxaic jr
Dioti tales ^XfKrrt^ Plaoto, Mil.
Ulk 1. 102. ^frona est, aneiUa gestans
paeros. Livios Andronicas, Virgtne:
Qnem ego nefrendem alui, loctiomim-
n migen t apem, TaniUkLm dixit, nt
Plaatos Poen. V. S, 48. Quaiilc*f
qnantUlas Jom funt faetm! W.
25 Laudo, Otfi^pAo: patritMtt] Pa-
«ileiodaotns eit ssmx Torietate fraa-
dis et doU. Nam Sjros et sapra ut lan-
daos, Bon nt Titi^erate Ot^sipboaflB :
et nnnc at aconsans, idem perfioit atjgne
persoadet. PatHaoi] Afi^iM^c Nsmbt
sapra diMvat, Spero: eA awMiu m^o-
rum tuorum : bio confinnat qnod ape-
raresedixerat Patnsiat]Attendeqaam
bene inTentnm sit, inanem se dioere.
nowe Tidetnr ibi stnltlssimBs, oom bn-
jBsmodi laade ooo BKido se iioB laBdiie
.feUe>qBododiosam«st: sedetiMifili-
am apod inteUigeoteB TilBpecare eide-
ator? sMpiidem ooo solum bio.atiltas,
sed etiam iUe, qoia jMrfrwmf, loqBk.
PatriMuJ TuBseoorasest» ntselBB-
det. Bt oM addidit: qnast dioat, non
estqnodjamdemorer(temonfr); per-
fiMtoses. lmtdo(M^'\ HiototBs
Torsas niiro delasom osteodit seoem.
Abi, twum te judido] Virum inqolt,
Bon, a do l es oe atnlnm. HooeBimadmta-
tem «t probitatein, Boa ad «exBm» ro-
lertnr. D.
PalrisMi] Patri simiUs es. B.
Lege et distingne, LotMie: O OCmi-
.fkho^pairiiiaf. lUad trso ex Bostria
,babeot. B.
Abi\ Ponatos ait Torbnm ease toI
sibi Td alleri onm laodatieBe bkBdieb-
tis. Sio est apad Plaot. ta AatB. lU.
^ 115. R. D.
Laudo, Cteupho, Patriitat oH] Vido
Boeeleri Cbiestomalb. T. Abi Plaot,
MosteU. m. 1. 108. eodem seoao :
euff, PhHolaehei Patriitat, Ubi Ooy-
etos legit: patriitai! 6r. iniTfdi(ii.
VideetBan.L2.74. W.
f6 Na iUe eontinebit poithac, tiim-'
pitt, moma] Comminatio est snbtilisc
et parcior, Tolnt ssrTi. D.
27 Perguom] Nimii, iifMf^ £t«if
Digitized
byGoogle
ACT. IV. SCBNA ll.
1S1
Qni fefefire non andebam» Tidt: bui! petfi»titer.
D. Non potnit melins: idem quod ego^ sentit, te esse
htiic rei capnt«
Sed est&e frater intns? S. Non est. D> Ul» illnm qu»-
ram^ cogito« 30
S. Scio ubi sit; venim hodie nunquam monstrabo.
D. Hem! quid ais?
S. Ita. D. Diminuetor tibi quidem jam cerebrum.
S. At nomen nescio
Illiu8homkiis,sedloGiimnoviubisit. D. Dicergolocum.
S. N.ostin" portLcum, apud maceUum, banc deorsum?
D. Quidni noverim?
senxrftM»] Ontocie. ■osMrvttiiit led «er*
vdum, qanm sit •eB«z. D.
f8 A^ aiuMaiii] NoB potemi. Httt/
p et f ar tiU r ] Hoo, gesto aon'M, et a^
im leviofi pertone ooogvve diotnm
Mt. D. ^
t9 NoHjMMitmtlmi] Id eit, lendo
te, Cteeipho': et deett JurL Idem Hn-
sU ^mod ego] Id est, patrimtUt vinm
Ujmdko, D.
Htuc m eapni;] QeiaetiUaD. libr. 3.
eep. alt. «m^h^ rd ett «pid Btoeti*
dnuB, Mt^aXMiifim. Fkiit. Aua, liL
3w 158. Eg» eopttl ^Mte arg^ntofui ho-
dkrepmmdo. L.
Bneb. veete MHsit, b. 6. intellexit,
peroepit, oUeoil. Cirteniiii ne acoenUu
ieeowBode io finalee iBcident, fiioile in*
doeor*. nt aio 4ilin faisee exiatiiBeBi,
NoitpaUm6lmt,idmiUeqmd$gp$6n'
sk t£ em hmc rti eaptU. B.
30 Sed ettne fraUfr tntMf ?} Deeat
impomdei Qtiit, reaponde. D.
N(0fi etf] Hoo iTacHnde prononoiaB*
da», taiHiaaBi refeiat gratiam pro do-
Ipre, qpod (foite, ^iie Z.) Begat» £ra-
traai eaie domL Den^Bo hoo aidiB&.
4&oitetiaiBltltd, «riottbijtt; mdh/odi» .
mm^tam miBfWitnho, B.
Pfe fiMraafc in BoIbI). reperitBr in-
tiBifl». UtniBMiae oat reetam. B.
31 Fenam^iiiciifnttB^uaiifBeMtroftd]
VoUme aenena «Tidina ijQmrere, qnod
Hodxe eatem ant abnndat \ ot, iEn. tl.
GXO, Nunquam orniat hodie morienmr
iwulH..walt fmnqium hodie^ pro, Bolie
tempore bojoa diei. qnia nttn^Mom per
80 gnnemde eat. D.
. In Qbo b«jas TeBans adaoribe dietioA
nem ita, qem est prima sabaeqBeptia.
Sic hi^hio Tersos ernnt treohaioi eata-
leetim, nt cmteri. lU qvoqoe ordiBBn-
tor in Bemb. et aliqtiot aliie Kbiii.
FlEliN. '
, 38 DHBtnuatur tibi qmdmjam eere-
hrwn] ComnunatioBb geBOS Terba ip-
aa indioant : nt appmeat senem baeii-
lom snstnHsse. At nomen neeeio iUiut
hminit, ted loeumwviuH nt] Reote:
qnia si hominem dioeret, Jion eiat er-
randum agnita peraona bominis : etnbi
bobitet, eognilo. si notoa eaaet, Bolla
cansa qnereBdi sopereaset. D. •
DimiRttetur tibi] Bk Priaetant seB*<
tentiadtmmimistttrlegendnm^Kb. 1. U
33 Die ergo loBmm] Bie ergo, qoaai
inritnm coegerit &^8eBiperaddimBS»
nt hortemor tarde qoid fooientea. at-
Virf . Mn, U. 707. Ergo dge, eare pn-
• tef*i ofmct mi|ioiMr8 noitriB. D.
34 Voetin' porticHm mpud fhaceUum ?]
Gaaryenk roaticp et paieitaimo aefti ma»
eellom in orbe nescire. . et ideo sio in-
terrqgatoraaetfo. Hanedeortum] Be-
tea etiam fidlit, ei fiBgitae BoUe diasieu .
Qttyni norimf] Gonriptiret ^ittdRi^
pto ^td iiinl Etenim qoimf ii nuti-
olia» taiMB eal nolfia DeaMOi ■ D;
Digitized
byGoogle
m
ADELPHORUM
S. Praeterito hac recta platea sarsam : nbi eo veneris, S9
CliYos deorsum vorsiis est : hac te prsBcipitato. posteH
Est ad hanc manum sacellum : ibi angiportnm propter est
D. Quonumt S. niic ubi etiam caprificns magna est
nostin'? D. Noyi. S. Hac pofg^to.
D. Id quidem angiportum non est pervium. S. Verum
hercle: yah!
Censen' hominem me esse ? errayi. in porticum rursum
redi : 40
Sane hac multo propius ibis^ et minor est erratio«
Ncttm* porticum,apudnmeelhm, hane
ddomm f^ Pftlf am ia lociim miltit loDge
positam, vt ciroomeat oiritatem. E.
Beatlejof edtdit hoe deortim. Z.
35 Hae ncta] Proprie, bao parte :
ot mano nam osteodere irideotor. Ubi
ee vtntrit, clivot dttrmm vtrtut ett: hao
tt ffntcipitato'] Hoo lentios; qoldm
clariof legont : ot sit prmcipitato, oito
defoeode. ]>.
Pro fwmim reecribe lunuf. B.
36 No8trioomedd.Tet.etPrifoiam>
babeaCtwnitm. B.
Dtomm vertu»] Vtrtut, com adTor-
biom et pnspositio ad et in jongitor»
abondal. ▼. qoos laodat Doker. ad lAt,
XXXVIII. 51. B. D.
Precrpitato] Prgciptart tepe siae
oaso absolote ponitor t. Drakenb. ad
Uv. XXV. «. R. D.
3r Adhanomatmm] T«r «ipdcri or(«-
ff^Mptiioitori in qoo non pennanet oer«
tom dextrom, neo oeitom sbiotrom :
et ideo proioit in errorenu Tolt enim
serraf h<Bo figna efse perplexa. Ett
taceUmm] Ut Varro ait, locra eeUa ett.
Propter] Prope. ot Virg., Oe. IH. 13.
t mpl tm de marmore ponam Propter
ofuam, Bt LooretiQf t. 1392. jvop-
teraqumrivum,tubramuarhoritakit. D.
SaeeUum] Saoer locof. Ut Yifg,,
, Bol. m. 9. Et foo, mdfaeUetNymphtt'
rieere, taeeUo, B.
Propter'} AdTerbialater ponitnr pre»
Inpropinqn*. Estenim oontraotnm ex
prepittr a prepe Flifledr. II. 6. 7. t. Pe«
rixott. ad S. Mb. I. 10. p. 148. R. D.
38 UH etiam et^r^fiem magmeett]
In hoc Homerom imitatos eit> qoi di«
cit caprificum prope Trojana mcNiia
oonstitotam, U. {. 432. Hac pergiio]
Nontto: Mdqaialengomeit,pet^^.D.
Pneter illod noitm, qood abest in
Bemb. et ood. Tet oostro, etiam dele
quonam, B.
; 39 Jd quidem angiportum] Id est,
angosta et oorTa Tia : qoasi angwpol^
tmi : ot angitia, aot anguitieu Alii, qood
ioter portos sit looos angostos, hoc est
inter domos. Nam doetot, tcI portns,
Tcl insolas Teteres dixeront. Bt obser-
TaTerentianam oonsoetndinem, inqoa
indocit nihil (mmnt^. Vid. Ten. 21.)
sapere eos qoi fdlontor. D.
ilfigiportmn] Vicos angostos et bie-
f is.Sed hic genereneatropositomeit. D.
40 Centen' hommem me emf erram]
Galliditas est maxima» deprehensom
mendaoiam non defendere, sed fiOeri :
otopinionemsimplioltatisaoqaint. Vi-
des igitor ot ipse sibi sooeeoseat, tao-
qoam improdeos enroTerit, non doloeos
iitpalerit interrogantem. Bt mire se
negat hominem : tanqoam homo oorda
sit, non oorpore. D.
CfnffltMf homin m me em] I. «.'omi-
fosne me fana meote prmditom eafo,
qoi tam abfoidn loqoar. Hone Terom
fenfom esse doooimns ad RntH. Lop.
U. 114. R. D.
41 Sdnehaemmltoprepiutibit] Qoo-
si eiTasie profoerit illa Tia. et tane, pro
satisaoTdde: qoia qoi saoOs est, idem
et Talidos. Jftnor ttt frnttm Errmtio
eetpecodom: Brfvr aaimi est,etloe&
in qoo enrator. D'.
Digitized
byGoogle
ACT, IV. SCENA U.
183
Scin' Cratfaii kajw ditis aodes? D. Sdo. S, UU eas
prsBterieris,
Ad sinistram hac recta platea : nbi ad Dian» veDeris,
Ito ad dextram : prius qnam ad portam yenias, apud
' ipsumlacum
Estpistrilla^etexadyorsmnestfabrica: ibiest D.Quid
ibifacit? ' 45
S. Lectnlos in sole ilignis pedibns facinndos dedit.
D. Ubi potetis vos : bene sane. sed cesso ad eom pergere?
4S CratMt %ii« dUU mdtif] Con-
gHM Boaen io? eoit divitL Grotioafl»
M r9u Mfifnvt, id oft, • poteotia. D.
43 Ad tmiitram hac] Deest Uo:
figon iXku^. Ubi ad Diatm veneri$]
Sio obeolote dioebont» noo addito tem^
pb, Sollastios, ad Jovit mandem not'
tram (nottra, alii). D.
44 Priue, quam ad portmm veniai]
Portam dioeodot osteodit oaqae od
moroe fioemqoe oivitatls erraionin
Demeam. Porta aotem ab aratro por-
taodo dicta est^qood ineo looo oolanie
dednctor et oooditor, f«|](^otia Taooa
et taaro, aratram, qao arbem designat,
sospendit mana: ne jmprimat. soloos»
■bi oiTitalis aditos relinqoendi sont.
dfud^mim lacum] Credibiliter addi-
dit lacum, Nam Varro, de E. R. 1.
13. doeet, semper laonm pords addi-
tom : soilioet ob asom jamentomm ex-
eantiam et introMintiam : etprsBterea
ot adrersom hostilem ignem portis de
proximo sabrenirelar. D.
45 Eet pittrUia] Veteres absolate
difQobant jnstrinam, at tuirinam, et me-
dieinam, ad tarbemam referentes : nam
pristino pristilla non ooorenit. Bt
simalata (ettimuita) dimimadra di-
▼orsa sont a goBoro nominam primm
positioois: at rma, rantineu/ttf : tcum
tum, teuteUa : eatdt, canicula, D.
Ptitriiia,eteMdtwrMm/a6rica. Xsc-
tulot tn tcU iUgmt fedibut] Hoo.est,
pedibos ili^peis, de flioe. qai loous se-
nibos (coaumtibut) in sole esse posrit.
Vel (veUuC) qood Ciooro dixtt (pro
Qotnt 18.) Ntta^uam ad toUtrium
/mt.E. ^
Ett ptttriOa] Cbaris. 1. 1. L.
niad ett seoando looo deleator ex
Faemi nostrommqae oodd. aactoritate
ommam. B.
46 LectulotintoleitigmtjMdSbutfa-'
demdot dfdat] In nrbe oontiriom, amt
ia sole, aot io ambra, pro oonditiono
tomporis instrnebator. Repente igitnr
iiiterrogatas, qaod mioime opinabatar
qoflsitoram senem, arripait statim leo-
tolos. Et qoia potuit senex dioem,
mearins ; nam habet lectolos : addidit
ex tempore, tnio2e. £t ne eos qooqae
babera dioerat, addidit, ilignm pedibm
Jaeiundot, sed boc gesta aotoris adjtt**
tom est : qnasi eodem tempore serros
et qoKrat qoid dioat,et respoodeat D.
IlUgnat yedibut] Sio Qomdos, iUig'
fdtfaribut, L.
. Pro Tolgari t^nsit Bemb. recte
Uigwi, CsBtemm leetulot in tole jnno-
tim aocipe, ot lectoram speoiemtam
notam et sic appellatam. B.
Leetuloe tn toU] LeetuUm in teie
Tocat, in qnibos veteres sole maxime
temperato jacebaot et aprioabantor vel
etiam jwtabant Apod antiqnos inter
taletndmis prmsidia erat inoolatio.
Nam Tol nadi in sole ambolabaat, qaod
dioebant oti sole asso, rel oleo anoti,
qnod dioebant ati sole onoto. Oic. ad
Attic XII. 6. yro itto atto toU, fto tu
abuttu et m nottro pratuio, a te mtidum
toUm unetumque repetemvt. t. Casaabon.
ad Persu Sat. IV. p. 343. R. D.
47 Ubi potetitvot?] IncerU persona
est : nam Syro toI DemesB boo dictnm
jongi potest. Bene tane] Hie 9ifmtU
est, Bop approbatio. D.
Digitized
byGoogle
134
ADELPHOBUM.
S. I saiie; ego te exercebo hodiey nt d^iuui 68, silicer-
niam.
MsddnuB odiose cessat : pfandimii cominipititr.
Ctesipbo autem in amore est totos. ego jam prospSciam
mihi: 50
Nam jam adibo, atque mnmfefiiicqiiidy qaod quidem
erit bellissimum, ^ :
Carpam : etcjratbos scwlnUaiis panlatfm bunc producam
. diem.
48 J Ififi^] AbI almDdat mm : wai
i^NiidlMii jaigUiir. SUktrnmm] Cqd-
m qvB iBfertar diU ■miibafy qnod
oun aleotes oerMnt, id esl, maJbrm
poeiideeBt: Tel qood qoi Imbo iofenBt,
oenanttaBtBm, neqae degoeteat. Nbm
de liie, qo» libentBr iBferis, qattqab
oomederit oot biberit, fonestatar. Aot
erit fiito0mtttm senes, qai jaa jamqae
iBentibas ambrisqae oemendus ut: et
«io estmelios, qoam ot qoidam Xeno-
phonta interprelantea putant, aio noa
jiitocmiiBB intelligere, hoo ett, silioem
oemeBtem senem, dom iBoarras est,
▼el stralm saxo ▼!« intentasy vel sar-
oophagi JBBgam appropinqaantis sibi.
D.
Siiicfnuirai} PartioBl» SBBt iBferia-
ram, qum mortois dantnr. Aliiintel-
HgoBt fHtcsmitim (adde $enm, ant,
dseripitiim Z.) qaod jam seBoetnte oar-
YBS silioes oenwt. B.
5t/tesmtusi] Prope est coBBa foBo-
brls. Hinc per oontentBm senex siit-
oenins dic&tar qaasi dignns pro qao
telis 0000 paretnr. r. Fest. m hao rooe
ot ibi Soaliger. R. D.
49 .£ic^tiitttodtoitceMt: pnmdtiMt
oprruispclttr] 'Atf^uvSmr. deest et Prtut'
dtum co rr ui ap ilu r] Ut ooqoos dizit:
qui soiat oonditioBom qoaBdam roagis
fiMrroBtem plaoere. (Cf. Casanb. ad
Atheo.V.3.)D.
. Unas ex Regijs OriMui. Lege Odi'.
tmu. Sio Eaa. IV. 6> 16. OcKosb
50 Ctmpho muUm m amart m Mus]
Noo potait plus dioi de iiiooodita bo
nimia ▼oloptate. E^ jam prv ip kiam
mshi] /oBt, faterdom signiieat festiBa-
tloMm, at noBc. Interdam ad doiai-
beadom ponitar,etiiMrepBadamiaoram«-
ot, Ma, Xn. 179.— J«m mtU&r, jmm,
dim,preeor. Et, Ma, VI. 63. Fotfuo-
qHt PtTgamemjamfat ttt paretrt genti,
JMqut dt^qut tmntt, Bt proipictam
mt^ dixit, tanqaam hoo sentiat: illi
soa agant aegotia : et (ot^ego illoram
exemplo oonsolam mihi. Et bene pro-
tpieiam : qnasi aoa praasoras, nisi pro-
YideroBuhi. D.
Tfllia in ofBorf J Totos in aliqoa ro
esso dicitar» qoi se totom et omne tem-
pOB soom aKoai rei impeadit Horat.
Serm.!. 9.t. B. D.
61 BtUittimmm} Proprie fc sWfi i mum
dixlt, aade et hojasBiodi ad irritaadam
gBlam oibi, Miofia dioBntar. D.
BsUiiiimum] I.o.laatissimam, btUut
proprie pertiaet ad mensas seoaadaa,
quibas bellaria inferebantar t.Dob. ad h.
I. et Bormann. ad Petron. o. 68. R. D.
5t Carpam} Modo tUgam, AUa^
Uedam signifioat: nt, Georg. III. ns.
Corpit sfiim virtt pmtiotim, urttque oi-
dsndo FfmtiM. Aliasyrnor : ut, Georg.
in. 3fS. Corpamuf, dwn memt noeum,
dumflumina erttckni, Bt Persios, Sat.
V. IM. gtnio e&rpmnti duicta. Id ost>
finamar rebus daleibas. PoulatiM
fcuNcpnNiucam dism] Boao rerbo asaa
est ad BMtaphoram, tanqnam BMnrieBtis
diei. Utost,A.IX.486. Nteta
tnmjumramattr Produax, prtttkt oe^
Itt. D.
Ckrpom: stcyst^] TheBust Ea*
phrad. Orat VI. n£rxf ^ *^^ ^
idxyu TMV Wr Kf tfcnr, imtiitStfuudtl vmt
Digitized
byGoogle
ACT. IV. SCENA m.
MiaO. HBOIO.
EGO in hac re nihil reperio, qoamobrem lauder tan*
topere^ Hegio :
Menm officiom fecio : quod peccatum a nobis ortnm'st,
corrigo:
Nisi si me in illo credidisti esse hominiun numero, qui
ita putant ;
Sibi fieri injuriam ultro^ si quamfecereipsiexpostulant,
£t ultro accusant : id quia non est a me factunv agis
gratias? 5
Pro aorhiUaiunnia» eod. roete $M^
km, eecQnda brevi, nt vmtUani, Itn
flprWtcm, q99i peetee atrhitio, Jee qnod
eenieetitr. Hk
Frodueaiii <H«n] I. e. diem qma po-
tere leMgiim ftcieni Martlel, II. 89. r.
que anoteirniiie ed RotU. liop. II.
iOO. R.I>.
1 EgoimhmeremkUreperw,qifuaM^
htm laMderl Hno eoene eet pUoe
seBteotiBVBi eenlhun ed oflMe deoioD-
eln»de. Et taniopere, vim edTeibialett
neeeontiMt Nob ligiufioet mnnf. IX
J^o «n Aoe re miiii rvpme; ^iMnio»
trem Imidm' timADpfrt] Hefio gntiae
egeret, ^ood IDeio pionitleret, ee de-
tamm operam, nt fiHne eoos eem da-
«eret iKorem, qom titkt» feerat ; dtim
Cttie iff*wr Z.) jnete laadari se negat
proptereer qoia magie offioiom snan
fiuit, Don aUi pneitat, oom peoeatnm
SBiim corrigat. E^
f Qiaod poeeatuma nMsortumest,
oerHl^o] 8i diceret, peceaxnm^cit o nehik,
pmrtieipinm fmeeet. uono qqia ertuin
addidit, nomen eeii Kanqnam enim
omdem pare orationb jmngi, niei per
W«^9|»tw, poteet. D.
3 Ita non jongae onm ptttont, eed
tfOB n^uHam ^Siri. Bet TefD ire se-
qmente ti, sape qnidem : es eomKtmn^,
nt Cio. OiF. 1. 9. hoo ipsum tta jnstom
oelysieet folwtarinm ; empOTeroetiam
tune. Cio. de Sen. C. 11 : ita seneotMe
eet honeita, A ee ipea delendit. Heo
eignifieatio eet iH^ns looi. 8b
4 5»- ^am feetfo, ipei expettukmf^
Hio distingne (Ms. B. si quam- vn-
oxnE. ^ dittingue), et leparatim
infen ipti estpcetutant, Si quam feeefo,
ipdexpoetHkmty Se&soeeetmanifeetne':
eed obeenra ennt yeriin, et eomm oo^
locatio et distinotid. ' Nam InoeftQmy
ntrom u etpottmtawt, intiBlligtndnm sit :
tai, ji^mmi, pro «na pMrte orationie ao-
oipi opporteat. D.
. Ob Titioeam leetioiiem, in ^pmm io-
oiderat, in hoo looo ^cplieaado adm»-
dam se torqnet Donatoe. Leg. ex Bem*'
tiino expof<u2cs, nt sit eensns : delbeta
ab eis tibi injoria; etiam insnperto
accQsant H8»o est ratio Paerni, qnam
ineote pvobat Bentlejoe. ^.
UUro st quam feoere ipd] Hio loon»
e oodioe B^bino ita legendne eihifieri
infuriam uttro si quamfeoere ijm, esp&-
thdes. R. D.
5 UUro accutant] UUro, mino prave
«t perteree. Jd quia non est a mefac-
Uan] HflBo interrogatio, qaasi snbteistl
▼nllnestprofBrenda. D.
Digitized
byGoogle
136
ADELPHORUM
H. Ab, miiiiine : nunquain te aliter, atqae es, in animiun
indaxi meum.
Sed quaesOy ut uiia mecum ad matrem virginis eas^ Micio,
Atque istaec eadem, qua3 mihi dixti^ tute dicas mulieri :
Suspicionem hanc propter fratrem ejus esse, et iUam
psaltriam.
M. Si ita aequom censes, aut si ita opus est facto, ea-
mus. H. Bene facis : 10
Nam etilli animum jam releyabis. quae dolore ac miseria
Tabescit; et tuo officio fueris functus: sed si aliter
putas^
6 Ah! minime] Non minime ago :
sed, Minime te eredo eue iUorum in nU"
mero» D.
7 QmBiQ, ut una meeum'} SenrtTit
ri Wfi^, adjioieiido Una meeum eae :
qnippe ad iMOgniUm matrem fiunslias.
D.
8 TuU dicas mutim] In nomine
oatendit, jcitr htec ipse dioat. Mulieri
enim, inqoity nimis paTidm ac diffiden-
tL D.;
9 Sutpidon^m kane jfropter fratrem
^fut eml Niniia breTiter ac snociBete,
et ot oppoctaitialer aoientet. Ei iltam
ptaUriam'] Propter fratrem cjus eaae,
sobaadiendQm est.(nil nisi propter so-
baodiendom esse Tidetor.) D.
Codex Meadianos pro fjut ette habet
csM efut, Igitor ad contortam DoMb-
tiinterpretationem Titaadam» repone,
tuipieianem hanc propter fratrem ette:
^ut tm JJHLam ptaUriam» Nam efut est
fratrit.^ /Sio Hoant. IV. 3. 25. Hane
ettt Cmphonit; et bio IV. 4. 16. Dr-
eamfratriteUthane? B.
10 Siitaitqujm centtt\ A josto et
otili est tota sentenlia. Bt sane bi
(forte, trettane Ue, Bd. MedioL 1476.
tres seqoentes Tersos noo agnosoit) Tcr-
sos desont» qnos molta exemplaria non
babent. D.
Siita ^tquom eentei\ Aotsi ita om-
■iom faota expetiTeront, oti ad moU,-
eres Micio pergeret, bmo eadem illis
pnesentibos poUioeretor. Verometiam
dolHtatione otens (utitur Z.) Micio ;
boc ot plenius fieri possit, persoadet
Hegio, qaod ill» misere alteram sola-
tinm calamitatis babere non possiol,
nisi hic polliceatar. Ommibut enim,
quHnti ret minut teeunda tunt, netcio
quomodo tutpicioR: omnia, qute fiuM,
ad eontumeliam tuamfierimagitputant,
Quum minimum pottint, temper te crv-
dunt contemfu. Brgo plaoabiUut ett, ti
^jue eoram poUieearit, et te purget. B.
Etsi posterias n ob fidem Bembini
Faemas ejeoit : ob codd. omnes osete-
ros 'tomen et osom' Terentii toendom
est Vid. Aod. I. 3. 8. B.
11 NametilHanimiumjamrtiefBabit]
Bt deioceps ttit maloit dicere, qoam
Hurw, adhoo diritem reTcritas. Dolori
ocmucrts] Dolore, partorientis : Mias-
ria, ii^aria ab iBsobino aooepta. D.
• Lefe rsfsoortf , qoia seqoitor ^/umi
funatut, Deinde ne aooentos ostda* ia
oltimam animiam, - repooe, «unii et ilU
jam dnimum riUevarit, qua^, &o. Prse-
poritin re in compoaitione fere dopHoat
consenantes apod Toteres ; nt redduca,
repperio; reUevo. B.
. Menander: IloXXwr ^wrfi tmc erSm
irrut iMii«r Avim. ^tii Xvamc fuala >^i«tu*
noXXtTny^votf^fuiT* tvu lAa-tfM* imiff
r inflmaa^ ^ul Xvinir nric. W.
• JUievabit antsMMn] I.e. reoreabis,
eriges. Simplex isvorc sepe sio di«i-
tor. R. D.» ;
U Sed ti aUter putat] Arlifioaoae,
Digitized
byGoogle
ACT IV. SCENA III.
187
Egomet narrabo qnaB mihi dixti. M. Inmio ego ibo.
H. Benefacis:
Omnes, quibus res snnt minus secnnd»^ magis sont ne-
scio quo modo
Suspiciosi: ad Contumeliam omnia accipiunt magis : 15
Propter suam impotentiam se semper credunt negligi.
Quapropter te ipsum purgare ipsi coram placabilius est.
remilteDdo quod petebat» oxtonit ina-
gi«. D.
TabeacW] I.e. oonfioitor LocTot III.
924. Cio. CatiI.II.4. R.D.
13 Imo ego ibo'} Hoo tdTorbio qnod
ait imo, ostendit se prointe agere et in-
ttanter qood promisit. D.
Me hiet Terrat, et tententis medea-
rit, repone, immo ego quoque ibo:
■empe ona oom Hegione. B.
14 Mtma tectmda] Dioere. tic ma-
Joit, ne miterm dioeret. Neeeio quo
«md»] Hoo ett, Tehementia, nolla pa-
hmratioBe. D.
. Oaimetjjtiibut rpi] Menander : *EMnr-
rm iTuxSeh^rhMfomoQ^vatt, L,
15 Aceipitatt magu] Mire additnm
■M^: qiiom pottil tenaot et tine hoc
etteinteger. D.
16 P^ropCtr fliam tfiipdtealvNR] Infay
mitatom. Et mrtot noloit homilitatem
aot miteriam dioere. NegUgi, Legi-
tor et clatidtiv el claudieare, D,
Ittod «w^ifgiFaerno titom ert nimit
lere, ct ab hoo looo alienom. Igitar
eom In Bemhino inTenerit eUttidier^
opiBatnt ett, aoctorem toripsitte, eat-
tier, h, e. deoipi. Verom hoo ealvi
Bobit nofi pltoet PntHmi qoed pU-
romqoe aotiTo htgjniBa^frtutrmri, deey-
fere, Deinde qood oom pattiTe oooor-
rit pro decipi» tom timpUoiter aoeipitDr,
noUa addita coniumfiUm tignifioati o ae,
qosm Tereotii iooat pottolat. Igitor
tiemlmm' illod teqoimor, tentot looi
ett hic, Jt temper ereduni errare, falU
cfKmamA, decipi trrvrt . Qood et hir
tom ett» et a Terentii ioeo prortot
aUtonm. Itaqoo eqoidem reponendom.
«tte ceBteo ludatr, h. e. lodifioari, et
liltit promittit deoipi. Nim ita qoar
VOL. II. s
drant omnia, et conttanelitR notionem
tecom geront Atqoe com in TOtt
membranit elaudere fere teribator clu-
dere, opinor in Bembino faitte eltidier :
qnod ortom ett ex nottro iudifr. B.
Creduntn^gligi] Stofereomnet Aftt.
codd. - in nonnollis tamen cUsudier ett.
Videri pottet, tcripvisse Terentiom^
te credunt calvier. ot in XII. Tabb. Si
eahitur, pedemve ttnit, Sed volgatam
lactionem Toriorem poto. Menander :
n^&irarrtt ht^JoQowkmf ^ni erffyfAAr»'
Ml. L.
IsRpoetiitiam] I. e. inopiam, faomilem
«onditionem Cio. pro Morena o. t8.
obi V. Ctmemr. Contra potem ett qoi
magoa Talet aocteritate et gratia. r.
qom BotaTimot ad ftotiJ. Lopom II.
74. R. D.
. 17 Quapropter te iptum pu rgare ]
Utrom te ipotm, nna part oratieait dt i
aa diTite acoipiendom ? ot mi, te Mki-
-onem» ipeum .Achinom ptnrgtn, Co-
■t»m,'p2ataMttitei(] ConMB,idett,prm-
teBtem,et oortmpnetentibnt. et^tmm
indicpet adjeotioBe : palem wm iiidigefc.
Etotram, ad emterat (eerUH Ma. B. ^
et edd. rett aate R. Stepb.) pertMwa
relertar : polam» geBeraiiier dioitor. D.
In Bembine ett ooram ipti, h.e.
matii. Sed omnet alii oodd. etedd.
Tett reotiot habent Coram iptit, b. e.
matre et Tirgioe. Nam Tirginem ip-
tam nou alloqoi, bob modo nen plaoor
bilint foittet, ted et conlomelioaiot,
qoam ti boo matrmn adiiMet. B.
PiMMm ett] I. e. ad plaoandom
aptins. io Phorm. V. 7. 68. Laotaot
IV. 28. R. D.
Digitized
byGoogle
m
Et recte^ et yeram dids»
intro. M. Maxame.
ADELPHORUM
H. Sequete me evg^ hac
ACT. IV. SCENA IV,
iESCHINUS.
DISCRUCIOR animi: hocine de improviso mall
mihi objici
Tantum ; ut neque quid me faciam, neque quid agam,
certiun iriet?
Membra metu debilia sunt : animus timore obstipuit.
trioem, ho« qmd Mdlvit ez ara qaa*>
dHD. E.
PriiBaf FaM«B yreuum oonstUul^
«tiwttfad LMMirog. S«4 peipo»
run. Ntm in Teterrimo nostio ditcrit*
ei#r «mm» por te Tenoi eowtiHiit»
Tum Varro epod RofiBai de Metrb
Coaicie p.2707. diiene vermm it»
phuw ooaititirtai eaie meMont AlAoi^
nim Tero Teriom ita refinge» hddm or
iw pi uui»^ oMiii wi SbfkL Cretioiie Ter>
aos eat^ ex eretieia pediboa oom obo
Moteaao oQoalana. B.
l>i«erti«arr amiittl SopplooioiB do*-
lore. R. D»
Oitfiei'] Ob|iei proprie dioitoYinainio
io Piiorm. III. 2. 18. Vii«^ JBo. il.
t60. R.D.
« Utne<iu$qMm^fiK}mmi Ploaeat;
^ mfiuiam: qnam» ^ /oeMim
iHod eoim de raboa : boe»de ipao be»
tnfaM inteHigitor. Neqas foid agam^
em^m mt] CerHm Mt» pre eenmm air.
iriaifMrtevi^^Mflmaigidficet. IK
Hono tertiom reraom flio tVoeliai*'
eom tetnunetrom lie» TUotwii; «r ne-
foe fiii(/ d^ ma/oofam» o^ ^aid a. c. a.
Nam etneeaecondo looo, «t ftiid de we
veperitar in nonnnllia oodd. noa^s. B.
9 UembmmetuStbUmeuHiJ
iimere eMpuk} Mttu fttan :
diToitiu Dk
18 Et reeU, et wrum dkU] Reatr»
nd yerba letoltt : oarm», ad lom aCqoe
aenten t iam. Poteat eoim recto et fbl-
aom dici, diOBmodo nnUo Titio Toriio-
rom nominumqoe dioator ; qaaoqoam
ot ipaom fallere in tempore, qoidam de
oSoiia aeriiieiiteay ractw» pntent. D. -
1 Piacruesor ammi] Hoo loco ;^
ftMnfo, amantia modioe Cimmodtoa^
joTeoia, et aenia faoit indalgeotia» ae
lepidiasimi patria. Ditcrucior ontmt]
UrnMrolocnc figorm : ot JEa, XII. 19,
Opnritanaaiitmi. Hoctwa da i mprpwm
oioK] HmoTerbarepentinononcioper-
oolsam indicant iBaobinom piopter
di f urihu B ataio : et iram oiroa ae Soo-
trataa, et cjoa filim ob raptom ioero>>
trioia. Oi^] Propfio» qoia ioopi-
flonti. Nam 06^(01 dioitarlDatraMqob
partam : ot» ai qooa ante qois Tidetk
qoam exapoctaTeriA. qoo Terbo magid*'
tade doloria ostenditur ex improTiio
iooommodo. D.
Deliberantera, qoid fbaiat adoleaoeas,
oonTenit aoaa poelim ejoa qoam Titi«>
oTit Ab ea oomperit, qood eogoOTerit
&elBnam meretrioem npoiaae, ooii
otiqoe rapoerit fntri. opinio eat, qood
albi potios rapoeriL Deliberit ergo
qoid agat, qood tmrta saspicie de sO
incidcrit, qood Soatrata poflillm mater
eredat, sibi rapoisse iEscliiniuB moTB-
Digitized
byGoogle
ACT. IV SCENA IV.
Fleetove c«Mi8tere nihil eouilii ^nk. vah!
Qacnnodo «e ex bftc «xpeiiam tnrba 6
Tanta ? mhc eiis|iiek>^ meincidit; neqoeea immeiito.
Sostrata credit, mihi me psaltriam bnic emisse : id antis
Miiu indicism feeit^
Nam jA hinc fnte «a ad obstetricein.esat miisa : «ibi
eamvidi) itico
Accedo ; rogito, Pamphila quid «fat : jtLOk partoi^ €tdsiet ?
ikMiecbAetricemarcessatS iUa excLimat, Abi, aibi jaili»
^schine : 1 1
Salis Mn dedisli wite: mt adfavc taa jm» frttsteata^fllt
fides.
JSem^ qoid istac obsecro^ inquam, 'st ! Valeas, habeas
fflam qade placet.
FwfflMW ClKniMnbioM: MMra
wtttuMUiaiAiU: omMut fiNi timare \
'OMfuU: pttimK ctnuitter$ nU c&miU
fntt. i«t0O pr€^m9r$9 «t tiibi prc
ttu^, pnRiracttndia,yrtBguindio,^tc
B.
Obttupuit] llctforM Jibri hio et aliM
jbcis hthm% cbttipMt de ^ loriptwia
▼.Heiw.a4yii«^JBo. 1.513. VLD.
4 C am i li i quW} y.CaontiUi fuid
ptttft» JU»
b Cod. ▼•!• hwie et ee^. Yersae
aliler ordiMl, qaMA Faenvs. KaA e]c
prioreveee» hM refooo» etnttcio^ioo
ewao^ etuB propCer TenniB, twn et
jenleDliMi, Foik, fu6 modo m tx hde
ii/fifiiiiw turba, ntieio: tdnta nunt \
Sutpicio dt m intidU ; \ Niquttaittr
tnerito: SdttratatredUmiiUmptahriam
Mne tmim : id \ 'Amu mi Minaei
fimL Soiit iUMi«e tetreiBeter ceU-
loctieas» ot pleinis cum daiitiilif ede ;
■t aohiw otft in mafM aaiau oom-
BM><ioBe. B.
6 Hmne pupioio} Modo oMtea^tor
canea trapidatioBia JBsdiiBi. P.
7 IdwKut mihi indimmftcit\ Hla
,aina «oi Soatrat» dixerat» owrttt tbttt-
Miettinmtttt, D.
. 9 Nm^^hitut/ortataaiAttttriom
«ratauMo] Appmet -ialar. oHBtem mwi
dixiaie, ad obetetrieom le i
«Hro biDo laipieataa eit iSicbiBni?
Hinc antem addondo, oftoBdit le anto
foreiSoit r atM atare. nt alibi» tx Andro
cotmigraoit huc vidniiB» Ubi tam mdi]
.Snnt ^ni addiuit loperTaano hane : et
legnnt, Aatie«6i i«d» {Videtor Poaaln^
kgiiie ubi vidi. Mqae ita «it in Mi.
B.) D.
. 10 PanqfhiU quida^: jam partut
mdUet] Aaatoria ioterrrogatio» qaa
monitrat .£achinoi omne libi eue rei
Leotio oodd. daomm et edd. ▼ett.
. Joaini portiM ofiiiit Terani eit oommo-
dior. B.
11 lUa ttvtaweC] Non re9ion«2«t, led
.a rc kwi at . £t bene Tim addidit ad ok-
obmiationem fniiae. Brgo a Tocii aoao
isoiaaMl, noB a verbii. Abi, tdnjm,
JEtehint! tatit diu vttba didiiti na6ii]
UiqBediiminteUigeremni. D.
If Sat adhue tua not frut/tratattt
fdtt] Vi^Qe dnm deeipenitar (det^-
rttmr. Z.) D.
Adhuo] I.ew ad Imio tampm nt^
Gio. Venr. I. 17. R..D.
15 Hm ! . quid intue, timm^inqum,
,tttf] ijm, inte^eetio eit nofai «ea ft
inopinataa aadienkii. -Vakaiti hahttt
mam] Qnt^ l e oed nt ot loBieiiM.«t
Digitized
byGoogle
140
ADELPHORUM
Sensi illico adiUas snsiMcari; sedme reprebendi temen,
Ne quid de fratre gannlae illi dicerem, ac fieiet palam.
Nunc quidfaciam? dicam firatris esse t idqnidemmi-
nime est opos 16
XJsqnam eflFerri. ac mitto; fieri potis est, nt ne qna exeat.
Ipsmn id metao nt credant : tot concorront verisimilia :
Egbmet rapni : ipse egomet solni ai^entom : ad me ab-
dncta est domnm :
' Hsec adeo mea cnlpa fateor fieri. non me hanc rem
patri, 20
Utnt erat gesta, indicasse ? exorassan ut eam dncerem.
ID Aidria, valeant qui inter no$ disri-
iiumvolunt, D.
14 M# reprehendi] V. C. tne pallio
reprehendi, h.
Pro reprehendi tras oodd. cam edd.
rett. habent repreuL Btiim probc.
Heant 1. «. «5. et Heo. V. 1. 39. B.
Me reprehend*] Reprehendere te ele-
^nter dioitiir pro se retinere ab aliqaa
re fadenda yt\ dioenda, se reprimere,
qood ipsnm ferbnm repreeti qooedam
oditiones b.l. babent. Otid. epist. XI.
55. R. D.
15 GorrKltf] Utpote anos (anui),
Aejieret pahm] Deme» seilicet, cnm
minivie opns init D.
Ne quid defratre garruUs UU diee-
rem] Oonrenit enim, ne aliqnid dioe-
rem de fratre illi mnlieri gsrrnl», fa. e.
TerbosfBctloqnaoi. B.
Acjieretpalam] Negatio ti« revocan-
da est, qofB taeiU ri copnlationi incliK
ditiir. Otid. epist VII. 81. LiT.
XXrV. 40. T. Dnker. de latanit. rett.
IGtoram p.'S75. R. D.
16 Nmw? qmd faeiam] Fignra h^
«^ic. D.
NtMc] Deliberatio ipsa snpponitnr
Nwnquiddkam, aut agam, fratriteae
kmMf Hko non oportent indioari, ne
fiantpalam. il^,eelaripossitforiass^
IHod metoo, an credant, qaed fratrl
rapvif <|mppe onm egomet rapoerim,
ofo argeBttt» soloerim, ad ase addnota
I i|t. Repertt eoaslliom, nt ad
illas pergeret, et se porgaret. B.
Bentlejos cnra sliis edidit, Dicam
fratrit em hanef quod wUMtt oput, Z.
17 Vt ne qua exeat'] Enimpat : nt,
iBn. II. 496. — qunm tpumeut tmmit
exHt, oppotitatque evicit gwrgite nuAet, D:
Vnlgo age mitto : Victorian. amitto:
Bemb. ae mitte, nt in Pborm. Ae mttte
tmperium. B.
Ne qua exeat] I. e. nediTnlgetor ille
raptns, Extre proprie dioitnr» qood in
TBlgas emanat. Mepos in DMame o. 6.
Oellias XH. 19. sopra 0.4. 19. R. D.
18 Iptum id metuo, ut eredant] Jp-
tum, qnod fratri rapQi. et ut, pro ne wm
posait Tot eoncurrunt «srtstiiiifM] Ut
mea esse credatar. D.
19 Ad me abdueta ett damum] Pr».
prie, ndn diiut adducta, sed abdueta :
abdu6itur enim alimiam ; at in Heatf-
toatimorameno, Ahduoimut tuam Bae-
ekidem. Ad me aatem domum, morsi-
iiterdixit, pro ad domum meam, aii
ideo ad me, qoia et illic Inctatns leoo
est in retineoda contra Aohinam pa-
ella? D.
Egomet rapnt] PrisdAn. lib. Xllf .
L.
tl Ihut erat getta, indioattef] Id
est, sine male, sine bene gesta erat : ttt
eoim» oertam qOalitalem signifioat:
utut ineertam; qoasi dicat» qooqoo
modo, male bene. Eaatrattem «t eoiis
^Mderem] SieeoimpromiseratSosCnt^
se fai«M tactarom. D.
Digitized
byGoogle
ACT. IV. SCBNAJV.
141
CeflBatnm usque adhuc est : Bimc porro, Madihke, ex-
perg^scere :
Nimc hoc primum^st : ad aUasibo, uttpurgemme: ac-
cedam ad fores.
Peiiilhonesco semper, ubi pultare Iiasce ocdpio miser.
Heus, heus : j£schinus ego sum ; aperite aliquis actu-
tum ostium« 25
Prodit nescio quis : concedam huc.
ACT. IV. SCENA V.
MICIO. iBSCHINUS.
ITA ut dixi, Sostrata,
tt Nnne porro, JStehine, expergif
cfre] Sie et mlilM, «ntivioerD. Dave,7iihU
kei ett mgmiub, neque tocordits. Legi-
tvr et jam : qnod eit oorreptiTam in-
terdiUD. D.
ExpergiMeero] I. e. Doli anplios cet-
fltre. Sellogt in Cati]. o. 20. nbi t,
Cort. lUD.
SS Ntme hoc primum] Primwn, mh
eo q[W)d rofuidos est pater. Aecedam
mdforet] SoatratSB soilioet D.
M Herreteo temper] Satis amatorie:
■am Dimiiia semper ett oalor, et frigaa
reeedit (Leg. tel» nam m nimio amare
Jrigut ett, et caler reeedit : Tel, nam in
a a te n «iroinwi temper etfrigut, eteahr
reeedit, Cf. Ewi. 1. 2. 4.) a corpore.
«t, Terta, Parmene, treme horreoque,
pattqammjupexihanc. D.
95 Jperite aUquit aetutum oetiun(\
Vim ploralem habet aUquit, qoamns
sliigalariter dicatnr : bod est eoim aU'
fau, mm de mnltis. reote erjj^ aperite
miiqiut otDOTo. Nam (olerqoe liber
addit, «etsrifrttf) noD plaoet illad»abi
dietiaetiones saot: ■nde aperite est
aim, altera aUqait, AehOym eitittii^]
Vt aasiimalar mrsns, aperiat, proprie
i ▼fllerea et ^,«t oiifiiir, et qmt-
quam, Don observabflnt qoo geaere,
ant qao nomero dedinarent. fiet ergo
6gaia ^I^ar0'/u3f . D.
, 1 Jta,utidiii,Soetrata,faeite'] Hiao
apparet Bfidonem jam maltadixiMe. D.
Ita «t dixi, Soitrata; facito] Hteo
floeoa narrationem tenet, patrem in-i
▼entom. Nam com ingressos promi-
sisset malieribas se faetarom eflse,
iEsohinas nt vitiatam dooat oxorem;
egTMiitar pater, et ▼iso filio erroivm
hnno oomponit, qood ifischino addno-
tos sit ad^ocatos, at illa poella oognato
sno noberet, ille daceret. Nesoio esse
qnem ▼itiatorem, coi dari eam opor-
teret, at adoleflcentis animas perspici
posset. MosL aperit ▼eritatem, et dioit,
ntjam prmpararet se iEsohinos ad lix*
orem daeendam. Deinde ipse, qood
snpra dixi, narrat. B.
Jta ut dixi] V. C. li&xti, Vid Diomed.
libr. I. L.
Gam qoatnor oodd. pro vt lege uti ;
nt hio ▼ersas oom oltimo prioris scensB
flloiat Troohiaeiim. Cmtenim repbne
dixti, qnod extot in sex codd. Naai
MieioMis ingenio aptiasest obseqni
qoam impenf^.. B.
Digitized
byGoogle
143
ADBLPHOIIUH
EBcile: tego :Aidiiniitt coat«niAA ; ut» faomodo «cta
hffic siat, sciat.
Sed «pns ostinm hoc pnUavitt jE. patBr faorde 08t:
perii! M. iEschme.
JEL Quid huio faic t»goti'at ? M. Timo fa» pepiliflfi
foreft? tacet ^
Cor non ludo hunc aliqnantisper 7 melins est ; 5
Quandoquidem hoc mmquam mihi ips6 Tohlit credere.
Nihil mihi respondes ? JE. Non equidem istas, quod
sciam.
M. Ita? nam mirabar, quid hic negoti esset tibi.
Erubuit: salvaresei^ jE. Dic sodes^ pater^
t Facite] Jabet at Tel •«onr» nnt,
Tel adorDeiit nuptias. Ego Mschinum
eenceniam] Mire, oooarflarni JBsohino,
JEeohuram qoaerit D.
Ihrofaeite ommm -mMtri« ^00^0. flt
fr^tinixtmm» Foekm et noitri^ etmL
B.
S Patir herele «f] Quid eet itoc,
qnod Mtdo ttmelor? m ^iili illt noa
Mtoonfefltoe? Osieodit tateflB poetm
taitaBdeoi f>adorein ipofloe, mt amplHtt»
^|nm timofem. D.
4 Quid hmic kk fugoH ett] Altae
tiaier, qnod htoc «gredUor pater. Tme
hmpeimliaiforet?'] Sio eoDpitiiiterro-
fgmrt, at Begationi looom imbeat. Et
molm fepuHtti, elatom Terbam« et tr»-
gieo eolhamo magifl, qQtmlociaebe 00-
mice ocoomuddittam. D.
5 Tacet] Hoo apod ee 'loqailBr Mi-
fllo. iMfUMflert] Stnon, Mknbomim
«at: fledMlms. Et hoe meliore affMla
Aizit, qaam fli diedret, digmueel. D.
Illad proximi Torflofl iaeet oooopat
i^pod Faeniam «t BeiiU. prinoipiam
faqjofl Terflos. Z.
6 Hec Wimqitam mihi ipm «oitctt ere-
dere] CeiitraHlad,t]aodait»— PflfltMM
mm daiieiaMm Patrm^faeitlnt, ^
ftrt addmeentia, £iin8 »• ctiet, eonfliM-
fmifiiium, Credere aotem mogM et-
Ibcta dixit «on edim eoii/iltfistt»*' al
patri (forte, polruo : aat mox pro pa-
fiflntt repone^/Witri Z.); fledcmi«r«t,ut
parenti, ant flodali sao. D.
7 NtmequidemUtat] OeeA,pi«lw»t.
Qttodieiam] Qaantamfloio. D.
NonflTtiidflmisCai] Ms. R.i»«ai. L.
8 ite^ ii«m iiwwbflr ^id Wc fM^goli
flflMt tibi] Aooepit ne|raAioinBi ilioi^
«tlodere ^^ i wWn a m poflset. D.
Pro itane reote omnefl libWI itm. aed
id Faemofl mtde per iatanogaliotem
protalit. B.
9 Eru&uit: lo^iu ret af| Nlmifl
pateraaeeoteittia. fit e oooMiolttmo
is Andkia, nde ■mmi^xeiar, pmicm
tignumtuquOM indicaL Bt qaanti aC-
f eotM eat, Bon dtxiaae sniditit, tOoua
mt : aed, flsii» m eir^ BieBBo TidB-
to lifai rofl ^ iiBBifl ia iBAdhiBO OMB-
\ ? Sodem «Bimo et eapra dint,
me eUecto, eoimn id ett b bi i mbi
Non enim leiMB Inlalit ^w4
AXflpeotabflitar : eed «hflobte, qaasi ex
omnibufl flolnm id est, inqvit D.
Brmbmt: eakoa fw] bamprldiiifl in
fi^iofab. Omm od ■ni n d flWBit «oeanH
^BiieofltMMifi, K od «orfctf «fldisflit, «fna-
•«tmMun fMCM^Mfl imBOONtari eeipit, «m
^NnomtMfl m$et in Venerem:
'flolva ree eat SiiMlitMi
pro floniiMiM dticmi. L.
MenaBder
^NM |iflOf Iaii4 . W^
'BmJbailbf mSe VMtiJL
Digitized
byGoogle
ACT. IV. 3CENA V.
14S
Amiciis quidam me a foro abduxit modo
HaivadT^atfiin aiU. M. Qmi t M. Ego dicMvtibl ;
Habitant hic qusedam mulieres ; pauperooto»
Ut opinor> hM ncn noaae te» et o«rto scio :
10 Nihil tnOu quidem] MUd, id eat>
«D propriiB reL Bt ciilKU Degatione
Qtelilli «diiQtt foi^tadilo-
i ec 6daoia]n : simiilqae fiat ei de-
tio dooendae ejai, eajos meotio
taa oootemtiB tb IppQ tmotetw. D*
Noetri onBet, ni est. Repone rei
fiiit, Nam jam inde exiermt Mioio. B.
11 AmkuB^idmwteaforoabdnxi^
wnodo kuc ocboeattim nbi] Hinc itcipit
■f i nd o ffinm , misUm ▼•fOb Nnm omi^
(Mfmdamtm e^fof ^Mtf, Temm eet :
m imKmt xm , fijsam. Sed Wet fuidaai,
modo ifji^tm luboat leTif Begotii, et
in qvo nec ouignaB penoo», Beorof
difioilie ofem «at lovgm oooopatifnis
b^bentar. £t odweatnim dioenda* ali^
tmam BegotiaA demonMrurit : Mm et
«JMnoBTBoat ^tamwmUttibH» «ddi*
disaet» potaittliiidepaaui D.
19 QMf} Deeat «t« ; at ait, fuid
mUt E^dieamiiln] Seailo eat Naai
idJMB dioeadam fait» «tUcV^^M^
babet Tilia rei, qoK Tel fiimla dioi poa-
mt» Tol wm Qefattda sit. D.
13 AU/i0Kt jMtcpereulc] NoBpol»-
U ■aagiaoalaredigailaleiB fnr ma ei8il»>
tia paeUaa» qoaD amotar ab ffanhiBa»
qoamat eam prioM eodem namiBaom»
BMitota ooBMBBrat: dtinde eommoniter
dioeaat do awbaboa «limHB, qnihaa
pmipamUc} JRaiqMmi20addidit»iitBUM>
Jma BBfdioa a patoe^ Btilemfiuidami
Bft igoobiloa daionoatraiaolM Et to*
lOBi liiia «om Bbjeetaoiie paoanmoiandnm
«Bt. Qftmdmn et fOMpmmUe dicenda»
adaaait <nnBiem apem noptianamc oam
f rrfaW yig B ob a a m iodieat : pmifer, io*
Qoid argo renunet, qaod
AebioBs? Fmiperoitic] Noo
D.
HakitmU Jbie yngdam maiiciet pua-
V^go em» amfff . Hk
mntcua, qui m addwd^ UU gvner» m€
prorimus: huielegeseoguntnuberelume.
De qoo iHa oonlca : oommeotm toot*
b. e. mentitsB, e$te ex alio ifiro, neeeio
quo, jnterum natum: neque eum mmd-
fiot. Prtormi em iUvm: mm eportm
kuic dare, Deinde adoleacena omnia
defendit, qnod oonTicialor ait, qnod bio
eampotiBaABbeatdQoere«xonfl|. Coi»-
Ira pater: qua ratione ittucf inqnit,
fitti despomdUf qmt d^d^f cw duxk
, aUeiumi Haic rea|iABdit uEsoJbiima:
«» mdere opportuit domi virginm tam
graadm'] Vt Teoiret neecio aode eo^
oatoa? Et qaaai argoit patrea^ qoAfl
btee magia deboerit dicere. Contra illo
•tulta» vocat filiam» siqnidombsoomr
nia (omnino 2i.) contra iHon^, eut vaoar
ra^odMeatus» Deiade qnasi aliena rea-
tilaU aiat faliiaa rei tHa ut), mooal
filiam, ot disoedat Tnno ilie iaorimis
prodat «norem. Pater oum qmeaiaaet,
ille narrare copieoa petit nt audiroL
IViDO poter oamia ae soire diKit,etijor
gat leuiter, qnod oelaTent se, £.
Id Optoor] Vel adee obsoans aoot»
ot nnlliaa prelii, «I opinm, hat nm oaar
m te. Potoit reote dioera et boc, tit
^ oijfmor, hat non oorti : sed Ukid Teliifc>
Aiaa (alii, «efMtstnu). Ut apimor^ hat
mm mm it\ Ant aik»andol tit : oat da-
oat tciamt, BCagoom ootem crf
•est io forma Tioiom poellm, in
oasa adoleaocoili de proximo. Btqoia
aoithoaoease deqoodixetit, fuom hie
nmmmmMmimntTiomf mmteuinmdm'
dit aliquid t snbdidit caasam, aa dig-
aitatispadorisqae eaaat, qnod eam io-
cognitam JSsciuno esae dixisset: o^>
q^ mmmdiuhmje, ioqntt, cammigmtM-
rutit. Btotopiaer, mire ipae aibi so-
mitalqoeoonfinnat, qaod noodam illa
oofifessas est IStctrto scio'\ *Bmmif6m'
A< ; parom diad, ioqoil. D.
Ut aaosam. odtaresy lege ut opum\
Digitized
byGoogle
144
ADELPHORUM
Neque enim dia huc commigrainiiit JR: Qidd timi
postea ? 15
M. Virgo est cum matre. M. Perge. M. Habc virgo
orba^st patre :
Hic mens amicus illi genere est proxmnus :
Huic leges cogantnaberehanc. M. Perii! M. Qnidest?
M. Nihil : recte: perge. M. Is venit, ut secmn avehat:
Nam habitat Mileti. M. Hem ! virginem ut secnm ave-
hat? 20
M. Sic est. M. Miletom nsqne obsecro? M. Ita.
M. Animo male'st.
Quidips8D?quidajnnt? M.Quidistascenses?nihilienim.
hai fum nom te : et eerto acio. Certe
DoMtQi iU Tidetnr legii se. B.
Opmor et cerio Jcio] S«pe reteres,
^aod primo tamqiuun dnbiam ponant,
mox interloqaendam ooDuderalam pro
oerto tflSrmant. Cic. ad Attto. VI. S.
Cioero puer UgU ut opinor et eerte tfu-
tolam, &o. R. D.
15 Qmd tvm potteaf] Gratisnme
proditar iBscbinas amator, qaam «edo»
-lo dissimalet. D.
16 Virgo egt eummatre'] ValtMioio
sic aadire iBschinam, tanqaam alienia-
simam : et ideo velat inidas (fertetn-
eeio Z.)faoti. diligentias narrat Virgi-
Hasiaatem k^aXa-iAS (forte, hvfn/Mo^fAS,
wat, htrxnfjum^ Z.) promuiaert dixit. D,
17 Hic mem amtcvs] Qai me ad¥o»
catam abdautde foro. D.
18 iTiMC loget eogunt nubere'] KoB
permittunt, dixit,neo jubent: sed c^
gunt, ad pertarbandam .£sobinam, «t
leete. alia enim sinant leges, aiia oo«
gant fieri. . Et ne esset qao resisteretor
illi» Toll at roalieres a lege oogantar«
PerU!] Hoo aodit Micio, sed dissima-
lat. D.
Huic legei cogunt mibere hanc] Bx
lege Attica, qaa tirgines orbaspao-
peresqae, dnrraf, proximi coguati irel
daeere, toI dotem iisdare, cogebantar,
Cf. Pborm. I. f, 76. et inprimis lU
3. 63. Bo.
Fait autem similis lex io popolo Is»
raeiitio». Vide Hvmw, XXXVI. 6.
seqq. qood institatam a Pboenicibas ad
Atbenienses translatam aatamat Gro-
tias, de Verit. Relig. Gbrist. I. 15.
Conf. Meors. Tbem. Att etPlatareh.
inSolone. W,
19 NihU: recU] Id est, reote qaod
perii. et nibil magis eomioam. Bt n-
de trisjUabam (trityllabo) artifieiose
essesabjectam: atqai peritdixit, rix
boo looatos Aiisse tideatar. Perge] Vi-
de instantios interrogantem, qaam ex-
traneom deooit. 1$ venit ut ssctim ow-
hat] Aliod pejos in aroatam, ot neo
Atbenis saltem alleri naberet. D.
iO Nam habitat Mileti] mdwSc Mt-
ieti: et est adverbium loeale. if«m/
ut mrgimm teeum avehatf] Hio aorioa
«ommof eri proditor adoleaoens, ot aP>
fcoto lateatar, qood ▼erl^s negat D.
81 Sie ett. MiUtum tu^ obtecrof
ita. onsmo male ett,] lUe^ obKtos soi»
sio indignator, otin re propria. biomr*
flos oallidi (aUi, oaUide) Talto otitor,
taBqoam aliena narrantis. MHetum «•-
queobteerof] B^netis^ue. Kam MUe^
tof colonia est Atbeoiensaom in Pooto.
ilmmomaissst] Animo mals/sridiei-
tor, qoom iotu aliciyos moBraris pte^
ealsos animos, noa sostiBet corpoe:
seqaitorqoe roina mevbrorom. D.
if ntmo tnaU ett] I. e. BBagno datore
aAeior. Catoll.Carm. XXXIX. On^
epist. XII. 144. PetroB. o. 64. R. D,
fS Quid iptmf qmd tQUintt] Noa
atalim eredit iBsebiBOs podicanaM*
Digitized
byGoogle
ACT. IV. SCENA V.
UH
Comineiita HMtor ewt, esae ex aUo Tiro,
Nescip quo, pnenim natiim ; neque eum noHiiiiat;
Priorrai esse iUmn, non oportere htiic dari. i^
M. Hto, nonne haoc justa tibi yidratar postea ?
M. Non, JJL Otoecro, Bont-an illam binc abducet^
pater?
M. Quid illam ni abducat? M. Factum a yobisduriter»
Immisericorditerque : atque etiam, si est^ pater>
Dicendum magis aperte, illiberaliter. 30
M. Quamobrem? M. Rogas me? quid illi tandem
creditis
Fore animi misero, qui cum iUa consuevit prius ?
treai ikiiiUia« statim ooDseatire io up-
taas ooTM viri igooti. Q^id iUas cmt^
mf] PosM <2tc»r», tobaDdieodam. NU
hUmim} IHnmt, sabaadieDdoDu etfie
utelligeDdaio nihU, ooo qaod toceaot ;
aed qaod nihil coofinoatioois kabeat,
id qood dicant D.
Meliores libri pro istas halieot U-
Us. B.
23 CommeiUa wiater est] Nonc dicit
qaid dicat Etiam commmta dixit, id
est, faUaciaoi confinxisse, verisiaiile
conunioisci. Ex aiio viro] Jam de
proximo tangit JEsohinam. D.
15 Priorem esto iUum] Mire tractM
•liam partes .£schini. D.
S6 Nonneh^justa tibi mdenturpo§-
teaf] Soilioet iila, qass amioas taos
dixerat priaa, qoam b(eo andires. JuMta
tua] Jutta qose postea aadisli, qaam
iHa qos: pro Lemnio dicebos prias.
Aot si hoo uoo est: qosre qaid sit
pcttea, Videlar eoim postea sic aban-
dore, qoomodo interdom hodie de slo-
maoho adjicitor loqpieotis. ot Virg. JEa.
II. 670. dicit, Nunquam omnes hodie
meriemur inulti. D.
27 Noti] Voltaose prooanciandam
est nofi. An iUamhino abdueet, pater?]
Hine, tanqoam singaltas ploratori est
Nam sic est pronanoia«dam. Pat«r]
Qoasi .bec ad s«pplioandom dieator. D.
S8 JFVielMm««p^diiril0r]'Noadtt-
vot. II. T
re et trudclt^ : aed qoasi dara meote»
idest, inflexibili^et qood Oneci dicoot
«Tiflc. D.
29 ImmMerieordUerque] Nota ooto
(septem) sjllabaram adTorbiam, atqao
iosoper oompositamy et oomooojooo»
tiooe prolatom. D.
30 5i est, peier, dieendum mag^
aperte] Id est, apertius: qoia jam
apertom fuerat, dunt«r et imndsericer*
diter, Et bene prsfatos est, ne oontao
max adversas patrem videretor. lUi*
beraUter] Ai^wt. Nam molta durUsri
etiam si opas sit, immisericorditer qoo-
qae, et fiicienda sant, et patienda, si
ita ratio et cansa cogat : et (ut Z.)
non sit illiberale, id est, non malom at-
qoe inhonestam. IWberaUter] Injoste*
ioclemeoter» non bene. qaia liberaUSi
bonns dieitor. D.
31 Quamobreml] Deleetari magia
copiens Micio, i£sobiDam Tolt protra»
here ad defeusionem sui. D.
32 Fore ammt misero] Qaid de se
plosdiceret, si &ctam fiateretar? Qui
eum Ula eontuevit] tiegitar et iUami
et dicebant Teteres, Hanc rem eontue^
vit et lve^vfxwt(, ot Piaotas, Amph. h
2. 28, i^ cUsndestina ut ceUtur coneue*-
tudo. Bt maiore affeoto non amorem
allegaTit, sed qaod est conunone com
bonis, et molto joatioa, cQotoetad^
dioem» D»
Digitized
byGoogle
14fi
ADELPHORUM
Qui infelix haud scio an illani miseie nimc amat,
Qaum liaDC sibi yidebit prsBScns prfiesenti eripi,
Abdaci ab oculis ? facinus indignmn, pater. 35
M. Qua ratione istoc ? quis despbndit ? qnis dedit?
Cuiy quando nupsit? auctor his rebus quis est ?
Cur duxit alienam ? JE. An sedere oportuit
Noftri OBDM cum iUa, tt, priui,
Sed si iUa casiiablmtiroaooipif, Tenos
effioitor josto loogior. Igitnr lege Tel,
quieuM iUa, io omq reoto; ▼•!, qtiod
▼erins existimo, qui eum eo. Deinde
repone cam Bemb. et plerisqae Ftemi
libb. Tett. jrriar: atin Eiui. Qioa Ut-
titprufr, B.
ConsuevU] I. e. rem babait. Sic
honesto Tooabalo res tarpis signiiioe-
tar. Cic Vcrr. V. 12. in Hec. IV. 1.
40. ▼. Bend. ad b. I. R. D.
33 Qui ififfUx] Non qui : sed, qui
infelix : et non amat, sed tnitere, dixit.
et ita affeota proditor, qoi ot alienos
▼olt loqoi. D.
Pro amet optimi Ftomi, et omnes
nostri habent amat ; qood et ▼ersoi
coDTenit B.
34 Prtaent pnnenti eripi'] Adjo^ant
significationem hseo ex abnndanti ad-
diU : ot, Mn. IV. 83. JUum abtent
abtenUm auditque videtque, Et, JEo,
X. 600, Jratrem ne detere frater. Sic
Cseoilios in Bratosthene, Hac eaterva
piena gladiatoria, quum tuum tibi aUut
tauciat: toeiut toeium. Et totos hio
looas est transhitos a Virgilio, in IV.
JBneid. ▼ers. 408. Qiiif tibi nune,
Dido, eementi taUa teniutf Quoive
dahat gemittu, quum Htlorafervere late
Frotyiceret arce ex tumma, totumque d-
deret Mitceri ante oeulot tantit elamori-'
buteequorl D.
Pretem prcaenti ertpi] Serr. libr.
IV. ad ▼ers. 83. ahteia abtentem aur
dit. L.
Leotio pnaent pnttenti est ineptis-
sima. Qoare repane pnttent preten-
tem, h. e. prsesens amator presentera
amican. Alqae ita plane laudator lo-
cos a Ser^io ad iSn. IV. IV. 83. B.
Prtaent pnBtenti] BeDtlejBs ideoeis
ntionibos demonstraYit, legendom eaee
pnnent pr^tentem, oom amator praesena
▼idebit pnMentem amioam sibi eripL
R.D.
S6 Ittue] Deest, dicit. Quit det-
ponditf] Latenter db|argat iEschinaniy
rem sine patre gessisse. Bt dicitar
figora iwtrf^xf^M^- 0«** detpondU /]
Qoia non interfuit pater. Qtitf dedit f]
Qnia rapoit ante qoam peteret. D.
37 Q^ando nuptit] Qoianaptimnon
fhotiBsont Et mipftt mdeste additom,
qoasi aliena sit, qom non legibas docta
sit iluctor hit r^mquitestf] Dati-
▼o oaso ; non harum rerum. £t Sal-
lostiasy Jog. 7. Qut tuiic Romomf un-
p«rator«rol. Auetorkitrebutquitettfl
Iterom objorgat, qoia non bterftiit pa-
ter, et agit sic dolens, ▼elotsibi minos
amoris prsBbitom foerit, Kioio : ot se
his, qaantom amor patitor, ▼ideatar
olcisci, qoodqoe sibinegoliain noncoB-
IHeatnr iEsohinos. D.
Auetor'] Aoctores noptianim sont
parentes, cognati, totores, qoinaptias
aat ooDfeoeronl aat probaroat aot ta-
bolas ooptiales obsignaniDt ▼. Cio.
pro CloeDt. o. 5. el ibi Gtbb^. Sine
ejosmodi aoctoribas mnlieres, qoa» et
apod Athenienses et apod Romanos io
perpetoa totela erant, noptias oontra-
here non poterant y. SalmasiBm de
modo usarahim p. 165. R. D.
38 Cur dusit tUienamT] Vtrum ffli-
am? qose possit alieoa esse? Daa
oes alieoas filias dooont An
oportuit] Sedere proprie igna^fB <
tionis est. ot, Ma. XII. 15.
fpertifil^ Letini. Bt, Qind stdet,
VerretJ quidtpeetatl D.
Resptcit morois OrmeonuB» ^e qvo
Digitized
byGoogle
ACT. IV. SCENA V.
147
Dond virgmem tam grandem, diim cognatiif li«c
Hlinc yenirety exspectantem? haDC^ mi pater^ 40
Te dicere ceqnom fmt, et id defendere.
M. RidicnlQm : adronnunne iUnm cansam dicerem^
Cni veneram adyocatos? sed qnid ista, .£schine,
Nostra? ant qoid nobis cnm illis? abeam^s. qnid est?
Qoid lacromas? M. Pater^ obsecro, aoscnlta* M.
JSschine^ andivi omnia, 45
Nepot ui pnBfiUioiie. Ubi Tide i
pretefl. Virg. JEa. VU, 52.
Seia domum el tamtai mvabatfiHamdei,
Jam maimra viro,jam fUtiii ftuMMi <m-
mi.
Sed et gtdare notat otiofom esse, et ex*
apectare rei gerend» ooeanoiieB. Oio.
FUB. XVL 7. lit emm ventUitHmf
imvigatur, ^ut <t eteentf %ot Ccrc^tw wm
e edc r einoi. W.
Dem ttdere'] Sio eleganter dieitQr
virgoqmBooBditionemexspeotat. Apn-
leiw in Apol. p. 9S. obi r. Casaobon.
B.D.
99 Tamgrandem] Onmdcm, ad nta-
teoi Teterea retoleront, non ad oorpoi.
£t in porte «tatis dioitor gnmdtf» non
in tola rita» niai si addator natu, ot,
CrawrfinmtM parent addmetutadtuppli'
emm. Bt grandh infam, et grafklti
puer, et grttndtf ephebut, et granditviir-
go reole dioitor. £t nnde scit iEachi-
■oi, an grandem Mc iingit ignotam?
aa qnio dixit pater, commenta mater
«et esse ex aUo Tiro nescie qoo poe-
noB Batam ? Brgo et illa gnmdis: et
scms MOesios, qnitnncTirginempetit,
qnnm jam alteri data sit,Telrapta (mip-
talfss.)sitaHeri. D.
Pro kue com edd. Tott. et cod. Ri-
TiietDottato repone&tiietUtnc. Nam
neiisos. cst, dom oognatos aliquis ali-
«■nde Teniat ; qoo innoitarj mdlom ei
omnino foisse oognatom, coi nnbere
poesef. At si kue tUme legas ; conft-
telor Milesiam illom Tere oognatom
«soe, et dio exspeotatom, dom Tirgo
grandioscola sit faota. B.
Grmndem] I. e. grandemBatoPlamt.
in Anlol. II. 4t. 14. gran<2it<scu2a ett
inAndr.IV.5. 19. R. D.
Htfic HUne'] Sic legendpm» non hue
iUue, ita reponit idoneos GrsBThis ad
Flor. IV. 2. p. 748. ediditqoe BenUei.
R.D.
40 DumeognatuthineUHnevemret.']
ProTerbialiter AiiiC tUlnc. D.
14 Etid drfendere] Non potuit ma-
gis amatorie, et magis poeriUter loqoi,
qoam ot non oontentos qood ait, Hme
dicere te aquum Jvit: etiam adderet,
et id difendere. Patet aotem qoaiis
affeotos est, qoom etiam patri ofa» alio-
liam caosam blanditor, ot ipse nono
simolat D.
49 Bidieule] VocatiTos est
ab eo qnod est ridiculut. D.
Lege <Hf verfttjns ; qoia hoo
cmterm bmnes dicUones in m exenot.
B.
43 Qmd itta, JEaehine, noitraT] Hie
jam nltima desperatio et &chinam in
oonfessionem protrabet, et in finem fiJ-
laeim senem dedocet. £t bene qnidem
noKra dixit memor est enim sere-
spondisse .fisohino interrogaoti, tibl
Toro qaid islic rei est ? Nihil mihi qoi^
dem. Totom aotem hoc senex ad id
redegit, non tam ot torqoeret iBschi-
nom, qoam ot majas fiu>eret beneficiom
soom, exponetado id in qaod peoe pe-
rioalom amor ejus inoideret. D.
43 Quidett? quidlacrumatf] Qoad
repente animadTerterit flentem, etqna-
si causam omnem nesciat, slc inqolrit.
D.
45 i&c^ms] NoB exfaiboisset per-
sonam patos, msi pietate Tictos, patS
Digitized
byGoogle
148
ADELPHORUM
Etscio: MmtBamo: qno magiB» qn» agis, ovmsnnt
mihi.
M. Ita yelim me promerentemames^ dnmyiYas^mipater^
XTt me hoc delictum admisisae in me^ id miJbi vebemen-
ter dolet:
Et me tni pudet. M. Credo l^rcle: nam ingenimn
^ ttori tumn
Ldberale : sed vereor ne indiligens niminm sies. 50
In qna civitate tandem te arbitrare vivere?
fiiiamiioUetooiifefldoDetorqiieri. Virg.
iSn. I. 385. fuc pkara qutfwtmn P^ma
Kmta, medio nc interfata dolore ett*
Bene ergo iiitelligiint,qiiisio accipiaiit,
pecrectiinun edbao faiMe Micionem,
Biai Tictaf affectOy faUeciam proiecia-
•eL D.
46 Nam t€ amol Bene addit, aom te
amo, et cietera. Nam et invidif, et
inimioi» morif ett acire^^qaid agamiia.D.
47 Ita vtlim me promerentem amei ]
Qaam pie additam eit promiertntem:
tanqnam Ulic »it votnm .£scfaini, qanm
posait pater etiam imroeritom amare.
£t animadTertendam est» ut semper se-
qni, vel statim, vel exinienraUo, maxi-
me in hiyosmodi confirmationibas. Sic
Cioero, DiTinat. in CkoU. 15. Ita
velim mihi deot pr<qntiot, ut, quttm iUi-
Uut temporit wuhi venit in mentem, &c.
rettm aatem, pro volo antiqaedioitor.D.
Itavdim mt promtrentem amet] Me-
rito ames. Malti eoim neoessitate
amanL ac propterea isdifne ; boo est
ia se qaod vult, at pro merilo se amet
jpater. £.
48 Ut me hoc dtUctum adnutim m
me] Mf t» ma, aitlwntiStt ac^eotam
est D.
DtUcUm admittere tn st] I. e. de-
liotam oommittere. Cic. pro ClaoBt. o.
61. V. Notata ad RatU. Lop. U. 85.
ILD.
49 £t me tiiijHMlet] Ambigoamqai-
dam boo diotnm putant : sed apparet
adoleooentem propter saum peooatam
4v^rea noQ qaod qoioqaam torpe feoe-
rit patri (pa«r Ms. et edd. vett.) D.
50 Nt ind^iigent nmmm lifs] Nob
ergo ing^tns, sed negUgeos iSsobimu :
oeo oegUgens, sed i$idUigtnt: neo m
alternm, sed in se doliqoit. Miimole-
mentiK genos eat, aotomnino ignosoere»
aat orimen in levias oommatare. Nam
tota objorgatio ita amiea est, otooa
maltam a bUndimealo disorepet: ma-
gisqae profioiat apad aodientem, at volt
Yereotias, qa»m iUa aspera atqoe prm-
fraota. D.
51 Inquaeimtatttandtmttarbitntre
vivtrel] Commanem locam iodncit o
looo, a persooa. a iaoto» a tempore.
Inqua doitattl} AUterpronaiieiandnm
est, id est, presse ao leoiter : ne iaoiai
Ulud TalUanam, CatU. 1. 4, Prodimh-
wwrtalet! uUaam gtntium tummi 1 qmm
rempublicam habtmut 1 in qum urbe «i-
mmia? £t totulem pro t ten t n (maie.
Nam tandtm eiegaoter addilor interro-
gationibns, at gr. wrt, et vim addit ;
germ. in aUer Welt 2L) In qua ettn»
tateT\ Hoc eti, oblitos es Atbeob le
esse, abivivitar legibas? Vide em*
aes sententias poni aooosatorias, et
nibil (tiVRii) amoris. Isti sont orati»-
Bum colores diiBoiUimi: sed elabom-'
vit Terentios Micionem faoere leaiter
$ooasantem, et indaeere Deneam do*
risaime blandientem. In qua civitate ?]
Qood obgoiigat Mioio, magni
eat, et neoessaria pro peraoBa i
tio. noo eoim oonveait patrem i
dHigentem filiuB, «|aa pralerire peo«
cala. D.
Digitized
byGoogle
ACT. IV. SCBNA V.
14»
Vkgnieia viiiasti, qaui tejiis lum taend taBgere :
Jam id peecatoM primmii magmimy et Immumm tamen :
Fecere alii saspe^ item boni. at postquamid ereMt, cedo^
Nmnqnid circimqpexti ? aat niimqiiid, tate prospextii
tibi 55
Qnid fieret ? qoa fieret ? si te ipsmn mihi pndnitdicere^
Qna resciscerem ? haec dum dubitas^ menses abiernnt
decem.
Prodidisti et te, etillam miseram^ et gnatnm, qnod qni-
demintefiut.
In fMa civUaie tandem U ar hi trar t
siwrv 7] Honesta objorgttio, nt et ve-
Biamdet» et tamen corrigat. B.
5S Viargman vUiasii] Vide et rem
dtd, et abeese tragioam indamatiooem,
et oetendi deliotiim : et ad reoiam fet-
tinari. Nam ttatim dicel, Jam id pte-
eahtm primmm e$t magnum, ethumawm
tamen, £t tota pronanoiatio bnjosmodi
▼erbis wmmissa debetor. D.
Melioi ooUocat Bemb. Nonjutfue'
rmL B.
5t Ne hio sit Tersas trimeter tro-
ohaioos bjpereataleoticos, qoalis apod ^
TBrenL aUas nospiam inrenitor, gemi-
Bama^mnn, quod jam Faemos ridit;
atqoe id eophonisB oaosa transpone ita,
Jdm peeeatum jrrfmum id magnum;
m6gn um , at humanHm tamen. B.
54 Feeere alH uspe, item hcm\ Mo-
ria est exemplo lenire» qood porgare
MBpoasis. FactreaUiuEpefitmhom\
CoBsolatio ab exemplo. El 6oni, non
^■■m hoe facerent, sed alias boni. At
poetquamid evenit^ Ewmt, inqoit» non
s em wiwiim eit. nihil innooentios did
potoit D.
55 NumqniideireumspextiJ] Jv/koh^
HAARTANACMOC •' (q Xfy«c ^irrofMf
Z.) yroeireu mt pexittL Ctrcumipietmui
prseseatia» pnM})idmu« fotora. D.
56 QuAjieretf] Id est, qoaratione,
qi«o modo fieret? et quaratione, id est,
^bos admiBioiilis, fd perqoas perso-
BBS? Si te ipeum mihi puduit dioert']
OpUaM hoe additmB eet: qoilsi noa
defmerit .fischinam apnd Midooem
podere. D.
Lege ex nostris fere omnibos, n te
miki ipsum p. d. B.
57 Qua reieiteeremf] Qua, id est,
per qoos. et ad omnia sobaoditor, ftum*
quid circumtpestif Qua reeeitoerem?]
Deest re, vd ratione. Mentet aMerunt
deceml Mire ahierunt. Qoasi dioat,
teoessante, menses cessere: et loons
est iocosationis a tempore. Et abire
didtor, qood paolatim nos deserit : hoo
aatem ex parto intelligit. D.
Menander apod Hermogenis Soho-
Kastem: ^EfAB^fimo^tn y0^m,tqnifif
tXfu^^ Btc f f«&' 1U«y o^meSf, ntd fli-
nm voioufAtrof ni^tofSf y»f^touf otawS,
W.
Hsc dum duhitat'] Dobitare sspe
jongitor oom aocosatiro pronominia
neotrios generis. Gio. pro BLosc. Ame-
rinoo. 31. Orid. XVII. 57. hoe qwh
que emm dubito. R. D.
58 Prodiditti ette,et iUam nuteram]
Vide festiTom senem, qoantom se ado-
lescenti acoommodet : non enim fllom,
qoem caosa deposdt» sed amatoriom
ordinem fedt, prios dicendo prodtdiid
te, qoam iUam, tom etiam gnatum ; ot
ex animo amare Tideator id qood na-
tom est. ProdiJUtti] Decepisti, rel
deserristi. ot \lrg. JBa. I. 251. «ntus
eb tram prodimiUT, Quod quidem tft te
fidt] SoUostiosi Jog. 14. Quodinfami'
Ua noetra fwt, prattitit, %tt in omnibnt
beUit adettet vdit. Et» Cioero Verr.
Digitized
byGoogle
ido
ADELPHORUM
Quid? credebas, donnieiiti hadc tibi confectaiOB DeosT
Et illam siiie toa opera in CQbicnlam iii dedilctiipi
diHnam? GO
Nolim caDteraram remm te socordem eodem modo.
Bono animo ea, daces oxorem hanc. M. Hem ! M. Bo-'
no animo e8, inqaam. M. Pater^
rV. 11. Smttor P. R, fiuxi in vobU
Jvitfjaeuit et jnmoetavU in jmbUeo,
Quod quidm m te fiut] Pro, id qaod
in te entt: id cst, qoantiim iii officio
tno f pei ot aoxilii ptrtiiimqiie taamm
loit: Tel, qaaotiim ad te ipectabat Bt
hic eft illad, qaod obaeqaentiiiimoa
pater Tolt, omnia per le esfe oorrec-
ta. D.
Quodquidemintojuit'] Qaaatamin
te foit, perdidisti, et illam, et gnatam»
qaod tacaisti. qaod ta (adde nilZ.)
proapexisti. Faotam enim eit tcI for^
tnna, Tol eTonta meo, qaod rem cara-
rem^ et intercederem, te eam nxorem
daetanim. At ille param credena fidem
posoit. B.
Quod quidhn in Ujvit] Plant Bao-
ohid. III. 6. 21. lUo, qaod io le fnit, ae-
eunittttn habuit. Bnnias, ex emendatione
Jani Gulielmii : Quit qaod in me est, «e-
teerabor hoc qao laoet, quidquidtit, W.
59 Domiienti iuee libi eor^eeturco
dooi^] Qaam mitis, qaam fiMietaodjar-
gatio! Videtar satis Micio ille esse,
qai ante est deseriptns? Quid crodo'
bat ? dormiento luec, ^c.] Inoerta dis«
tinotio : nam et per se quid,eiquid crO'
dobat, legi potest: et Telat hio sabao-
easatar iBschinas, dormienti hcc tibi
eonfeeturot doot 7 M toS ih/^irmf. Bt
qasB sint qnm a diis, cessantibas pim-
stari non possint, seqnenti Tersadooet,
BO Tideator de diis male sensisse. Dcr-
wuonti] Mnlto melius, qaam si diceret
eettanti. et non, faeturot: sed qood
plenom est, eoifecturot. Bt mire Deos
ponit in eo negotio, qaod ipse prestat :
tanqaam hic et se et Deos excaset» qaod
non feoerbt JEschiBo, qom Tolebat»
etiam dormienti. D.
Qtttd ertdibatl dtfnntfiiti] MeMB-
der: AvriftMm ySt^ rk 9fkyf*ar* M
ri ovfA^ifw {flT, nff KodtiM^. Cicero
VII. Verrin. Qutdtit omma pofuU
Romam ben^fida dormientibut deferunt,
L.
60 £^ ilUan ams tua «pera In cnH-
ciJtiii» tri dedu£tum doatum ?] *Air« <rtv
akktu ili/nftTfv. Ordo, doductum tri
domum. D.
Dedi«chim] Dsduci proprio dioitnr
Tirgo qaa alicui oonoiliatar. Ond.
epist XVI. 313. ptau tuitad te iMuit-
but dedueit amantem. t. interpretes ad
Ges.de B. 6. V. 14. R. D.
61 Nolim ccterarum rcrum te toeor*
dem] Qaam nibil impefiose ao pro avo-
toritate patria fit ! Nolim, inqait, te to-
eordemaeterarumrerumette: nondtx-
it, ne stf tooon. D.
Cctcrontm renun] Antiqanm lo-
qoendi genns pro aeterit in rsfrus. Cio.
pro Qomt c. 3. de Senect o. S. admi'
rari toleo eum hoe tum etUerarum re-
rum tuam exeeUentem tapientiam, Sio
emnium rerum pro in ommibut rebutp
qnod ad omnes res attineL PJaat. in
CisteU. 1. 1. 33. R. D.
6t Bono ammo et] Apparat flenti
bmc dicta omnia eaae. Bt hoo deooit
Terecondam adolesoentem, et ex Ti tan-
tm orationis, et metn amittendsB paellm.
Bt et, modo imperatiTi modo est, lein-
poris prmsentis. Nam esto, fatari eot.
Ducei uMrem] Datar in nltima ohju*^
gatione, et breTiter et plena stoarilaa.
Knn /] Singaltienlis fleta et gpmdio dix-
iihomi D.
Ne Torsos sit justo longior, toUe
hane, qaod non agnoscit Donataa.
Satis oonstabat, qoam axorem ibIbU
ligeret. B.
Digitized
byGoogk
ACT. IV. SCENA V.
151
Obiecio, non lndis ta nmic me? M. Efo tet qBamo-
biem? M. Nescio:
.Qaia tam misere hoc esse cupio venmi^ eo Yereor magis.
Jf • Abi dmnmn, ac Deos comprecaie^ nt nxorem ar-
cessas: abi. 65
M. Qnid? jam nxorem.? M. Jam. M. Jam? M. Jam
qimntom potes. M. Di me, pater^
Omnes oderint, ni magis te^ qnam ocolos nnnc amo meos.
M. Qnid ? qnam iHam? M. iEqne. M. Perbenigne.
M. Qnid ? ille nbi est Milesiu^ ?
63 Obteero non ludis tu nune ms]
MoBStos amitoria anuiiii ludeBtem se-
rio loqni credidii: vera diceotem, qnia
optata tant, patat ladere nane. Potest
0t ob hanc oaaBam dicere, ludis tu me
wne, qnod mmqaam eam antea loserit.
Ege u! fuomofrrsm] Magna ii% prono-
minom cor non Indat ; qoibos et acces-
•it oonsideratio rei. Nam primo ego,
deinde U, deinde caogs propositio. Et
reote lu^ Bst enim amantis in faUnm
metomconjieereimminenteliBtitia, qna^
1ii>et senteotia : inimici vero in falsom
faodiam qoemqaam impellere, sab ali-
emJBf moBfroris adTentam. et ideo negat
ie Mioio in bao parte loaoram iBschi-
nam, qoi in aUif loserit. Nescto] Re-
figiose dizit newio: qoasi non sit ratio,
qnmre non credat patri, qaamris sobje-
eeritcaosam. D.
Ohtecro ! non htdW] Diom. lib. 1. L.
Pro non rectios Bentl. pom Faemo
edBditmcm. Z.
64 Quiiitammuerehoe cupioesteve-'
ftfm] Pro nimis : qoia nimia miseria :
tAs ne quid nhnu. hoo enim potant, qoi
yirtntes mediocritates esse dixeront D.
libromm qoorondam niti quia, one-
rat Tersam. Bjioiendam ergo est quia,
Vide Bos ad And. IV. 1. 39. B.
Dsof eompreeare'] I. e. fac facra, to-
ta et preoes Diis nnptiaram pnesidibos.
De noptialibas faeris ▼. ad Valer. Flacc.
Vm. «44. R. D.
65 Abi dommm, ae Deot empreeare']
Mngans institer sni beneicii est, qoi a
Diis petendom esie dixit, qood ipse
pnestabit. an ideo qoia ordinis fberat,
prios rem divinamfy.ere, et sic ozorem
arcessere ? Bt bene repetitom est ahi:
qoasi berenti morantiqoe: ot, Foiit-
teeintroauferU: abiU, D.
66 Q^idf jam uxoremf] Aocessit
ad benefioiom tempos. et ideo Jom qaa-
si gestiens repetit adolefcenf. Quon-
tumpotet] Aotdeeftcito: aot^uontum
potestette. D.
Jam uxorem T] Mf . R. et V. C. Jam
uxorem ducamf L.
Com Donato et cod. ret pro potet
leg. potest. Vid. Phorm. IV. 3. 69. B.
€T Ni magis U, quam oculos nune
amo meot'^ Mire nunc addidit. Bt ele-
ganter inrentom eft, qaod in fe amator
moltom diiigat, id eft, ocnlof : ot e
oontrario in Eonacho, adoletcenti ipsi
eriperem oeulos. id est, ipfOf de qoibos
amat. D.
Q^am oculot nune amo] Mf . R. nune
ego amo. Catoll. XTV. 1. Ni te phs
oculis meis amarem* L.
Quamoculos] In exprimenda vi amo-
ris crebra rit ocolorom mentio qaoniam
ocoloram fenfof nobif omniom cariffi-
mof cft Catoil. carm. III. 4. obi t.
Moret. R. D.
Codd. pleriqoe, Nunc ego ameo meos,
Recte ; at in ea fede fit Daotjlof , non
Trocheof. B.
68 Quidt quam illamf] Commen-
dat fo Micio, et familiariorem amatori
fadt, mentionem faciendo fspiof de
amica in oxorem dooenda. JEque] Sie
infert hoe, qoasi dubitando inTenerit.
Digitized
byGoogle
15t
ADELPHORUII
M. Abiit: peifit: naYem asoendit aed e«r CMiMt
M. Abi^ pater:
Ta potiiis Deos comprecare: nam tibi eos certo scio, 70
Qno vir mdior mnlto es qnam ego» obtemperiUwosmagis*
M. Ego eo intro ; nt> qnse opns snnt, par^rtnr: tn fitc
nt dixi, si sapis.
M. Qnid hoc est negoti? hoc est patrem esse, ant hoc
estfiUnmesse?
Si firater ani sodalis esset^ qni iMgis morrai gereret?
Hic non amandtis ? Ucine non gestandns in sinn est f
hem! 75
Itaqne adeo magnam mihi injecitsnacommoditate cnram;
Perhemgiu] Multam patat, qaia am&r
torhocdixit: ergo bent^TM Jarge aboB-
deqoe. Quidf UU vJbi est MUedusi]
NoQ amat, si statim timere desinit. oo-
de Virg. JEb, IV. 298. Omnia tuta ti-
meru; eadem impia fama furenti detw
lit armfori cUutem, cwrtumque parari, D.
69 Abat: periit: navem aMcendit']
Facete, abOt : ne diceret, mentitas som.
atqne ita dixit, at infaotibos notrices de
terricolis dicere solent: qoas qoom ip-
8» coofinxerint, abolitas ▼olont, post-
qnam illos Tident nimiam pavere. Bt
mihi videtor rideos hsec dixisse : ot
iotelligat .£schioas, Mioiooem joco fa-
isse meotitom. D.
Periit'] U. e. «biit, ot oesciamos obi
looorom sit. Sic perire aedpit Sohol-
tiog. io Qainctil. declamat 13. p. 243.
R.D.
70 Lege, Tu deos patius. B.
71 TtU abtemperaturot magit] Mira
seoteotia, Deos obseqai boois, qaasi
boois homioibos maltom debeaot. et in
excasatiooem precaodi Deos, vide qo«
fiooltas oata sit patrem sioe asseota-
tiooe laodaodi. Non est aotem iojario-
som, ad patrem referre deprecatiooem
Deonim: sed magis honorabile. Nam,
tale est apod Virgiliom Mn. II. 717.
Tu, genitart eape saera manu, patrios-
fite penates. ot ipse patrem portet, kio
Deos. D.
Obtemperaturoe] I. e. exaaditarotta>
as preoes. OTid. Metam. VUI. 724.
E.D.
Magtt] Pro€0«a^. SsBpepnemis*
80 quo omittitor eo. Ratil. Ldp. 1. 17.
obi ▼. qaK aoootavimos. R. D.
72 ^0 eo intro, ut, gtKf opns smtf
tufae, ut dixi. st sapts] Hio ▼ersos io
qoibosdam ooo ioTeoitor. D.
73 Quid hoc est negoti!] BtmiraB-
tis bsec, et laodaotis oratio est. Et be*
oe yidetar hojosmodi patrem Tereat.
probare. D.
74 Quimagis morem gereret'] Qm^
qoo modoy qoa re, qoa ratiooe. D.
Sifrater, aut sodaUs esset^ qui magis
moremgereretf] Hio ita leois est pater»
ot hoc oeo frater, oeo sodalia ageret.
Ita qaemadmodom fratrem prastolit ant
sodalem» qoomyinater fidootaliter agit,
sodalis semper obtemperat. B.
75 Hic mm amandus f] Omnia per»
fecit hio pater, ot et ametor, et laade*
tor, et foveatar. D.
76 Magnam mihi vyeeit sua tcmwm
ditate curam] Mira sententia; nula
etiam de boois oobis nasoi. an boBos
pareos magoflB cane est filia^ D.
Versos et senteotia flagitat, nt pra
tn/tfctt refingas tn^tcit. B.
CommoditaU] I. e. &oilitat6, huM-
oiUte. T. Bot. ad Heant. lU. t. 1Q>.
R.D.
Digitized
byGoogle
ACT. IV. SCENA VI.
m
Ne forle impradens faciam, qaod nolit: sciens cayebo.
Sed cesso ire intro, ne mora meis nnptiis ^omet siem.
ACT. IV. SCENA VI.
DBMBA.
DEFESSUS som ambalaado : xxt, Sjie, te cum tna
Monstratione magnns perdat Jnppiter ?
Perreptavi usqne omne oppidnm: ad portam, ad lacnm ;
Qao non? neqne iUic fabrica alla erat; neque firatrem
homo
Vidisse se aiebat qaisqaam. nunc vero domi 5
Certam obsidere est usque^ donec redierit.
77 Semtetvtbo] Pteere qnod noltt
•oaioU. D.
NtfifiU tMpnulmt quidfaeiam, quod
noHt. Seienteavebo] Dabo operam, ne
efkhm et providebo. B.
Melri etata lepoBe, et diitngQe,
Ne wqtHukntfaeum firu quod noHt,
tctOHt e^vcoo» jd«
78 Sed ettto ire intro, ne mora meit
nMptOt tgm rne t fMm] Bom hoo, atpote
objargalBS. D.
Cnm Bemb. lege mor«, et lenm»
^tmtkk ttM pro llfM. II.
1. D^ettut tum ambuiande'] Hic ex«
emplnm indiioitiir tttwi patriii ex affeo-
fai Tero, et ob boo inviii omiiibai. noii
otem tmitam (tam) amare Talto, <
ipea re iadwntnr. Na
qae ooiqoam alii, led filio i
fldtnm eopit De aatem, valde lignifi-
cat Ut, Syre, te ettm tua MonKrotiofif]
Ut, pro tftmam. et hme omnia anbelana
disit. Te eum tna] Adbno non oredit
in ecrote m ae mimam ftiisae. Te eum
tva mofiffratioiw] \hmnxm( Tt evm tua
wtenttfwttaiM» D.
Dffi— t itim mnbulando] HfBpfoena
aoenmti<mem tenet, qaod adoleaceaf tj-
lioTerit Tirginemy et nnno meretnoem
lapaerit Defcaditar a patre. Hojat ex-
ordiam aomilnr. B*
▼OL. II.
3 Perreptavi utque omnt fppidMm]
Turdna ineeaana, non peram b ah t i o , aed
penvpeatio diokar. Ad partam; ad iar
cum, Quonon] Mirepropioqatoraomi-
ait» otpote porcioum, «laMtiiim, Cnitim
adet, templum Dianm: et altiam poaait,
nt qaantom peragraverit, demonatiaiet.
Ad laeum] Faoele poeta menMwem in-
dnbit senem, qooram mininM opaa foit
meminiaae. D.
Perreptavi] Hoo rerbo ntitor ad len-
tnm aenia greaanm aign^oandam; nam
qni tardo et aegni grada inoednnt, rv-
pere dicnntnr. PhaBdr. V. 1. 8. nbi ▼.
interpr. R. D.
4 Quo non] Daobaa diotia, Quo non
addidit: qoasi et ad dioeodam laaaoa
appareat. D.
UtLindenbr. iUoKmediditPaemna.
Sed eo pacto fabriea, qaod empbaain
babetyOOooltatarinTbeai. Reponeigi-
tor, Quo mimt neefdbrieaUUiMa erdt:
nee fratrem heeto, Nam HU pro tiiie
paaaim apod Terent. et Plaatam oocor-
rit. Deinde nee pro neque noatii qnam
ptnrimi babeat. B.
5 Veraaa oanaa repone atfrat. Nam
boo aemper apod noatmm nt diajllalion
oooamt. B.
6 GirtMm obeidert eU, uffuf danee
radifnt] Proprie oMdfTf dixit.conTe-
oit enim et irato» et repente aggreaaoro.
Digitized
byGoogle
164
ADELPHORUM
ACT. IV. SCENA VII.
Miaa DEBIBA.
IBO, illis dicam noUam esse in nobis moram.
D. Sed eccum ipsum. te jam dudnm qusero, Micio,
M. Qaidnam? D. Fero alla flagitia ad te ingentia
Boni illius adolescentis. M. Ecce autem. D. Nova»
Capitalia. M. Ohe^ jam. D. Ah, nesois qui vir sit.
M. Scio. 5
D. O Btult», tu de psaltria me somnias
Agere ;' hoc peccatum in yirginem est civem. M. Scio.
et ab eo qood est obndeo, obndere fkcit,
prodnota media sjrHaW: ak eo ^ed
eit obtido, obdden fiMit, eadem syllaba
c at M p U . D.
OMdffv] pre aedefe,oeape«tBnipre
afanplici Plavt. bt Foea. pret ▼. tS.
11.9.
1 Iko,imt dtmm] la hm sofloa est
•xwpliM h l e a p eati t» etjargaHoiiii,
ae per hoo feidkNd». Ji». iUm dk&m]
Morie oft aeoMa lo<|«i toI senea, vel
JMiTiwe alii|aid ex «mmo afealea. £•
lit dicam] Sottratae et filiiB. 0.
8 Lege ei. ■betria plensfM T$jam
dndum qiuero, O Mido. B.
S Fmro aUa fiagiiia «i te ingentia
bani ilUm adotetemtit] Maf^ aoniia,
ao ingenti ostentatione fvtonB Moaaa*
liMiiB exorana eat. magna aont eniA
•maia, atfero, et aHaJiagitiat et iagem^
tia, et qaod tlfmuiStt, Bom iUiMt mi^
Ummdm, diek. D.
Fero ad te flagiiia bomi mdoktcmOit
rapit m Ha] Capitmtia oriamMi snat, qmm
espreaae poenam mere ntn r ^ Deinde
fpeoiea orimiik sio prepeBitnr: Hoc
peeetmmminvvrginomeiteivem] Deiade
f«od piMT natut tit. Primom in omni-
boa propositionit assensas traditnr. Bx*
inda lere doeetnr esae, qood ilte oom-
pntatorimeB. E.
4 Boni illiut adoletcetait] I tf iwsU,
qm semper anMurias penitar, qoam ori-
minatiQ manifiBsta. £aes aulem /} £o0e
tfleitttr; qoom rqpenletriste aliqoid re-
bos itaterTenit iKtis, aat certe qaam
aliad agiUr, aliQd emergil noTom. ol
Virg. JEn. II. S03. Ecce autem gemim
a Tenedo troMfMtUa per tdta, Borrtteo
rrferent, mmenm orbibut anguet. BX,
JEm. U. 405. Bpsf traMatnr posiit
PriooMMi virge C ri wit i is. Bt Cioeio»
Verr. V. 54. £cot oitfam rspenCf s6m
CUomene, eturitnti&wt cteterit, &e. Ne-
nt] Reoentla: an nyea etmagaa? nt,
Bd. III. 86. Pome et ipm fimit noem
canntna. D.
JEoee outim] Hao fbimola vtontnr,
qMoties aliqaid noram eyenic» aat ala»
qoid triste Imtis rebas de im pr efv is o in^
terrenit. Cio. pro tAoeot. e. 5. liT.
VU. 55. nbi t. inteipr. in Rm». U. S.
6. T. BronkbDS. ad Propert. II. 99. 90,
R.D.
5 Neteii qui mr ik] Bi(M»sU. Nsm
«ir, adlaadeBamnisolet.«talibi, Fi-
yMmla/udito. Stio] SntbiUBeale; aee,
q«odttleoopit,abnegatMfoi»: ntco«-
aeatiendo, iraonndiam Demem aorinrss
fieri*poasibilam sibi C^ »"a^> etpea-
tea bikm e^ tibi, Z.) mitigare qjaeat.
Kan tote ad negotii tetias gestieaeB
letolU: non ad iUad qoed ait, Netek
fniiNriil. D.
Pro Onostri omneSyOfc. Piiiteirtinm
qoe est retinendam; nt Demea pne
anSmi doler» Tix kqai poatst sine i»-
«erjeotionedelantis. B.
7 Ciotm] Lex Soloaia, «I PhitarolNm
eias in rita narrat, esat : qvi Tiifini i»-
Digitized
byGoogle
ACT. IV. SCENA VII.
1A6
D. Oho, acis ei patere? M. Qnidm patkrt D. Dic
Non ckunas t non insanis? M. Non. D. Malim qoidm.
Poer natos est. M. Di bene vortant D. Virgo nihil habet
M.Aodivi. D.Etdiicendaindotata'st? M. Scificet. 11
D. Qnid nnnc futnrum'st ? M. Id enim quod res ipsa fert :
lUinc hac transferetur virgo. D. O Juppiter t
gemMB ▼!■! intolerit, dnchmif eentwn
■laHator ; qaain ipse postea ita mata-
Tit : raptor ▼irgiaia miUe dnnldiUs anil-
Poetea rero lege mioitam est :
Tirfioem, qoam immiooit» da-
«ttoi. 8.
9 Eh§! $ei$,€tpmmr] JametiBi
fnMitttr, ra(adde «rfiMii^iBMsUiio. D.
NoeCri ek»; aed mUi
Oko. B.
9 i^^ «MitM q ui d m '] Alii
MieioiieBii dioere, iMiMm fuidm : aHi
Demeam. D.
Bentlejoa o«m PaenM et Ifireto reo-
#■1 mhu maUm qiddem Mioioiii qao^
^«e trfMt Nam mitiori Mieioaia in-
^io aiagia ooofeaire mnit fladatSwatt-
da. Z.
NtfH maJuii] Bqoldem aooipio pro
T. SO. BditieiMt Tero omnea poet «mii
pvBcto pontOf fMMMn ^uidtM watb tn-
b«mt DNsmem, aeMi «me inepto, plo-
ffwqoo Bffioioai, phnra, oi iiiterpellar»>
tar, loovtaro. Moratiif Ita fopplot:
oiallm foutnt, ti iieri poaoet, aliter
oofle ; ted, quaodo, qood faetom ett, in-
fectaaa f«ri noo potest, cqoo aoimo
Wfo. s.
MaUmfmdm] 8olHoeta]it«reffeT.
isfirm T. SO. R. D.
10 PufriMrtiitfrti DifteiitvortimCf]
Hic boDOoxemplo induoitarMioio im-
aeateai joale Demeam lenlter ferre:
f(t&k esanimato ob moBrorem noo ooo-
Toait ioeiemeoter ire obriom, qaam
poatitiB tempore objargari, pottqoam
dcatomachatof feerit Bt Tide qoam
iHe, PiMr natut est, ad
I maK attolerit: hic ita re-
spoodit, qnemadmodom aolent illi, qoi-
bot poellam oatci maUieatibof , oaooia-
tor paerom oatom et te. Nam io onini-
boa quf oopite Teoerint f oMpito fMii#-
rint)f Dnbenevertant,6\^ tolet: qoia
atepe homioet ea optaToroot, qots aliit
(ittb) alfter atqoe ext peotaTeront, eoo-
tigitteot. Qaam potettatem rerom rer-
tentiom teaet in otramqno partem, Ver-
tnmno Deo toperette (lufotie Z.),Tete-
ret exit limaTeront. Ftr^o nihU luM}
Voit rem tine remedio rideri : qoia
foit potse noptiit iiniri tolioitadlnem.
Bt Tide «maritodinem Demem oontm
Mnet , ttt nec Tlrgini Ipri parcat D.
11 AMdHn] 'A^tX6cetcami{M^tf--
fttS retpondendam, qoati lere tit, qood
admlffomfit Et ducenda indotdta eW]
Dooeoda toilieet, niti daninandat rit
JSfclnnnfl. et boo Terbnm nocefltitatia
Tim babet: ot, JBb, XI. tSO. Paem
Tro^aneabregepetemdum. D.
Dueenda iiMioi(ato'st] Lege AtHoa, si
qnifl poellam deTirginaflfet, c(jaf % yif
im iitrfoatm, fl ^Amref eHgere oogebator.
S^rriaa. Sopat in Hermogen. Plaot
Aolol. rv. 10. 6S» Si qmd ego erga te
imprmient peeeavi, ma gnattm tuam,
Ut mihi ignoteas, eamque vxarm mihi
det,utkgetjubent, L.
Post imfotata^st tolle notam interro-
gationit, nt infra 33. B.
12 Qttid nunc^turttm est/] More
iratoentiom» qoom ipse tciTerit quid
ftitarom tit, Mloionem ioterrogat Bt
baiotmodi interrogalio, seoondam ilgo-
rnm toam noo habet reKponsionem : sed
Mloio sic respoodit, qoasi simpliciter
inqoirenti. D.
13 lUine huc transferttur virgo] Vtr-
ginm quB etlam com Tlro fbit, Tocat.
Virgil. Ecl.VI. 47. Ah, virgoinfelix .' D.
Digitized
byGoogle
Ifi6
ADELPHORUM
IstDclne pacto oportet? M. Qaid fiu^iam jEoipliast
I>. Quid facias? si non ipsa re tibi istac dolety 15
Simiilare certe est hominis. M. Qain jam virginem
Despcmdi : res composita est: fiunt nuptice :
Demsi metnm omnem. hsdc magis snnt hominis. D. Ca^
temmy
Placet tibi factum^ Micio? M. Non^ siqueam
Mntare : nnnc quum non queo^ animo aequo fero. 20
Ita yita^st hominum^ quasi quum ludas tesseris :
Si iUud, quod maxume opus est jactu, non cadit :
14 Juppittrt istocim paeto opot'
Ut?] OJtqiptter/tngicea^ecitaBfi-
eioae ▼eraas (avertut Z.) Jttodm pac-
to, ad ipsam Micionein respioieiis dix-
it. D.
15 Si non re ipta tibi ittuc dolet]
'Sano rem pro veritate posuit. D.
5» rwn ipta re tibi ittuc doUt: timfA'
lare certe ett honwm] Si non re Tera
tibi dolet, debet salton rel fingere. B.
Verbam Rogitatpostfaciatf qood tuI-
go bcodd. extat, reoteinfiemb. abest:
nam Tersiii repogiiat B.
16 Simulare certe ett hominit'} Non
boo dixit, qnia bominis est mentiri : sed
quia sepe iraoaadiK simalatio, oasto-
dia disoipUme est. D.
17 Jam virginem de^9ondi: nt coe^
patita ett : Jiunt fUfpttc] Ne dioeret,
detpondi, compoeui, facio, Et detpondet
puellam qui petit : tpondet a qao peti-
tur. Recte ergo sooer fatoras, dapon'
di, dixit. D.
18 Hac magit tu$it liominis'] Beoe
repetit hominit: ille enim dixerat, ti-
mulare eerte ett hqmitiit. D.
19 C^Oerum, placet tibifactum, Mt-
cio f] Nibil aliod Tolebal Demea, nisi
ut ssriret Mioio. qaod impetrare non
poluit» etiam ab eadem aentiente de
pravitate et peccato JSschini. D.
C4[terum, placet tibifactum, Micio f]
Videris scire, cnram (Debebas soilioet
oorare rem Z.) male gestam, et fecisti
at vitiatam uxorem duceret. Interea
ttbi boo faclam oomplaoet ? Hoic re-
spondetor, non mibi qnidem pUooil, si
matari pOssit, none tamea,qiiia non va-
loo mntare, necessario plaoet Qoippt
oom vita bmBinmn sio se babeat, qoem-
admodum est jactos tesserarom. Si
enim illod quod opits est, noB cadi^
boo jam consiiii et aitis est, conigere
qood miserit oasos. £.
21 Q,uati gwun ludat tetterit] Reotom
erat si diceret, ita vita est bomiaok
qoemadmodam tesseris lodere, aot»
qoemadmodom lados est tesseranim.
Nota ergo genos locotioiiis. D.
. Jta vita ett hominum] Alexis apod
Stobteom : TcfBvro to {vr ie-ii» iemf d
*v0M, Ov ravr ^ idirrouotf ^i iv ^
Tavrh hafAim oy^fJM' fjttra0«lKkQ ^^X*^
Quem locom imitatoa est Taetws Cbi-
liad. X. cap. 341.-— &r«ie ySif b nXc
«v^Mc^AXXen iKKa fiAKKarrm' eurm Mei ir
rS BL»'AX\art «Ux« yifOfrat fMarafiikmc
9otidkatc, Ambros. de Tobia oap. II.
vertatur enim eorum vita ut tetaerm.
Vid.Platode Repub. lib. X.etSopbo-
cles apod Stob. oap. 254, 256. Arrian.
in Epictet lib. 2. oap. 5. PlDtarek
«n^ tv^vfdoQ, ei de Consoi. ad Apd-
lon. L.
Proftioiigutim rqionefiMatn. Ipse
Donatus videtur quum sopervacuom
existimasse. Certe quati ti ssspe apod
PJaotom, et apod Terent. infra V. 8.
18. B.
Quau cum ludas tetserit] Polcber^
rima simiiilodo, qoam primom legimos
apod Plaloo. de repobl. X. p^ 514.
Digitized
byGoogle
ACT. IV. SCEN A VII.
1«7
lllad quod ceddit forte^ id arte ut corrigas.
D. CorrectOT ! nempe tua aite viginti niineB
Pro psaltria periere ; qnas quantam potest, 25
Aliqno abjicienda est ; si non pretio^ gratiis.
M. Neque est^ neqne illam sane studeo vendere.
D. Qnid igitnr facies ? M. Domi erit. D. Pro divnm
fideml
Meretrix et materfamilias nna in domo?
M. Cnr non? D. Sannmne te credis esse? M. Equi<^
dem arbitror. 30
D. Ita me Di ament^ ut video ego tnam ineptiam ;
i deinde mufti, qtios Umdat liii-
deDbrog. ad h. 1. ex eo repetienmt.
itD.
22 5i tUud, qttod fotuame oput ett
jaetu, non eadit] Utram, qaod opas etk,
jaeta noii ctdit ? ineerU distinctio. D.
Si iUudf quod eU fMoxime opusjaetu,
lumeadit] Hanc loeam Cfesar imitatas
Tidetor de bello oivili L. 3. Si non om-
maeadereni 9eeunda,fortunam essein-
dtutria mblevandam, Et Gantherat
lignrin. lib. 1. 237. Nunc igitur, ve-
hai eum ludUwr alea, prudens, Si qua
male aceiderint, ea lutor eorrigit arte:
^HMf hvmoMs lueit ptotalea sortiSf
Cmmlio fati eatum properemut iniqui
Corrigm, et tanto tolatiaferre dolmi. L.
Nam eadit] Hnno locam imitatar
CoMU' de B. C. m. 75. item Hoi^t
IL 8. 85. R. D.
23 lUudquodeeeiditforUfidarteut
eorrigat'} Art adhibenda pro fortana,
Don enim ti male jaoloa oeoiderit, dete-
EeiidBt ett lodot : et forte nane pro
fertuna intelligettdain. D.
24 Correeterr\ Qnia dixit, arte ut
eerrigat. ted morit ett iratit ab altimo
vofbo oontradioentit inoipere. D.
26 Notlri vel gratit ; alii at gratit.
Sed particalam at, aat, vel recte Bemb.
mem habet. Deinde veraat reqnirit
gratiit tritjUabon, at temper ett apad
Ter.etPlaat. B.
Abjieienda'] Abjicere eleganter dici-
tor pro alienare cam faatidio, vQi ven-
dere. Plaat in Mottell. III. 3. 3. abi
T. Gronov. qoi hano verbi vim etiam
iHattrat ad Senec. de Benef. 1. 1. Sic
et projicire dicitnr Cic. ad Div. XIV. 2.
R.D.
27 Nequeett,nequemamsttnettudia
vendere'] In tcopolo vertatar Bfioio,
inqao eligit ineptaspotias videri,qaam
prodat Ctesiphonem patri. D.
28 Nottri optimi recte fadatf non
vditfacere,tedpotti8fttceref etinsaper
leg. Quid illa igitur faciatf Namre-
tpontam domi erit pottalat iUa. B.
29 Meretrix et materfamiliat um in
domo f] Netcit enim, qaod non JEschi-
no sit rapta meretrix, arbitratnr (ar-
bitratta Z.) ambat in domo fataras. B.
30 Curnanf] Posset dicere, non «le
.Etchini amica: sed celanda ett calpa
Ctetipbonii. D.
Vertas haoo poscit ordinem, Sb-
numnecr^disUetsef B.
31 Itame Di ament, ut video egp
tuam ineptitan] Ordo ett, ita me Di
ament (adde, ut), te fiuttnram credo, at
habeat, qaicam oaotites. Ipse se fdlit,
Bon inqairendo alteriorem (interiorem
Ms. H. et B.) caasam retent» in domo
meretrieis. Mireaatem cantitet: qaati
torpios sit oantare senem com psaltria,
qaamcoire. D.
Meliores nottri ita coUocant, utvide
t6am ego ineptiam. B.
Digitized
byGoogle
166
ADELPHORUM
Factunim credo, ut babeas qiiiciim cantite».
M. Cur non? D. Et noya n«pta eadem hB^ discetT
M. Scilicet
D. Ta inter eas restim ductans saltabis. M. Probe :
32 Qnueum eamtkml Amtorim fid»-
lioet caotioa et meretrioia, qnilia eraat
qUD Gr»oe Imfotk proprie dioebaotor,
id est^ mffMm amiXui, apad Arittoph»
in Raiiis ; Tel wofvuLh ia-fAora, Cjrill.
«ri^ Hihu 4«9C^?* velot iUioa ode p«rs
ett, qoam in eam rem Athenmu laodat
Dipnoa. lib. XV. Neo alia foit bob-
iieqa» Yiifiliani, qaaotamfii iiyfmwk
oantilena, in Edog. 1.5. JPormomiii
rMPnare dooit AMULtyUida tylmu, et do
qoa Horatiat Satyr. I. Eclog. 5. 15. —
obmntem tit cantat omioam» MuUa pro*
hUu$ vappa nauia, atque viater, QotB
etiam diyaXau^ iefumk a Cjrillo di-
cootor : oam tlf ^ufAi^m uwe toenam
prodtre toliti faeroot, qoi tpeotatorea
ejotmodi oantil e ois atta Tooe obleota-
rent. Maoer. 1 C. 1. 24. ff.adL.Ja].
de adolt. Aieoim amatoriit oaotileoia
oom aliai^ tom outxime vino iooalet-
ceote, ot etiam oooo ttBpe fieri amat,
ooDTiTia pentrepebaot. Batiliai wt^
fM^viermi yikitnf etaf i^btforl^,
ie-fAara aUxt^, 9j(jkfAara WfHok, Ift3(-
ianrav^ieV^^, JoTeoal. 8at XI.
171. illefruatur Vodbut obtesaut, om-
nique libidinit arte : et qom teqanntar.
abi vid. SoholiatL L.
33 Et neva nupU eadem heBC dtteei]
Aliot sobaodiet dieere (^PtaUen tubau-
di, et rertxm dueert), Sed O magna ia
▼erbit elegaotia ! ride enim qaam vim
tigoifioet dticet. et ideo oon «cor, ted
noea nwpU, qoam ad omnia dooilem
eeen, ipsom iodicat nomen. D.
Non hoc per interrogationem effertor,
sed afiirmatiTe per iirisionem ; ol sopra
II. B.
34 Tu inter eat rtttim duetant taUa*
6u] Lososest natos ob eo looe, quo
iotrodootas eqous Doriut (equHS lig'
neut Mtt. et edd. vett)in Troiam est,
com oexit (cimnevti ed. Du B.) ouuii-
bat Ane« cboram daoont siUantea.
Hoo a qoibosdam dicitar. sed ego poto,
maoa ooosertos choroe paeUonim pa-
eilaramqoe eantantes«reitim duoere ex-
utimari : et id maxime cooveoire ad
exagitandnm importankatem se«b, vo-
loti poeros imilaotis. Simol etiam
qoiaiste boonexos manoom lasciTas ao
petahoM ndlmit disereUoneB oonditio-
nis, dignitatis, mtatis, inler meretrioem,
novam nnplam» et seneai. Et Imo»
qoemadmodom diotom est: «tqaanto
stomacho jam ab iBsohino recessom esC,
et traositam ad Micioois laxoriam de-
soribeodam. D.
Bettim dueta»u taUabU] Ceoos sali-
eodi hoc traotom a TVqiaois, qai oom
faoemteoereotyet eqoom iotrodocereot,
sio saltabaot. B.
i2eieim ductam] Foere veteribos in
nso doo polissimnm geoeraoboreanHn*
bellicrepa sive ervf^xn, et illa yt^ae^
roA, qoa io theatris et oomessatio-
oibas atebantnr. Sed thoatrsles v»-
risB erant: IfjkfjJkkua enim ^rfaymk,
ni^a^ MefAuA, eUvmi ewrvfoA : inven-
toiosqpie earom Satyri. Larianos en^
IfX^etm^i 02 Lmoew ^tfimetnet «S
iJmifei, rmirai l^iuf«mc> <if* aSnmt
hUjrrm Mfumf, Ideoqne Arrianas
in Indiois u i fianat ewnfmiie vooat,
y enn St, a repertore egos, non qoi sio n
reUqais disoriminsret : aai iQ(eemeaf
^i^m (Dionjshis) t^ earvfUBkr, rie
n i f^ a nn rie ma^* "EiO^t nny,tiftttm,
Itaqae rettUn ducere Terentio eat, qnud
n^ n a IXatar Aristoph. otnuoqoe oo-
mioom. Cojatniodi tane taltationas
freqoentet introdaoantar fabolis : Ari-
sloph. in Vesp. Plaot. in Pseod. V. 1.
8tioh.V. 9. etalibi. Vidend. Atben.
Dipnos. lib. I. Ulpiao. io U«nKwt.
Oljob.f. Pollox,Soholiast.Arisloph.
in Nabib. et Etjmol. Magn. L.
Digitized
byGoogle
ACT. IV. SCENA VII.
1S9
D. Probe? M. Et tu nobiscum una, si opus sit. D.
Hei mihi ! 35
Non te hfiec pudent 1 M. Jam vero omitte, Demea^
Tuam istanc iracundiam : atque ita uti decet»
Uilarum ac lubentem fkc te gnati in nuptiis.
Ego hos conveniam ; post huc redeo. D. O Jappiter^ .
Hancine vitam ! hoscine mores ! hanc dementiam ! 40
Uxor sine dote veniet : intus psaltria est :
Domus sumtnosa: adolescens luxn perditus :
Senex delirans. ipsa, si cupiat» Salus
Servare prorsus non potest hanc familiam. 44
Btstim diutam ttkabis] InlelHgit
w lto tkB M geoss, qoo faoem teii«iit««
l a lta b tnt et in divenHim ae inTicem
tnbebnnt Horat e^ietol. L 10. 47. nbi
T. interpr. iapriniit Dnker. td lir.
XXVII. 37. R.D.
35 Etii illod ]»s.Profr« in Bemb.
ti daobai nottrif reperitor : tamen ett
inepta, eoerYit et pntidn repetitio, neo
r«li<init conreniens, qn«B onm irritioae
omnia dicantnr. Conrigp igilor ▼ertnm
tao, et tute fwbiseum, &o. B.
36 Jam vero omitte, Demta"] M&rt
nrbanitatem exprettit nltro (tum uUro
Z.) objwgaatitaqai objorgatat ett D.
Vertat probat lectionem codd. bono-
wwm dooram, Dfmta. B.
37 Tuam ittane iraeundiom'] Toam
ttf aw c diceado, et ridicakm* «t taper>
Tnmam tifnifioat. Bt bone tromind»-
am : nam trt, de canta ett : tratttndia
d» Tilao mvltom iratcentit. D.
38 Atqut, uti deeet, kiiamm ac lu-
bemtem '} Bene adldidit lubentem : molti
eaim AKortite rimolantet, non lubmtet
•■vt HHanm'] Vetotte, mn Htia-
rem, IX
Ititeiiltm] I.e. bilarem Plaat. in
Pena V. 1. 8. Sic lubmtia cmmmo*
rum pvo kilaritate diutGeUiat I. 5. t.
ft.D.
40 Hanei»ie vitamf hoseine moret9
httifi dtmentiamf] *EkkHirruut( omnia,
ntpote ttomacboae teoam lo(|Reiit. deest
tmniaM,attt5padtale. JX
41 Uxar sias date vmttt] Deme^
▼olent ennmerarelacta, concladitj^ooA
uxor Teniat domam rint dote, qood in-
tot ttt meretris, qaod mwrooio rit do«
m«t, qaod adoleteeut hteu tii perditut,
qaod dritret tmer, ot u Telitipta ter-
TtreSahit, nnn^aam potrit» ^*fit^m E«
42 Dtttia tamtittM] Do«tti«» id ett,
bominet. D,
43 Jpta, ri eujnat, &Uut, terware
frenut nm potett haac famHiam'] 2«^
IMTogrodW. Plantiit» Atin. II. 2. 2«
Lubentiarem tefaeiam, quam ipta ktot-
ttatit. Et«nimvtn(^etl»^&<Mt
rieifptat «nurt, prortMtiioN pocirt Aane
familiam. Hino Hcet tMUttai^ qoan-
tom et calorit (cokrit Mtt. H. et B.)
et grafitatit apod Tefentiam tk$ ad
imitatjnnem Coffliliaimm Vidoqaantam
creyerit a tiiperiQribat» «t tio finiat. D.
Si eupiat Sakui] Intcriptio Tetat io
Hitpania:
NBO. BBBOVLXt. QUBM. OADES.
OOLVNT.
V«C BBLI,OirA.QUAMtCAIfEBTEt.
AIK>RANT,
HBO. DX. OHNBt. ROMANX. BBXPBBB.
ME.
A MOBTB POTOBBB.
Plantat Capt III. 3. 14. Nequejam
tervare Stdut, st volt,mefatttt, nec e(^
eit, Cicero pro M. Fonteio, 6« Salu^
iipm vimfrumfortium iwtoeentiam tueri
noftpotmt. L.
44 Vnlgo Semare] Non pottomnoa
Digitized
byGoogle
ADELPHORUM
ACT. V. SCENA L
SYRUS. DBMBA.
• iEDEPOL, Syrisce, te curasti molliter,
Lanteque munos administrasti tuum.
Abi : sed postquam iutus sum omnium rerum satur,
Prodeambulare huc libitum est. D. Hlud sis vide
Exemplum disciplinas. S. Ecce autem hic adest 5
exittiniare, et hic et in siiBiUbiu PUnti
looif , ebi totnf fere lepor in agnomina-
tione sitas est, reponendam esse sal-
Tire pro senrtre ; nec(ae rox Tel ob-
foletior Tel minns ositata nu ticom de-
deoet. Atqoi H dilaoide : fahrare.Bo.
Saku] Est Dea, Aoolapii filia qoie
morbosdepellitinHeo. III. 2. 3. R. D.
1 JEdtpol, Syriiee] Hio exemplom
indaoitor licentise senrornm sob miti
domino. JEdepol, Syruoe, U ctirofti
moUtt^r] Qoia detexit Otefiphonem
(Qjukt dttegendM ttt Ctmpho Z.)jam
oportet ot ebrios indooator Syros : per
djof feUaoiaf tegator (non tegatvrZ.)
adeo. Bt 5yriic«m fe dioit, non ^i^nan,
tSvwmufto^fjuvn, MoUiUr] Delioate. D.
JEdepol, Syritee'] Bgreditor serrttf
TinoleBtof, qood nomen itA prononcia-
Tit ot ebriof , demooftrare ooro (demon-
tirttnt, m bene em euratum. Z.) E.
JEdepol, Syritee] Prifo. libr. Xni.
et XVm. L.
Te eurcuti moUUer] Prequenf Plaoto
eurandi Terbom in l«titiifl et oonTivio.
' Stioh. V. 3. 9. PoBB. III. 3. 80. Virg.
rV. 187. Deapibof: Tumtectapetunt,
tumeorpcraeatwnU iBn.IU. 511. JBn.
IX. 557. Unde eorporit eura prandiom
^dtar Soetonio/ Domit. 16. Cicero
ptffim ad Taletodioem retolit, liTiof
oeteriqoe Hiftorici ad refootioneffi mi-
litom. W.
Curasti] Corare propriom Terbom
meofse et oonviTii. Horat. Epist. I.
4. 15. hino freqoens apod historioos
est loootio corpuj curore. t. Brookhos.
ad Tiboll. I. 5. 33. R. D.
S Lautequemunutadminittrastituum]
Ut qoicqaid esset bellissimom» carpe-
res : cyatbosqoe sorbillares. Aot mu'
nut serTile, es se et bibere. D.
Lauteque munut adminittrasti tunm]
Magnifice,tanqaam de monere poblico,
qoom intelligatde edendi et bibendi
pTovincia. Sio Brgafilos apod Flao-
tom, oapt. rV. 3. 7.
Nunc ibo in pr^eeturam, ut Jut dieum
larido ;
Et quee pendent indemnatts pem^, eit
auxiUum utferam,
Idem mox Demea, quati re bene getta,
Tocat W.
3 Abi] Veibom Tel ribi toI aheri
oom laodatione blandientif . Nam sic
dicont, qoi jam oompotes sont Totoro»
omniom^ perfecliqae-in rebas,omver^
fif. D.
Ommtcm rtfrum foiur] Plenof om-
mom rerom. E.
4 ProdeambtUare] Nota doaa pne^
pofitione» oni diotioni adjoootas, ot,
Georg. ni. f56. Peds proeubigit ter-
ram, et ifjb^wtfui^hm, Iliad. ff, 306.
Bt optime ad deUoiaf experimendas
hoo Terbom cooTenlt. Nam procedere
segnem deamhuiare (prodtambmiatre)
significat. Nam dMm6u^are etiam intos
potoit. D.
Lege et sobdistingoe, lUme m vide ;
exemphun disdptinir. B.
5 Exemplumdimipimer] Q«io«mn
Digitized
byGoogle
ACT. V. SCBWA I.
161
ScMX noster. quid fltt qnid ta eg tristLrt D. 09i
scehis!
S. Ohe, jam ta verba fimdis hic, sapientiaf
D. Ton' si mens essesf S. Dis quidem esses, Demea,
Ac fnam rem constabilisses* D. EKempliym omnibns
Cnrarem nt esses. S. Qaamobremf qoid ftdt H.
Rogasf 10
In ipsa torba, atqne in peccato maxnmo,
Qaod vix sedatom jBatis est, potastis^ scekis,
Qoasirebc^gesta. S. Sane nollem hac exitom.
ez midtb nliqiiui. Aa qnia ttaimt, «t
Boper etiam psdagogas, nt ipse 9kp
^tttm ego fuervm tantiUum i» mambut
geitavimeii. 0.
Exempbim duciplinti] I. e. qin ex-
«ipjo loo osteiidit, qom sit famil]» re-
feate ntib. R. D.
6 QjeidfiMt qwd tvLntTiauf] Mire
i e cw itet e m ebrii hic ezpressit nimi-
qnid enim pertimeioit bterventiim le-
nie, nt tolebat, Sjms? antqnieqoam
pceeaTet^ Snbblanditnr tantnm, et ita
remm oblitnB eat, nt qnnm eom mb-
vnm neiat, cantam tristitim ejos inqni-
int.D.
7 7« «erfttf fimiis fue iapientiaj
Utmm sq>tentui verha f trntu tapientiaf
qnin dixit snpra, Tu quantta ^uantus
Ci, ftthil ntsi tapientia e$. Fundis]
Utmm, stne nlia oessatione profers?
Ab perdief seonndnm iHnd, Nam guid
tn hieagas, ubi ti quid boni pfgeipia»,
memoebteBtperatJ D.
Distingne post jam: nt sensos sity
nhe jam desioe. IJnns e nostiis nOn
male bibet/nn^ B.
8 Dif quidem esaet, Bemed] Ab eo
qnod est JHt, ditit, dket ftcit: ab eo
qpod est J>im, divitit, divitet. D.
Ditqttidem etiet, Demea] Vi sit de-
«Haatio, hio dtf, hnjns ditis. E.
Plnres et mdiores I9>ri, Tu ti meut
sams^ Reote. Nmn odntinnatnroratio,
ggemph emmbut eurarem ut ettet. B.
9 Tuam rem eonetBbUiitet} Plant
Capl.II.3. 9S. edepelrmmeomCmi'
yoL II.
stafailivt liF. rv. 49. Qai agm
aedetfue ac fartvnat stalnlire vokmt^
Cio. Phnipp. XI. 2. W.
Bim eonttaifiiitttt'1 L e. nt deero
leqnitnr Philipp. XL %, rem fiunilia-
mm oonstitnisses, Plant. in Captir. II.
3.93. R.D.
10 Quamobrem t quid feeif] Nihil
nnnc in Sjro nisi simplex et purnm 'ob
ebrietatem. Bt Tide, Quamobremf
quidfeeif dicere, non esse sobrii Sy-
ri D.
11 Jn ipta turba] Non mlmis ridi-
enla importnnitas Demem est, qnam
ebrietas Sjri : qol adrersom temoien-
tnm tantm graritatis onttione personat,
nt ex dicentis Tnltn et reibis, «t ex
andientis liabitn et stoporetiagnam ro-
Inptatem percipiant spectatbres. Tfdes
enim qoanto pondere Terbomm enm
ebriolitiget. D.
It Potattit, teeiut] Non qnodplns
Tidet seneXf qnam objicitnr ocniis : sed
•ritorie potattit, dixit, qnnm 'onnm
ebrinm oemat : prepter illnd qnod ait»
Esemplum ^UtetpUtus. qnasi in ommbtts
sit, qood in nno nnno aspicifor. Virgi-
lins, Ma, II. 65. Et erimine ab uno
diteeomnet. D.
Faemi et nostri omnes oodd. habent
reote potatt*. B.
13 SanenoUem kue atitum] Et hoe*
cKotnm argnmento est, Sjmm oblitnm
ommom miiim nifaii 'responuisse D^
mem per fallafiiam : «ed talitnMBind*
pmnitere qnod exierit. D.
Digitized
byGoogle
m
M^MJ^uonvM
ACT. V. SCENA II.:
,n camufex^ r
Est Ctesipho intaBH SvcKteieat; :D&;r^,biciioiBinatt
S. Est aliuscqnidaift, ipataaittetar pa nr ol nn ;
Nostiw? J>B. JamjmilH). 'B. Qxad/BgM qfJtoBbi^H
Db. Mitteme. 5
S* Niiii, inqiiain. Dr. Non mannm al^stines^ mastigm?
An tibi jaip ma^s cerebrupi didpergam hic t S. Abilt.
jdSdepol coniisaatcnrom haud sane commodnm.
kutmiiutifu L.
,Qwmr9 ben^gt^] Voxwh ^ooUeit
axemiUtap.. Proiprie^eiiim 4aoe* i^
gecere siyp remp|i^}fo^ gerere dieann
tnr. T. Drakeeb. ad Liv. IV. 46^ fi. D.
t.HfMt Syrw]\Q9»m olere dioat,
Oftenditnr, ez eo qaod pneoiisit h^w,
antequm» fpqner^tnr. CtmfAo] l^ire,
addijt9m,,aQ|Qien C|8t: qiyom ant ain»
l^y ant per. prpn^man intelligi. Boasit
Ctta^pbou Utitdics] Bcdtofdioendor
9iKm4it ,et iUnm kiter pocola, a ma^
^gi;^psfia,eft ebrina. D.
Heui ! Syre, rogat te^Cte^pko, vi fVn
diot] Foer miasof a Qtesipbonf ado-
lasoenle, igaorans patrem prmsentem,
«af^ieat %Tam, et dioit, se missop a
Qtesipbone' nl oognpfcat (HineJU %U
«igiii. rei leg* ^^i ccsgnatcit Z,] paler
ia^ es9% fiiiam» vehemepter irascitor,
iAf^;ireoiipi^nste^tt«r a serro sn/r^
aed, impetofacto, ingres^ns fiUttmintoa
«we eogaovit. E.
4 EttaUusquidam,pQrasUgMerfttr»
i^iKf] Non alios pamsistater, sed aUos
Ctesipho^ ^ni est parasitaster. £t
bane nm akir, sed alitu: qoasi non
dpMS sed molti sint Ctesipbones. £t
boo iio proBVBoiandom est» ot i
etqoserat, et dicat fwtfinf (^n^nfm
Qopiiant», B^na a^dAdit, i|at^'; amii
yetei^atoria e«ty eti«p i^tient^ eoB»
(pflere* D,
. Porasitaitfr p«rn9b(i]]yff.B.otir)Btt.
codd. paroKtaster-pau^uf» L.
Becte io Bemb, et,]|ierisfQO^ nnatna
^st pauMus, .>}am ,parooi|ts de.aDtala .
eUam dicitnr» pauUdus nonqaain nifi
i^ sUlora : at l^ $1. B. . .
. Parvuius] Reote BenUeioa^ oodloe
Bembino edidit panlulus, Farmloa
etiam ,de nUte^ dicitar, paololas nqtk
nifi de statara Ui. XXXV. ll.R. ]>,
5 Quid agisf quo abisl] Uoo JaBi
ebrio oonvenitaii^niUi qaemoogoon*
mas Sjram. Nam. qaed reUoet aeoam,
oonfessiooiK.genas est D.
, 6 ^o» ma^um ^bttum, .moMigia/}'
£Uam injecisse manom» ot teoaret TXe^
meam» ex ipsias Terbiaoeroitar. D»
, Mastigia] A Ormcofiamy^afiefltfla*
geUis digoas. Terbero. R. D.
. T An tUnJam wifsvis cerebrum dopfr*
gamhief} ^t apparet, baoolo minator*
Abiit] Qoia . probibere non potoit, de-
misao et desperanU TQHa».qoidlbolaBi
sit, dicit, et abiisse proooooiat* D.
Reote Beadi. il6tt. B. .
8 JE4epol (
Digitized
byGoogle
ACf. V. SCBN^^ltt
m
Piwwfli Cte8^[ilMmi qai^ efeoqmic agwn ?
Nifid dmn h» silescant torb», interea^angiiltiia 10
Ali^itoidriaain^iatijiwre^iihiseam IiJbQ^vffli. gic affidiij
. ACT. V. SCENAnJt:
"MiaO. DEfiffiA.
PARATA anobis snnt, utdlxi, SMtmta,
Ubi Tis. qoisnam a me pepidit tam graViter fores?
Sostnsta, ubi vu] !■ hao loeMi ooUitio
ptt pora4»ii«nim milM paMotu ttcatBwU
PanUaatwbi$ tunt} JH ▼evbii idboinMi
tis wlt ofieBiiere poeta, qwmn ontio-
«em ouB SofllvttA hiUbaeHt iBfretta»
Mjcmk £t Tides (lAie Mm^) qoag ix-
xV4<K Jsterposaerit. Primo, paratd
a yicbis $unt: qvm, non dhuti aed, iim
i^ disi dioeiMlo» aignifioei ae dixiaie
^miiia. Dein4e ubi fU^SmtA. DdptSiay
yel qoi^ tale# aat omiiit : ant dietorM
lioo ip«mD» aidit Tehemeiitioa forea eaaft
pplaaUa :. et, qiodagebat, alijecitj D.
Part^ 4 fiPbii mmt, ut dixif SostMwim}
QiBO aoeaa eeiltrpferriam tenet, (exoi«
flit an Z.) pMcta ot coinreoto rata aiat»
Qoi adoptandom fitiom dedit, pactnft
^, ot ipaolli oorarelf qoemuiadop«
tionem dederat» aoom taotOmmDdo; eo»
^aoa. lorentoS aHer filioa apnd eotaiy
qoi •adeptaTtfml, «om meretrioe cedam^
ta»' QoiftiilAuv •»» V^ adoptafent reoa
ait? Hio' per pMtttetofttatOm rMpott^
aio efiDiior»1[ai«, ^ dixerat» etir re^
tifit wm ml rBeapoddotor» c o iwi fctfii Mi
dum] tS ^(TMacfM (alii, rf ht-
fyiiryiy) taotom ioopmatoa aoperre-
oit (sftjtirveniet Z.) ot oiooia aio ofleo*
dat, qoemadmodom qoi comiatatom io-
gfodltor : qoia comiaaatprii ut aoper-
f enire od aeortom, ot Tooiferari aliqoid
lo jooolarem atrepi^om. qoare totona
aalae. totom ad Qemeam oootaliU D.
JEdtpU ommimatwrmhaudtaMwm-
w^adum, j^^B^tiai Ctenphimi} CojmfMT
mtam dioantor, qoi poat oGDoam reoit
oot ad ketitiam^ et ad roloptatem, . Er*
ga nopo ooTom copimiaaatorem Cteai*
phooi miaimM pittrem» o^joa ratiooem
babeoL £.
Similia aeoteaiia illa Menaodri: *C
«xXifSf4i^irrivlvM0(c>4(inr. W.
• 9 Pn:mrtim Ctmipkanq Bono ex^
•Oftio, ot opporeot ofluiiboa ineommiW
dwa#etiohia)iBa eh i n o» aed prmoipoo
Gtoiipbooi. D.
la jmdwmhttHlmunttuM] Non
^ jomaoot, aed qom erool^ D» "^
fiilmiimtl I.e. aopiootor^oompoDoo*
tor Floot io Mil. U. 6. 190.. a D^
U BoamUi] *rwmiftrfmk eat «itir
«I umut tUte^ oMMif oiiik» >o i Mma »o < i
D.
ibee «i^l Alieobi
o,otbo0>tSmmi digetmm doimi-
mdlo. DmMotilri ioim Tioniii mUom
dislL B.
n EdomiMemm^viU:] Ma, a ot.V»
O. tem«\ h»' -
Ftiq Vilim» oil teiotiUlromli n,
«•^olbio pooitnr^dripolo. i^Hmoii
aAPoMkc.69«pog«448. EiD.
. 1 iVmolo • oifti» tmt, ite.fii^
mm eaao» aed ooo M o pn eo u Hnjtoa.igi«
^ poBtooqiom oompcrit Domieoi
lindomdfidmriaeaiOb £..
. , DMoriftprobol rotioMm ood^ re^
gii^ q«o bio dofBom ioitiom oetos qointi
■aatoilor: Nom rolgaritf di«iai0 •ridir
tor.abaorda propteiooi. viq4 ibi^oif
oetoi qo«rti.c«oBftiioitoi^ obiDem«»i^
aeooomnooot Deindo pri nt 3optlf
«didiiiteiU^2b
t- Q o imom o . a tip ipMii ^] il oii»moy
Digitized
byGoogle
«A»BLPHORU]C
D. Heinilli,qaidi
«stqoerarf
OoMihun, Otein^
f NeptiBu I M «
tiki.
4o id «■t «ttfr Ttm gnmUr} Qnm
irali o«M eoMite fiMiut, q«DB pal-
MMS MfM MtMt exltttO fMM DeMWftf
«e CM pabsYitr vt et kis ipMs iiatei
▼iteetor. D.
' PefmUtftfm] Bk eftratiflM, ^hm
•d Aadr. IV. 1. 58. explieaiBas, i»-
yeetMii !!(»■■■ ilioebitii dinMw pri
Ifre Tel peltare, en esteM qds ezira
▼e ll e ty toBi €Ttp&t9f cottCftpoTt • eed oo*
tandw Ine loew, dM etiea egrerav
dkilnrftireepellora. R.D.
9 Heimliu!fMdfaeiamJqmidm^7
ftid elwKteny aKtt qutrart O eetkimf O
ttrral Ommria N^phudl] MnltOBJo-
borarit Tereatiafl» et JbmiktyUe iemret
io dolora Diemee : qoo Bajor debet io
Cle ei phooe reprelMMio eeee, qeaa ia
deBetie JEeohini Bt aota, qood abi
■OD ioTeait qaod dignoai loqoeretar,
ab ioteijeotioae oapit, hei fidki! Et
adfaoo qaom pro rei BMgaitadiao oratio
p ai la eeeet , find fodaml iaqait. la
alieoQ iadigaatae eet : ia eoo ipmdfe^
eiem 1 iaqait In aKeao litf garit : hio
ait, ipiid agemt la aMeno olamaTit et
qa ee tae eet: hio Sn eao reliaqoilBr. Et
pnrter hmtiftea, m ^<ehini peoecto
liioioaiai aoeeaaTit: ia CteeipheDiif
lieaiMita eom Dii» oaudboe ao toto
■ando. Mira mif;mi, et qnaai i^ifitar
Virgiliae,Oe. IV. 504. in Orpheo, poet
■mieeeai mreaa Barjdioen, fuiifam-'
fot? inqoit. omaia ea&i ooaeameerat
pffimae delor.' Qaew rapU bU eet^mge
ferret 1 nam qaid, pneter emiiee tenae
atqaeialeree,loelreeMaebat? Qmefle»
•nmanei: perqoemfletammaneerqa»-
y primie hiotjbae imploTorat kr
(tttet nu eek m veee memeMt
ed neo ira qoidem inexperta rmmniw
rat Bt Tlde hie gradoe dolorie et ira-
euidim» In taalam aalem (amt^) ot
Jtm ertfloere aoo poeeint. qoippe b
initiO'&balB tMtom trielie eet DeaMO;
Nam flie aodit a Mioioae, fM triitie
e$f et ipfltyfifotme? M ndi» JEeeH-
r»etmi-
Muaet? fMdfnitififeiim? iBdeaMoi
proeeditia pe^: adM at lie iaeipial,
poetM dicil, Nc ife heeM Mm in/Uts .'
Ad peetremam,ikeiflrfhi/ fMfmemmf
fttid agamf Et aatarali qaodammodo»
perTealt, npmt e een e x awtati
tieeet.D.
Hnwdhi! feidfaatmt fmdagamJ
ftid ciaaMori Defeaeionb iUod ezor^
diom eet B.
4 OMrficm/atirfo/OflMrielKqN
fimt] NeptonM, qaia mediw eil iater
Ofldom et infiBroe, dom o trioe q ne regai
peflififHii liilii tiii. lifMi nln i amunM l a m
potior (petiter). Nam ideo tridenteM
habety pro namero triam elementorom i
ot apod Vnrgiliamidebeodioit Mm. I.
ISS. JameoBhMitorreflifMemeeitMM»»
mtM, venti, Mieoere, Bt apad HehBe-
rom eie ideee^ Od. r, S91. 'Ac^anAr,
ayaaiym nfiXoc, M^% li mitrm, Xlfrl
nterdm Aftf^m' a^ II Mfiievi »4Xi4fl
rmla» ifjuS nei aeirm, Blbeo ett-qood
ait HoratiM in Arte poetiea, 93. In*
terdmm tamen et veeem eoeMBdim tetliL
In hmo enim tria reramnatara diTidi*
tar.'tJtVirg.JBa.I.6€. PrtnevieflM.
ria, oe ten^ e e d mm ^ prq fmdm m, Bt
per hoe totom moodam aoDarafit- O
eeOmm! O tarrm! wmrim JfipfMiif|
Utiam DoM eleaMata' ToeaTit^ qood
Diivqaoqae ineeitar, qoi ia iie eoM*
aMmator, ot doleatee eolent ? Aa qaia
DeMeeeeroonpatat, ideo hmo ooMia
NeptODi dioitr qaaai dietorae eeeot^
^TepliHiM jiflnlr idei ialoroederet por-
eona Mioiooie : qoem Tideae, -ad alaad
eoBTeraai, deeSt dilariom et iateiitaM
rebM optara, objeoto fntrar eoi aMziw
me ineoitar, et propter qoem detoflta-
bfltoromnia. lUeeetapiid YirgiliMBi.
BoLVIH.58. ONmia «flflMdimiijSmii
atj
Digitized
byGoogle
ACT* V. SCBNA III.
MS
Be8dyitoiQMmm&:.idBiiiio,ctaiMi0olltC0(: f^
P4ffat»lites: aoccivtttidnB^st; D. Eooomadeit
ComifittiiiH corraptollt nostCTya libenun. ^
M. Tandem.reprime iiaoQndiam, atqpie ad te redi^
D* Beiireesi^ redii: mitto male4>ota omnia:
B.em ipsam.patemos. dictam inter nos hoc fait^ 10
Ex te adeo est cKrtam, ne ta corares meom^
Neye ego.taam? responde. M. Factom^st, non nego^
fes Ktet? Ut, Ma, 11. 749. Qmtm
IMn tlMIIMVi CSMIM JkflMiMMMHf (h^
nmqiuf BX ut, Bol. V. 23. AUpiM deo§
aiqmt m$tra voeat eruddia wtater^ ' Hem
mf] T^ Umrwfm HbL NiUi «»
Mkio lo^utor. D.
.0 wmria Nephan] Sio marjo eeeani
iSaSi Flor; TV. IS. p. 899. obi ▼. Da-
kM. SMpo «otflM coslaM, Mare et ter-
nMiaroooboBt Ovid. Tritt 11. 55. td-
«lo Qoiaotil. declun. 6. p. ISS .R.D.
5 Jd mine elamat] Jd, ob id. D.
Stii BeMb. Vjotor. et Ser?hu ad
Ma, II. 4S4. babent ilioet: tam^n ari-
ticet retinondom eiao cenaemai. Nam
aoctrorameodd. oonaenaa oomproba-
tv, Torentti ueoi oonTenit, ▼. o. And.
1. 1. 14. Jd poimhueurat, teiUott ; ot
MnlentiMa adjarat. JHcet eniM oom
nt deapenntia, repognat aeqacnti SuC'
emremdamest. B.
6 SeilieeL paratm Utet} Videtar et
ipeo povtiMaiMe» dioeado teUieet, et po-
votelitM. SodatranaooooibMOtaeip-
soM, <iaia JMeeiirrviufwM ett, oit. Am*
itirrtarfiMi aat] Ctoaljpbooi aoilioot D.
7 C a ManMif O tfmt pt ai o aortruM] Qai
ooonDaniter amboo oorroperiL Goinmi»*
«ai eorruptela noalrHM li&miM] Bftjor
ita, qaaM prior : qaippo
b Modo do ambobot aooatetur
^lioio,M»deano. D.
. 8 Tamdem reprime imcoadiaM] Bfi-
re. Qaia reprebendflre. neqnit iratoen-
tOM» oiMietottM reprebeodit irati; Bt
aa«^ do ooottt ett: tracimdiOfde mori-
\m, Jtqaead U rtdi] Qaia ira, ab oo
i|aod eot tra, dieilar, qood a te eat, qoi
iratoatar et ftirit. Bt, ild te radi, prc^
^ dizil.* Virg; Oo. IV. 44S. Vdrmm,
eMmtUafit§amrtfefitfaUaeia, meha
In tetg redit. Bt Gioero ra Caeoil. 17.
Bedit ad tt, atfoe ad foerm tam. D.
TafidMireprtmt tracttndtam, alftit ad
remredH] Propotitio eit oriMinlt. &
9 Bepraaai, redit] Noo qoid dlootory
ted qoo getto dSeatar, apeeto r et ?ide-
Mt neqiNodbac repretaittoiraooodiaM,
oeqao ad toredliate DetMam. ted qooM
mire eat atque perapiooa moiaUtat, iiv
biqatmodi reboa apparet. D.
10 Rem iptam putamiia] Videtor
panlo oitiot deatoraaobatn»^ qoam reo
etiam inoertat potoebtnt. Sed et boo
morale : nam jatte irati, omitM Mori'
tit, ad raliooinationct aaape restioaat.
Et praeterea illod accedit, qnod noii in-
' Tenit jam, qood condigoe dicat: tiMol
elitM qoia inerepitns eat a fratre, qaod
apod ae jom non ait per iracandiam re-
bementem. Rem iptam pu^tmia] Trao-
temoa, porgemas. Nam et blno pui»'
mino, porgomenta dioU aunt : otPlaa-
toa in Capt III. 4. 13f . ait, Nneleum
amiti,rethmipigneripaiamSna. BtVirg.
iBn. VI. 35S. Mttlto patant, ioqait
Ptt/ar« p»^rie, ett fSdta et oatM o rerio
et otiHbat reteotre. nndo arboroM poT'
galoret, pvtataret dioantnr. £t rem, coo-
tam ipaam litia oatendit : nt,Miittiiaio,
ol^iiaarfremrarfi. D.
Dictum hee inter nmfuH; ex te adee
e^ eirtum, ne tu euraret meum, neve ege
tuumf tvapottde] Haeo propotitio ett
legit. Crimen tio proponitar : C«r fwiiff
opttd tepetatf eur reeipit meumf eur
emls omieom, Mieief Cooelario: Qario
doegelttttm weiieMroytteettro meiim . B.
11 Ne tu euraret meum"] Namam-
bot oorare, propeouidam repoteero 9-
lom ett, qaem dedisti. D.
If Faetum Mt] Appoiot MioioBeM
Digitized
byGoogle
u»
▲DSLPHOKUir
D. Ciiriimai^tepotattMPredyiBittmttt
Cnr emii wnimwi, Mldo T imml^tAaM
Mihi idem jiis aDqinmi^irt ^eai^ quDdl-MKnDti^tt tibit 19
Qnandoego taamiion caro> ne^Mrftmeo^
M. Non aeqnnm dids^ D. Nont M. Nani^v«tltti Tot^
bnm ho6 qoidemfBt, . .
Commnnia e98e amiconim inter 80 onmia*'
D. Facete : lumo demnm istaoc nata orattoect.
M. Anscnlta pancis^ nisi molestum est, Demea: M
Principio, si id te mordel^ smBtnm filfi
mritiim qiidrai fiUori, ted ftMto^co»^
tmmn oIi^mU. D. '
13 Cur rectpii metm] Bmper^ vtA
rtMptare plenuDqtt* ia ■ §!■ ■ jfmiim
dkitar de kis qiii Ibree rel elioe aeele-
n^nt ia dooiqpi toea reo^piaiit et <m>-
ciiltut io Hec. V. 1. 16.' Hise ree^
tAtoTM ^el Teoepiatorei «pad ICtoe r.
BrisMii. de verbor. sigMfiait. B. D.
14 Cw erm amioajfi, ^imt^ IiK
dwaetio ista noiiiiiiis mtgum iaTidiui
sigBiiicat: ui, regnimme, MtehiMt kk
fouidefP Bt, ^. XI. 362. Paeem te
peteimnt omnet, Tume, NumqMmkuu
mikiidemjut.ttfuumettetm'] Aatnim,
a«t gu» abuadat et eat ordo, qai miniis
«q«im est esM idem jns miU^ &o*
Oii eirf^ qsare ▼«! oor sigBificat. D.
15 Li B de a b r p g . com Faerao eoaseii*'
•iL VatlaBl coddi sed. legeodiim aibi*
^ror, Num f^i mtfNM iiitAi Jw idem ti^
teeueh quedmeeumatib^f Nm^ te<mm
poaoit ipM aatilbesis. Atqae cmterf
ooareaiwit PlaiMie Ampb. Prol. 76.
Quimimut eedemkiitriouktUUK, qum
lywiiie xerow p.
17 Non\ Confidentei; wm repetiTit,
mm babens ratioBem q«Mi MlyioeQet :
nisi illl prof erbiom reaisaeiiq amwlem»
Ni^n qoia m ridet in malamcapsam in-i
cidisse, totnm rermliter et&eete agit ;
eft sobjicit mqoitatem, nbl j«si» m tsem
m» potest» Qnod tamen a DemM st»*
tim ooariBoitnr» dioiMdo» ^mmrfMiMi
itUBp ormiormi^, ntosteBdM iU^m per-
•mrbatBmooBlrasia poitBlisiediotia sBia
SBperioribBs. D.
NsB «fiMMi.dieti] liaat ddbntsros
BMB eaee^ JM^ ^^ qiM
iB pacto coUocata sbbI, preplerM qvk
oBiiconim SBBt uBiusrw mhbbhnsk» B.
DoBatBa et.cod, bdnBS G. FdNEleil
totBm boft tsibBBat MieiBai. IMm*
tri omBeelntsipeBBBt Psmedm. UtraM*
qtte iU M.eommewlat, bI BSMias iHrBBt
pnefthtf. B. ,
' 18 CemmBBia st amiiimMB JBtw m
sMBta] Iflter Pjtbaforsbs «glBm diei*
tmr. D.
GomaMBta.csm omifsrMm] Maki bB a
d« Pjtbago^i: ntut U '^tktot hn fey it s M»
tmrk 1^^ ikttSn ^tkmt thm ir^fittc i«e*
^ied/imc? HieeoBym. adrets. iBiiB.
PytftaftrtCB st tUn p recs p t g sBRt, jfarf*
conimommoMwt g owim Bn ia ; SoBOMdB
Benet. VH. 4» MeteUe e$ dt aeekit kf
mmmapmrioiu
HBMpsttit. Jm-
MeBaBder^apad Soidami rai^^
fmf wmf, IV ftkm-tkyjikfeemkf K«I'm8 ts
lui ^SMAMMB «lllill^B. ^^'.
19 Ffoete iwne rf tawm itUte mIb
enilaseit].A]iit«lBmjaBigmitt liil »•
pafaot» Eibeoanato s«; Bflm^sift-dll*
cimns de rebos- re p al ifl fa x «t SBpi^
S^ ««f« meHuifimii hmm ftiteMi ^
feehm eit, kem, D.
«0.
i>miM] In dBM partMdlvMkBr taii
B«; Btbil paaMiMB ITiiuliM
i^ Bibil (w<>i<>ttss>.uiiraiiHlwt
D«
St <Pi<<i^si4dt«mir«iit,iiiiHiia
fia fnem fati mm} \FigBmlVa hH ^aa
Digitized
byGoogle
Acpr,;ir. ftCTRirAan.
aar
Ta illos dimffyfi jmhr^UiSkfmtB^ -
Qaod s9tU«||t«J|i»4ipt hwi.^^^
£tiiietamii9;ofqm^9Fe^^ «5
Bactpnpi: ,^ugi4«m iOw r^oMoi^tiqiMuii obt|nfit
<>>BseiTa, sp^lQ^ Pfkr§9;.^
niis rellnqaas : gloriam ta ist^
Mea^ qoadpraeter^speiaeveiiere, ntantorMiie:
Be Mflnbfiia nilttl decedet: quod hinc accesserit^ 30
Xd.de lncaropatato esseonme. ha^ si vole^
Iii aiijoiio Vere cogitare^ Demea^
JBttBqU,>iBft.4au^ et iUk demsensmoW^^^
f). 'M^t^o lem : cpnsuetadinem ipsontm. M. Mane;
r*ine^,tt»mmHet, tnmtnmfim
fa m j mi ^ j Jii^Mttiioli«xptotioiie
pMi tf o m, Md w#6, qMd «cHTapOt
9U» Mritai tfvit; qlNd boM «onaa-
tdL. C«li«|gfleitiirMMMio,q«oddo
n a dtoi^ iHa ViOMSo^ Mnper ib oor*
rvytff Hifs «dttMemdo itt* «it, ^imb
tfH|^<ftRrt»iM^M(i^,««t,eaoetur. Z.)
lnn iM vr^pefnit imtritonm censBotii*
&MB ipMnbi. Hee porgatiir ita, qiiod
•IM blft Ivcittlti et fkt^ poesit oorri*
ger», etti ed dMtaritftlem «tatis aoces-
Mfll (tmmm lir. mU adcmuin* 0.) E.
Idte awnfee] Sie GrMi qiHMjae,
-Sf QiMBio] Medoebjoigatoriam eet
Noitri, yacito A^ee; sed BemUiioi
hm/mt»a.B.
23 ProfVtoIMastua] Propalrimo^
aBt^q^tate« l>.
BMlDtolibetchie et tobraftaf, li.
•« toileiitabali, aMae. Sed oostii oodd.
et Tett. Grammatioi exliibeot omnef '
littflai: KamqaodlPaerfMtf aftiitratar,
ftfOitev de adaltia jom fflib noB (Aroprie
4Wt Sd qiddemTerom eit, iod niMl
«Imi. OlJmeBimait rlghitr dob dd
V, ied iafiutiboi. B.
fftHJuB} h e. pro modo liMalta-
ttffl toarom. R. B.
1U4nba9i I. e.. iosttotabas Ur.
XXVi. 40. VelleL Patero. U. 19.
Semper Itoe ▼erbom ngBaSeat dlAcal*
tatem aliqoam aleBdi.<V. Oort ad Skl-
iMt. C»lil. e. sr. R. D.
t5 EtiMtuMuioremcredidisHteiU'
cni duetvnHn] ^irayifyii. D.
«7 Cmt9ena,qum,paTc!B,faequatit'
plufinmm Ulis reUnquas] Hoo sic pro-
Baooiaiidam, Ot appareat bano ipsam
▼oloptatem displioere MicioBl. (Xnuer-
Daparta. Quarenorsi. Parc«Omnibal.O,
• 28 OmBes Bostri oom edd. Tott.
gl&riam tuistanc tOficbtine. Repoai»^aB-
tem, iiiti rritnfttoi, gloriamqHe istane
Hbi. Nam o6tiiie patidam esset si bio
repeteretor. B.
29 Utantur Hne] Aot deest Ati, «t
iit, his utaniur : aat inea «tonti^, aiiti<^
^^lo^tusest. D.
- SO Desummanihildecedeq Reiide
i^icet. D.
31 De htcro] De looro eise dicitor
qood ^neter spem erenit, in Pborm.
n. 1. 16. ipucqmd prtrter ipim eveniat
Id diptttorv este tn hiero, Cie. ad Dir.
IX. 17. LiT. XL. 8. R. D.
33 Diiiiini] Pro <2imei. D.
34 Mftto rem] Pecaniam. Et beo
exolamatio esl moralis adTersom niBUi
tardos, ao bob IntelligeBtes boBiiBes.
(hnsuetwdisiiem istmsm'] Loquer, «it
Digitized
byGoogle
IflB
ADELPHOHUM
Scio : litac ibain. Hralta in homine^ Demea, 35
Signa insimt, ex ^aflras coDJectiira fadle M,
Duo quiim idem fiunont, saspe at possui dico^^
Hoc licet impnne &cere lndc, illi non licet :
Non qnod diiiirimilifl res sity sed qnod is qni-fiM^
Qn» ego illifl inesse video, nf confidam fi>re^ 40
qoid tale» Mb«idieiidofli. Mitto rem : rent Ergo etim boe («d hte Z.) tUoi
tamsuetudinimipmnm'] Velabiililittte
nd honeetatem tnuint: rei a rebui ed
illoi ipeos, de qaibas agitnr. CtTetar
eum, ne aot rem perdait» ant ipei pe-
reent. D.
Kttto rtm, i^c,'] I. e. onitto de re
Boetn qaam ftlii prodigoat Teri, eed
de prtTa illerom Tita et moriboe qoe-
ror. R. D.
S5 Man4; tcio : utue' ibam] Mor»-
lie et froete eoiveptiOf oontiiieBa in ee
ktenter blandimeBtmn» qoo deUniator
nnditor (alUr, aot, Dimea Jrater),
Muka m hifmine, Demea, tigna tnfniit]
ObeooriMimaa eenfof et re et ▼erfaia.
D.
MuUa in homine, Demea, ngna m-
Munt, ex qwbut eor^eetura facHe Jit']
Qood faoilc adoleacentes oorrigi pos-
■ont, dixit inesse in eorom moribos
iodicia melioris disciplin» ; et probat
ez eonsnetadioe» qnod sit exercet cor-
reotionem: duo nnam rem fiuaont.
Qood ille (Duo quum unam rem /«•
eiunt: iUe Z.) qoi adolesoentnlnsest,
impane fiiicit, iJle oom grandior nato,
crimen admittit. Hoc enim dixit, Non
quod ditnmHit rettU,ted quod hie, qui
facit] Orabat de moribos, qood &dle
oorrigi poRsiot qo« DMjiont. Jam in lo-
00 Ferentar, jaqi inteUignnt, qood jam
libemm arbitrinm habeant, qnod fiuale
rednei possint ad iotegram disoipliBam.
Hnio boidit alin qosestio : HoAie qoia
ip Igxnria TiTont» qoemadmodom cor^
r^ lioet perditis (quemadmodum cot'
rupti tdUcet et fritdUi Z.) malis mo-
ribosressoasdiiigenteradministrabnnt?
Porgafit istnd similiter coosoetodinea
proprio moreseneetatis, qnod hseo astas
pmgis hoc ritiom habeat, qood diligen-
liarH Mf4 htwiojM» ot ret soas cp-
96 Metri Temstas postokt, ot legn-
tor, si^na intunt, quihut es, £co. B.
57 DnefiliMriidsm/BeNMtJObtaTO
locotos est» qonm hio sit aenmis : Dw
idem &cionty qoomm nni lieet fiMere,
•keriiionlioet. Duo ywwa tdsm / e rfn ii f]
Nam ambo et iapiont,eftiBtellignt» eft
looo Terentnr. bob ingenii Titiom, 'aed
est teife ad soperiora oot^mgere s mtm
possnnt dno idem fiioere et easB» BOB oft
aimiKtndinem (nomit li mi li Jtndio idBw)
iaoere TideBnlnr. tBno ergo erift iiigBBm^
ttqpeidemfaeiunt. pjetfm aalmB poBBit»
proiBtelligere et soira. ab eoqood pfs»*
oedit» id qood seqoitQr, vt» Fflmirflwm
ittuc Iten^ficium pulehre Hbi dieet, et^
JtfiMiqrim ms «iiosi iiif st gnrtiim.. D. .
58 Hae<toittiiqNisis]ABgBetiB.^pi8t*
5. Qued enim in divertUate pertenmrum
uno tempore acadere potett, ut kuie B"
eeat aUquid inqmnefaeere, quod iUi neit
Uceat, non quod ditsimiUt tit rtt, fsd «
qui/aeit : Ua ab una eademque pertetm
divertit temptfribut tune eportet tUguii
fieri, tune nan oporte^, npn qued wui Oh
mmUt ut quifadt, ttd quandofaeit, .L.
39 Non quod rfigtmttf i ftt tU] Am^
qniahoiolieet? D.
Reote Bemb. pro quod irtrabiqoe hft^
bet 9110. B,
Non quo ted quo^ Non qu» dicitBn
pro non qui seqoente etiam in all^fB
orationis membro^pMid. CSo. ad Dir, Ylm
4. R. D.
. 40 Qhc i^ cam tn tUti video] OtAm
fi senkas hio est, mBltaiB homiBo* D»-.
mea, signa insoot, ex qnibBs ooi^{eojtat%
ftoile fit: qnm^ego ilUs iaeeee Tidee^
BtoonfidamforeitBBtTolBBMe. D.. ,
Codd. emnee Wiii* fut ^i^ilHi
Digitized
byGoogle
ACT. V. 8CEWA ra.
lOD
Ila at Toliimas ; video sapere^ intelUgere, in loco
Vereri, inter se amare: aciie est libemm
Ing^niQm atque animmn : qno vis iOoe tn die .
Redncas. at enim metnas» ne ab re sint tamen
Omissiores paolo. O noster Demea^
Ad omnia alia aetate sapimns rectius :
Solnm mmm hoc vitinm senectas affert hominitms,
Attentiores snmns ad rem omnes, quam sat est:
Qaod illos sat fietas acuet. D. Ne nimiam modo
45
tm vmUo. Reote. Ebd. ni. 1. S. Qnd
mlktAet,<iuodinUe>t, B.
41 Jnteltigere, in loco esrvrf) Non»
in toeo wtelBgen: led, m loco vereri. D.
In omnibiis fere nostris est, video
4etmpere: et apprino hoo eomreiiit. B.
42 Inter ee amare^ Gito Cictte Z.)
dixit vhUt ae: qnod est, qmim alter
ahenun iBrioeni amat D.
&ire est Kfterum Ing, a. o.] H. e.
Scire Uoet eomm ingenimn atqne ani-
■nm libeialem ease et nobilem. Jnro-
■alb : t« d6i it6er homo, et reg}i eon^
vuavidetis, Fabrv.
44 At enim metuat] 'ArrlBent ad
prioram traotatnm pertbens, qni eit lia-
bitas de oonanetndibe rei ftmifiaris.
Ne ab re unt tamen oimmoret poulo]
Qmn amaBt, potant, olent nngnenta.
At emm metuat, ne ab re thu tamen
amimoret paulo'] Oratorie paulo: mm
non paulo omisriorea fore Demea, sed
piu r imn » fore oredit et metnit Et ab
re, a patrimonio. D.
Ab re omittiorm'] I. e. negligentiores
in re fiuniliari onranda. in Heant V. 2.
9. His mox opponnntnr attentioret ad
rem, R. D.
45 Omitticret] *AnnfAim, htrtirt(M,
■egligentiores. Sio in Heantontim. Ubi
te vidi animo ette amitto. O noiter Dt-
mta] Blanda et onm qnodam complexB
eject, qni reprefaenditnr, inonsatio, et do
Morosnblata. Et sio hoo dixit, tinqnam
£«tnms esset, mnha te latent, simplex
komo es. Nam In^smodi sententia la-
iBBter qoaatam dloentis ancto ritate m
D.
46 Ad aUa omma atate tapimiut rse-
tiut} Pneterqnam ad ararltiam. Etper
hoo, qood optas liberis, Titinm seneo-
tntis est D.
Menander apndStobcnm : Bl r' Sx>C
d^ai^f i «0X2« iJW&iy ;tf Atc 'Hftfi», riyt
^(«mSV da^ttXim^ woaS, W.
47 Sohun unwn hoc vitium] (Soero
de Seneot 16. ilvoritia senitti quidtibi
velit, non inteUigo, Patett enim gtne-
quam ette abturdiut, quamquominus vi^
tarettat,eoplutviaticiquareref Horat.
in arte 169. MuUa senem ctrcumoeniufkt
rncommoda: vel quod Quarit, et inventii
miter abstinet, et timet uti : Velquodree
omnet tvmde geUdeque minittrat, Homi'
mbus] V. C. omnt&us. L.
Nostri omnes coofirmant Lindeabro-
gii lectionem. Senectvj est disyUabon,
qnasi jneetia, nt senex, sepe snex, B.
48 ilttsntiore» sumtft ad rem omnes]
Ptroprie attentiares reddit omtnton6us.
snpra enim dixerat, Neabretamensint
omssiores paulo, Q^am sat est] Qnasi
dicat, attentos nos esse non statim (at^
tentot noi esse mmtttmy Ms. B. com edd.
ante Steph.) orimen est D.
ilttsnfiom dd r»m] HsBo pleaa est lo*
ontio. Cioero absolnte attmtum dicit
pro parco et dHigenii r, Mannt ad Cku
ad Dir. IX. 16. et Gner. ad ennd. pro
Rosob Amer. o. 15. R. D.
Qunm sat est] I. e. qnam opns est in
Pbonn. V. 3. 14. Lir. XXXVI. 10.
ILD.
49 Quodtiiofsattftaiacu<t]Mfra^-
sfic aeuet, Net nimsum mocio bonsi Uus
tstc nof mtionsf» Mteiov et tmuitte oiii-
Digitized
byGoogle
m
▲DELPHORUM
Bonae twm istas bos nitionee^ Afioio, M
Et tans iste ammai aBqiius sabrortat BC» Tace;
Non fiet mitte jaai istaec 2 da te hodie aoMt
Exporge froirtam. D. Sdlioet» ila tempm fiert,
Faciun^lam^st : cddteram nw craa cam filio
<jvm primo lucu ibo hinc. M. Immo de nocte cenaeo:
fims equus tubvortU] iVc Ttkle* Sub--
^wrtU infra legeadu» est. Si ne, pra
noD, ooiyaDolio est et subvcrtat legen-
dom est, it* ttt rabMidiuii» TWa, t^
«li^oidtale. Et iutt et itte qaod ait,
ngnificatioDem babent oaiUasBiodi ra-
tioneM etineptam (rationum, et tnep-
4arum). Nam apparet non eaa probari
ab eo, qai sio loqaitar. at fapra, Jam
«tr» mitte, Demea, tuam istanc trocun-
Acuet] 1. e. pmdentea faoit. Nep. in
Dione o. 8. E. D.
51 Taee, mm Jiet] Tace nuno pre
"ev^nfua-fAS poiitam est : qoasi diceret,
Bon sobvertet. ne dixeris : qood mali
-ominia verbom esL D.
ilmmttj tsquufi sabvortit] V. C. lub-
vortant, al. evertant. L.
Nostri omnes subvortanL UtmmTis
^robe. B.
Animus aqutu] Anmtu «^otu diei-
tor, qniy qnicqaid aocidit» in bonam
partam aocipit. Flor. III. 21. aquiore
•animo uteunqusferrem, R. D.
52 Da te hodie ndht] Accommoda te
ipsom Tolantati mesB. Nam in (alii» aJ)
•nimnm transtolit qnod est eorpoiis»
ot in Eannoho: mtit sese dare, sermo-
nem quiorere. Cioero» Verr. III. 19.
Cervieulam jaetarep etpopulo se occom-
modare, Da te hodie mihi] Si non Tis»
inqait, propter te: Tel propter me mi-
«Isesto. D.
63 Exporge Jrontem] Qaia contrahi
in Terbo (eontrahi a severo, aot, contrahi
eontrario verbe dicitnr.^ £t Tcrbo isto
oat tn di tnr , qoanto oonata opns sit ad
esplioandam tantam oontraotionem se-
neotntis et seTerilatis. Scilicet,itatem-'
pui fert, faeiundtm est] Vide sinon
boo sit, qnod Grsdci *MIPCOICAXii^m^
( Mtmn m y^ Sf tf ^ i. e. odiosnm, seTenun)
dknnt: n«m sie «4 t«a temfuifert, el
jfacmndum.dioendo» ostendit se magin
cogi neoessilatibas, ot paolo sit tran-
qoiinor ; ef cam tanta^ diileahflAe pr«-
mittit, tanqosm mala sobituros sit. At-
qoe adeo mi^iorem partem secnm dia<
potat, neoessario hoo Tolit nolit facieB-.
dnm esse, ot sit Isstior : et hoc q|oia
tempusfert : FadMndum ett] Satis ms'
re: tsnqnsm neoessitatecogatnradgao-
deodom agrestis seaex * |MICOKAXH-
M BPOC (UtffmaJJkfOtot). D.
Exporgefrontem] InrogasenimooB-
trahitarfronsperiraoondiam; oomls»-
tiCa faerit» porrigitor etcntenditar« E.
Exporgefrontem] l, e. ostmide te hi-
larem. Plant in Cas. II. 4. S. idtm jwr
Ut froatem explicare, tolvere, relaxare,
oontrariom ^nmtm sontni^sn^ oiim*-
gare, dueerei adducen, adaringere t.
Xiambin. ad HonO. Bpist. 1. 18. 94. «I
qom annotaTimns ad Rotil. Lop. I. 69.
R.D.
54 Caterum rus ctia» fiUe eum pei'
mo Uieu iho hkw] Hoo ideo fiioit, qoasi
gaodere ioterim non possity nisi se ti-
einsB ssBTi^ proximitals soletar. D.
55 Cvm prmo locu] *Awyitn9%4
C^*"'^/^-) C«*» V^n«^ ^i«CMj Ve-
teiesdioehant 2ucum> proiHSC^pco sole
ponentes. Brgo ctim primo haeu^ qoon
primom sol oceperit illooesoere. Cmm
primo lucu] Veteres mascolino genero
dicebant iucem (Lucum. Gnido JoTeoa-
lis). Ibo hinc\ Tanqoam de malo looo,
De nocte] Abandat de, I^.
De nocte centeo] Tantommedo hoo
age, ot nocte dones, dommoda hodia
prsDbeas hilaritatem. E.
Nostri codd. ooiTersi sic» ctim yrj^
maUic^ibo,ix», At Tccsas ita est jnsto
longior. Fsemns delendom tmma oea*
set; contra sententiam. PotMM ^ie«
Digitized
byGoogle
AOT. y. SOENA III.
IZt
Hodie modo hilmm fac te. D. Bt iitau pMltriam 66*
Ujm iOac macum hinc alMtmham. M. Pagmiveiis.
Eo pacto prorsmn iUic alligaris filimm
Modo facito^ nt iUam aenrw. D. Ego istac videro:
AtqneiUi &vill» pknayinmi, ac polUnis, 60
Coqnendo sit faxo et mcdendo : prmter h«ec
160 Mne, qaod DoBatof Bon legUs^ ti-
Mir. QmSmtmm kg. Cwm prtm» hneL
Mam Iudy qaed ost adyerbiaiD, at manl»
txtat in ood. Fabrioii, et sio laadat
Ghariuat ex Sisenna. B.
Primo luet} AdTerbialiter ponitor
BKire antiqao nt mam fio mmis. Plaat.
in (^tell. n. 1. 49. cum primo tua
cra», &0. T. PericoD. ad Sanotii Min. I.
9. p. 64. et BentL ad b. 1. His ao-
pnepofitio eum, Hirtina de B. Afrio. ,
e. 6S. cmn primo mang Sallait. in Jng.
p. 68. cum oceam vUs* R. D.
Jk nocte] H. e. atatia amedianoete
vel mnltam adbac noeti. Cio j^o Mo-
xena o. 53. Horat. BpiiL I. 9. 32. Sie
dedieeei statini a meridie, mnlta ad-
luio die lir. XXV. tS. nbi t. Drakenb.
infira y. 9. 8. t. Bentl. ad Honut. Epiat
1. 18. 91. et Bmeat. io ClaTe Cioeron.
Tpoe dc R. D.
06 Facte} £odem verbo nlitor, qno
jafltdndom : ot laborem ad Ifeliliam ae
ooDTertentis ostendat: id est, eUbora
otciahilaris CFoc te» iwh dixit esto; ted
eialHfra, ut em pomt hilarit. Uterqi»
)ib.) £t iitam fmltriam una Hlue me-
eum kiac abetraham'] Vide siogola» sjrl-
labaa» imbotas amaritodioe nutiea at-
qof i^presti. Mam ietam odiom signifi-
osL PaBitriam: sa&Titia in nomine est»
^gttm d d mmn oportet. et, vmawio-
eum: qjaMfn onm adoIesoi^tibBM aise
4soaTeoenit» et ilUic : ad quem looom
pOTkriam «eooBp Ir^ MwnpalUt. DeiBde
ne Tel in itinere poena «essel, cwn
pSm i6o ^^9 inqoit, \Uaim vero aittra-
^oMt, Mam iilu^ eo animo dtjat, qoo
jvyna, ikc hinc, Bt appaMt ill«m <v»r
Bi,BMipoipi«m d«cliir«m poBUam apn
«IfidiciBBp^ O.
Lege ey 4Qb«s BP^irif* hiiarwn te
/00. B.
57 Mecum hinc abttraham'] Non ab-
^oani: sedqoodestsceTSentb, abstra-
ham. Ptfgnoeeru]. Magoamremfeceris.
Sio Laotlias, vicimnt, toeii et mag-
nam jmgtuKvimut pugnam. D.
Pugnaveris'] I.e.magnamremfecerisr.
nt beoe esplicat Dooatms. in Eoo. V. 2.
60. R. D.
58 Ego pacto prorsumiUieaUigari&-
JiUum] Hasc oom riso dicit Mioio. £t .
Ugare, eet iojioefe alieni TiBoola. Qois
Tero dicitor oUi^ari ad aliqoid» sioe
qoo esse non possit ^ Ergo proprie ad
amiuamalligariadolesoentem di&itBma-
torem. Promun aaton, eertetvaole^
BOTeresignifioat. D.
Lege cnm oodd. et Donato UH pfo
UUc, adverbialiter, i. e. rure. B.
JUfoUigaritJUium] h e. feoeris, nt
illio semper maneai fitioi. Propevt. f.
5. 12. nbi t. BrooUos. iUi aatiqae pro
iUtc nempe rure. R. D.
59 Ut iUamtervet] Aonendnm iUam :
hoc est^non Jam fiUom» sed iUam serra»
in qna atromqne retioBeris* Ego ietuc
mdero] Boo est, ut iUam isnum. D.
60 Atg^ue ibifmnU^ plena, fiemt, ae
poUmit cotfuendo tit fsuco, et melemiia]
Aiqoi moiere pri«B est» qfwm cetptere:
sed illad pri«s posoit» q«Q palebitndo
Bugis ffledator. an ^piia prios torfeatar
tritioum, nt tiuidi poiBlt^ Ui Viif.
Mu. h 179. SttorrvrtiwrmityEaamNf,.
etjr^t^ere te». D.
FawUte plena, fium] Uomm. Od.
V, 27, yfai uofAefMTo^, et ex «o Ni>
pelas Choniat. tmi yfet nofiufdk Stm U
ToS Mamo^oXSt^BM vufL L.
Appoae at^ pripri Tersui, sSc ot
priori detor at, et ^pootarioa. B.
61 Cogu^n^ eit faxo, et wtelendo]
Me ametar leiUeeL Cofuendo ntjuxo,
et moUnde : preiier /mc] 'aaAotk 00-
tBTB. D.
Digitized
byGoogle
172
ADELPHORUM
Meridie ipso faciam ut stipulaiii coliigat :
Tam excoctam jreddam atqoe atram, quam cari^o^gt
M. Placet
Nimc mihi videre sapere. atqae eqoidem filium,
Tum etiam si nolit, cogam ut cumilbt una t^ubet 65
D. Derides ? fbrtunatus^ qui istoc animo sies :
il^osentio. M; Ah! pergisne? D. Jamjam desino.
Mk I ergo intro : et cui rei opus ^t, ei bilarem bunc
sumanus diem.
ACT. V. SCENA IV.
DEMBA.
... *
NUNQUAM ita quisquam bene subducta ratione ad
yitam fait.
6S Meridis ipso} Qaam sol Tehe-
•meDtior est. Et nomen fecit de adTer-
bio. Mmdiem dixeroDt Toteres, qnasi
medidiem, R pro D posito, propter oog-
nmtionem hamm inter se litteramm.
Ut stipitkun eoUigat] Qaod Bab sole
ieri neceiMe ett. D.
63 Tam excodam reddam, atque
otram'] *liutrmSt dixit reddam, pro
faaam. Bt eseoctam, ad tenaitatem
tiocati ooloris (sieeanti» calorit, Hadr.
Jnn. Forte, tiecat^ cutieuUt) : atram,
ad colorem retalit. Et Tide qaam
aspera, qaamqae ingrata claasola ait,
qoa seridici aenia finitar oratio. D.
Pro placet malim places ; ataepe
alibi beo permatantar. B.
64 Piaeet, nune miH videre sapere']
NoB oontradicit: timet enim aaasor,
ne lctitiam mrtas proTocet ad jargiom.
Atque eqttidemfiUum'] Non folam sua-
^t Imtitiam, led etiam ridere cogit
iBTitQm. D.
65 Unaeubet] y,C, eum iUattmc
eubet, L.
Pro cogat, oom pneceiaerit equidem,
reote meliores libri habent cogam, h. e.
cogerem si ego ewem ta. B.
66 Deridetf fortmatuti qtd istoc
animonet] HooTerbam'Talta Demee
•io profertor> at iabiutu» videttar
inTitas. Sed rarsa' ego tentios amare
seTcreqae ditit Et ridet, qai simpli-
citer ridet : deridet, qui oom alterias
irrisione et contemta ridet. Fortunatus
qui istoc animo sies] Nen laadantis est
qaod nii,forttmatus : sed moraliter re-
prebendentis» at si dicas, qaom te ali-
qoid cara offenderit, fortonatos stoltos
(adde, imitaris Z.) qai nihil sentiant
At (at ego) hoc qaoqae dixit in Ea-
Dacho,at e^ infelix neque ridiculus esse,
nequeplttgaspatipossum, D.
Versos probat Bembini isto, pro istoc.
B.
67 Jangam desino] Et hic Tdat ne*
cessitatem qaeritar imponi sibi (sUen'
di. Z.) D.
6B Eteui rei opus est] Cai rei cre-
dis, nisi naptiis ? hoo est, lodo atqne
l«titi«, Toto et gandio nnptiali. Huiie
tumamut dim] Non acoipiamasi sed
impendamas, et oonsumamas. Unde
et sumtum dicimas pecaniam, qam in-
samenda est. D.
Melior lectio est in Vatio. Baulic et
Bembino, I ergo iatro, et euiTeiest,ei
rei hunc sumamus diem» Nam ita eii-
oitar Senarins et ceteri. In Terbis eui .
rei est, sabintellige dies : vt sit, cai rei
dies hlc dicalas est. Vkmmv.
1 NuTtqwan ita q i^is qu am bene sub-
,o
ogle
ACT^ V. SCENA IV.
173
Qiiiii res, SDtas^ osus semper aUquid apportet novi;
Aliqiiid moneat^ at iUa, qo» te. sciie cfedas, nescias;
Et qu» tibi pataiis priBia, in experiiBido lepudies :
ductn ratum] Iwlm seena exw^lvm
indaoitv homiimm, qai virtutem taBdio
desenmt, ob oo n temt um ejns apad om*
meB, aeoalnmqiie Titioflios (forte, cb-
tentu fjus, quod apud omnes ievemn
m$ vitioram tit,) Et adeoftiret Teren-
tiiis olemflntioribas ao mitissimis pa-
tribus, at haac qaoque addacat ad sen-
tentiam Mieiems, non tamen hoe sen-
tientwwj qood ita fieri oporteat: sed
qnod ita res cogat. Valt enim natu-
nlem inesse Teris patrihas acrimoniam :
sed eam semper inridiosam esse ado-
ieseentihos. Btnk tubdncta ratione'\
Bene disposita, bene oompntata: du'
eere, enim est digitis compntare. sed
dueere ($edutere Mss. H. et B. Forte,
mddueere) est apad alinm et palam :
tubdueere, apad se ipsam et seereto.
qoo magis in Teibtfisto mi^oris at(en«
tionis et diligentim signom est. D.
Nmnquom ita quiBquam tam bene mib»
dueta ratiane ad vitam fiut'] Demaa
«nm animadTertiaset mores suos oasti-
tate dnroa, integritate intolerandos
lasdem nonmereri, oonsnetadinem mu-
tat ; boc dootos de sefacerepropterea,
qtoniam luro apad hominesconsnetndo
est. Est ergo hnic scenae qaalitas, an
juste (aciat, qaod matet consiABtndi-
nem? Snmt^ aatero oonsnetndinibns
tmtioms (eonsuetudinie ilUut rationibut
Z.), qnod nemo homionm ita sabdaota
ratione et coHeota Tixit, ot non aliqaid
aqt sna re ant «tate maneretar, lioet
Bone aibi atendam (mutaoerit, eoUigit
eadem mmesSnetieutenduM,Z*) 8i-
qnidem in seneotnte, jam deonrso spatio,
^Bmittit Titam pneteritam propterea,
qnia nihil melins clementia et faoilitate
esse oognorit Qnippe cnm irater
Mioio rixerit ritam in oonTiriis, ab
•omnibas laodaretar (Umdetw, et Z.)
omniom &mam jaslam honestatemqne
mereatnr. Conlra hic tavut, tmtis,
agrettis, pareut, trueulentut et ienax
esae dioatv, laboreia fMoeparit, Qt
axorem duceret, dotaTerit liberos, lar
boraTorit primam,iit patrimoniamqate-
reret (adde et Z.), setatem terereC
Efficltur quasi daplex Tita et compara-
tio, ita ut laadetor nna, ritnperetar al-
tera ; et hoc non tantom ex Tobis ez
(urbis, et Z.) jadicio populi. Est ergo
qoari per Tbesin ista propositio, qaod
roala altera sit. Utrnm ex jadioio po-
pulari mala sit iUa, quse ignoscitnr et
tabitor. Ut (probatur ; an Z.) merito
hic et joste consaetudinem Tit» Tolae-
ritmntare. B.
Pro/ttit leges lingnsB poscnnt fitat,
h. e. ette pottit. Nam nfiiit ab anctore
essety ob tempomm consccutipnem po-
suisset mox, apportaret, numeret, B.
Subducta ratione'] Dueere, dedu-
ceret subdueere, propria' Terba sunt de
rationibns peconiariis. Veteres enim
rationes compntabant oalcnKs addiHs
Tel snbductis t. GronoT. Obs. 11. 10.
Subdueit rationes qui eas oomputat et
cognoscit, qnid sit expensam, qaid ac-
oeptnm, qaid reliquam. Plaul. in Cor-
col. IIT. 1. 1. Cic. ad Attic. V. epist.
ult. Hinc eleganti translatione rationes
anbdncere dioitnr,qni secnm meditatnr,
qnomodo recle TiTendnm rit. Cic. ad
DiT. I. 9. R. D.
f Quin res] Quin, modo eur nen
8igni6cat. Quin res, tetas, usus] Tria
posuit» ex qoibas res pro experientia
ponitnr : et hac dirit se essemntatnm.
Ham mox dicet, re ipta reperi, FdciB-
taU midl ette hmrnm meliut, negtie e{e-
mentia, D.
3 Alvpwd moneat'] ZvXXii4<c est per
casns. sabaoditnr enim fvem. D.
4 Qtue tibiputaritprima] Ante alia
eligenda : qom et primo looo ponenda,
ao per hoc optima. D.
Reote Bemb. et alii Faemi libri
praratanlioreshabeAttit tilterepu<ite«. B.
Digitized
byGoogle
174
ADBLPHORUM
Quod mmc mUu ertmii. mm ego viiamdir^Bi» qaaoi
▼ixi saqiie adhnc^ fi
Prope jam eKotuso spatio milto. id qnamekran;? le
ipsa repperi^
Faoilitftle uMl esse homim meliiis Beqve-^lemeBftia.
Id eaae Yermn, ex me atqae ex fratre cuiTis facile^st
nosceie:
me suam semi>er egit vitam in otio^ in conyiviis : 9
Clemens^ placidas^ nnlli leedere os, arridere omjulms :
Sibi vixit : sibi sumtmn fecit: omnes benedicunt^ amant
Ego ille agrestis^ saevos, tristis^ parcus^ truculentas^
tenaxj
5 Fttem duram. quam vit%\ *AfX<»*f^
/Moc «t liBcil j M , «M^iMNii pugnamwius
^Vguaa^ Nam ago vitam duramf qwm
vm iitgiitf adhue] Priiu dixit qnid fi»-
oimt, qoaia oor fiMiat. D.
6 Propaj0m mewno jpatio] Id eit,
■d .oaloem, et prope ipios decaraiw
netafqBo vireiidi. Bt ett fmti^^
NBta a «anoribnfl. Eiaino jpatio]
Id eat* in ■anima feaeotate. Id quamr
otntmf tv ipta reppori] Qaia •eoam
loqoitar, ideo malta retieet et deeat»
fachm 9 et, uquUqumKt: et, dieam. P.
Stai omoea oedd. exhibemtlectionem
liadaiibc. Priaoianaf tamen qoinqaiea
landainetiaa dteuno tpatio; qaiaac-
eitn0 nemo dizit, nec adeo dieeve po-
toit, oom exoiHTere noBqiam ait traii-
iitiTam. Deinde nt Tertoi oomalai,
«iieejem. B.
J>Miirta ^^atki] I. e. Tita pfope ex-
aeta. Daota eat tnndatio a atadio in
qoo eamQrai ae exereebont, qnod Im-
tini ^MtiiM» Taoant. PlaoL in If eroat.
in. 2. 4. Cio. pro Qaint. c.3^ t.
Umbin. ad Imorat m. i065.et Sokol-
ting.adSea.oentroT.Lm. R. D.
7 FaeiUtate] Jam fiMilem ae inlert.
tereat : ^/oetlif enim, ei|iaa ira dto ao^
vitnr : tlmmtj, %ni non irafldtor. D.
9 Ukmam amptr tigU vUam] Hic
jamqaaai oomparatiTa qaalitaa inda-
oitnrde otnM|Be: et nt ille In initio
fidmlm ieentna eat, aic in ^ biole-
qoitar. D.
10 C(ififlns,p<<ioidia,iiu((i<adflr«m]
Mira Tarietaaet in loeiiy et io partibaa
B4 otoniRi eet, qai eofil
do. ClemoMp placidttf] Ciimini eit
eirea reete agentea : ptoct<lMi atiam oir-
ea delinqaMUea. Bt eiimintif eat naUi
Imdere ea: pUmdi, airidere nmiibna
Bteiimiiuanime* pUeidui vnltn. IfuUi
Utdara m] Id eet» millam prmieMn
Imdere. Bt Tide qaam grate a noom-
aibna Torim tnnaeant (a nomUiSnuad
mrba trmHunt), NuUi Utdartoit orridMa
ommbut] Volaptatii aflTeotaa eat da-
plex : ant enim ex qniete Toloptaa ^
ant ex aliqoo aotn. ergo bie otmmqne
eomplexna eat £t mUii UBdart ot]
Adeo nt nnUi ae ooalriitem laoiat. et
bmo eat igova im^ftftik, qaam reoatrih
mna pereaqam diximaf : et t^Qwrmfic
oauna repetita aont D.
JlMiiiAiirioi]I.
oSamlere* R.D.
U^eirit]H.e,i
iihi eommediiiimam alienia negotiii ae
non imnufqeni. B.D.
Bcnidiittiit] I. e. landant» prcteit.
Cio. pro Sextio o. 52. R. D.
12 EgoiUe agrettit] Bene additiij^
boo ipaeqoedfiwii
Digitized
byGoogle
ACT. V. SCENA IV.
17ft
Daxi Wi0ma : qaam tbi mismiiiii vidi ! nati filii,
AUa (nna; porro aulein^ dtim stodeo illis nt qnamplo^
iimnm
Facerem^ amtriTi in q op rui id o vitam atque astaiem
meatm. 15
Nnnc exacta aetate hoc frncti pro labore ab his fero.
Odinm : ille alter sine labore patria potitur conunoda :
Dlnm amant; me fhgitant: illi crednnt consilia omnia :
Dlnm dilignnt: apnd illnm snnt ambo; ego desertns
snm.
Ilhun nt viYat^ optant : meam antemmortem e^pectant
sciHcet. 20
Ita eos meo labore ednctos maxnmo^ hic fecit snos
Panlo snmtn : miseriam omnem ego capio ; hic potitnr
■tqneagfMlif. Bt mBom» ht^9 : irktk
«ina: trutukntm wmHtu Bt aKter
dici poteft, at tristit tkt qai dolet:
lniMAmtiitetsMiM,qait«rret Bli4eo
«l|ipif ■■!« per ieta Aeenrrit. D.
4gr«tic scvet] AfrufaM apod NoM&«
«B : euriiti tritti^ dunu, dtgkUUt f*
nax» Et qnid iriitif hoo looo, eicplioat
NoMBe ia toee trittU, L.'
15 Dmmtmarmk] Pmdit^dmginmh
eil: BHJora
MUB poBdere
NuB, duH
itHifn tucortm, dioeDdoai ftdt QuaNi
iki mittrkm Mi!] IH, ioqait, qaaai
Bxor looas sit et boc fliae eeBjoaatioBe»
«t Bnla qoti eaoBMiali miUta tideaD-
tar. D.
IfoBander apod StabMMi! Ti yo»
rifm, fttfifMtoi rm 0u» tnOJiiH ^ifti. W.
14 JJia <»ra] NoBaHara^ D.
UtTenaailstroaniFatrDo proporro
falfarlHiplectere Bembini et Vfietori*
aai fmm, qoody aactore Donato' i» He-
ajpaMDy eet partioala eerripieDiis. B*
Ut ^fium fkmmMm faemtii] 1% e^
■tatneiei, cnifWK l eieBi lir. I. 9. Sic
GraqaeatiBMBMBi eat rtmft/art, R. D.
16 Hoe./h(eti pro Morr] GiMfif. M^
Piri80.L6. L.
Pra hit, qood est in noitria codd.
lege 0», at daotjios sit- tn ifta sede»
noB Troeiueaf . B.
Exoeta atatej I. e. ad finem p e rduc ta
(^o. ¥err. V. 8. Sdlait in Jag. o. 6.
abi r. Cortiom. R.D.
17 Patria pdtitur eammoda] Acco-
aaliYO oasa extolit, qaod nos ablatlro
dieimas. id etitpabiopotitur ccmmodo,
Acdas m djtemaeftra, ferat potiiun»
turpiagat. D.
PinlTio potitUT oo w MWod fl ] Slvnas
^eid. nr. 376. ad lUad intperata
tandemtdbinpotm, L.
19 Ilium Migmnt : apud Uhm tunt
ambo: ego detertut fum] Hlo octeodit
l^ueBllttf Terom patnuu et moloftioram
etodiofam effemagisadolefoentibaf .D;
tO lUumtttviuitfOpCant] zdxxn^fc.
Naa^fioTeteref loqaebantar. Nofrero
fieimoftUi optant. non itfum* JUum']
Micionem. D.
21 Feeittttot] l, e. flbl obstrinxit,
ooBcflfaTit. Nepof in Alcib. c. 3. infra
T. 6.10. qood imitatar Orld. Art.
amat. n. 259. fae plebem mUti crede
tuam, H* D.
Digitized
byGoogle
176
ADELPHORUM
Age, age, nimc experiamiir contra, ecqnid ego possiem
Blande dicere, aut benigne facere, qnando hocprovocafe
Ego quoque a meis me amari, et magnipendi postolo. 25
Si id fit dando, atqne obsequendo, non posterioris feram.
Deerit : id mea minime refert, qoi sum natu maxnmus.
ACT- V. SCENA V.
SYRUS. DEMEA.
HEJXJS ! Demea, rogat irater ne abeas longius.
D. Quis homo ? O Syre noster, salve : qoid fit ? quid
agitur ?
23 Nuneexperiamur] Mtgis comioe
plnrsliter eiperiamur dixit, qaam li di-
oeret, experiar. D.
Lege et distiiigoe, dge minejaffi, er-
•pmdmur porro cdntra, &c. Ntmjam
etporro extat in Bembmo. Sed nt Ter-
ras stet, delendam est prias age. B.
24 Q^ando huc provocai] Noo addit
qau : sed intelligimus, Midmiem Mg-
nificftri. D.
Hoc provocat] Volgo eo: alii huc.
Sed Bemb. antiqooram more hoc pro
huc. ProvQCat] In certamen vocat:
Plaot. Carc. II. 3. 76. Provoeat me in
aleam, ut ego ludam. B.
Blandedkere] I. e.bamaniore8aefer>
mone et Terbis in Hac. V. 4. 21. R. D.
Benignefacere] I. e. liberalis et ma-
mficos eise Rotil. Lop. II. p. 127. obi.
y. qosQ annotavimos. R. D.
2.5 Magni pendi pottulo] Diligi et
amari. E.
26 Si idfit dandc, atque obeequtndo]
Bene natoram seootoB est, qoi artem
ignorat, potans agi yerbis omnia de-
bere non dando et obBeqoendo. Si id
fit] Id 6Bt, jam aliberif si magnipendor.
Non poeterioresferam] Sobaaditarpar-
te$. aot, Non parvi fadam (fiam), id
6Bt, non vincar a Micione. Et trant-
latio ost a partibos bistrioBom in fabola.
Non potteriaret feram] Primos in hin
ero, ioqait, in Cin eo ero, infutt, i,e,iM
MsB.) dando atqae obseqaendo. D.
Non posteriore$ firmn] Hoc est, aoB
posterior babebor. E.
Nonpasterioretferam] Sdlicetpaftes
1. e. primns ero in dando atqoe obseC*
qnendo ▼. Donat. ad h. L Uode loca-
tio dncta sit, exj^coimas ad Eon. I. S.
71. R. D.
27 Deeritl id mea mmtme refertj
Vide, remanere in Demea non peoitas
ejectam secoritatem (teveritatem,^) D.
Deerit ? id mea miniBie rs^rit] Fk-
oile patrimoniam qaseram, onde pro*
dacamyitam. E.
Deerit] Sopplendom si, ^unI «epe
omittitor. R.D.
1 Heus ! Demea, rogat frater, «s
abeas longius] Hic ostendlt poeta, qaoB
absorde bUndos conetor esse, qoi non
soleat: et qoam immodica sit r epe a -
^ina largitas, abi animns a paroitatn
nimia In oontrariom yitiom prplbsioius
excorrerit. Heus! Demea, rogatfrm''
ter, ne abeat Umgius] Ut qpporet, jtm
edormivit oiapolam Sjros. et satn mo-
raliter dixit^aTer : nee addidit tum.
Frater] Moraliter. Nam deest tuut, D.
2 Syre notter, ealve: pudfitf}
Jam.noD frno blanda, aed dura wtn/L
Digitized
byGoogle
ACT. V. SCENA V.
177
S. Recte. D» optmne^st jamninic hflec tria primnm
addidi
PraBternatnram» O nostbr^ quid pit? quid aqitur 1
SerYmn haud illibeialem pradbes te; et tibi 5
Lubras bene fioim^ S. G^atiAm Inbeo. D. Atqui,
Syre,
Hoc verom^st, et ipaa re experiere propediem.
ACT. V. SCENA VI.
6ETA. DEMBA.
HERA, ego hnc ad hos proviso, c|iiam mox virgiBem
NtfB mlm dixU u, boii Mloi qMm tuii tali ittfMio, qwli mo fer?i, ted
Mpe Yid«rity led owo qoo toliM liti- iBgoooi ot Kbori hoiBiDes eeM mIqiiCt.
giTor^ Q/MJitl.qitid agitmtr]ln- aot od Andr. 1. 1. 11. R. D.
tflrrogiitet^aBaoiiityOtqanidiMBet 6 JEitiHlubmabemfmm] Ei bmt
Mtiieei«s. , •dqaaBiremadjeeiiimeet:eaet6me*
3 BtcU} Beoe reipoodit fiMte : b» boc eddidit (forte» et Atne od fUMi rM»
eaiM intenogttiooM do Mlote etqeo aft¥m itt, bxmx taxxm addidiQ Qms
J Beol B Bi itBt o ejoe iOBt, qoi iaiterregB- oaiM erodat tBM rabitb poet evTitiBM
iar. IhBetria] Docetofrfta. D. bfaui^eatb, niei &otb qaoqooTerB
JoM mme A«c tria priaMMB oddid» oeM oeleadMitor ? Et tlbi Uibent bam
prmttr Natarem] Bxpiesiit bmtm, noo ykrim] £r, additom Mt, ot Mteodat
beno OBM MOteatiam, Boosolomio lao-
do, led otiam joTO : iMod dioendo, boo
faeJMdo. Et tibi Ubmu bem fanmj'
Potest hoo et sie iatelligi, bmt tibl'
faaam, «t liifteoi. molti eoim beoe, sed
ooo ex Boimo CMiont. Oouiia ergo td-
didit, qo» pleeidttm Mtendaot ipsooi,
atqoe riisiMtim. Atqid 9yn\ Atfaa
ahoodat per 9a^tium, 8fn\ Auata-'
raHo eet nonorodentis ( g r e d ioti . Z.) D.
7 fltfc ocro m wt] C^uii fiUsom fiM*.
rtt iUody qood jorgabat : ot boo sit re-
rooi. qood nnno dieit Ptapedim}
«^ir. riam pivpeiiiim aaToraiaM ert
tempofis: al si dioeret» df». D.
Ib Tolgari distinctione Torsos tpM
priocMooocripit» sedpimetal ita Tor-
sas distiagaere, atfut, jyrs ftoi | K«- '
nm'tt,bbe. B.
1 Hem, egehmead ket prerim] ifd
fcoi, ad MioieaMi et f
Sod
qaando ot qoid dixmity m e m o rat , et do
M qoid dixefit, iodioat. qoid forle to-
lammt (i ndiett q a e qaed id r io i m oirom •
lit. Z.>B.
4 JamnMnc to (riapramim oddidi'
pnetirnatiiraaiyOooitir,9oid^? foid
^gjciir?] Hoo pressias diotam est.
Futter natMnem] Plos diett qoam si
dieeretvprtflsroooiuetudiaMi. D.
Ftmter ootiifmo] I. e. proter iodo-
leo^prmteriogeoiom. Neposio Atlioo
o. 5. PetroD. o. 52. t. Brookbos. ad ^
Pf^pert.II.16.S8.R.D.
5 &rMm hemi iUiberalem] Dora et
oiti Deifteam.
Plrmtei ti] Id est» te osteodis» foolis
p a o n a e . U.
S ir o ns i Aaiid Htibireiem'] H. e. ser-
VOI.. II*
Digitized
byGoogle
178
ADELPHORUM
Arcesiaiit. 8ed eccimi Demeam. salvoe sies.
D. O, qiii vocare? 6. Geta. D. Geta^ homiiieai max-
nmi
Pretii esse te hodie jadicavi animo meo.
Nam is Buhi profecto est senros spectatus satto/ 5
Coi dominas carae^st^ ita at tibi sensi, 6eta.
Et tibi ob eam rem^ si qaid osos venerit»
Labens bene faxim. meditor esse affabilis ;
PnwiiodiMtretiigidfioat: prooedoet
▼ideo. D.
Menor penose iimd laborat fiden
fiMere, nt credi poMit, qoaB boBna
tit E.
Beele Bmh. et dnoDOtlri TeterriBi
hue pro Tiilgari Jbtne. Getemm Boalri
MeQtpromMMi: etiasreete. B.
. S Std^mmi] Heoapndie. D.
3 01 9«iiMtart?] Haciiiteijeelioiie
ir, ubi ex iaterrallo notea Tide-
O/ 9iM«o«ort7] PettOtBomine
YoeatmayBODbalMutqooddieeret: et
ideo tiib»|ooit, ^Mt voeartl Vifg.,iBB.
I» 3f7. O quam U nmmmit vwgo?
HflMfue k»td ti6i eiOtef Jtfnrloiii: nte
vnkomimktimat. OdeaemU,AnPhmbi
em Nympkarum ttmguimi u$ia7
kiolerieffet propaoao-
blaBdivi relia. tedhie
•Uitot, dn dobilBt et iiiioi*
rityiobiBtitproBOBiBi. D.
<hU voemtl] h e. ^ood tibi aoaeii
ett. SeB. epitt. 95. R.D.
4 ilmaio fBio] Hoo ett, t e windo»
it ^BaatOBiBd
ipertiBet D.
pmliitoeiie&odif. Ne
prvtf tetam iB IM oeeollelnr. B.
5 JAraBiii«tM«itfro/fctoiir«oi] In
boo laadaado qaiaDoiilaberat, aobjeoit
■pedaliter mwrilD ejot ; aot, ot ej^tti-
BM, Diba baboit food dioeret niai
laMleB, tiBe oUiot froti meotieBe. Bt
mihit id ett» qoaDtom od jodieinm bm*
nmpertinet. D.
6 Cui doaiiiNM eurm eU] Qonm hie
kdixit:qnU
Virg..Ai.II.
632. J>nee»do,4ic dkeente deo flam mt m
inter et koeut Espeduir. Bt prgt ere n
tententiageneralit indncttnr, qnnm nnl-
lomtpccialiterdoioinBmtigoiioat. /te
iit t3n tend, Geta] Ifaximom delini-
qnod tantom (^uod n i if a tn w in^ tn-
peiioribna eat* Bt ride qnam gmle,
pettqoamipee dizit» nomine appeiW'
▼it Getam (Ma. H. P o rtfu am miditit,
Aii «onrino tppeUmrit Gotem. Porte^
poetquam ipee disit fumm, mee mm «.
G.). D.
lteutHfrt«Mii,Oeto] UttiUonni
ett optimot terTOt, ti dominnt ett aili>
hiiia, boe eat, henignot et oblmpevaffe
pffopter bonilatem pottit. £.
Viffaat rnmmtnilal ledionem Bem-
binintiproTnlgarint. B.
r i;ttiWo6eamf«n] Qnidot tfti?
otmm qnemadiHnilnm aliia ? an q nn m -
admodnm Sjro? Et tibi okeamrem
mquid «na «mortt] Deleetna qnidnna
mttioi pmter nataram bltndiintlt^ oo-
git diete rqietaffe tine grttia. Hm
antem piomimonei ad beo prmnlttan-
tnr, nt qoomin tnljenlit agi a Dmnnn
bnjnamodi rmemperinty non tic abnnr-
dnm tpeclatevibot, nimm tim nHn
eam amtatmn. D.
8 Moditornnin^aMii] Sioboolnn-
tim (lamtut, lib. n terqne ) , nt ffind nn-
pra, Jam mme tria kete addidi prettm'
nnl nmm , Oneettr, quidjitf fMmgi-
turf D.
Mtdit&r em tfalnlit'} I. e. exeff«oo
me nd albbilitatem. Sio miditeri m
ad eurtum apnd Pknt in Stidm IL
Digitized
byGoogle
ACT. V. SCBNA VIL
17»
Bt bene pmoeAt G. Bdnos e8> qmm Imo Mistamas»
D. PanlfUim plebmi primalimi facio meam^, lO
ACT. V. SCENA VII.
JSSCHINUS. DEMBA. SYRUS. GBTA.
OCCIDUNT me qnidan^ dvm nimis sanctas nrnptia^
Stndent facere : in apparando totom consfinmnt diem.
%» Sw>' sigiMoAt M6roora 90 tA tiwt»
flii* T otfiTM <|uuciTb Cofptfmm tjOnai'
mcM iiwiqnmoBcin oioaDTf ■leuiiiiio*
Bon cABipostnBi pto oxofoitetioiio or-
■onuB in oonipo MoHio. R.' D.
9 Benepncedit'] I. e. ox Toto mo»
oedh. Proeeden otiani rintpIioitorA''
oKor pro protpore soooeoero. lilT. II.'
44b eonden vum wfnf proosssiSMty oco.
«U T. Drakenb. Bodom modo dif^tar
f^v e nke Jnstb. YII. 6.(*) imde leeun-
«famm nrum proventtu apad UTiaii
XLV. 41. nln t. Drakenb. Utmmqae
TMam eodem aenfa etiam de personitf
dioitar. infira Y. 9. 22. Plaot. inTrncnl.
H. 6. 55. ttt reete y n v e nuH t. Solnilt^
in; ad Sen. Saaaor. I. p. 15. R. D.
10 FwlaHmpUbeini Moraliferinfe-
iforam tnrbam, ptebem dixit: lioo est,
«t Ib nibe rvAgoM, itain ftmilia sorTOs.
£t lit translatio ab iis qoi honores do-
iooe, ae non pro meiito petunt, ambi-
lloaiqae sont Plebem prtmukm facie
meam} Hoe ost, Buhi faTentem. Bt e ^
ooBtrario Tirgilias, jBo. 11.396. Va-
SmM$ {mmisCi Demoii haud memAne
iMsfrv. D.
PoMtaHm pWtem prhmUumfaeid ms-
BBi} Ptestaado paolatim (PrMtndo
ma ajjfabUem paula^ ndhi Z») molti-
fB d liM l i oogo fiiatoreitf . B.
(* LqiitarteMi Ibi rs6ia >Uiett«r
1 OeMna me quidem^J Adoteseen»
ct Demoa istet' se aiUrflos, imagineiift
^nbbent, et qoam dalois sit Joniioriba»
•ssoBtatio, et qoam ingrata oensora.
IWrmficaotem dtxit ocoKitml me, pro
KimUUduntetevueUmime. Otsciciitnf
me quiSem] Ctmdem pro exspeotetiono
ett : tanqoam in Iwo mora nnllas aHo»
oeoidatar, nisi qoi amat» id est, ego»
Dmi» tiimis Bmstas naptuui] Bt nfmii
sanctaM ridieole additam est in ea du-
oeBda» qoe jam peperit Nam sonc-
tum ost, qaod omniobsenmtiont inTio-
latnmeat Btbene additomestntofii:
qoia nlmjiim (nimiiinm Z.) pro Titi<ft
ponitor; JaxteiHimsenteBtiamqnadl-
dtort nequidnimk, D.
OttUtunt me quidem,.dum ntmii ssne-
tas ttttfHiat etudent faeere] Erant umk
les, oti oom noptie agerontor, sjm*
pliom* oaBoret (eympheni^ consrmtHtr.
Z.) Veram «dolesoetts copidas iiaptia<>
rom i^stinaty et Tolens daoere oxOrem^
oototemnit iUam religionem In noptiis
iois. D.
Male in Bemb. est equidem, Nam
probatm latinitatis tomporibos equideni
nmi nisi prinue personm janotom estB.
OMjidtmt me] I. e. m a xim a m ndbi
molestiam oreant fiorat epod.Xiy.
$. fm Pborm. IV. S. 67. Sio eneear&
•pad oomlooe passlm dieitnf. R. D.
9 Faemos, qaoBi seqoitar Bentleivs
Hlitd totum omistt Z.
Digitized
byGoogle
m
AD^ELPHORU.M
P. Qnid a^bai, J&whine? M. Bhem, paler nii,.taiiic
eias?
D. Tuus hercle vero et animo et natnra pater;
Qni te amat plns qoam.hosce oculos. sed cur non do-
miiin 5
XTxorem arcessis? M. Cupio : verom hoc mihimora est
Tibicinay et hymensoum qui cantmt D. Eho^
Vin' ta hoic seni anscnltare? M. Qnid? D. Missa
hsec face^
I9ymeannm^ tmrbas^ lampadas^ tibicinas :
3 Qmd€gitm,jE»dime7] JamiiMe
^oeiiit, qmdJit,HqiiidagituT7\Aan'
dineiitam etM. Jib mao kno «ria
piaram addidit (addidi) f^tmiaru^
ram. O notUr, qmd ^igUurf Efccm/
jmter] NoiiiiDeooBftMnatioBere^CA-
det.£ioliiniu: etgihiobbBdeioterro-
gat, et miU Tulta: ntm ex improirioo
objeotot est Demee, et intperanti. D.
Tuhieiratr} V.C, TutChiemuJL.
4 Tuuthtril$veroitammo,§inat»'
ra paterl Totnm eripoit Biiobni, oni
ne animqm qoidem reliqoit. :D.
. Hercieveroetanimoetnatwrapater}
Qoom animo paler Bfioio iridebatar,
qoi adoptarerat» bio vtivmqne libiTUi-
dica!fii, etanimoetnatwra, B.
5 Qid te amat plmtqaam hatee oeMj
Magb oomioom, qoam amo, Sed emr
non domttm uxortmareettitT] Beneamb-
jeoit, ,qam volenli eeeo oredebat Cjimb
velle JEtekirmm cred,) D.
, 6 renim hoemihimoru^, tihidm^
ft Aymmcum] Hoo eet qood ait, dmn
nimit tanetat nuptiat ttudtnt faeere.
ilymeMeum qoidam liberi et Veneiia
fiUom dioont esse, qoi primai oertaa
Boptiae inttitaerit ideo per laodem
oanlatnr virginalibai noptiia ob bojoa^
modi meritnm. Alii Tirom fbrtem Ai«
ticom diconi ioiise, qoi raptaa prmdo-
■ibofl f irgioef» oppremia litronibatj
intaotat patrim refltitaerit Alii, qooN^
ifukr dieator merabfana qomdam, qoa
esl mnnita virginitafl« qiue primo difl-
rompitar ooito» ht/wmunm potant, fe-
loli htfo umm Tooari ▼irginaKom nop-
tiafOk Brgoflioaooipebyaig ignm in
mvliifl, qaaamdmndam Bfim in hmtm,
Tol in flaofifl fc y a aa pa. D.
Uwnmmttttur] Mfl. B. etV.C.
«wommfMMoaroinif? L.
Beote Viotoriamifl morti^tt. Olim,
(wmnaUaminterTerba, at aaBocon-
tra fit» flpatioBivrelinqafirelar TaeoBm»
mora eit, et meru tt, nisi apradeBte
leotore» difltiagai non potaeroBt B.
Hoemihimurmett'] I.e.boomeBm-
ralBr, me.jretinet Jafllio. XXIX. ^
B.D.
7 Tibidna : et hymamum'] Esi oa-
toB ¥02, qfpm in naptiifl dieebatar. B.
gyasmeam foi emteut] Mfl. B. ei
Tott oodd. fuseoBat. L.
8 VWtuhiuieteniautcultarel]C9B-
temflit flo ipflom dioeado huieteui: boo
flolam affereofl caosm oar iadiimdafl
BOB flii, qood flit flooex. Biiotamboo
apparei Imtiflflimo Tolta did. D.
9 TWbof, <atN|Nuiat, tiUpinat] Beoo
totomplorflliter: ot qoi reprebeaditflio
molta. Plaotofl, Qwoftttmift»|wr0fita^
IttSMf, 9M0f SttmflMfiof •omniaf ? Uttu
igitor Tolto pronanoianda saot, ot ap-
paroateadisplioeredioentL D.
Hymenuum, turbat, lampadat] Hmo
paptiamm solemaia observarit Apol.
Miles. IV. JamyfraliiMinttptiarMmaiio
lerrtmc virgiai cbor^tttm ffrttitiir : jam
ttdu Uunen atrujuiiginit «tnsrsm mor-
offlfit, et lUNttS tihim sjngi^ i
9«frttZttm Lydium modum :
Digitized
byGoogle
ACT; V. SCBNA Vll.
181
Atqiie hanc in Ik^o maceriam jube dirai 10
Quantum potest: hac tranBfer rimam fac domum :
IVaduce et matrem^ et familiam omuem ad nos. M.
Placet,
Pater lepidissime. D. Ei^:e l jam lepidus Tocor.
Fratri aodes fient pervi» : turbam domum
Adducet, et sumtnm adndttet multa ; quid mea? 1 5
Efo lepidus ineo gratiam : jube nunc jam
Dmumeret illi Babylo viginti minas.
icfMi kjfmmuEiluguiri fimlhar «liuioitt ;
mmfmmm. L.
Pro vdlgari litfiiiii raoto DoMtof*
Bisb» Regia» qnidaB et Sflnrioi ad
AkX.4S2. exlulMot tiwiat. B.
r— jiiiiiiii] I. e. &eet mptitlee
Ofid. epiit. XIL 197. lUiu^iMf-
trm HymtH oonlatiii ad OMTes FM «t
eeecfia» lanpadci igm Micant nbi ▼.
BmttB. R. D.
10 Jt^ ktme m herto wgpfneai
jwU ^&rm] 3lacenadioitorptriee oano*
•liG^ios demaoereta (pmrm nom aUut»
ceict eioflfnifii W. P. ». aitiu de mk
certte. Porte, P. ». aitiii itiM caicti
oiiei^ moeiratiofit. Z.) D.
13 £iifi//amiipi<itaMOor] Appt-
lot Pe— etm expe ri endi OMUWttteBtt-
li, ■OA qood tnimo fiusitt. D.
Jom icpidttiDPOor] BI]rttiirteiiex,ribi
kpidi Domen imponi. et memorit in te
rtdieiit» qat jutertt» nt mtoerit diroe-
fttar, tocom loqmtnr : fraLri minfiuiX
ptrm^ Sed nurtot redit td Itndem
tibi diotam: findmta? Ego l^iiut
kmogratiom, £.
14 Fratri mdufioni pavi^'] ElegtB-
tiot qimmyratrii. D.
15 Bemb. htbet HMittim amittet,
deleto illo et, qood et Tertnt retpoit.
Pleriqoo nottri tntem reote, admitUt, B.
16 JE^i^Kdtti] Irrident tdoletoen^
tit tnnmm tio inqnit Ineo gratiam']
In grtlitm eo, boc ett, tmicot compt-
lo. Jubo mmc jam] Intnlttntis ett
i jubot ttnqntm pnettet (tan'
ftum prmmnti) fllioioni boo dicit De-
met. Ant tpod te.dioit hoo. Jfi^
imiie] Qntti intolttntet dioere sole-
mot, nnno mintri» Mn o ttiiit ere» qnem
tftotun toMmnt: itt et Micioni De-
met dioit, jufte .miMO. Jubo nmm jmm
dimmorotBab^iUivigiMtimina»} Ni-
mit mortle ett» qonm de tbtente tan»
qntm de pnBtente tgimot. Ett tntem»
jubo mmojom,^gtn etitm apod Pltn-
tnm freqnentii iimt i Jubo nune Jam'\
Jubo tio dioit, qoemadmodom topta
ille, qni qnnm tlint nemo tdettet» nli-
cni dioeret (jobx nc dieit, quomadmo-
dum tupra* ▼e». 10. illi. Cm»?
eeyiiiamitfMi? maitf adoit, cui diooroi),
D.
Jam difMiment iiie Boftyio mginH
mtnai] Babjlonimililet ttnlti dicebtn-
tnr. AliiiottUignnt Babjkmes diritet
ette. Bt bio teBont ille ett ergOy nt
Mioio Btbjlo rit, qni ?igintiBunttde-
dit pro meretriee, qnm rtptt ett £go
Bono jbm iqmiHioocor, Mioio lioet tI-
ginti mintt dederit, boo ttntom (Koe
tamon non Z.) tooepit oommi, ego tine
tamtaltndor. E.
17 Diwumiret] Dfcmmeret dixit,
qntri moltnm nnmeret. IU£] CnLtiii?
Ctetipboni, lenoni, tn JQtchino?. tn
Sjro? Babtflo] Fnirom, Babylonem oh
nimitm libertUtttem voott : tn ^teki-
ffNimnimiiprodignm? D.
lUi Babylo] Mt. R. lUe Babyh, L.
Pro iUi pleriqne oodd. lUe, Igitnr
locoi ptnlo difiicilior tccipiendut ett
de Denwt trerto, qui tecum loqnitur
hnno Tersnm» nt proxime tnteoedentit ;
tdeo nt iit teBtnt : etti frtter ittepro*
Digitized
byGoogle
182
AOBLPHORUM.
Syie^cessasireacfieiceret 8. Qmd agoT D. INnie.
Ta ilkui abi et tradace. 6. Di tilH, Demea,
BenefiMdant, quiim te video nostr» familieD M
Tam ex animo factom Telle. D. Dignos arbitror.
Qnid ta ais? M. Sic opinor. D. Molto rectio^st^
Qmpi illam pnerperam nnnc daci faac per yiam
.£grotam. M. Nihil enim vidi mefios^ mi pater.
D. Sic soleo. sed eccom, Micio egreditar foras. 85
digts Tigiiiti miiiM pro pMltria 8o1t6-
i ad grniiMi •dolasottH
I da
ei
gnrtiuB nftro. Nm jfibe reeto ]>•«
■Mi i irt wp i ul T pori^: BAjflo M-
«OM M Bibyloaki ott prodigw ot pro-
HmM, ob Imai, qM tmm Modi otBBr^
J«milisodIU.m: Mettorastpiii-
iw wpj Ww z<MW6iM efMmoi IflyfiwiMif •
PinJoiMifiiMidivKMi pflM^; Mfuod
Poiwdifto: lie HdnHui, Pmkm 0S,
jMer,«pporatM: •TsrMftaf, diiHMMr e r
MMO iUf fioiyia »r fliiiiM. B.
Boftyle] Di e eo pti fl t interprotM B»-
hfto flU datirofl • Babyiiu, 00 Babyh
vooolar priMo oaflo. Footerior mb-
tenlia ToriflfliflMflflt* NflMfratreMTO-
oat Be^yiMMi pro prodigo, ^ood Medl
ot POtmb tMB OMMHn ditiflfliBi et
InnirioflifliiMi enurt. Loowb diiioiloM
ogrogie ozpodi?it BoaAlei. citim espli-
MtioaoM probat, oni laro BoiiUeiaMi
p la oM t , BoTM. ad Svoton. ia NoroM
o. 36. R. D.
18 5yre, oMMf ir» ac/Kere] T lt M W
sfi( dioitar. Dinte] Hoo Tolto dloitar
adhoftanto. D.
Qaidmgol] y.CQmdagMml U.
QmdogoJ Qaod oxlat imioiiBOlKfl
oodd. TOlt ToraMtlootio ; Mbasdi/H
ciam. C«teribaboBt«g0,aat,fl;gam.B.
19 rntUMaMettnMittM] Notanda
mUrifx^ Tel tr^lootioTerbonunpro
mobi €t iUas trmdne» qots oflendltOoy-
oUmi ot dHM» Md boBO Tindioitni oflt
a PeriaoD. ad S. BfberT. IV.p.m
810 PbMt. in Moroat. V. 4. Sft. J0r«a ec
jH^pgnl bHM ftW fH li B-. D.
FactiMioeUf] I. o. beoe rtX^kwpn.
Qttam HI. S. 9«id «rtiif fwt, flco. obi
T. flMgMDi Otmmt. SjteMaeb. 1. 9T.
^tutto 9t M oiriiitfl ^wa eeisiif ttjuctwm
ffliif. Plura do bae ozqoiflita fwflrala
OMflib^ ad Apoleii apolog. p. 168.
R.D.
fO <2itiMi t flo id ff futtr^fmiUm tam
«r anime/actiifli wUf ] £r oniflie aliciii
Jmm, eflt id fiMore, qood iDe in anfano
flno Toit ; oat oerto ez tota oMnte pno-
etarOy non pornnolofie. eed er aranM
/obHmh beno fiMtua fartelligoro debo-
qni
qaid
tTOtt
Moe» nt flk, ev
tia. D.
tl JXgnm mhitm''] MnHa idelbBt,
ot«ef,etflMr»ot9iii/Mit. D.
fS Quid tn aiffl Bo Tidtn
fM tu tds, qno ndoBrafl loqni oMj
geeUonlante Tolta,
, de oonsiUo rao, qnoe
D.
9S Hwf per vUm] Mfl. R. ot
oodd. baepfroiaoi. L.
Conoiniiinfl noftri oodd. bat
dnei pfr msm, Nom hae, per
flciliMt, qoM ipM platM oet B.
t5 die 9dtm] Potoflt i2{MBl«
qnippo qnflndo tde ooneiUoM
DemM, qnod probaret adoleflne— .
Sicfoifo] HiomenHtnr,
nem eibl prmfltandi dioit (i
huiinfm ficprvitaRdididt Z.) B.
Digitized
byGoogle
ACT. V. SCENA VIII.
mOID. I^ttlAA. iGSCHIlfl».
JUBET firater ? ubi is est T ton' jabes hoc, Demea ?
p. ^o Tero jubeo» et in hac je, et aliis omnibiis
Qiiam maxume nnam facere nos hanc familiam^
Colere» adjnvare^ adjnngere. M. Ita qnaDSO^ pater.
M. Hand aliter censeo. D. Imo hercle ita nobis decet:
Primomhnjusnxoris estmater. M. Quid postea? 6
1 JmbitfnUtrT] Apptret BfioknMHi
duusse,«ttr diruii ? Sjram reipondiMe,
Qum koe jvJbHjrater tvm, Jubetjro'
terT] Dind meoerian MiUoet. Tum
jube$hoe, Dtmeaf] laterrogetiTe pro-
nBouDidiiiD toton. itft ent nne peno-
u. Bt osleiMliUur bfOTiter ex hajni
feibii, quod prior dixerit Sjrai. £t
■inuB iiiiUiiiii i ne procBnuo opos ef*
let Deame, ad profitendnm nmtatio*
nem Tohutatifl. D.
Pnterl ubiUettT} Hbo soenm deH-
bermitis personam tenet. DeHberat
enim lOoio, an proTeota mtate dnoat
axoiemf Ao primnm (adde eum Z.)
Tidet dirai maoeriam» qanrit oaosas.
Reeponsio est, jvhet ffater. Qaam-
qwB qoidem intelUgit (quidam liUetlj.
gmmt Z.), ipsom Mioionem dicere, nt
qnaai eom aodissetoajas sit» sed missns
inteUifi (et ftuM, eum auditBet, quit
jwmerit, admiratum repetere Z.), ju-
httfrater7E,
f Hae re] Maoeri» diljeotlene. £t
oBk onmibut] Ut nnptitB senilibas. D.
Et aUit omnibut] Hio initinm est
permmsionis^ Nam snbjangit: quam
m axime uaamfdeertnothanefamiiiam ;
celere, et a^mngere] Qnod ntiqae per-
tiaet ad mattem paeUsB, ati Mioio da-
catoxorem. Hoionarratiosappoiiitar,
jffisMcm huftuutoris ett mater. Landa-
tar froba et madetta. Ergo persnasione
ei ilias tBneret» ao snnm (ergo pertua^
Aem «f fiXtut obtineret, ac toerum Z.)
pater f^sameret ; ad)eeit illad, natu
granoT, Patere heKJam per annot non
potett : Nee, qui eam retpieiat, futsfuafii
«ir: so2a «ft. Deind» ab ea persa».
sione : ta Toloptatem oapies : hane te
mqutmettdueere; etUoperam,utJiat,
dare, Hoo adolesoentem (adde moiMt
Z.) nt et ipsnm patrem cogat £.
Demeprapositionem in, consentlen-
tibns nostris et Faerni libris fere om-
nibos. B.
4 Cotere, adjuvare, adjungert] €0*
lere, ad naram pertinet : adjuvare, ad
Hegionem: aJ^ungere, ad Sostratam.
Et notandnm coU a snperiore. at, JSn,
1. 16. Poitftafttta eoluitte Samo; hie
ilUut arma. Colere] Sabaaditar jtt6eo,
ptri»jyfAa, D.
5 lino herele ita nebit decet] Antiqoi
si addebant statim Terbnm, not decet
faeere, not decet dieert: si non adde-
bant, nobit deeet, dioebant (Tid. sapra
m. 4. 45.) D.
6 Primum hujut uxorit ett mater]
Incipit a persoasione, sed latenter, ita
at ea qnm proposttio consilio dicenda
erant, antedemonstretyqoam dicatqaid
fieri Telit. Bt boo semper fit ab ora-
toribas in bis rebns, a qnibos inoipere
non oportet propter tnrpitadlnem, ant
ihoommoditatem rei, qase persaadenda
eat Gonsidera adeo apad Virgiliam,
JBn. V. 606. nbi persuadet Iris malri-
bas, at naTes saas inoendant : et in-
Tenies boo ipsnts consilinm nltimom
poni post argnmenta qnamplnrinMiy quin
agHe, et meeuminfauttateTurite puppet.
£t initiom a possibHi factom est : nam
dicit, hujut uxcrit ett mater. D.
Versas recte procedit, si emendsTe-
ris uxori, et legeris com edd. veft et
Digitized
byGoogle
184
ADELPHORUM
D. Probaetmodesta. M.Itaaiimt. D. Natugrandior.
M. Scio. D. Parere jam diuhaec pcramiosnoQpotest:
Nec, qni eam respiciat» qmsqiiam est: sola'st. M.
Qoam hic rem agit?
D. Hanc te 8eqaom'st dacere : et te operam, ut fiat,
dare. 10
M. Me dacere aatem! D. Te. M. Me! D. Te in-
qoam. M. Ineptis. D. Si tu sis homo,
Hic faciat. iE. Mi pater. M. Qaid? ta haic^ asine^
aascaltas? D. Nihilagis:
Fieri aliternon potest. M. Deliras. JE. Sine te exo-
remi mi pater.
QBO Bostro ood. eit. QniidjMeUaf £t-
dem constnictio extat And. IV. 4.
50. B.
7 Proba «» modmta] Proba sibi : et
modesta apud alios. Bt Tide laodes
oonsiliatoriba]! inveotas et asiUtaf
(Bentlejas oonjicity conciliatoribiu fu«-
tat Z.) Ita aiunt'] Hooita respondet»
qaasi dioat, $ed quid mea f D.
8 Seiol Adbao Micionon intelligit,
4|B0 ^s tendat : sed tamen yalta qao-
dam admirantis, oar boo dlcatnr, res-
pondet. Parerejam diu per annot fute
non potett'] Reote, ne oontn filios saa-
dere Tideator. Parerejam diuperan'
notheKnon patest] Hoo aotem addidit,
ne eontra filios paler soadere Tideator
Boptias, si illis ooberedes esse proore-
andos soadeat. Per annoe htBc non
potett'] Bene per annot: qoia non est
sterilis. D.
Parerejam diu] Prisoiaa. 1. x. L.
10 Hanc tc tsquom ctt dueere] Te,
Mioio, soilioet. Et te operam] Te,
jBscbiBe. Nam ad iUom oonfersos a
Mioione est Et qoare iBsobinam
operam dare eqoom est? soilioet at
prositsocniL D.
11 Me dueere autemt] MagBBfuin
pronominibas posita est Nam mo ille
sio dioit, qoasi qaem minime deoeat.
Te] U\t(kie) siorespondet, qaasiqoem
oporteat. Ineptis] Verbain
est, qaod faoit ineptio, ineptit, ineptU»
Situtit homo] Non a <f , sed sii dixit :
qaasi in eo se bominem sit iEsobinas
probataras. Si tu tit homo] JBschiBe.
Si tit, pro si esse Toloeris, et si oredi
1ioBM> ▼oloeris. Situtithomo] Hicfa-
oete et mire coegit iEscbinam ad per-
saadeudam. bob eaim dixit, ti tu tis
homo, pcnuade: sed sic, h/aai(ted,
Bic faciat): Bt abillo bob (aotom,
sed effectam exig^ret D.
^ tu fis homo, hie faciat] Si etiam
cedas ad id» qood copio, eoBliBao oon-
seotiat pater. B.
Me dueere outm] Particola oiittm
cam iBterrogatiooe indigBaBdi Tim ba-
bet et oorrectiooi serrit, mox. t. 17.
promitiiti autem ot t. 37. patihm Id
autem. ILD.
It Mi pater] Mi TOoativas casaa
est, ab eo qaodestmtta. Quidf tu
huic, atine, autcuUatf] Aptom oooti-
ciom grandi et fatao. D.
Ob libros plerosqoe FoerBoa edidit
quid tu ttutemhuie, £co. B.
Nihil agit] Freqoens formala de !■-
ani opera. Cio. pro Rosoio Amer. e.
45. qu€ ti m patnmum $uum vohmit
eorfcrre, nihU flfsrtt. RotiL Lop. II.
ItO. eogit me injuries tum emuam pro»
ferre, Nihil agit. abi t. qose
Timos. R. D.
13 Fieri alitcr non potett] A
Digitized
byGoogle
ACT. V. SCENA VIH.
185
M. Insanis? anfer. D. Age, da Teniam filio. M. Sa-
tin' sannses? ego-
NoYHS maritos anno demiun qninto et sexagesimo 15
Fiam: atqne anom decrepitam dncam! idne estis aoc-
toresmihi?
M. Fac: promisi ego illis. M. Promistl antem ? de
te larg^tor, pner.
D. Age^ ^d ? si qnid te migns oret? M. Quasi non
hoc sit maxnmum.
D. Da Teniam. M. Ne gravere. D. Fac, promitte.
M. Nonomittis?
JkUroi] Proprio rooabnlo nsiit
«st, taaqiiaiii loqoAci, Cf. PWnL t.
8.8. D.
Fini aBter non poUtt] Put atiqiie
defibentiTm est, u nacesse sit. B.
14 Inaanu? aufer] CoDgrne seni
ds&nas: jo ▼eiii insanii. Et au/«r,. Tel
te, Tel nuuiaiD. Nun rogansy manoBi
admoret sqilioet» dicens mi pater, Au-
fir] Aot te dedrt, aot manum, aot pro
eo qood est oH : nt sit, aufer te. D.
Ds veniam JUio] Ms. R. ei Tett
eodd. Duveniam, qiuuo,Jilio, L.
Ut eflSoaretar oetonarios jambicos
aeatalecticos, Faemos illodi^ seqoenti
fersni pneposnit. B.
Aufer] Soilioet manom qoa orans
patris mannm prensabat. ' Donalns in-
telligi Tolt te. A\iferrt ee est iJiikrt, ot
affenre se, adrenire. R. D.
Ds vemacm Jilio] U. e. fao rogata,
eooeede qnod filios petit Cio. ad Qoint.
firatr. III. 1. Cetarit contilium ffrobo
fMod. ti6i «sniom non dedU uti — ret'
eriberei, R. D.
- 13 Ego novut moritut] Apod Me-
naBdmm senex de noptiis non grara-
tv. Brgo TerOntios ivpruu»;. Ego
noout maritut anno dennun quinio et
eesagenmo Jiam! atque anum decrepi-
tam ducam T] Hic deest et quit, et quid,
et quando, et quomodo : nt sit, qois ?
€gp, Qaidt mvutmaritut* Qoaodo?
annodmmm qwnto et tesa getimo. Qoo-
madoi anum deerepitom ducam, Anno
TOI.. II. f
dsntitm ftttnto et texagetimo] Hmo s»taa
est» ot Varro ait» etiam ooaiicorom so-
imm. Bt dfmiim, adTtfibiom tardit»-
tisest D.
Ego fiovut maritut] Repogno. Ab
inbonesto argnmeotom ponitnr: An
torpe sit, oxorem docere^ etiam anoB
dooere, B. ^
16 Atque anum deerepitam dueam f]
Hoo fiusete addit, tanquam fiiciendofls
boo esset, si poeUa dooeieCor seni.
Idne ettit mietoret mihi 7] Hoo est per-
soasores. nt Virg., JEn, XII. 159.
Auetor ego audendi. Decrepitam] De-
erepitam, aot stomacbo aoili et iraeoo-
do : aot deerepitam obtosi animi et lie-
8K senectotu. aot dtcrepitam, coi smpa
moriboode crepoerit plancto fiunUia»
id est, clamaTerh. D.
17 Largitor] Verbom est imperati-
Ti modi, fiitori temporis. De te largi-
tor, puer] Acotios de te dictom est»
qoam de tuo. Bt bene in enm» qni pro-
niseratpaellse coDJoactionem soam. D.
PromifH autem 7] Ms. R. pnNniMti.
Diomed. lib. 1. Ds te largUor] V. C.
detent Utrgitor, puer, L.
De te 2«r^ttor] Le.de bonis tois.
Plaat. in Pseodolo II. 4- 45. poteum a
me dare Cio. ad Attic. V. 21. js a m«
toivere t. Sobwars. ad Plinii Panegjr.
c26. R.D.
18 Omnes nostri oodd. recte, fuati
ti hoe nen t^m. B. -
19 Da ofniam]
Digitized
byGoogle
186
ADELPHORUM
JE. Non, iii«i te exorem. M. Vis eflt hmc qmdem-
D. Age prolixe, Micio. 20
M. Etsi hoc mihi pravum^ ineptam^ absurdmm, atqne
alienum a vita mea
Videtnr : si vos tantopere istuc voltip, fiat. M. Bene
facis.
Merito te amo. D. Verum, quid ego dicaml hoc con*
fit quod volo : ^ .
Quid nunc quod restat ? Hegio his est cognatns prox-
umus.
eoBoede qaod petitiir. Ne graver§] Ne
te dilBoUem pnebeea, qni gravtm m di-
ehar pretUtrt, qoie id fiusile non pne-
stat in beoelloio, qood potest Da. oe«
niam, m gravtre, fac, jtromUU. Al-
triDteoBt egentiam, fatigantiiimqae fer^
U lont D.
Nan omittit 7] V. C. NommiuHiM L.
Ob oodd. et asam Terentii lege gra-
tare, t Ntm sic sspe slibi, nt nega, nt
erucia U, &e. Deinde ob fidem oodd«
Fsemi et nostrorom pro omiitu lege
mit^tU. B.
SO Agt proUxt, Weio} Aat age fro»
Ust, id est, sge benSgne : at sit prolixe
benigne» seoaodam Teteres. sat per
iffMtrtf, et I»ii4^, age correptivom :
iit «d proUse sabsodistor, notter etto,
snt qaid tsle : et Mieio Tdat in sasTi
diotam sit (veUiti pro fuavi dictum tit,
. Z.) D.
Vith^quidem] Estformalseoram»
qai Tebementios ptemebsntar tcI tI
externs toI Terbis et orstione, Cio. de
Amioit 0. 8. vim hocquidemettafferre,
Saeton. In C«s. o. 82. itta ^idem vit
ett, R. D.
tl JSUftecm^ praoiMi, ineptum,
niiicrtfiim] Praeiim, si snnm dooit nal-
lo oommodo sno. Ineptum, qoi non
▼oto filiorom daost axorem. Abtu/r»
ium, bomini qai nanqasm dnxerit, et
Banqasm dooere Tolaerit, seni daci
nxorem, qam •dolescenti docts non
sit D.
£tii J^ ndki imptum, ahtwrduml
Hio effeotom est, nt oogstar veipon-
dere axorem daotaram. E.
9t Sivot tantopere iitue voUit, JfatJ
Car bio non Tcrtitar Coeretiftr Z.) de
Tolanlste Sostrste ? An qnia illam
oonsenlire necesse est tcI propterpea-
periem, Tel ob smorem filie snm? 6S
twf tantopere ittue vohit,Jiat'] Ridioale
dixit et oomice, oxorem se dedaoere»
non qais Telit» snt debest : sed nt ob-
seqostar jabentibas. D.
23 Hee confit quod volo] Perfioitor»
inqoit, qaod toIo : at samtom et tnr-
bsm domam recipisi Micio, et ego io-.
esm grstism. D.
Primam ne Troobsicos temere sit
inter Jsmbicos» lege merito tuo te amo ;.
qnod idem occarrit fiun. III. 2. Deinde
haoc et seq. Tersam sio restitoe, ei
susm coiqoe personm redde ormtiooem :
M, Benefacit. \ D. Merito tuo te ame»
verum, M. Quk? D. Egq dieam, hoe
eum JU, quod volo | M. Quid nmnef
fiud rettatf D. Hegw kie ett hiteog'
natut proxumut, Ne Tersos, oosssnte
Sjnslflppbs, biet, reponeiidam dooimaa
Hegio kie, morsliler et ex oonsaetadiBe,
ot Hesot V. 5. 21. Ardumidi h^ut
JUiam; et saprs IV. 2. 42. Sem CriH
tini hujut ditU ^detl B.
24 Quid nunc, quod rettatf] Quod
rettat,proquodtequitur. Amquodrette^,
tsnqasm reliqoisram prioram Cre^iiac,
rtrum peractarum), sc per boo mini-
mom? Hegio )ut ett cognatut prssii-
miu] Commendstio personm qaasi oo-,
Digitized
byGoogle
ACT. V. SCBNA VIIL
187
ntMBy pauper : bene nos aliqnid fttcere illi decet.
M. Qmd facere f D. Agelli est hic sub urbe paolulam^
quod locitas foras : £6
Hoio demus qui fruatur. M. Paululum id autem T X>.
Si multum sit^ tamen
Faciundum est : pro patre huic est : bonusest: noster
est : recte datur.
tmg «tiam Micioniy ob meriu mu. Et
bene •ddiditproxumtu: BamniQlli gra-
du flt Telati nni laBt propinqaiutii
ia ftiBnitate et cogoatione diapositi. D.
H^ M his eognatut] Demea ma-
tatb Boribaa boniutem saam poscit
aqnimere (adde ft Z.) maltia malU
donare effieit; nam oogit ot Hegioni
ager doaetnv Bt hio qaati delibe-
laotis oat apeoies. Nam primo ab ho-
■esto, cvi doattttr, etiam qai ffr^mus
sit maliefibas, qai iwbit affimt, qai
fauper sit. Qoare adjangit : btm not
aUquid faeen ilU decst. Deniqae in-
qoit, «ndo fieri possit, ad mannm est :
agdU mt kk mb urbe pauUtm, ^uod
ledtoifarm^ Deindeoonfanditadiotb
e|BS, oni redpondetnr, qnod vtttum eom-
mune est senibns, quod nimium ad rem
injmeeCa attenti tint, Ab inbonesto,
boeeeiatar. B.
il5AffinitnM] Reete. Namnxoris
cognati, marite afines sont. Pmtper]
Jamboenomine apparet.aliqnid flagi-
tari. D.
Coperasin Obe. f: 9. exist]mat,iUad
kfiastribaeMiamesseMicioni; priniom
^foodficeere aiieui aUquid siae bin§ sim-
piieiter rigoifioet ssepe eommodis be-
a ei rii sqae aSoere : deinde qnod bene
sit •jos, qai interrompat aliquem, et
rimoi eum pergere admoneat. Z.
. S6 Qnnod loe^ forai\ Forat dixit,
Ipeam pro persoaa ponens : qaasi di-
oaret, nesrie eui aiimo. sic et nos dici-
mm§,audiqmddieit*eeeehae,proecee
Ide (hie omi^ Bfs. H.) Cicero, Verr.
I* 16. Hic tum aUu$ es aUa parte*
Deest ei^ aliqaid, at rit, ^uod toritos
forat vertum, aat m forit: forit potito,
id est, alioBO. Sub urbe eU pauluUm
ageUikic'] Totom oam ooBtemtione(cufit
contemttt,aIii)proDanciandom. D.
Faulum, qood Faemus in aoo ood.
reperit, ralio Tersas exposcit B.
Sub hac urhe'] I. e. ad arbem, prope
orbem. In bao forma tub inprimis po-
nitar io propinquiUte loci editioris.
Sio elegantias est mb monte eattra me-
turi qaam prope montem. R. D.
Quod loeitatforas] I. e. qaod pere-
grinis locas colendam. R. D.
' 27 Huicdemus quifruatur] Id est^
qai fractam capiaty non proprieUte po-
tiator. Proprie ergo, et qaasi de jare
dixit^atttr. est aatemyrttatur, alatar :
qaiu frumen dicitar saroma gala» per
qaam cibam lingna demittit in ven*
trem. D. ^
Lege pottlum id anitem estJ J). Si
multum*tt, tamen, &c. nt efficiatar ver-
sas tetrameter acaUlecticos, ot csteri.
Geteram in nostris codd. e-xUttd autem
sft? in ano ret. Paulum, et in aliqnot
Faemi aatiqais, ti muUum est. B.
Huie demut qui fruatur] I. e. haio
oonoedamns fraendom, otannaos inde
iractas et reditas peroipiat, iU tamen
nt ager taas maneat, qaalis ICtis ttJu-
yructttonus dicitar. Liv. XLII. 19.
Qui est ablativas at in Heaat IV. 5.
30. R.D.
28 Bonut ett : noster ett : reete do-
twr] *EviTpep(a^j(«3c hortantis. et otfvf-
hrw tnalU oongerentis. Bonut est]
Potait responderi, quid mea? Bonut
ett: notter ett] Hsec omnia vnltaose,
tanqnam inridiam panimonisB faciat
Miciod. Etplas Bignificatnaiter,qaam
si addatar, quid noster 1 Notter estl
Beneaddidit. Namqaedixit^propatrs
huieetL Becte dotur] Qaari wm qo»- '
Digitized
byGoogle
188
ADELPHORUM.
Postremo non menm iUad yerbnm &cio, quodtn^ Micio^
JBene et sapienter dixti dadam^Vitimn commune om-
niom est^ 30
Qaod nimiom ad rem in senecta attenti samos : hanc
macalam nos decet
Effagere : dictam est vere, et re ipsa fieri oportet.
M. Qnid istic T dabitar : qaandoqaidem hic volt. M.
Mi pater.
D. Nanc ta mihi es germanas pariter corpore ctanimo.
M. Gaadeo.
D. Sao sibi gladio hanc jagalo. 35
ntar, ui daiidiim sit : led illad solam»
ao reeU. D.
Pro patre] I. e. looo ptlrif. Cio..
Verr. IV. 41. R. D.
29 iVofi mam iUud verhum fiido\
Nimo verbum pro k^iAfjMn potnit,
qood ano striogitor rerbo. Ergo ver-
imm, breris MDteDtia. Non mewn iUud
verbumfacio] Nota verbum, pro i«i>-
teriHa, ui, uno verbo die, ti quid ea quod
me veUt, Et, mieeram me! quod «er-
bumaudioJ Verbum dixil, Teram len-
tentiam. Nam verba etse a ?eritate
diota, testatar Varro. D.
Qaod Palmerios et Galielmias olim
ooDJeoerant, poitivmo nune fiMum; id
olare habet Regias Cbartaoeas 9X ro-
terrimo qaodam transoriptas. Reote :
et fraslra reoeptai|i explicare conan*
tar. B.
51 Hane maeulam no$ decet effugere"]
JiSaculam rS ^XMva^fAf 6\x,ii, irridens
opinionem Mioionis: qaia parsimoni*
«m, mactilam patet. Bt sin^al aaxit,
primo viHuin, deinde maeulam dieen'
do,J>.
52 Ordinatio Tersaam horam, qa»
est apad Lindenbr. aactorem babet
Faemam. Nos quidem hano ordinem
statuimas: Effugere: dietum est vere,
ct re {'peafieri oportet, Micio, \ M. Quid
titict dabitur quidem, quando hic volt,
JE. M2 pater. D. JVutic tu mihi, |
Mifio, €t gemumut pariter animo ao
9orpm. M. Gaudeo, Nam io primo
rersa exetdit Kicio, qoia seqiiebotv
oadem tox : et in rorsa tertio Miow a
pnBoedente mihi absorptam esL Qu»-
dem, quando codd. oonsensos oompro-
bat. Omnes libri, prvter onam eam>
qoo medioorem, haboBt aRtmo et eor»
pore,» Sententia antem pottalat ae pro
et. Sensas enim est : num, oom boe
a to impetro, cam Uberaliteret 1
faois ; naoo pariter animo mihi f
nos es, ae semper oorpore foistL B.
. 35 Suo tibi hune ^adio juguki]
'AKhiyofU. Bt noB tuo, sod stioii6i,
moralitor, et nt Toteros solent loqai. D.
SuonUgladio hune Jugulo'] Ipsam
soo gUdio interfieio, qaia ipse boe
dixity ande nano Tinoitar. E.
Suo ribi gladio'] Simile lore illad
apad Treb. Pollionjn Mario : addidi^
htu verba dicitur interemtor: Hie ett
ghdiut, quem iptefeeitti. Hieroojm.
Epist ad Magnam : juttafabuiatpoetO'
rum, luo teente laceravit. Variant vero
scripti Terentii oodd. qaorom pars
iqagoa sic babet: g^udeo, ettuo giadm
kunejugulo, L.
Stu> tUn gladio hune juguki] L o.
qi|od Ipse dixit» in ipsom oonTcrto,
djoto 400 cootra ipsom utor. Idma
ppTerbiom est apad Cioeroo. pro Css»
oipa. 29. Sufu tibi elofanter jaiig«o.
tor et Talent luut proprim, Plaat in
Qapt I. 1. 14. Cio. do Amie. • 5.
CfpUiosy.lO. ^.D.
Digitized
byGoogle
ACT. V. SCENA IX.
8TRU8. l^SMEA. MiaO. MSCHUWS.
FACTUM est^ qnod jnsti^ Demea.
D. Fnigi homo es : ego aedepol hodie mea qnidem sen-
tentia
Jodico Syram fieri esse aBqnom fibenmi. M. Istmic
libermn ?
Qaodnam ob factmn ? D. Mnlta. S. O noster Demea,
sedepol vir bonns es.
Ego istos vobis nsqne a pneris cnravi ambos sedulo : 5
Docni, monni^ bene praecepi semperi quae potui omnia*
1 Faehtm est quodjutti^ Bomo] Id
eit, dinitm est mMeria. D.
Romif aliad pnestatanis Uobqs poft
Hegioiiem servo, toH Sjram etubn
libenuB. ImpIeDtor deliberatiTiB pai^
tes. Qaamqoam meritis partes saas
(nmMique merita per pMrtes tua Z.) ser-
▼os exseqaitar, qood ■sqoe a poeris
ambos ooraTerit sedalo, doeoerit, mo-
Boerit, qood bene prsBoeperit Hoio
rei per irrisiooem adjoogitar etiam
iUody qood obsooaverit bom fide, qood
abdoxerit scortom, oonviyiom par»-
verit de die,qaod haoc psytriam bodio,
mmo emorit. B.
QiMdjoitri V. C. QuodjuttuH. L.
. Hio versos praBoedenti joootom efll-
cit Troobaioon, Verom ne oonoinnitas
pereat, et gtodio totom io Tbesi abseon-
dator, Jugiti^oe io altima se efferat ;
npoDOjauMts, qood in eodd. nostris
fere omnibas reperitor. B.
Faetumettquodjutti^ Doetaestfor-
anlo a more miBti». Nam tribonos
•wt^ oeBtorio jossos aliqQid exs^oi, im-
peratorirenonoiabat id&ctom. Soeton.
Tiber. c 21. obi t. Gasanb. R. D.
- S Frugi homo es] Utilis, ot (TOf^s.
JEdepol hodk mou quidem teHtemid Jur
diea Symm fieri etm ttquom Ubenm]
Hoo est qood jamdidom promiserat
SjTO ; sed waac opportone. videtor .
enim modo meritnm preoessisse. Et
tententiaJudico,MUfulkByU. D.
. £tsi molti oodd. babeot ergo, b. e.
pr«^erea qood firogi es : reotias tamen
ob versom esse com Faemo oenseo
e^. B.
4 Qtioeiiiam dbfaettm f\ Jore. asoribi
enim cansas manamissionis in jore for-
mala est Jfu/to] Oratorie maloit g»-
neraliter dioere, quam qassrere specku
liter, qood invenire non possit. Et
Mido singolariter onam qoanit, bio
plaraliter molta respoodet JEdepel
vir bomit] Jorat booom: qoia prmter
opinionem est. D.
JEdepol vir bonut etj In Ms, R. e$
desideratur. L.
£s abesta vett nostris. Soribe vefo
6otMi*s; qood sono olim differebat a
simplioe ftontis. B.
5 Ego ittot vobitutque a puerit'] In-
telligit SjTos, laboraotem pro so De-
meam non babere qodd dicat: et idno
ipee proseqoitor ordioem meritomm :
seoondom qoem apparet pedagogom
faisse. D.
• 6 Doeus, mofiitt, bene pnBeepQ Ridl-
oole addantor, et tantam (ted timen
Ms. B. et edd. ante Steph.) consoeto-
dine: qnia impotantor etiam &etn
pravo pro boois. Qmt petui omniaj
BfBO fU€ jwtMt .* qoait plort velJet. p.
Digitized
byGoogle
190
ADELPUORUM
D. Res apparet. et qmdem porro haBC^ obsonare cmn
fide, - .
Scortmn addacero, apparare de die convivimn :
Non mediocris hominis hsec sunt officia. S. O lepidmn
capnt !
P. Postremo, hodie in psaltria hac emonday hic adjntor
fhit, 10
Hic curavit : prodesse a^nm^st : alii mdiores emHL
Denique hic Tolt fieri. M. Vin tu hoc fieri ? M. Cupio.
M. 8i quidem
Tn ¥is ; Syre, eho accede hac ad me ; liber esto. S.
' Bene facis :
Qmnibus gratiam habeo : et seorsum tibi prseterea»
Demea.
7 Bst &pj^arei] BCre irrid«tD«
■pc tamen ot serio «gore Tideatur. D.
Bm appartt] I. e. res ipia doeet, re-
ran teetiinoiua adsant. R. D.
- €umfid$ jrertam] L e. pMltriam
^pm fidibiu oanat. Freqnenlior eeft
plnratb jMei» tum. R. D.
8 Apparar$d$dieeonvimum] Id eit,
repeoto, neqiie ante prBdiolom» neo
pridie oonetitatoB. D.
9 L^pidum eaput /] Serriot lib. 1.
JBoeid. Ters. 399. pubttque Uus, pu^
hmque tuorum, L.
10 Pmtremo, hodk tn peoitna hae
mmuM] Bt hoo totom aerio dicitnr»
wA Bfgii ridionlom Tideatnr. Hie ad"
jutorJuU] In re hona o^^utares, in re
mala fmpuIiorM dioontnr. Brgo bio
n4i*tor dioitor a non irasoente : a ori-
minante antem etirato, impnlsor. Hie
a^jpitoT Juit; hie cunomt] De more
repetitnm eet hie: qoom dioitnr, kie
a^futorfuit, hie ewramt, Sio enim fo*
lemoa onerare andientem (otmare mm-
Um m^tientu) meritif ejos qoem lan-
damos« Deinde qoid noo prmstitity qoi
ei **^*f oorporis, ot adjator i et oo-
ram animi prsboit, ot oonsulUir? D.
Fro hae, qnod Pkemo plioait, noslri
codd. tHac Igitor versos eaasa re<
ponelito. B.
12 Deniquehie vuU fiarq Abotitnr
Demea, sciens prodigam folnntatem
adoleseeBtntL D.
Denique kie vuk JierQ NoTiderator
beredilatem invidere, qnod mannmittst
serrom. Deniqoe CwrMUH» ait, detA'
que Z.) volt filios §en libenun sermm.
Qna re oonfirmata liber oonfieitur.
Adjnngltir alind mnmu. Tnltenim oon-
gendnare Demea benevolentiam» nt eC
uor Sjri Ubera fiat Merito illod ad-
jongitor, qood jmmnm dedit natopnero
mmmmam, qaasi jam infimtis nepotis
gratia iUa aooiplat libertatem. Adjon-
gitur, orgentttm aooipito a tne, qno
qoasi beatos propter nepotem» oliam
ipsim liberam ftmlat. B.
13 Syre, ikol aeeede kue ed me]
Utrom ot eondem mann emiltat, an nt
palam fial, jnbetpropios aeoedere, jnria
(pubHei addit Westerb.) oonsnelndiao
lodeos? Bt Tide qoim eomioam mana-
missionem, qoam iMete indnxerit atqno
oondigne. D.
14 £t ssormm ti6t prctersa, Dimsn]
Eflfocit Demea plns qoam Tolebat. Nnm
qni oonabaitnr amari, pfmfertnr i
his qoi amantar. D.
Digitized
byGoogle
ACT. V. SCENA IX.
m
JL Gandeo. . M. Et ego. 8. Credo. Qtiiiam hoo p^
petamn fiat gaudium^ 15
Phrygiam nt uxorem meam mia meoom videani liberam f
D^ Optumam qnidem molierem. S. Etquidem tuoBo^
poti^ hujus filio
Hodle prin^am mammam dedit hsBC. D. HercleTera
serio^
Si quidem primam dedit; haud dubium, quin emitti
lequpmsiet..
M. Ob eam rem ? D. Ob eam : postremo a meargen-
tum^ quanti est^ sumito. 20
S. Di tibi» Demea^ omnes semper omnia optata offerant.
M. Syre^ processisti hodie pulchre. D. Si quidem por-*
ro, Micio,
15 Gtmdto. <t €g9] Gfatalttitiaiii
Sjzo hmc ▼eri» 111111: quSlnis de more
ille ertd», respondet. UHnam hoe ftr^
fetmm Jiat gaudium] IiitegnuB, toli*
4nm, et iMtqum mtemiptui. D.
16 Pkrygiam yt usontn fneam] Ut
ipee Syras, ila nsor Pbr/gia: leoan-
dni Teteres, qoi serrfa nomiaa m na-
tionibns imponebont. Una meetm vi-
iiemU60ram.] Hoo fio proBiuioieadam
eat, qaan gaadeat ae recordatnm De-
bmb: qaod qnamaltroeogitatliabaime *
plese oblitas foit (fuati gaudeat, m
fwt/rdmtum, fuod Demea, ^i etm uitro
eegitathahmitte,pU»eoblUusfuit.) D.
Uxorem] Servm qae a aerYia ia cod-
tabtnio kabeBtar, non nxoret aot oon-
jo^Bi, «ed proprie oontnbemalee ba-
bentor. Sed veterea soriptores noii
wpir boe diaoriBMn obaerTaot. R. D.
18 Hodie primam mamtaam dadtt
htBeJ Ridieolam meritom: siqaidoBa:
oportocrit primam esae qoamoamqae.
BB qoia eausa est, qood iagenoi dioan-
tor aerio a nntrieibas Kberis edacandi i
Mertk vero Jfria] AdTorbia sant oon-
finnaBtia r«^Xjwv. D.
Pro primam bio et seq. rersa ex
eodd. aBatoritateat sententim elegantia
sapeBoprlma. Deindeobeosdtficodd.
in aeq. Torsa lego Aotid ihiMiim'i(. B.
19 Haud dubhm, qum] Ms. R. ol
y. C. Haud duMum ett, quin, L.
Emitti] Soilioet mann. LDcatiopieM
in Phorm. V. 5. 2. Simplieiter emkiere
apad Plaot. in Psend. lY. 2. 49. Rv O.
SO Odasmrem?] Hoo eo Tohadi-'
mi, qaorem Telati exoatimasyet oataB-t
dimiMjnomenti ea$9 nallios. Arget^'
tum, fuanti ett, tumito] Qaanto protio
Talet. Argentum, qumnti ett, tumUo»
Hoo Terbo tenos ^«tiuiur W. Foita
usut eit Z,), Qt fiKiiant qai persnadeto
aliqaid oapioBt. D.
21 Dii tibi, Demea, omnet
omnia optata offeramt] (hmet
antiqBa elegantia, et igarata. D.
Repone, Demea, omnia omnet 1
optata,ka, Si sopra UI. S. 1. QMmlil
omma otnnet tua eontiUa, flto. et PlMrt.-
Capt II. S. 105. Di ti6i emiim amjii»
cptata offerant. B.
ftt Procetsitti hodie pukhre] Nano
Tore palohre prooessitSyras. ^quidmf
porro, Micio, tu tmm effieium /adm]
Hoc est patroni, ot Ubertam »on do-^
aeras, sed at alas mamimissam. Plaa-
tas, Care. IV. S. 15. Faei$ meliut fUam^
pan knonum, fut libertot habent^ it m§
dettruut. D.
Digitized
byGoogle
193
ADELPHOBUH
Tq tnam officiam. fkcies ; atqne iiidc. aliqoid paidQft
pr» mana
DederiB, ande atatur: reddet tibi cito. M. Istoc yiliod.
.M^ Fragi homo est. S^ Beddam hercle, da modo. M^
Age, pater. M. Post conaalam. £5
D. Faciet. S. O vir optamel M. O Mi pater festiT
yissime !
M. Quid istac ? qaao res tam repenfe mores mutayit tuos T
Quod prolubium ? quao istaec subita est largitas 7 D.
Dicam tibi :
Procmutifmlchre] I. e. pnlolire tibi
flroceMit. Hont Seroi. 1. 2. 38. obi
V. Bentl. R. D.
ftS Si tmm offieiium faeiei] Tanc
onmia reote getta Tideboolar, u offieium
tuum completa, et boio aliqoid donea,
Bo iDiqoa libertaa sit in paopeitate iUi,
^oi manomiaMM est. B.
Pr^manu'] Ita dioaotar nommiprsB-
aentef qoi adaoot. Plaot. Baoohid. IV.
5. 10. Bormann. ad Petron. o. 76.
p. 492. prc manu perperam refert ad
<2itre comparana locotionem nummoiiH
manupenere. R. D.
f4 Unde utatur] Utaiur, riTat:
vnde ttJura, Tita dioitor. ot, Cio. Catil.
1. 12. Unius uturam honR gladiatori
itti nen dedimt. an ondealator, de qoo
«anmfirootnm.oapiat, ek oojoa tibi sor-
tem reddat ? Bt boomelioa : oam ideo
nddidil, reddet tibi eito. Jttoe viliut]
Hoo egit Terentioa, ot» ooovenia offi-
eiia, luqoe adeo prodignm fiioeret De-
meim, dooeo parcom redderet Mici-
onem. IttoevUiut] Qaad mAt/ mifiui.
«egatio enim eat floocam oftendentia,
ant qoid tale, com ix>^4*t, qoia lobaa-
ditor quic^am : et, non dabo, D.
• htoe viUut] Sine enim, ot iitoe ne
tedeat Ut Plaotna, Coro. II. 1. 28.
Ftmtrt poterit intettimi viUut, I. e. abe-
qne inteatinia. E.
. Ittoe. vUiui] Blegantem aeniom et
origioem ex Soetonio, doctitaimo anti-
^oario, prolert Cbarisioa p. 180. Itto
rtx fiM «0M6al ad etenam, ti tlH
ea ret exMbenda tndumtur, quam ei>.
hibere non pouet, ut tranquUlut rtfert,
Itto viUut ; hoe ett, erit ecena, Non
dobito, qoin Terentiai ad boo diotom
respexerit Ergo iitoe viUut, periBde
bio eat, ao priora dedi, hoe non dabo. B.
Unde ntetifr] I. e. qao Tirat Pkot.
THn. II. 2. 74. Cio. ad Attie. Xf. 11.
Hanoloqoendi formolam polobre ex-
plicat OmnoT. R. D.
IitoeviUui] Donatai ait negationemi
eese floooom ottendentia aat tale qoid
T. Beot. ad b I. R. D.
26 Faeiet] Ne qoid negatom in fine
fiibnlc Tideator, addidit Demea/acief.
Et Jaeist, qaod petii aoilicet. <|aod
irridena dizit, qaaii de prodigo dicero
Tideator. £t' mire faeiet : qoia neo
oredibile erat sta$im oonsenrarom qni
negaverat, et perpetoo (propttrea Maa.
Forte, perpetua) negatio esse in fiae
Bon debnit D.
Laborat Tersos» oim eam Viotor. et
deoortato Faemi, et nostro r^o le-
gas» potsr mt/. B.
. 27 Quid ittuef fiue rettamrepenia
mormintitavit tuot?] AnimadTertendam
est, qaa calliditate Terentios qasnreno
fioem labalv, oomplere Imtitiam p«r
ipsam Demeam nititar in oniTersoa»
qoi in tota oomoMiia tristis ao siBToa
intertarbaTit et Tooiferataa eet D.
Quid ittuc t qu^rti tam repente wwrm
mntoott tuoi 9] Qoerit, cor soam aobito
oonsaetodinem mnUTorit Demea. B.
28 Quod probibium] Preiuhium,
Digitized
byGoogle
ACXT.SCJBNA IX.
19R
TJt idoBtoKderem> qnoi^ te istf facifem et fe^thFUii.pntaiit»
Id nonifieri:ex veia lita^.neqQe ^adeo ex »quo et J>oao :
Sed ex assentando, indulgendo, et largiendo^.Micio. 3 1
Nmic adeo si,ob eam rem Yobis vita .mea ini^^^
^chine^ .
Qnia non jmrta». iignstai pTOTsns .Qmnia» omiiino rob-
sequor;
Ifissa &cio : efinndite, emite, iacite qnod Tobis:hdbet.
Sed si id vnltis potins^ qnao tos propter adolescentiam 35
qwd OnBoi WfAfftUn, id ett, pronlof
aauuu ad largicndiiin. ' Sulfita ttt lair»
g^f] R«peiitiM, 10 per hoo ^ ett
iignUet iiBBodflnte : ntOTeBit, qvoBi
e» iaBiap«nia.Boii laq^ et liberalet»
•ed effbii prodifiqiie roddaBtar. D.
i^ pro^ ft i et MBi ] Diqitor oltni bb-
di^».B.
Vb%d fwliiimMi^ aed BMliorea iilni
prokiiMiai. Senrina adu&. IH. f 17.
e* TaiBOiiO)laadrt: Vanfio dt Lbngm
ULUb. V. PtoUithm et pfMUdi'
nmdkifiAmfuodMeu; md»aium
huMt Ventrit Jjub t H img Jmatttr; B. .
. Qmdprohmtm].Aprokio iBterpre-
tee esplkeBt eflfBMin.]aigitatenk Sod.
pMtBllegere prviuftiKai.a proMare.
L o. pnNBtBf BninHU ad largiendBin.
Hano ior ipturam ao^torDonatna .oon-
iKVMmneBenU. R.D.
,t9Utid ottttuUrmi^MmidtiX id.
B^ bkXii4<c.es|, pto per id. Qftod U
ittiJttcUm,ttfttiomfiUmt'] Mnltnni
debnxit M icioni, dioendo te itti putmt,
per. qnod iigniiicBtlir .orrace ndoloa-
oenlos, et hnno nun esae feaUfnni.
Qnedl» «Ki^cito» <t /<itiiN»i pntanl]
Bene in poitmM dignitaa penon» hn-
jna aenrBla.oft, nt non perpetno oom-
BiBtaAa Tideretnr: nt l^monlenti apnd
Flaatav. D.
Ut idottenderm'] Nbbo Jam ad de-
olaiBlioneBi f iUe sofitoiitiaa (nunejam
md dtdaantvmm wrtt ttm tnmmtUt
r^dit ZS), qttod. non roota vita et^ ea,
tfm oxihoedfBtte et ci ea Mi ti i laigiendo
Isndeni ipuifil^ sod ilU BieUor,.qaB
TOL. II. 2
. peooalB repTobendit, non paroit oriai-
' nilmi, et (kx Z.) inlegrltato iOa, qns
onatoa dioiUir. B.
31 Inddlgoido] Attendo indolgen-
tiani aDcaieB onlp» Bdscribi d«iMo.
Et largiendo, Mkit^ Seyoro addataBi
eBtMMNBOB Tcrbis ox animo plorantii
(proiBttf> D.
DnooxnoitrisnonhaiMBtes; alqao
fDonatnsOzon. Mas. atfiii i ndtt^g c ndo.
Igitnr Torsiis oansa tepoao,. ted afMn-
toado, at^iis tndn^gfMo» et largiendo^r
itc B.
9i Nostii pod^* ^ «^ wta- imeka,
JEtdiiiie, ett: nt Torsos ipse pDStn-
lal. B.
. 35 HhAa tton /8iki:ii{fiMto» rnvnut
otKoia omttmo obssgMor] : ProTerhialee
snnt hi^nsBMidi oloonliones, fanda n<-
fanda, digna indigna, vtUt noUt, If-
fundiU, etnU, fedte] Egmdite, ad
^sohinnni pertinot: etnte, ad .Otesi-
phottoni : /eoilt» ad oanes. JFVictto
)siod.«o6ii («tet] Propsie (jnfere) re-
diit nrsos ad aBiaritadipeB^ pri stiBa Bi .
HsDc hnrfmk ost figpn» qoa ioTitns
noi pcrmitlen oslandnios» qnod nela-
mnsfieii D.
Qata non jaila, iii^aKa pronii3 Qmmo,
oftssfuor] Nnno anlem in hmo omnia
(num oiUsm propCsrM omnino. Vel,
•wno oMltm ofr hce oainiaZ.). Tobis
Tita mea inTism est, qoia non i
et/Mita» et ifi^iiaki perseqnor. B.
..Omtua obmgiior] Badei
tione ip Phoim..I. $. 29« B. D.
. S5 (bmvot potiut propter adoletcen'
tiom. mina»^adetif].Hio oiHartit To«
Digitized
byGoogle
IM
ADELPHORUM
Mmiui vid«tb^ maiis impenie onpitis^ oomditig panim^
HBbc repTehenddfe et conigere me» et obeeoimdare in
loco:
Eooe me» qui id &ciam TobMi» M. Tiln, pater^ pennit-
timos:
Plas ioLi qnid &oto opns est eed de fialre qiiid fiet?
D. Sino:
Hi^eat; inistacfiaem&ciat. JS. Istnc recte. IL Plaa»
dite. 40
CALLIOPnJS RECENSUI.
.16.
SS Afimu vUktk, nu^ k m pm m
pitis, eonMuUtit jNinifii] Bt gtmfai » m
magitppantm, D.
CmuuUtiM pmmm] L e. pmni €
fi4t»igltii. Sillnit. de repiibl.
I. 1. T. GroDOY. id. liv. XXI.
R.D.
57 H«c npnkeniere, H
m», mteewtddipe (dbteomd&re Bft.
in looo] Triboi tm reddnntar:
tiMetiMtfiofm: IhboIb
feiiora nBt. Noa teatiiB
eity miimf ptoTid«Oy qjaaa impeHe
H.)
ei
BOBialetew
IteBreprehendere^bonaBeet: meliiif,
oorr ige re : optinai, teoiiiidare. Niai
qui lepfHMMaty noB oontimo oonigit j
<|ln oorrigit, Bon fllioo •eoHBdat, Id eet,
I leddit et SdetteeiMB O*
Alii teeuindare, obeeqBl
diet«m pntant: et idc
ait ErgoM0Hfidare,TeltaBMliaaeeB-
Tertere, Tol obfeqni iBteHigiBnuk D.
Oheteimdmre in ieeel Vt oportnlt,
Jodicie leBteBtiaBdeolaiaTit^dnBCtBni
Z.) adjeeit in leeo, nti diferia que k-
dat (feaiam» Z.) reprebeBdenf) eor^
rigeBe etiaB In leoo obeeoBBdet ct
faTiat qBeBBdnodnB Ibo
^qnidn-
r,et (ilnZ^)I
Tiz piobabllli, qnl Tldebntw
nibne oQBUMdatiu Tidetor reoleri OBO :
M, peter, fermiUimm: FlwBii, ^Bid
faetoepmeeL B.
Leg. St reprAmidere et eerrigem
pnm ; ebteemndmreim leeo. Kbb ilM
me, OBB itatiB eeqnalnr Wi^ |
etineplOBeitoeBieBdBB. B.
OiiMBnliH <B liii] I. e. <
UT.m. 55. Bbl T, DtakBBb. ILD.
58 TiH, pater, permiUtimm\ Nelnit
Terentlni ab iBoribni fflieiBB perpe-
tno repnlinB pBBr«B. D.
59 Sino, habe^imittatijmtmfeekitj
Hbo qddeni perBliilo eet : eed et eK-
oepHoBemiB teoontlnel: etonBqiie-
dttn itoBiaobo, ei Telnl i
eiatloiie profertnr. D.
Noi^ oBnoi panlo
qM opmfaeto ett, B.
40 Jfi tene famm jMit] Hoo eit,
ant ne aUHB aBot, ant Bo altntaB ooB-
paiet: BOpoit iitaB luenrietnr nlte-
rini. Iftne reete^ Bobo. Bt MieiB
non diiootiit de propoiito ino> qni bI^
peooeiie allai oitendetet fratreB ob
qnadaB kadiBi Terba cjni» iNiic fneln
dint Qoaii dloeret, mm «u tmterm :
et ifaBnl repoenil ei, qni enptn dizerBt»
nlld oileB d etiB/qBciite iiti
Digitized
byGoogle
ACT. V. SCENA IX.
m
et fMlinMi pitnt» id bob 6erl «s rm
▼itiy Mqoe adeo ex «qno et bono, icc.
D.
Ii» ytae JinMi fiiemt'] OptiiBe mo-
Mdt, «t hfeo Toiiia detnr pnHerito de-
lieto. etieiL de ibtixo tenere Tidetor,
et ia lus meretrieibu (hao mentriee
Z.)ifaMm luxiuriaiidi ft^t DeeiqiM
ita leaitatwt ett, titiic recU ; qnod et
reHMB tribiufti» et>dinoiuiiiti,Be peo-
eet iMplioi, iitae recte ▼idetor. TWmb
qoesi qosdtM iMiMioiie prMteiitonim
et ( t oMfti ^uoft qu a dam mm omimum
fr^Urkervm^ Z.) repiebeDsio» ot
eMlere iOe <pm perWMMJt reet» nea
esM ▼ideutmr, rel iii m a iwmlno Mrro
S710, Tel itt iibertatem datamoliere»
vel in ffloiiere Hegiooem Iradi (vd m
Ubertaie data wtuUeri, vel m MiMMre
Hegumi tradMo 21), rel io aoadoDe, ot
ipM Qxorem dooeret, ot hoo CdaiMret.
JgUur vt hoe Z.) eonailiom, qood nane
diotam esl, in iaaefinemfaeiat, solnm
> Micio laodasM Tideator, dixit, utMc
i^ect»; tanqoam soperiora non rede.
B.
Verbauluc redi, reote DoBatna Mi-
cioBi triboenda esM esistiMat B.
Digitized by VjOOQIC
FRIDBRICI UNDBNBROGII
OBSERVATIONES
IN iELll DONATI. V. C.
COMMSNT. ADELPHOBUM. •
IN SULPinO.
FAMAM rei] Omnet fcripti libb.
— famamquM amoris in tm,
Ducet ^funus] Mss. R. et Pith.
ducit Mtehinus A s» vitiatam civem At»
ticamvirginem. Uxifrempotitur Ctesipho
citharistriam, Exorato suo dm/ro patre
Demea,
IN PRiEFATIONEM.
Cantiea mutamt'] Cod. Pith. mtitatis
pertcenammodiseantavit, Dan. eantata,
D. et M.] Duielii eod. D. et V.
Per adoptienem'] Mm. adoptationem.
IN AR6UMENTUM.!
Uxorem non duxit] Reotiot ib Ms.
usorem ducere et JHms proereare nolmt,
Facetisdmam decertationem] Ms. dis^
sertationem.
Paginarum ^ltiittMer.] Ut Petron.
cap. 80. — ubi ridcHdas inHusit pagina
psaries,
PROLOGUS.
7 Uunic rhitUomea] Mm. Miirr^
riikmus, 8ed do rliintoDioa In prolt-
gMMBu: AtteUmas a avitate Campa"
nUt, ubi oefttatc jwil plurimm: rhm'
Umieas ab aetorisnomine, Stephtnnf de
Urbib. hey^i^ xai 'Ph^m Tafan^
^lkial rk rfayutk fAtrafftSf/iilim df ro
>«fX<Mr.Soid. 'rMmTa^arnfot HmfAUtit,
AfXO^ ''^ JM^ofjfUyqc l^^ofirrfayMa^, Z
hrri ^OMuy^a^^U, Hio ergo Rhinton
biIarotrtg(Bduun introdudt, nt alii
tragicomoDdiaB ; «jnalis adhno extat
Planti Anphitroo.
«0 Furii PH] Bft. Dan. Furi PiU,
In alio scripto ood. sio erat, in vita
Terentii : propUr degantitm ttudierum
morumque in amieitiam perduetus Pub.
Scipionis, LgUi Sapientis, FurU PublH,
Idque omnino ▼erins arbttror.
25 Imo potius aeterx] Ms. sfd et
ecterc.
Sfd ipei senes] Mf. Hoiid ipfi.
ACT. I. SCBNA L
5 *EAvfMfuiruti(] Mf. hM&trtf'
8 Tktfo^sfk] Mf. IvM^; qood
magif placet
17 Figuira ipsa] Mf. Dan. Figura
^eata. nnde qoid boni elioi posiit, oo-
gitemns.
18 BITA ♦IA02] Yitloiam hano
foriptnram sio tentabat roftitnere If.
Cafanbonnf , tTni ^lke^ ^X^fi^ hf» wM
fMm, dmnde amice vincuio imp e dit um,
Yelhocmodo: hmra ^tksf oxMi»> (j^
yvNdm) ifsmMfum (vel ovfMrM/mis)
iK£. Inorepatio ett e}os, qni dnefd»
oxorif erat anotor. IteiM tu ■wigiiw
Rfru ommi tt psrdtliun ? SeqoeBtiaaa-
tis snperqnoper^iona sont : roftCnAft-
^iXoc yofMirm' MmtykfU* UUvii fse, Ib
PtthoBorom oodioe JooBis Amati, Viri
daiissiml eiBeBdatio adseriptB «ffit : ft
rk ^tkK IxM/tM iCp imtiK 9u f Atm . et pos*
tea : TlAfA/^tf y^f^t yufidrm* mat yjtf
«a<M0^ fM, PleBlfOBtGrfBoonimlibri
dictb hoJ9smodi, apod Stobvom et
alios, qosB ibi legere satios ost, qoam
hio transoribere.
43 Modefteft»i»Tiafic]Fort«inOuuic.
47 KoXamdnv AN*] Qaantom ez
Donati Torbis ooi^jioere lioot, ?idetnr
sane legendom» sht* J^ ig)iiw >.
Digitized
byGoogle
OBSERV. IN DON. COMM.
197
AOT. I. SOBNA n.
7 Dettgnatom dkti} Holeo. Aoro
ttd Ror. 1. 1. Bp. 7. Ven. 6. XVnj^iiato-
m» dsecrat lietaribus atris. Senooa de
beoer. 1. VI. o. 38. An tu Arruntium,
et Aj/Urium, et catent, qui captandanm
tatamintorum artemprofem sunt non
putas eadem habere, qua dengnatorei et
Ubitinarioe, vota f NoiDqaid ergo PUinti
Poeouhwfinebrib. lodis aott? Sic enim
in prologo ejos &boln rers. 19. Neu
designator prttteriens ebambulet, Neu
sessum dueat, dum histrio tn scenafiet,
lofigms loooi Ulpiani, 1.'4. $. 1. ff. de
bia qoi noUuit inf. designatores autem,
quoe Graci 0fa0svrti/Q appellant, artem
tudicram nonfacere Celsus probat, quia
wumsterium non artem ludieram exerce»
«nt. £t sane loeus itte hodie a prindpe
nonpromodicobenefieiodatur, Imorip-
fioreUu:
C. MATiiiri. C. F. Our.
Oyiovlm, AmiOBOM* XXVII.
PbACO. IdXMQ. DlSflONATOB.
39 Odiotum et maUtvitoil Ms. odiot.
A molest^ mttt,
35 Corfessionis genus sif] Gerberfos
td Sigoiniim Senonens. Arohieinso. qui
cntsi aeeusatus ante judieem taeet, eon'
faetur: et qui judice judieante pcsnet se
addieit, confitetur,
AGT. II. SCBNA i;
9 Stipulam autfloecum moverat, aut
temtnum dignit^m'] Sio ih Strdioipali
BUMomenli insoriptione ;
XIMEHE
SCeiB, tM mNB. KAniAlZB.
HeT* AAAA TA AN0PnniNA.
OYKONTA TOTTOT AIIA.
QoninsilnodoBi eoiai Terentios, hyut
mmfaeiam: ila b h«o insoriptione,
•Sk ro^rw S(tu. Ad qoe Yerba sic Ar-
riums, Alexandr. &va0io: lib. 2. Tdv
^o^ ahtavifMinQ Snrsf af xfifK M rS
t^fftm TTotoun, Dilooidios AtheoaBos Dip-
Bos. L Xn. c 7. virtuff IvieufMfUra'
^ 2<(ffcn^aX0c» ofof hof r^ ^ rifjA-
#ac tHf HwlhMv&ttt, nai rtkturho^af isbtrw
ctfhrS 'M*fjakfA»to^rivm rott iauru-
fm^, «Iflv JMtvlTiXimc io^ a(i^rk tCv
itOfdw m tr^yfAora,' «fio i(m hrm f <f o u
kmrvKm. et Ste^; de Uibib. in tooo:
iyxfaJw' T* <UXa to^ oS« ^mr^
ittouforkfjuurof, Arislopb. io Raoik. pog;
166. 9^(J(«rrtc oi^rourl, ad qom notat
Sebol. M^aiMo MffoanfoStr^ rf ^U»-
rCXu ^taiftef rl, oHi roirrl,' AUfte boo
Doiiatos; moverattutmmmdigitum,
11 Sttpe irm ac lites'] Ut AlcomeM
in Plaot. AmpUtr.lII. S. a— «lit
faeiat miki, atijue a^fwnt-iniuper NeUe
ette dicta,qutsinme imontem ptottUU,
Sl £t maxifiM proxims] Veriospoto
si legator: st fWuriiM a' pronMit.*qood
ex bistoriis Ormois soire possooras. -
44 Abtqut vpUmtate] Ms. et ^um
46 Co2apJbtsa<um] Gloss. KoXaf^fh-
fAOi ediafieor, Hieronjm.Epitapb.Ptti-
Ise: Mmeolap&is(irst,iM.stfaioU«rt».
54 &imin« dMptrotio] Ms. «stn^-sr-
rortm onkfioiiif.
ACT.H. SC.2.
4 AM^]Ms.b»u^aMSV.
Faretfaciem] Ut Petr. 19. lio paria
cofudtuorom.
6 iiittBtotidimJiMs.^ uiiimitiu cape-
IS Serm <moNMQ Ms. niom «tiio-
ACV. u. sc. 4:
6 BHomotUt] Ms.«tuiii»tii^.
8 TfVtmn^ftS] Mt. ru irnatrftS.
13 DtmsnnBseripdini] Nempe pe-
oonim looand» rel ' solTmidm dnplex
ralio : ant in fero de BMOsa; aofdbmi
Bx affeB.'infrB Phorak V. 7. t9. 'De
BMBsa eraty qoam argentini mnlBnAih
riiTe expbBebant L 4. ff. de edeado
Ub. 47. ff. de pmstb» etfaido msNHdbrii
d. L47. Gloae. moNtuIdniit rfutn-'
(Irtf, ' De aroB, qoam serri exerce-
bao^ fel qoioonqne alii Kalendarib
prBpoiiti. L41. $. 1. ff. de reb. ered.
el indo arMri».' GflosatB Lat. Areariut,
ditpentator, 1. 41. $. 17. ff. de fideioom.
libertat. QoaBs ille dispensator Ar-
bitri,c.30.i»prtf*flrio «•nw d^NWM-
rant. PlaoL Coro. V. 3. 7. ilmsoi com-
pultrtmt; recMit orgoiitiim domo. De
seriptwra vero mentst : qoia aooeptm Bl
Digitized
byGoogle
108
0BSERVATI0NE8
dUctbiMqiM ■Msuie €MdmUm^, ao-
talo vidalioot 4ie ot oowok. 1. 9. f. t.
C4eodaido. Uade ehirognphbdo-
poiditio, Tol locioodin oinetio, ox injmt-
toiio,pata lo ri pt on e «—■ iBlorlonMi^
doMlorot ooiraiifi poiiut. t 57'. C
de odMB. olpirio.«atLf7.f l.ft
dolMo.
JBtsam Mm IttiiiM] Mf . diiioitiir
Mclmit ttfi iit^d» fm, k/o,
DMorupctimml AL M. preoio-
15 JEkdoowtHNMnyoeiri diMtaCicr]
i6'HoiiMi] lli.^ri9iiMi.
18 HomofuaRipifffiiii^didat] V.C.
phwriftf nttfltitnt f il iiiiiiworfififiif
ACr.UI. 8C.1.
1 Mi«2ictt«, orator] JM«. oMdictif , «t
5 * ricitottt] Mi. ripeitatift.
10 nafhLVirteJ M^^wa^krrtiw^if.
AOT. III. SC. 2.
90 i4Morii iiMitcif ] Tdo «piid opod
HtcMojB. in opiitalii.
A€T. m. 9C. S.
4 flMiifliiifimntwfartw] ift.dMei-
2tfi^,4MOd«iW^OHt] AAiterHio-
fBII.«l SaplMMHDoop.3. ClMiii.So-
oipoterlibr. l.^it
5 tMoiitm itilmmml eUm. «i-
9 Gru vri iomnitm ^ fiUimU.} Bfi.
9 iVio^oNOi] lfi.^fatai.
SS i^Mod a«ti pe^ oit] GfikiBo
jtkkKfr NioOt Ch0BMt.it O lflMl^ iMW»
oS|iiiikr« Ti^ N Ir Mr} ^«^ l^eiiiri iMfJMF.
50 iQm» MtnriMBi In «fM^.] Mo.
Gmi flpMt. oit tdiM jiffMUSoBnt.
61 goMiMlohi «MlHif] Ap«l. in Apo-
log. do Soor. ot Donoitii. BlepiBi
JooBi Ptodri Itb. in.Ni. 9 — (M-
di$tpmd$9myHvoh;'Titfinmm «e
cemMBpfl» M O|M lt l « «tollf, fi$ fiieUm «t
titaBi «M>ri6Mf «incaf &ofiif.
PorBHi pcr «M^MiiBt raultotio]
Ap«1. Apologet do opoeBli imogiBO,
rauitent ad faekt mas roducm. Idoo
LaoionBi elogonter in Anioiib. U^ntrfa
iIkIpmc TOOOt.
69 Ut aUumonml Mi.«t ludifitim
difua,
CiMitmtfdtetuot] Qainct.VI.4. Ne
iUa fuidem qutt CicerofU aUquando, ted
noninagendo, esdderunt, «t diri, fuum
tf eandSatut, qui dofuiJUiut Mei«;tur,
cori|imeofu^Tflj^iuma6aiiopiterct: egp
fuo^ tibi jure fixofhe. Similii fere
joeoi Vorron. de Ro roit III. 17. Hoi
piioif ««no eoguuf tn juf «ocori oud^t.
84 Quo tn<iii;Retttr] Mi. ^Mod tn-
d^^nitiir.
91 5iupir iSfld^ino] Mi; «t pro id-
ACT. m. SC. 4.
11 Hfemo entm oMiriflif] Vid. JFoe.
Menooh. I. C. Prrniaaip. 5. 1. 5. Plo-
oid. Loot. «d Stat Theb. iHuRtyWture
senttri moriturof .
Injure uUtmajudieia} Ulp. 1. init.
«. Sl qnii omiii. pnetor ooluntatef de-
fitneterum tuitur. Ponlos I C. L 5. ff*.
Tootom. qneaiod. oper. jwMici mpeiiit
fi yr mi o fcow il i M i mJ Mdiiifl m-itMm h^bere.
L 1. C. de Saoroi. Ecdeiiu.
30 tS Jiume-fASl Ms. rS irrvucftS,
S3 JPomluf uten^ Statini SjIt. III.
4. 77. Ferrf timent finutUe natonm
ponderamatret,
58 Beipondere proprie diaiuir cum
tif] VerimPnrtoriiopBdUlp. L4. fl.
Cdolntorregotinjafo. Quttnjuri
tnterrojgatuf reqionderit. 1. 1. f 1. L 11.
$. 5. et seqq. ff. ood.
ACT. IV. SC. 1.
IS Cterf oiiMm] Ti «tfum in Ms.
Sl LupMmwdtfm fcoonnif] Tbeflsiit.
BBphr.Omtl. md ruaura ifrm^fMef
fH^Ariifl» im rtot diifu«rr»{ ^fMnrn»
wei ii^femSt, nal tMM(m yfei f^ w daov-
Imc* aodA«ie for) 'nvc M >mee «|i-
Digitized
byGoogle
IN DON. COHH.
190
«%MV JfMmif. Anbr. Hezan. 1.6.
«•4^ Lnfm d primr kmniMm vidiriig
•irtnr «nIi «Uatc Id. 1.6.i
e. 10. Sifumpritm QmfS^hmimm
> l^ yigAwi nttmrm «I
I AomopHitf
Vid.
. 10. PMblk 118. CMMIb
BM.LXV. 9.1. 4X&M9 ve«y8vTar
«iMri:, ^ i mi«M ir T«l« «oVWoic t«r2*
firnm. Lootts Virg. est BoL IX. 54.
lU Sfltrnu dfldlift nrort» «C Tbeoenti
SthoBMt ad UjlL I».
IWii» Jmd^ieaiaimm Urrm kipi\ Ut
I ffiooidoi
I Fob. AstMCM^I^lS^IIilS-
MAnt n rS X&mm, Hioroii. •dmi»
Mi«. m. A« ^Mwi pmrtmXm irk0Mr
fMRlam tnH^ I
AjCT.IV. SCENAU.
1 Otmro w OitiUMaa»] Bff. Cmmo
mC^loiie.
13 Sed <tc ^ ijgit] Ma. tit ^ «t.
43 Ssi&tititM: «i Jotnimiiniiiii] Uh
eu e o tn i pUi» , ooi neo a Ifg. auiliiim,
inqBonoeit» od jbmiiiMmcfNm». ttqve
fitioae.
44 Poita<2i0ta]VanodeIiuif.Lat.
Hlir.4.
45 PirtriM ttt nitnncm et medict-
iwm] Plaiit Ampli.IV. 1.5. Invmdi'
cffiiiftn twiitriRti^ iptidoamiitfdtiaa-
erat. £t in Epidioo, IL S. 14. Fer
mmikimM, per temttrktat, t» gymnado,
etqme inforo, PermyrepoUa et lamienas,
ebremmfnemrgentmria», l^. enndem tn
ACT. IV. 8CBNA IV.
S rrtgiumin|fns/S00t] Mi.niit/ort0
«igin^fSeat, tit lit, o fifmn.
ACT.IV. 8CBNAV.
23 jytmodidt] Mi. nondnmd.
fS Crmd diemnt irtdt] Vaiiant
aeripti oodd. HTAIITeCTOS. aL HTAH-
IMTOS.
34 PUnagladiatoria'i t^.pUmeglad.
ACr. IV. SCBNA VB.
4 g iiir ii n ii ft n i ogtiri»] Ma. ennetii.
5 Jr a mi ndimn Demtm'} Ma. veleon^
i wti g i M i o m i fi |;n ri lifti oa Mr am ^ jSiri trn»
15 Fi i y inmi fU4B eiiam emm viro}
Badem intfoiiepiiiann Tooaft GeB. qom
raoM peperit L 19. e. 1. et «ir^^inim
nmritnm P. ChryidL i|Mi boaa iaa pti-
rnnm vendidit Senn.-148. Indueta
virgo imdmeit vkrginm mox mnHtttm.
Nam et virginm puerum dixere imrea-
tem, el a Teneteo eontaotn libemm.
Panlin. in Bpithalam. Jul. et Tlt Con-
cordii onimc eoito todantmr amere,
fiirgo pmar Ckritti, virgo pmeUa DeL
Apnd Bfaro. Empir. aliqnotieni eibm^
tom vif^^tnom legimua, o. 8. qnam Ulp.
L 58. $. 4.ir. de leg. 3. oAm^tom pnrom
Tooat Sed Mart L 1. Bpigr. 67. mr^
ginm chartam, non pnram intelligit«
aed reoena aoriptain, plane ad Donati
mentem; tcrinioque ngnaiaa Cuttodit
tpii «irgittii |iat«r cJkorftf. Vid. qom
Servins notat ad illnm Bol. 6. t. 47,
Ak, vhrgp irfeUx, et JEn. XI. t. 687.
nmUdnriut annis* Jon. Philargjr. ad
Bdog.m.30.
ACT.V. SCBNAL
4 ild diliciaiaiprimimbii] Id prop-
ter Imeoniea lege Totitom erat JBlian.'
Var.bist.Lt.o. 5. *Ano^«rftciI 2^^
fm AamthufMdmr, rOt Am^Kmm mtrd'
> afi k ia tm9farirrmxgia^iiOa9S,imi^
ifAmr mM^t, 10 mtfimrnlhr is rpt*
^dmrm a^ fOMm, ^ ro^atifAahin^
ACT. V. SCBNA IV.
1 Apud aiimn et pa&nn] Mi. opuii
17 In TerinAotii:/iraipotMmttir]
Mi. liraipot. doii. «rXiimi sira,J
ACT. V. SCBNA VI.
5 Aift, «t ixiitiam] Mi. mit in Sgro
6 PoUqnamipmdixHJhefsemA.Poet'
qmamiptoaudimtbitmminaappeUatmm
Getaai,
Digitized
byGoogle
800
OBSERV. IN DON. iCOMH.
AGT.y. SCBNA.m
. 5 fly w»e ton ] Vide ProoIiCfafet-
icMB. ^p. PhfoL qiielegiiitar Imm expli-
.0«^,: ■OTisiifieqae addit Jiol. dialeoto
*r/t«lMMP dioi imi tdS vfjasmi»», tmri
im, ofAmfy, qnod ooDQorditer noTiter
maiitalot aemper viTere optavBBt Tid.
looom ipaaa et Serv. &Mad.Jlib. I*
ad iiliim Temni .651.
ByeMiMM.
10 AUei{pu doitaemita] Mf. fun
aUus dfmacmMa.
, 16 raiifM0iii<{epr«aiiifi] Ma. {«aai
Cttmprct.
, ACr.V. BCENAVjn.
' 7 Made$ta apud olioi] Ms. modeHa
oHi,'
• 15 Comieoruiii JsnuM] Cic. inLRl.
tS. H<di§fMant$omnetcomieoisiuUoi
una, &c Plaat. etiam aeinboa illam
vtatem pneeribit,qaa icortari desioant
Meroat V. 4. 57. Annot natut texa-
ginta ^ orit, d quom §eibimut livo ma-
fihm, WM horclo adeo eaUbem teorio'
rier, otim eonothie lege agemut.
50 3Beio' teba intkam] Ms. Aficio
vAu Uuamt,
51 Non voto JiUorum'] Ulp. I. 1. $.
8. v* de rentr. inspic. «Mo <t6erortMii
sia|»cisRdon(M ducfiif. L SS. $. 7. ff.
Solat matr. prwroaiidc so6oltf cHpicit-
nt, Bnimmatriinoiniluaoerat.formala,
X.IBBSOBVM QUJtRBHDOBUM' OBA-
TiA«.&o. Eaniaa.apad Poitom in ^040-
aere, Duat me uafrem Uberorum mbi
^iuaendumgiratia. .Avgait Bpiso<* u-
BBBOSUH YROOBBAHDOBUM OSSDSA
ifixit L. 1. de naptiia o. 4. Idem
Seim. 3. Dom. 3. postTria. et es Isid.
de offic. Eoet 1. S.e* 19. Jftm.toibuU
doteloi tndieaat;, ^Nod «ousaLXBBB. VBO-
OBBAND. diicttiir.vMr. Itaqae mc oor-
rigaBda DD. Impp. Man^ et Lacil
ooostitntio apad lo. Saosber. Ep* 89.
Coi i ^iwiiM itf Jtetum liberorum «trtro-
rBmtiieoma«ni*o«tofU4Bii«orttm. Hao-
teBaseoim «onmpte editam 9«tf * «eii-
torum. Vid. Val. Max. 1. 7. c 7.CW1.
1. 4. o. 5. Atben. dieebant kr^. ^f^
mJim. Isid. Pelas. 1. 3. Ep..343.
i^y^ wofdim i ioAf nmerr6fMfot >v^
veu!na,rwrio^,ybHf/tm9oUt' Mjm^ou^*
'Abmduc k ovtk^^ nark i^, Iv*
AFOTnmAIAXZN ixl}m>^«odw.Jat-
timisMart Apolog. S. eimiyofmAfm, tf
fjA M «raiator iwt^.>Vid.-.Uio.iB
i.ttoorif ei)fiia(i]'Seit-
J
. S5 AkIo ,
bend. reeCs; ^
ACT. V. SCENA IX.
S Kvfulkiybt] Mt. vsftffvtlktyU.
4 ilJicri6i oausof
Mtroitn. t. 9.^ seqq. w,
etTind.
5 &cinuittm fuem i^parrt ] Ms.'S0tf
appofet.
18 Cot^irmantia «a^ixaor] Ms. coii-
fireMntia, eum wafbjue,
SS Ut aUat mammiteum} Ulplan.
lib. 14. et pasaam in n. Tit de ali-
ment et-cibar.
' 33 Fciif^nolii] Ms./af, n^at.
36 BleMfiM] Ma. noiKUNA.
Digitized
byGoogle
C. SULPITII APOLLIN.
PERIOCHA IN TERENT.
HBCYRAJC
XJXOBEM duxit Pampbiliis Philiimeiiam^
Cai quondam ignorans yirgini yitium obtalit :
Cujusqne, per yim qnem detraxit, annlnm
Dederat amicae Baccbidi meretr|cnl».
Dein profectns in Imbrum est : nuptam haud attigit :
Hanc mater utero gravidam, ne id «eiat socrus»
Ut aBgram ad se transfert. revenit Pamphilus :
Deprehendit partum : celat : uxorem tamen
Recipere nop volt. pater incusat Bacchidis
Amorem. dum se purgat Bacchis, anulum
Mater yitiatae forte agnoscit Myrrhina.
XTxorem recipit Pamphilus cum tilio.
S c
Digitized
byGoogle
iELII DONATI, V. C. ORATORIS URBIS
ROMJE, PRiEFATIO IN UECYRAM TERENTU.
UMC fabula Appqllodori {vid. Sidon. ApoU. IV. Epist.
12. L.) esse didtur Gr»ca. Nam et ipsa et Phormio ab eo-
dem dicuntur efise translatse : quum reliquee quatuor sint M e-
nandri comici. Hecyra autem dicitur ideo, quia per socrus
et soceros in ea aguntur multa. Nam et tKvpoQ et Ikv^^ so«
ceri non^n, socrusque significant. Est autem mixta moto-
riis actibus ac statariis : multumque sententiarum et figurarum
continet in toto stilo. Unde quum delectet plurimum ; non
minus utilitatis affert spectatoribus. Atque in hac prinrae
partes sunt Lachetis, secundse Pamphiliy tertise Phidippi,
quartse Parmenonis : ac deinceps aliarum personarum, quse
his a^junctffi sunt. Ditisa est autem, ut cseteroe, quinque ac-
tibus le^timis» quos in subditis distinguemus. In hac pro-
logus est et multiplex, et rhetoricus nimis, propterea quod
soepe exclusa haec comoedia, diligentissima defensione indige-
baU Atque in hac protasis turbulenta est, epitasis molltofy
lenis catastrophe. Acta sane est ludis MegalensibuSy Sexto
Julio^ C. Rabirio ^dilibus curulibus : egitque L. Ambivius.
Modulatus est eam flaccus Claudius dbiis paribus. Tota
Grseca est, factaque et edita quinto loco, Cn. Octavio, T.
Manlio Coss. Cantica et diverbia summo in hac favore sus-:
cepta sunt. HporaTiKd in hac irp6iranra, id est> personse ex»
tra argumentum duee sunt, Philotidis et SyrfB^ In tota co-
moedia hoc agitur, ut res novee fiant, nec tamen abhorreant
8 consuetudine. Inducuntur enim benevolae socrus; vere-
cunda nurus ; lenissimus in uxorem maritus^ et item deditus
matri suee ; meretrix bona.
Digitized
byGoogle
AEGUMENTUM.
VrriATAM iQ tenebris ante nuptia», cui annulum ex-
torseraty meretricem aroans dum ignorat Pamphilus, duxit
uxorem gravidam ex compressu suo. Quam peregre pro-
fectuBy quum reliquisset domi, rediens parientem ofiendit
furtim et apud matrem suam. Qua re commotus, dum re-
pudium, invitis parentibus et causam repudii nescientibus,
parat, per meretricem, apud quam annulus inventus est, cog-
noscit tandem ita a se vitiatam uxorem, et ex se natum
filium. Primtts actus coUoquium continet meretricis Philo-
tidis ac lenee Sjrm inter se primum, deinde cum Parmenone :
ut per harum personas, quee TpoTaTucai dicuntur, argumentum
spectator addiscat. Sccun^ actus tenor in hoc est; immeri-
tam uxorem, veluti malam 80crum> accusat Laches : et con-
venit Phidippum de eadem causa. Statim post quorum col-
loquium conquestio inducitur Sostratee, quod falsum crimen
invidiosumque suBtineat. Teriio actus heec adscribuntur:
Conquestio Pamphili peregre redeuntis, de amore suo circa
uxorem: Partitudo Philumenoe : Sostratse verba super segri-
tudinem nurus, quam morbo credit afflictam : Fletus Pam*
phili errantis, quum putat non ex se fiUum natum esse. Col-
loquium Parmenonis cum pueris a navi venientibusy ut mox
loquatur cum ipso (rectius Ms. et mox cwn ipso L.) Pam.
philo ; a quo in arcem mittitur. Item Lachetis, Phidlppique,
et Pamphili verba de reconcilianda illi conjuge : et eorum
abinvicem litigiosa dissensio. Quartum actum hsec complent :
Perturbatio Mjrrhinse ex interventu mariti : et ejusdem cum
eo nimis callida ac muliebris astutiee disceptatio: Sostratee,
Pamphiiiy Lachetisque coUoquium : inclamatio patris et so-
ceri adversum Pamphilum uxorem recusantem: conventio
roeretricis promittentis se jusjurandum matronis exliibituram
de non admisso ad se Pamphilo. In quinto actu Bacchidis
Digitized
byGoogle
304 ARGUMENTUM.
oarratio de intus gestis» et colloqaium cum Pannen<me indu-
citur : quem nuncium mittit ad Pamphiium : Pamphiiique ad
ultimum actio gratiannn BipQd ipsam Baodiidenu Docet au-
tem Varroy neque in hac fahula» neque in aliis esse miran-
dum, quod actus impares scenarum paginarumque sint nu-
mero : quum h»c distributio in rerum descriptioney non in
numero versuum constituta ait ; non iqpud Latmos modo,
verum etiam i^ud Grscos ipsos.
Digitized
byGoOglt
FABULiE INTERLOCUTORES.
Bacchis meretrix.
Laches senex.
Mterhina mulier.
Pamphilus adolescens.
Pabmeno servus.
Phidippus senex.
Philotis meretrix.
Philumena meretrix.
SosiA servus.
SosTRATA mulier.
Syra anus.
Digitized
b^Google
Digitized
byGoogle'
P. TERENTII HECYRA.
JeU Wii Megalemib, Ses, JuUo Catan, Cn. CarmUo DolabeUa JEdU, Cumlib,
«m est peraettu ModesficU Flaccut Claudi, tibm paribut, tota Grtua Appol-
lodoru ett, aeta priwio sineprologo, data tecundo, Cn, Oetavio, T, Manlio Coa.
retata ett Lucio JBmiUo Paub buUt/unebribue, non ett pladta, TertU relata,
Q. Fulmo, L. Mareio JEdil, CuniUb. egit L, Ambinut Turpio, Plaeuitp
PROLOGUS.
HEC YRA 6st huic nomen fabulae ; hsec cum data est
iMdit Megalemiibutl Mt. R. et TeU.
€odd. Inrftf Rooutnit, Xj*
Tibutparilmt'] MM,R.tUriitpariUbut.
itetwAiidr. L.
Aeta primo tine proUfgo'] Varumt
taiptilibb. qaonun plariioi sio habent :
Cn, Oetavio, Tito ManUo Cots, reiata
ttt iterum Utdit Junebribut, rebOa ett
ni, Quinto Fuhoia, &o. L.
ProUgut] Non oniiei oomaedie Te-
mtii « M enandro Tidentor efse trana-
ktc: ■em b»o qna Heojn ett, alte-
mi Gnecam l»bet«octoreB ; qnitille
at, habetnr inoertoa. Alii ApoUodo-
nm Tohint. Qoid notem nono ipea oon-
tiooet, explionbimof. Preiogut indooi-
tardaplex, propterea qoia freqoenter
exdnn ett, ot intelligitar, Videtor
camprimniprologi pnrtem anteadio-
tni : poeteriorem nonc esae looiatam.
Cwuo a tu dinem qoidem in omnibofl dix-
naoa prologorom semper eaae.hane»
foetam oommendare, argnmentam di-
ccrt, andientiam pottolare. Verom
eom caota exordii temper ita tit, nt
totpicio Tol crimen, qood pottit opi-
■iaoi obette, in prinoipio defendatnr,
ett iric pargandom qaod freqoenter ex-
tlnta ett : Tidetor enim qoiddam ette
prajodicinm, qood iitec comotdia plaoe»
re non poatit. defeaditor aotem oaot»
deriTalioae, per ooajeetoralem ttatoca.
NoB ena ideo qaia mala» ait «xclaaai
■ed qnia pepuku in funambulo amattim
oonipaiwri^. et hoo addit, qood temei
exdata ett, Tel qood romor etset, da*
tnm iri gladiatoret, popolot oooToUTit
com tomolto, deforoit loco : hoo enim
ad id pertinet qnod itemm Tidetor ex-
elota. Ita in omnibat exolotioiiilMit per
caoMB motatiooem defensio comparata.
nano Tcrba traotemot. Gneeom nomen
Heeyra, Latine Soerut dioitor. A|^io-
toit igitor ad iiMiendot dooilet aadito*
i^, primom nomen : deinde pn^nit
qntBttionemy oom didt: htte cum data
«ft fun», siomHB tattroMtt ettttMi ttoola-
atttot» ut neque tpeetari u^ue eognoeei
patueriU In qoo defentio ett magna,
oom nono dioit qieotatam et oognitam
repodiare. Deinde condotio e|atdem
oaotm : tta etudio popuku etupidut m
Junanibuloanimiumoecuparat, nuneluee
plane ett pro nowa, Brgo ti anteanaUom
initinm hojnt agendts fnit, tanqoam re-
dit: ethiefui tcr^peit hanc ob eam rem
neiuit iterumreferre, ut iterumpoetit oen-
dtre, Ne obfioeretar, cor noo repetita
actio ett pott ftiaombalom ; ri propter
ftmaasbnlom Tidetnr exdnta, adjeota
caota ett, qoooiam Terentiot referre
eam noluit» nt pottit eam Tondere.
B.
1 Hecyra ett huie ^nomen fabuW] A
nomine coepit, ot incognitam probarel»
et ideo apootaDdam. Heeyrtiettkuiene'
Digitized
byGoogle
^gmHtia,
^^ -'^/inambulo
"^ ' lo ftsdiofo-
^ .- ^jrf-r imi— «UUefl ln-
^ ^^it^0^^ ^"^ • ^**^
•^|^ij|^^ jfaximw, el Coine-
^l^ ^ ^f^ qooqae noo per-
^^^jJ^i^^jgAimi popoli ciroa gli-
^^ ^iL^ ad pofltreniam inlit)-
^ L. Mtftio «dilibofl :
Ji. Amlnvii, et L. Tor-
^«aioeocbta. Heeyraettkuie
F^d^lsD} Totofl hic prologus nib-
oontinet, ob boo
^i0c) »« *P«rte popolom negleolm
\j^imLE. Iiberateiqoe)fabal»raiim
Lg>#, et iacile rerooetin fiiTorem. Hce
0gmdaXa ett natd] Ite dicitar, «iota
ggifabula, ot (iata «it ooma, dahm ett
MOidium, Ei edidU e,dato (edUaado'
fa) defloendit. Hfe qieum data ett newh
tufmm inUrvemt vUium] SioetHome-
ftts Od. ti, 40. MiXre {^yof fAtyakmrri
XiXar/Difao; \mt99vtium, £t <2ari dioitor
fabula, qanm ogilor : ttare, qaom pk^
oet. H^ ^ttm data eit nooa, nooum
mUervenit mtitim] XvXXe^Kprimm : deest
«nbn, ^te: el ett figam wafeftfMiaU,^
meva,nemm. D.
Pro/a6u/tf repone/aittiat. B.
J^umdata ett nova'] I. e. oom primnm
ncU ett. Cio. Toeo. qoast. 1. 1. Ltviiif
fahuUm dedit in Broio o. 18. lAnut
frimutfalfulam doeuit, R. D.
2 Vithm et calamitat'] Bene leonn-
4om tuigarei. Fttittmenunefll,.iiitonet
luilnm : intiiMn et calamitat, fll tooel et.
grtttdinet eimal, et etinm folminet. H-
lium et calemtfofl] TnniUtio e«t ab ao-
goffio : et valio orfloli diqontor conitticf.
Ca/aaiitafl««(a Tiiir «oXa^ dioilor : eUi'-
iet, qoia clamator (quia aXil^ «iohcr :)
nl aliod ait g^Fandinifl colmnm frangea-
tifl, aliod forti, aot doli mali (ut in deUt
malit. Mfl. B. et edd. Tett.) Sic Pro-
bofl. D.
Repooe neca, fi nfvnm intfvwiil»
&». B.
Fttttun] I. e. impedimentnm. Yox
aompto eet ez angondi difciplina. Nam
angnres vittiAm appeUabant» si tonniaflel
ant grandinasset aliodTe ssTom» qno
oomitia dirimerentitr,obflenraliufl easet.
Hioc vitto creati magittratus snni malis
ominibos creati, qoi cogebantnr magis-
tratom deponere. Hinc etiam Tiiinm
pro qaoTis impedimento. De propri»*
laie Tocis coiamitaf disimns ad Enii. I.
1. 54. R.D.
$ Ut neque ^eetari] Vitium, qnod
Bon spectaUest: calamttat, qood ik»
cognita. C/tneguf fp06tan,iif9Mf cfjgiMf-
ff] Mira dofensio. siqnidem aoa |ndi-
cjo comoBdiaexaol&est, u flpeotui 009^
nosdqoe non poioerit : plaoitnra scili-
eet, si aodiretor. Ut nequetpectari, ne-
fufcd^noift] Ideo iheatmm, ideo spee-
tatores ideo aotores : qnia maior paca in
gesto est, qoam io Terbis. CQjgnotei]
Yel pmbari, tcI soiri : an Hecjrm seiri
dioaior, qom soiU sit nomioe (^t^ sit
ommnoita, Ms.H.?) D.
Speetari] H. e. prospeolari, naqoe
ad 6nem spectari. Sic qapiendiQn boe
Terbnm esse seqnentia dooent ▼. Peii-
eon. ad SaBotii Blin. IV. 11. p. 9tM.
tLD.
4 Jtapfpiiittf ttudioitiqridttf] A ^e*
riTalione caosfe. Nonqniamaln,iiiqaat,
excjosa est ; sed qai# popalos foBnaf
boli admiratione obfltnpoii : qaod iofirn
de gloiliatoribafl dio^t, ad. oommfotslio»
nem otmam indooendam. Ita pepuhttUu-
dio ftnpidta] Hio exooflalor et poptadUmy
qoi neqoe jodicaTlt de fabnln, meqne
tamen atnlte erraTit. SNiptdiif , pro at«-
pens. nt Bol. VI. 20. tiinidttyie 1
vont JEgU, D.
Digitized
byGoogle
IN HECTRAM.
26»
Ajumum occoparat. nanc hasc plane est pro nova :
Et is qni scripsit hanc^ ob eam rem noluit
Iteram referre^ ut iteram possit yendere.
Aliaa cognostis ejns ; qnnso hanc noscite.
ALTER PROLOGUS.
ORATOR ad vos venio ornata prologi :
8htdi$ ttwpidusl L e. ftadio ipec-
tnidi et adniiratioDe stopeoi. R. D.
5 Pro wva] Reote : j»m enim non
ettnom. D.
Animmm oee u parat '] I. e. aninvm
eeo^tom habebat. PacaTtm ep. Non.
MareeU. p. 555. diTena atniotnia.
FWnt in Psend. I. 5. 1S5. deqwtead
aimi oecupe» negotium. R. D.
6 Etu,qwi 9tripriihane,ob eam rm]
Id eft, ob eam oaaaam. qnaai dieaty non
ilenni nola ett aioe oaoia. Cnr ergo
non poet ftmambnlnm rdata est, «bi
lUe ooMamt? in qno malnit a?anim
poetam pepnlo indnoere, quam ioo
eperi diftdeatem. D.
f lUnm referrel Snperracnam eat
tlinMi. Ut Hengm poedt vendere'] AUia
•fliHoet lodia. hoc, nt diximaa, ad lao-
dem fidml» refBrator (r^ertw oodd«
Tett): poitqnam tantnmfidacigpoetm
dedit D.
Pro potdt legea lingam poatolant pof-
Mt. B.
8 AUat eognoeti» fftti ; fntfm fNMie
kanenoeeiU'] Mire iUi fiiTorem petit ex
aUia, qo» fpeotatori nolm annt ^u»]
Voaitm (nottt ^futdem poete edd. onde
R. Stoph.) Qoaai bmo omnino nbta sit
(«VASO MUSfC HAHO HOSCITI. QuOti
luteommino tncognitatU, Wd. Dooat
nd Ton. 1.) At in Andria» qom om-
niom prima eat, aliter ait» ttt pemoe-
eofii et pid tpei tit reUi^fuum: pettkae
qmatfaeiet deintegro eemeBdia»,tpeetaMd€
anesigendetintvobitpriut. D.
Aliat cognoiti» fjut, queto hane eeg'
noeeite] Optime ammonnit, nt de pne-
teritii poelam datnm dooerel, qoo Inoi-
lina poaaet aoiie popnlna, et hano ejna
oomoediam posM siiniKter oomparari. B.
1 Orolor ad vot venio omatu pro-
logi] Magna arte hio prologas saiptna
eat, nimis oratoiie. Nam totiens ez-
polsa fiU>ala» qoomodo honeste roTO-
oari potoit in prosoeninm, nisi primo
ipsa impndentia pro fidaoia profinrre*
tor? deinde aolor peritissimns ipse Am-
biTinsy probaret et poetam et oobmb-
diam, oojns anotoritaa elncet ex Torbis ?
tom deinde sobtililer noTo poette, a
Totasto et magnn aootorilatia Gnoilio
peteretor ezemplam, etpeteretor inge
nioaiasime ? Nam qaod mdi Terentio
oontigit, aooidisse memoratur Toteri
Cteoilio : qnod hoio semel, illi ssspe :
qood hoio in aliis nonqoam, hoo illi
five in omnibns: qood hoio, prmter
Heojram, et acts, et probat» soat cm-
tersB : ilU partim exactse, partim Tiz
probat m . Itaqoe hia oauiibaa argo-
meotis id aetom eat, ot neqoe despe-
landnm sit de Terentio, qood expolsaa
est (alii, expUma, Forte, exelutut):
ut nniilominns UK tantom atlribnendnm
aity at ant par CmoUio, magno tnno
poetm,aat oltro meUor eliam esse pos-
ait Hio aotem L. Ambi?ias histrio,
foit aotor odmcBdianDun. Orator ad tm
eenio] Oratorem andire oportere, jna
f n
Digitized
byGoogle
208
PROLOGUS
Nova^ noyam intervenit Titinm et calamitas,
Ut neqne spectari, neqne cognosci potnerit:
Ita popnlus stndio stnpidns in fnnambnlo
mmfabultt] NomtoatiTooasofiguniTU:
qaom in osa §\X, ot dativo dicamos.
qoamTis pnesto siot exempla, qoibos
Teteres per omnes fere casos boc genos
locotionis enonoiabant. Hecyra eU kuic
mmenfabula] H«c primo daU est sine
prologo, lodis Megalensibos : qoos Sez.
Jolios, et Comelios Dolabelia edide*
ront, sed oocopato popolo stodio fo-
namboli, displicoit Postea dala est lo-
dis Fonebribos. L. JEmilii Paoli : qooa
feceront Q. Pabius Maximqs, etConie-
lios Afiricanas. Tanc qooqoe noo per^
acta est, per stodiom popoli ciroa gla-
diatiiilres. TBrtio ad postremom inlro-
duota, Q. Folvio, L. Maitio sedilibos t
Tirtote aotorom JL. Ambivii, et L. Tor-
pionis estoommendata. Heeyraettkuie
nomenfabula] Totot hic prologus sob-
tileiB ofteqoestioiiem continett ob boc
(ad hoc) ne aperte popolom aegleoisB
(fumlecUs, Liberotaiqoe)fiid»ola9ream
iiMnat»etfiu>ilereTocetinfiiTorem. HiBC
fuum data ett natd] Ita dicitar, data
emfabula, ot data ut ccbm, datum ett
jmamitMin. ^iedidittk,dMto(editaada'
ta) descendit. Hac quumdataett nawh
tumm inttrvemt vitium] SioetHome-
ros Od. V, 40. «sttv fAiyac fAtydXmrti
XOima-ptitoc ItmtrtfAm. £t daridioitor
fabula, qowD agitor : ttare, qonm pla^
«et. H^ ptum data ett nova, nooum
mtermtit oitium] ZvXX^^pnn» : deast
«Bim, huie : et est figam waftfefAooia^
mooa,uemm» D.
Frofahuitt repono fabuloL B.
J^umdata ett nova] I. «. eom primwD
«cta est. Gic. Toac. qosest. 1. 1. Ltotatf
fabuiam dedit ia Bmto c. 18. Ltcntf
priSMii,/«frttiaii> lioctut.- R. D.
t FituM» et calamitat] Bene aeoiiii-
4nm aogares. Fittuni enim est^ sitooet
Aaolam t oitium et calamitat, si tonet et
grandinet simol, et etiam folminet. Fil-
tium et ca l a mitat ] Tnnalatioestabao-
gnrio : et vitio oreati dioantar contuim,
CalaMitatmofi rh ttaiJkfiM didtor : cla-
det, qoia damator (quia aXi^Mc datur t)
ot aliod sit gfrandinis colmom frangeB-
tis, aliod forti, aot doli mali (ut in dotit
malis. Ms. B. et edd. Tett) Sic Pko-
bos. D.
Repone nova, ei ftovtmi inUrvenit,
ito, B.
Fttium] I. e. impedimentom. Yox
aompta est ez angorali disdplisa. Nam
aogoresviA^tMn appeHabant» n tonniasel
aot grandinasset aliodTO ssTom, qoo
comitia diriifierentiir, obaenratam esset
Hinc vttio creati magittratut sont malia
ominibos creati, qoi cogebantor magis-
txatom deponere. Hino etiam Tiliom
pro qooTis impedimento. De propri^
lale Tods ealamitat disimus ad Euii. L
1. 54. R.D.
$ Ut ne<[ue tpeetari] FtttttfK, qood
iioB spectalaest: caioflittat, qood noa
cognita. Utnequetpeetari,neque cog noe
ei] Mira defeosio. siqaidem aoB Jodi-
cio comcBdiaexactaeat, d speetari oocp-^
nosdqoe noo potoerit : plaoitaim adli-
oet, n aodiretor. Ut neqvetpectari, ne-
queeognotoi] Ideo theatram, ideo speo-
tatorea ideo aotores : qniaAuyorpais ia
gesto est, qoam in Terbis. Cognotei]
Yel prubari, Td sdri : an Heejra sdri
dioator, qosB sdta dt nomioe (^ut tit
emnino ita, Ms. H. ?) D.
Speotari] H. e. prospeotari» osqoe
ad finem spectari. Sic qapiendapn boe
•Terbom esae aeqaeoUa dooent. t. P«ri-
«on. ad SaDCtii Blin. IV. ll.p.79t.
R.D.
4 Ita pepuiut itudu»st«piiitM] A de>
riTatione caaa«. Nonqoia mala^iiiqait,
excjosa est ; sed qai# popdos firaaaa»
baliadmirationeobstapmt: qoodiafrm
4e gladiatoribos dic^t, ad. ooBMMitalio-
nem oaoasB indocendaai. Jte popMusaiii-
dio <ttipt<{fa] Hic exoosaUir et |
qoi neqoe jodicaTit de fabola,
iamem atolte erraTit. Stupidut, pvosta*
Itenii. ot Bd. VI. 20. tin^disfue i
titnit JEgle, P.
Digitized
byGoogle
IN HECTRAM.
2e»
Animmn occoparat. nanc hasc pkme est pro nova :
Et is qni scripsit hanc^ ob eam rem noluit
Itemm referre^ ut itmmi possit yendere.
Alias cognostis ejus ; qnnso hanc noscite.
ALTER PROLOGUS.
ORATOR ad vos venio omata prologi :
Shtdw ttwpidus] L e. ttiidio spec-
tnidi et adinirttioiie stopenfl. R. D.
5 Pn nova] Reote : jam enim Don
ettBOTa. D.
Ammum oeeuparat'] I. e. uuamm
eeeopetam habebat. Pacimin ap. Non.
ViTDeU. p. 555. direna etniotiiia.
Fbot in Psend. I. 5. 1S5. dequotead
aimd eccwpa ntf^otiui». R. D.
6 £t tfl, fttt ferqMtt&ane»o6 «om Taii\
Id eft, ob eam oaaflim. qnaei dieat, oon
iteram aola est line oaofla. Cor ergo
non poflt ftinambolom rdata oflt, nbi
iDe oeiflarat? in qoo maloit aTanim
pootam popolo indnoere, quam floo
operi difidentem. D.
7 JlvrtMi rflfart] SnperTaeoiim oflt
dflnnn. Vt ftfrum potdt iMndflrt] Aliifl
floiKoet lodifl. hoc, nt diximiu, ad lan-
dem fidmlflB relBratar (trfertw oodd«
fott.): poitqn— tantnm fidnoifle poetm
dedit D.
Pro possitlegefl lingnmpoftolantpof-
SfT. B.
8 AUat cognottit ffia; fntfso tmne
hmtefwteiUl Mire illi &TOrem petit ex
alSfl,qnm speetatori nolSB flnnt Epu]
ViiMm(naUe ^futdem poetm edd. nnde
R. Stepb.) Qnafli bfso omnino nbta fit
(qVJMO 1I1I3I0 HAHO MOflCITI. QtfOfi
h^omnmo ineognHadt. Vid. Donat
ad Tera. 1.) At ia Andria, qn» om-
mom priBn Oflt, aliter ait, vJt pemoo-
ea^atqmd tpei titreUiquium: petthae
qtiatfaM daintegro emebdiatttpedoMde
mi«x^gflndcfint9o6itprtnf. D.
iKtof cofnofttf ffnf, qiuuo hane eog"
nofcttfl] Optime ammonoit, nt de pne*
teritifl poetam dalom dooeret, qno laoi-
linfl poflflot flcire popolofl, et hano ejofl
comcBdiam poflse siniiliter comparflri. B.
1 Orolor ad vot «fnto omotift pro-
legt] Magoa arte hio prologos floriptofl
efltyiiiinifl oratorie. Nam totieos ex-
pnlfla fabola» qoomodo hoDOflte rero-
oiri potnit in proioeninm, nifli prisao
ipfla impodentia pro Mnoia proliBrre-
tor? deinde actor peritisflimofl ipse Am-
biTiofly probaret et poetam et oomoi-
diam, oojofl aoctoritafl elocet tx ▼erbifl ?
tnm deiade snbtiliter noTO poetse, a
▼etosto et magnsB aootorilatifl GfBoilio
peteretnr exemplom, etpeteretor inge
niofliflflime ? Nam qood mdi Terentio
oontigit, aooidisse memorator ▼eteri
CsBoilio: qood hoio semel, illi flsspe:
qnod hnb in aliifl annqnam, hoo illi
fiBre in omnibnfl: qnod hoio, prsfter
Heojram, et actse, et probattB sont om-
tersB : Oli partim exactSB, partim ▼ix
probatSB. Itaqne his omnibns argo*
mentifl id aetnm oflt, nt neqne doflpe-
random flit de Terentio, qnod expolflofl
Oflt (alii, fapiofuf. Forte, eaccltifttf):
nt nihilominnfl illi tantomattriboeadnm
ait» nt aot par CsBoilio, magno tnno
poetSB,aot nltro melior eliam esfle pofl-
ait Hio antem L. Ambirins histrio,
foit aotor odBMBdiamm. Orator ad V9t
wenw] Oratorem andire opoiiere, jna
f I»
Digitized
byGoogle
m
ALTE& BB0L06U3
Liceat, quo jure 8UiiLuraA.adolesceDttor :
Novas qui exacta8.fiBci utiuvciitesaacerent,
Ne cum poeta sciiptiira.evaiiesceret4
In his, quas primum Caecili didici novas,
Partim sum earum exactus, partim vix steti
5.
I^tiam est : ontorem ooo tieet iDJo-
rUm pati. Ideo ergo,oe expelfatnf»
Don «e prologom, ted ontorem oomi-
Bot. PUatos, PcDo. I. 2. 171. impia
teerete oratortm verbenu. D,
Orator ad vos verdo omatu prologi
jtfiite exorator am] Aliat ett hie pro-
logoi o floperiore, qoi fiut soperiorie
ex^ofiaoic: hie Tere propter exclo-
tioD^ tamoltnfl cooTeoieDtifl popoli»
propter speotondos glodiatorefl. Shdte
esorator nem wd lim, siDite ioqoit, qood
oroimpetrem. E.
t^Siniteexoraterut jun] Ormtor est
dom.agit (erat. Mss. et edd. aot«
Steph.): exorator qoom impetia?erit
(impetravit. Ibidem). Ita iUod, di-
eeotis: hoe, jam effecti sigoifieatiooem
habet. Bt orator est, ooi oaosa defeo-
-deoda mandator. Eodem ut jure vti
MenemHeeatJ Vt, JBm,y.SBO.melieeat
eatut miterari intontis amioL D.
Baotl. dooe PMmo edidit ftnte «k^
eratorstm. Z.
Eedsoi Jtirf tili] H. e. eaodem ooa-
ditiooem habere. Jut S8q>e est ooodi-
tio, statos. dc. Agrar. lU.- 2. libera
pntdia meUore juire tunt quam mva
moz repetit vooamjure ot oeotics opti-.
mi scriptoros. ▼. Maoot ad Oio. diri-
■at. c 1. et Dfakeob. ad LiT. 1« 45.
ILD.
3 Qtio j%ure tum utut, ado U te en tior']
Taoqoam aliod ageos aflert taempU,
qoibos osteodat, torpe ooo esse Teren-
tio exolosam esse ooam iliios Ubolam,
qoom moltorom poetarom molt» ex-
aotSB siot : et io his CmoUii, cojos iUa
tempore magoa aoctorilas foit. Ado^
leeeentier'] Hsbc comparmtio muos a
positiro sooat, et Tim diauootivom ex-
prtmil : ot, J£u. VI. 504. jam tenior ;
ttd eruda deo, viriditque ttneetut, D.
Qtio. jure tum^ vtut a<2o(eio0nt«or]
Hic prologos dieitor ab Ambiirio Tor-
piooe, qaU seoex faerat qni est U ea
actor ; petit ergo oti paii modo ii$atiir
seoex beniToIeotU popali, qoa et ado-
lesoeas. E.
4 Novat fui exaetatfeci nt imteterat-
eerentl 26xke^K. Inveterateerentt d«-
noD agereotor. qaU ooodom acta, iKiTa
dicitor fabola. Exactat] BxpoUaa.
Intieterafcenm<] lo ooosaetadinem ve-
nireot, speotarentor, amareotor. D.
NowR qui exaetat ftei ut mtwfsrams
riitf] Qoi labore meo noTas A^^^iot
exclosas ad popaii an^es reTooafi, et
Toteres oonfeoi. B.
InveteToteerent'] I. e. in ooosoetndi-
oem Tenirent Locret. IV. 1061. ttiens
ottwictt et inveteroMcit akndo. Cio. aA.
Altic XrV. 9. qum miki vidattntmr hth
bitura etiam vetuttat e m . It D.
5 Ne eum poeta m i iytiif tf mn ttea'
rtt} Caosa iactl bonestior est» non se
poetse ooiiis, sedip«os poemalU oaoan'
laborare. D.
6 In hit, quat p r imum Ctteiii didiei
nevat'] A simiK argomeotom, qood fii
per comparatiooem artificiosam et or»»
toriam remm t» ptrsooarom. D,
Quat primum CtteiU liidict neoas]
Goaioedianim soijptor CsbcUuw fbit.
ergo ad huooUborem soom pcofiBft «x*
«mplom de altero aootore, qoi fopmim
placoetit ; et osieadit popoU qnodoM-
modo rem, et sceosB dobiam fortunom^
esse: oti oomoBdia ezclodatar aliqn^v
tieos. B.'
7 PoftU» fum tamm «taetiit, jisnjni
vixtteti} Vide,plas esse ioexemploc
siqoidein partim exactm sAat .GsPMlii.
AdbokB, partim rix admUs» : qaom.nna
Digitized
byGoogle
IW HEiCYAAtt.
211
Quia scidbMH dubiarmfbrtaimte ^si^BCdtifcaiii,
Spe incerta cerdm mHii labore^m taMcrli :
Easdem ageie ^ceefri^ ut tlh ^odefm aJlas illscetem
Novas, stadiose; ne HSttia M> studlo &bdt[Cerem.
Perfeci ut spectafenftur. \AA sunt <6o^td&,
Placitde sutft. Ita fiMMi resOtdi in locuih,
Prope^am lemotMi ftij^ifa Mverdarium
Vo
Heejra exoluM nL Et ett feuas, aat
displicni, inqait» aat aliqoiboe vix pla-
coL Partwi lum tartm exactus] Pro
ia aliia (oom io Tett. IHNii wxkut titffi-
dU, leg. anU mihi actU). Et nmnl
•ploidlda looatio eit. Partim adverw
tpimert. Bt praprie loSentas ett. Naai
fidmidi aiit «i^ dleantor, nat itorv. D.
7 Portt»] P«r«tm iMmitniitttr at
fndath rel Mqaetite geiiitivo Vel pne-
podtiOBe aliqaa. Ntopoe iti AttSoo.
0.7. fUM^ fMftJm tm^tniiiiC oufm
wiU weuX^, portim mim fumma ^^ of'
.fmAme dcmti rw m t n igr u fit. Cio. de Lit^
gib. II. 17. portjm «r t/ttf distroctS dc
dMputl jbeiRt. Y. Gell. X. Id. et
OroooT. Obeenr. III. 8. R. B.
St^ SM dionbtm* aotoret tel ft-
bobe, oofli ptaoeiit tpeotatoribas et pro-
boiitor iii Pborm. prol. ▼. 9. olim etm
stttit nocb, bootrlL tadoft diooiitor oom
«splodootoretexigaiitor. Horat epitt.
11. i. 176. tecitrni eoAif an reetn Uet
falmiaialo r. Lambid. Male yolgo bfic
trkbttoi' iooot Cioeroil. ad Di?.I. 4.
com in senatu puichenim ttaremm.
Naa ho6 iateUigeiidoiil et Ula verbi
rfetioBOoaioifrodicertatttrpator. Sl«li-
ti6t eaiai dioebant. Y. Broett. iii ClaTe
Cic«ron. Ifltooeitiire. R. D.
8 Qota teiebaM dubiam firtunam]
Ktei igititf poetit eolpa, ted oatot ett,
moB ideo Afftdiut ^Tentom extolit (ad
fMMUm ihetttam retuHt. Sio ififtt
ttrA. U.) D.
9 Spe incerta eirtum mihi khareth
miM] Senteotiotef et fertuo. Nam
-tMeerti tpet ett, ollfll opot ett labor^
eerto ao Tebementi. Spe i/ntertal Frd,
^tao«rtm,arid«ett<*? Ineertitcer'
tum] Hooetta figora, qoti dicitor Im-
bwtf. D.
Spe incerta certum mihi lahortm mS'
tuH^ Hio te eoooneiidat, qoo faoiliot
impetret qaod detiderat. iaborem certis'
tbnum euMuli ; at pUoendi tpet est et
(delettZ.)iDoerU. B.
10 Eatdem] Etactas. Qept] Diffi-
ooltatem faoti et molimen ottendH. Ab
eodem] Cmdlio toilioet. D.
11 ^oootitiultaiCyfit t{/ttmo6stiidia]
TlMfi/Aout. Ne iUum ab MtuMo abduct-
rem] Iterom oaota bbnettatit. D.
12 Petfeci, tit ip«ctorenttir] Attende
qnantam pondot babeat, qaod non feci
dixit, ted potiat perfeci: ot molem
diffioaltatit ottenderet. Ubi sunt cog'
idUt,ptaeit£tuni] Blegant promitsib,
et bano placitoram, ti cognotoator.
Bt ett conjectora a fotoro tenipore. D.
Uhi tunt ccgnitir, pladUt tunt] Vi-
des a simili, qoeoiadmodam bic argo-
mentoin et conjeotoram fecerit ; ti qoi-
dem ill» C«oiHi como^ie qoae exclo-
MB tonty qoia ante non erant cognitie,
potteaqnam meo Itbbre cogniUe sanl,
|»lacere ooeperont. ergo et istse place-
bont tine dttbio, cam cognosoentar. B.
IS Platittt tunt] Nota ^arlicipinm
sinoTerbo. Ita poetam rtftttut tn /o-
Citm] Mire oon Cedliam, sed poelam :
ot hdc generaliter popalo praestitisse,
noiii otii boibini videatdr. RMttttit in
locum] Qoia remotom et exclasom
aixit. D.
Pladte Ittnt} Senriol iEbeid. X.
106. L.
14 Prop^ jatti remmotuni'] Gemba-
Tltii^ secundam antiqnos, qui omnes
in Terbis liqoidat doplioabant D.
Digitized
byGoogle
913
ALTER PROLOGUS
Ab stadio, atque ab labore, atqae arte miiBica. 15
Quod si scriptaram spreyissem in pradsentia»
£t in deterrendo volaissem operam samere,
Ut in otio esset potias, qaam in negotio :
Deterraissem facile, ne alias scriberet. * 19
Nanc qoid petam^ mea caasa adquo animo attendite.
Hecyram ad vos refero, qoam mihi per siloitiam
Nanqaam agere licitam est; ita eam oppressit calar
mitas.
Eam calamitatem vostra intelligentia
Sedabit, si erit adjatrix nostr» indastriae.
15 Ab studio, at^ ab labare] Bene
osteodit te popok> profoUse, CKcilioa
poetem ed UlMrem reTOoando atqoe
•rtem. Ab (Faemiif recte oorrexit
ric, revoeando. atqub abti musica.
Ab Z.) tatem in tertio commode (cam-
nuUe Z.) iadieodom est : ot, Mn. I.
431. hie pertoi alii effbdiuni', kic aiia
theatri Fundamenta locant alH, tfimui-
nuqui columnai Rujnbut excidunt, tco-
ftts deeora altafuturit, D.
Cooseostt oodd. repooe atquM arte ab .
mutiea, Hoc eoim oeo « Tena oeo m
Ter. coosaetodioe abhorret. B.
16 In frtnentia'] Stalim at a popalo
ejiciebator. D.
Pro tcripturam leg. ter ip t a re m , Nam
▼erba, qam aeqaaotar, deterrere, m atio
etu, tcribere, ioriptorm ooo oooTeoi-
oot. B*
18 Ut in otio estet patiut, quam in
negotio'} Ex ipua renim ooouoibas
oatendit faoilitatem deterreodi. D.
SO Nunc quid petam, mea osuu]
Beoe petom et mea oauM, qaasi orator.
Mea eauta aquo animo attendite, Com-
Beodatio persoosB leris per aliam per-
sooam gra?em» seooodom ptmoepta io
rhetoriois. D.
ti Heeyram ad vot rrferol A oaosa
priooipiom oarratioois ioducitar. He-
eyram ad vot refero'] Piiooipiam a
priocipali qosBStione, ao oogoita sit, et
an speetBBdo sit. Quam mikS} A ptr-
sooadiceatis, D
i2iMMi mihi per tikmtium mtnqumn
agerelieitumeitJ] Hiojam.oomparaliOM
a sifliili doota et terouaata, ad piioMB
qosBstioBem redit : docetqoe qood sit
fieqaenter ezolasos non soo Titio» ne-
qoe jodioio de oomflBdia. Petit igitnr
aHdientiam nt popolas prsBbeat: et
peoit bio ipsam dnplicem erol BBionia
caosam. Nam piimam rio oolligit»
cum primum eam agere ccqri, pugikm
gloria,funambukeodemaeemtit rttfm
tatio. Deiode actiooem alteram sio
memorat: vetere in nova eeepi uti 00»-
ntatudine. in esperiundout eitem, Hoo
est nt iteram tentarem. Rrfere d en uo.
Deinde a^feoit qood ntile faerat ad
coascBdim jadieium, prtmo aetu plaeeo,
sopponit deinde oaosam eor exclaani
est, cicm intm^ nimer vemt datum trt
gladitatoret, popuhueonvolat, t nmnlt it»
antur, pugnant de ioea. DeclaralB
caosa Tel re, ad officiam prologi redit^
poteos aodientiam, nime tttfie non eit ;
cttMm €t tHenthm est. Et jam snblnlm
soot eaosm qoibos snm freqnenter ojl-
olosas. ad aodiendam operam date. B.
28 Ita eam oppretat ealaantet] Hbc
saooedit pro Olo» qood eat a periBBB
adTersariornm. Simol ad IbrtoBam re»
tolit cnlpam popolit non enim dixit»
qood pimslo eral. D.
23 JEem calamitateta] CelemtlaCsm
repetit, ne nos ibbolam iUnmdioese pB-
taremoi. D.
S4 roitni imumgmtia] Ab aodtlA-
Digitized
byGoogle
IN HECYRAM.
Sld
Qmim primain eam agere coepi^ pngiliim gloria, ^
Fanambtili eodem accessit exspectatio,
Coniitam conTentas^ strepitus^ clamor malieram
Fecere^ at ante tempas exirem foras.
Vetere in nova ccepi ati consaetadine,
In experiando nt essem : refero denao. SO
Primo acta placeo : quum interea rumor venit
ram peraoDt (a spectatorum, Tel, jud>
cvm penona). Nottra tnduitfue] Ror-
sosa 8IUL Et bene mm^fAou nsa» est .
medioereif votnobis, D.
25 Quwn primwn eam agere eapt]
Jim bioc narrmtio sobtilii induoitor, et
ot Bon tedat popolom, et ot defendat
poetam. Px^gUum gloria'] m(i^^M%f,
iani rvSi pogiles etiam glorion : ot mi-
Bos tnrpe sit, antelatoi eoa ease. Siont
Tirgil. ifin. V. 368. vaOit cum viribus
efert Ora Daret, magnoque virwn ee mur-
mure toUit, Solus qui Paridem toHtu»
amtendere eontra, Hmo est gloria po-
gihim, gratia fnnambnlL Pugilum
^Ufrid\ PugU dictns eei a pngna: et
pugna a pngno. Veteres namqne ante
Bsnm fisrri et armomm, pognis et caloi-
bns, et morsibns, oorpommqne Incta-
tioDe certabanL D.
Pugilum gloria'] Hoc referendnm est
oom reliqois nominativis ad Terbum
feeeruiHt, qnamvis ab eo separatnm sit
per senteotiam de fnnambnlo, qnm alte-
fins est eonstmctionis. Sic si locns
cnpistnr enm Perizon. ad S. Min. IV.
11. p. 714. non opns est Bentleii emen-
datione, qnn accedent pro aceettit sori-
liit. R.D.
26 Pugitum gloria, funambuli eodem
aecettit extpectatio'} ndktfXoyU, Funam'
huH eodem aeeestit eaipeetatio'] Dnplex
cansaad nnam exdnsionem adlubetnr.
Aeeetmt extpeetatio] Narratio cor ezdnsa
sit. boo est, non poet» cnlpa dejecta
(rejeeta) eet, nec jndicio popnli: et
ideo «010 admitteoda est Extpeetatio]
I>eaaderiom. nt Virg. JBa. II. 283. ev-
tpectate oems, D.
Aeettiit es^eetatio] Vett. oodd. ae-
Ktatio. L.
N« orationis series per tor bet n r» pro
occesRt repone aeeoicnj. B.
27 Comitum eonvsNliM] Utrnm eos
comites dicit, qni sunt pogilom affec-
tatores? an servos, qoi dominos se-
qoontar? Studium] Certamen diver-
sis faTentiam. ClamormuUerum] Bene
muUerum : non enim timet eas, quibos
snfPiragari vel refragari non licet in
tbeatro. D.
Cnm nesciam, qna ratione tcI pugi«
Inm assectatores, Tel assecke domino-
mm dici possint comitum coNventus i
forte legi debet conuti conventut ; caso
genitiTo a comxtiuM, B.
Sierfpitiu] Donatns in libris sois stu-
ditim reperit, quod est oertamen diver-
sis (kTentinm et hmoleotio melior Tide-
tnr Heinsio ad OTid. Amor. III. 2. &T»
R. D.
28 Ut ante tempus exiremforas] tS
llmjBtfto-fjui, ne graTom passns Tideatur
iojnriam. D.
29 Vetere tn nova] 'Arrtdtrot pn-
mum. Vetere fn nova caspi uti cotuue-
tudine] Nisi novam comoediam intel-
lexeris, non erit aperta (apta, libb.
rett.) sententia. Mam et supra dixit»
nune hac ptane est pro nova. An a
Terentio nova ideo dictnm est, quia
nonqnam alias exclnsos est ? Et ben»
vetere: ut ostendat turpe non esse,qnod
et aliis poetis saepe contigerit. D.
30 Refero denuo] Aot re abondat»
huidenuo. D.
In experiundo ut ettem] I. e. ut ex-
perirer. Ette in aliqua re freqaens est
pro tn aUqua re vertarL R. D.
Sl Primo aetu plaeeo] Rationabili-
ter^dixit primo: quia quinque sunt
aotus, partes &bn]sD. Piaceo] Plaeeo
dixit pro eo qnod est, labnla placet»
ant Terentios. Et mire, non dio, in-
Digitized
byGoogle
m
ALTJSH FilOLaGUS
Datam iii i^ladiatore^ populiis convolat :
Tamaltnantur^ clanaot» pugaaot de loco.
Ego iDtereajneum uon potui tutari locam.
Nunc turba nulla est : otium et silentiam est. 56
Agendi tempus mihi datum est : vcbia datur
Potestas condecorandi ludos sceuicos.
Nolite sinere per vos artem musicam
Recidere ad paucos : facite^ ut nostra auctoritas
Me» auctoritati faatrix adjutrixqoe «tt. 40
Si nunquam avare pretium statui arti meae ;
qait, pependit JQdicium* sed sUlim pU-
coit (plaeui) : at qaod seqaitar, aoD
jadioiD,sed pertarbatiooe factom «iL
Cum mterea rumor vemt datum iri gU^
cttatmiM] Hoo abborret a nottrt eon-
saetodioe : ▼eraotameo apod aotiqaos
gladiatores in theatro ^pectabantor. D.
32 hatwn tri] Datum iri dixit» ot
fabalam oommendet : at et omnia speo-
tatori et popalo dicantar. D.
OladieAoTtt] S«pe dicantar ipsom
speclacalam gladiatoriam, at apad Ci-
cer. ad DiT. X. S2. glaJ^orHm GaUot
§quite$ immint in papulum, R. D.
54 Nan potui tutairi locum2 Paoete
repetit locttm. D.
35 Nune turba nulla eH] 'ArrcMr^
imt ffgk tS (inni rw) tumuUuantur,
Turba, id est, 6^ui9oc. Nune turba
nuUa ett : otium et tilentium ett"] TuT'
bam retalit ad id qaod sapra dixit»
clamor mulierum, Otium, itf^ ri pug-
nant, tHentium, ir^ot to elamant. Nune
turba nuUa ett : otium et tUentium ett}
Qoae adhortatioperenamerationem. D.
Liber Bembinas et Donatns Paemi
reote habent nunc tiirba non ett, B.
36 Agendi temput mihi datum ett"]
Ab JEdilibas scilicet. Vobit datur po-
teetat condecarandi ludot teenicot] Qaasi
etaliquid agatpopalas,qaamspectet. D.
38 NoUte tinere per vot] X^^SfM ^m»-
inMf, fnrofui^ iirArXiiftc. Artem muti-
cam] Oratorie : qaasi non Terentii
caasAagatar»sedartismasic». D.
NoUte tinere per vot artem muticam
recidere ad paueotj Date potios operam
nt &Teatis comcndias scribentibos, ne
ars mnsica ad paaoes reTertator : et si
aiiqaid exdadatur, comcedi» adscri-
bant E.
39 Facite ui veitra auctoritat mem
auetoritaH a^jutrixfautrisque stt] Vos
oomoBdias oam iibenter aodire coq>e-
ritisy erit stodiom scriptoribus maxi-
mom^ unde mea ad clangendam (pan-
gendum W. forle cJarendHm Z.) oresoet
aoctoritas. siqoidem molti per me pla-
oebont. Et oommendat se qood non-
qoam pretiom statoit artis soss maxi-
mom, ut aTaros videretor. et qood maz*
ime ipsom qasestum potaTerit, popole
semper plaoere. E.
40 MeiR attctoritatt] Qoia jam seaez
est. Met[ auctoritati fautris, md^'
trixque ni\ Qua Terentiom probo ; ei
est figora kwytiKU, Vult aotem se esse
ejns aootoritatis, ot et popolo plaoere
jam debeat, qoi ipsi placet. D.
41 Si nuwfuamavaire'] Commeodatio
ab ante dictis (actit oodd. Tett) id est*
a personsB attributis. Si ftunfMom ooa-
re] A meritis defensoris argomentam
ad laodem fabal». Si nunquam aoars]
Per hsse Terba Terentios Tolt demoB-
strare, qoam graTis aootorsit, qoi sona
oomoedias probeL Sic Horalios, Bpiet
II. 1. 81. — ea qavm retpondert eonerie
f uc gravii £toiputi qum doctut Botemt
rgtt. D.
Pretiuxn\ Histnonibos eerta merces
dabator ab editoribas lodonua Tel de
poblioo, quam proprie hucar a p p eU a ba at .
T. Lips.MlTtciti Annal. 1.77. R. D.
Digitized
byGoogle
IN HXCYmAM.
m
Et eom esse qusBstam in animiim induxi maxnmum^
Qnam maxume servire vostris commodis :
Sinite impetrare me, qnttin^tatelam meam
Stndium suum, et se in vostram commisit fidem. 45
Ne eum circumyentum inique ioiqui irrideant.
Mea causa causam accipite, et date silentium ;
Ut lubeat aofibeie aliis^ mifaiqneiut.di^tfeBe^
Novas expediat» posthac pretio, emtaBfmeo^ 40t
42 Et ewn esse iputttum, in ammum
nutufi] Modo Doii tmnquam sabaadi-
tor.c sed si« ot flk, e$ si eam esM» Sqb^
U um mm^qwim^ mtucmmi haqut Mufui^ ■
fr^fyMMm* Ih
4S QtuHnAasiffMJfrim^witriMM»*
flMdti] Plu dixit ODfiMNDdif^qaaB li diw.
Mni ni|iipM6tts. Q.
Stnm€ vtt/ttim compMiif} I. e. sta«^
dsro^ opem» dare Cic^ ad.Di?« V. jM.
vtUtudim- tuth et tnmijuiUkati- mumi^
mmas» NlBpqsin Hamilc* c* 1. obi t*
4^>Simtmhafetmr^me, qui t» tuta»
lam m e am] Ofdocst* sioite iiopetrafe
aie, oe eiwi . cii?oaB»MatiuB iniqoe ini*
qoi imdfant, qoi> in talelaai- mea»
stoduna- saaaiir else iRTeslna»co».
■risitfiden. D.
Qui in tutelam meam sttidium suum,
etteiu vetttam emnmisit Jiiem] Peeta
eoim qoodainiiiodo aoctore commenda^
tBses^ B.
47. Mta^eaMa} Qqaai Mralor Anues»
dixit^ Mm eautar c mif ia m Jtamc ocw-
pill] Boo^ orateri*. sieenim-fit, qom
pBiniia pio persena ad cemmsadatf*
oaem , aiTertiis» Afse^ Muse, cewoii»}
r i a fmfi ittr U, EtdaUMlmi^um} Qoasi
ftfaitoi ec poetm^ D.
Mm eauta caauam hana-^amifite, ae •
datai Seit. se op^imi mesiti essor et
qosm freqoeoter popole plaoaerit; ei
iileisM • propter< se dioit aodientiam
eeee- eQmflBdias dandam (reliqofw« £»-
grfpliit in banc fabolam. commentarias
prvpua editoa.estie Ms« per-Wester*
boiqam#Z«) B^
Causam aeeipite'] Camaaweipere' Tel
■I Geem JoqoitmRf reeipm^e dksaatai
caasldioi, qai caose* defeosionem sns-
dpiant. II.D.
48 Ut Ub^at toribtn^amt] OMtorte
M . 11^ ICATHO0 (Mnm B.) •-Mi^
fn^aa ut diteam fmrn e spidio» ] Pre^
psiediiwtf. d«oet enim po«tA| diseil'
soenicas. IK
Vt mtat] Mi. R utlubeat. L.
Pro eiiif resoribeadttm ceBseo •effor;
nempe ot Terentiolobeat seribere «li«t-
«UNwi. Sie- sopra ▼ers. 1(^. oeconit'
oUa» dite&H tioves* Bt Ad. prA S93
poeM ^oeoorrit, non eiitf pMtir. B»
49^Z^oiMiterp0dial7W^W} Ab otili
arfamentatio est« BC bene^ uteKpa^
diM: taaqMm fdc^ord» sit, et-si^nea-
expedieri^ dom qamstom BMntimmK
servke pepolo polati Piiffi^smtiefmso]
Atima^oa me Aotarqaantom^^di-
les-dsreot: et preiod* me perielitaotoy
si alijecta fiibala) a -roe.ptetiiimk qHod-
poetm^noBMraTeriuti repetanif Brgo
iMo» ame £Mto» amestatolf. "Hmt*
qooBMido aUbi di&it< poHfiiem ledllis*
em t m ait t l Btbeoeyot seqoatarpep i iai i '
jodioi«m ejos^ qoi metimare Teiro fabw
laspotoeritj.PtifHfSNilaitiia^ ITtqai-^
dam^Tolonlkpsricultfr Db
Pfetia emiB me} Mt^ pftthint
Brookhnsios Denetam-seootaBod' Pro^
pert. explieat«Mtimationei»«aM fte-
tamy qoed asdiles ft^olam emerant,
qoanli^aaotorsMttmaseet Sed dari^r
est-liieeratio; ac» litot Torora/plefaBr^
qoe sediles a poetisfkbolas enDsse^ ali^
qoaod»>tamen aeteres-qooqoe^fiibifckui
soo.pfolio emepanl» ot Paris ^iiBtrio -
apod. JoTeoaJ^ Sot. VII. 87. a Stalio
emitAgaren. Rx D.
Digitized
byGoogle
216
HECYRA
ACT. I. SCENA I.
PHILOTIS. SYRA.
JTER pol qnam paucos repmas meretricilras
Fidelis eyenire amatores^ Syra.
Vel hic Pamphilos jarabat quoties Bacchidi^
1 Perpol^uampaucotrtptriatmeri'
trieibu» fidtlit] Noto geiiere hio utn-
qoo wfcmirtHa Wfiff^tnrm indaoaDtor.
Nun et Philotis et S jra non pertinent
•d argnmentom IkbnlB. Hoo •oteni
■aloit Terentins, qnam nnt per prolo-
gnm narmet argnmentum, not ^s^ iwi
fM9xant indnoeret loqoL Per pol qnam
paueot rtperiat'] Hm penooe Terentii
more eztrinseoofl ueomontor, ot lio
nrgomenti obsooritatem speotator effo-
giat. Ptr pol quam paueotl Animad-
▼eitendnm eat in hao labnlayTerantiom
bonam meretricem indoctoromy ne id
oqptra morem ▼idealor &eere, etiam
aliam meretrioem noo malam indocere :
nt id ezemplia fiat tritios, et nao Teri-
simile. Psr pol qaam poMCot'] Ordo
aat,polptrquampaucoirtporiat, Nam
per pol, non est Latinam» sed jum^
rfMftr ptrqiutm, id est, nimio (niwtit Z.)
Quam pmeet'} Qpidam non paueot, sed
jPMtett legnnt. Sio enim ApoUodoms
•Xir«ICHPA8 THC rel lONHNC THPAIC-
a PAyyibaUKJ • ((Mwtr ifOfn^ raX(
Mfom rwifin fiiBatts. Tan. Fab. Me-
lins Tero Bentleins, '0>Jyaif Ifort^
yfytt" iratfota^h Iv^, $i$cuo(. Z.) He-
ptriat'] Aptom Terbom ad raritatem*
Et ideo non dizit paud tunt, sed pau-
eet rtperiat : qoasi qosBrens. Non an-
tem reperitnr, nisi qood qomritnr : non
qnmtnr, nisi qnod prmsto non sit. D.
Pei quam paucet rtperiat msrftrics-
kutjiddtteetidre amatarte, Sifra] Hmo
soena» qnss priorem in prima^ parte
Cfoc priori t» jMrts Z.) oontinet trao-
tatnm» an joste meretrix feoiat» com
aiiqoem dilignt, in postrema narmtione
siont in om babet (in pettrema nanrn-
tienemfabula, ut m amtubut,habetZ,) ;
qaoniam argomentnm in prologis To-
rentins nollnm tenet. Omnes igitor
cgos oomobdisB b primis soenis arg«-
menti plniimam ezprimont partem. En
igitnr meretiiz, qnss hic est,longen
ihbnla est oonstitnta. Nam aliam me-
retrioem amat Pamphilos. Nono ista
ioterponitor, ot ei peregre adrenienti,
atqne miranti, qood meretrioem dooo-
reL Narrator Cmtranri, quod meretriee
reiieta uxortm duMrit iUe, narretur 2L)
qoid oaossB IbiL Qose res dom ezpo-
nitnr, argamentnm pars aliqna deolatnt
(argumenti par* aliqua deelaratur, Z.)
E.
Per pol quam] Serrios JBneid. I.
644. L.
Pro paueot leg. oom ApoUodoro Do-
natifmudt, h. e. singolis singoloo; non
fNMiOM amatertt, qoasi nni plnres eo»-
tigisse ▼ellet Deinde ez Apollodori
illo yiytM lege foemiii pro coniirvin
▼ersn seq. Id qnod et Torsni et aon-
tentim ooaunodins est B.
Ptr pol quam] Per tmesin dioitar
pro pol perquam rio in Andr. III. f . 6.
ptr Ecattor teitut putr pro Ecoitor per^
teitutpuer, R. D.
S itdtliil H^jnsmodi sententias rW-
tores hanUe Tooant. Bt Bure, non
ettt, sed loeiiin dizit; ot non rationie,
sed casns sit id, qaod larisrimnm oat
Fidtlit] Ftdt, in mizimis: fidekt, in
minoribos negotiis. D.
3 Vtl h)ie Pamphiiui] TranaiUis a
Digitized
byGoogle
ACT. I. SCENA I.
«17
Qaam flancte, at qniyis facile poss^t credere^
Nmiqnam illa viya dactarain axorem domom.
Heml daxit. S. Ei^o propterea te sedalo
Et moneo, et hortor, ne ciyasqaam miflereat
Qain spolies^ matiles, laceres^ qaemqaem nacta sis.
generaliseiitMitUftd tpeoaalein. Vel]
Nano ▼eloti : aliM eoi^fwictio disjimc-
tiva est, aliat oorreptioiieiii ngnifieat.
■t apad CiceroBem, Ver. IV. 3. vel op-
«JMam Mes«m« vtteffi. Virg. Ed. yni.
69. carmina vH ecelo jtmunt deducere
bmttm, Aot vel, «t modo, Jurabat
fuoties Baeekidi! quam sanetef] IVia
smit : qpiodjuTabat, et quotia, et t
mnett* Qoed totnm de mo
mm et me r e trioi i m dixit, qom jnrcjii-
imdo teneant, qaos lege non possont.
D.
Vel hic Patiq>hU»$] Vel etiam sigd-
ficat. Ut, Virg. Bd. Vni. 69. ear-
■niia vel cmU poetunt deduotre iunam,
B.
4 Ut quivis} N<m modo Boochis,
qo» amiea erat. D.
5 Nwnquam illa viva dueturum tueo-
rvsi] JTafk&enQ prima. jorabat non-
qoara iUa viTa oxorem doctorom. D.
Nostri pteriqoe melios oollooant, vi-
•B uxorem ducturiim domum, B.
6 Hem! duxit] Prononoiaot mirao-
tem ostendas. Hem ! duxit] Hem ad-
Tetbiom demonstrantis est : nt» hem a(-
ter. Ergo Tpropterea] Modo ergo allbc-
tnm exprimit reprehendentis tarde sibi
consentientem : sio Virg. ^o. 11. 707.
ergo age, eare pater, cervici imponere
noUre. Prapterea eedulo] Sedulovniiui''
ter» et ex animo : vel sine doto. D.
Ergo propterea tedulo admoneo, et hor*
tor, ne eujutqiuxm te ndtereat] Atqoe me-
relrix temperata est, lena Tero aspcrior.
ejat etenim tmoes mores esse plorimom.
Debeat meretrioe blanditia (moret eae
eoind jhtrvmum ; (i«6cnt autem merstn-
a» em hVindu Z.) aliter enim diligi non
petett, niti cnm forma com blandimen-
tit ooDveniat Cnim forma quoque blan'
dimnta amvenianU Z.) E.
Veteret nottri em, caeteri en, B.
TUL. II.
7 Et moneo, et hartor] Menemuecon'
silio, hortantur impnlso. ^«^{^1119110111
miMreat] Deestts. D.
Ne cujusquc •nitsreal] Vett. codd.
fie ei^uMque te miiereat, L.
Bembions, qoeni, ot semper fere, se«
qoitor Faemns, babet, ne eujusquam
miMTeat: nostri omnes, fie e^i^utquam te
mittreat, Reote, dommodo n ponas
poftnf. B.
8 Quin^toUtt, mtttiUt, laeeret] Qicm
pro^nimiil. Bt magna persoasio est
ad matefiusiendom. SpoHei] SpoUara
est, non winimam partem aoiSBrre. Jlu-
CUore, aliqoSd detrabere, sine qoo res
esse non possit. ldoAiare«Qtem,qaom
omnino non babeas, qood imminiiM.
Ifttrilsi] Iinminoas: onde micttiidiod
snnt boTCs, aot capri, sme comibns.
Nam male, qoi a muUa potant diei* et
iode Mutdber Voloanns, qaod sit moti-
latos ao debilis : id est, clandos. Nam
proprie Mttldterdietos est, qood omnia
molceat, id est, moUiat ao Tincat. D.
Mictiict] Hoo est, debiles reddas.
Unde aiont, qood dandos sit Voloanas,
inde dictnm esse res Tirilis posoit mo-
Uer (quad claudut sit Vuieanus dictut
poetitMuleiber.) Qoamqoam iUic intd-
Ugi potest, qood omniamaloeat^ et rool*
lia igne iaciat E.
Faeroos ob Bemb. et olios aliqoot
codd. legit quemque, Sed doo peronti-
qoi nostri quemquem ; qnod et Tertos
oonfirmat, h. e. ftcaincufi^. cf. Cledo-
nios p. 1908. qoi ipse ^smfusm hic le-
git. B.
Spoliet, mutiUt, laeerei] H. e. omoi-
bos boois eom spoliesetad sommom
inopiam redigas. SimUis metaphon in
Phorm. II. 2. 13. t. Dnker. de latioit.
TCter. JCtor. p. 435. R. D.
- Quemquem] Pro qike^ncnnque Lir. I.
f 4. nbiT.interpr. Bentl. et alii edi(\^nint
2e
Digitized
byGoogle
318
HRCYBA
P. Utin* fttlmiqm nemtoem habean ? S* NmniMm:
Nam nemo illonmi qaisqnam, scito, ad te Yentt^
Qoin ita paret w, abs te nt blanditiis snis»
Quam minimo pietio snam Tolnptatem expleaC
Hiscine tn, amabo, non contra inaidiabere 1
P. Tamen pol eandem injnrium est esse omnibns.
S. Injuriam antem est ulcisci adversarios ?
Aut qna yia te captent^ eadem ipsos capi?
lO
15
fuemqumH* Sio. PUaU in Mmiwchii. V.
I. 17. R, D.
9 Utbi* cnmttM» nemkumhabeoMfi
Utm*pro vt nf. *A9ti^Tf^, Et p«is»-
Terat in iXKttyofU. Nam eriiMta peemu
dttoofttor, q««B m groge exoepts snnt ad
«M» doaiiiMram Monui* ot nboriot
poaoMitor. Sed proprie «noNieoBt por*
«i Bajofee» qoi ed ioorifiooodo» eiLoept»
liborioA peeautHr. Bleoi» boToe, qol
•d koo eleoti eaatpegregU dioootor : et
eoM bftc. ot Virg. M^ IV. 57. «oo-
tmd Uotat demore bidentet, Ita et porei
erieitt. Utin* «riiuiim] Doeit, otiiMi:
«I eit, oenaee ol exiBiom oeauMm he*
i ? Td oerle dooee (alii, dom, tlti
k> Utin' crieiiiiiii] Sepentom «s
emDibos. Proprie erinMiw pemu eet»
ezemptoe a grege» alqoe ligDatos ma-
ealaaotnota. tfa^eam?] Deeeloeoies,
•ot Tii, aot moDOi. D.
tom et ab aliii eeparaiom. E.
Eriwtitm i i ii i iiitfii i ^ gfcji m ] H. e.Be*
minem eximam» omoca eodem modo
traotem. Cic. io Cedl. o. 16. eiim om*
nibu$ SieuUi faeeitt, i^funiu teiUinn-'
fMom erimtumyiiifM. Lit. IX. 34. tu
emut eximiut et in que hoe fraeipuum ae
tSeiguUm valeat. £riiiiiiM et egregiut
proprie Tooee font io re eaora et dicon-
tor de Tiotimis» qom e grege fluomotor
ad eaorifioandom. t. DonaL ad b. 1. et
Drakenb. ad Uv. VU. 37. B. D.
10 ATam nemo quitquum] Ila^iXxi»
tertiom. Nam abondat fuiifuom. Sdto,
ad te venit] Beae additom est irito: et
morallter» et acotioa pronoooiandom.
eet enini Terbom illorom» qoi faoiilia-
res oorrigant. D.
Noitri omnet oo D oi no i oy aom aeme
fniifiMim iUerttm, &o. B.
11 Qtunitaparit fe] Hoe Torbam
paret, adyeriom monifiooe ( nuUifie ct)
el iogaee iomitmr. Utalibi,t«eiiele]M*
rani, ttt i^Wfl mfUa rritnfiia tn ti Jiit ti6if
Akt U] Pro» ez te. D.
Unofl Bemb. babet m ; oaeteri Faeroi
et BOitri omnee reote tttt. B*
12 Suam vdhLptatem eip^eat] Beo*
espleat^ qood oontrariom meretrioi eet»
amatorem Toloptate iatiari. D.
13 Hiieine} 'EfAnet^. Id eat, tali-
boi. Bt Tide fli polobra meretrix poet?
la est J n ri di ofcrre 7] Inflidiari malom
eet : flod oontrainflidiari» jostom eet. D.
14 Tamen eandem pol ette emnSnu
itfjurium ett'] Idem aliler, et rebemeo-
tioflintoiit. Nam pejofl eflt eandem etse
omBibos, qoam DoUom excipere. Iiyu-
rtum] Iniqoom. Ii]^ttrtum aotem indig-
Dontii modo iignificatio ett : et rim ad-
yerbiibabet. D.
Ifyurium ette omnibut] Injpriom esk
oiie omnibos similem» id est^ asperam
•00 iSBvam meretricem. B.
15 Ukitd advertariet] De more o^
venorioi motato DOBsine poioit. domm
eiiim foerat» ii amatorsi-dtoeret. D.
. Jnjunum eit autem,. uleitei adverta'-
not] Defeodit et bsso partem ioam,
qood aiperam meretricem esse deride-
rat Dioiteoim^ooQamaloresesseySed
aciwnarioi, e^ boo qood ad iibidinem
oemplendam sine meroede festinant. B.
16 Qua via te captent] Qai te cap-
taot siBpe, to eos ttel semel oape. D«
Consensos codd. probat aut qud vi^
eaptent ti iUi. Via bio est ■umosjrlla-
bon. B.
Digitized
byGoogle
AClr. L SCENA 11.
2ii>
Eheu me nuseTaml coi non ant istsoc milii
JEtas et forma est, ant tibi Iudc sententia?
ACT. I. SCENA 11.
PARMENO. PHILOTIS. SYRA.
SENEX si qnseret me, modo isse dicito
Ad portmn^ percontatom adventum Pamphili.
17 Eheume mutam!] Bene, qoift
Mo penaaait: sed (twim, Z.) affectani
iclLont expressit. Intelligitiir enim ex
irDltn ejnB, noo eain penaasisse qaod
Yoliiit. Eheu «M miseram ? eur non mtt
isUw mihi 4BtaM, etfc/rma esf] *EfxvaBS^
ait, qnod reliqaam esl : qaia qaod to«
lelMt, persaadere non potait' Et bene
ktise atas etforma : qaia atramque noa
babet Et mire e oontrario deacripta
est deformiias lense, et formam et ro-
hBfytmw malam gerentis. D.
18 Aut tibi hae tententia 1] Atum-
aS^; simalqae estendit seonndam ^cm*
tyNtfjuiuoqf difioile defonnem reperivi
bonam. D.
1 Saux si fucrst me, medo im diet-
to] Hoc serras dizit, in scenam de
proscenib respioiens. Senex d ^pucret
me\ Da» conjeotar» sant in bao scena :
aa Tere nnt naptise: et anTersimile sit,
abstinere potoiMe adolesoentem a Tir-
pne sibi naptam txadita. Senex ti qae^
fttme] Magisejkpressitconsaetadinem,
dicendo senex : qoam ai diceret^ domi-
nta mtgor, Senex ii queret dm] Ut ex
Terbia sois tam meretrix, qoam lena
descripta est i ita et Parmeno ipse qna^
lis sity ostenditar ex soa sibi loootione.
Exeondi aotem caasa de argomento
somitar : qnia Pamphilos abaens est,
exjpectatnr in diee ejos adTentos. Senex
mqiLtTet me, fiu)doitm dieito ad portuml
HiBo onmia sobmissa et Telooi pronnn-
ciatione elTerenda sont. boo enlm desi-
deraotinjaMoodi Terba, atpote et servi
et festbiantifl. D.
Senex n qvMtet me] Hseo, «t dixl»
scena narrationem tenet*; in qoa ooa*
Jectora est, non esse istaii firmissimai
noptias ; et aHa ineedens (alia inde ett
E.) qood et adolesoeno illibatam dln
in domo babidt oxorem, et a se intao^
tam eo tempore, qoo noptie iotorant ;
qnibus (de qwbut. R.) propriis locisar*
gomenta tradimas. Ut oportet tameD
Serros exiens domo mandat, qoad pne
sollioitodine ri ad portom desoenderet
lisqae erat qoaodo Pampbilos Teniat^
qoi a patre Teniat missos est Ctrod^
ffitt^ vt oportet, Jam ntmc csnms ensns
domanumdat emteroo^ ut, nforte quairai
tenex,vMtit,dicat,teadportumdaseendie»
*e, tdaaiatumqyLanda Pamph. veniat, qui
apatre in Imbrum miteuB est, Z.)ot bere-
ditatem ribi reHotam capere posset ab
boc, de alus ot rioe ipso oaosam bane
intdligat (pottet* ad hoe addit, ut, nki
ipte qugn^, aliit cautam hanentindicet,
Z.) Si te, inqoit (adde, non Z.) inteiT6-
gOTerit, ne dixeris. HooCfttfeZ.)enitt
oaosa com integra fiierit, qood ei dio-
tom non est, me isse ad portom, facilo
olio loco dici possent (potett Z.) B.
2 Fercontatum adveutum PamphitS\
Honestam caosam dixit, id est, Pam-
pbili adTentom. Et percunctatum, et
percontatum scribitnr. sed pereontatum
a ooato dicitor, qoo naotsB otodtor ad
exploranda looa nanbos opportona. ri
' Toro pereunctattim, ab eo qood arttndif
perqoiratnr, dioitur. D.
Digitized
byGoogle
290
HECYRA
Audin* qmd dicam, Scirte ? si quasret me^ nti
Tom dicas : si non qnasret^ nnllns dixeris :
Alias nt nti possim cansa hac integra. 5
Sed videon' ego Philotinm ? nnde hasc advenit?
Philotis^ salve mnltnm. Ph. O salve> Parmeno.
S. Salve mecastor, Panneno. Pa. Et tu aedepol^ Syra.
Dio mihi Philotis^ nbi te oblectasti tam din?
Fh. Minime eqnidem me pblectayi^ qnae cnm milite 10
Corinthnm hinc snm profecta inhnmanissimo :
d Audin,* qmd dkamt SekU t\ Audis,
nodo MDiu, intdligui. st Virg. Ma, I.
fS. progenian ud emm Tnffano a jan*
guku duci audierai. Item alibi Oeorg.
I. 514. nsque audit euma habenat, Aw
diu*fquid <f team, &trte ?] Audii modo
pio advertis. Audin* quid dieam, Seir^
te ?] CoDTenit nomeii serro poerD» wof^
«TB mfraf, qnod est gestire et Indeiv.
&trte] Km^ Vfia-mw indocitnr. D.
Si qumt, ^c.] PnBceditimperatinu
dtctto seqoitor snl^unottYns tUoat, in
qno snppleodnm est/oc toI ri qnid np-
tins. Virg. Mn^UL 114. Ut. III. 31.
ImttaiRtRt turbam — et qui exempb aliit
arn debetit, atiorum exemplo peedttis po-
tiui qtum aUi vettro reete fadant, &c.
obi ▼. Dnker. R. D.
4 Nulka] ProDon. D.
. 5 Aliat ut uti posttm] foter aiiat et
aUa, hoc interei t : qnod oitaf alio tem«
.pore eignificat : aZta aliter» ant per alia.
lutegrd] Non dieta. D.
Integra] Integrum ▼el in integro esse
. dicitnr, qnod adhno est nostri arbitrii,
qnod adhno ita in potestate est nt Tel
fieri Yel omitti possitCic. Vett. II. 40.
*cttm tibi in integro tota rei ettet Liv.
XXXIX. 4. tttea ditceptutio integra
ad adcentum tuum tervaretur, ▼. Dra-
kenb. ad Lir. XL. 17. R. D.
6 Sed mdeon* ego FhUoiiuml] Kire
iorenta est cansa narrandl ideo, qnia
peregre venit meretrix : hlioqnin si
Atlienis esset omnia sciret. Sed videon*
ego PhHotium?'} Sic solet dubitari, ad-
▼eaientibns ip»is, qoos post multum
tcmporis inicf faiium videot. Undelucc
adoemt 7] Cnm qnodam oooteBitn ejao
lute dioit Parmeno. D.
8 Salve mecattor, Parmeno'] Olim sn-
Intaates addebant jnsjnrandnm, nt hoo
sednlo &cere Tiderentnr. Me] Antad-
jectio est, et abnndat : ant poaitnm est
pro ful sjllaba : nt GisBci /m^ rdr 'Air^X-
Xttfa, dicnnL Et tu dtdepol, Syra] Inrisit
«d eeatter addendo itdipol. Btqnod iDa
Parmeno, iUe bio addidit Syra. Syra]
Swra reteres legemnt, U pio Y ponen-
tes: nt Jkfusta, 5uria. D.
9 Dic mUU, Philotit] Vide lioentiam :
ai^ PMIotticm, hic PhHotit dixit. UU
te oblectatti tam diu ?] Faoete diotom
meretrici : non, ubi fiastif ted, ubi te
ebieetattif D.
Ut versnm adjnres, mntato ordine,
lege PhUotit, die mi ubi, &c. B.
• Obleetatti tam diu] L e. nbi tam dia
Titam jnonnde transegbti;interdnm ofr-
Uctare etiam iu maiam partem dicitnr
nt apud Plant in Asin. 1. 1. 13. tordi'
do vitam oblectabat pane, t. GronoT. ia
leotionib. PlanL p. 36. R. D.
10 Mtntms equidem me obUctam] 3Sa
aonlius proferendnm est: et respondet
er(«c To TE. D.
itfintm# e^uMlam me ebUetavi, quet
eum milite Corintkum hinc tum prq^cta
tn^moAtsRmo] Ac oblectatio sit nrgti-
meotam finilima actn Can obUetatia titg
tumit argumentum ab arte, Z.) qood
cnm mtiite; ab habitu, qood Micmafris-
stmo ; a loco, quod hinc profecta ; n
tempore, quod 6tenntum. E.
11 Corinthum hitu: sum profecta]
Hi}tc inagnnm osteodit dolorem habccQ
Digitized
byGoogle
ACT. L SCENA II.
221
Bieimiam ibi perpetanm misera illam tidi.
JPa. iBdepol te desiderium Atfaenanim arbitror^
Philotium^ cepisse saepe^ et te taam
Consilium contemsisse. Ph. Non dici potest^
Qaam capida eram hac redeandi» abeandi a milite^
Vosqae bic videndi^ antiqna nt consaetadine
Agitarem inter vos libere conTiTiun.
Nam illic hand licebat» nisi prasfinito^ loqai^
Qam iUi placerent Pa. Haad opinor^ commode 20
PhaotioB,<i«od retietb Athenlf Coriii-
thi habitiTerit Cusn miUte CcriiUhum
lunefmipnfectainhtmuitnitimo] Multa
dixit : et miHte, et hine, et inhumanit'
tbno» Inhwmamssimo] Qnid potait de
Bilite did, ran in saperlttiTO ? luuBqse
oanis milet inliiiBiBiis : liio vero infaa-
■wniggimaa. Corinthum hine sum prafee'
ta] H«c arfomenta sant, tn i e oUeo-
tne potoerita porsoBa, qoia milet ia-
bBmanisiimoi: t looo, qaod hino pro-
iBolt: a tempore, qaod bienninm. t te,
id ett, ab injorit qatm tidit D.
It Biamiiim ibi jMrpeliiiim] UtooB-
tinoationem foi Otsot ostenderet, par^
fetunm dixiL Mitera'] Moliebris inter-
potitio T^oncsra* JUum tuU} Non, oom
illo^, sed tuU : adeo bob me oblecta-
?i. D.
- Biemmm enim perpetuum mtiera il-
inm obtuU\ Qao non qaeritnr. Deinde
hamanitttem tmoris meretrix (leg.
pertoli] Due tmiic qu^ritur ; primum
dmtumitatem temporie ; deiade inMitna-
nitatem miUHt, Z.) et ot oportait dere-
bos et de tempore. Miimi Hbm] Qaem-
adauMliim Cic. Verr. hoc uno pratere
per triennium pertulitee. Et modorttey
Bt bso pertalisse se dixerit. £.
13 l/0SM20rium Athenarum] Qaod
Corintham profectt es. Athenarum or-
6ifnr] Qaod dixit Cdtxti^ hino tnte
«ilMajhr * Athentrom. et Afji^tlkla te
detide riumeepitte^antefAsnUumf, atbb-
WARUM TB OBSIOBRIUM CEPISSB.
'At»^^>*Ma,)JEdepol te deiiderium Atho'
^tarum arbiiror cepitse sape] QoodoBm
'" " . D.
15 CowiiKBm o wtsm t i w ] Pmnitadi-
ne esse possesstm (pcadtuitee te etu
prafeetam.) D.
16 Htic redeundi] Iterom t loco.
il^ndi a mtJite] A persoBt. Votque
hicvidendi] Are. BMisttfidi, abeundi,
veeque hie videndi] Orttorio nntm rem -
in trit dirisit, baoredeandi, tbeaodiB
Bulite, Tosqae bio yidendi : ot dioeret,
hooTeBieBdi. D.
18 Agitarem inter vm Ubere eonvieium']
Inter agere ei agitare hbo intorest : qood
agere, est tliqaid (exoiditforte, sntum^
▼el necesstriom ftoere : agitare, ▼olop-
ttriam. Ergo of itortm, exeroerem. D.
Id Nam iUie hrntd Ucebat niii prafi-
nito U)qui] Legitor et UU : at sit dr-
cnmflexas tocentas, et signiiicettilie:
ot Ma. II. 548. iUi mea triitiafaeta, et
tbsdatom est Prstfinito] Deest tem-
pore, tat qaid ttle. Nisiprirfinito hqui}
A tempore. Hio ostendit, qaid dixit sb-
prt, tuU : et qaid sit o^itafs convhfium
Ubere, Ntti pnrfinito loqui, qutt UU p(a-
oirntt] Doodixit: etprtf^ifittD, ot^«
iiiipioesrmt: ot neqae qotiitom reUes,
Boqae qaod relles, dioeres. D.
Nam UUc hattd iios^ot, niti pnBfinito,
ioqui, quA ilH placAant] Ntm tpod
militem, oisi certos, esse seimo oon po-
tertt, rel in nomero, toI in qotUlate ;
ot et qatntom dioerem, prssfiniret, ot
qaid dioerem. E.
Pro i//tc Donttosrecte legit UIb, Non
enim tliter sttt rersns. B.
FrtefimU)] I. e. oerto modo pnMcrip-
(o. R. D.
90 IfaKd cfpinor eommode] Commide,
Digitized
byGoogle
HECYRA
Finem statoisse Dvatioai militem.
Ph. Sed qfdd lioc negoti ^? modo qiUD oatniTit nuhi
Hic intas Bacchis 1 :^piod eff> afBiqaaia credidi
Fore» at ille bao viva posset ani.mnm iaducere
Uxorem iiabere.. Pa. Habefe aat^? Ph. Eho ta^ am
non bab^? £5
Pa. Habet : sed SjaEMd h» Teieor nt siat napti®.
Ph. Ita di deaeqae faxint; si in rem est Bacchidis ;
pro blande et bcne : «t, mtnqHam tam
dicet commode, D.
21 Flnem ttatuim anObm m ilktm ']
Argnte mUitem : qoiii qiMsi uiiaiiea»fit
ontioni, qoe in paoe plarimom poteet
D.
JFinem tt a tu its e craHeiu] I. e. nodnm
leqnendi pnetoripeiaie, pnefinigte, Fi-
aia MBpe eet oertaf modu ae menmra.
Gio. de 09o. 1. 29. qui afp0tiiu$ kngir
y$ evagantur — non tatie a ratiim tvti-
nentur, hi finem et mod^m tnmetwni.
ILD.
9SiSed^idhaGnegetiettflBMad
••rgnmentom nono deaoendit. In Pbmr-
.mione» ttd qitii tu et- trittitf prslatia
aeiUeet alloontioiiibiif , et •eparataram
et permiatamm peraonarom : ne Jqone
.•d argnmentom venieDs, non {ant dele
• wm, ant oorrigo ffunc, 2i) agere lab«-
. lam> eed narrare videretnr. Quid hee
tmgoti est f] Beneaddidit fi^oti, nt an-
geret inTidiam laoti. Nam potnit dioe-
W9, quid hoe ett? Sedt nt diximoay ad in-
▼idiam et magnitnd^nem rei, nejg^ dix-
it. QiuB narravU mtU] Qiur, qnalia loi-
lioety qnanta. Modo piod narravit
. tnihQ QtMS» l^gandom eit : nt i it» qoalia
•tqoanta:.etboolvv«iiif£m. D.
23 Quod ego nunquam eredidi} Hoo
totom emn invidia proDnnoiMidnm ex
nnimo meretrioii» qam ftoinoa indig-
■nm nnptiAa pntat D.
Qnod ego wMquam oredidi fore, «t
hoe ille viva pottet animium indueere tup-
4irem haJbere] Hinoproponit, nt rea ori-
gine nairaUoni seduoat aodiise le, qnam
Pampbilamdoxerit. Deiodeseriof Chte
proponit, ut rem ad originem namUienit
. redueat, atidini iif tcg quod PampMifa
ttxorem daxerk. Deind^ tervue, SB.)
proponit id ipaom, qood oon firm a tnr oa
.ert,aioQtiapradiximoi^ perargomeB-
ta. £.
%^ Ut haeiUe f^va poetetl Mire o«-
teodit ex eisdem Terbis eandem bane
esse, qoam sopra dixit, fsiinfttam Ula
viva vxorem ductueum, Pottetamtmm
ifidttcere] Qoari in rem doram et imoM-
aem. D.
25 Hobsre autemr\ Osteodit pro-
DOntiation^, qood prope est, ot non ba-
■beat. D.
, 26 Sedfirmm h€ vereor «t liiK fia^
tic] Bene pro persona senri, qni Toit
domioom oxoiiom esse mag», qoam
•matorem Baccbidis. Sed firm^ het va-
reor"] Animadverte Terentiam in aop-
tiu boo diotom (forte, dubium) senrare,
ntrom firmas an infirmas. dioat mqktiai.
Ut] Ne non. D.
Sed firme het vereor ut titU fn^tic.
Pb. Jta di dedsque faxint, ti in rem eat
Baechidit] Faoiant qoidem dii demqoe,
ot Toreor, ot firme ista iraptiiB aint.
. Non tam prodest Baoohidi. Propterea
q^ (faaant quidem dii deeque^ utfir*
nut ista miptut tint, Nam tamtn id nmt
prodett Bacchidi propterea,.quaaiam, Z.)
aliam fiNrtasse Pampbilnsdooetoxorem.
E.
Pro ftiedoo oodd. reote babent A^;
ot evitetar bomoateleoUHu B.
27 SiinremettBaeehi^] Bene«l-
ditom» siin rem ett Baeehidit: ot oateii»
deret, se noo malignitatiSii sed benero-
lentite caosa, talia vota aosoipere. Im
rem] Pro, otilitatea i ab re, ooiitra «ti-
litatem. D.
Digitized
byGoogle
ACT^X SCEIf A n.
Sed qm ifltlio driodam ita eaae? die i^
Pa. Non eat opms 7[>roiato : lioc q^rcontaiier
Desiste. Ph. Nempeieaautsa^ ntneidfiatpalam^. 30
Ita me di bene amabmit^ haud propterea te rogo,
Ut hoc proferam^ sed nt taclta mecoai gandeam.
Pa. Nnnqtiam tam dices commode» ut tergum meum
Tuam in fidem committam. Ph. Ah noli^ Parmeno i
Quasi tn non multo malis narrare hoc mihi» 55
Quam ego qu» percontor^ scire. Pa. Vera haec prse-
dicat;
9S Sed t[tttiMtuc credain] Id est, mp*
tiu este infinnas. 8ed qui Utue effldam,
Ua eu0? dle mihi, Parmetw] Soperiore
toto exeastTit criiiien coriositatis: jam
Yldetorpost (propter) Bacohidem aa«
tem relle. D.
29 Non ett opus prolato : hoe pereon,"
terier detiste'] Vide qnam oonTenienteT
poeta» qniim id agat, ot narrantem Par-
menonem indooat, tamen moltis difei^
tieolia morales &ce6as intemeotat.
Non ett opus prolato: hoe percontarier
detiite'] Incerta distinotio, otrom prola»
to hoe, an hoe pereontarier, D.
Non ett oput prolato] I. e. erolgari
non delieL Casaobon. ad Athen. 1. 14.
psf. 731. bano formnlam male com-
paratoam Gneooo^f3^c Sf(>^* R* O.
30 Nempe ea eauta, ut nejfiat palam]
Dobitaotem senrom niliil potios reco-
sarem narrare. optima persoasione mo-
retrix indocit caosam. inqoit (dubitan'
tem tervum, aut pothtt reeutantem nor-
rare optimm pertuatione meretrix inducit,
dieendo cauiom ; nempe, inquit, Z.) Ea
cansa proferre non Tis, ne Istoo palam
fiat, sed aodita nos taoeamos. Tolomos,
nam (tacebimut, Volumut euim, Z.)
rem gaodii tantom modo in anfanoosten-
dere. E.
31 Ita me di bene amahunt] Pro
ameat: ot Mn, I. 273. donee regina ta-
eerdos Marte gravit geminam petrtudabit
iG^prolem, T>.
Di bene amabunt] V, C. ament, L.
Nostri hene ament, Neo Bembinos
■eo Dooatos Faemi habel illod bene,
Igilor ut stet f ersos» leg. oom Donato
ita me di amabunt, B.
32 Ut hoe prt f er am ] Pirodam, Ba^»
cludi scilioet, vel coiiibet. Meeumgau^
deam] Mecum, inira me, Virg. JEa, L
41. hdce teeum, D.
53 Nunquam dieet tam cemmodel
HcM) prononoiatio ejasmodi esae debet»
«t ex ea appareat prope delinitom Par-
menonem, Tix se posse oontinere qoitt
narret Nunquam dieet tam eommodel
Qoasi ex parte l abef actns est : aie enim
loqoitor. D.
Ut tergum meum infidem tnam eont~
mittam] Nonqnam ita mihi penoades»
nt fidei taae credam tergom meom, «t«
dom tibi credo, circa plagas periclitari
possim. E.
34 Ah! noli, Parmeno] Artificioeo
se fingitaadiro nolle, ottacitara credA-
tor/ si aodierit : qoia coriositas signom
est loqoacitatis. Sio Horat, EptsL t.
18. 69. percontatorem fugjUo : nam ^«r-
rulutidem ett, D.
35 Qtiad non tu multo malit] Deest»
tta dicit : ot sit, iia dicit quatL Bt iNmo
Philotis non esl instantior hao callidi-
tate, ot magis serram ad diceadm
proTOcet. QuatinontumultomaUtnar'
rare hoc miht] *EXXs^)<tc: deesC enim»
tta gravarit dicere, ant fta negat te ette
locuttmtm. D.
36 Vera hac pntdieat ; et iliud mihi
vi<ium maximum ett] Hiec lentiosapml
sese : iilnd clare, si mihifdem dat, Bti-
am alia se habere vitia cxceptione slg-
nificat, in boc qood dicit, illud mihi vi-
tium maximum est. D.
Volgo perconter. S«d Berob. Victor.
Digitized
byGoogle
SS4
HECTRA
Et illnd mihi vititim^st maxnmiim. si mbi fid^
Das^ te tacitnram, dicam. Ph. Ad ingeniom vedis.
Fldem do; loquere. Pa. Ausculta. Ph. Istuc siuhl. Pa^
Hanc Bacchidem
Amabat^ ut cum maxume, tum Pamj^iihis, 40-
et doo ez Bottrii reetint p§rctmtar, 8i
enim perconUr legerii, ordo erit, quam
ego volo ieire ea quis pereonter ; sin ao-
tem percontor; ordo eit hic, quam ego
qua percontor volo sctrtf hoc. B.
57 Et illud mihi maximum vUium
est"] SerrOe fitiam est» taoere noo pof se.
5t mihijidemda»] Animtdverte, liif di-
htionibaf etiam spectatorem soapendi,
qno libentias aadiaL Si mihi Jidem
da$] Fideliter, pro des (d miki Jidem
das, te taerturam. Si fideliter oon-
des). D.
Si mihijidem das, te taeituram'] Bene-
Tolentiam toam promittis, silentiom te
redditnram (retetituram Z.) oam dix-
ero. £•
Si nMJidem das"] I. e. si mihi sancte
promittu. Cio. ad Di?. V. 11. quam-'
cunque HJidemdederiSfpr^stabo, Inter-
dom Jidem dare est lidem firmare» efii-
oere ot qaid credator. OTid. Fastor.
U. 20. nunc quoque dant verbo plurima
.ngna Jidem^ t. Schwaiz. ad PUnii Pa-
negjr. 74. R. D.
38 Ad ingenium redis] Qaia a se
disoesserat» fi taceret. Cicero, redit
adse. D.
39 Hanc Baechidem amabat, vi cum
snaxume] Bjusmodi est lueo tota narra-
tio, at defensionem adolescentis conti-
nere videator: qaod meretricem ami-
oam neoessitale ooactos deseroerit.
Mire igitar onde qasestio est, inde coe-
pii: amabat, inqnit, Bacchidem. Sio
«t in secondo JEn. U. 13. Virgilios,
an fortiores GrsDci Trojanis : Jracti
bello, ioqoit, satisque repulsi du^es
Danaum. D.
Hane Bacchidem amabat, ut eum
maaime, tum Pamphilta] Hio narratio
somitor, quod hoo tempore, qoo ▼e-
hemenler Bacchidem Pamphilos dili-
gebat, pater coepit eam coiopellere, at
dooeret. Primmn exhinc ae-
cosator (excusatur Z.) adole8cen8,qaod
Bon ipse noptias petiit, sed coactos m
patre est. Senex cam adhiboerit pre-
oes et Terba/qaod sienem esse diceret,
qood iUum unicum, eomqoe habere fo
pnBSidium Telle senectuti sute. Detade
pro adolescente istoo est, ne oontinoa
meretrioem deseroerit, lioet a patre co-
geretor. Nam Ule, inqnit» primo se me-
gare. Ad poftremom fiteqoenter a pa-
tre oompolsuf in hoc promoTit» ot de-
liberet, non ot tam flentiret (ut d^ibe-
raret, mm ut consentiret Z.) Hoo enim
dioit,/ectt animi ut incertus foret, pim
doctrine, anne amori obseqoeretor ma*
gis. Deinde tundendo, atqua odio de<
mque ^ecit senex. Vides, qoemadmo-
dom longe tcI me, Tel persoasioaij ro-
luptatem Pamphilo tradidet (qtismad^
modum longitudinem am^nis meretricis,
vel pertuasionis patenut d^fficuitatem
Pamphilo tradid^, Z.) Neoliqoam
gravem ibi Titm molestiam segre to-
UU B.
Irtic tum] I. e. jam atlendo, boo
ago. R. D.
40 Bacchidem amabat] Ordo et sensoa
hio est : hanc Bacohidem tom amabat
Pamphilos, ot oom maxime amabat,
qoom pater oxorem ot docat, orate
occipit. Et ut positom pro quemad'
modum, Et maxime bis nomero soban^
ditor. Et cum maxisne, ona pars ora-
tionis est : aot cum masime pro ni-
mis. D.
Ut cum maxime] Sensos est, Baohi-
dem ita tom amabat ot eom maxime
eam amarat. domus celebratur ita ut
cum maxime, Cic ad Quint. fratr. II.
6. De harom particolarom oso dispo-
tant Doker. ad Flor. II. 16« p. A30.
et Ernest. in Clare Cicer. roce imx-
ume, R. D.
Digitized
byGoogle
ACT. I. SCENA II.
a20
Cnm pater» mcorem ut ducat» orare occipit:
£t hsBc commmiia omnimn quae sunt patrum^
Sese senem esse, dicere : illum autem unicum r
PrsBsidium velle se senectuti su».
lUe se primo negare. sed postquam acrius
Pater instat» fecit animi ut incertus foret^
Pudorin anne amori obsequeretur magis.
Tundendo atque odio denique effecit senex :
45
41 Quvm ptUerJ Quitm, modo ad-
▼«rbiam est tempoHs, pro quando,
Ormn cceipit'] Maxima MoeMitas est,
oranspater. D.
43 Et hae, eommunia ommitm] Quid
it inJiutmB est, qood orabatar ? octendit
jnstiai, et freqoentatam, qood dicebat
pater. D.
43 Sete $etiem ette dtoer»] Omnem
eauam adolesoeatit seiiex ampatarit,
pro sno senili oommodo rogans: po»
taisset eoim adolesoeos dioere» qoam
pro me omram g^s» baoc preoor pro
me deponas. Senem em dicere'] niad
poaset agere amator contra ntilitatem
soaas : aed non poterat filias oontra
ntiliUtem patris. Ergo at cogeret pa-
tar^ aOam caasam iaterponebat. D.
Repone sm^jh eeee eeae dieere, iihtm
QKtem eete ttftinim. Nam tenem in ral*
gari leetione OBcnltalar male in ThesL
Umis regios babet tenem m em; H
emteri omoea eme ponont ante un*
mm. B.
44 Presidium vdle te etnechiH tuei]
Prtmdhim teneettttit, sobolem et soe*
oessorem dioiL D.
Prstudium teneetuti] liberi sepe di-
eontiir parentom prsesidia, nranimenta,
snbflidia. y. Taoiti Annal. I. 3. et ibl
lipsiiHn. R.D.
45 lUe primo se negare] Utram deest
dueere? ennegaretenupiiu(annegare
«c. nuptiae), Sed pottquam aeriut pater
instat] Tria dicit et aeriut, eipater, ei
inataC. Sedpostquamaeriutpaterinttat]
Poetqtmm, ioqnit, pater acrios instat,
•on o«mpalso8 est Pamphilas, sed tan-
tan detiberafit. D.
Pcvtm- fiembioam oaeteri omnes ree-
TOL. II. 2
tios ordinant, iUe pnmo te negare. B.
46 PaUrinstat] Major vis est qoom
patertnstat,qoam qoomrogat. D.
47 Pudorine, anne amori obsequeretur
wu^] Sioostenditiootramqaepartem^
«t tantom (tamen) io animo honesti
adolescenti podor amorem Tincere de-
boisset. Pudarine, anme amori] 'Avoa^
kouOor. non enfan prsposito tttrum, intn-
lit ^miis. PudorinM, anne amori] La-
tens exoosationis ratio explioata est.
Pttdori, patris soilicet: omm, meretri-
ois. D.
48 Tundendo, atque odio] Tundere,
est ssppios idem reiwtere : translatio s
fkbrorom maneo. Odio] Assidaitate.
Attendeoda est diffiooltas aniascojaa-
qoe Terbi. Tundendo, atque odio deni'
que effeeit] Demque temporis longitadi-
nem signifioat. ^ffidmut Tero, qood
eom magno oonato et molimine faci-
mos» Tixqoe per nos finem aocipit.
TSmdendo, atque odio denique tffedt te^
nex] Mire interposoit moras, ad postre-
mom confessoras OKorem dootam. Pri-
mo, inqoit» negarit , post, ddiberarit :
ad postremom» doxtt. Non, inqait^
ipse : sed effeoit hoo senex. Ita mo-
tatione persome totam Tolontalem ado-
lescentis absolrit Demqueejgfeeit]On''
lorie tempos apposoit: nam hoc signi-
fioat denique, Odio] Hoo est, instan-
tia. D.
Tundendo] H. e. Idem scpe et mo-
leste repetendo. t. Not. ad Andr. II. 2.
11. obi eodem eensaeeiobtundere, R. D.
Odio] I. e. importonitate» moiestis
qom odiam facit Pkot. io Asin. II. 4.
40*jam hie me abegerit suo odio. Horat.
Serou I. f . 6. obi t. Torrentiam. in
Digitized
byGoogle
Despondit e\ gMtnwLlivjils ^icll\i ffvmk
ITsque illa4 vM«m ^ Papfdula MHtiqqmi ffW(€(> ^
Donec jaia ia if^ naptiis». postqaaoi Tid^^
Paratas : nec moram nllam, qiw dacat, da^ :
VA demum ita.^^o taJ&t^ i4 ipsam Ba^ccbi^^ai»
Si adesset^ creda ibi ejos commisereficereL
Ubicunqae datopoL erat spatiam soUt^diiu^a. ^
ITt colloqui mecom ana posset : P wncoa.
Perii^ quid ego egi? in quod me conjeci malum?
tJTon pot^ro boc ime, Parmeno : perii mjsei; I,
Ph. At te di deaDqoe perdoinl^ eum istoc odio^.Ladies^.
fhon9«V. 4. 9. K. VmnM/m^ ii4S. Mik
U, ^S. et Braoft U^v» C i o< w .hnQ
Toce. R. O.
Wc dtci, da^^amwPMnphUtM; i«i
totain.iid palrim nStrtu 9.
50 li7#u^i9ii0f}iQr NoB niiiyi. D^
Pro naUiquam doo oodd. m ttti^
|iM»i: ot it> «oifT ic ri he n d a ni^ 3«m-
^fit enim primi^ corripit. B.
51 Vanec jam iu ipsis n^ii»l Nol».
Ipcatioiiem, sonsa m«gi% qqmn. voeHa
mamfoaiam. Dormjaminipa$niuttii$^
J^tvsKp^m^canttitiaimm ite cIoJ«tt,et,
4|gre ^*iut. . Ant npetere debema» uc*.
i|i ipei« inqoan^ nnptiii. I>pnacjm- tn»
^Mts ni^tiit] Ia mentiono napliajmiHr
effer? eacit «nimiu «mntoriA. D.
52 Nec tnoram v^km, guiii dlu^
don] Ubi neo oUq^ di«caUo9, vel,
dilntionem Tidet «d n|ipU«fi« Quinl
Qao minus.. D.
53 Ibi dmnmCl ^Denlqpii». poalromo..
£t mire «dditnm e«t iU: qain mnloi
pond<Eih«t, tn tpsis nuptiti. et «io e«t».
qaasi dixisfet, in ipaie inqoam naptii«»
Demnm ita agr$ tuUt, ut ipsa» Baeebi-
iem, u adesaet, credo ibi ^m commiserM^
eeret^ Hoo vme^bXtxivc. nt Virg^ Mn,
XI. S59. ofi Priamo mmatUa mamu^
Ut JgMom BaccUd«m] Qnm nuno «oca«
«ntrix e«t. £t e«t «rgamcntom. «b
nnimo. ^gte tuUt] Idom Vii;g. Ji^
II. 6. quis taUafaud^i, MyntiidQwm,
Un efus commistreseaFet] Ut «i f r««fln^
OooQhm eo tempoce f aiaoet» 9im utiqne
^ n fcfa e mt » qnsi doMwt»itn.«gro lon^
p)ulofAitin.hi«nn|i4ij«» alJBoochin^eina
qommiienBreUic Qaemndmodnm Vatk
gilu iUud e«t^. XI. 250i iN^ PMoM
ifiiiiranda manus, B.
51 Ci^oi^] Ibi,v»*timu IX
56 Ut eallo^ mpeuMm um pntmtj,
II«|lkBfi tortinm. Bt.«agwiMlun •
peraoqe» qnodi «it» MMm» P oi m sm»
j9m/| Mtjem^Mtnw^ n diotMV qnod nit»
fVmncno, jMra/ PamMo} Moralsiww
ei ap^nonM«i«oo nomen repalik Si
^fnifioanty feoit, non aAlaodo rfi aai nt »
e| in fS^Mmnm a. Ip» ?ip ff Twfi taa na i w
do. Et mire interposnit nomen» mh
aiMundolori»Q«tondiKeL SSeVirg.
iBn. iV. $Q. Jtmjateharemm, U,
58 Parmeno, perik wtim!] *Ea fiAm
Mpetitnoman. D.
Noitri omfMi»fwn pettmfexre hao:
qood metro, e«t oommodini. B.
59 At U di, dMegui jMrdutnt] Ok.
tinait et per«aa«it 8enra«. Nam jana
nMMPetrin «eni ireaoitmv non B^mphflo»
Cum istoe odio] Qnm iantantia ao aao»
laatja. D.
BMpaae» ot ttf di dacfue e6m u»
«Mfc odie, Ldtchas» Nam pleriqoa Pa«
anfti oodd. Oonnti iHnd j MM diu nt mo»
habent ; qaod elegantiiia «n baM ditnr.
N«».ai«
Digitized
tLdbyGoogle
ACT. I. SXJENA II.
Pa. Ut lid fMck reimamki, vcBOtem dedUcit dontnm. 6D
Nocte illa piAaui vk^ u m . noii irft^t :
Qua3 oonswQta^t «ox eam^ nibilo magii^
Ph. Qoid ais f cM vitf^ wm adolesceiis cidmeiit
nua pdtws, Beile ilia «bstineTe «t potaeiit t
Non vetfainiie dicis: nee veroBi arbitror. ^S
quB iraU non est, nec animo commota.
Ani pro perdtimt faxh^ ut FlatiL
Most. IL3. S5. B.
60 Ut,ad pauea ndeam] TanquaiH
nnilta sinl^ qne de Pamphili amora dici
^oariflL UtadpaiteairedeeiiiHPrmofp-
tHBi cnnttoTittih in longa nanratione) pro
ivritatis inquiintiiiiie. reddit entm andi^
torem acriorem, qoem spes fini« rBoifilt
(f^uit) fMfgttftmi. Ux9rwn deducit
Mbunan] UHar dioittr, ▼el ab tlU|retidfe
poitibas, ^ figienda Ima : id eat, qutod
^flM pneAgD ntAei^t, «Mrritomm pos-
ftk 'iiiignCuHy ibv^e lanttn figpebant.
▼el qnod lotos marlltos Ipflte nn|f^b«nik
lA^ttS rCi fctitift &Mrin8 s ^€t^ Tctrtjpii»
Miiii*! ftonay^iwi iMfit « ttnrft. t).
iMudr] TMud fflropvto dfeetatttr
pnella, qme nttMMrt i»t tA maritom^
fwenwy ^itrana et ttktnlBiii factes plie-
isrentibns, dncebatur. TibaH. 9eg. IH.
%. 31. n« jUttnL pfwnttn ^fffgo deduota
tMrdch ir. iGhrMiflftr. lefOUdn. Placrt. p.
kiO. et iHterpMI. «dlir. X. <3. IL «.
€1 NoeU ilta prima] ProBtOKnaiH
<lMI MHtiin ^ prlMM: ijmtti dicat,
jHena uenderrii plena cnpfditatia. Sl^
Bunlei* aadidsl vtr^in^ni. Et cApreM6^
MMi dttt^ neees iUa ffrhna, qtfafliidAat^
plemi anoris et ffietoa dnlcedinfii : «t
Inliiuli nt qnod inftHnr, tHm-ttfctom iJii^
^lnem, Bt bib argntaentaui eM, qoanta
IbeeritPampliSns ei^^ amieaili aoatK
Frf^gMeiii non 6ttt^] Viirgifiem tfA^aaa
ul: qoldnyit non amiitam, yirgfaiem
taiiiM. ift iioii diktti Boii ampiexmi ett t
iftQ^ ne oettgH ^nnoMi. D.
Notle iUti prima virgintnt t¥m aHi^
^fi] AffiMMm «atendit Pawpbfli tanui^
tis Bitfetitoem. SM eonjec^tnra fAb
tMBKncsf ana^ an Ttfrnnnne sity adoieS"
oentim ii twbvisse Mm ttrginc, el se ab
«m nbslimiisfe ? qolttn Tem eitse^iHtar
merArix in argumenfjs. Quod bII,
CtfHt itirgine wta adoleieim ttibwrit
plut pottu, iUa ee abttinere ut potuO'
ritl non veriamile dicis ; nee verum or-
bitror^ Hoc solTitnr iUo argnmento,
qnodmeNitrix «mctoM omes babet»
tMrm qnibns «S dnco. Credit (ludtet^
^i eupm «fns timt, eo credit Z.) ado-
leeeefites imiversos se femineo sen
VM^inere vM posse. Non iatelHg»
^ttsas amoris esse (fwnintdligit eatade
Mrrelrtr, ette potte Z.) alias odii ; ide«
adjedt: eredoitaviderit&ri: namftemo
Vfd ie ven^, niti dtpier^ tdi : iMe imitui
^Bam duxentt. fi.
69 Qiue conKetmi m<Mt] Em pri-
Mm noctein sc^Mt NUnto fHa^
Qtttei ih nibilo posrit OMo magis snt
minns. Et lu^tTo mogis. aasfe^eratiottb
«9t D.
65 QeSd msf eu/m vif^g;{fi« ima] I»-
'^enitnr qnasi inteijet^e •(•quad eemptr
in Terentio, edd. ante Stepb. forte, 4p
M irtKl) itfui id est, simol tmo loco.
€um t^tff «] A persona. Una\ A Hfctf.
AddinceM] A persona. OuXnairit'] Ab
btbitn et oocasione. Cum vir^tne «fui
«iddZacsn» etdmerit] Avgomefefla In oon-
^fectononnecessarioposita: quiboftTl»-
rentios ex -ntraqne parte dispotans, *A
M^owi ptnKgtt, «e qnis iOom stnlt»
bsec postiiBse Jndioaret H»c^^ ed^.
veCt i. e. idee, ea arte) enim m ere tria.
tarde credit argntoentis* ne a Parme-
iHme Tinoator. Hine est qood ait Ho-
rtitiQs, tineere C^KiUus graktmi, Teren^
thuarte, D.
64 Ptuspotus] Ab impnlslone, H et
«boidetftibns. D.
Pfcupoeti^Prfscl.IX. L.
Plus potus] Plenafocotio est: pltM
«oKto potos. R. D.
6$ Nen verisimile dicis] kJ^nm^^
Digitized
byGoogle
228
HECYRA
Pa. Credo ita videri tibi : nam nemo ad te yehit,
Nisi cnpiens tui : ille inyitns illam doxerat.
Ph. Qnid deinde fit? Pa. Diebns sane pauculis
Post^ Pamphilus me solum sedncit foras :
Narratque» ut virgo ab se integra etiam tum siet:
Seqne ante^ quam eam nxorem duxisset domnm^
Sperasse^ eas tolerare posse nuptias :
Sed quam decrerim me non posse diutius
Habere^ eam Indibrio haberi^ Parmeno,
70
TerM: priiig ett enim TeniiD, demde
yerifUDUe. Sed ideo sic dioit» qaiA
ett sepe noD Terisimile, ▼emm tameu :
nt, Deoios pro alieno oommodo BM>ri
▼oliiifie. Non verisimiU dieis] Hoc
jmm plos oit, tutom eam tmiBee Bao-
ohidem, qoantiim non poiiit credi. D.
Nostri omnet, nequs vmtm, B.
66 Crtdo ita videri tibi : nam nemo
nd U venit'] Magno oompendio luiu eat,
DOB ostenaens onr hoo ialsom ttt, qaod
pntet meretrix: aed oor hoo potet. ita
ex ejos persona totom refeUitar, qood
objioit. D.
67 lUe invitui] Jnvihu dioendo,
qoaai admonet iterom ileromqoe. nt
Tirg. jEd. I V. 361.— ItaZtom i^ ipoRti
MfMor. D.
68 Qmd deindejit] Interponitor pei^
aona ad exitom festioans: ot alibi»
fuam metui quorsum evadereu Diebua
tane pauiCulis poet] Hio exitos est. D.
69 PamphUui me $olum iedueitforai]
Ne testis qoisqoam et arbiter seoreto-
rom interreniat. Me tolum sedueitfo-
ras] Familiaris in senro jaotantia, de
dominorom familiaritate. simol qoia
deoeos est, ot per eomi qoid gestum
sit, speotatores soiaot D.
Seducere] Bst seorsim dooere, ot so-
los oom sola ooUoqoar. Cic. ad Di?. I.
9. stepe eum in senatu modo seoere se-
ducerent. Cf. Bmesti in Clave Cicer.
Pfa»dr. III. 10. 11. maritia — sednetus
in secretum a liberto suo. Barbari bodie
seducere diconl pro io fraudem indu-
cere, v. Gr»?. ad Cicer. ad Div. II. 7.
K.D.
70 Narrat^tM, ut virgoase i$Uepu
etiam tum siet] Hoo esfiJlod qood sa-
pra dixerat, nocte iUa prima virginem
nonattigit, P.
Ab se] I. e. qood ad se attinet. Plaot.
in Corool. 1. 1. 51. tam a me pudiea
est quasi soror mea fit. R. D.
Inicffrd] Cojos podicitia iUibata est.
Catoll. LXU. 36. vos item timd iMae-
gra vir^nes, R. D.
71 Seq[ue ante, ifaam eam uxorem diuc-
isset donMim] Booas oolor porgatioiiia :
dioeretor eDim,qaare, si illam odioha-
bebat, do^ebal oxorem P D.
72 Tolerare posse] Tolerare, Terbooa.
est maU patieotis. D.
75 (luam decrerim mc non posse diu*
tiushabere] ^Aweor^p^ jui hBosnta^Jiwi
hvydfjtarof tlf fUfMiruir, Decrmn]
Statoerim et defixerim. D.
Sed quam de c re v er im me non potse
diutius habere, eam ludibrio haberi, Par^
meno] Sensos est, et qoam ego deorere-
rim non habere, vel qoam decreverim mo
diotins babere non posse, iniqoom est«
eam haberi lodibrio. Qoin integrani
parentibos reddam, qu» res integra
est, qom- res mibi in hao honesta eat,
qood integra redditor. B.
vDecrtrim] Deeemere est ex iis Ter»
bis, qoorom perfeota veteres fere oob>
tracta efierebant, deererim, deerero, d^
cresse v. Drakenb. ad Liv. II. t6, Bst
aotem deeemere, existimare» jodioare.
V. dictata ad Heaot. I. 1. 95. R. D.
74 Eam ludibrio haberi] Hooesto
verbo et podoris pleoo osos est: ot
Dove pro vitiari. D.
Digitized
byGoogle
ACT, I. SCENA II.
320
Qmn integmm itidemreddam^ ut accepi ab Bois, 75
Neque honestam mihi^ neque ntile ipsi Tirgini est.
Ph. Pinm ac pndicnm ingeninm narras PamphilL
Pa. Hoc ego proferre, incommodnm mihi esse arbitror :
Reddi patri antem^ cni tn nihil dicas vitii^
Snperbnm est: sed illam spero» nbi hoc cognoTerit,
Non posse se mecnm esse^ abitnram deniqne. 81
Ph. Qnid interea? ibatne ad Bacchidem ? Pa. Cotidie.
Sed» nt fit^ postqnam hnnc alienum ab sese videt^
iMdUnio habm\ I. e. fitlari; ludere,
iUuden, ludyicain sepe hoo «eiua di-
enitiir. R. D.
75 Qum] Qno miniis. Integram] Id
ett, honeftain : dod enim dijiit, ipolift-
tam Tirs^inem aot molierem. Ut accepi
a suis] Vigilanter qoidem integram
npecificat : id est talem, qoalem acoe-
pit a siiis. potait eaim vitiatam aoce-
pisse, ot sspe OTenit. Ergo non abnn*
dat, tii acoepi a tuit, sed habet signifi-
catioDem. D.
Etsi onmes oodd. habent a suis : con-
stwtodini tamen Terentii magis conTO-
nit l^^ere reddom, ut accepi, sui*. B.
76 Neque utUe ipsi virgini est] Nam
mihi torpe est, post noptias inlaotam
Tirgiaem reddere; incommodom Tir-
gini, qoia fortasse credi boc non potest
77 Ptum ae pudicum ingenium nor-
ras Pamphili] Erga meretrioem pium,
pudieum erga Tirginem. Cogitor ptum
dioere Pampbilom, qoem perjorom po-
tabat. Fium et pudicum ingenium nar*
ttts PamjAUi] An simol erga Tirginem
•t piom et podicom? ao piam erga me-
retricem» podicom erga Tirginem ? D.
78 Hoo ego praferre] Verba Pam-
phifi snnt : noo ot qoidam potant, ad
personam Parmenonis referentes. Hoe
ego prqferre] Amorem scilicet meretri-
ci». D. ,
Hoe ego prqferre, ineommodum mihi
etsearbUrcr] £x amore Parmenonis in-
terpcksoit narratioDem, hoo esse qood
fieri JM» debeatf dio fiusse com marilo
Tirginem et Pamphilo non oontaclam.
E.
Versus stat, si pro mihi legas mL B.
79 Ciu nihU dieas vitii] Nanc vitii,
colpie oxori». D.
Cm nihil dicas vitv] Soilioet esse
Tcl qoem nollias oolpaD acoosare pos-
tis. Plant. in Asin. V. 2. 49. dotat^
uxori viltum dtcfre. Nepos. in Agenl*
o. 5. R. D.
81 Abituram denique] Demque, mo-
imm significat, et postremam tardi^tem.
itaqoe postremo, toI sero abitoram in-
dicat D.
82 Qjuid intere(i] Exsoltantis est»
et gestientis aodire. Interea] Inter eos
dies. D.
8d Postq[aam hunc alxenum ab eesc
videt] Pro aUenatum dixit. ot in Phor-
mione, quAdf ego vobis, Geta, aUenus
sum7 Nam qoomodo attenum, si ama-
bat, dixisset ? Postquam hunc alienuml
Oratorie, non tam Baoobidem excosat
(accusat), qoam a Terisimili cansa Tolt
indocere, qood ipsa sit in Pamphilom
dorior. Alienum ab sese videt] Id est»
maritam : nam hoc nomen a meretrici-
bos alienom est. D.
Sed, ut Jit, postquam hunc alienum
ab sese rtdet] PorgaTit caosam mere-
trioi (metetricis Z.) qood asperior (ao-
ta est, dicendo, sed, utfit, Ut et ipsa
consoetndo per omoia eflecta sit, et im-
proba orta (ut et ipsa, eonsuetudine me-
retricum omnium procax ejfecta sit, ^
improba orta erga Z.) amalorem wump
oom a se Tidisset alieoiUD. £.
Digitized
byGoogle
UfiCrRAL
MalignaMiltay «t
pfodflbL fSEK)te IKoo wt«
DsEgwddt iilini «ii flla : postqiiam et iyse «e,
£t illam^ et haac qtnD dotai erat^ oogmnrit sattB.
Ad anonpiMm ambarnm uoms emmm esd^bnnuMS.
Etec^ ita «ti lilmalt «886 iagenio deoet,
^
84 Maligna multo*\ MaUgna, difBoi-
lis. Maligmm tii,^ ^ifiMltatan t»i
oftendit. Procox] Dispoliatrix et p«*
tax ; proeare mim, est petere. Virg. /So.
I. 5S8. prMwel&ttf AttOfU: Id «tt, in*
padentibas. Nam qai maltam petk^
Mipa4em «st et pfoeM. Dnde^jiro-
•i dioti sont, ffoA tSnt» «ikiDu in mm-
trimoniam petieront. O.
* MagU ptdcttifl No». lltrt)elL in^iro-
atfftat. li.
Adevit»id«m mif«Ulem aaitt «t p«-
fltt%illMn TCPHMWHm 0<W€*CIMIUA<M1 t^
pone, moZ^gvui mo^ «t magis, &o. pM»-
setflm oom doo eodd.iiota faibemit Hod
ntnito, Monhifl tottofi^T. pTOeMltai>ifi«-
l^na fMflto le|pt. B.
Malignafaeta eU} I. e. diffioliB qtMi
pvce profbebal ooHpof tQiok v. Dtiiat.
•dti.1. ILD.
85 Nontf<2^ltatrum]Obtinait^iro4
tulobil ^rtn en u . N«m ereAidit Plii-
l«liB ii^nriam faclttn PMBpbilo. Atqui
ca m nutUo hmmmm] Opportvne oe»"
eltctim Pftmphilnm defendit Pnmetief
pofltqoam Flfilotifl hidacta e«t, iA falo-
fetnriirjarltmfkotam. At^eaves]Ai^
fid, imo. Legitvr et atque. D.
JVm C(2«p02 ttfrum] Siqtidem hmt
ipta ctofla e^ qvod PtnpWltfl aflmler
t meretnee uiflcraetiifl titi postea ortim
intdliget (potteaifwm improbamfactem
hneUigit Z.) et etm eflte meretrioem,
ei (eed K.) eam i]et! domi fBemt, no-
i%m pfidioflDii modefltflm^ iemperantemy
ili)ariam Tiri fbfltinentem. AtquiiUatee
mttim diflncwttf iCtefn i/h iUa] Otm
^iiilflf TuifipJI) cvfii «.) flAipiivfl mere*
tri» m e^ Btf ioem defenAfltet, qved im*
Mfnfa fteta evtet twtttOfi. E.
Fleriqve Itbri pco ai^i hic eQchlbent
atque. B.
«r £t tBoni) Mtervlrfoeii
Et hane, qtut domi erat] Uxorem mo-
desttm. Et iUam, et hane, ftue doeu
em'] tUam qamintMtii^esaet: hme,
id ett, vxoMVK t^gmM} Kli |uv lflii i
et attentiafl consideraTit. Nwi cogmm^
eete ett dlKl^eiMer et «fleiitie oVnside-
fvre. O)gne>oit OBlM] eene««ii, «iLj^
s!vflmeribot>efevibtlvitiicifl. D«
AA mrnptmn] Nvgvt ftevtl. tt ia»
tRflgere qflM eigvivcMt v» -€10119110^
oerrigilqve «d w vvii iti i. e» vorarate.
Amvflflifl «tt rBgolv ftAfonm qvi vf«t
evMviMtft w ivtftvm Vit. OtiiVptVife
locam esse iiqael; BentleH 'cOi^VBtsni
tv ^H. A, dVbittmM. IL O^
68 AA oxtnnp^] Qwfli vA iM i| i .
Dom, etoctlttioocm, ettpeoiem oMVpv^
ffviionii. JEMfllimaNi] Ivlvlligwi. D.
Aa MUEJVplwi viiwWiivi Vioftt tafiMW
fitJtiivanc] Bepvtvnt el p ciHao l ws wi'-
uvivm mefefl ad eveiii|dtvi. B.
JUad «xftipium et fersivn et to v flvii
ttffbit Tgltvr ve Tcrwm Vt iveptMm
et inVUleA ejiciendvmwm Gvyvto pv-
teimifl ; repoVavfVfl vd WiVfliim, h, v.
diligenter, aoovfvte, fftnblvie, florviMifc
lose jvdicwfl et vsigens VMww wAv^
fvm. B.
89 HeBC, Hv «t WbtroU me ti^gtvifl
deeet] Qotlitaft ooni|Navtiirt. D.
Ctfm hberule ingenitm irft db feet4em
orvtionifl nov oonviode pfo ipflv vivliv^
re acdpi poflsit; repove, hiet, ito vK
Uben^ atiue imgemue doeot ftk edW
tf^tnua opponitar iR^rctrict, qo* fslV
flvmper vel libertivfe vfd po re grlva
ertL Atqae Pfaor. I. S. 16. tngtiwv VI
Iwttmit cobjwgwtiir. B.
Digitized
byGoogle
1
ACT. L SOSHA n.
Padens^ Mg ^po lfc; kieMHno4a-atlc[M hoj^
Viri omnidafi&a; et tegere eMtumelias.
Bk animug: paitin» hxons nnserieaFilia
Devinctas^ pastiia YiGtw^lMi)lHM^iii^^
Panlatim elapaut Baeetiidi : atfm huc
Amorem» postqiuun pai kigeBiiuiii aactafr est.
Interea in Imbro ffloiita> eogaatas seMx
Honmce :. ea ad bos redihat lege beceditas^
9d
9^ Fudhts, modutayfbto ooBtm rl-
t!b Beretricia posnit Padens h»c, filH
procax: modesUlkKo, ilhimaHgi». re-
liqo» rero sopersddiintiir ornamciiti
Bxoritf» nictroneqae htndes. Ineommo^
ia atque u^rias] Callide, laadata ox^
ore non repetit nna nerelrieis apnd
■eretribem : et siinnl ooirlentii»de nxo-
na nMHxtSf ▼itni meretriois intelKg^
MteomMOuti atju€ tnjttrias vin oiRftct
jjipre] Pignra IxXft^if . B.
9i' Ttgenj Hoo plns est, (joam ler*
re. et tegere-: qnod meretrioem amaret.
A plns dix% iegere, qnam celare. Te-
gere emm ad lioo dixtt, nt non sohmi'
catqiiaBi noit edteerety secf et ne qniS'
soirelb IK
99 Hic, anitnutj Oratori^ dhdt. non
enim Ptaipbilam dfxit: sed* animnra
FsmphiH. Hie, animwi} ' Hit pro tum.
Virg. Mn. IX^ 94©. hie annis grams,,
^queatdmimaturtuAietkes. Uxorismi'
mko t dia '] 'Af4^i$6>Ja, Uiujris mifm-
eordm] Rode, qnia ex miserioordia
amor msoitnr. Sio et m Paovmione,
iiim ti iwi . sit, virgo ipea facie egregia,
Virg; Mn. IV. 15. heu, quibuM iUeJtxc
tatuefatis! D.
9S Vwinctus, partitn vichtsy De
p roximu - repetiyit frm^S/juM, de^ctus,
viettu, Partim victus htQxuoe ittjuriisj
^nalitas relatira. D;
llBciipe leot io nem oranittm eodd. vie-
ka kt0u$ infuria, B.
94 Bnulatim ehpstut] Adeo est ti^
dos amor PlarophiK etmagnas, ntetiam
posl injiiriaa diffioile disoedat. Elajpsus]
iUifflas, Don Pnmpbitas. D.
FlstdUUimeU^fSus^fftBttcchidi] Qnem-
•dm o dum sett b|xati, sen tlware sedem
inccrtnm (quum dbi vinctda laxari ^-
aisset, ameris sedem ineertom vmtovit.
Z.).B.
Sfaipsiir Btuchidii V. C*. ettiftue esi^
a Bacchide. L.
Ph> ktuc Bembhnis roBtto ^i^ B*.
Htw transtuUt auu/reiny I. e. hano
amare ccepit; Propert. 1. 15'. 18. mnt
qtwqttetrantlatogaudiaservitioln Heant.
H. 4. 10. eamdem rem ita expressitl
efo. Philfpp. II. 31. dbi eum iita mima
poethae nihil fitturum, omn^em se amo-'
rem abjecisse iUine atque in hanc traM-
fitdisse. R. D.
95 PiQttqitamparingeniUmnacttuetl^
An sibi par? an absolnte boiram^ nt
dlcinntSy sie par estfacere te. Bygp ant
sibi par, ant nxori ;. id est, liberali f^-
minse. Par- ingenittm naettu est] Par
ingenium, eandem ▼olnntatem. SalTns-
tins» Jug. 41. quoi eadem odisse, et ea^
demmetttereintmumcoegit. Idbmallbii'
Catil. 20. non idem vetts, atque idem
noUe, ea demumfirma amicitia est. D.
Postquam par ingenium nactus estj
Postqnam optimom pnetliB ibgeninm
lecognovit, et sibi par. B.
96 IntmatnlniiTomartfiir>ciogiiat«2][
senes] Bene cansa abitinnis Pamphitf
narratnr. Moritur cognattu senex] Btve,
qnodait senex: nam acerbnm fbnns non
oonveniebatfabale. ht comoedia itaqne
apad Terentibm, ant meretrix motestaa.
aat ex doabas nna oxor moritnr, antse-
nex. Ita ex hujusmodi tnortibns, Te^iti-
commodnm ▼itatar, yrel Incmm insnper
nascitor, nt non sit caosa logend?. B.
97 Horum] Malnit horum, qnam do*
minarum, ditere. Ad hos redihnt tege fts-
reditas] Terbo jaris nsov est : ea enim
Digitized
byGoogle
9S9
HBCYRA
Eo amantenr inyitom Famphilnm extradit patar.
Belinqnit cnm matre hic nxorem: nam senex
Rus abdidit se : hnc raro in nrbem commeat.
Ph. Qnid adhnc habent infirmitatis nnptu» ?
Pa. Nnnc andies. piimo dies compluscnlos
Bene conveniebat sane inter ealB. intenm
Miris modis odisse coepit Sostratam :
100
legilima est bereditis, qne fiunili» de-
bebatar. D.
Cam Bembinoii legat boo ordine, ad
hot ea, et ex nostris dao babeant r§diit ;
bano leotionem ampleotendam oenaeo.
Cf.And.iy.5. 4. B.
98 EoamtuiUM] Modo jam nzorem :
non enim amioam. Invitum Pamphihun
€i(rvi^ fater\ In?itam recesuise ris
▼erbi demonatrat. Nam proprie extrti-
dtre dicilor, qai manibos e^Epellit: sed
bic traoslatione osas est, ot ostenderet»
tantom importonitatis rerbis senis fa*
isse, qaantam impolsio manom efficere
potoisset 'Extrudit'] Verbam necessi-
tatis (West addit, «t aptwm importuni-
tatu Z.) D.
Eo amantem PampKilum exdudit pO'
ter"] Amantem nano soilioet nxorem, non
meretricem, qaam jam reliqaerat. E.
99 Be/in^it] Inertiapnesentistem-
poris. Legitor et reliquit. ReHnquU
eum matre kic uxorem'] Preparatio ad
fatarom errorem, D.
Belinquit cum matre] Ma. R. et V.
C. reUquit» L.
Lege reUquit hic cum mdtre uiorem,
Nam omnes nostri reUquit, £t doo ex
Bostris optimi illam ordinem ▼erbomm
babent Alioqoi matre male in Tbesi
mergitor. B.
100 JViam tenex rut abdidit se] Nam
bic inoeptira particola est. ot, nam meu»
coniervut est homo haud magni pretii,
Plaatos in milite glorioso, II. 1. 67.
Rusabdiditse] Verbom reprebendentis
aeoem: qnod se abdidit, dixit, Hucra^
ro in urbem commeat] Huc bene dijut,
ot ostendat Parmenonem in orbe esse.
Mira oimifofAia, fao enim prsMentem, et
noUas error in fabola est. Commeat]
Commeare est abesse inde, obi te esse
oporteat Brgo hoc dioto oatend it, <j
nuro ad orbem veniat senex. qoipp*
commeatus est ex aliqoa oommoratione
temporalis abaoeaioa. D.
Nostri omnes sesf. Bepoiie»nisa6c2tC
StM. B.
101 Quid adkuG kabent u^ifmitatis
nuptttf !] Bene usqoe adboo sospensa
narratio est et in bao interrogatioBO
qoasi snbslomaohatar Pbilotu deoepta»
qood nihil Tideat infirmitatls ia noptiis»
qood optaverat Quid adhue habetU T\
Hoo tristior meretrix dixit D.
Quid habent ia^rmiiaUs nuptiai] Op»
portune qoaesivit eo tempore, qoo m»-
gis noptisB oonfirmatse loerant ; siqni-
dem dixit amantem PawiphUum a patre
exolosom invitum, Cojos rei sopponi-
tor narralio postolationis dicilor litia
principia de exocdio aimolatom (vix
dici potesty qoam DegUgenter Wester-
borios in bis edendis Tersatos foerit
Sed mirom non est, qnod hio non foit,
qoem oompilaret, oti alias. Forte legi
debet, cti^ut rei supponitur nairratio,
POSTULATIO NITNQUAM. Pottuiatie
dicitur Utis principiuM exort%m ex tra
simulata, Z.) B.
102 Nuncaudies] Sioait,qoasijam-
dodom aodire copienti, toI qoasi ad
moleslam peroontatrioem. D.
Repone prtmo hos dies compiL Itn
enim passim, aUquot hos dies, &c. B.
103 Bene eonoeniebttt aane] Bette„
pro maltom : et sane, Talide. qoia qoi
sanos» idem et validns. D.
Rescribe ex cod. regioam«em6st. B,
104 If itmm mtns modts odtiM] Hne
osqoe Parmenonem poeta verba paasos
est dicere : o»tera actibos senratoras^
Digitized
byGoogle
ACT. I. SCENA II.
23»
Keque lites alldQ inter eas> podtnlatio 105
Nimqnam. Ph. Quidigitor? Pa. Si quandoadeam
accesserat
Confabulatumy fiigere e conspectu ilico :
Videre noUe. denique ubi non quit pati^
Simulat se a matre arcessi ad rem divinam : abiit.
Interim mtrii nuNfif] Mire td finem co-
nioBdie reniin expUumtio reserv«tor.
Namqne sl qiueru, fallitar Parmeno,
qnum oon odio soorni, sed pndore si-
mnlUtem ndTenuB socmm Pfailnmena
limnlnTerit Interim] Modo repente t
et ett ndferbinm temporifl. Jftfitrit mo-
dif] Miru exemplis. D.
Cnm apnd Cledoninm pag. 1915.
qnamquam mendose, loonsnoster lan-
detnr lio ; mtrif modU cdim aiunt ado-
tescetUem Sottntam; forte hic pro ae-
fit, qood laoile potest snbintelligi, snb-
•titoendum est adolofcent; qnod ipsnm
de mnKere occnrrit infra IV. 4^ 39. et
aUbi. B.
105 Pottulatio] Expostnktio, qne-
lela. sed proprie expottulatio est apnd
iUum ipsnm, qni pecoaYerit : pottulatio,
de illo apnd altemm. D.
Pottulatio'] Dioitnr, quse freqnentius
expostnlatio i. e. qnerela. Plantns in
Boccbide III. 3. 45. acrit fMOtulatio
hae est. Sio pottutare pro expottulare,
R. D.
106 Quid igiturJ] Recte dixit, si
boc non luit, qnid ergo ? Pottulatio,
qoflreia, el qoasi jnsta interpositio que-
relarnm. D.
Si quando ad eam accetmat confabu-
latum, Jitgere e conspectu ilico: videre
noUe} Cnm socms acoedere Tellet fire-
qneoter ad namm, stepe fogiebat. Fn-
gitandi cansa haec esl, qnia pnella est^
qoam Pamphilns violarat aliqoando
Boete, et ex illa annolnm deUraxerat,
et bano post doos mensesdnxitnxorem,
et doobos mensibns nnpliaram eam non
Attigit ; post yero cnm ea esse coepit.
Ex priiao compressn grarida fecla est
poella. Hoc igitnr metnens, qnod jam
graytdnesseooDpisset» soam pnesentiam
anros nocmi denegabat, ne partns in
yoL. si.
ntero ceraeretor. Eadem disoedit ad
matrem, ad rem divinam, hoc est| prop-
ter sacrificinm erocata. Saepios redit,
et (tapiut repetita ett, ted Z.) segra si*
mnlata est ; et socms cnm ad visitan-
dnm reniret, admissa non est. Sed ita
hsBO nt oonjectnris confirmet, qnae (fta-
que hic veUit conjecturit conjirmat, quod
Z.) si vel propter iram, vel propter
odia cnm Pampbilo esse jam nollet,,id-
drco infirmsB snnt (tint Z.) nopti».
Nam tenex pater nire venit: patrem
eontinuo convenit Ph^umenes. Et quid^
egerint, nesoire se serTUs dioit. Ita ad
postremnm coodosio est, et probatom,
qnod infirmtw sint nnptise. B.
107 Fugere e con^pectu iUico'] Bene
e contpectu : ntpote, qnse oaveret gra-
▼ida iatelligi. Sed taraen subjnngit,
videre noUe : nt ignorantia Parmenonis
appareat, qni argumentnm odiomm <»e-
didit, qnod Philnmenaneqne videriTel-
let, neqne Tidere. Fugere e cotupectu]
Ne rideretnr. D.
108 ViderenolU] Ne Tideret. De-
nique ubi non quit pati] Pati et snsti-
nere, et suslineri intelligi potest hpo
loco. otmm postqoam non potnit snsti-
nere soerum ? an postqnam iUam socras
ferre non polnit» sic se celantem nn-
ram ? Potest etiam sio intelligi, nbt
non potnit iugmenta odii sni ipsa nn-
rns pati el continere, migrarit ad so-
ernm (a socru.) Non quit pati] Tole-
rare aut tolerari : qnia pattiir commnne
est Nam patior te, et a te, dicimns. D.
. Non quit pati] Ms. R« non quivitpa'
ti. L.
109 Abiit] Proprie abiit: qoia non
exspectarit, nt mitteretor. D.
Recte Bembinus habet od matrem;
et pro o^tt legit abit. B.
2o
Digitized b^
Google
334
HECTRA
Ubi illic dies est complaris^ arcessi jnbet : 1 H)
Dixere c-aasam tunc> nescio quam. it«ram jubet :
Nemo remisit. postqaam arcessant ssepias,
.£gram esse simalant malierem. nostra ilico
It yisere ad eam : admisit nemo. hoc ubi senex
Rescivit, heri ea causa rure huc adyenit: 1 15
Patrem cpntinao convenit Philomenad.
«Quid egerint inter se, nondum etiam scio:
Nisi sane curse est, quorsum eventaram hoc siet.
Habes omnem rem : pergam quo coepi hoe iter*
Ph. £t qvidem ego : nam constUoi com quodam hos-
pite 120
110 XlHiUie^ttteampium] 'Af
^(ulatf dm, BOB diebus dudt Armd^
bei] Non tAdidit fiut, qvia ■ntelligl-
tor. D.
Vin etf eomplwi$J Fihnhm» Kbr. S.
111 Dixereemtum iumeneicioquam'}
Ideo neteio pum, qaia nalliiui monieBtt,
lelalnBi. D.
Bjioe illad tum, ent tane ; qood et
▼ersam gnTtt, et sedem hebet inoer-
tem, et nihil oonfert sententim. B.
112 Nemo remhit] Hie jfUD aper*
tias odiam ridetar, ubi neo jani fingi>
taroeau. Postquam areemunt] Subaa-
ditar fiaitri, id est, misii a secro. Poit-
quam arescnint] Id ost, miui a aobis
sdlieet Bt mira raiietas. D.
Aliqaot ex nostris, oresiimt : ande
ez scviptar» similitodine natom est
areemunt, Sed leote doo babent otdss-
rit, B.
114 It vitere] Ut JBsl 1. 5f7. popw
lere penaUt «siitfiMtii Jt vticri md eem]
Viaere, oAcii est: videre, qoerontis
aliqaem. jldmtiit iMmo] Injoriosa etiau
ipsa prooanoiatio est. Hoe uM eenex re-
tetvit] &tniiii qnss ad nos deferontar :
reseimus oelata. D.
It meere eii eetm] Maorob. de diflTe-
lent (Seot de Infinito modo p. 74i.
ed. Lips.) L.
Vitere ad eam] PTo Yiaere eam.Orid.
. II. 9. 9\. ibitad afectam, fu^e
tun UmguebitfMmieam. Vitere, M idem
qoi in Terentio Gnedbmas est, Bit vf-
«fTf pro Urit vitum, ▼. ibi Heins. R. D.
115 Hm saeatiM] Bene ea cauta:
qoippe qoi se rori abdidisset D.
117 Nendum etiam leio] ITa^iXM?
tertinm. ^ Nondum etiam'] Reote serva-
vH reliqais partibos fabnle pendolom
et attentom speotatorem. P.
118 Nititaneeur4tat,quereumeven^
turum hoe met] Bene: qnia oorioeoo
est Parmeno, et idem ganrulas . Nam
per totam Ikbalam taiis indaoitor. Niti
taneetirfftit] "EXXu^i^deestmv. Et
est a^XKn^, tcio, tcire cam IfaBAffU,
D.
Curm ett] I. e. anxins et sollicitas
snm. Cio. ad Dir. X. 1. maxisne ndhi
cure ttt non de mea quidem vita ted de
patna. R. D.
119 Habet omnemrem'] Qoasi dieat,
qoam aodire expetisti. Per^om,9iio
eetpi hee iter] Pergam hoe iter: at,
JEa. VI. 240. tendere iter pennit. Que
C(tpi hoe iter] Ad portom scflioet. D.
130 Nam eimstittu cum quodam ftof-
pite] Dieit oaasam, cor in reliqna &•
bola non appareat persona hojas mere-
trieis. ConttituQ Conttitui proprie.
Nam de Inijasmodi rebns dioitar oon-
▼enire et eonstitoere, de onjasmodi re-
bas apod extrancos meredrioea agaat.
D.
Digitized
byGoogle
ACT. U. SCENA I.
Me ease illum caDYentiirain. PA. Di v6rtaht beiie
Qnod agas. Ph. Vale. PA. Et ta bem vale, Philo-
tium.
ACT. II. SCENA I.
LACHB8. 80STRATA.
PRO deam atque hominum fidem ! qaod hoc gentis
est, quce haec est conjuratio ?
Ut omnes muliares eadem aeque studeant, nolintque
omnia?
ISl Di vortant bene qnad agoi] S»pe
tmm ret eTeotant aliter, qaa» toIo-
■ns : et idso VertQiiiiiaf eolitor, qoi
pneestrebos Yertentibot. D.
Petgam iter] Scilicet fiMere. 6al-
lost. in Jug. o. 29. maturaven iter per'
gere obi r. Coit. R. D.
1 Pro deum aifue hommamjidem f]
Jb boe sceoo aceosatio socrot eat:
fon ee eonjeetoraliter defendit» dicena
■ibil a ae factom in pemiciea noroa.
Predenm atfue komiimmjidem!} *Bfitm
9tiBm( ab exclamatione ocepta scena
eat. Senex enim eat ditioilb et Iratoa.
Qmod hoe genut eetl qiue hae est eotyW'
fofjar] Coihator Tereotios adTertQa
emfmmmnm goorom liooom repenre ^ et n^
eipit a gemnli eselaiiatione, qoo to-
JbeMeotior tit ejot acootatio: paoln-
liaiqae nd tpeoiale orioiea deteendit.
Qftod hoe geMa\ Aoeotatio a pertooa :
eu aeeidit ez texo et Ceia eceedltcrtiia
amnt eHam Z.) qoed teerot ett Goii*
jmvtw\ ConfMo (eemtentio) bonm roi
eot, c«Mifiirati0 aMbB.et iade ooaforatio
CaliUiu» diota ett. Qmc ftcc cofifitiw-
th /] Aceoiatio a re. D.
PHf deum otque ftooitmim Jidem!
quod hce genus ett P qum hse ett om^
ratiofi Hko tceaa loeom ooi
tenet in toenmi; qol dinditor bit par-
tibot a tooriL Hoo (trilmt pmr^bm :
ajiexH, Hk Z.) enim dixit i mtin* om-
net mti/i0ref eadem dsjue ttndeaeU,no'
Untque omma ? Deiode et ob eo qood
tocrue ; tertio ab tto, qood Sottrota ett.
Nam ab eo qood toorot» tlo adjonxit :
f taftie adeo uno anmo onmet eoerut odO'
runtmtrut. Adeo. CafraoZ.)qoedSot-
trataett: intodtm^ omncioiiAtvMei^
tvr Ztule(2oetea<imaUliiim. Eteihtdo^
mnUut ettt magutntm hmie etm eatk
aerto tew] Somitor aitem in loeit oofei-
mooibot qood Lacbea eredit, nomm,
boo ett, oxorem PMBpUli, prapterea
Bon poetettotliiMre. Com topro diz-
imoty tiooti (eum tamam, tiouti mtprm
rfiri aii ii , teiUeet Z.) portet eelandi canta
doino iUa ditoettecit B.
f E/it oBMMi mtciiem todtm «711» Kn-
dmmt] Bono ai^somento ntitor. Lmtiali
Borom, qoia teerot et : et BoHa ooeroa
diligitnorom. C/it0RiN«miiU«rm] Ao-
ooaatio a eaoMi eodem. Studeant] Mo-
jorit operia est itiKlere, qoom veUe, D.
Prottl leg^torin BeiBb.* el Violor.
Utin, qood concitatiot potat PlMmos.
At bio oentittere neqoit« qoia oltimam
tem^ prodooit Igilv lege ntn\ 3*
Digitized
byGoogle
238
HECYRA
Neque declinatwn quicqaam ab aliamm ingenio nllam
repeiias?
Itaque adeo uno animo omnes socrus odemnt nurus :
Viris esse advorsas leque studium est, similis pertina-
cia est. 5
In eodemque omnes mihi videntur ludo doctae ad mali-'
tiam:
Ei Indo^ si uUus est^ magistram hanc esse satis certo
scio.
3 Nequi dBelimtam quicguam'] Id
est, fl«xam Tel ioflexAniy ab eo qnod
deolinaTerit : ne pardm tit, diverMuii
vel diMimilem dixisee. nt est illnd,
iUum tumuUum infi$xit, D.
Neque deelinatam'] Menander : yuth
yvHUMi( wtimr ov^i ita^fu, L.
4 Jtaque adeo uno ontmo] Nesoias
an ex sententia hac, Tel adeo ex hac
•oena nomen fiibahB sit inrentnm. JtO'
qu4 adeo] Neoessaria sententie ^
^oUa, ad describendam ntramqae per-
sonam. D.
Omnsi iocruM oderunt} Hieronjm.
adTorsos Jorinian. oap. XXIX. i»
Jjepti urhe iemibarbara et ponta in toU-
tudine mori» est, ut nurut ahera die
oUam mutuam postulet, Cui iUa negat,
nt teiat iUud ver%m ette rsrtntii, quod
contuUo ambigue ettulit : amnet tocrut
oderunt mino. Idem in Miobaam cap.
7. TerenHut in Heeyra, quid Aoc «it, tn-
quit, omnet tocrut oderunt nurut : quod
quanquam ambiguu^ nt, tamen prope-
modum naturak ett, ut nurui toerum, et
tocrut oderit nurum. L.
Hono Torsom, qni toto pede defimt,
ambignitate laborat, et filom oratbnis
intermmpit, spnrinmesseoensoo. Nam
com crimen sliqnod oommnne omntvm
mulierum proferatnr, roale bio repente
aocusantnr toerut* Atqae si omninm
est idem sladiom ; qoi fif, nt nurut et
tocrut taotopere inter sedisorepentf B.
Uno antmo] I. e. eodem animo. Sio
dioitior timi voee, uno ore, r. Ueins. ad
Ovid. Melam. X. 93. teriut aut cUiut
tedfmproperamutadunam. II.D.
5 Firif esfi adiwnai] Alind arg««
mentum ; lscsistinomm,at mibl adver-
sareris. Nam ronlier 08« et mnlierea
omnes adrersantor riris. JEque ttudi-
um ett] Studium, est rolantas bomiiua
attentior atqne impensior. SimiUt per»
tinacia ett'] Av(na-if. Nam ttudium et
bonnm est: fMrttnada rero nonqaam
non mala. D.
Ut rerioi laboranti sacoorras, repooo
vtrif advonari aique, &o. Cf. infrm. II.
2.«9.et. IV. 4,3J. B.
Jn eodem omnet ludo doet^ ad «oK-
tiam] I. e. omnes sont sDqne improbso»
altera alteri non cedit improbilate. Iiq-
cotio doota est a lodo sire gUdiatorio
sire literario. r. Torreatiam ad SaeCon.
CsDS. c. 26. doeta od malitiam dieitiir
at apad Cioeron. pro Milone o. 4. oit
^ttom legem $um dodi ted faeti smhmis.
R.D.
6 In eodtnupiM omntt mihi videmtur
ludo doct^ ad maUtiam'] TVia in aooo-
satione posait, ex qnibos dao sont oobH'
mnnia, imum ipsios. qood muUer est,
et qaod tocrut, commonia : qnod ipsa
speoialiter magiitra est ad malitiaBi,
Sostratse. Exbis oolligit,injariaBiptti-
sam nnrnm, per conjecloram. D.
7 Et ei btdo, ti uUut ett,magiitrmim}
Magna amplificatio oriminis. dobital
an sit lados malitise : et magistram immi
dobitat Sostralam» sed certo teio, iiH
qoit D.
Omnes libri male babent et ei imdeL
Reote b Qembin, Et abest. CoBte-
ram leg. et fti^, ti uUa tU iiMytstr^
hanc etH, &c. Nam 4e lado boq 4^-
Digitized
byGoogle
ACT. II. SCENA I.
237
& Me miserMxiy qiiee iiudc> qaamobrem accnser, ne»-
cio ! L. Hem !
Ta nescis ? S. Non, ita me Di ament, mi Laches :
Itaque ana inter nos agere aetatem liceat. L. Di mala
prohibeant. 10
S. Meque abs te immerito esse accusatam^ postmodum
rescisces. L. Scio:
Te immerito ? an quicquam pro istis factis dignum te
dici potest ?
bltait, qnia jpie ia pneo. Yem ialem
Mam eue diiLent ; led de magistrm
dabitandi cansa erat, anooo mulierea
MXMtM^aiiifty esse mellent. B.
8 Me miseramr} Bt bme IfAfradSe
xoepit, sed ed miserioordiam speotat
defendentis oratio. Qua nune, quati^
obrem aeeuur, neaeio] Oratorie pro se
loqnitar molier. siqoidem majoris in-
iK>centiiD est nescire crimen, qoam de-
fendere. Bt bis verbis ostenditor, sine
noxa esse etiam Philumenam : non so-
lam bano, qme loqaitnr, Sostratam. D.
Deniqoe adjqngit molier; me mite*
ram! ^ua nune^ qvuxmobrem aecuur,
ne$eio» Meque abs te immerito em aeeu^
Motam; posimodum re$eisce$] Qooniam
lirvseoti tempore nnllam ad coenam
(nolla adhoo oriminationis Z.) de se
faabitm potest esse porgatio, defensio-
jsem de fatoris temporibos pollicetor,
liis scilicet, qoibos reditiiros est Pam-
pbilof. Ejas eoim adreoMi res absol-
Ti potefty et discessionis cans^ agnot-
ci. E.
Me mieeram ! quat nunc] Serriot
.£oeid. I. 410. L.
Lege ^ono et seq. f ersom sio r me
mUeram, qu^ nune qufsmobrem aceuser,
nemo ! L. Hem, tu neteiae f \ S, Ita
me di bene amp^, \ni Laehes. Nam
fatione Faemi seu ▼olgari» senarii
M iater csteros septen^rioi locom noo
opmmode obtinent At ex nostra ra-
tioiie septenarios oom daasola fami-
Ikiris et Terentio. Reposoi neseias;
^uU post indicatimm wpthmM ^od re-
petilor, solet in oonjo&otjvo poni. De-
inde illad non oom septem codd. omisi,
qnia sensai oflSoit Nam non cora net'
eire jonctom sigoif. sdre : qood ab hoo
looo est alienom. B.
9 Non, ita me dl bene ament ! mi
Laehes'] Modo mi Laehes non est blan-
dientis, sed ejos qoi periolitetor ionox"
ios. Non, ita me di bene ament!]
*'A'ri;(fo««r»0^tcper jo8)iirandom. Non,
itamedi bene ament /] Aoimadrerten-
dnm, reteres noo minos Iv^fjucfAiBf in
▼erbis, qoam xoKijcA^wiTov neglexisse :
▼elut bio, ita me di bene ament ! D.
' 10 Itaque] Modo dosD partes sont
orationis. DinudaproJubeant!] Seni-
liter odit oxorem, c^jos amor optabilis
foit in adolescentia. Dimala prolU'
beant !] Vi ona inter nos agamos seti^
tem. D^
1 1 Postmodum resdsees] ' Hseo figorm
ab oratoribos lir^>7«XfMt mominator:
io qua aliqoid promittimos jodioibas
nos probatoros, qoom metoimos, ne
qoid illis temere persaasom sit Pott'
modum reseiscts] Fidocia, innooentia*.
Beseiteere est, qoom qaod de indastria
oelatnr* Tix argamentorom ji agnosd-
tar. D.
Cam Bemb. leg. pettmodo, qood rer-
sos exigit Tom iUod seio, com irato
seoi non oonTeniat» triboe ipsi Sostra*-
txe : adeo ot absolole pooatar ; ot
Adel.IV. 1.10. B.
It An quicquam pro istis faciii]
AAtfo 9 ff^ v^hmia,!, D.
Digitized
byGoogle
238
HECYRA
Neqae declinatwn quicqaam ab alianim ingenio ullam
reperias?
Itaque adeo uno animo omnes socrus oderunt nnrus :
Viris esse advorsas leque studium est, similis pertina-
cia est 5
In eodemque omnes mihi videntnr ludo doctae ad mali-'
tiam:
Ei Indo^ si uUus est^ magistram hanc esse satis certo
scio.
3 Nequ$ dseUnatam quicquam] Id
est, fl«xam Tel ioflexain, ab eo qaod
deolinmTerit : ne panlm tit, direi-Mun
vel distimilem dixisee. nt est illad«
iUum tumuUum inJUxit, D.
Neque deelinatam'] Mentnder : yuth
ywaatit icmvvi ov^l ^io^i^n, L.
4 liax^ adeo uno animo] Neaoiai
«n ex sententia bac, toI mdeo ex hac
•oena nomen fiibolas tit inTentom. Ito-
qui adeo'] Neoetiaria tententie AfA^
^tnda, ad detoribendam ntramqae per-
tooam. D.
Omnn iocruM oderunt'] Hieronjm.
adTortat JoTinian. oap. XXIX. t»
L<pti urhe aemibarbara et posita tn toU'
tudine mori» est, ut nuru» ahera die
oUam mutuam poetulet* Cui iUa negat,
ut sciai iUud verum em Terentii, quod
eonsuUo ambigu* eituUt : amnee eoeru»
oderunt nurus, Idem in Miobaam cap.
7. Terentius in Hecyra, quidhoeett, t»-
quit, omnes soerus oderunt mtrut : quod
quanquam ambiguutin sit, tamen jirope-
modum naturak est, ut nurus aoerum, et
socrus oierit fiurum. L.
Hano Tersnm, qai toto pede deflcit,
ambigaitate laborat, et filom oratiomt
iatermmpit, tpariometteoentoo. Nam
enm crimen tiiqaod oommone ommtim
muUerum proferatar, roale bio repenie
aocotantnr soerus* Atqae ti omninm
ett idemttadiom; qoi fif, nt tmrujet
socrus taotopere inter teditcrepent? B.
Uno outmo] L e. eodem animo. Sio
dicitar timi voee, uno ore, t. Heint. ad
OTid. Metam. X. 93. Krtta aut cUius
scdtmpraperamiusadunam» R.D.
5 Viris esse advorsas] Aliqd arg««
mentum ; Itctitti nomm,nt mibl adTor-
tareris. Nam mnlier esjt et mnlieres
omnes adTersantor Tiris. JEque fttft«U-
ttm est] Studium, est Tolantas bominb
attentior atqac impensior. SimiUs per^
tinaeia est] Axi^nTiq, Nam st%idium et
bonnm est: pertinaeia Tero nonqnam
non mala. D.
Ut Teraoi laboranti soccnrras, repone
vtrif advorsari aique, &o. Cf. ialrm. II.
2.29.et.IV. 4.33. B.
Jn eodem omnes Uido doctm ad moit-
Uatn] I. e. omnes sont tBqae improbsty
altera alteri non cedit improbtf ate. Lo-
catio docta ett a lodo tiTC gladiatorio
siTC literario. t. Torrentiom ad Soetoa.
Cks. o. 26. doeta od malitiam dieitmr
nt apod Cioeron. pro Milone c 4. oi
^ttom legem non dodi sed faeti eumus,
ICD.
6 Jn eodem^ omnes mihi videntmr
ludo doeta ad maUtiam] TVia in aooB-
satione posnit, ex qnibat doo sant eoB*
monia, nnom ipsins. qnod mttZisr est,
et qood jocnu, conunnnia : qnod ipta
tpecialiter magistra est ad malitiam,
SostraUe. Exbis oolligit,injariampma-
sam nnmm, per conjecloram. D.
7 Eteibtdo,uiUUisest,magittrmm'}
Magna amplificatio criiniiiis. dnbitmt
mn sit lados malitisB : et magistram noa
dnbitat Sostralam» sed ctrto seio, ia-
qnjt. D.
Omnes libri male babent et ei kid^
Reote in Qembin, Et abest. CsBto*
rom leg. st hido, si uUa sU wtagietn^
hane ess^, ficc. Nam de Indo Ma ^v
Digitized
byGoogle
ACT. II. SCENA I.
237
& Me miserftm^ qiiae dudc> quamdbrem accnser, ne»-
cio ! L. Hem !
Ta nescis ? S. Non, ita me Di ament, mi Laches :
Itaquid una inter nos agere aetatem liceat. L. Di mala
prohibeant 10
S. Meque abs te immerito esse accusatam^ postmodum
rescisces. L. Scio:
Te immerito ? an quicquam pro istis factis dignum te
dicipotest?
biial, qala jpae in pneo. Tem Uleai
Mam taaB di&erat ', ted de magiAtrm
dabitandi cania erat« anooa mulierea
iffXVHM^adtuf esse mallent. B.
8 Me nuteramf} Bt b»e IfjiwadSe
xoepity sed ad mi«erioordiain spectat
defendeotis oratio. Qjua nuM, qwui^
cbrem acouser, neeeio] Oratoric pro se
loqoitor molier. siqnidem majoris in-
pocentias est nescire crimen, qoam de-
fend^e. Et bis verius ostenditnr, stne
noxa esse etiam Pbilumenam : non si^
Iqb bano, qusB loqnitnr, Sostratam. D.
Deniqoe adjqngit molier ; me miee»
ram! pue nHne, quamobrem aecuser,
neseio, Metiue abs te wmerito em acev^
tatam; postmcdum reedscei] Qooniam
pTKsenti tempore nollam ad ccenam
(nolla adboo criminationis Z.) de se
babit» potest esse porgatio, defensio-
nem de fotoris temporibos pollicetnr,
bis scilicet, qoibos reditipiis est Pam-
pbilof. ^jos eoim adTento res absol*
Ti potesl» et discessionis oaosa agnos-
d. E.
Me miseram! quat nuiui] Serriot
JEoeid. I. 410. L.
Lege b«no et seq. Tersom sic t me
imseram, qu^ nunc qu^mobrem accuser,
nesaol L. Hem, tu netciasf | S. Ita
me di benfi ament, \ni Lackes. Nam
e ratiooe Faemi seu Tolgari, senarii
|ii.iater csteros septeniM^os locom noo
eoBimode obtinent At ex nostra ra-
ftione septenarios com daosola fami-
liaris et Terentio. Reposoi nesctos;
f^uia post indicatif um Terbum^ ^od r^"
petitnr, solet in ooii|onctivo poni. De»
inde illod non cnm septem codd. omisi,
^qnia sensui oflScit Kam non cora net'
cire jonclom signif. sdre .* qood ab boo
looo est alienom. B.
9 Non, ita me di bene ament ! mi
Laehes'] Modo mi Laches non est blan-
dientis, sed ejos qoi pericliletor ionox-
ius. Non, ita me di bene ament!]
"Arty^Tnt vtffrti per ju8)arandum. Non,
itamedi bene ament !] AnimadTerten-
dnm, Teteres non minos tv^fjU0'/Aii9 in
Terbis, quam Haidf*^araf neglexisse :
Telut bio, ita me di bene ament ! D.
' 10 Itaque] Modo duie partes sunt
orationis. Di malaprolubeant!] Seni"
liter odit uxorem, cnjus amor optabiUs
fnit in adolescentia. Dimala prohi"
beant /] Ut una inter nos agamns setap
tem. D.
11 Postmodumrescisees] Hfeofigura
ab oratoribos lieayysyifAa mominatur:
in qua aliquid promittimos judioibus
nos probatoros, qoom metoimos, oe
qoid illis temere persoasom sit Pott-
modum rescisees] Fidocia innocentia;.
Reseiscere est, qnum qood de indnstria
oelatnr, Tix argumentorum Ti agnosci-
tur. D.
Cum Bemb. leg. postmodo, qnod Ter-
sus exigit Tum iUud scio, oum irato
seni non couTeniat» tribne ipsi Sostra*-
Ise : adeo ut absolole ponatnr ', nt
Adel.IV. 1.10. B.
19 An quicqtiam pro istis faciii]
Amure ', ira^ii «-^^oa^F. D.
Digitized
byGoogle
838
HECYRA
Qaae me^ et te^ et familtam dedeooras: fiUo luctoBl
paras :
Tum autem, ex amicis inimici ut sint nobis affines^ filois ;
Qoi illam decrenint dignam^ saos coi liberos commit-
terent? 15
Ta sola exorere^ qaas pertorbes haec^ taa impudentia.
S. Egone? L. Ta, inqaam^ malier, qaee me omnino
lapidem/ non hominem patas.
18 QtMB me, et U, etfawuHam] Jiliii
«M ttoooitt, qotei proba^erit oriBMii.
•t ett ainp1i6ottio. Qiue ilie,tite,et
fmUiam] Haeo extggerotio est, qnm
^uvoTnc mppellatar: qnoni ex ono m»-
le6cio molta fiont ab opatoribiM oil-
niDa. Dedecoras] Dedeearatur, qood
hoaestom est (adde, in ommoZ.) : tiir-
paturt qood honeeto» est corporale. D.
Qiur tne, et te, etfamUiamdedeeorae:
fUt* luetwn paras] Hio Jam speoiaUa
aocotatio eat ipsius ia Sostrata (Sottra-
tefn Z.) ab his rebos, qua» seqoontor,
boo est, qoae in afieoto (que cviutitvir
a5«/fecf«Z.)po8tJDrgiam. E.
lllod omnem post famiHam, qood
«letoritate Bemb» recepit Faemos, res-
poit melrom, oodd. oeteri omittont, et
aeosos damnat. Nam ommB famiUm
oompleotitor ser? os etaoeillas, ot Adel.
V. 7. 12. sed/amt/iahio dioitor de ge-
nere, etmajoiibos. B.
Ex amieis inimiciut tint] Sic Cesar
de B. C. III. 104. plerumque ineaUmi^
UUeexamieit inimici fxmtvnt. ¥. notat.
odAndr. 1. 1.10. R. D.
15 Digmm, mot cui liberot eomiiut-
terewt] Maltom sonanter, ot aooosato-
rio sti^ito, neo masoolinom genos, neo
femininnm posoit: neo onam (adde,
JUiam), ted liberot. Sio Cioero, Fam.
IV. 5. en eni ttiof Kberot eommittas :
^Dom de ono ageret. et, habenmf enim
hitefot : de pDella. Dignum] Sio dixit
digfxum, ot honoris geoos sit, acoipere
«xorem meroisse. Suot eui liberot cem'
millmnt] Nota liberotio sigoifioatioBe
ctiam ooios filim. D.
D^iMi deereverunt, tuot euiUberot
eofnmitttrent] Bjeota ( spfe iidiwi Zw) ett,
commoBi geoere iibsrof ette potitot»
ot femioat intelligamos. B.
Qui iUum deereverunt digmtm'] Serr.
JEo. X. 5Sf . L.
16 Ttt tola enrere] Bmergis» rep«-
riris. Verbom boo impodentiamoetat.
Cioero, pro Deiot. L exoriut ett tenmt,
qui, quem in eeuleo appellare non pottti,
eum aeeutet tolutut. Eacorere] Existis.
£ronri dieitor, qoi non exspeotatos in*
▼adit in aliqoem. D.
Fro impudentia tret codd. reote Im-
prudentia, ob ▼ersom, et seosom. Nam
homani riri ooo est, oxorem impoden-
tem dioere. B.
Eaorete] I. e. existls» reperirit. lo-
primis hoe Terbom diofitor de illis, qoi
pneterexspeotatioiiem exiitoiit. ▼. Do-
Bat.ad.h.l. R. D.
17 Tii, tn^uam, muUer, qum me om-
mno lapidem, non hominem putat] Tu
mulier, i/u^ortv malitis» habet. et om-
■ino expressio consoetadinis est ad in-
dignatjonem. Bt lapit nooqoam otilit»
nisi ad telum, qoem magis ad Sojariam
delegit. Nam saxum melios, qoam
Upis. Ut Virg. J3a. XI. ISI. «uofiit
sii6ttctare humerit. Tu, inquam, mii-
lier] Sio Boripidet» Androm. 85. :
mxx^ iU fu^ /MnxOT^» )^ yi^ sT. et
Virg. Xm. IV. 569. mtrium et mutabiie
temper ftnnna» Lajwum, mnui Aomi-
nem] Soffieeret, lajMem putat : sed de
stoouoho, houd honunem, additom est
Plaotos, Mil. U. 2. 80. herut mtoi ek*
phanti torie eit tu m i et tu t ett, tum mtt.
Digitized
byGoogle
ACT. n. SCENA L
2»
Ab <]piia rari crelno dsse soldo, nescire arbitrainiDi
Qno quisqae pacto hic vitam vostromm exigat?
Multo meUiis Uc qpsd fiant» qaam il&c abi som assidoe,
scio: 20
Ideo quia, nt tos mihi domi eritis, proinde ego ero fama
foris.
Jampridem equidem aadivi cepisse odinm tni Phila-^
menam:
Minimeqae adeo miram : et, ni id fecisset^ magis miram
foret.
Sednoncredidi adeo^nt etiamtotamhanc odisset domumr
Htmd hominan jmtas] "Ef Uu, Sio
Aponodoins, oi ftl freirr&w*9i9 * oHCAT
(yytmuo) Xi^, D.
Tu, inquam, mulier] Tanqoam tolai
«eaex (mxum Z.) fiiffieere pogiit ad
erimeB, et hme aBtas qoa molier est. Id
(rie Z.) enim Virg. Mn. IV. 569. vort-
«meC nmtaHle tmperfemina. B.
Tu, infnam, muiier] GonTiciom sol-
leome in sequiorem texam, muZttfr.
Pfauit. Gtiin. n. 2. 36. Ifwrat, mulier
«•. Boripid. ^Xl wuynoMUrn nat yufi* rt
ySkf \iym MiXl^of ri htihg i(i/iro< t^c ^ ?
GeroiBoe tragicos apad Atfaen. Dipnos.
fib. Xlil. ^Q za, rl xg^ yufouut^
Ifimn&iMaAF ^ApuSf h ^, nff yufM
aXb^fi^? L.
Pro egone Faemi, Tenos pottolat
egmi, qood passim oooorrit B.
18 An, quia ruri em crtirro $oU6\
Memor sni est, qm dixerat,rus a6ti (r%u
mUiditte). D.
Ob versom et aoetoritate tiiom codd.
tepnme, an fuiaruriette erebro aoUo. B.
19 Quo quitque pacto hie vitam vet-
trorum} Vettrorum, pro vettruvu sic
«eterM. D.
Al^ veelrantm. Sed retine Tolgare
voetrarum, nt otromqoe sexom intelU-
gM. B.
tO MuUo meliut hie quafiunt] *T«n^
0eXn «sos est ot in AdelphiSf an non
prifis Uftii sex mentilmt olfedmmf D.
' IVo iilie eom Moreto lege iUi, qood
TeniM exposoit. B.
21 Irfeo fMia tit vot mihi dmi ertfit]
Mire confirroaty onde soiat : ne sospi-
oiose orimen objioere Tideretur. Et
beoe mihi: qoia eoBunoditas familim
•d hono rednndatora est D.
Quia, ut vot mihi domi eritis, prM»
ego ero fama fomt] Idcirco diligenter
et oaote vestram vitam in orbe commo-
rantiom rogo atqoe pertraclo (pertcru"
tor Z.) qoia proinde ot tos domi eritis,
ita me opinio et fiuna popoli sermone
oelebrabit £.
Famafone] V. C. profamaforit. h.
Unos ood. dM mihi eritU ; recte :
qoippe domi in iotn esse debet B,
3f Pridem equidem audivi ecepiste
odimm iui FhUumemKm] Primo ofajor-
gatio est Sostratse, cor non amet nomm.
Seoondo, cornon ametor a noro. Ter-
tio, oor osqoe adeo (adde, ut) podU
noptadeseratdomom. D.
23 Mmtme^ odeo mtntm] Satis
amare, pro merito dieit odiom, conira
meritom amoremqoe : ' simol exeosat
norom: qo» oderittalem secrom: et
■imol prmrenit, quid n mmUna ett,ted
odiomehabetf D.
Et, ni itlfecitset, magit mirumfaret]
Adeo toi mores noti omnibosy oti, qood
fmella jorgio discessiti mirom sit, mi-
rom magis est» et (discesierit, mirum
tum dt ; nurum magU ettet, Z.) st inler
Tos amicitia perseveraret. E.
24 Sed non credidi adeo'\ Deest, om-
rom^isie; D.
Digitized
byGoogle
340
HKCYKA
Qaod si scissem, illa hic ndaneret potios, tu hinc iss^.
foras. 25
At vide, quam immerito aegritudo baec oritor i^ibi abs
te, Sostrata :
Ros habitatom abii, concedens vobis» et rei serviens ;
Sumtus vestros otiumque ut nostra res posset pati,
Meo labori haud parcens^ prseter cDquom atque aetatem
meam. 29
26 At vide, quam immerito ^gritudo
hac mihi oritur abs te, Sostrata] 'HdtxSc
pofll aorem iDrectJoDem seipsum mise-
ntur, Qt invidiam dano inclftmationis
in ipsam conTertat. Sic in Andria, age
nunc : jam ego pol hodie, ti vico, tiW
oitendam, herum quid tit periclifaUere,
Et continnoy Chreme, pietatem gnati !
nonne te miseret mei ? Tantum laborem
capere ob talemfilium? Q.uam imme'
rito ttgritudo hac oritur mihi abs te,
Soitrata] Postqoam de injoria dixit, de
persona ejaa cnjns fama est, id est *
cam (forte, cuju$ fama perielitatur, id
»t, stia, nunc iujuriam o$tendit Z.)
JEgritudo hec ontur] Orttur, et ma^
nitudinem rei signifioat, et repenlinam
impetum. ot sopra, tu sola exorere, D,
Et vide, quam immerito agritudo h^ec
criatur mihi, Sostrata, abs te] Omnis
acoasatio ooncloditar qnalitate, qood
Don merito taotam aegritudinem seei
feoerit, com jonxit, qood ras disoes-
serit, ot illic babitaret, asserit» nt et ,
f oluptatibos earom, qosD in orbe mora-
rentut tantom somtos qood in totom
earom resqoe domestioa sastlneret, ot
sibi ipse non paroeret, et contra qoo
justani est, et aetas similes pati potest
«tiqae gratie iogis esse deboerat refer»
ret (fecerit. Namjunxit, quod rtis dit-
cesserit, ut illic habitaret, et cederet vo-
luptatibus earum, qu^ in urbe moraren-
tur, rei serviens ita, vt sumtus, quum in
otio esseni ipste, res domestica sustineiret,
lit sibi ipse non parceret ; contra quam
justum isset et atas similes patiposset
ii{jurias, Itaque gratx mentis esse dtbC'
ret cavere, Z.) ne aliqoa (adde te Z.)
senem tangeret Kgritodo. £.
f? Rus hcdntatum abii] Quia diuf ,
senex rus Mte abdidit. Concedent vobit']
Ne diceretor, qaod sit Toloptatis caosa.
Fo6ts, metios ploraliter, quam si diceret
cui. Concedent vobit, et rei terviens]
Concedent vobit, id est, ot tos in orbe
essetis. Rei serri^ns] Res serrit divi-
tibosy qoia abondant : rei senriont pao-
peres, qoia se opartant ad angostias rei.
Ita ergo res pro qoalitate soa et aer-
Tit, et ei rei (eidem Z.) serritor. Ho-
ratias, Bpist. I. 10. 47. imperat out
tervit coUecta pecunia cuique. D.
Concedens vobis] Concedere ponitar
pro simplici cedere i. e. looom dare.
Plaat. in Amphitr. 1. 1. 119. neque nor
quoquam concedit die. w, Drak. ad lAw.
II. 47. conced^o illisuas laudes. R.D.
23 Vestros sumttu, otiumque] Sum-
tusvestros, idem qood alibi. Ocium]
Vitam urbanam. Vel quod nihil aoqai-
ritis. nt in Adelpbis, hanc ego clemeH-
tem vitam urbanam, atque otium tectitut
tum, Otiumque] Hoo est, amorena
(hoc amare Ms. H.) qoasi nihil agen-
tibos. Ut nostra ret pottet patt] Me-
diooris scilicet : ot comioi patreslaini-
Uas. D.
Ut nostra res posset pati] I. o. at
soflicere possem samtibos qaos faci-
tis ferendis. Horat. Epist. I. 18. S8.
mea stultitiam patiuntur opes, &o. i. o«
mee opes tantse sont ot stoltitia illas
non attenoet. R. D.
39 Prdtter aquum, alque itiatem «•«.
am] Prater equum, quia vos estis do-
mini : vel qnia tos fmimini, qaum og«
doloerim. ^tatem] Qoia senex. Virg.
^n. VI. 114. vircsnUi-a, lortemqme •».
nect«. D.
Digitized
byGoogle
ACT. I|. ^fiNA I.
341
S. Non mea opera^ neque pol colpa evcnut h* Imo
iB^iune.
Sola hic faisti: in te omnis hfieret cnlpa sola, Sostrata.
Qnae hic erant, cnrares : cum egQ tos aolTi cnris c«d-
te^s.
Com pnella annm snscepisse inimicitias non pudet 1
Ifiii» «^niaft : ]VFo Um, ioqait, tjat re»
h tf .ii n w. t t M^fm redderci ; onmefl,
M ^«i4«pe «MWt aUu. Btteuopf;»-
wmoiimjamj '<|«au dicat, etfi «lii oob
«wwQDt» ta 4winr« dobaist]. D.
^ Nm vm opmh flC9v< pol euitfa]
Veliet dioere, naras onlpa er enit : led
adioe dizity nan wua: ne tooiuMido
ooiifigBeret, qapd dijcit Moex, omim
mcnuodsnuUiimna. Nequepol eu^
MfinCj.Beiie AdditoiBy^iefttf jiolcu^
Potnit eoim fieri, nt non fecerit ipsa
iijwriiw: fed tamen pexmiterit fieri.
miia tmneB neo ipse •oposat Banim.
Nm mM opora, mque ppl culpa] Vide-
tar nnnm dixisse opflr« et eulpa: et
temeo noo est idem. Qpfra enim est«
m scieotes Iseserimos : eulpa, si nesQi-
eeles. qoonim alteram soeleris, altenun
.stoliitis est n.
Non otfo qperaf neque pol culpa eve-
mt] Qoaotom polest, molier defeodit
jo solam debooestam» qood non jargii
▼el, diaoessioois ipsa oansa sit. Hoo
.fittilesoit (ted hoc fofile revincitli)
ienex« qnod sda fiiit in domo, et ne-
oesfario ad calpam.ipsa sola sit oaosa.
. Heniqne ipsins diligentia et oira esse
de|M|efBt, ne qaa sogri^do nafloi pos-
■eL Ne sener jaon jtam laiH^ret pro«
bmre ! crimen, qnod intendit» qm inde
neqpitnr»,qnod (quam ^wd inde ss^ui-
ter« id,Z,) a^ungit : eum puella <mufn
tuMoipilue inimicitias, non pvdetJ Vi
ymbetetiinimnni emittator (11.LIU8 di-
GJU CUX.PA lACT^M. Ut pTobarat ar-
gumentum, elicit id Z.) qno moUer pos-
. ait dioore, qno imigii redderet graTi-
orem aoonsationem» si illaistno diceri^t,
▼01» IX.
qnodiilins oolpn f9fitm BftC«ttet2-)
ji^rpam. E.
£v«iitt] tf M* q^dam Jwbent venit^
qiiod non contenmendiun. Nam «sntre
pro eMnsiis alii quoqne soriptores di^
pont. Lir. IX. 12. ff^ia qu4B deinde
venerunt nbi t. Pokqr. R. D.
$t Solahic Jwtti] ^tio.,et xleest
enim : ot sit» sola eoim bio fobti, qood
•d filinm et maritnm pertinet. Nam
non sola, com qna nnnis. Sola hiejvr
ittQ $ala, qaantnm j^ertinet nd regen-
dam domnm : omtemm et filiosa et nu«
rus erant : aed tola, id est, sine me.
In te ommt hm^et ci^pa] Etsi in npr^
onlpa aliqoa, in te omnis est tamen So*-
trata (n^ ett iiyuna aUqua, culpa t» |s
^ntt ett,Sottrata. Ms. H.).Sf>la^Sottrgh
ta]. Optime gem|naTit so2a» more iraf-
centfqm: noodom npmen .po^C P^
Sottrata, additqm ad am«riti|dii^^ ipcl§-
jnantis. D.
53 Qttum ego vot tolti eufit etieritj
Vot,. pro te : nt, Mn. XII. 60. dsMfe
manum committere teucrit, Qfmm ego
vot jolta] NoTB 0go^ sp^oi Vfit, D.
^Dedit aoctor, soompref omi ego eif-
rittol»ic€teris. B.
34 Cum pueila annm ifMp^im iiv-
nucitiat] Hoo dicit, tanqiiiiyn ooffoespe-
ritetiam noram iniqoMn esse. Cum
pueila] (exoidit ut) pueUam blvi^e
dizit: itabanocnmamaritnd^ejanyi».
D.
PusUa] PneUflB dicjontar fei^ijipp ado-
lescentiores etiam nitptv. t. Ovid.
Epist 1. 115. quajueram te diteed/tnU
pueUa Penelope de semet ipsa |d Uljp-
sem. Fast. n. 557. mdm cettate fi^
eU€. R.D.
fa
Digitized
byGoogle
942
HECTRA
Iflias dices eulpa factum. S. Hamd eqddOTd dico^ aid
Laches. 35
L. Graudeo, ita me di ament, gnati cansa: nam de te
qoidem^
SafiH scio^ peccando detrimenti nil fieri potest.
S. Qoi scis, an ea cansa, mi vir, me odisse assimula-
• verit.
SS UHuidkmoulpafaetuml PraiTenk
defenfiooeBi : et eun tio pronanciaTit
«t eriflien. Haud eqmdm dico, nttLii-
eftet] jlf» Locft^t modo dixit» qaasi gr»-
^iMianiB aoeoflitoreni •rgnens (forte
Ummu, Z.) et qoari defatigaU et delas-
iaU ejaa iaelMBBtionbns. Non ergo
blandientifl ett Bodo m : led invldio«e
rogitantis. D.
36 Gaudeo ; itame di ament, gnaii
«Btua] Qood iinilis ilias non sit, an
qaod talem oxoreai liabeat, qaam neo
inimica acoosare possit ? Et gtiati cau-
m, dixit : qoia talem nzorem habenff,
snaoansaqoid gaadeat,iion(forte,minc.
7.) habet Jfam de U qwdem satit sct<r]
Id esty nihil detrimenti fit, si ta peo-
ees ; id est, nonqoam, inqoit, peccan-
do pejor fieri potes : sed es eadem qnm
semper es. Sensos est : jam talis es,
«t pejorfieri non possis. Sic Cicero
Verr. 1. 1. eU idem Venei, quifuit tem-
per, D.
Nam t$ ijuidem, tatis icio, peccando
detrimenti nihil fieri poteit] Hoc per
ironiam prononeiandom. Nam certas
som, qood temperaU (te peccante, aot,
tiie psccato. Z.) noHa damna sentimns,
neqoe res nostra familiaris ollom pati-
tor detrimentom. E.
De te peeeando detrimenti nil, ^fc.]
I. e. Jam talis es ot peccando pcjor fieri
noB possis. R. D.
57 Peecando detrifnenti] Serras, in«
qnity nnmerom peooatorom, neofit allom
oopic detrimentom. sed qaom plorimom
deliBqoas, Untondem semper admitti-
tor.Peecando detrimenti'] Hic sensos ob-
sooras est : altameB hio, dom qoaotom-
conqoe» inqnit, soeleris admiseris, id
e$t, qoaBtoBooBqoe^ peeoaTeris, Bfliil
de toa existimatione minoitar, i^il de
podore derogator : eadem es qo» foisti»
qoia pejor fieri non poles; Peecandode'
trbnenti'] Qoidam hanc potant tifmiUer :
qoasi dioat, certos som, qood ex nolle
peeoato too danuiom pati possomas.
sed male. D.
38 Qui icii, an ea eauia, mi vir] De-
feosio a deriTatione canssB : in qoa os-
tenditnrnon hano esse, qnam objicit
cansam senex, cor abierit nnros ad ma-
trem soam. D.
Qtit icit, an ea eauia, mi vir, me odie-
te aMnmulaverit, «t cum motre plui wm
eteetf] Hio caosa moUtor; qood illa
forte domo disoesserit» non qood ao-
oros odiam Titare Tellet, sed diotissiine
oom matre moraretor. Qaod reTioorl
senex, odio potius factom, qood amir-
sa sit (quod heri admiaa non ut, Z.)
BloUt caosam, oor amissa non sit, aed
Ccur admtaa non dt, et ie. Z.) de-
fendens mnlier dictt : Enhn laaam oppi'
do dicebant eiu] Oppido aolem int^i-
gimos Tstde. Contra senex rorsoa in-
Tenit (invehit Z.) qood ipsa potios pael-
I» morbos sit, ot ejos mores acgritndi-
nem afiVrant, non qood illa morbo cor-
poris aliqao Uboret. Conolodit inTeo-
tionem et generale nomen (ah generaU
' mmtine, seo, crimtnc. Z) socnis, qnod
noUa sit earom, qoin fiKom docere ▼•-
lit oxorem ; ac, si qoam Toloerit, illa
dator qo» placiU est eoBditio. Ad poa-
tremom oom daxerint filH, socms ite-
ram expeliont foras conjogesU b ero i i u b,
B.
Me odtae eciitmiiZaoertt] Ms. R. ««
ediise et, adwmulaeerit* L.
Digitized
byGoogle
ACT. 11. SCENA I.
248
Ut com matre una pla8.e88et1 L. Quid ais? non sigiu
hoc sat est^
Quod heri nemo volait yisentem ad eam te intro admit-
tere? 40
S. Enim lassam oppido tum esse aiebant : eo ad eam
non admissa sunu
L. Tuos esse illi mores morbom mi^s, qnam nUam alt-
am rem, arbitror :
£t merito adeo : nam vostramm nnlla est, quin gnatum
velit
Ducere uxorem: et qu» vobis placita est conditio^
dator:
Ubi duxere impnlsa vestro, vestro imp^Isu easdem ex-
igunt. 45
39 Ut euM matn] Deett tua, Ut
«u» ntatre una pUuemtT] ^ihotruiSf
dixit: id est, dia ao mijorem pMrtem.
n.
ABtiqoi codd. Faerni et nostri reoie
ooDocant plu» una euet, B.
40 Quod heri nemo voluit'] Bene in-
iSnBmTit derennooem senex, dicendo»
«ipropter mntrem abiit, corta exdoM
ee, qanm ▼eniret? D*
41 Enim latiam oppido'] Inllrmiot
defienditor socras, at error senui aiqae
odtunas^rfo^ perseToret Enim lattam
^ipjndo] Pro, oppidtf antm dixit. Soper-
vncan ponitarinterdomlueccoojanctio,
ant pro alterm coojanotione. Oppido]
Vilde. Innelatio a mstieis, qai interro*
fmtif qaemadmodam frages proTcnis-
otnl, respondebanty oppido^ id est, qoas
oibi et oppido soffioere pot^issent. fo]
Froptere^ ideo. P.
Festos Promp. TidetorvoUm pro oppt-
do hio legisse a^ttin. Nam, Terentiui,
inqoit, q^tm dtxtt pro eo quod eU ad
Umtudinem, Ceteram Tersas, et Te-
rentiani moris caasa sciibe, aiiiant, at
sit dissjllabon. B. .
49 Toof em UU more»] Aoerbissime
institit senex et accasationi axoris, et
4pfeiiiioiii Miiis : liqaidem boo senstt
dkat, naram nee mendaoii calpam in-
carrere, qam Tcre a»grolet ex Bioiibas
mal» socros. J).
MoHmm magi*] In Ms. R«m^^do-
sideratnr. L.
Bemb. reote babet, liioi emegoilU
morei, B.
43 Nam vettramm nuUa ett] Pro
vntrum, hoc enim Tenit ab eo qaod est
«estro. Qutn ^natttm oeitt] Qiun» qas
non. D,
Et merito] Freqaens formolapneser-
tim apnd poetas. Propert. 1. 17. 1. abi
T. Brookbas. R. D.
44 Et qua vobit pladta conditio ett,
dotiir] Imago hic qusdam argamenta-
tioois, qasB didtar «Ur* icffit ixt^ riXouf :
qood Latine dioitnr» ob initio adfinem»
£t ot generaliter ccBpit UTectionem, ita
generaliiqr oonclasit in socros. et est
sensas, eo improbios faoUiSf qaod iilas*
^oas elegeritii^ odbtis. D.
45 Ubi dMxere impuitu vetho] Bene
Torba eadem stomachose et significan-
ter repetiTit, at improbitas ex proximo
appareat impnlsa. 17 6t dturers tm|m{fit]
Videtar, at sopra disimos, bsBO tota
soena ad hoo interposita» nt fabalm
nomen hino intelligeremas inTentom.
Et impodentiam sooraiim impolsas re<
Digitized
byGoogle
ni
HECTHA
ACT. IL SCENA H.
pmMPPtJS. LACttfii. SOmATA.
ETSI scio ego, Philumena^ meum jns esse, nt te
cogam,
Qasd ego imperem^ facere: ego iamen patrio animo
victas fhciam,
Ut tibi concedam ; neque tuse libidini adversabor*
petitio demoiMtniTit Jmpultu vettni]
8ie in Heaotont. tcortari crtibrp fukmt,
iulura cTihro conmvttrier, B.
£n|^nt] Scilioetdomo i. e^ diTor*
tinm onm illif &ciont Plaut in Meroat
IT. 95. uxor osigitur matrmofiio, Sne-
ioa. in Cma, o. 50. eujut cauaa pott tret
Uberot exegittet uiorem, R. D.
1 Etti teio ego, Phikanena, meumjut
vsk] In bac Msenn mbralb slloootio Pli!-
^illpt t!8t td llUimi, mitissiml patris col-
lorem oilendens. Ettiteio'] ApparetiK
llio n(dta priin patri mo Philnmenam
looatamfniMe. ErgohecinMponttoeft,
noik prindftiom. ^lcio mmm jut ette, ut
$e cogam'] Hoo idem in Adelphis, ndh
metette luAeo ^mkia pro meojwt tigere,
Ut U C6gam} Btiam bTitkm tcilicet. D.
Ettitcie, FhiiiStm»m,meumJutettt,vtte
togam, qaeego vmperem, facere] Hm
•oena in exordlo qoidem locotioneiii ad
ilkm hillet patrii, qadd oom In domb
leperiasety oogerettiti ^ Pamphih dd-
innm r^verteretury et tuiken tradrttiSf
tiuod Ab^ente Pampbilo fiUa reyerti no-
hiit Cnolit. E^)Post habetexeosationeiD
etdefeltaiooem, i^uod ni ait, teuf fit injil-
viafttm lenex, qtaod fiiiam abdnxeHt au-
nm iharito absente, et apud (apud te, Zr)
mgramene patiator, tanqnam cnnan al-
que diligentum inde (vpat JiBL ^.)eoh-
Jugis lidbere iam possit Igiiur ht^s
uocosatSdnls ihfUum tale est : f^iixpfk,
etd egomeit me cmmbut tcio ette apprtfMs
dbteqtnetitem, aed non adeo, tit faeiUtdt
into comtmpatdldram ontfnos] Hooidi-
tiom tolllt id quod fons dloeret le (qudd
firtia^ du!m posset, 2.)pi(ter; «ptfd
lite uBlilo pfoUftitioiftfiMMK DteiqvteiA*
jongit : Quod ti tu idem fdberes'] Non
consentiendo tautam, otanimostuornai
oorrnmpas, magis m rem vettram, tt
nottram ettet, Deiudo adjangitur Telra-
mens et generalis aocusatio : mtnc t»-
deoiniUarumpmetttUeette'te, StMrta-
tio sapponitur : heri ttdU te dejilia : «t
oent, itidem incertum amisti. Deinde
qucstionnm argumenta cum iuTeciio-
ne ihttud ita deoet, ai perpetuttm vit etae
affinitatem hane, celare te trtA St ^uid
ett peccatttm a ndhft, ptcfir t etii ea n^-
ftUendo, autpurgando, vobitcerrigem^p
tejudiceipto;tinea eet canm re^xiendi
apud vot, ^tia «tgra ett : te mihHnfuH-
amfacere arbitrer, PhMippe, ti metuia.
tatit nt me^ dami tufitur dtHgenier,
fioe ut diligenter bonfirmirft poosily 4t
jarejurando in se ^itum monetrat af-
feotum t ai, iia medi mkentf Ainkl tUn
hoe toncedo,BtaiUU pater ea, «» ttt Hiartn
magit talvamveUt, quam ege, Bt adjmi-
gii, jiUi cttuttt, Hnjvn rirf purgalio m^
ponitur sio, tit ih illa eoUoeetMr oiumA»
our nia dtoesserit IVmen, quod hbieaa
Pampfailusv ideireo hon redett» ex mi fe
ihspicio d^tur, SoOHun talem eMe, qvnai
absente hiarito nunis sustiheve non p^a^'
sit Kam didt : iUam ad vot rffdtresc^-
deo, n pottum faeere nUo modo, Ntstaa
pettqusOi attendi mtigi», H oitpiagere,
«tt redeat, &e. E.
S Peftrio ohfHko mctua] Bene hietics :
quia iMli ratS<»ne ftcio. Viotus oM iiBd4-
eunque, qui Ci>lotiii <it qiai mdaetsatfam.
Z.) receditajure. ^.
3 Nequetu4siibidim]Ijibido^4
libet Tokntasfettiere MMMj^ ttl 1
MlBiiit ; tti t
Digitized
byGoogle
ACT. II. SCENA 11.
245
h. Atqoe eccm Phidippum optume video : ex faoc jau
scibo, quid siot«
Fhidippe^ etsi ego meis me omnibus scio esse apprime
obsequentem, 6
Sed non «Aoo, «t aea facilitas Qorrumpat illorum ani*
mos:
Quod tu si idem faceres^ magis in rem et nostiam, et
vostram id esset
Nunc yideo in illarum potestate esse te. P. Heja vero.
L. Adii te heri de filia: ut Tcni, itidem incertum amistL
*atld «bMM(«lt. B. et e4d. Tett ante
Steph. animo tnariti obem) oaptam. Bt
•i eaim pro voluntate pofloit Ubidimm :
tamen eabaociiMTit boo Denune. D.
4 Oplwne] Opporlniie, £x hoo jum
ari6o] Legitnr et Uitc, looale adterbi-
vm, et qoasi commimitiir oxori, modo
ae inTeDtoram ipaam peocasae, oon no*
mm. Qmd met"} Utmm qiiid sit rei ? ao
foid fiet noms? ntrom ionoceni, an
iaiqoa ? £t Tidetor hoo Sostrat» dioere :
Bam Tktni soot ioter se proximi La-
cbes et Phidippos. D.
JUDctio Bembini Tersoi est oonTenieii-
tior kincjam kUxk Tom pro siet Tersos
poscit eiL 9.
5 Phidippef etei ego mai] Bxposto^
latio Laehetis apod Phidippom, aoco-
sotioMm oaatinens, tanqoam caosam
injoriaram intendat. Sdo eeee apprime
efrstfiKfitem] Prinoipinm apersona ejos
com qoo af^tor, et «oa : et an otfle sit,
nimis obseqoi bominem soia. Apprim*}
Vehemenlissime. D.
Jpprime ebeefuentem'] Charis. lib, 2,
L.
Ne iiHaukmj^w statoamns, Terenti-
mnqoe adeo seloeeismi reom faciamos,
pve etei repono et, id est, etiam, Orato-
ri^ prioM «e ffttetmr leTioris coIpsB re-
nnl esse, qoo graTioris argoat Phidip-
JNH». B.
S Sednonadeo,Mt mea faeiUtaM] Fa-
eilitae, iodolgeutia. Sed nen adee, ut
weaafiieUitu] Denit |aMM.«t eat 4mw^
Ut^^Utihm. D.
7 Nostri oodd. m rsm noiCnniietfiet-
tram. Civilios hoc et moratios est, oi
illorom commodnm prios spectetor.
CcBteram ob Tersom repone nui^if rem
in voetram, &c. B.
Magis in rem nottram] Bentlci. edi{.
magit rem in vostram et noetram id ettet^
addens hoc ciTilios et moratios ease.
Sed TCteres millies suom nomen alteii-*
nsnomini pneponont neqoe talia exigea^
da sont ad morom, qoi oono soot, ele-
gantiam. t. Bormann. ad Lncan. IXL
965. R.D.
8 Nune video] Joconde temperal
ejas cnlpam, qoem accnsat, qoam dical
illom coactom a snis facere sibi iojori^
as. Hejnviro!] Ittodo adverbiom cofw
^pienlis. Hya vero] Tla^iXjMv. D.
Ne in roediom Terbom csesora cadat,
repone, Munc Tideo in illiuiim ^tse ts
pot6ttaU, B.
In ilUirum potettate ette te] I. e. 1»-
oere te qoicqoid illfe Tolont, plane illia
obseqni et nolla in re adTcrsari. Cic ad
Atlic. III. 22. eum iotum ette in itUut
potettate; DiTcrs. V. 4. omnibut in re-
but mefore in tua potettate obi v. Grasr.
HD.
9 Adii te heri dejilia] Narratio. Bl
memoriter poeta, qoia dixH heri, ea
causa rure boo adTcnit, palrem con0-
noo PhilomenaB cooTcoit. Itidem tficcr-
tum amitti^ Pro omiitfti, cvyKnA. El
itidem qoid est ? an id, inoertnm amiait^
ti« ot ad te incertos Tcni ? Jongendom
«rgo ut vtni, «^m, ot ut, ot Teni, «mf-
Digitized
byGoogle
246
HECYRA
Haud ita decet» si peipetaam yia esae aJBnitatem hanc,
Celare te iras. si qoid est peccatam a nobis, profer : 1 1
Aut ea refellendo^ ant pnrgando, vobis corrigemos.
Te jndice ipso. sin ea est cansa retinendi apnd vos,
Qnia aegra est: te milii injuriam faceire arbitror^ Plii-
dippe^
Si metuis, satis ut meas domi curetur diligenter. 15
At, ita me dii ament» haud tibi hoc concedo^ etsi illi
pater es,
Ut tu illam salvam magis yelis, quam ego. id adeo gnaU
causa;
Qaem ego intellexi illam haud minus^ quam se ipsum
magni facere.
usti iljd«m inoertiun. looerlos, bqnit,
veni : inoertot m te reoessi. D.
Incertum amitti] Ms. R. amuuti. L.
10 Haud ita decet] Non iisqae adeo
deoet. Et ett confirinalio. Haud ita
deeet'] Bene mdditain est ita. etxi enim
celandae ine: non nsqae mdeo tmmen,
ui diBoordimm pmrimnt. D.
Lege si perpetem hanc vis em o^.
Kmm perpetitam respnit Yersof, qai in
em fede Tel oreticum postalmt, vel pe-
ooem qamrtam. Deinde omnes nostri
codd.ftaRcponantpo8t2)erpftuam. B.
12 Aut ea refeUendo, aut purgando]
Refellit qoi negmt: pur^at qai (Mm. et
edd. Tett. qui idem) fmtetar, et sic de-
fendit. Ergo refeUimus per conjecta-
rmm : purgamus per c«iero8 ■tmtamCp^
ccrtoi casus. Ms. B.) Vabis eorrigemus']
Flas dixit vobis, qamm tibi. D.
Ut pecomtm oonlrm metnim toUantar,
refinge aut £a refeUendd tibi aut p«r-
gando corrigemus, B.
13 Tejudice ipso] VirgU. Ed. IV.
59. Pan deus Arcadie m«cum <i judice
certet, Qaid enim est te ipso, nisi sci-
licet reo colp«, ei tibi ipsi ao tais fm-
▼enie ? Tel qai me sperei Tincere. Sin
ea est causa retinendi apud vos] Repro»
heofio. D.
Ne eausd in fine iemere moamtnr, re-
pm9,sineaestretin£ndieaiuaapMvos. B.
14 ArbUror^Phid^] Beno iddidlt
Domen, excitmns madieDtem. D.
15 Satis ut fnec domt euretur dUi'
genter] Ut, ne non. et jongendom ctt
folts diUgenter, non enim, metuis aa'
tis. D.
16 At, itame DH ament, haud] Ad-
didit jasjarmndum : lix enim oredibtU
est tmntnndem mmmre sooerom, qnmntinn
pmtrem. Etsi iUi pater es] Smlloafins
in piimo libro, et liberis ^us avuneul%sM
erat. Etsi iiU pater a] Compendion
mttnlit Virg. JEa. II. S89. heu fitge,
nate dea. Hoo enim seniit, qamnqamaa
nmtns dem sis, foge tmmen. P.
Concedo ut] Eadem oonsiraetio eat
mpod Cicer. md Div. X. 29. nee iis catt^
cedo vX te salmm malinlt fuam ego,
Idem mliia locis hoo Terbam conalmit
oom qui md Dir. X. 3. nemtiii eonee'
dentem qui tibi vetustate neeessUudittie
potior possit esse, R. D.
17 Jd adeo gnati causa] HoBOste
mmori nurua rmtionem anbjeeit piam.
Nam non eontinuo reotnm eat« iiiBiis
mmmri m aooero narom» niai propter B^
liam diligmtar. Bene ergo gnati caueau
inoredibile eat enim» pmtran noii pmtris
pietmie aapermri. D.
Hlad, quam ego, oom oneret Tersmi,
et aentenliae nooemt» ejicieiidui oMam
existimo. B.
18 Quem ego inUUexi] Et ninimai
aoi «nioria oat«iidii, ot mtiti ;
Digitized
byGoogle
ACT. II. SCBNA IL
247
If eqae adeo «hcm me est^ qnam esse enm graviter lata-
ftun credam,
fioc si rescierit: eo domam stadeo hasc, prias qaam
ille, at redeat «0
P. Laclies, et diHgentiam vestram, et benignitatem
Noyi: etqaee dicis, omnia esse, at dicis, a nimam in-
daco:
Et te hoc miU capio credere : iUam ad vos redire stadeo.
erpi ooiQiigem oalpun: qnippe qoi
■inet. Vi a Pannenoiie dictam, eo
gmantem invitum PamphUum txtrudit
pater. Qtim igo inUUesi iUam haud
winvi, tpiom te ipmm magmfaeere'] Hio
labtiUter ooeralnr oolpo niirBi : si qoi*
Adm indigiie i^jariam faoial aooero et
■arito. D.
8c tpfuai magnxficare'] T. C magid»
factte. li.
Ropodio Bembini magmfieaire, qood
■Baqoam apnd Bostmm oocBnrit, et Tor-
tat improbat Roete igitor trea e noo-
tris Tott mmgnifaeere, B.
Magmficare'] I. e. magni faoere,
■mgni «ftimare. SRpo \mo ▼erbnm
oeeorrit apod Plaot onjos loca Ririos
ad h. 1. indieayit. Idem aoctori ad
HereBB. IV. fl. realitoit' GnBrina.
Veram Bentl. in Terentio el Plaoto
legi jobet magmfaeere nec abhorret a
▼erOy librarioa cadentia latinitatii rer-
bom Biagnifioarey qood ipais orat Auni-
liarios o VBlgata bibUorom ▼eraione,
alteri pastim sobstitBisse. R. D.
19 Netiue adeo eUm me ett, quam
euel iBgeniosissime poeta jam prepa-
rat oantam stmolatoro ob banc rem ira-
oBBdiam Pamphilo. D.
RepoBO neque adeo dam te ett, qnam
hm eum lat^m graviter eredam. Nam
tifspotitioBem rtiu graoiter acceotBs
pottalat, et motatioBem rmj me \n te,
tOBtas : qoia seqoitBr eredam. B. Si
qoid matBBdBm est» eqoidem corrigen-
dam oenseo eredat cnm interrogatioiie.
Cf. EoB. II. t. 44. quam hoe munus
gratmmThaidiarbitraetetiel Z.
20 H4tc ffua, quam iUe ut redeai]
Hio anbtiliter oUimb teri»ren iqiecit
iracandim maritt. D.
Pro hdsc cam edd. TCtt lege hane;
et pro «t Bostri omneo recte htic. B.
21 Laehes, et diUgentiam vestram']
Principinm similiter a persooa ett fac-
tom. Laehet, et dUigentiam Msrram]
RemotiTO stato agitPhidippos pro per-
tooa soa. Nam in 6liam remoTet col-
pam, onr bob redeatr et relativam si-
mol lentat qnalHatmn. polest enim Ti-
deriy eam injaria socros ad hanc Tolan-
tatem esse compolsam. Lachet, et d^
UgenHiam vesttam] Ab eo ccepit, qoo
maxime motos est, et qaod lo primis
porgandam sibi fott : ne*saspectam auC
▼olontatem, ant diligentiam habere ri-
deator alBniom. Et cam affecla qoo^
dam, et gemito dixit Laches, qood ille
ailf Phidippe. Et bene a nomiiie oce-
pit, nt consentire illi Tideatar. Et di-
ligsntMim, qaod ille ait, nn meCuis, satit
ut mea domi, ^c. Bt toHratn melios,
qaam tiurai: qaom ille dizerit de se
tantom. Bl benignitatem, qood ait,
haud Hbi eoneedo, etsi iUi pater es,uttu
iUam, 8;e. Et ditigentiam vettram, et
henignitatem'] 'Aw^te^ ad otranMiae.
DiligeBliom : qaia dixit, si metuis, satis
utmetBdomieureturdiUgenter. Benig-
■itatem : qoia dixit, haud tHn concedo,
etn iUi pater es,uttu iUam salvam magis
veUst quam ego. D.
Et benigrStatem] Additnr in Ms. R.
et Yett libb. 9110111 exhiMis erga meam
famiUam. sed alia mana. L.
22 Et 9IUB didt, omnia esse, ut dieit]
Qood jaraTit: et qood dixit gnati
cenua, et qood addidit, quod iUam amet
Pamiphilut. D.
95 Ettehoc mihi cupio credere^ Me-
Digitized
byGoogle
94B
HECYRA
Si flieem pwmai oUo m^do. h* Q«» ren iefiiceBe M
prohibet?
Ebe> nuiiH}aidBain accnsat wiiia? P. Minime. naa
postquam attendi 25
Magte, et vi ceepioogere utTedii^t; «aBcte ^noA:,
Non poese apiid vos Pamphilo ae absente perdarare*
Aliud fortasse aliis vitii est : ego snm animo leoi natus :
Non poesom advorsari meis. L. Hem! SostjnUa. S.
Heu me miseram !
L. Certumne est istuct P. Nunc quidem utTidetur:
sed Bum quid vis ? 30
Jiof , qoam si et bic jarMiet. Et t$ hee
muki eupio cre^rr] Bene eallegit «x
.vieiuittidino, quod rolebat. D.
C4 Si faeere positm] Hic eit reoKH
tio, nfitcere ptmm nUo meda, et nol-
li«a dbat, qoam ai nee faeere pa tmt m ,
dixisaet. boc eoim Toit inteliigiy volo
et (ot) non poaumfacere, D.
Noatri eodil. juuderis paalo Belioci-
iMia ooUooaBt, tjnm r^ te td faeere pr4-
metr B.
95 Eho! mim quidnam aeoiaat W-
eiam?] CUatieeklie qiiaBdam aeereti-
«ra qemrentjs. saBpe emm de ■uuitb
paellie pareotibea qneri aoleot aUqnid
ijiiamodi, qood solia ipab oommilte»-
dmn eat Eho! num qmdnam aeeueat
«cfiim?] Ehot interjeotio pooeatiaa»-
«em propiorem. Nam illa qomrit, q«m
aoleat demaritia pndlm mairibiM-qMri.
Nam poetquam atteudi] Inatiti. JBt
vide, n«m deait miiimim : «t aitoMeiitfi
miimMm. noneaim ple«om eat, «ed mi-
d«m. Adverti enim oooliaa» ««t aai-
■«i«m, sobasditBr. D.
56 &Mieta adfurut] Tl adt b«m «m-
tif «m cat : aigoifioat enin «a^. D.
57 Non poae apud «m Pamphib m
, ekm^ pan iii rara] Bene hio additpoeta
veriM PbilnoMnsB, ad qo» Fbidippna
respoodebat, qoom dieerat, eUi wo/o ego,
PhUumena, meum Ju$ etm, 8fe, Non
peeae apud vot Pamphilo m ^mnie per*
dnrors] Magoifioe oontra illad q«od
Laobea dixit, «gre latoram Pampld-
itmu et ita looat«a eet, qoaai boc Pant-
pbHo fratiBa esse debeat PerdnrBr^
Preprie et Builiebriter dixit. D.
Se abetnte petdurafe^^emmtMumdL.
Xn. 816. L.
28 Almd foriatm alik mtUatt] Sic
dixit, ne diceret, Sed ooge ot rodeai :
et raoUiBa di»t aUit (BeotleiBa ooq|ioit
Donatom aeripaiaae aUi Z.) q««m ai
•tihi dixiaaet. Ege tum ammo Itni «*-
tiu] Hoo contca allad q«od primBm
diotam eat» etsi ego meis oiB«ib«s soio
■M eaae apprime- obaeqoeBtem: aed
aon adeo, nt iaoilitaa mea UiorBm oov-
iBmpat «Bimos. %o tum anpno UniJ
Qoaklaa Teoialia. JlBtino ieni matut]
Moo est pleoom. . nam tum animo U-
Mi, qoom.diflim«s, IXXsimaSc froCev-
4mr. D.
Beote-pn» oZiif aeptem oodd. liab«Bt
.alU, nt Limima ipse iBteUigatnr. B.
Leni ep> tum animo natut] VerbiMa
«Bti» «UgaBter abii]idat.«t ia aliia for-
Biiilta. wkr flohtf , nufrtaUt natm, naur
Meruatu^r.aoL.^ Batil. Lnp^ IL 94.
B: D.
S9 Nem posntm] CoBdaaio. Htm I
^loitrato] Q«« dizi«li, men wtm spM»
fiafite poi euipa eesmt. Heu aaa «Hsa-
fomf] Ad se rediri totisBS^ qB««i 4«-
laaaata, oooqaeritiir. D.
JVoii pssiii m BaMfBan msitj ^BtflBt
feaaos est C«ttie ism osn/ititiir «ma £.)
nt Tohiptati aooram adTeeaari Mm p«f-
ait. B.
30 Gfn«mBt <K iitiicf] QMd Mbi-
Digitized
byGoogle
ACT. II. SCEffA III.
2«K;
Nui^cttt qnod me tiyuffitre^a^ fi>nD& jaiif opdrtot^ h. B6
tecom una.
ACT. IL SCENA IIL
SOSTRATA.
JEDEPOL Q£e nos suiiiiu; mnUeres iBiqiie aeque om-
nes inyisae \iris,
Propter paqcas: qaae mniie^ fiiciiuit^ dignaD «t vide-
amur malo. ^
I^am^ iia me di ament^ qnod me accusat nuhc vir> siua
extra noxiam*
Sed hon facfle est expurgatu : ita animum ihduxerun^
socrus
mpmmmTffdoU, Nnmfmd fmf} J)it/^
MdeatM vei^toh D.
31 Tnmw} Cito ire* D,
1 JEdepol, lut nim mulieres mmm.
imque^fui amnal In hie aoeiiR eer^l-
Ifoiiio, qiMi UKiaoitBr aeooB loqaeM'
«pt: per qiifln orttioaeiii Boret «rfis,
«TaaiMiMilieiBlelligipoMil. j£dg'
pol tut ii0t einf iw til lnffhitt iroBOiiJiler
laeMBvit ■oene: bBO pl«rinM defe»-
dit. GeiMe MooMtioaie iBiqMByBOQ
XiitfNe«fM]t
Bt Tidoi
ait»Ke(M<iiiodMiM omMf tocfutedt-
n«lMN<iif. OflM««ieMMUi|ipoet«
eit* mUHi foiiie hotuiraii tpecieliter
Sie Viri» Go. Ul^ m. fMii
iqgere M M rw ; Id e«t, oo«
iBovMWi eed tiBtiiai nen (flMa<«.
Ma<t) n.
JEdepol nm wn imim] Him eoeon
teaet» q«o4 iiBBierito
f qoiiipo coiB libi inteiMUtiir
•ooMatio BOB OY BioribM, noqae CK
pM^i» 71^ fe4 «OMW «MMie»
VOL. II. 3
qiMidMinMdt; qMiAoBOBn
evBt: ie4 OBBi pBBOiB ioviMD.eBBt viri4-.
propter BMiree» efioiaBt Bt oibmi dig«> ,
iM vidoBMtiur imIo. £*
Uliul ifMiiier«f FMniM nd^ ez w§/b»\
toriteto Bembini delet^ qood oreUif bqbk>
poeeit»otntiotrOoheiei'repBdiBL R
JCd^Btf} m\kC9Kf(M€d0pUr
^0 poet «laiiiu jMtM aboadBt «pad 0i«^
CM. Od Altie. IV, ^ M t. Boaiom.
B,I). ,
3 iVam tta im di oaieBt] Bom JBral.>
Nbm aiHo JBieJBrBBdo iBteodibife liat
(tfBeidit(}iiod;)9aitboMeDerBS,. QgMd^
iM ammli\ Deeet bb m: nt ail» ia cat
qti0d ne aooBaal bbm vir» atBB vtJttm
noxiain. Anfued,propter q^bd^ D. 1
Cod: C. C molo eoUoeil vir mak ;
at«j^4tiniota. Ik
4 iSffriiii omMa esm altfBM]* laldli^-
giUir, qoibos i B JqBM , id eat BaribM :
q«lB sQorM noiMn eat ad Blk|«id dio--
tdai. Jm oniifiMi inititJtenMt} Iiiditfcnf -
oninmiB eit ita teBoro, «t aoa aaiitlMt»
(fvim<laiic Z.); id eattpersoBdcfoaBi^
«01110. D.
Digitized
byGoogle
360 HECTRA
Qimiis esBt imqiiM. liaiid pol me quidem: nam mui-
qiiamsecas 5
Habui illam, ac si ex me esset nata: nec, qui hoc mihi
eveniat, scio :
Nisi pol filinm mnltis modis jam exspecto^ nt redeat
domnm*
ACT. III. SCENA I.
PAMPHILU8. PARMBNO. MTRRHINA.
NEMINI ego plnra acerba credo esse ex amore ho-
mini nnqnam oblata,
Quam mihi. hen me infelicem! hancine ego vitam parsi
perdere ?
5 Haud pol m quidm} BtM ini- Dbi adderet, ei amort, Nmim ago
qMB«MlNUMlifladuBefl«tiiperi0re,ot plmie aefr6a«iwcrKio] Aoertiedaplici-
ait pof pro pleno j w e JM —do. Hamd ter eTfloemiit Funplulo. ex prvlerito,
fd m fiddtm'] Sobeadiendo» tdo mt, de ■eretrioe : ez prMfloU, de nzore.
Mt fieei tmB, uat tale qoid» l ee— dma n.
U%ui0,iipmtuu\miM est Ui, ^ ee- Nmmni igo pktra] Venieiifl PuipU-
OOM loqnnntnr. D. Ins petegre oognoeelt in poito a eenro»
6 Nio ^ koe mihi evenmt] Qai, luorem enafli, qoaa diligebat, doBM
nnde. MMtmo^] VebeoMnter. Jam diaoamaMoa, .dBgrefert EitenlniMaxi-
oatpoeto, m rodoai domiMi] Qoia niliil ma oora, qnia aoflpiflio eat, poeUaai
ayroaiinnMtreeit,exflpeetareotlllioa propter morea diaeeflfliiie. Habet eC
redeet: idoireo additnni, mofttt aio- ineertnm, qoid fiMiat aiMt mores»
dji. D. aed obteaperat aatri. Ita babet oea-
7 Reete ob r atlenfloi troobaiei oatn- g nw fl tifl n iin oalandtatnai eaarani ez'
leetioi Faenoi e Bembino repoioit prmlerito amovo iimililer m l(imad
m u ltimodi t, Deiade pro eipii^ ob ev praionto omofo wmatririt mmiUtar
aenflnm et ▼flvanm reoipe «cp«te. Vid. aiMita Z.) flit peaeni. Unde m^for aol.
adEon.IV. 6,6. B. lioitado» aaMfem rflUnqnat, an advor-
1 2Mnligepiiiv«ae«rba]Hloalio- infl pietalem ftMiat Bzplieala «om-
eotio oit per oongnefltionwn. Btbeno qniationfl gnmrit aflflrro, qoid flit» am
Bon ie aamteiibaa HMido, iod inlDKoi- azordiioeiierit? B.
bae amaloriboa oompara?it: et pvinQi- Noetri Hbri ooOoeant reete» Neaiiiii
pinmertaiaBNnatotinimali. NeaMvi plnm igo. lUod nMitni nt oM ini •■%
OfopUnra aoaiha\ Ab eo loeo oonqoeit i - pronnnolandam. B.
4Mia,inqnodicttor,qnodnnmferBtalia <Mtita\ I. e. ob|eota ot aHbi In^-
adverM oentigerinl. KmtniigepiMri tnr. Sio «^erre ti|fariem jnfra V. 1 . 13.
aetfha] Nbnii ootbunati et tragiei in R. D.
S Hmt ma iaftllkm !J Ab ipok aiaK
Digitized
byGoogle
ACT. m. SCENA I.
3Sl
Hacine caaM ego eram tantopere cnpidas redeimdi
domnm? •
Cm qmmlo fiimt 
TVNews
OpenLibrary