(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Quæ exstant omnia opera"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



► 






^^BbjS^'' 



P. PAPINII STATII 



QVM EXSTANT 



^ OMNIA OPERA. 



EXCUDEBAT JULIUS DIDOT 

NATU MAJOB 

REGIS TTP06RAPHUS 



/ 



LIBRI QUINQUE 
SILVARUM 

P. PAPINII STATII 

CUM VARIETATE LECTIONUM 
ET SBLECTIS MARKLASIDI ALIOBDHQUE NOTIS 

QUIBDS SOAS ADDIDERXJNT 

J. A. AMAR ET N. E. LEMAIRE 

■ R ■■Cll OALLIABOM DaiTBBIITlTB 



VOLUMEN PRIUtlM 






PARISIIS 

COLLK^^BAT NIGOLAUS EL1G1C8 LEHAIRB 



HDCCCXXV 






PR^FATIO 



RECENTIORIS EDITORIS 



AD LECTOREM. 



QuoB erat in votis praecipue , ut opus Regiis auspiciis 
mc^oatum , et unanimi doctorum virorum plausu adhuc 
exceptum y majus aliquid sibi et ho^orificentius gratula- 
retur, fedt summa Regis amantissimi UberaUtas, quae 
BibUothecam nostram inter libros ad usum instituendae 
prolis Regiae destinatos ^ adscribendam ultro decreverit. 
Qao quidem munere nihil evenire potuit , vel laetius no- 
bis, vel ipsius operis fortunae optatius. Quos enim animos 
et spiritus, quas vires ducturos inde sperandum est, 
illos omnes , qui sex abhinc annis curas indefessas , et 
quidquid studii inest ac roboris in molem hanc exstruen- 
dam contulerunt, quae jam nunc adstupet ipsa sibi, et 
stupenda magis ac magis in posterum exstabit. 

Ave tam bona , comitem se , et confidentius quidem , 
Virgilioy Nasoni^ Propertio etc. superaddit Papinius, cu- 
]us ego publicandi provinciam eo suscepi libentius , quo 
iaciliorem mihi viam pracmunierat clarissimus et idem 
sagacissimus interpres , Jer. Majrklandus ; qui , si , quas 
in Silvas impendit , curas in Thebaidem et Achilleidem ex- 
iendisset, nihil fere futuris interpretibus agendum reli- 
/. A 



X PRiEFATIO 

quisset, nisi ut opus tot numeris absolutum typis inte- 
grum et intactum religiosissime demandarent. Non ita 
tamen absolutum opus Marklandi reputavit nuperua Sil- 
varum Editor, Ferdinandus Handius^ ut non emendanda 
nonnuila, plura vero addenda judicaverit. Doctissimi hu- 
jus viri dbputationes (quas non ultra carmen in libri 
primi adhuc protulit), integras fere recepimus; nec in- 
gratum erudito lectori fore speravimus , si haud ita infe- 
riorem aemulum cum ipso Marklando committeremus , 
eventurum inde confisi, ut nova lux aliquando, ex ipsa 
rerum aut verborum contentione repente effulgeret. Nec, 
si forte carmen longius productum , vel planiun minus 
argumentum, Domitii Prae&tiunculas omisimus, quas 
Silvarum cuique prsefigendas curaverat : cui quidem non- 
nulla etiam , quae sive ad historiam et geographiam , aut 
ad obscuriores quosdam veterum mythos pertinerent, 
accepta candide referimus. 

Supererat, ut, quod olim Marklando in mentem vene- 
rat , nec concessum ut perficeret , ipsi perficeremus : col- 
lationem dico Regii Godicis , « cujus aliquando si compos 
fuerim, inquit Marklandus in Praefatione sua, nostrae 
postposita , et si tanti videbitur , curas secundas huic 
operi non pigebit impendere. » Porro codicem illum , 
quem satis antiquum , Marklando teste , Th. Bentleius 
judicaverat, inter caeteros sic notat supra laudatus Ferd. 
Handius : 

u Cadex Parisiensis, chartaceus, unus ille, quem habet 
Bibliotheca Regia , n^ 8283 signatum. Continet cxxxv foliis 
diversse materiae Silvas, Achilleidos libros II, Persii Satiras, 
Sallustii Declamationes in Giccronem , Epistolam N. Rogerii 
ad Joannem Maludanura et fragmenta ex Ovidii Fastis, sed 



RECENTIORIS EDITORIS. xi 

omnia hxc non uno tempore, neque ab uno librario scripta. 
Nam Silvae yidebantar Hasio circa annum 1^70 scriptse, 
reliqua pluribus annis post, epistola vero Rogerii tempore 
Francisci primi. In prima pagina carminis primi inter lineas 
interpositae sunt breviores explicationes, in reliquis usque ad 
fol. Lx , sive ad carmen 5 libri IV glossas in margine, quibus 
ant difBciliores sententiae, aut res antiquae illustrantur. Hasius 
descripsit eas , quae ad primum librum et ad alia nonnulla 
carmina pertinent ; quibus intelligitur auctorem Romae vi- 
xisse, neque eruditione destitutum fuisse. Vid. ad I, i , Zyy 
3 , i38. Saepe in scholiis afferuntur antiqui auctores Graeci et 
Latini , saepe etiam artis monumenta. Godex vero non omnia 
comprehendit carmina, sed finem habet in versu 267 carmi- 
nis a lihri V, caeteris abruptis. Idem est, quem, ut narrat Mar- 
kiandus in praefatione, Rentleius contulerat. Neque veroma- 
gnam habet auctoritatem , sed librarius, ut in iis patet, quse 
ad Epbtolam libri tertii, ad III, i, 43, et alibi monui, in 
eo describendo adhibuisse videtur veteres editiones. n 

Uaec Handius ; quas res utcumque se habeat , nihilomi- 
nns tamen describendum ex omni parte librum censui- 
mns, religione quadam moti, ut Marklandi nostri votum 
absolveretur, sicque ejus quasi Manibus parentaremus. 
Si qui vero alienum ab opere instituto opus judicaverint , 
fadle id condonabunt, modo propositi pietatem attentis 
respexerint animis. 

Variantes quoque Principis ( ut aiunt) Editionis, et 
Aldinas lectiones in medium contuiimus, textuique in 
ima pagina mbjecimus ; additis Marklandi conjecturis , 
et lectionum varietatibus ex iUius commentario deprom- 
ptis, modo tamen per brevitatem liceret : cujus etiam 
brevitatis causa , et ne volumen extra modum excresce- 
ret, exempla, quae plurima Marklandus attulerat, non- 
nunqoam rescidimus , quae satis erat subindicare. Quae 

A. 



xij PRiEFATIO 

vero ad interpretationem spectant , ad calcem carminis 
cujusque rejecimus, utpote quas largiorem Griticis cam- 
pum aperiant , ipsaque latius ideo exspatientur. 

Opere confecto , Marklandus librum suum studiose re- 
visit, fecognovitque ; et ne quid desiderandum videre- 
tur , alia mutavit , addidit alia , vel omnino delevit : quas 
quidem emendationes sedulo collegimus , et quasque suo 
quoque loco reponendas curavimus : excidisse tamen 
unam comperimus , quam restitutam hic hakeas , Lector 
humanissime , veUmus. Spectat ad vs. 83 carm. IV, hb. I : 
Nec promissa semel; ubi Markland. 

« Ven. prcsmissa, Omnino verum est : 

. sed revocant fasti , majorque Curalis 

Nec permissa semel. 

T6 nec, ut saepe dixi , resolvendum est in et nan : major curu- 
lis permissa, et non semel , id est y etiam plus quam semel , bis 
puta, vel pluries permissus Consulatus; hoc enim vult per 
majorem Curulem. Recte vero permissa^ sc. ab Imperatore. 
Donare summas curules eodem sensu Juvenalis, Sat. X, 91 : 
^oster, Epidial. Stell. vs. 82 , 

.... adhuc optas, permtssaque numine dextro 
Vota paves ; 

ubi similiter erat promissa : vide Notas. » 

Ea fuit nobis ubique magistri reverentia , ea religio , 
ut nihil tibi ex tanti pretii labore deperire volentes pate- 
remur, singula exciperemus, fideliterque traderemus; 
nisi quod manifeste falsa correximus , in locis praesertim 
ex aliis auctoribus adductis , ubi sua facillime Marklan- 
dum memoria &IIere potuit, fefellitque. 

<Quum autem priusquam ad auctorem accedamus , 
ipsum praenoscere , et quae fuerit ilUus indoles , quod et 



REc/eNTIORIS EDITORIS. xiij 

qaale in scribendo iDgenium prsesentire, nec inutile sit , 

■ 

nec^injucandum , pauca hic de genio Statiano , inprimis- 
que de Sihis , comparata lector haud moleste feret. 

'Dnbia prorsus et anceps , vel apud aequales , fuisse vi- 
detur fama Papinii nostri ; ita ut eosdem yersus alii in 
laadem illius , in vituperium alii et censuram converte- 
xint. Vere enim et ex animo dixisse Juvenalem quidam 
contendunt^ Sat. vn, vs. 8a , 

Gurritiir ad Yocem jncuDdam , et carmeii amic« 
Thebaidos, Istam fecit quum Statius urbem etc. 

Dum ctfMkvtmSc alii, et satirico more dictum existimant et 
interpretantur. Hypercriticus vero Scaliger {Poet, f^I) he- 
roicorum poetarum , tum Latinorum , tum etiam Graeco- 
nmiy £icile principem afBrmat. « Nam et meliores^ inquit, 
versus Jiicity quam Homerus. » Utrique modus excidit; 
oec immerito Noster cum puella Raciniana exclamaret : 

« . . . . je n'ai m^rite 
• Ni cet exc^ d'bomieur, ni cette indignite ! » 

BamnEncus, aot. II, sc. 3. 

Nec aBquiores vei prudentiores apud nos sestimatores Sta- 
lius invenit Hunc quidem Voltaire tangit obiter, et auc- 
toritate sua dedarat , « un monstmeux imitateur de riliade 
« et de ri^eide. » {Essat sur la Poisie ^pique^ ch^ IF, ) 
Laharpe mtem (quem ego Quintiliani Gallici noimne ap- 
pellare haud dubitem , modo non in literas antiquiores 
longius excurrat) inconsuham adeo, ne dicam ineptam 
Statii mentionem fedt, ut Martiali, quos de Thebaide 
versusmodo adduximus, adscriptos retulerit. {Cours de 
litter. part. /, chap, 1 1 , sect, 2. ) 

Caeterum animadvertendum puto , omnem hunc criti- 



xiv PRiEFATIO 

coruhi impetum in unam Thebaidem deferbuisse , nec at- 

» 

tigisse quidem vel Achilleida^ vel Silvas^ quo in opere 
«cuperem (ait M. Anton, Sabellicus)^ Statium operam 
omnem locasse : nihil est enim illis amabilius , floridius , 
magisque poeticum. » 

Sed ipsum nunc Handium loquentem audiamus. Ea 
sunt viri politissimi verba, in quibus tum praecepta qus^ 
dam de re critica hinc et inde subjicit, tum de Statio et 
ejus praesertim Silvis sagaciter, ut solet , et modeste ad- 
modum disserit. 

uUniversa, inquit, artis praecepta quamquam etiam in 
poetis Latinis tractandts criticum tenere oportet , tamen ut 
omnes sui officii part«s impleat, ei ante omnia quaerendum 
est de auctoris , quem sibi elegit , ingenio ejusque scribendi 
genere. Nam Grdecorum poetarum optimus quisque , ut non 
alienis caussis, sed ipsius naturae incitamento impulsus, sen- 
sum pulchri et honestt , quod in omnibus rebus unum est , 
verbis aptis et bonis e:cprimere solebat, ita omnes, quum 
lin(piam ad regulas conformatam , artemque certis legibus 
circumscriptam haberent, quo propins ab ipsius naturae 
veritate aberant, eo magis communem rationem adhibebant, 
iisdemque ingenii virtutibus excellere cupicbant. At Latini 
iis quidem temporibus , ubi poetae disciplina et studio infor- 
mari coeperant , diversis caussis deducti , id maximopere spe- 
ctabant, ut, quoniam plurimas res ab aliis tractatas, et ipsas 
poeseos legesantiquatasexistimabant, novis formis ingenii 
facultatem cxsererent; et si hac destituti fuerint, inusitatis 
artificiis approbationem sibi impetrarent. Quod nescio an 
nnllo commodiori exemplo demonstrari possit quam carmi- 
nibus Papinii Statii : nam nisi eee res , quee huic poetae pro- 
priae sunt, accurate considerentur, plurimis in locis scriptura 
veterum librorum corrupta, aut aliis nominibus suspecta 
videbitur. Quare ego quoque in primis operam dedi , ut as* 
sidua lectione non tantum usum verborum in Statii carmi- 



RECENTIORIS EDITORIS. xv 

nibus cognoscerem , sed ut, quod consilium poeta consequu- 

tus, et quo genere scribendi usus sit, ad animum revocarem. 

Quo facto etiam dubitare desivi , an Statius omnino dignus 

f nerit scriptor , in quo magnum studium coliocemus : nam 

omnium vitiorum , qu<e in poetis Latinis recentioris aevi 

vituperantur , fortasse nullum est, quod non exemplis ex 

illins carminibus depromptis demonstrari possit , sive nimiam 

doquutionis ubertatem , sive affectatam dictionem , sive etiam 

inventionis paupertatem spectemus. Tamen non pauci exsti- 

terunt bujus poetae admiratores, et de ipsis hujus sestimatio- 

Dis caussis quaerere convenit. Hoc vero , mea sententia , inde 

factnm est, quod singulas virtutes agHoverint, iisque dele- 

ctati de nniverso ingenio , aut falsa judicia , aut non satis 

circnmspecta conceperint. Nec mirabor, ei, qui a lectione 

Virgilii et Lucani ad Statium transeat , multa in hoc magis 

placere, plurima mag^is ingeniosa videri. Quod enim poetae 

MiuB temporis ingenio et arte saepius abusi sint, id aequo 

animo feremus, si raodo ipsius ingenii vestigia appareant, 

neque artis defectus, sed perversa ejus disciplina in repre- 

faensionem incurrat. 

a Statius quum subito calore et quadam festinandi voluptate , 
ttt ipse ait, ideoque magis inipetu quam consilio carmina 
scripsisset, haec etsi multis vitiis laborent,- id tamen habent 
proprium , quod nativxunquemdam colorem referunt, et ubi 
non ad doiosa artificia aberrant, aut lascivo acumine ludunt', 
▼eram exhibent naturse imaginem ; id quod maxime in de- 
tcriptionibus rerum oculis perceptarum cemitur. Neque in 
ipsa inventione poetam infelicem existimaverim , sed cultum 
ingenii magis desidero , quam instrumenta naturae. Atque 
celeritas, quae in aliis rebus utilitatem habet, in poesi ma- 
gnopere nocet. Quare nisi Statius isti facultati versus extem- 
pore scribendi nimium indulsisset, et iuxuriae effervescentts 
aestum compescuisset, neque ad beroica argumenta, quae noii 
snbita animi commotione, sed tranquiUa contemplatione 
concipiuntur, se appliculsset, profecto non versificatoris , 
sed meiioris poetae nomen meriturus fuisset : nam non taiu 
virium qnam studii vitio laborabat , et quum tam multa 



xvj PRiEFATIO 

jam ab aliis poetis scripta vidisset , saepe sibi cavendam esse 
putabat, ne in vulgarem modum incideret, sed providen- 
dum , ut nova arte antiquiores superaret. Quod ubi non 
firmo indicio moderatus erat, a simplicitate et sincera ve- 
nustate sermonis ad afifectatam elegantiam et insolentiam 
verborum deflexit. Dum igitur ad haec , quae plenius expo- 
nere nec propositum mihi est hoc loco , neque necessarium , 
animum attendo, et simul considero, quam ma^a fuerit 
culpa temporum, quoe non solum morum licentia depravata, 
sed tyrannorum metu et adulandi libidine corrupta , usque- 
qnaque impediebant , quo minus ingenia libere assurgerent : 
sing^la carmina placuerunt ; atque ipse poeta , qui non in 
priuiis , neque in secundis , sed infra secundos proximum lo- 
cum sibi vindicat , haud despiciendus mihi visus est. n 

Et infra : 

u Id mihi in universum constat , Statii carmina non tam 
corrupta et a librariis inquinata esse, quam N. Heinsius alii- 
que existimarent. Multa enim in iis non aurificis statera, sed 
quadam populari trutina sunt examinanda : multa etiam ex- 
cusationem habent negligentiae non semper ingpratse. Subito 
scribendi fervore Statius multa effundit, quae ambiguitate 
displiceant ; aliis in locis obscurus flt , in aliis humilis ; in 
plurimis simplicitatem sententiarum tumida et argruta ora- 
tione corrumpit. Praeterea in dictione non pauca novavit, 
aut ab aliis novata accepit; quae si a ling^uae Latinae ingenio 
non prorsus abhorreant, long;issime a veritate aberrabit, 
qui ea ob ipsam raritatem mutanda censuerit. n 

Tum denique : 

u Etiamsi in his carminibus multae dicendi formulas oc- 
currunt ab aliis quoque antea usurpatae , nec desunt loca ad 
exemplum Yirgilii et Lucani conformata , tamen mag^nopere 
falleremur, si omnia ea, quae ab aliis scriptoribus , aut iisdeni 
verbis, aut similibus expressa deprehenderemus , continuo 
imitationis nomine ad hos inventores referremus. Nec vulg^a- 
rem imitandi modum sequitur Statius , sed ubi aliorum ve- 
stigiis insistit, ipsum incessum callida arte celat; quo saepe 



RECENTIORIS EDITORIS. xvij 

fit, ut verbis mnltum ab iis discedat, quibus ipsam inventio- 
oem debeat. De qua re Henkius eQve^e monuit his verbis , 
cpiae suo libro adscripsit : u Unus est ex callidissimis imitatori- 
bus Papinius. In«renio suo fretus , ubi imitatur , numquam 
exemplum suiun sequi vult, sed praesiiire ac cirea eosdem 
sensus.certamen cum illo inire. Homeri Yirgiliique quam 
plurima expressit , semper fere modum egressus , eoque ipso 
infcrior, quod e magnis tnmentia, e mirabilibus rspcfroko^/a, 
ct puerilia effecit. Itaque ne , qua via , quibusque ducibus 
siumnas, ut putabat, veneres assequutus erat, appareret, vul- 
pis instar, quod dicit de Delphinis, Achill. 1 , 60 : delevit pe- 
dum vesdgia caudis, » 

De Silvarum autem appellatione, plura Gevartius, in 

Papin. Lect, /et //; unde, quae ad propositum nostrum 

fadant, excerpta hic habeas. 

u Quaerendum videtur, qua ratione Sllvarum nomen libcl- 
lls hisce indiderit Statius. An scilicet omnia opuscuia conjun- 
ctim sumpta, an vero singula, et unumquodque poemation 
Silvam appellarit. Quod ut rectius intellig^atur , notandum , 
veteres duplici ratione , opera sua Silvas appeilasse. Primum 
qnidem a multiplici materia, ct varietate in iis contenta. 
Qnemadmodum enim vu%o solemus , infinitam arborum in- 
discriminatim nascentium multitudinem Silvam dicere, ita 
etiam libros suos in quibus varie et diversae materise opu- 
scula temere congesta erant , Silvas appellabant. Ita ele^jan- 
ter Gellins, lib. XII, cap. 10 : « Qui variam, inquit, et mi- 
scellaneam , et quasi confusam doctrinam conquisiverant, co 
titulos qnoqne ad eam septentiani e^cquisitissimos indiderunt: 
namque alii Siivarum inscripserunt , alii Musarum. » Et lioc 
modo intelligendum illud Suetonii, lib. de claris Grammat. 
ubi de Valerio Probo : « Reliquit non mediocrem Silvam ser- 
monis antiqui.» Et Cicer. de Or. III , 26 : « Primum, inquit , 
Siha rerum et sententianim comparanda est. » Et sic etiam 
Alexand. Aphrodisaeus, Febrium differcntias ac multltudi- 
nem , Febriwn Silvas nominavit. Secundo , veteres opuscula 
sua, a rudi et inchoata, et necdum satis composita niateria,.y«7- 



XX PRiEFATIO 

Haec igitur , quae subjecta suiit , partim ex libris , paitiiii 
ex emendatione certissima, Marklandus Statii Silvas edi- 
turis consilium dat , ut in contextum admittant , et nos ad 
paginas hujus voluminis referenda diligenter curavimus. 



• 

FAO. 


VER8. 


PRO 


ADMirr. ni cortext. 


la 


18 


amplior , 


altius. 


i5 


67 


Famosus seirat. 


Famosi servant. 


40 


27 


mendaces, 


mordaces. 


41 


3a 


Noctis , 


Sortis. 


u/. 


41 


jiutiun, 


tanti. 


9> 


4> 


et, 


aut. 


127 


10 


({uesta, 


questum. 


id/ 


II 


legesque, 


leges. 


lag 


29 


Quum-qaum , 


Qua-qua. 


i3a 


83 


promissa. 


permissa. 


i33 


93 


admirantey 


adversante. 


id. 


III 


Deus, 


Deos. 


i48 


4 


Tuque inimica. 


Tu quoque muta. 


»49 


a6 


Grescit , 


Gessit. 


i57 


i5 


caunis, 


cannis. 


159 


4a 


tardum, 


tantum. 


id. 


43 


Tescitur, 


vescimur. 


160 


55 


ferumqae. 


ferumve. 


161 


73 


queque. 


quique. 


id. 


74 


permutat, 


permutant. 


id. 


92 


adiyit , 


abit in. 


176 


37 


vexo, 


verso. 


i8a 


i3o 


arctare, 


jactare. 


188 


aa3 


meruitve , 


renuitve. 


ao5 


5a 


hic. 


his. 


aia 


i5i 


avidjque. 


avidive. 


aa4 


10 


haec. 


ea. 


aa6 


55 


scrutacnr. 


tutator. 


354 


65 


deztram , 


dextrum. 


a55 


8a 


scvius, 


secius. 


id. 


96 


ssvis, 


seris. 


a56 


io5 


amari. 


amorem. 



RECENTIORIS EDITORIS. 



xxj 



MG. 


▼EB8. 


pno 


4DMITT. IK GONTBXT. 


273 


14 


patet aat, 


pcitulam. 


ayS 


67 


Et, 


Quod, 


376 


9» 


saeya. 


laeTa. 


277 


113 


reclass, 


reclusum. 


a86 


i5 


poteramns , 


poteram. 


»97 


148 


fizam, 


cinctam. 


3^4 


io3 


mnltisoDo , 


mulcisono. 


id. 


IIO 


stagnata. 


signata. 


335 


133 


hic armis, 


his arTis. 


id. 


139 


At Tastos, 


Hoc Tersos ? 


339 


31 


nigras, 


pigras. 


345 


113 


haudqaamqaam . 


haud nnquam. 


xd. 


»»9 


est sangmne, 


a sanguine. 


349 


181 


gemens, 


fremens. 


368 


37 


aram, 


aras. 


370 


70 


haud nllo, 


et nuUo. 


383 


II 


▼nhn. 


Tultus. 


387 


59 


amplectens, 


amplezusque. 


ul. 


60 


terit vidtto, 


tenet Tiduum. 


uf. 


id. 


cnbili, 


cubile. 


388 


75 


mimdi. 


mundos. 


4i3 


3i 


Latio, 


Latios. 


4i3 


45 


omnes patuere. 


omen plausere. 


433 


4 


mnho, 


lento. 


434 


»9 


cubnen, 


caelum. 


438 


67 


UTidum, 


hnmidum , 


443 


i5o 


Quos, 


Quot. 


id. 


i5t 


Quos, 


Quot. 


457 


49 


Tit», 


miti. 


458 


63 


metuendaque. 


metuendaTe. 


460 


99 


feret. 


feram. 


470 


37 


Haec, 


Nec. 


480 


33 


castae, 


festae. 


507 


53 


que, 


Te. 


5j8 


47 


mihi, 


nihil. 


539 


»7 


Tolucris, 


Tolucrem. 


533 


81 


Arctos, 


Auster. 


543 


»30 


Noctis, 


Sordis. 



xnj 



PRiEFAT. RECENT. EDIT. 



PAO. 



▼EHB. 



»o 



ADMITT. 1« QOVTEZT. 



id. 


aaa 


nascitar, 


soigitar. 


544 


a5a 


placidos, 


placidas. 


u/. 


a56 


aperire. 


lazare. 


568 


4 


guttas, 


gattK. 


569 


II 


etianme, 


et nanc. 


id. 


ai 


jugera , 


manera« 


6io 


35 


labente. 


trepidante. 


6i5 


104 


semirutoa sobito de pul- 


semiastos VesaTino fal- 






Tere, 


gare. 


6i6 


107 


Munychift, ' 


Monychise. 


617 


iia 


praestriiuut , 


pressit soa. 


622* 


19» 


cerusset. 


certassent. 


677 


8 


reyisiint , 


recarsanc 


676 


10 


spargit, 


tangit. 


678 


19 


leviter, 


levior. 


684 


67 


ve. 


qae. 


687 


84 


blandoqae sina , 


blandiqae sinas. 


id. 


85 


Exercere, 


Excepisse. 



Haec habui , Lector humanissime , quas prae&rer : 
de opella autem mea, quod dicam, nihil habeo. Tu 
videris, et qu88 tua est in nos benevolentia , sequius 
aestimayeris. 

A. R. 



Scribebam in aedibtu Mssariiurii , 
Ral. Decemb. a. C. M. Dccc xxiy. 



PRtEFATIO 

EDITIONIS LONDINENSIS, 

1728. 



LECTORI BENEVOLO 
8. P. D. 



JER. MARKLANDUS 



LjnoTT experiri quid efficere possem in restitnendis Statii Sylvis : et 
primo qnidem pedetentim , et timide , et qnasi rem sacram tacturus ac- 
cessi; veritns nempe hnic Luco immittere securim post labores 6ro- 
novii, Geyartii, Barthii, Domitii, MoreUi, Gmcei, Tiliobrogs, et 

alionun; 

.... moOMqae TcreDda 

fifajestate loci., si roboni aacra ferirem , 

In mea credebam redituram membra secorim. 

LucAif. 1II,429> 

Piostea, deprehenso nno vei altero loco, in quo iis quoque humanitua 
aliqnid acdderat, audacior factns, ad cetera eorum ezaminanda, ek 
sminl diJigentem Poetae ipsius lectioncm me acciiud : ez qua hoc sta- 
tim assecntus som, ut vix decem yersus perpetuos in ulla harum 
Ec/fl^anun me adhuc intellexisse , non sine admiratione , perspice- 
rao, Hinc enim obturbahat Latinitas falsa, vel suspecta; iUinc, sen* 



xxiv MARKLANDI 

sus nullus, crebrse absurditates , contradictiones non paucsB) mos et 
compositio minime Poctica: denique, Oo/'if vyitc. Atrox, inquies, ac- 
cusatio: et est sane; sed manedum, Lector; ct nisi in Notisveram 
pnestitero, non intercedo, quo minus impudentissimis et mendacissi- 
mis mortalium me accenseas. 

His igitnr difficultatibus ma^s incensus , dcnuo adortus snm ; hoc 
fine, ut ad sensum et propositum Auctoris quoquo modo pervenirem: 
sperans fore (quod in aliis Auctoribus solenne novcram), ut, si rem 
providissem , verba et verae Lectiones non invitae sequerentur ; diversae 
quidem illae, attamen a vulgatis non multum discrepantes , calami 
saltem ductibus, et apicibus literarum alludentibus. At, Dii boni, 
quantum in hac quoque parte falsus fui ! Stalim enim deprehendi , 
non cum punctis et apicibus et minutiis hisce crilicis rem mihi fiitu- 
ram; sed debellanda esse « monstra horrenda, informia, ingentia, » 
et (ut Ille ait) quibus omnc lumen ademtum. Non enim leviter , aut 
more solito in his Sylvis grassatae sunt ig^norantia et depravatio : sed 
penitus, et in imas medullas descendit pestis, non sine ferro ct cau- 
tere exstirpanda. Notatis igitur nonnullis locis quse non intellexi , et 
de quibus siluerant Interpretes , lectioni Statianae dilig^entius incubui : 
expertnrus scilicet, an iucem aliquam sibi ipsi foeneraret Vates ob- 
scurissimus. Hoc tandem modo sese primum aperuit : donec aliud ex 
alio arripiens, et Statium sibi ipsi comparans, adblandicnte profectu, 
in hanc persuasionem devenerim , ut ex quing^entis locis quae non in- 
tellexeram, jam non restent quadraginta, de quibus desperem. 

Et illa quidem f aciie tolerari et tolli potuerunt Librariorum errata , 
quae nascebantur ex positione vocis aiicujus pro diversa ejusdcm 
quantitatis, et quae ab eadem litera inciperet. Planius loquar : Obvium 
fiiit, saltem non adeo diflBcile, sensu necessario postulante, et literis 
pneeuntibus , pro et fervent compita flammisy substituere effulgent; 
pro verbere crudoy crebro; pro docto numine, dextro; pro admirante 
Fortunay adversante; pro serenam, sedentem; pro munera cessant, mu- 
nera census; pro Sic tota cum veste ruity Sicut erat cum veste ruit; pro 
pudor inde nova mentisy ingenua mentis; pro aut, atria; pro t7/t, hi- 
lari; pro curay cultu ; quae omnia (et multo plura possem) ex duobus 
prioribus Libris harum Syivarum excerpsi : haec, inquam, et similia 
non multum forte negotii facesserent attento Lectori , ct qni sensui 



PRiEFATIO. XXV 

inbaeret, et meDtexD Auctoris et vestigia subsequitur : quid vero dices 
cum iDveneris lecto pro furto ; domus alta pro Venus alma ; mensas 
pro njrmphas; curvatus pro nudatus ; bibit pro tuUt ; Discite^ pro Fi- 
vite; Libertas pro Nobilitas; post crimina formee pro discrimina ; carmen 
mKr pro limine; et haec onmia (quae itidem ex duobus prioribus libris 
desamta sunt) a viris Doctis aut transmissa, aut, quod seque mira- 
bcris, defcDsa et ezplicata? Quid dcDique, qunm ad illa monstra vene- 
ris, peraravit auro pro decoravit; vadosas Africm pro doloste ; Rusticus 
pro Troasin : perpetuis fastis pro centenis fastis ; Atque tibi moresque 
tuos pro Meque habitus moresque tuos ; fossa pro campo ; oculis pro la- 
cnmis; itenim oculis pro ro^is; metas pro turmas ; Sylva una pro Si 
eonjunx ; vexo tecum pro verso Phasbo ; et, nt uno exemplo omnia por- 
tcDta complectar , quid, qunm ex bisce duobus versiculis lib. IV Silva- 
nuD^carm. 3, ao: 

Hic scenii populi tia« graTatai 
Et campis iter omae detinentes, 

ut nnDC volgo legnntur, et a viris doctissimis explicati fuerunt ; quum 
ex bis, inqnam, decem vocibus, sex, et in nonnulUs Editiouibus se- 
ptem depravatas probavero? Habebisne fidem, Lector, bis miraculis? 
an potius paratus eris non credere, etiamsi crediderisF* 

Atque boc loco destinaram aliquid dicere de Mendis Statianis ; et 
exemplis ex BISS. et antiquis auctoribus prolatis originem bujusmodi 
erroitim detegere : sed difFundente se latius materia , et in capita 
plura snrgente, commodius visum est bic omittere ; praesertim quum 
in T9otis plemmque, quando opus est, boc facturus sim. Interea de 
conditione hanim Sylvamm sic habe : Scripti earum Codices raris- 
simi sant: dnos habuit Barthius (unum literis capitalibus exaratum, 
qni ntinam exstaret); nentri eorum nisi perpaucis horis uti iUi licuit, 
propter flammas mansioni ejus injectas ; e quibus tamen elapsos illos 
saspicatus est*. Aiiom laudat Justus Zinzerlingius, Promuls. Gritica : 
alium , Lipsianum , Bemartius in Notis passim : alium Gebhardus 
Corar. Juvenilium lib. III. Senensis vero et Medicei Excerptis uteba- 
tor Gronovins; et postea, uno Joannis Rhodii, chartacco; altero Ar^ 

* Vide infra hnjus ▼olominis pag 4^4 et 44^» ^i varias lectiones et emenda- 
i:ones Doctissimonun Tiroram rehtas dili(|>enter, at mos est, discutit. Ed. 

* « Haoc notitiam BCarklaudas ex Adfersariis Bartliii petiit. • Hand. 

/. B 



xxvj MARKLANDI 

chiepiscopi Salisburgensis , membninaeeo. Nic. Heinsius ex BfSS. ■ 
(non dicit quibus) nonnulla loca emendat. Fr. Tiliobroga mentioncm 
facit Godicis Puteanei , alterius Nic. Fabri , unius P. Petavii >. Facile 
vero fieri potest, ut aliquot ez bis qui diversis nominibus a viris do- 
ctis appellantur, sint unus tantum idemque Godex, titulum cum pos- 
scssore mutans. Ezstat tamen rn Bibliotheca Cbristianiss. Regis Galli» 
Godex satis antiquus harum Sylvarum, prout me monnit a peregri- 
nationibus redux yir eruditissimus Thomas Bentleius, L. L. D. tam suo 
quam Patrui nomine bene jam notus, et olim noscendus. Hujns coUa- 
tionem ex majore parte ipse Lutetiae commorans absolTcrat; sed in- 
fortunio meo schedas Romae reliquerat : et longius processerat prelum 
quam ut commode et mature Amftxnf Parisiis possem accersere : in 
quo tamen operam suam amice praestare paratus erat vir benevolen- 
tissimus. Si vero bujus Codicis aiiquando compos fuero, et si tanti 
videbitm*, Curas Secundas buic operi non pigebit impendere. 

Ex bis vcro Libiis , quos supra memoravi , in locis difBcilioribus 
ct manifesto depravatis raro quidquam aut multum auxilii; sapius 
nuUum. Ex qua conspiratione possum condudere, aut menda Statiana 
admodum vetusta esse, aut Codices , ex quibus profluxerunt quotquot 
exstant barum Sylvarum^exemplaria, non fuisse valJe vctustos : hos 
vero non adeo vetustos fuisse binc coUigo , quod pleraeque deprava- 
tiones ejus generis sunt, ut vix proficisci potuerint nisi a Libris.mi- 
uuto characterc, seu literisLongobardicis (ut vulgo dicuntur) conce- 
ptis : hoc vero scribendi genus ante saeculum a Christo nato octavum 
vel nonum non obtinuisse nonint Eruditi. Ex hujusmodi Codice vel 
Codicibus transcripta esse quotquot exstant SyUarum exempiaria ad- 
modum verisimile cst, quia plurimae voces in aJias demigrarunt simi- 
htudine ductuum calami. Ita bibit pro tulit: quoniam calami ductus 
in utroquc vocabulo iidem paene sunt, si isto characterc scribatur; 
magis diversi , si litcris unciaHbus concipiantur voces bibit^ tu/ic.Idem 
dicendum dc tibi pro bibe Sylv. V, 2. Sic turbes pro tingai, quum tur et 
tin idem sint, b vero et ^f sspissimc pcrvcrtanlur. Ita teme pro cervWy 
quum t ct c simiUimae sint , et nisi sensu vix dignoscendae : dissimiho- 

* Es codd. Vaticani* quamor. Vide Elciich. Scriptane Coupciid. ct Syllog. Ep. 
tom. V, pp. 53i, 537. 

' « Hi codd. non Sylvas contiacnt, scd Thcbaidem. ■ Hand. 



PRiEFATIO. xxvij 

rts aliquaDto, si capitalibus scribas, ttrbes, tibgas; tehhj!, ceavje. In 
singiilis paginis ezempla hujusce generis habebis ; qunni perpetuo com- 
matetar a in u ; e in t ; o in u ct c ; u in ic : et hae omncs vice vcrsa. 
Sic r in I et t et s : c in j et /: t« in a coaiuit; unde pro serenam resti- 
tci strentem , hoc cst, sedentem : contra et pro a ; unde pro bileferety 
(tQfera. Scd hojoscc generis praecipua est rcstitutio loci Sylvar. II, 
Carm. 6 , vers. 17 : 

Nec PaHs OEbalios UiUi visarus amores 
Rnsdcm iHTiSas dejecit in «quora pinos ; 

nbi probo scribi dcbcre, Troasin invisas pro Rusticus, Vide autem ini- 
liom et progressum hujus mendi : nltima syllaba in amissa crat in 
voce proxime scqucnte, invisasy ut saepe fit: iude troas «ccperunt pro 
ticuSy quum literarum differentia in isto charactere minima sit, et nisi 
peritis Tix dignoscenda : adjecerunt deinde vel ei voce praecedcnte , 
vel ex ingenio, syllabam rus : et sic concinnarunt vocem Rusticusy 
quae absurda est et faisa. * 

Infinimm esset, si omnia in hanc rem diccnda eisequercr : dcsinam 
igitnr, si prins notavero aliud mendomm genus ex hac praecipue scri- 
pti«ne €t charactere profluens ? hoc est , quum tot» voccs , non literae 
tantom una ct aitera, pro aliis substituuntur : non quin et antiquiori- 
hus libris, et iiteris majusculis scriptis, hoc osu venerit; sed non tam 
frequenter, nec tam faciii erroris occasione. Quippe interdum Inter- 
polatores, interdum festinantes Librarii, quorum lucro erat libros 
qoam cclerrime transcribere , qaom nacti essent Exemplar aUquod , 
vel literis mimiscuhs et abbreviatioDibos , vel vetostate aut molto 
uso et mamrora tractationc obscurius, non serapcr fidei litabant; sed 
postfaabira veteri et vera Lectione , coi indagandae aUquod tempoiis 
tbrte esset iDsameDdnm, aliam de suo benigni impingeJaant ; de setisu 
securi, modo ne violaretor metntm, eC excmpiariom saomm venu- 
stas. Hoc aotem semel admisso, saepe aecidit, at reliqua pars versus 
immataDda esaet , ut sensum indoctitiae voci congroentem haberet : 
quo pacto, error unus Intcrpolatoris vel Librarii ansam dedit duobus 
vel tribus aliorum in eodcm versu. Huic Scribarum festinatioui , vel 
Interpolatorum audaciae , refcro , quod Sylv. I , a , pro f o(a preces(fue 

* In qaas lectiones varias, emendationes et literarum muiationcs ampLora Ic- 
Cere ai vdit, adi faujus voluminis paf;. 160; ibi plura invcnies ciempla a Mar- 
Uan^ emdite addocta. Eo. 

B. 



xxviij MARKLANDl 

vulgo legitur dona: et talc aliquid accidisse suspicor I, 3, ai, ubi 

Anio fluvius dicitur Saxeus, Hinc etiam venit partem pro noctem^ Li- 

bertas pro yohilitas ; nuhe pro laude ; fateor pro pariter ; Moribus pro 

Fascihus ; hinc carmine pro numine ; carmen pro limine ; carmina pro 

tempora ; carmina pro munera ; jugera pro munera ; vulnera pro mu- 

nera ; funera pro vulnera ; vulnera pro mumiura ; funera pro /u/mma; 

pulvere pro fulgure ; pectora pro lumina : quae omnia loca restitui ex 

hac certissima regula , quod hinc stabant sensus et elegantia et usitata 

mutatio, illinc plerumque absurditas. Quippe notandum est in hac 

parte^ non solum apud Statium, sed et ceteros omnes Poetas, voces 

munera yvulnera y nomina, limina, lumina ,flamina ^Jlumina , fulgura , 

fulmina , funera , numina , murmura , carmina , tempora , germina , 

gramina , et similia trisyllaba dactylica , saepe in MSS. Codd. pro se 

invicem substitui' : nec dubito, quin JEneid. XII, 5i8, ubi nunc le- 

gitur: 

.... iiiscosae cui circum flamina Lernse 

An fuerat, pauperque domus; nec nota potemum 

Munera , 

■ • 

Virgiliiifi scripserit Limina^; ut apud Martialem Epigr. XII, i8, 4 : 

Dum per limina te potf nti^nun 
Sudatrix toga Yentilat , etc. 

ct Claudiaaum, XXI, de Laud. Stilich. I, 4^ •' 

.... noUis hserere potentum 
Litninibus ; 

et alios sine nuraero locos in utriusque generis scriptoribus ; et quod 
proprius est, Servius videtur pro varia lectione invenisse munia; in- 
ter quam vocem ct limina , detracta litera / , utpote initio versus , 
parum est differentiae ; quum ductus calami fere iidem sint in munia 
et imina : et has voces munera et limina alibi commutatas ssepe ob- 
servavi: nam Georg. IV, 5ao, pro munere legendum esse nomine, 
eztra omnem controversiam positum puto, post ca qus dizi ad Sylv. 
III, 3, 87. Sic limina et mctnia commutantur in MSS. apud Ovid. Met. 
VI, 600, et XIV, 4^69 lumina et tempora, Ibide 3a, pectore ct lumine 

* « De hac re Tide Georg. Frid. 8tephan. Siieberi Conjectanea et opiniones in 
nonnuUa P. Oridii, etc. loca. Erlang. 1786, p. 6. » Hand. 

* Hanc lectionem Heynius in contextum recepil;Tide nostrae Edit. tom. IV, 
pa§. 346. Ep. 



PRiEFATIO-. xxix 

llef€. Fnr. 219, tempora et mcenia Horatio Art. Poet 14 1 , san- 
guineo et iiiore Sil. Italic. V, 271. Idem X , i33 , de Hannibale , 

Ni letho det ctmcta vlram , jangatqae parenti 
Coqwn, et excidat miseros cam stirpe penates : 

itain omnibns, opinor, legitur: sensus vero et oppositio plane po- 
stolant , juii^atgue parenti pignora , id est, natos, Propertius , IV, 
Eleg. 4 > ^7 dc Tarpeia : 

Dizit, et incerto permisit brachia lomno : 

ita TiiJgo le^tur. Scd an alic^uis unquam intellexit quid sit permittere 
bruekia somno? certe ie|^endum vel lumina , vel, quod propius est, 
pectora ; ut apud Nostrum Sylv. IH, 2 , 8a : « quos nunc ego pcctore 
somnos^ Quosve queam perferre dies? » Ita apud Rutilium Mumaiia- 
nom Itinerar. I, 229 et sq. 

Pmidec ezigai formatua iraagine Mxi 
Qai pastorali nomina fronie gerit : 

loquitQT de Castro Inui , oppido in Italia ; cujus oppidi praestes erat 
Inuos, idem qui Pan : jam vero quid est « gcrere nomina pastoraii 
fronte?> Lege: 

Qoi pastoraUcurnita.fronte gerii: 

ila enim fingebatQr Pan vel Inaos : Macrob. Satumal. I, as : « Ergo 
Inoi comoa barboeqoe prolixa demissio naturam lucis ostendunt , etc. •* 
Nemini dobiom essepotest, qoin ita scripserit Rutilios : et si istud 
Poema editoros essem , sine hsesitatione in Gontextom reciperem cor-' 
nua pro nomina. Sic tempora et munera commotantor Manil. IV, ao5, 
nomina ct preemia Ovid. Fast. V, ao5 , gur^ite et litore Claodiano in 
Rofin. I, 186, omine et pectore Gatolh) de Nopt. Pel. et Thet. ad finem. 
TaJer. Flacc. H, 3^4 : 

.... Venas ipsa Tolens dat tempora jangi , 
Dum Tires uiwo , mateniaque sufficit «tas : 

de coiinu^m loqoitur ; onde patet eum scripsisse, dat fasdera jungi -. 
cojus phraseos vide exempla apud Gl. Burmannum ad Ovid. Metaro. 
Tll, ^oZ^ et obiqoe occurrit. Possem tibi, credo (nec ex Poetis so- 
lom), qoadringenta hojusmodi mutationum exempla proferre : haec 
paoca addoxi, ne nimiom mireris qoando in Contexto hojus Editionis 
legeris munera pro eo quod erat vulnera , Epic. Patr. 4^ ) v®^ munera 
pro carmina Epiced. Puer. 1 4 , vel vulnera pro funera ibid. 4^ , ct 
hojasmodi nonnolia. Ubi enim res erat manifests veritatis et somma; 



XXX JVIARKLANDI 

nccessitatis , admisi in Contextum (cur cnim mihi negaretnr, quod 
nisi aliis concessum antehac foret, viz duos versus continuos in his 
Sylvis potuisses intclligere?) non aliorum solum, sed etiam mcas 
Conjecturas : in hac parte secutus consilium sammi magistri, Grono- 
vii: m Cur enim (inquit Ille, Praefat. ad Senecam) tantus Inbor insu- 
mitur eruendae doctrinae Veterum, ct operibus rcdintcgrandis, si nul- 
lus inde ad ipsos rcdeat fructus? Quid juyat toties novarc Editioncs^ 
nt eaedem corruptelse in singulis maneant? Itaque fit saepenumcro, ut 
lector in facilibus intellectu , si bono consilio assumta e Criticorum 
scriptls (quae omnibus evolverc non semper vacat) genuina manus 
Anctori reddita essct, quia vulgatum retinctur ulcus, crucietur; po- 
tiorcm partem , aut nou perceptam aut male , transoat ; et nihil quod 
imitari tuto possit, invcniat. » Haec illc, optima sane, ct utilissima si 
adhibeatur judicium ; cui , quantum valui , intendi : et hoc tempcra- 
mentum sccutus sum, ut si in vulgata lectionc aliquid sit absurdi, 
vel falsi , vel inelcgantis ; contra vcro , in Conjectura sive mea , sivc 
alius cnjuspiam , ratio , auctoritas ipsius Statii ct optimorum Scripto- 
rum , una cum minima vel usitata discrepantia a vulgari scriptura , 
istud ejiciam, hoc in Contextum assuraam. Atqui, dicunt, si hoc 
semel concedatur, actum est de antiquitatc, et pro Statio legcmus 
nescio quem. Immo, respondeo, pro oescio quo Icges Statium. Si 
enim tu , levi vel usitata mutatione vocum , ex eo quod absurrlam 
erat vel non intelligendum , efficere potes sensum perspicuum et vi- 
vidum , filum Poematis et sermonem apte connexum praecedentibus 
et subsequentibus , Numeros «eqiiabiles , et cetcris ejusdem Poelae pa- 
res et similes; deniquc, cui nihil ab uUa parte objici possit; statim 
excIamabo,.t&p«ft«(; atque I\oc, non isto modo, Poetam scripsisse cre- 
dam. Quid enim si centum Codices consentiant in hoc Virgilii loco 
.fineid. VII, 593: 

Multa Deos auraaqne pater tettatuf inanes, 
Frangimur heu ventis, inquit, ferimurque proceUa : 

anne ideo dubitares in Contextum admitterc, ex conjectura, 

Multa Deos arasque pater testatns inanes ? * 



'^* ■ Adldtmns hoc snfFragiam mcmbranarum , qua; Hambnr(p in Bihliothcca Kc- 
clesiae CatkedraHs serrantur , in quibus diserte arasque exhibetnr. * AcT. EninMT. 
1 719 , p. 38i. — . De hac lertione vide qiise ab Heynio expoDuntor in Variis Lectio- 
nibus nost. Edit. lom. 111, pag. 819 et 3ao. Ed. 



PR^FATIO. xxxj 

Pnaertiin quuin in isto Dallcif sit sensus ; et ipse alibi eamdem senten- 
tiam iisdem fere verbis proferat, ^eid. XII , 496 : 

Mnlta JoTem et l««i testatos fcederis aras : 
({uem loGnm exscribit perpetaas ejas imitator Sil. Italic. XVII , 87 : 

.... castas poUuti faederis aris 



et 71,693: 

.... pollutas fosderis aras 

Deccptamqtte Jovem. 
Qois tam inepte fautor Veteram Leetionum , ut non hoc concedat ? 
nemo certe, nisi si quis tam durus reperiri queat , ut fateatnr se ve- 
tera et falsa quam recentia et vera maile : cujus sinisteritatem pro jn- 
dido suspicere, ns esset indicium mentis infirmae, et veritatis nu- 
mine pamm contactae. « Revereor sane (ut ille ait, ad Livium, XXIV, 
a5) Veteres Libros; ita taraen ut illorum scripturam nunquam prae- 
vcrtam ei quam ipsos aoctores reliquisse credibiie est. » Quando igi- 
Cor in Textom admitto Paithenope^ue pro Major et inde : Si conjunx 
pro Sylva tma ; Meque habitus moresque pro Atque tihi moresque ; la" 
crimis pro oculis ; decoravit pro peraravit ; et centum alia ejusdem au- 
dads et veritatis ; scito^ Lector, me adeo non petere veniam , ut ctiam 
tii>i impntem. Atque ntinam pari certitudine (paene Mathematica) in 
ceteris difficilibus lods versari potuissem ! omnia uno ordine habuis- 
sem, Catienis mille ducentis reclamantibus. Quid enim refert a qua 
paite veniat, modo venerit, veritas? eadem est Dea, sive a me et 
Graceo, sive ab Heinsio et Gronovio in lucem proferatur; nisi nobis- 
metipsis tam maligni et iniqui judices esse volumus, ut quod ab aliis 
profectnm pro vero statim amplecteremur; id, quia nostrum est, in- 
ter dubia rejiciamns : quae quidem diffidentia a judicio et vero pro- 
fectu aeque longe remota est, ac oppositum ejus ^txavria, Haec semper 
tibi applandit, et , licet fallatnr, rem bene gestam autumat : illa sem- 
per pendet et fluctuat etiam in veris ; certc autem tam peccat qui 
nifail credit, qnara qui omnia : et si ab alterutro perire necessc sit , 
feUdor videtur sors copia quam fame pereuntium. Sed mediam viam 
insistit jndidum ; neque ultra Verum progreditur, neque citra deficit. 

Roo tamen mihi in hac parte conjecturali , quae cuique maxime 
adblanditnr, semper indidsi : sed ubicumquc erat dubitationi locus , 
CoDJecttimm ad imam pafpnam plemmque detrusi : unde petas licet. 



1 



xxxij MARRLANDI 

si noD ipsaiQ Statium , sensuni tamen vulgato potiorem , et cujus in 
Notis rationem reddam , quas quia non otium aut animus tibi forte 
fuerit coDsulendi , statui hoc pacto decidere cum deiiciis et fasti(iio 
tuo. Extra hos fines si me evagantem unquam deprehenderis, injicias, 
quaBso, manum, et in viam reducas; leniter tamen et sine acerbitate^ 
prout decet Musarum non duelli et discordiae sacris operatos : neque 
enim, si calculum recte ponas, tanti sunt allucinationes meae, ut pro- 
pterea tu humanitatem exuas ; et longe ante tibi denuntio , si me er- 
rantem coargueris ex ratione rei et veterum auctoritatibus (quomodo 
tecum a£[o), me primo intuitu manus daturum, et fassurum sine 
flagro et verberibus, quae procul amoventora iiberahbus disciplinis; 
in quibus quicumque ingenue versatur, civis Romanus est. Et quid si 
ego erraverim ? quis hoc a me exigit , aut quando promisi fiiturnm , 
ut nunquam fallerer? an si decem locis (ut Gronovii verbis utar)'tcr 
excidissem, malles tu septies falsa et obscura lectione torqueri, quam 
tres mihi lapsus et monstrare et condonare? non, opinor; si hominem 
te memineris. Neve hiec gratis dicta putes, hac occasione stuporcm 
meum ultro agnosco ; qui alio Opusculo (Epist. Critic. p. 3^) in loco 
L. Flori II, a, pro, « Africam et Syrtes omnium imperia gentium, 
insuiarum litora replevit, » legebam : « Syrtcs et omnium in eo mari 
jacentium insularum litora; » quum verum esset, « Syrtes et omnium 
interjacentium insularum litora ; » prout me comiter mouuerunt 
summi viri Franciscus Hare et Ricardus Bentleius , et eruditus vir 
Daniel Walterus, Mitor olim mcus : quibus viris praestantissimis, et 
hoc , et muitis aliis nominibus , obstrictum me profiteri gaudeo. Idcm 
dictum volo de loco Giceronis de Nat. Deor. III , 35 , ubi pro « vi tim- 
panitis rogo illatus est, » legebam : « in triumphantis toga elatus est ; » 
quod falsum est, quum de Dionysio Siculo sermo fiat, cui non com- 
petit toga , quse Romanorum est. Sed ad rem. 

De prioribus harum Sylvarum Editoribus parum dicam , ne eorum 
cxistimationem vero, aut mei ipsius falso judicio Isedam. Hoc solum 
audebo dicere , eos nimis negligenter huic assiluisse ; dum unum 
quemvis locum arripientes in quo aliqua esset Godicum aut Editionum 
discrepantia, huic uni catervatim incubuerunt, de deccm obscurioribus 
ct depravatioribus securi, et ne verbum quidem facientes. Quid aliud 
quam negligentes (viros alias acutissimos) dixeris, qui centies fortc 
iclcgcrunt locum Auctoris, in quo matres in luctu dicuntur/erre ct- 



PR^FATIO xxxiij 

neres et carmina oculis; yel ubi infans dicitur implicare gemitum ali- 
cai ; Tel ubi Ttthonia dicitnr spargere BWqnemJlageUo ; vel ubi lanugo 
didtar carpere genas ; vel ubi Tibris et Lucanus ager dicuDtur torquere 
a^uas : qni haec , inquam , et ter centum talia relegere potuerint et 
edere, sine ulla vel sensus explicatione , vel absurditatis mentione? 
Atque h«c est Statii in his Sylvis sors ; ea Editorum securitas. Nimi- 
rum , illis non videtnr suboloisse de tam prodigiosa horum Ubrorum 
depravatione ; et mendorum consensum pro sanitate acceperunt. Ni 
ita sehaberet^ qnomodo fieri potuit ut tot absurditatibus acquiesceret 
(non dico Gevartius et Barthius, sed) summus ille Gronovius, sine 
uUa vel snspicionis su» mentione? Nec hoc dico, ut mea majoris sesti- 
mentur, aut ut fams ct meritis illius detraham (quorum neutrum aht 
io animo aut in potestate mea situm est); sed ut hinc perspicias 
qoam diversae res sint Linguam Latinam et Poetas Latinos optime et 
accnrate intelligere ; quorum istud , si cuiquam mortaliom , Gronovio 
contigit; hoc (accurate dico), vix uni et aJteri, quod sciam (vivos 
rnim praetereo, ntpote quos Libitina nondum sacraverit), prster Nic. 
Ileinsinm , vemm Phoebi alumnum , et Galliopes siuu innutritum : qui 
alind agens paene plnra loca, certe difRciHora, in his Sylvis restituit, 
qiiam omnes alii simul sumti (Gronovio excepto) qui ex professo in- 
ftodanint huic operi ; nec dubito qnin multo plnra lateant in margine 
Eicmplaris ejns; quod a Bnrmanno aliquoties citatum video, Not. ad 
Ovidium; et meminit Graevius in Epist. ad Bentleium, Not. ad Horat. 
Gann. I , a3 , 5. Nec tamen hoc Gronovio vitio vertendum duxerim ; 
uoQ hercle magis quam quod Gallus vel Britannns non fnerit ; non 
magis quam quod « spectandus nigris ocuHs nigroqne capiilo » forte 
non faerit. Hoc enim donum est Naturae, et iliis solis contigit, quos 
« Nascentes pladdo iumine viderit » Melpomene. Muho altiora et forte 
utiliora novit et excoluit vir ille vere maximus ; quorum innumera 
spedmina exhil)et in praeclara Diatribe in Statii Sylvas : in quo tamen 
opere multa ad Poetarum locos spectantia mutasset , sat scio , Hein- 
sins , si ad illius judidum res fuisset exigenda. Interea , inde se solari 
potest Gronovius, quod hoc (nescio an dicam infortunium) communc 
haboerit cum viris in aliis eruditionis partibus longe summis. Hinc 
ctiam se tueri potest , quod haec Diatribe primum ejus tentamen , et 
opus juvenile fuit : juvenile quidem illud, sed Gronovii juvenis, et 
quaJe oon perfectius elaborare potuerint multi , qui hisce literis totam 
6r(ateni impendcmnt : etiam errores istius viri quiddam eruditius ba- 



xxxiv MARKLANDI 

bent quam aliorum JiofBeifxa/r*, Et in Imiversum , boc quasi ex Pboebi 
tripode efFatum sume : Nunquam interituram esse veram Eruditio- 
nem , donec Gronovii Opera legentur. 

r 

At periculosum erat a tanto viro dissentire. Erat quidem : sed , ut 
puto, ducem rationem scquebar; cujus rei, tu, Lector, constitutus 
es judex. Et quid facerem ? Hinc , u€ mibi vidd[>atur, stetit veritas ; 
illinc, Gronovius: anne difificilis electio? Gronovio certe, quantumvis 
magno , major veritas. Nec ouipiam unquam fraudi fuit a quopiam 
cum ratione dissensisse ; presertim in bis studiis ; in quibus non ad 
formulam astringimur, et idem jus est Maevio quod Titio : absit modo 
livor et petulantia; quorum causas procul habeo. Etiam ab ipso Hein- 
sio saepissime in hoc opcre dissentio : nec tamen propterea vei de illo 
pejus , vel de meipso melius existimo. -^ 

Moles hujus voluminis obstitit, qoo minns ederem prasclaram banc 
Gronovii Diatriben (cujus exemplaria jam rariora sunt), et simul 
Papinianas Lectiones Jani Casperii Gevartii, cultissimum opus, et 
Eruditis benc notum : et licet Gevartins in re critica nibil fuerit ad 
Gronovium , feliciter tamen in hoc opere versatus cst , et Statium lu- 
Gulenter explicavit , et non raro emendavit : ut proinde multum illi 
debeant Papinians Literae. Bartbii Editionem^tatii nondum vidi : se- 
ptem tamen vel octo emendationcs (quae in Edit. Varior. occurrebant) 
parvas quidem , sed indubitatas , admisi. Bemartius , Morellus , Cru* 
oeus, quidquid contulerint, suis locis memorabitur. Hi omnes (et alii 
aliquot) edidcrunt bas Sylvas. Janiis Parrbasius (monenteBarthio), 
Argument. Prsefat. in.lib. I. Ciaudiani de Raptu Proserpinae, poHicetur 
Commentaria in Sylvas; quod et facit Politianus Epist. VI, i, ubi 
etiam testatur se publice prselegisse bos Libros. Jos. Scaiigcr. Castigat.- 
in Propertii lib. U, pag. i85, Edit Patisson. memorat se enarrassc 
totos quinque libros Sylvarum Lndovico Castaneeo , Equiti Begio. Sed 
privats , opinor, bse Scaligeri , non publicae , aut scriptis commissa* 
Praelectipnes ; quod tamen innuere videtur Barthius. Alii quoque multi 
lucem et sanitatem fauic Opusculo obiter contulcrunt : ut sane diibi- 
tem, an inter omnia Antiquorum Scripta ullus sit libellus, qui tot me- 
dicas manus expertus sit; quippe in Contextu hujus Editionis habcs 
certissimas Emendationes virorum ad minimum quadraginta in re li^ 
tcraria Principum. Nec tamen , ut mihi videtur, dimidiam partcm 



\ 



> 



TRiEFATIO. XXXV 

iiM>ndortim abstuleroDt , ant locorum diHicilium expUcanint : undc 
magoo emerim' scire, quibus rationibus sibi ipsis imposuerint viri 
in aliis Auctoribns perspicacissimi ; vel quo modo interpretaturi fue- 
rint ter centum loca qn« ex his Sylvis possem proponere , et quorum 
iJli nuUam rationem habuerunt 

Qnnm primum hoc opus aggressus eram, ad manus fuerunt Editio- 
ne$(Ubri enim MSS. in Britannia nuUi) quae vulgo habentur prae- 
stantissim», Aldi An. MDn. Gronovii, Gevartii, Bemartii, Grucei, 
Grasseri , Veenhusii , et alias minorum gentium : Tiliobrogae quoquc 
Variantes Yeteris Godicis, qui in plerisque cum Edit. llom. consentit. 
Gronovit Diatribe suppeditavit Lectiones Codicnm Senensis et Flo- 
rentini , et Editionum Rom. ct Aldins et Venctae mccccxc. De quibus 
bbris ait (Praef. ad Diatriben). « Se snmma cum diligentia cos contu- 
lisse, cum relifrione et fide optima citare. > Anno iG53, idem edidit 
Statium , et una cum illo Reiiqua ad Syivas : haec prsebebant Varieta- 
tes nonnoiias optimas duorum aliorum Godicum, Rliodiani et Salis- 
bof]gensis. Excussi quoque Notas omnium quotquot nancisci poteram, 
qni in hunc Auctorem scriptitarant 

Tandem maximo benefido, et qnod multorum MSS. instar habuit, 
me mactavit praeclarissimus ct in his studiis summus Vir Franciscus 
Hare, Episcopus Asaphensis ; qui cx BibliotbecalUustrissimi.Comitis 
Sundertandiae Editiones Parmensem et Romanam mihi impetravit; 
hanc, Anni hcccclxxv ; illam, mgccclxxih : utramqne cx diversis Godici- 
bns, Parmeusem ex optimis expressam, prout tcstatur N. Heinsius ali- 
cubi ad Glandianum ; et res ipsa fidcm fecit. Quippe hujus solius ope 
nononlia ioca restitui , quae , absque hac forct , nulla Conjectura asse- 
qni posset Sic Glauc. Ated. i gS , pro volventem Parm. tergentem ; quod 
vernm cst. Hcrc. Surrent. i6, pro Ductavit scopulos Parm. Vivisit: et 
ibid. i52, pro Addiscis Parm. Adscises; undp feci Adsciseis. Ita pro 
yeres restitui pater, cx Parmensi , quae habet ^ete : pro raram quietem , 
navam : pro nitidas speculas Parm. vides ; unde feci vfgiles : pro labente 
wumu restitui trepidante: 'profissa buxoyfieda: pro Cjrda lahor nomen- 
^^fiiu, £pi«ed. Patr. 94, ioco notissimo, Parmensis Cidaliben no- 
nenqve fiuitf undc feci, CUra Lyre, nomenque fuit, Epiced. Puer. ad 
fin. pro Exercere $enasy Parm. Excepere; unde feci Excepisse. Hae sont 
egregiae restitntiones, huic libro debitae : micto multas alias , quas per 



xxxvj MARKLANDI 

totum opos sparsas videbis. Liber est in Folio (quemadmodum to* 
quuntur), charactere nitidissimo, et opinor, ad scripturam Codicum 
unde desumtiis est, accedente. Magni eum fecit Heinsius : passim ci- 
tat , ct ex illo Statii loca emendat. Mihi hoc prsecipue nomine gratus 
fuit , quod nulli antca Editonim , quantum novi , hunc vidisse con- 
tigerat : et magis magisque gratus , postquam Ck)njecturas meas ab 
illo confirmatas comperissero ; quam voluptatem multis in locis cepi. 
Ad finem hujus Editionis legitur haec notabilis Epigraphe : « P. Papi- 
nii Statii liber qnt' explicit : quaq non desint qui velint epistolam qnae 
scribitur Abascantio Priscills Marito non esse principium quinti, sed 
interpositaip in quarto; et silvas solum in libros quatuor esse divisas : 
quod quidem constare videtur ex his verbis poetae : Quare plura in 
Quarto Silvarum quam in prioribus. Correctum p. d. (opinor, per 
Jominum) Franciscum Puteolanum : et vere , uitra impressionem Ve- 
netiis factam, in fll millibus locis emendatum, SS. CatuUum et Silvas s 
ut tu Lector ambobus exemplaribus experiri poteris': itaque nuUo m 
intelligi possit : et cetera. Impressum Parmae per me Stephanum Co- 
rallum. Anno Christi mcccglxxiii secundo Cai. Septembris. >• Franci- 
scus hic Puteolanus (ut hoc obiter addam) praeceptor fuit viri magis 
noti , Philippi Beroaidi , prout disco ex Gcvartio Papin. Lect. III , 6. 
Idem , opinor, est Puteolanus , cujus meminit Politianus , Epistolar. 
II, 14. Hinc vero patet, antiquiorem hac Parmensi fuisse Yenetam 
aliam, quam forte innuit Gevartius Papin. Lect. I, i3, ubi citat Piin- 
cipem Edit. Venetam ad confirmandam Lectionem nymbo pro thym- 
hra ; quum tamcn thymhra sit in Veneta Anni mcccgxc , ut notat Grono- 
vius Praefat. Diatribes : et proinde nccesse sit aiiam esse Venetam iiia 
vetustiorem. Immo trium Yenetarum antiquiorum mentionem inve- 
nio; unius nempe, an. i483, apud Ci. Fabricium Bibliocheca Latin. 
lib. n, cap. 16, et Suppiement. p. 713. Alterius, an. i^?^ apud Gro- 
novium Beiiq. ad Statii Sylvas. Tertiae , Parmensi vetustioris , in Epi- 
graphc modo adducta. Erravi igitur siquando Parmensem omnium 
antiquissimam dixerim. Quum de hac Veneta Editione quaerercm, ad- 
mouitus eram illam servari in BibUotheca Celsissimi Ducis Devoniae, 
cgrcgii Literarum fautoris : ^ quo (intervcntu Nobiiissimi cujusdam 
Amici) thesaunim hunc impctravi: quorum adeo humanitati et co- 
roitati utinam pares gratias referre possem. Et jam video, omnia quae 
de praestantia Edit. Parm. praedicaiveram , ad hauc potiori jure trans- 
ferenda esse : quippe Parmensis ex hac plane expressa fuisse vidc^ 



PRiEFATIO. xxxTij 

tar, miiUtia DonnuUis (et freqnenter in pejos) vel ex aliis Godicibus, 
▼el forte ex libitit correctoris, Francisci Pateolani : et quaecumque 
dgregia habet Parmensis, baec quoque habet; et multa preterea, 
qus in Addendis videas : adeo ut absque hac oronino manca fuis- 
set nostra Editio. Liber est pulcherrimus, in Folio: in eodem vo- 
hunine cantinentur Catullus , Tibullus , et Propertius. Uno anno Par- 
mens4*m prscessit, impressus Venetiis An. 1472. Non dubito quin 
haecsit omnium antiquissima harum Sylvarum Editio; certe, omnium 
rarissima cst ; neque mentionem ejus aiibi invenio praeterquam in ob- 
scoro isto angulo Editionis Parmensis ; istius quoque pcrquam rarse. 

Romana qooque Editio , licet ab aliis praeflorata , nonnihil novi ex 
suo contulit , et lectiones Parmensis et Venets Editt. confirmavit ; 
qood passim videbis« Huic prsefuit Domitius Galderinus, cx scriptis 
in diversos Auctores bcne notus, et, ut illo aevo, vir sane doctissi- 
mus. Multa iile Statio fcliciter restituit ; in multis puerilitor erravit : 
hoc tamen nomine maxime culpandus , quod si quid non intellexe- 
rit, statim mutavit; etiam absorde nonnunquam; saepe etiam, quod 
valde sospicor, nulla mentioue facta. Utilis taroen Editio, quod diver- 
sorom Godicnm scripturam repraesentet ; quum jam paene certus sim , 
Domitinm, quando istam evulgaret, non vidisse aut Parmensero, aut 
Libros ex quibus Parmensis expressa fuit : de quo aliquando incer- 
tus eram. 

Sed dndum ante nactos hos libros suspicatus eram , quod postea 
venim comperi , non multum auxilii expectandum esse a duobus vel 
tribus exemplaribus quibusvis : quippe altius adactum erat vulnus ; et 
post omnia qoae invenire potoi a viris doctis restituta vel e Libris vel 
ingenio , restabant adhuc paene innumera quae nullo modo erant in - 
teliigenda. His igitur incumbebam , haec premebam , et omnes stro- 
phas vertebam : et interdom veritas primo discorsu sese ingerebat ; 
aliquando res erat morosioris disquisitionis. In summa : si qoid in 
his rebns certi sit , paene aosim in me recipere et praestare , te jam 
legere posse Statii Sylvas plos quam ter centum locis restitutas ex 
coojectora; partim sensu praeennte et nccessario postulante has cmen^ 
dationes, partim literis et calami ductibus ad vcras Lectiones docen- 
tibos : adeo ut jam non restent qoadraginta loca' de quibus desperem. 
iovenihter nimis dictum hoc tibi forte videbitur: spondeo, dictum 



xxxviij MARKLANDI 

esse citra affectationem aut jactantiam -, quaram occasione$ , nt mihi 
videtur, ab his stiidiis longissime excluduntar : bene enim sdo, quo 
pretio hsec et omnia hujusmodi sestimanda sunt *. quae tunc demum 
tolerabiiia fieri indpiunt, quum ab animo simplid ct candido profid- 
scnntur : siu minus , reponenda sunt inter Fiacd nugas qus « seria du- 
cunt in mala. » 

Nonnulla in his Syivis depravatissima puto , et sine aliis Exempla- 

ribus nunquam restituenda , utpote forte mutiia : velut hoc Epiced. 

Phileti vs. 64 : 

Seu Lucanus ager , seu Tibridis impetos aicas 
In dextram torsisset aquas. 

Arb. Ated. 69 : 

£t secrete palam , qni digeris <Mtiiiie Titam. 

ad Uxor. 49 '• 

Et quamquam sacvi fecerunt Maenada planctus. 

ad Marcell. 83 : 

.... proavitaque toto 
Rura abiiase mari. 

€t loa : 

.... nec cnim Tirynthius almae 
Pectos amicitia:. 

Quae omnia (praeter istud Epiced. Phileti*, de quo omnes tacent), 
summi viri Gronovius et Gevartius sanissima putant, ct cxplicare co- 
nantur : ego non possum mihi in tantum imponere, ct simpliciter 
fateor me non intelligere ista loca ; quod utiuam faccre omnes qui 
veterum Auctomm Editiones procurant; et sane facere debent, ct 
facerent , pisi puderet fateri'sc aliquid non intclligcre : qua dissimu- 
lationc nihil studiis est damnosius. Uinc enim Lector non adeo erudi- 
tus (qui plurcs numero) quum in tale aliquid indderit, incusat primo 
stuporcm suirni , per quem non intclligit quod cstcros omnes putat 
intdligere ; quum tamen forte ejusmodi sit quod nemo imquam aut 
intcllexit, aut intellccturus est. Statim sequitur inccrtitudo in studiis; 
et hanc excipit desparatio ; ct novissime , contemtius. Fidcliter igitur 
indicavi (certe volui) omnia loca dc quibus mihi non Uquet; et non- 
nullis intcrdum forte opitulari possem, nisi taederct conjecturls in- 

> Sylv. II , 6 , 5o , ubi vide lectionem quam eruimus. 



PRiEFATIO. xxxix 

do^ere in locis quae tribus vel qaatuor modis i^fingi possint : quum 
ea sola pro oertis babeam ad qu« uuos tantum est aditus. Si quid ta- 
mcn hojusmodi incideret , fidi Editoris erat Lectorem moncre ; nec 
mooere solum, sed et remedium tentare : nec enim ferendu^ esset 
medicus qui xgroto tantum diceret, asgrotus es, absque ulterioi^ cura 
ant OMiaiu enm sanandi. Tentavi igitur : et interdnm forte veram 
vidi ; sspius , opinor, peccavi. 

De ipso Statio omnia sont vtdgata : nec quidquam hnovi abui , nisi 
otrefeilerem opinionem magnorum virorum qui statuunt eum victum 
fmsse in Agone Capitolino in commissione Thebaidos suae : quod nec 
minimum verisimilitudinis habere, nec ab eorum Argumentis pro- 
bari, doceo ad Epiced. Patr. aSi. De axft^U et tumore, quae Statio 
saepe objiciuntnr, aptior erit alius dicendo locns. Notandus obiter fuit 
eomm error qui Selliom seu Epirotam faciunt Mostri Patrem ; quum 
ille plane (uerit Neapolitanus ; Gens vero Papinia , ex Velia Lucaniae 
oppido. 

Restat a te petam , Lectbr, ut ignoscas iongitudini Notarum , cui 
abqnoties forte nimis indulsi ubi per se pcrspicua res fait. Atque 
utinain exemplonun numerus multis in iocis circumcideretur. Sed 
faanc guTniitatem mox (si nibil interpeJlat, et si eruditioribus tanti 
videbitur) compensabo brevitate Notarum et Emendationnm in Pra* 
pertiam , cui jam qoum maiime incumbo : et proxima fyoetora exckidet 
Statii Thebaida et Achilleida; quas cum Libris MSS. callatas edere 
destino : in quam rem viros eruditos exoratos vclim , ut mibi trans- 
mittere dignentur si quid buic proposito accommodum penes se ba- 
beant : reddam vicem , si reposcant ; reddam , et si non reposcant. 

De Virgilii ^neide , quibusdam in locis (praecipue p. 3oa , col. I ' ) , 
liberios quam mos est, opinatus sum. Hujus opinionis audaciam ex- 
pavet eruditus quidam amicus meus : cujus causa , et ut quod cen- 
sco sine ambagibus proferam , addo : Plurima csse in isto Poemate , 
quae, si ego (pessimus omnium Poeta) versus scriberem, noliem in 
meis conspici : et licet nimacro infinita uitra humanae imitationis me- 
tas io ilio emineant , nonnuUa tamcn sunt contradictoria , multa lan- 

* Vide infra hoc toI. pag. 653 ct Po&tcriptaoi pagin. seq. 



xl MARKLANDI PR^FATIO. 

guida , eiilia , nugatoria , spiritu et roajestate Garminis Heroici defc-* 
cta : quae si perfecti Operis sigua sunt , sit per me quantumlibet per- 
fecta Virgilii J£neis. El de Georgicis quidem quantum vuit concedo; 
de J£neide vero, renuo negitoque. Non solus ita censeo: immo hoc 
sensisse videtur ipse Virgilius, optimus certe sdi judex; aut quare 
flammis aboterijussit hoc opus? Sed et solus , ita censebo, donec sen- 
sus communis et rerum notiones animo haerebunt. Impudentiam vel 
dementiam ^eam miraris? quod dixi, prsestai^ paratus sum; et in 
hanc rem , non mediocrem Sylvam jam in mundo habeo ; cujus spe- 
cimen in Notis passim videbis. O VirgiH , quaie te numen habere di- 
cerem , si sic omnia scripsisscs quemadmodum multa in secundo , 
quarto , et ^exto Libris ! Et tu quidem sic omnia scripsisses , si tibi 
permisissent tempus et maie fcriati homines : sed nunc pars minima 
es ipse tui. Vaie , Lector, et , si minus recte de his rebus sentiam , 
doGcre me vei redarguere , si tanti sit, ne dedigneris. 

J. M. 

Londini , Idibas April. A. D. 1728. 



N. B. In hac Marklandi praefatione plurima sunt acnte et feiiciter 
cogitata, quie sincera mente laudanda profiteor: nnum tamen graviter 
offendit, quod siientio prsterire, quasi conscius adsentiar, neque ani- 
mus, neque rerum evidentia patitnr. De Virgilii scilicet ^neide liberius 
quam mos esty fatetur se pronuntiare; Uberius profecto, ne dicam au- 
dacter et impie, de Divmo illo, ut vocat Statius, poemate. Gaetemm, 
erudite Lector, quoniam se redarguere Markiandus ipse nos invitat , vide 
Mabokis editionem nostram passim, sed iu primis Vol. VII, pag. 279, 
289, 3a8, 333, 35^ et seqq. atque 6^9. 

Invenies etiam in nost. Edit. PoETiiRiiM Latin. miitob. Vol. II, p. 4^7 
et seqq. duo Garmina Lyrica hujus P. Pap. Statii, quae iilic expressa re- 
liquimus, ne WERifSDORFii rara Gollectio nobis truncaretnr, adjectis in- 
super nostro Ducipluribus notis et yariis Lectionibus, ut pianum foret, 
quoties Marldandus ingenii impetu se transversum abripi pateretur, et 
vulgatam lectionem, quia sensum recle non intellexerat, temere muta- 
tam repudiavisse non timuisset. 

, Vive, vale et laboribus nostris fave. 

N. E. L. 



PUBLII PAPINII STATII 

SILVARUM 



LIBRI QUINQUE. 



/. 



PDBLII PAPINir STATII 

SILVARUM 



LIBER PRIMUS. 



EPISTOLA P. P. STATII 



AD STELLAM. 



w. 



i)iu multumque dubitavi, Stella juveois optifne, et iu 
studiis nostris eminentissime qua' parte voluisti , an hos 
libellosy qoi mihi subito calore et quadam festinandi vo- 
luptaie fluxerant, qnum singuli de sinu meo prodm^en^, 



VAAIiB LEGTIONES. 



P. Papinii Statii. Inscriptio- 
nem exhibent antiqui libri his Ter- 
bis ; Statii Papinii Neapolitani Sil- 
varum liber primus ad Stellam. Ita 
God. Drak. et Urat. ; sed Paris. mu- 
tat ordinem nomioam : Papinii Sta- 
tii. £d. princ. ita : P. Papinii Statii 
SureuU Silvamm liber primus pro' 
hamium ad Stellam. \n Cod. Leid. 
boc et reliquoram librorum prQQe- 
mia de^iderantur. Ha£id. 



I. Dttbitavi* Ed. Ven. 147^9 quas 
in bibL Paris. serratur, cogiiavi. 
Hakd. — Eminentissime. Hsec vox 
non est in God. Merseb. Si Sta- 
tiana, Tidetur Irajicienda : et in stu- 
diis nostrisy quaparte voluisti emi- 
nentissime. Baiitb. 

4. F/uxcraitt. Parmens. etVenet. 
fluxerunt; forle rectius. — Inde ab 
Romana omnes editionesyZuxeranf ; 
sed auctor Jansenians a. i63o, re- 

I. 



4 EPISTOLA P. P. STATII 

5 congregatos ipse dimitterem. Quid enim? . . . . quoque au- 
ctoritate editionis onerari , quum adhuc pro Thebaide 
mea (quamvis me rehquerit) timeo? Sed et Culicem legi- 
mus, et Batrachomyomachiam etiam agnoscimus : nec 
quisquam est illustrium poetarum , qui non aUquid ope- 

lo ribus suis stilo remissiore praeluserit. Quid? quod ha^c 
serum erat continere, quum illa vos certe quorum honori 
data sunt, haberetis. Sed apud ceteros necesse est mul- 
tum iUis pereatex venia, quum amiserint, quam solam 
habuerunt , gratiam celeritatis : nuUum enim ex iUis bi- 

1 5 duo longius tractum ; quaedam et in singulis diebus efFusa : 



stitmt Jluxerunt y qaod legitur in 
Codd. Urat. Paris. et edlt. princ. 
Parm. Vicent. Unus Gronovius se- 
cutus est. Saepe vero grammatici 
mntarunt perfectum quod yim ha- 
bet aoristi Graeci. Burm. etiam cor- 
Texit effiuxeranU Sic Hand. qui re- 
cepit^ujctfrunf. ^Prodiissent. De 
$inu meo pro. . . . congregatos; ita 
Parm., snppletum in margine pro- 

diissent : et moz « quid enim 

quoque auctoritate, suppletum ea- 
demmanu: oportethtyusquoqueau- 
ctoritate. Eadem lacuna in Venet. 
Vulg. Quid enim oportet hujus quo- 
que, — In Godd. Uratisl., Drak. et 
Paris. Xe^iVLrprodiissent; Lind. scri- 
psit prodissent. Verba oportet hujus 
leguntur in Codd. Urat. Drak. et 
Paris., et in ed. Vicent. qoae non 
correcta est ad exemplum Roma- 
num. Sic Handius , qui et ipse habet 
oportet hujusquoque^ etc. Vid. not. 
6. Quum adhuc. Quod adhuc. — 
Quod adhuc; ita God. Paris. ct om- 
nes edd. inde ab Romana. SedGod. 
Urat. et ed. princ. ijfuo, quod de- 
fendi non potest. Hand. — Quod 
adhuc legitur in editione Hand. 
Vide notam 5, pag. 7. 



8. Batr€u:homyomachiam etiam 
agnoscimus, Ed. princ. batracoma- 
chiam. Heyn. in procemio ad Guli- 
cem, nescio, an de industria, scri- 
psit cognoscimus. N. Heins. conjecit 
BatrachomyomMhim ignoscimus ; 
sed agnoscere hoc loco si^nificat 
probare, non reprehendere. Bar- 
thius in ineditis notaTit, voc. ettam 
non fuissein God. Merseburg.HAND. 

10. Op. suis. Lege op. seriis. 

11. Quum Ula vos certe. Editio 
Romana pro quum , habet quom ; 
relique cum. Hahd. 

i3. Solam habuerint. SicHand. 
qui hsec : restitui lectionem om- 
nium Godd. et edd. antt.Gevartius^ 
non librorum auctoritate , sed sua 
sponte edidit habueruntf quod in 
Gronov. et Markl. transiit. Utrum- 
que, si ad grammatica precepta 
revocaveris , probatom accipies : 
sin sensum et reliqaa verba respe- 
xeris, conjunctivum praeferes. 

1 5. Et singulis diebus. Parm. Ven. 
et Rom. et in singulis; recte. — In 
singulis legitur in omnibus antiquis 
libris. Aldina prsepositionem omi- 
sit, et post eam onmes; restituen- 
dam tamen censaimus^Hand. duce. 



AD STELLAM. 5 

qoamvis metuOy ne verum isluc versus quoque ipsi de se 
probent. Primus libellus sacrosanctum habet testem : su- 
mendum enim erat a Jove principium. Geterum hos ver- 
sns, qnos in Equum Maximum feci, indulgentissimo im- 
peratori ^ postero die quam dedicatiun erat opus , tradere 20 
JQSSus sum. Potuisti illud (dicet aliquis) et ante vidisse. 
Respondebis illi tu, Stella carissime, qui Epithalamion 
tuum, quod mihi injunxeras, scis biduo scriptum. Auda- 
cter mehercule ; sed tamen cclxxii hexametros habet. At 
fortasse tn pro coUega mentieris. Manlius certe Yopiscus , a5 
vireruditissimus, et qui praecipue vindicat a situ literas 
jampaene fugientes, solet uhro quoque nomine meo glo- 
riari , et villam Tiburtinam suam descriptam a nobis uno 
die. Sequitur libellus Rutilio GaUico Valenti dedicatus : de 



16. Quamvismetuo,FsiTm» Quam- 
vU me ore vtrum; in mar^ine metuo 
»e. — Quamvis nemo. Barth. in 
ioed. — Cod. Paris. : Quamquis me- 
iuo verwn; edit. princ. quamvis in 
meone verum; Vicent. quam quis 
metuo ne v. At ut jam Galderinus 
rettitnlt in Romana, quamvis me- 
tuoy ue verum^ ita le^tur in Cod. 
Urmt. optimo. Hahd. 

17. Ifoc verws. Edit. princeps 
ezliibet hos usus. 

30. Dedicatum erat. Volgo dedl' 
caverat. ^— Hand. habet dedicave^ 
mt^ sic God. Paris. Vid. notas , p. 9< 

a 1 . Jussus jusn. Cod. Urat. uisum; 
td. pr.jussum omisso est. Prsterea 
ia antiqiiis edd. Yerba/pct indul" 
jentissimo imjferutori conjongun- 
tor. Havd. 

i3. Sds biduo scriptum. Parm. 
triduo; male. — Cod. Uratisl. scibis* 
Hasd. — Edit. pr. omittit Yocem. 

24. MehereuU. Restitui ex antt. 
libris mehercie. Inde a Gevartio edi- 
tmn mehereule. HAim. — Ed. princ. 



mehercles. — Sed tamen CCLXXJI 
hexameiros. Parm. et Ven. Sed tan' 
tum tamen exhametros. — God. 
Urat. sed tamen hexametros. Haiid. 
— Edit. princ. sed tantum tamen» 
Vid. not. — Est fortasse... mentie^ 
ris. Et/ortasse.—^Omnes libri prae- 
bent et; God. Par. cclxzvii examc' 
troSf ei mox mentiris pro mentieris. 

26. Vindicat. God. Uratislensis , 
vendicat. Hakd. 

37. Nomine meo,... et villam. 
Parm. omittit et, unde recte puto 
me emendasse: nomine eo gloriariy 
villam, etc. id est, ea causa. — ^Vulgo 
legebatur , et villam. Bartb. in sno 
libro scripsit : «MS. eo^ vere; et 
illam (voluit villam) non habet. 
Merae snnt glosse. » Eadem fere in 
Anim. nbi taraen Godd. auctorita- 
tem desiderat. God. Urat. nomine 
meo gloriariy villam. Editio prin- 
ceps addit et. Ego nibil mutandum 
▼ideo in illa optimi codicis scri- 
ptura. Haitd. 

29. Gallico Falenti^ Omnes edd. 



6 EPISTOLA P. P. STATII AD STELLAM. 

3o quo nihil dico , ne videar defuncti testis occasione mentiri ; 
nam Glaudii Hetrudci testimonium est, qui Balneolum a 
me suum intra moram ccenae recepit. In fine sunt Ka* 
lendae Decembres , quibus utique creditur : noctem enim 
illam felicissimam habent, et Toluptatibus publicis inex- 

35 pertam. 



Rutilio Gallico Valenti de quo no- 
mine nil constat. God. Urat. Gal' 
lico en uaienti; ed. pr. ualetL N. 
Heins. correxit convalestxnU» Idem 
Scriverins ita notavit; GalliCOua- 
leseenti. Emendationem necessa- 
riam putayi. Sic Hand. <]ui dedit 
Gallico convalescenti. 

3i. Claudii Hetrusci, Edit. pr. 
ClawH ketnisei, God. Unit. et Drak. 



Etrusci; Lind. Gevart. Markl. ITe- 
trusci. Hahd. — Est. Lege exstat qui. 
3a. Suum intra moram» God. 
Urat. suam^ etc. Hahd. 

33. Utique. God. Urat. habet uti. 
Hard. — Creditur. Lege credetur. 

34. Felicissimam hahent, God. 
Uratislensis et editio princ. omit- 
ttmt habent; ille praeterea dat ex 
voluptatibus. Havd. 



^ f m^nt ^ tAfln %n0^^%0%Ai%f%^<\Afv^rtA^i/%^ W V*/% n f%t^ %f^ m %AM^fU9t^f%f%^%/%t%ni% 



mnM 



IN EPISTOLAM P. P. STATII 



AD STELLAM. 



LiSEA 4- y OLvnkTEjhixerant. ObyiQm erat, voluptate Mnxerant : sed 

sanom lociun pnestat Ansonins Epist. XVI : a Adjuro benevolentiam 

toamy Terecnndije meae testem, eos {epodos) mihi subita persuasione 

Jluxisse : nam qais hos din cogitaret? qnod sane ipsi de se probabimt. » 

Ubi manifesto alludit buic Statii loco, et alteri inJFra, « Quamvis metno 

ne yernm istuc yersns quoque ipsi de se probont. » Nisi dicas apud Au» 

soninm quoqne legendum esse effiuxisse, Sed non opus est ; Jbuterant 

pro effluxerantj simplex pro composito; ita pressutn comis cruorem^ 

pro expressumy Thebaid. XII, 3ao; tro^tos membris spirantibus bastas, 

pro erfracfof , Tbebaid. II, 712; ita enim legendum; yulgo /ractos Sic 

etiam lata pro elatoy Ovid. Art. Am. III, 20; surgere ponto pro exsur^ 

gerty Blanil. V, ^\^% fundere equitem pro effundere ap. Nazarium Pa- 

negyr. c. a^) ^^ ^^ genus innumera. Paulo ante, « eminentissime qua 

|iarte yoluisti; id est, in poemate elegiaco. » Elegiacus enim erat Stella; 

Inde est qnod in Epithalamio ejus, y. a5a^ dicit Statius Philetam, Galli- 

machnm, Propertium, Ovidium et Tibullum (omnes poetas elegiacos) 

diem Stells nnptialem libenter celebraturos fuisse, si in yivis essent. 

Pessime Domitias interpretatns est, « in eo de quo yoluisti mc delibe- 

rare. » — De sinu meo prodiissenty congregatos^ eic. Ita bene supplevit 

Domitins, quum in codicibus suis invenisset de sinu meo pro... congre^ 

foioty etc^ ^atio relicto, ubi integram dictionem esse oportuit. Barthius 

aaloit proiihamnt. Atqni Uber non prosilire, sed prodire dicitur. 

5. Quid enim oportet kujus quoque^ etc. Hunc etiam locum ex inge* 
nio snpplevit idem Domitius , qunm in omnibus codicibus desideraren» 
lor yoces oportet hujus^ que in editiones deinceps receptsB fuiomnt ^ 
pessimo exemplo. Sensas est: «Quid enim? dioet aHqnis: adeone mt 
aodacem yel stultnm esse , ut judicia hominum ptoyocem his nugis ^ 
qmmi adhuc de eventu Thebaidos mes», operis serii) trepidem? » Re- 
spondct Statius : « Sed etCulicem le^mus et Batrachomyomachtam, etc* 
Objeeerat aliquis Statio argumenti faumilitatera: hanc illedefendit ezen» 



^ I 



8 NOT^ IN EPISTOLAM P. P. STATII 

plit VirgUii «t Homeri. Nallam aliom •ensnm hoic loco sabesse pofse, 
pateC ex responso poets : yerba aatem, « Qoid eoim <]aoqae, etc, « hone 
nullo modo efKciunt : scripsisse enim debuit ad hanc formam : ■ Qoid 
enim? Men* auctoritate levis quoque et nugatoriae editionis onerari, 
qnum adhuc pro Thebaide mea, quamvis me reliquerit, timeo?» Hoc, 
inquam, Tel tale aliquid dizisse debuit; locus i^^itur sine dubio mutilus 
est; sed non ullius ingenio absque codicum MSS. ope supplendus. Bar- 
thius tentayity «Quid enim? Editionis quoque auctoritate onerari?» mal- 
tis nominibus refellendus, nisi jam dizeram. Monendus tamen es, pro 
quod adhuc omnino legi debere quom, id est, quum : hoc postulat sen- 
sus : simillimus huic locus in prsfat. lib. IV, ubi eandem ol^jectionem 
diluit. — Quod pro quanquam usurpari ezemplis non tantum serioris 
statis demonstrarunt Muret. ad Gatull. aa, p. 36; Heins. ad Chdd. Her. 
17, 5i; Burmann. ad Anth. Lat. II, pag. 484* Temere igitor Marldand. 
correzit quum. Hahd. 

7. Quamvis me reliiiuerit, Nemo hsec accurate interpretatus est. Rei- 
nesius in ineditis : « reiiquerit, i. e. victus fuerim in committenda ea. » 
N. Heinsius : respicit ad pudorem, quod Tictus fuit, dum recitaret. 
Gf. ejus Adversaria pag. 691. Gronoyius, quaroyis eandem hanc senten- 
tiam amplezus, scilicet Statium desertum se a Thebaide sua sensisse, 
tamen ezplicat his yerbis : «etsi jam edita, jam publicata sit, ut nunc 
sero et firnstra pro illa timereyerear. • Relinquere proprie dicitur de opere, 
.|aod ez manibus artificis ezit absolatum et perfectum. Hard. 

10. Operibus suis stUo remissiore pneluserit Vide totum locam : « Nee 
quisquam est illustrittm poetaram qui non aliquid operibus suis stilo 
remissiore praeluserit. » Glare opponuntur stilus remissior et opera; si 
igitur sic scripserit Statius, hi Silyarum libri non inter opera censendi 
sunt, sed tantum pnelusiones sunt operum : opera igitur significant ma» 
jora et graviora opera, qualia sunt Thebais et Achilleis; inepte et falso; 
lege, <fui non aliquid operibus seriis stilo remissiore praeluserit. Jamyides 
oppositionem inter seriis et prcBluserit ; notum istud Virg.,Ecl.VQ, 17: 
Posthabai tamen illoram mea seria lodo. 

quem locam ezscribit Ausonius Mosella, y. »06 : « . . . sua seria lado Post- 
habet... » Plin. ep. VII, '9 : « Fas est et carmine remitti, non dico continuo 
et longo , id enim perfici, nisi in otio y non potest , sed hoc arfj^uto et brevi . 
quod apte quantaslibet occnpationes curasque distin^it : iusus yocan- 
tur; sed hi iusus non minorem interdum gloriam, quam seria, conse- 
quantur.» Gontracte scriptum fuitsiuTpro seriis; unde minima mutatione 
suMs; pari fere modo deprayatus locus Auctor. de Gaus. corrupt. eloquen- 
tiae, cap. ao: «traduntque inyicem ac saepe in colonias ac proyincias 
soas scribont, siye in suis aliquis aqruta et brevi sententia effulsit, siye 
locos ezquisito et poetico cultu enituit; » ubi Acidalius et Freinshemius 
pro in suis legunt sensus; atqui hoe non satis est, quippe deest oppo- 



AD STELLAM. 9 

aiio; fefpe, sive in tdbitis iduptis, etc. Subita siint estemporanea, qmliiis ^ 
epponantor mediiata^ et exquisitay et elahorata. Plin. Epist. I, i6 : « Aa- 
diYi caoMS agentem acriter et ardenter, nec minus polite et ornate, siye 
wuditatOj tiTe subita proferret.» Et ita passim in Epistolis Plinins et alii. 
▼id. cap. 10 istins libelli elegantissimi. — Seriis operibus non nisi Indi- 
cra opponontar. Neque illa correctio dialogi de Cans. cormpt. eloq. 
cap. 20, probari potest. Gur enim subitae orationes intelli^antur? Et, 
qood alii non obserrarant, quaeritur quid sit, aliquem ar^ta sententia 
e&ilsisse? litene ▼erborum videntur a librariis non recte disposile. 
Qaare legendum arbitror : « traduntque invicem ac saepe in colonias 
acprorincias snas scribunt, si Tcnustius aliquid arguta et brevi sententia 
ciyblserit, aiTe locas exquisito et poetico cultu enitnit. » Pnecipit enim 
CScero Brnt. cap. gS : « genera autem Asiaticae dictionis duo sunt : unum 
sententiosam et argutom, sententiis non tam graTibus et seTcris quam 
coadnnis et Tennstis. » Havd. 

ao. Quam dedicaverat opus, Qais dedieaverat? non imperator; Oli enim 
dedicaibatnr. Qois igitur dedieavit? disces boc e Tersa 99. Senatus itaque 
Popuiusfiie Jlomaittis dedicarit boc opus ; reponendnm , postero die (piam 
dedicatnm erat opta, tradere jussus sum, Scriptum fuic deducatH erat^ et 
eiisa liiera ty dedicaverat. — Omnes libri scripti et antiqa» editt., ez- 
cepta ona Vicentina, consentiunt in Tulgata scriptura ; illa Tero exbibet 
dMieoaeram. Prster Marklandum unus Parrhasius de bis Tcrbis com- 
mentatiis est epist 67, pag. io4 (p^S* 79^9 Thesaur. cri^.) ita : « Dedi- 
eaverui Domitianns ipse statuam , quia pontifez maximus , nt historia 
Traaqoilli tradit et Dion. » Jacob. Gutherios de Veteri Jure Pontificlo 
lib. ni, c. 1 1, pag. i4o, tom. V, Tl^^saur. GncT. ait : « Nihil sacrum fieri 
potuit, nisi tcI princeps illad dedicassety Tel dedicandi dedisset pote- 
statem. » Hasd. 

i4- Sed tamen CCLXXII hexametros, In Domitii Godicibus numeri 
deerant, quos ille ex sensu addidit; recte. — Olim oroisso numero refer&r 
bant ad artificinm heroicomm Tersuum, ut sensus esset : quamris biduo 
sic scriptnm, heroicis tamen Tersibus. Sed Galderinns recte substituit 
nnmemm. Mirum Tcro qnod omnes editiones usque ad GronoTianam 
ezfaibent. : GGLXXII, et qnod Barth. 278 Tersus numerarit. Hand. 

35. Etfiniasse tu pro collega mentieris, Lege: At fortasse, deleta in- 
terrogationis nota. Objectionem denotat toz aU Gicero de Dirinat. n, 
31: «At Tetns, tum Finarii Natte, nobilis; a nobilitate igitur pericU'* 
Imn; • ita olim emendaTi, pro ac vetustum, OTidios Met. VIII, 60 r « At, 
pato, Tincemur;» ita legendum; Tolgo Vt. Ezempla abique. Sensns 
est: «At, objiciet aliquis, fortasse tu, Stella, mentieris pro coUega, 
poeta pro poeta.» Respondet Statius : «Esto, ut menttatnr Stella in gra- 
tiam meam, a me rogatus: alterum tamen testem babeo^ Manlium scil. 
Topiscom (at qnem Tirum I) qui non rogatus, sed ultro et sua sponte 
gloriari solet ea cansa, scilicet viliam suam descriptam esse a me uno 



fo NOT. IN EPIST. P. P. STAT. AD STELL. 

die. • Hao expUcavi ot intelUgeres , quaia neceMe sit pro meo noiniiie 
le|;ere eo nomine, et delere prftpositionem et ante Terba « ViUam Ti« 
Lurtinam eo nomine, id est, ea de causa : • vide not» ad III) 3, t. 87. 

3e. Nam Claudii Hetrusci testimonium est, qui halneolum, etc. Vide- 
tur aUquid deesse. Vide antecedentia : « Sequitur libeUus RutiUo 6al- 
lico Valenti dedicatus t de quo nihU dico, ne videar dejuncti testis oc- 
casione mentiri : nam Gl. Hetrusci testimonium est, qui, etc. • Dixisse 
debuit testimonium superestj ut bene interpretatur CSalderinus; le^, 
testimonium ezstat; qui^ etc; hoc modo sensus ezpletur. Horatius, Seim. 
I, 5, 55; ■ Sarmenti domina exstaL > Seneca de Benef. I, la : «Ergo, si 
fieri potest, consumi munus meum nolo : exstet, hsreat amico meo, con- 
yivat. » Auctor Eleg. de Morte Drusi, t. 338 : Auctor abit operisy sed tamen 
exs.tat opus: ubi eandem oppositionem Tides. Noster, Theb. X, 6i3: 

Gadat generit quicnnqne noyissimas ezsut, etc. 
ubi male MS. Petrensis exit. Bene igitur testimonium exstat; quae tox hoc 
modo, forte, scriptaf uit ext .* tfnde minima mutatione abUt in est. Mox 
pro creditur^ maUem credetur; pari sensu Seneca in Ludo de Mort. Clau- 
du : « Scitis enim optime ; nec periculum est ne excidant , quae memortie 
pnbticum gaudium impresserunt.» Paulo ante, moram ccena est tempus 
vel spauum coensft) tit mowif annorum Garm. I, 91 , et Ub.V, f , ▼. 167. 



CARMEN I. 



EQDUS MAXIMUS DOMITIANL* 

\Jp£ superimposito moles geminata colosso 
Stat Latium complexa fonim ? Caelone peractum 
Fluxit opus ? Siculis an conformata caminis 
EfBgies, lassum Steropem Brontemque reliqtiit? 
An te Palladiae talem , Germanice , nobis 
Effinxere manus, qualem modo frena tenentem 



VARIiE LECTIONES. 



* Equus maximus Domitiani. In 
Cod. Urat. desideratur iDtcriptio ; 
edil. pr. 11» equum maximum imp. 
Dijmid; ed. Rom. et reliqiue om- 
nes, eg utts Max, DomitianL Hahd. 

I . Superimposito. Codd. Urat. et 
Vind. et edatt. antiquffi omnes ezhi- 
bent separatis Terbis super imposito. 
MarUandns primos in nnum voca- 
bnlom conjonxit. Haitd. — • Moles. 
Codd. Urat. et Yind. a manu rec. 
seGks. — Geminata. Codd. Voss. 
Drak. Paris. edd. Roman. Vicent. 
Tenetae Petit. Aldin. I, Colon. 
Grasser., gemmaiay qnod proba- 
nmt ia commentar. Calderinus , 
Morettns, Remartius; etiam Th. 
RbBd.coffTezit^em]Nafa. Sed Codd. 
Scnens. lipsian. Urat. Vind. a pr. 
mana, Paris. in mai|^e prsebent 
^emimHa. Hanc vero lectionem pro- 
bam et sinceram^ qn« etiam in 



ed. princ. exstat, restituit Aldus in 
secunda ed., et optime ante Mar- 
klandum ezposnemnt GeTartius et 
Vossins in Etymologico sub Toce 
ColossuSf^p, 174,6. Haxid. 

a. Latium, Cod. Urat. latum, 
Hakd. — ^Vid. not. crit. — Peractum. 
Codd. Urat. Senens. et Lipsii, per 
auras; reliqui et omnes editiones, 
peractum. Hand. 

4. Effigies. Ita omn. Codd. et 
edd. pr« et Rom. Sed auctores edir 
tionum Venet. i^QO, i4949 149^* 
et Petit. recepernnt effigiem^ quod 
temere defendemnt Parrbasius ec 
Reraartius , ut moles intelligeretur 
effigjiem conformata, per synecdo»* 
cben. Hand. 

6. Effinxere, Cod. Urat. et ed. 
pr. effidfere, In sqq. Cod. Urat. non 
frena pro modo frena, solenni er- 
rore. HAirn. •^Tenentem, Cod, Mer- 



lo 



12 P. P. STATII SILVARUM 

Rhenus et attoniti vidit domus ardua Dad? 

Nunc age , fieima prior notum per saecula nomen 
Dardanii miretur equi , cui vertice sacro 
Dindymon , et caesis decrevit frondibus Ida : 
Hunc neque divisis cepissent Pergama muris , 
Nec grege permixto pueri innuptaeque puellae , 
Ipse nec iEneas , nec magnus duceret Hector. 
Adde, quod ille nocens, saevosque amplexus Achivos ; 
Hunc mitis commendat eques : juvat ora tueri 1 5 

Mixta notis belli , placidamque gerentia pacem. 
Nec veris majora putes ; par forma decorque, 
Par honor ; exhaustis Martem non amplior armis 
Bistonius portat sonipes, magnoque superbit 
Pondere ; nec tardo raptus prope flumina cursu 
Fumat , et ingenti propellit Strymona flatu. 

Par operi sedes : hinc obvia limina pandit 



ao 



seb., ait Barthias in ineditis, affert 
terentem, Havd. 

10. Ida. Editiones omnes Ida. 
God. Uratisl. Iflen, Hinc solennis 
confasio cum ideniy de qua Barm. 
ad Valer. Flacc. II, 619, Barthius 
et Burmann. ad Claudian.Epithal. 
Honor. v. i8. Voluit librarius Ide. 
Mam Statius, ut aliis Tidebimus 
exemplis, afFectavit Qnecas formas 
ezprim^re Ldtinis nominibus, ideo- 
que semper scripsit Ide, Iden. Vid. 
ad Theb. IV, 104 et 786. Qnare 
etiam hoc loco restitui. Et ita voluit 
Isaac. Vossius, ut notat Burmann. 
et vir doctus in exempl. Gotting. 
Thomas lUuedus correxit Idanty ut 
videtur, nonintellectis verbis supe- 
rioribus. Havo. 

1 1 . Divisis. Vulgo discissis ccepis- 
sent. — Codd. Urat. Vind. Parl*. et 
editt. omnes, discissis. Hivn. — An* 



tiquam et certam, ut ait, ez Cod. 
Leid. lectionem decussis restituen- 
dam pntavit c1. Hand. A. 

1 5. Huncmitis commendateques. 
Cod. Urat. nunc mitis commendat 
equos. H4ND. 

16. Gerentia, Cod. Mers. qwg- 
rentia ex comp. "qrentia^ HAtrn. 

17. Forma. Editio Parmensis, 
fama. Hand. 

18. Exhaustis M. non amplior. 
Parm. non altius, et ita Lips. Cod., 
et vemm puto, nisi maUs altior; 
ita etiam Veneta , altius. — Non 
amplius correxit Calderinus , unde 
legitur in Rom. Venetis, Petit. Al- 
dinis, Grasser. Lind., et ita Codd. 
Vaticanus n. 3596 et Leidens. Non 
altius exhibent Codd. Vatic. 3885, 
3a8a et 3a83, Fabric. Lips. Paris. 
ed. princ. HAim. — Exutis Martem 
non altior armisy cum N. Heinsio ct 



LIBER I, GARMEN I. ^ i3 

Qui fessus bellisy adscitss munere prolisi 

Primus iter nostris ostendit in aethera divis. 

Discitur e vultn quantum tu mitior armis ; a5 

Qui nec in extemos fadlis saevire fiirores 

Das Cattis Dadsque fidem : te signa ferente 

Et minor in ieges iret gener, et Cato castris. 

At laterum passus hinc Julia tecta tuentur ; 

lUinc belligeri sublimis regia Pauli. 3o 

Terga pater , blandoque videt Concordia vultu. 

Ipse autem puro celsum caput aere septus 
Templa superfiilges, et prospectare videriS| 
An nova contemptis surgant pallatia flammis 
Pulchrius ; an tadta vigilet face Troicus ignis , 35 

Atque exploratas jam laudet Vesta ministi^s. 
Dextra vetat pugnas : laevam Tritonia virgo 
Non gravat , et sectae praetendit colla Medusae , 
Geu stimulis accendat equum. Nec duldor usquam 



Cod.Ur. recepit cl. Hand.Vid. not. 
Biatkl. ad Ten. 47< 

23. ^((scttie. BIS. Flor. et ed. pr. 
adsect«; reliqoi libri omnes perhi- 
bent misertie. Hanu. 

aS. DUcitur e vultu, Cod. Urat. 
et eSitio pnoceps discit et e vultu, 
f|neinadmodDm saepe confnndun- 
tor compendiom syUab» tur et vo- 
cola et. Hahd. 

37. Cattii. God. Leid. ed. Rom. 
Ven.Vic. AJdins^, Catis; Cod. Urat. 
et ed. pr. eaptis. Primus Bemartius 
edidit Cattis; Lind. et Graceus Cat- 
tkiu Hako. 

aS. Cato eastris. Forte Et Cato 

29. Teeta. Volgo tempiaf recte 
admisi in conteztum tecta , et ita 
Parm. et Veneta. — Xe^ifur tempia 
in editu Rom. Vic. Venett. Petit. 



Aldd. et, ut videtur, in God. Leid. 
Antiquam vero scripturam a Markl. 
restitutam esse confirmant Codd. 
Urat. Lips. Paris. edit. princeps et 
Parmensis. Haitd. 

• 34- Pallatia. God. Paris. habet 
paiatia; et ita cl. Hand. A. 

35. Tacita. Ed. pr. tanta; reli- 
qui libri tacita. Haito. -— Troicus. 
Venet. Troius ignis, et ita carm. IV, 
1 a5, pro Troica stecula, eadem ha- 
bet Troia secuia, 

37. LtBvam Tritonia virgo. God. 
Urat. iavium tritonia vuigo. Havd. 
— Edit. pr. imvam Trit. vuigo. 

39. Aecendat. Malim lectionem 
God. Lind. accendS. Barth. — In 
omn. scriptis et antt. libris legitnr 
aecendit. Aldin. auctor correzit ac- 
cendat. Hinc vulg. lectio : et sectm 
prettendit c. M. , c. st. aecendat eiy. 



i4 P. P. «TATII SILVARUM 

Lecta deae sedes ; nec si , pater , ipse teneres. 
Pectora , qua9 mundi valeant eyoivere curas , 
Et quis se totis Temese dedit hausta metallis , 
It tergo demissa chlamys : latus ense quieto 
Securum ; magnus quanto mucrone minatur 
Noctibus hibemis • et sidera terret Orion. 

At sonipes y habitus animosque imitatus equestres , 
Acrius attoUit vultus , cursumque minatur : 
Cui rigidis stant coUa jubis , vivusque per armos 
Impetus ; et tantis calcaribus ilia late 
SufiFectura patent. Yacuse pro cespite terras 
^ea captivi crinem terit ungula Rheni. 
Hunc et Adrastaeus visum extimuisset Arion ; 
Et pavet aspiciens Ledseus ab aode propinqua 
Cyllarus : hic domini nunquam mutabit habenas 



40 



45 



5o 



Alii conjecerant prtBtendens, quod 
legitor in Cod. Senensi. Hakd. 

40. Lecta, Ed. pr. losia, 

41. Mundi valeant evolvere c. 
God. Leid. valeant mundi; God. 
Urat. pateant; ed. pr. deducere cu- 
ras, fortasse ex Virgil. iBneid. V, 
720, huc delatum. Hand. 

4a- Et quis te totis Temese dedit. 
God. Urat. et qui se totis tkemes edi- 
dit; edit. pr. et qute se totis themes 
edidit; etiam Parm. qucB; ed. Rom. 
et reliq. omne» ante Gronov. et quis 
se totis themese, vel Temese dedit. 
Veenhasen, et cui se toties T. d, God. 
Leid. thcmse; inde ab Aldina Te- 
mese. Havd. — Cui se totisy etc. le- 
gitur in edit Hand. A. 

43. /( tergo demissa. God. Sen. 
et tergo» Hahd. -*• Editio princeps 
et tergo dimisaa. 

44« Ma^nusquanto m. God Leid. 
mo^ntis quantus m. Hamd. — Ed« pr. 
magnisy ut antea laeus pro latus. 



46. Habitus a. imitatus equestres. 
Pro habitus ed. pr. initus; pro imi- 
totu5 God. Urat. mutatus. Equestris, 
qnod in omn. libb. scr. et antt. edd. 
exstat; GeTartius, et qui eum te- 
quebantur mutaTerunt in eque^ 
stres. Sic Hand.qui recepit equestris. 

48. Vivus, Pro vivus ed. princeps 
nimius. 

5i .Crinem ierit. Pro crinem God. 
Urat. crimen) omnes, quos novi, 
Godd. praebent tegit. H^d. 

52. Adrastcsus. God. Drak. Arir 
steus; edit. pr. Acasteus; edit. Vic. 
Adfastrus; recentiores male Adra- 
stneus : est enim ^Ai^^Jieviot. Haitd. 
— Adrasteus edidit Hand. 

53. Ledteus ab cede propinqua. 
Antiqq. edd. LedeuSj recentiores 
LedcBuSy et recte. Haio). — Edit. pr. 
ah ore propiuquum. 

54. Afulafrif. Bemartius fidenter, 
ut ait, coiTCxit mutahity atque om- 
nes editores probarunt. E90 resti- 



LIBER I, CARMEN I. iS 

Perpetuus frenis , atque uni serviet astro. 55 

Vix sola snfficinnt , inseesaque pondere tanto 
Subter anhelat humus : nec ferro aut sere laborat, 
Sed genio ; teneat quamTis aBtema crepido , 
Quae superingesti portaret culmina montis , 
Gseliferique attrita genu durasset Atlantis. 60 

Nec longae traxere moras : juvat ipsa labores 
Forma Dei preesens ; operique intenta juventus 
Miratnr phis posse manus. Strepit ardua pulsu 
Machina continuo : septem per cuimina montes 
It firagor , et magnae vincit vaga murmura Romse. 65 
Ipse lod custos, cujus sacrata vorago 
Famosusque lacus nomen memorabile servat , 



tni, ex Codd. Urat. Leid. edd. pr. 
Roai.yenett. Aldd., micfamf. Hard. 

55. PerpetwM$.Perp0imsinOM. 
Leid. Paris. et edd. aott. legitnr; 
sed opcime Cod. Urat. perpetuus, 
Hand. — Akiue. Cod. Leid. utque, 
S6,Fixsoia inses5aquep.tanto,G(HL 
Urat. Ftx esa p, t,; Leid. inlesaque 
p, t,; Cod. Drak. insessaque; Sen. 
et marg. Parm. exesaque; edit. pr. 
vttccra ntffeiiimt vi sess^ue p, ioto ; 
Rom-m Usamquep, tanto. Pannens. 
etVeiiet. toto. Galderiniis reatitnit 
uuemmque p, tant/e^ qaod legitnr 
in OMB. edd. reeentt. Unus Lind. 
acripttt tn/rsaaquey nt ait, ex vet. 
edat« HAn. 

57. Lahorat. Pro laborant legen* 
dQm Ukoraiy nt anheiat; pro sed 
yemi o , God. Tel. meodoae habet 
shA. ^ Onuiea libri, prcter edit. 
MniU. andqnioras » iaborat^ recen* 
tiores iabomnt eikibent. Sedgenio , 
Um priakQsedidit Aldaa, etpost enm 
omnfft. Cod. Tcro et edd. Bom . Ven» 
Petit« suk ^enio, Havd. — Ed. priiH 
eeps suh gremio. 



59. Superingesti' Cod, Leid. su-. 
per impositi; Cod. Paris. et ed. pr. 
et Yenet super ingentis* Havd. 

Qi . Longce. Codd. Urat. et Leid. 
edit. Petit. Aldine, Bem. ionge, et 
afFert Lind. ex ant. ed. Hahd. 

63. Pnescni ; Of^m^ue. Edit. pr. 
pressis operaque. 

64' dontinuo. Codd. Urat. Leid. 
Paris. edd. Rom. Vicent. Ald. Petit. 
coiMiiiuiis, qaod proter Markland. 
onuies aenranmt. God. Vind. oon' 
tinuoJ; ed. pr. et Venete eonfinuir. 
Praterea Codd. Leid. Paris. «dd. 
pr. Rom. Vic. Venetaset Petit. monp 
tis. Hino Grasserus edidit : eonti'^ 
nuas s.p*c, montis it fr, Reliqui li* 
bri inter quos quattaor Vaticani, 
menfes. Hahd. 

65. rindt. Kd. princeps/^if. 

67. Famosusque iaeus, . . sentaf, 
Parm. et Rom. famosique , qnpd 
Temm est, ut inf. t. 8a , profimdos 
iacus; et boc pacto vitatur sibilus; 
legendiim quoque servant; et boc 
i|i teMm reoipi velim. Ita etiam 
Veneta. -^ Cod. Lejd. Rartb., et, 



i6 P. P. STATII SILVABUM 

Iimumeros seris sonitus , et v^bere ct-ebro 

Ut sensit mugire forum , movet horrida sancto 

Ora situ , meritaque caput veiierabile quercu. 70 

Ac primum ingentes habitus*, lucemque coruscam 

Expavit majoris equi ; terque ardua mersit 

GoUa lacu trepidus : Isetus mox praeside viso ; 

c Salve, magnorum proles genitorque deorum , 
Auditum longe numen mihi ! nunc mea felix , yS 

Nunc veneranda palus , quum te prope nosse , tuumque 
Immortale jubar vicina sede tueri 
Goncessum. Semel auctor ego, inventorque salutis 
Bomuleae ; tu bella Jovis , tu praelia Bheni , 
Tu civile nefas , tu tardum in fcedera montem 80 

Longo Marte domas : quod si te nostra tulissent 
Saecula , tentasses , me non audente , profundos 
Ire lacus ; sed Boma tuas tenuisset habenas. • 

Gedat equus , Latiae qui contra templa Diones , 
Gaesarei stat sede fbri ; [ quem tradere es ausus 85 

PellaeOy Lisyppe, duci , mox Gaesaris ora 
Aurata cervice tulit] vix lumine fesso 



ut yidetor, Paris. ed. princ. Rom. 
VicVenet»,/amost^ ue; Godd.Urat. 
Sen. et editiones post Aldom om- 
net /amosus^ice. God. Leid. et edd. 
qnot yidi omnes sennU. God. Urat. 
servant. Restitni hnju* God. lectio- 
nem. Hand. 

68. jEris sonit, Edd. antiqn» et 
Aldinoe, Lindenbr. GeTart. ixieris; 
editor Amst.GronoT. Danm. Markl. 
arisy recte. Hakd. 

'ji.Ac primutn, Editio prtnceps , 
af primum , qnod non probari po- 
test. Havd. 

73. Tenfue, £d. pr. tibique, 

73. Trepidus, Sic vulgo legitur; 
editio princ. tepidus. — Ez Godice 



Urat.Gl. Ha»d. recepit trepidans, A. 
78. Semel, Ed. princeps et Ven. 
simul, 

84. Cedat equus, Latia qui coit- 
tra. Edit.,pr. cedetf edd. Rom. et 
Venet. cedai equMS Latite : quacon- 
tra, etc. In sq. God. Paris. stat ede, 
id est, ade. Haitd. 

85. Tradere es. Ed. pr. truderis. 

86. l^sippe. Omn. edd. praeter 
Grasser. et Daiim. Lisjrppe. Edd. 
antt. Pelleo. Hahd. 

87. Aurata cervice. Godd. Urat. 
et Vind. mirata. N. Heins. conje- 
cit suhlaia. Vocabulnm auraMa non 
genninum esse mibi persuasumha- 
beo. Habo. 



LIBER I, CARMEN 1. ,7 

Explores quam longus in hunc despectus ab iUo. 
Quis mdis usque adeo, qui nou , ut viderit ambos, 
Tantum dicat equos , quantum distare regentes ? 90 
Non hoc imbriferas hyemes opus, aut Jovis ignem 
Tergeminum , ^lii non agmina carceris horret , 
Annorum ve moras , stabit dum terra polusque , 
Dum Romana dies. Huc et sub nocte silenti , 
Cnm superis terrena placent , tua turba relicto ' 95 

Labetur caeio, miscebitque oscula juxta : 
Ibit in amplexus natus, fraterque, paterque , 
Et soror : una locum cervix dabit onmibus astris. 
Utere perpetuum populi magnique senatus 
Mnnere : Apelleae cuperent te scribere cerae , 1 00 

Optassetque novo similem te ponere templo 
Atticus Elaei senior Jovis ; et tua mitis 
Ora Taras , tua sidereas imitantia flammas 
Lumina , contempto mallet Rhodos aspera Phoebo. 
Certus ames terras , et quae tibi templa dicamus , 1 o5 
Ipse colas : nec te cseli juvet aula; tuosque 
Laetus huic dono videas dare tura nepotes. 



91. Opu5. Hoc Tocabulum abest 
a Cod. Leld. et ab edd. pr. et Ro- 
mana. Hakb. 

93. Horret. Cod. Uratislensis , 
korror. Hasd. 

94. Suc. £d. princ. hac. 
96. Juxta. Ed. princ. juncta. 
100. Munere : Apellece. Parm. 

Munera Pellete, quod jBrustra pro- 
bat Politianns, ep. VI, i. — Cod. 
Urat. PeietB. Ha9D. — Ed. prin- 
ceps pellece.fbec ead. habel comcSy 
pro eerw. 

io3. Ora Taras. Parm. et Rom. 
et Yenet. Tonans; emendairit Po- 
Hdanns. — Taras^ ita Politianns, 



nec longe abit Sabellicus. Vulgo 
tonans. GRtiT. — Codd. Urat. et Vin- 
dob. terens; Cod. Paris. edd. pr. 
Rom. Vic. Venett. Lind. tonans; 
Cod. Drak. et, ut videtur, Leid. 
Taras. Neque amplius de lectione 
dubitari potest. HikiCD. 

io5. Certus. Ed. princ. cascus. 

106. Lcetus. Edit. Rom. loetius; 
male. — Antt. libb. omnes lasuus^ 
ante Aldnm quem reliqui omnes 
secutisunt; sola Veneta, 1494) ^'^ 
scio an de industria correctoris , 
praebet Imtus. Hahd. — Huic dono. 
Ed. pr. hoc d. — Tura. Cod. Ura- 
tislen8is,jura. Hand. 



/. 



NOTiE 

IN CARMEN PRIMUM LIBRI PRIMI 



SILVARUM. 



• EQiJtJ» maximm Domitiani. Eqnestrift sutua Domitiani inter ea anti- 
qu« artis opera referri debet, quoram , nisi poetarum carminibnt cele- 
brata essent, omnis memoria evanuisset. Nam prajter ea, quas Stauus et 
Martialis, Epigr. I, 71, ▼• 6, narrarunt, nullum exstat ejns vestigium. 
P.Victor et Sext. Rufiis non nisi nomen affemnt his verbis : equusaheneus 
DomitianiAugusti, nulla tamen accurato expositione addiu. Quanquam 
igitur critici undique coQegerunt antiquitatis testimonia, sunt hajc aut 
falsa aut aliena ab hoc Domitiani monumento, cujus auctor ne conje- 
ctura quidem probabili cognosci potest. Hahd. 

Vers. I . Moles geminata. Multa super hutoc locum frustra effuderunt 
interpretes, dum alu lefjunt, Qtue, superi^ imposito, etc; alii, superim' 
positi colossi; alii, moles gemmata , cum nonnulUs editionibus; alii de- 
nique moles geniata, Fruslra, inquam, hajc omnia : sana enim et sola 
vera est vulgata lectio , ut recte probat GevarUus. Constructio est : « Quas 
moles, geminata superimposito colosso, stat compleza Latium forum? » 
per molem intelligit equum insistentem basi; per supenmpositum colos- 
sum^ Domilianum: recte igitur geminata, id est duplicata. Complexa 
Latium forum est, ambitu suo occupans et implens. Ita Silv. H, 2? ▼■ *» 
de Arbore Atedii :«.... opacat Arbor aquas, complcxa lacus. > Simili- 
ter Martial. Epi«r. IX, 6a , 5 , de Platano CKsaris : 

totos amptexa penates 

Suit platanus densis Osariana comis. 

I^rmiter Stat. Theb. 1 , 563 : 

Teirigenam Pythona deus saptem orbibos atris 

An^klesniB Ddphos 

Scilicet perculiL Hanc non adeo tritam vocis significationem adnotare 
non abs re visum fuit. 

2. Latium, Vid. Drak. ad Silium , XVH, 433. De hoc looo agunt lips. 
de Magnit. Rom. IH, 7, p. 160, et Parrhas. qui negat fbrum Romanum 



NOTiE IN CARM. I LIB. I SILVARUM. ig 

ab allo alio scriptore Dominari Latium, Oyid. quidem Trist. IV, 4, 6 : 
• facandia .... Qua prior in Latio uon fnit ulla foro ; » sed potest de 
tripUci foro, Romano, Cesaris et Angusti intelligi. Hard. — Ccelone 
peructum. Dubitant caslone de fabrili instrnmento accipiendum sit, an 
de caelesti re^ione. Sed si de instrumento, nihil singnlare nec admi- 
randcuD, uec diversum a seqnentibus dixisset poeta: ergo postremum 
verins. Sed falluntur etiam , qui Jltixit exponunt , delapsum est , et 
si|^am adeo JWfrtc vel o(/f«ro^f>rf ( voiunt inteUi^i. Sane fiuxit mnlto 
lenius vocabnlum est^ quam qood lapsum tantse molis exprimat, et saae 
crassum nimis commentum fuisset poets, si lapsam cm\o tam immanen 
molem dixisset. Neque enim hoo ea probabilitate dici poterat, uc de 
Palladio et ancilibus. Ego verbis peractumjluxit nibil aliud indicari pnto, 
qnam fabricatttmy formatum et per£ectum est. Weiuisd. 

5, 6. PaUadics.,,. manus. Sunt quidem Palladitie manus artificum, 
ab ipsa Pallade edoctie, nt ipsa ars l'alladia dicitur, quae statuam Julise 
peifeot, ap. Martial. YI, i3 : 

Vel qois Palladiae non |mtet artis opus. 
Nam Pattas' artibus et opificiis omnibus prasesse credebatur, et hinc'£^ 
ym dicebator GrBcis. Hoe tamen ita dicit Statins, nt simul sifpificet, 
sin^alari instincta, imperio et ope Palladis confectnm, ut aduletur Do- 
■idaiio, qoi Palladis tanquam sibi peculiari uumine gloriabatur, teste 
Saetonio. WKnran. -— Germanice. Quo anno Domitianus hoe nomen ac- 
eeperit, ma^a est dissensio inter historicos. Dodwellus in Annal. Stat. 
VUI, p. 306 sq. demonstrare eonatus est, Domitianum Germanici no- 
■en sibi afTO{;asse anno 81 p. (%. n. , sive 834 U. G. quo imperium sus- 
eepiC: cnjvs sententias confirmandae causa Drakenborchius, ad Sil. III, 
607, profert testimonium nnmmi antiqni, qnem Mediobaiba descripsit, 
ut Snetonins, c. i3, narrare videatur, Domitianum ez suis nominibus 
menses appeUasse post duos de Germanis actos triurophos. Sed nummi 
istius anctoritatem omnino rejecitEkhelius, nec dubitari potest de a. 836 
ant 837, quo ittud cognomen assumptum sit. Hand. 

S. JVomem Dardanii equi, Nomen Deurdanii equi^ id est, Dardanium 
eqnam : ot maxima sceptra sub nomine PkoBbi, id est, sub Phoebo, vel 
soJe, apud Val. Flaccom V^ 4^4- ^^ sapieni nomen hominum pro pfal- 

losophi, apnd Sulpiciam, in Satyro ▼. 3^ : « et sapiens hominum 

BomeBqve genusqne; » de Domitiano, qni pliilosophos Roma expulit. 
ifotirum nomen pro nos Arnobio Ub. I , p. 5 : « Ut ille immanis Xerxes 
iMre terris immitteret et gressibus maria triansiret no^fri nominis effe- 
ctnm est cansa ? » Ita legendura ; vtdgo , effectum est cura. Nostri no~ 
mink eausa est tioslri eansa, Ita p. 10 : ■ Si ut inopia ma^a sit meum 
Bomen in cansa est , cnr nihil impedio nt sit feracitas raaxima ? • ubi 
▼i<les aiettm nomen pro ego. 

10. CSmts decrevity etc. Huoc locum sublegit Sidonius ApolUnaris 
Carm. IX , 1 1 5 , vocnm Statianarum perpetuus fere captator. 

2. 



^o NOTiE IN CARMEN PRIMUM 

1 1 . Hunc neque discissis ccspissent, Alladit ad locum yirgflii JEneid. 
n, a34, de equo Trojano : 

Dividimas muros , et moenia .pandimat orbis: 
quo observato , colligere potes Statium scripsisse : 

UuDC neque diuisis coepiueDt Pergama murii : 

non discissis; quae etiam toz ob sibilum et vty/Avtt^/Mi auribas poeticis 
merito displicebit. Sen. Nat. QuKSt. VI, i, de teme motu qui Pompeios, 
Gampanis urbem , pessum dedit : « Adjiciunt bis sexcentarum ovium 
fregem exanimatum, et divisas siatnas; « et cap. 29 : « Statuam divisam 
non miror, quum dixerim montes a montibus recessisse, et ipsum diru* 
ptum esse ab imo solum. » Quibus locis pro divisas et divisam Grono- 
yius coDJicit difjissas et diffissamy ut apud Horatium difjissa rate (▼oloit, 
opinor, diffissa nate; est enim Serm. 1 , 8 , ▼. 47^ diffissa nateficus), Sed 
uon opus est : eque enim probum divisas, eodem sensu. Idem Horatius 

Serm. I, f , 100 : « at hunc iiberta securi Divisit medium » 

Silius Italicus , II, 96 : 

lUe vagam cclo divitit saepe ▼olacrem. 

Noster, Tiburt. Manlii, ▼. a4 : « . . . . nec te mitissimus amnis Di^idit. » 
Potuit quidem divisa nate dicere Horatius; sed noluit propter <ro «<r;|^of 
quod huic ▼oci subesse norunt eruditi. Quae sequuntur apud Statium: 
JV^ec grege permixto, etc, ex eodem Virg. loco II, a38, sumpta sunt. Sed 
quid est istud caspissent? putarem erratum esse typographorum , nisi 
quod ita constanler editiones exhibent. Lege cepissent Pergama,' Troja 
non satis ampla fuisset hunc equum capere, muris di^isis. Salis quidem 
hyperboLice : ct ita per totum hoc carmen. — Marklandi correctionem 
proba^it Heynius ad Virgii, iEneid. II , a34> Hakd. 

16, Mixta notis belli, etc. Becte Behotius, notas ea mente, inquit, di- 
ctas puto, qua Thebaid. IV, 744 : « regales tamen ore nota;, » et Achill. 
1, 309 ; « Sic ▼ariis manifesta notis , palletque rubetque Flamma recens, ■ 
pro ▼uitu et ea oris conformatione , ez qua, quo animo quis sit afifectus, 
conjicere liceat. Adeo ut ▼elit Papinius Domitiannm, neque nimia tmcu- 
lentia ferum, neque nimia moUitie effeminatum; sed eo habitu et oris 
temperamento , ut in fronte bellum et pacem gerere ▼ideretur. Hard. 

ao. Nec tardo raptus prope flumina cursu Fumaty etc. Dudum ▼ide- 
ram legendnm esse, nec tanto raptus^ etc. ; quod et Ge^artio in mentem 
▼enerat, Papinian. Lect. cap. 6. Sensus est: Martis equus nori amplior 
iuit, nec cursu ▼elociori rapiebatur, quam hic equus videlur. Ex ▼$. 47) 
apparethunc equum Domitiani specie currentis effictum esse, elatis sc. 
primoribus pedibus. Tanto igitur cursu raptus, non tardo. Similem ha- 
rum ▼ocum commutationem habebis infra, Kal. Decemb. ubi pro tor- 
dum annum probabo scribendum esse tantum, Sed acriter pro tardo di- 
micat Grono^ins, et capite elegantissimo (Diatr. 4) tueiur : Est, inquit, 
Bimplex descriptio equi Martis, et ▼erba hoc modo dissoWenda sunt, 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 21 

« et fnmat raptns non tardo cursu prope flamina. • At qaorsnm descri- 

ptio eqni Martis nisi aliquam relationem habeat ad equum hunc Domi- 

tiani? certe non tam inepte otiosus fuisset Statius ut equum Martis tot 

▼erbis describeret^ nisi ut enm compararet cum equo imperatoris }• nisi 

at in priori sententis membro magnitudo^ ita in posteriori veloqitas hu- 

jus equi innuatnr, et cum velocitate equi Martis comparetur. Gur non 

indem descripsit Strymona hoc loco? a;que bene, hoc est aeque inepte, 

potuisset. Risisserous si Statius scripsisset : Non amplior fuit Martis 

equus, et non pascebatur hordeo et ayena, sed ambrosia; succo; et ha- 

bebat magnas ungulas et longam caudam : risissemus, inquam, et quae- 

nstemnSy quid hoc ad equum Domitiani? Atqui ista, «nec tardo ra- 

ptns,» etc., «eque inepta sunt nisi ad utrumque equum refbrantur. Maneat 

iiaque comparatio in utraqne sententi» parte , non amplior fuit Martis 

eqnns, necveloeior: et yide hos similes poetarum locos. Noster , Thebaid. 

Vni, 406, et IX, 435; Silvarum, III, i, -v. i3o; Sidonius ApoHin. Carm. 

V, 190 et 449 > Claudianus, de Rapt. Proserp. II, a38; Avienus, De> 

script. Orb. ▼. 1 1 78 ; Seneca, Uippolyto , y. 1009 ; Claudianus , de Rello 

Get. V. 6oi;lAcana8, IX, 798. In omnibus hisce locis vides duas com- 

parationes; et in priori sententiae parte nony in posleriori nec, quae yoz 

transitionem ab una ad alteram denotat, et duo comparata a se invicem 

disjon^t. Ita etiam fieri oportuit hoc Statii loco; non amplior est Mar- 

lis eqnns, n^ tanto cunra raptus, seu veiocior. « At, inquit Gronovius, 

equum Bistoniom non sic currere, non tam rapide promoveri, quam 

eqnum in sre vel coloribus, Statias ut dicat, cras credam forte, hodie 

nihil. • At quare non ? nonne ia infinitis omnium poetarum locis cera 

et iigna et colares vivere et spirare dicnntut, quia exprimunt et imitan- 

tur mventesy et videntur vivere? notum istud Virgilii iEoeid. lib. VI^ 

vs- 847 : 

Excodent alii spiranda mollius aera, 

(Cedo equidem ) Tiyoi ducent de marmore ynltns. 

(Ita legendum pro Credo , alias probabo), et Martial. Epi|;r. m, 4^ • ^ota, 
ingnam, annt haec et similia, et nimis otiosi esset probare. Cur non eo- 
dem jone eMtxrere dicatur equi statua ahenea quae currentem expriroit, et 
videtnr carrere? Istnd enim vi</etur semper intelligitur in omnibus ejus- 
modi desGriptionibas. Lege modo haec ex Thebaid. IV, i3i, ubi Hippo- 
medontia chpens describitur ; yides hic noctem illam facinorosam Danai 
ad yiynm expressam esse, t;tvere in auro; ardent thalami, latidat pater 
nefas, et enses inspUdt; omnia tn auro. Quod si haec fieri possunt tn 
Mn>, cnr non equus currat in oere? Lege descriptionem vestis quam 
Cereri texebat Proserpina, apud Claudianum de Rapt. Proserp. 1 , 259., 
ubi, posi alia, haec habes : « . . . assiduo sitiebant stamina sole : » auda- 
cter sane, stamina stttunf in tela. Sed pergit, 

Vitales atrinqne dues, qaai mitis oberrat 
Tcmperics habitanda riris. Tum fine suprcmo 
Torpentes tnuit geminas, bmmaque perenni 
Foedat, et «temo contristat frigore telas. 



ai NOTiE IN CARMEN PRIMUM 

Vel hanc IV Cons. Honorii, t. Sgo : 

Anget acus meritum , pictaratumque metallit 
Vivit opu8, multaque aDimantur laspide cultiu, 
Et variis spirat Vereia bacca figuris : 

ita legendum; vulgo frigide, omantur laspide : atqui ista vivit et spirat 
omnino postulant animantur. Sed.-^rem ; ex his locis (et alia infinita 
addnci possunt) vide¥ morem poetarum, qni suis fictionibus rerum ve- 
rarum descriptiones accommodant; fingunt primum; deinde quasi facta 
describunt. Quod ig^itur de equo vero et vivo dizisset Statius , hoc de 
, statua equi more poetis familiarissimo dicit. Ita hic equus animos imita- 
tur Domitiani, v. 4^; Acrius attollii vultuSy v, 47> imnio vitnim hnic per 
armos impetum donat, vs. ^S ; et GjUarus (ipse etiam aheneus) ab aede 
Castoris propinqua pavet hanc, quasi vivum, v. 53; recte igitur dici- 
tur currere^ Ucet in are. Innumera huc spectantia ex nostro et aliis af- 
ferre possem, si meo et lectoris otio abuti vellem. — Prope Jlumina. 
Barthius explicat in Adversar. IV, i3, 3i;33, i6, de celeritate ipsum 
fluvii decursum aequante, et agit de formula pf^p^ esscy i. e. attingere. 
Gronovius Diatr. cap. 4 • " Prope Hebrum aut Strymona currit equus 
Martis illum cursum, qui nec in ista viciniute prope rapidos finminum 
lapsus tardus sit. » Nimis subtiliter, ut puto. Propeftumina simpliciter 
est i. q. juxta flumina. HAKn. 

a3. Quifessus hellis. Falsum hoc : non enim fessus erat bellis Cesar 
quum interficeretur, utpote qui expeditionem in Dacos et Parthos pa- 
raret, ut ex Suetonio bene notat Barthius; et de Angusto quidem hoc 
recte diceretur, ut de eo Auctor Octaviae v. 525, sed non de Julio. Insti- 
tnitur tacite comparatio Divi Julii et Domitiani; et sensus est: Caesar qui 
primus in divos referebatur, bellis et caedibus gaudebat; tu contra, pace 
et clementia : quanto igitur magis tu caelum mereris ! Ne dubites qnin 
scripserit Statius : Quijisus bellis. Multus in hac voce Sil. Italicus, VII, 
667; X, 629; XV, 32 et 244i c^ itfl passim. Armorum fidens Lncanus, 
IX, 373, de Catone : « Sardus generoso sanguine fidens Herculis, » ap. 
Silinm, XII, 35^ : « Viridi fidens inventa Crispinus, » Silv. V, 2. Ita ^i- 
«reid-ftfi apud Graecos poetas et Homerum passim. Tacitus, Hist. FV, 60, 
de Civili : « Ceterum neque se neque quemquam Batavum in verba Gal- 
liarum adegit, fisus Germanorum opibus. » Potes etiam, « Qui firetus 
bellis , N eodem sensn. Tacitus, Annal. VI, de rege Artabano , cap. 3i : 
« fretns bellis quae sccunda adversum circumjectas nationes exercuerat. w 
Vel, Qia suetus bellisy profesms. Ita suetus regibus Oriens, Tacit. Hist. 
IV, c. 17; et suetus Jiuminihus , V, cap. i4; suetus civilibus armis^ Lu- 
canus, I, 3^5; bellis adsuetus Opheltes^ ^urg- IX, 201 , et, At$ ego suetus^ 
8C. armisy V, 4' 4» sed mihi praecipue plsicet fisus , quia est proxima 
emendatio , quum parnm differentiae sit inter Jisus et fessus. — Fisus 
IVIarklandi jejunius quam fessus , nec bene convenit cum sequentibut. 
Immo quia bellisfessus est, petit caelum. Lsira. — Adsciim munere prolis. 
Pro adscita: plurimae editiones habent adsertae^ sed illud restituit Grono- 



LIBRI PRIMI SILVARUM. a3 

vias^, {iriiiio conjeocara, deiDde ez edit. VeDeC. an. i^jS^ reete. Notnm 
istQd Attsonii Qesar. XY : « Adsciti quantum premineant genitis. » Ad' 
aeiUB prolis est adofUAa; adserttBy n aliqnid est, alia res est. Tollins 
qoidem ad Anson. Ep. XXII : « Suii querelis adserit nostras preces , etc. • 
notat, ■ adserit, id est, adsciscic : qna notione etiam in impressis ali- 
qnot et •criptis Statii codicibus invenias SiW. I. in Eqnnm Maximum : » 
deinde hnnc locum citat. Sed fallebatnr vir doctns tn vocis significatione t 
mdteren enim preces non est adsoiscere , adoptare , qnod nnllnm sensum 
habet, sed adjnngere : «meas preces adjnngit snis qnerelis.» 

37. Das,,,, fidem, Intelligo Teniam, promissionem impunicatis et sa- 
Iniis, interposita fide publica. Cicero, Catil. III, 4 » «Volturcio fidem pu- 
bticam jnssn senatus dedi. » Lehz. — Te $igna ferente et minor^ etc. 
Gmx criticomm fuit bic locus. Gronavio valde arrisit scriptura duorum 
Barthii codicum qui pro signa bic exbibent regna ; ut sensus sit : • Si 
tnis anspiciis partes, qufle erantCtesaris, administrate essent ; si tu ra^num 
Romse institnere voluisses; ultro gener Pompeius ille solus olim Magnu9 
et parem ferre indignatus, nunc lubens te minory armata manu liberta- 
tem adoriretar, invaderet; nec minus CatoF. » Haec vir sum mus : /erenCe 
rcgna pro inferentey et ire in legesy id est, adversum leges seu liberta- 
tem ; de qua vocis notione doctissime agit toto capite secundo Diatribes : 
et tre in leges castriSf id est, aperta vi, armis. IVIinime tamen audiendus : 
qnippe non de regno bic agere potest Statins, sed de bello, ut ez sensu 
et priori sententiae parte perspicies, si prius memineris Julium et Domi- 
tiannm hoc loco inter se comparari, ad bunc sensum : Gesar in extema 
beDa facile impellebatur; tu contra das pacem Gattis Dacisque : etiam 
m eifilin eC domescica cum Pompeio et Catone ille prolapsns; qusB si tu 
gcsMses, si tn signa tnlisses, nlcro illi tibi et tnis legibus se submisis- 
sent. Yides jam, opinor, sensni necessarium esse signaferente^ et Sca- 
tiam non potuisse hoc loco regna scripsisse : ostendam infra ad IV, i, no- 
Itiisse. Preterca, disjnnctiva voz nec clare ostendit de dnobns belloram 
geBcribas (non de regno) bie loqni Scacinm, exteraoram et domestico» 
ram; ec in nCroqne genere micem Domitiani animnm laudare ec Ga*sari 
pigfeiie : quasi disissec, adeo mitis es beUis, nt des pacem et fidem 
externis, Cattis et Dacis : in hae parte qnantnm supra Casarem, qni in 
extema bella faeile flammabator : adeo mitis, ut, si tibi, qnemadmodnm 
illi, res fnisscc cnm domesticis hostibns, Pompeio et Gatone, illi ultro 
snbmisissent se legibus et conditionibus (equis et bonis, qnas tu illis ob- 
tntiases : in hac eciam parte quancum snpra Caesarem, qui inimicos suos 
adnltimnm obstinatos ezpertus est! Hec mens est Statii, boc artificinm, 
nt sane mirari liceat ingenium poet«, qui tam subito (qnippe postero 
die qnam opns dedicatum erat, imperatori h«c tradere jussus fnit) tam 
accnrate scribere potuerit. Ire sub leges est conditiooes accipere , eC mi- 
narem se £iteri. Ica, « irent sub vincnla tigres, » apud Claudian. de IV 
Cons. Uonorii, v. 6o5; «in gyros ire coacCns eqnus, » apud Ovidium, 
Art. Am. III, 384 • ' *^^ ^^^* V^^* iniquae Tradiderit, » Virgil. ^neid. 



i4 KOT£ IN CABMEN PRIMUM 

lib. IV, V. 618 ; LocaD. lib. IX, v. 338 : « . . . . lub jara Cogati Givis eo. » 
Subire leges vocat Nostery Epithal. t. a8 : « Sabiit leges et frena momor- 
dit. » His ita ezplicatis Tides jam Dallam locam esse vm castriSf de cajas 
etiam iaterpretatione magne sant lites. Gevartias , post refiitatas aUo- 
ram sententias, acqaiescit in coujectara Dao. Heiosii legentis : ■ Et mi- 
nor in leges iret gener et Gato nostras : » JVostms ieges, woMmtKmt Gesa- 
rianas yocat: nam Domitianus Gaesarianis partibas saccesserat; node 
recte illius partes qaas Romani tanc temporis omnes seqaebantur, nostras 
appellavit, in gratiam imperatoris. Hsec ille; sed, prsterquam quod is- 
tud nostras nimis familiare videtur, deest tf leges epitheton, quod mt- 
tem Domitianum predicet. In hoc enim totus hic Statii versatur locus, 
ut probet quantum mitior armis Gssare Domitianus. Lego, 
Et minor in leges iret gener et Cato justas , 

ut sensus sit : Pompeius et Gato submisissent se legibus et conditionibus 
tuis , aeqnis scil. mitibus et justis, utpote tuis. Ita alibi Silv. IV, 3, de Domi- 
tiano : « . . .Qui limina bellicosa Jani Justis legibus et foro coronat . . . » 
Ita etiam conjectantem Gmceum postea deprehendi; licet illum hoc no- 
mine suggillet Gronovius. — Te signa ferente , etc. Vexatissimum locum 
sic expoDO ; si tu Gaesar fuisses et bellum civile gessisses , gener Pom- 
peius, non jam Magni cognomine superbiens, sed minor et snbmissus, 
Gato item pertinacissimus Gaesaris hostis, ultro castris decederentj mili- 
tiam, bellum deponerent, et in leges tuas, in conditiones pacis abs te 
oblatas, in imperium denique tuum concederent. Werbsd. — In recen- 
sendis aliorum judiciis otium nobis fecit Gronovius, qui de hoc loco agit 
in tribus capitibus Diatribes p. 36 — 53, mulu doctrina refertis. Hahd. 

29. Latemm passus hinc Julia templa tuentur. Snpra v. 22 mentionem 
fecerat templi Julii Gaesaris e regione hujus statnae; « hinc obvia limina 
pandit qui fisus bellis, etc. » Quomodo igitur idem templum a latere? 
huic difficultati succurrit codex Lipsii , qui habet hinc Julia tecta tuen'- 
tur : basilica scil. Julia, quae etiam in foro Romano fuit, ut ez diverso- 
rum auctorum locis probant interprete^, et de hac capiendus MartiaUs, 
Epigr. VI, 38; in hac enim centumviri causas agebant. Zaterum passus 
sunt, quos vocat laterum tractti5, Thebaid. IV, 1^3; laterum extentuSy 
Silius Italicus, IV, 618; laterum actus^ Priscianus, Perieg. v. 479; ^^' 
tum arcus^ Glaudianus in Eutr. II, 36i. Voces autem tecta et templa plus 
vice simplici in his Silvis commutantur. — Templa retineri potest , et 
quandoquidem hoc vocabulum de magnis aedibus , seu palatiis , dicitur. 
Vide Doering. ad GatuU. 64, ^5; Lennep. ad Goluth. I, 7; Wakefield. 
ad Lncret. I, 10 1 3. Vidit jam Gruceus. Nec poterat poeta Gssaris pala- 
tium , aut basilicam tecta vocare, quum sequenti versu suhlimem regiam 
Pauli dicat. Atqui templum prorsus huic epitheto respondet. Lkhs. 

3i. Blandoque videt Concordia vultu. Id est, hilari vultu adspicit 
cum, quippe pacem et concordiam ferentem. Lekz. — Equidem de ipsa 
Goncordiae statua ejusque vultu intelligo sereno, quod quidem ez artis 



LIBRI PRIMI SILVARUM. a5 

•peribiis non facUe demonstrabttar ; nam omnes, qnie nonc nomine 
Goncordiie dgnantnr,' statuee, ita comparatae sunt, ut certum judicinm 
non admittant. Haad. 

34. Contemptis.... Jlammis, Qmnes interpretes intelligant de Gapito- 
lio, qnod bello ciTili eoncrematum Vespasianus quidem instaUraverat, 
sed subTito rursus exnstum Domitianus rc^stituit.WEiuiSD. — Siipsumvo- 
cabolnm consideraTeris, Capitolium intelligi poterit, non yero si re^o- 
nem, quam prospeciasse dicitur Domitianus, attente perlustraveris. Pa- 
latiam enim in monte Palatino imroinebat; Capitolium a tergo positum 
erat, nec simul cum templo Vestae uno adspecta comprehendi poterat. 
Hinc etiam Martialis viam describens I, 71, 3: 

.... vicinnm Castora canae 
TransiJiis Yestae, virgiDeamqae domum : 
Inde sacro veneniDda petes Pabtia cUto, 
Plarima qoa sammi fnlget imago dacis. 

Comtemptasjiammas intelligooblitas, quarum noxa nonperpetua. Pala- 
tia enim dicnntnr tanto spiendore restituta , ut ruinsB olim facts nallam 
ezsuret vestigtum. Haho. 

36. Atifue exploraias jam laudet, etc. Omnia in bis verbis Statii sana 
snnt et intellectu facilia. Sed tam pulchra occasione non transmittendus 
est insignis Virgilii locus .£neid. U, i54) ubi Sinon doiosam suam ora- 
tionem hoc modo orditur : 

Vos, Kterai ignes, et non violabile vestrum 
Testor namen , £t, 

lu omnes, opinor, Codd. MSS. et editiones; et ita legit Servius, quan- 
tom conjicere possumus ex ejus interpretatione. Ipse tamen Virgilius 
vix mibi persuaierit se non scripsisse, 

Vos, vterni ignes, et non violabile Vestae 
Testor nomen , ait : 

nt infra v. 396: 

Sic ait : et manibus vittas Vestamque potentem 
iEteninmqae adytis efFert penetratibus ignem : 

obi similiter conjungit ignem cetemum et Vestam : ex quo etiam loco 
apparet qoantnm fallitur Servius, qui saperiore loco per cstemos ignes 
intelligit aut ararum quas fugit , aut certe Soiem et Lunam. Neutrum 
bomm, mihi crede, significat Virgilius : sed ignes illos, qui in templo 
Vestae adservabantur, et non exstinguebantur; unde Vestam teiemam vo- 
cat Horatius Carm. UI, 5. Iterum Virgilius lEsi. V, 7^3; Ovid. Fastor. 
lil, 431, de his ignibns ; et mox v. 436. Hinc intelligi^ qui sint isti cstemi 
i^neSy non anzrum, nec Solis et Lunaty sed Vestai. Inde vigiiyestA Ovi- 
dio An. Amat. lU, 463 : 

Hla potest vigilis flammas exstingaere Vestx. 
Vide Sil. Italic. I, S^a, et Ovid. Fast. VI, a5o et scqq. ubi saepe conjun- 



i6 NOTiE IN CARMEN PRIMUM 

^■nu- hi ignes et VeHay ut in his Vir^lii et Sutii locit. JaTen. IV, 60: 

Utqne bcas snperait , nbi qaanqaam dirnta terrat 
Ignem Trtfjanum , et Vestam coUt Alba muiorem; 

ita legendum ; vnlgo suherant^ vel superant : male, quum de solo pisca- 
toreillic loqnitnr, ut ex Tersn proximo apparet, « Obstitit intranti mira- 
trix turba : » non intrantibus. Exempla in omnibus poetis invenies. Vide 
autem qnam artificiote Sinonem inducit Virgilins ingredientem oratio- 
nem ejus a mentione et invocatione Festce; ut scilicet gratiam Trojano- 
mm captaret : yesta enim ab iis maxime colebatur. Nihil dico de raovo- 
Ao>/fli in istis, testor vos et vestrum numen : nemo enim, opinor, de hac 
restitutione dubitabit. 

40. Nec si, pater, ipse teneres, Omnino legendum • nec si, pater, ipse 
teneres. » Non gratior Des sedes foret etiam W tn, o Jupiter, eam te- 
neres; nihU clarius. Gronovini retinet stc, ad hunc sensum: «Ethuic 
operi seu effigiei Palladis par sedes : nnsqnam optabilior, nusquam gra- 
tior deae aula; nec tu ipse, pater dee, Jupiter, sie, tanta amplitudine, 
gratia, Inbentiaque eam ferres, teneres. • Subobscure. Quanqnam rt 
retento si, inquit ille, non absurdus sit sensus. Te tenent Grucei, et al* 
terius quem ille nominat, « nec si patris ipsa teneret Pectora , etc. » nifaili 
snnt. De sequentibus ita Gronovivs : « Mirum profecto, integro seculo, 
et quod excurrit, hos versus neminem intellexisse. £t vide quam levi 
brachio tantae tenebrSB dispellantur : 

Pectora , quae mundi valeant evolvere curas : 
Et cui se totis Temese dedit hausta metattis 
It tergo demissa chlamys : » 

H«c ille: mihi tamen hae tenebras nondum dispellnntnr: qnippe valde 
improprie fecit Statius, si de chlamyde tam ingentia pnedicaret, silentio 
paene transmitteret pectus, in cujus magnitndine seu latitndine excel- 
ientioris natunc notam posuerunt veteres. Val. Flaccns, II, 4^9*1 Noster , 
Theb. IV, 173, de Capaneo; vide et VII, 3i i, de Hypteo; Seneca, Hip- 
polyto, V. 806: « Martis belligeri pectore latior. » Virgil. X, 4^2 y de 

Pallante : 

Dixerat : at clipeum, tot ferri terga , tot aeris, 
Quem pellis toiicns obeat circunidata tauri , 
Vibraoti niediimi cuspis transverberat ictu, 
liOricaeque moras et pectus perforat ingens : 

ita legendum ; vulgo Quum pellis. MSS. habent Quom. Sed haec aUas. 
Male Servius ad hunc locum vocem ingens., non ad pectus, sed ad cuspis 
refert; ne incongruum sit, inquit, si dixerit de puero pectus ingens. 
Quajro igitur quid faciet istis paulo inf. v. 496 : « rapiens immania pon- 
dera baliei?» nonne hoc quoque incoDgruum, darc puero « immania 
poodera baltei?» sed ne metuat; pectus enim pueri pro modo et aetate 
recte ingens dici potest , et hoc inter laudes ponitur. Horum locomm 
membr statim vidi legendom esse et distinguendum , 
Pertora , quae mundi valeant evolvcre coras , 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 17 

Et <|neis le totis Temcse 4edlt haasa metalUs. 
Ii tcrgD dcmissa cUamys. 

Et ila fere mvem postea in edit. Aldina, nisi qnod Tn^atam diftinctio- 
nem retineat. Mitto qnod, si interpangas post *n curasy multo melius le- 
gendam foret at cui se totisy non et. Habeat itaque Domitiani pectus me- 
talla snaTemesxa; et elegantiam, sive maTis, adulationem suam, Statios. 

46. Aisomipes, habitits.... etptestrisy Acrius attoUit tndtus. Non penitns 
damno hanc lectionem; mallem tamen scripsisse, antmos^ite imitatus eri^ 
ies^ id est, heriles; animos heri sni, Domitiani. Vaier. Fkcc. VI) ^'^- 

Hinc Irijuges , iUinc artus tcnduDtur hcriles. 
£1706: 

— . Sobitos cx ore cruorcs 
Sauda tigris agit, ▼itamque effundit herilcm. 

Noster, Acfailleid. 1 , 2^6 : ■ . . . • jngo fessi delphines berili. • Virgil. 
iEoeid. lib. Vm, vers. 4^1 : 

Ncc noo ct gemini custodes limine ab arto 
Proccdunt, gressumquc caDCS comiuntur herilem: 

ita legendnra; ynlgo Umine ab alto^ quod absnrdnm est^ qnum panlo 
anie diaerat humiii tectOy vs. 4^5, et tecta pauperis Evandri, ts. 36o; 
Ovid. Metam . III, y. i^o : «... . Vosque canes aatiatae sanguine berili. • 
Claadian. IV Cons. Honor. v. 65 : 

.... soUto cum murmnre lorvis 
Sol occurrit equis : qui postquam rttrsns hcriles 
AgnoYcrc lonos, rcdiit meliorc roagistro 
Uachina , conccnlas<{uc poU. 

Eqmu imitatas animos eqaestres pro animos equitis et insessoris, non 

valde placet : nibil tamen audeo mutare. — Equestres hahitus dicuntur 

ntTbcb. I, I : fratemm acies. Quare id non soUicitare debebat Marklan- 

dns, cujus emendatio magnopere displicet. Hamd. — Deinde pro Acrius 

optime legere poies Altius^ ut apud Silium Italicum, XV, 5o8 ; et XVXI, 

398; Ovidius Halieutic. v. 69; Virgil. Georg. III, 552. Petronius Saty- 

rico: ■Postquam se amari sensit, supercilium altius sustulit. » Hie vero 

tocei acrius et altius interdom inter se commutantur in codicibus MSS. 

Vide Heinsium ad Orid. Remed. Amor. v. 65i. £t sane vix intelligo quid 

ait acrius attollere vultus : saftem dizisse debnit Acrior attoUit^ ut v. 18 , 

aojt amplior armis; ubi pariter editiones occupaverat ampUus. Resti- 

tnit fiernartius, a Cruceo improbatus, qui non necessarium ait, quia 

amtpiiits denotat qnalitatem, non lempua. Intelligat qui potest. Qaud. 

V| Cons. Honor. v. 33 1 : 

Acrior ifiterca viscndi principis ardor 
Acccndit cum plcbc paircs. 

Jta etiam Baln. Etrusci , v. ultim. , pro meiior vulgo legitor meiius. 
Thebaid. lib. IX, vers. 8o5 : 

Acrior hoc juTcnem stricto mucrpne petebat 

AmpiiieQ .... 



aS NOT^ IN GARMEN PRIMUM 

— Poeta yocabaliim retalit ad vultas^ non ad ipsum eqaam. Hinc recte 
scripsit acrius. Aiia est ratio in ezemplis Giaudiani et Thebaidos ailatis. 
Sic Gifanias recte pretalit in Lucr. iib. m, vers. 290 : ex oculeis micat 
acrius ardor-f non oculeis acribuSj neque acrior. Hand. 

5i . ^rea.,. crinem terit. Legendum : jErea captitn^ etc. , quippe aeneus 
trissyilabon nunquam occurrit apud poetas veteres, sed ubique aut ahe- 
neu5 aut ahenus, ut notat doctissimus Bentleius adUorat. Serm. II, 3, 
T* i83. Fallatur igitur necesse est N. Heinsius, qui ap. MartiaK Spect. 
Epi^. 37, pro ignipedes iauros conjicit aenipedes; quum plane legendum 
sit (Bripedes, ut apud Vaier. Flac. VII, 54^ : « daret aeripedes in praelia 
tanros : » immo et ipsum Ovidium , Met. VU, 104« de his ipsis tauris : 

Ecce adamanteis VulcaDam naribus efflant 
iEripedes tauri : 

quod miror Heinsium fugisse. Tgnipedes quidem Solis equi recte dicuntur 
Ovidio et Statio; sed non ita hi taari. Vide eum ad Ovidii Heroid. VI, 
33 ; iterum ad Met. H, 392 : « Ignipedam vires ezpertus equorum , » hsec 
notat : tiignipedes equi nescio an recte dicantur : quare fuit quum (eni- 
pedum rescribi debere censerem : quale mendam et ex Martiali sustuli- 
mns notis ad Epist. VI, 3a. Sed Slatius initio Theb. de Phoebo, «igni- 
pedum frenator equornm. » Pradentius tamen lib. I contra Sjmmach. 
V. 35o, de Solis equis, 

Gemaat ore senez barbatus , et oscnla figit 
Graribos aenipedum , si fas est credere , equoram. 

Quomodo illic constanter editi ac scripti codices : nisi quod aripedum 
in nonnullis; quanquam illic de Solis statua agitar ahenea. » Eundem 
errorem errat vir magnus : omntao enim isto Prndentii loco legendum 
teripedum, ut terea ungula hoc Statii loco, de re eadem, ahenea nempe 
statua equi. Recte tandem idem ad Herr. XII, 93 : 
Jungis et aeripedes inadusto corpore tauros : 

ubi Gronovii codex omittit et : unde legit Jungis ahenipedes. Pro crinem 
terit ungula, in multis editionibus mendose le^turtegit. Lucret.I, v. 80 : 

Quare relligio pedibus subjecta vicissim 
Obteritur .... 

Prudentius Gathemer. Hymn. ante cibum, vers. 199: 

. . . . ut mulier 
Colla trilingttia calce terat. 

Suh pede colla ienere eodem sensu, Ovidius Heroid. IX, 13 ; et sub pede 
colla premere, Hem. Am. 53o ; 

Victorem terris impositura pedem , 
de Roma, Fast. IV, 858; Glaudian. de VI Gons. Honorii, ad finem : 
Colla triumpbati proculcat Honorius Istri. 

54, 55. Nunquam mutabit habenas : perpetuis frenis^ attjueunis. a. 
Qua interpunctione, qua depravatione , nullus huic loco sensus relictus: 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 39 

qoif enim intelligere potest quid sit seryire perpetuis frenis atque uni 
ostro? Jam yero intelliges, modo legas et distingaas, 

.... bic doiniiii nuDqaam matabit habenas 
Perpetuiu frenis ; atqae mii senriec astro : 

perpetuus firenis, i. e. tnis frenis, tibi perpetno inserritunis, et semel 
insertas non mutatnrus habenas, ut de se loquitur, carm. adUxorem. 
Gnecismus elegans interpretes fefellit. Ita Silv. III, a, v. 46; Manilius, 
y, 4*^> Claudian. in Eutrop. II, 4^9 • 

Pulcher it, urbanae cupiens exercitns umbne, 
Assidaus ludis : 

sdl. exercitus. Ita legendum ; Yulgo sine sensu aut exitu , puicher et ur- 
hatut : Tide locum. Noster, Tbebaid. I, 703 : « assiduam pelago non quae- 
rere Delon. » Et IV, ySi, novus thaleanis ut perpetutu frenis. Multus in 
hac elegantia Tacitus : Annal. II , cap. 78 : « Haud magna mole Piso 
premptus ferocibns in sententiam trahitur. • Sic facilis inanibus eodem 
libro, de Druso. Ita crudus maritis ignibus, Tbebaid. YII, 398; novus 
laaimisy SenecaTroad. y. 67; surdus timori, Sii. Italic. XI, 3S^i asper 
pad, XII, 348; difficilis lacrimis, Seuec. Herc. Fur. y. 678; vilis morti, 
Floms, n, 6, et innumera id genus. Uni astro serviet^ tibi tantum, non 
duobus, uti Cyllarus, qdi Castori et Poiluci inserviit. Imitatnr bunc lo- 
com Cbodian. IV Cons. Honorii , y. 554« 

57. Subter anhelat humus cst ez Homero, Iliad. /S, 96 : v^ro /i wr«- 

64' Continuus septem per culmina montes it fragor, Voz montes sine 
dubio depravata: septem enim culmina Romam denotant et bic et alibi; 
adeo ut supervacuum sit istud montes. Barthius duobus modis tentavit ; 
« septem per cnlmina montes cit fragor; » atqui hoc est, fragor per 
septem montes movet septem montes. » Vel , • continuos septem , par ful- 
mine, montes cit fragor;» atqui hoc modo vox continuos bbundat, quum 
•atis foerat dixisse, fragor par fulmiue movet septem montes» Mitto par 
fulmine pro fulmini, Gronovius non dubitat Stalium reliquisse: « sep- 
Cem per culmiuia Martis it fragor. » Martis enim ur6s et Martia Roma, 
Ut pueri sciunty inquit ille. Atqui hoc in idem vitium recidere videtur; 
adhuc enim septem culmina Romam denotant sine additamento Martis. 
Et quidem culmina Martis pro ur6e Martis recte dici non negaverim ; 
aed vehementer dubito, an quisquam dixerit septem culmina seu septem 
montes Martis; quoniam unusquisque fere ex septem coUibus suum ha- 
bnit peculiarem deum , cui sacer erat ; sic Tarpeius Jovi , Palatinus 
Apollini, Aventinus Dian», Quirinalis Quirino, Janiculum Jano cessit. 
Vide Siiium Italicum, XII, 718, ubi post alios deos memoratos, addit: 

Hinc Janus moTet arma mann , movet inde Qairinns, 
Qais«iae suo de coUe deus : 

ad defendendam nempe Romam contra Hannibalem. Non igitur septem 
ealmina Manis recte dici possunt : ilLi enim sua statio in Campo cogno- 



3o NOT^ IN GABMEN PRIMUM 

mine assigData fuit. Statim vidi deesse epitheton rf puhu^ • ■ . . . Strepit 
ardua pulsu Machioa coniinuo : » Non enim satis ^t machinam huic 
seu molem pulsu strepere, nisi hic esset continuus, Haec enim mens est 
poetae in hoc loco, laudare opus ob celeritatem; Nee longa traxere 
mortB, et operi intentajuventus ; recte i(;itur pulsu continuo. Prima litera 
vocis septem adhaesit praecedenti continuo; unde continuoSy et mox con- 
tinuus, Jam de reliquo yidearous, septem per culmina montes itfraaor. 
Hic quoque deest epitheton *tSfragor; neque enimfragor per se sufficit, 
et requiritur ingens et vastus , et qui possit finQcre murmura magna 

Romce. Lege, 

Strepit ardaa pultn 
Machina cootinao : septem per cttlmina omltns 
Itfragor: 

Haec est ipsa res. Scriptum fdit moltus antiqua ratione scribendi pro 
multus: inde freqnenti rice literamm N et L, montus; dehinc montesy 
ye\ ut in Rom. Cod. montis. Multus fragor, ut ingens fragor, Or. Met. 
XI, 507; major fragor, Nostro Silv. III, i, v. i3i. Si cui magis arrideat 
« septem per culmina lon^s It fragor, » his se exemplis tueri potest : 
Via Domitiana, v. 61, loco huic simiilimo : 

Ferrent litora nobilesque silTae, 
It longus medias fragor per nrbes. 

Thebaid. VI i 600, de cervis : 

.... Rapit attonitos fiiga capca , pavorqae 
CoDgregat, et longum dant comua mixta fragorem. 

Plinius, Hist. Nat. XXXIII, 4 •' « mons fractus cadit a sese longo fragore 
qui concipi humana mcnte non potest. » Ita longus clamor^ Theb. IV, 
495, et V, 55a , et sane vero non absimile est vocem monfes deberi glos- 
satori alicui, qui eam in mai*gine libri sui adpinxerat ad ezplicandum «r» 
ctt/minn, unde postea in textum irrepsit : ut forte scripserit Statins, lon- 
gus it fragor. S^d tutius videtur multus propter minorem vocum difFe- 
rentiam. — In mutando vocabulo continuuSy quod recte conjungitur cum 
fmgorey acumen fefellitMarklandum. Nam verba , 5trepit machina pulsu^ 
i. e. motu continuo significant, juvenes non intermisso tractn roovissc 
machinam strepentem ; quod ab hoc loco alienum est. Ego quidem locum 
a librariis ex versu 5^ interpolatum esse arbitror, et Statium scripsisse : 

Strepit ardaa polsu 

Machina : continQas septem per culmina caelo 

Itfragor: 

Sic Valer. Flacc. III, 377: 

It gemiuu toto sinuosa per aequora caelo. 
Statius iafra IV, 3, 63 , diiit : 

It longus medias fragor per urbes. 
In textu quidem nihil mutavi , sed antiqoam codicum tcripturam montis 
aUis e:(plicandam reliqni. Hand. — Jam vero quid est quod sequitur 
fin^ vaga murmum? Qoid etlfingere murmura Bonue? animitari? aut 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 3i 

Jioc Mt mliil. Qal ^ero fieri pote8t at pulsas «ris imitetar varia, diyers«y 
vain mannara et strepitus Romae? Lege certissima emendatione, 
£t magnae rincit vaga marmora Romae : 

taatos fit firagor, ut etiam marmara et strepitus, qui in urbe fiunt, ab 
boc saperentar et non exaudiantur. Vincere bac significatione usitatis- 
smmm. Manilias, V, fiaS, de iis qui sub Andromeda nati snnt: 
Camifictsqae venit mortem vincentit imago : 

ita optimas Codex Gemblacensis : Scaliger tamen edidit mortem ducen" 
tisy sensa non satis salvo. Imago camificis mortem vincentis, est, car^ 
nifez morte tenibilior; nt in loco Senecae quem ilie adducit, « et morte 
tristi tristior mortis locus « ( qaem tamen memoriae nimis fidens male 
citat; est enim Herc. Fur. ▼. 706 : « Ipsaque morte pejor est mortis lo- 
cosa); ita Wdipo, ▼. 180 : « O dira novi facies leti gravior leto, » id 
est, vtneens letum. Putares Scaligerum conjecturam soam labefactatum, 
et lectionem codicis qaam spernit stabilitum ire. Noster, Tbeb. I, 5ao, 
esVii|s;iL .£neid. I, 780, et II, 77. Exempla nbique. Ita etiam Graed 
fM. Vincit ^Tofingit: V enim et F saepe commutantur in MSS. Ita ap. 
Vire. .£neid. 10, 3 16: «Ne dubita, nam vera vides,» olim conjeceram 
iegi debere nam verafidesy utpote muito elegantius et phrasi poetis usi- 
tatissima. Confinnavit MS. Petrensis, qui dare ezhibuit^Jes. Alibi iliu- 
strabo. Interea vix onus et alter accedet ; scio : mihi tamen persuasissi- 
mam est Vir^iam ita scripsisse. Ita viros proferas apud Manil. V, 181; 
yimceutemque feras : ita enim legendum puto ; vulgo viros. De G pro C 
vide Carionem ad yaler. Flacc. I, 729, et passim exempla babemus in 
liis Silvis. — lUe fragor vaga murmura j^fn^tt^ h. e. movet et moderatur, 
ila at novo qnoque percussu novus per urbem romor eat, moltitudo ad 
visendom concurrat, aJius alii narret, et passim voces tum mirantium, 
tamlaodantium aadiantur. Werhsd. — Scripti libri omnes, etiam quatuor 
Vaticani, -pwhent fingit, et ita editiones antique praeter principem, qujB 
habet fi^it. Itemo in hoc loco haesit ante N. Heinsium, qui, in AdverssH 
riia p. 334« emendavit vincit vaga murmura. Ibi affert Uoratii Serm. I, 
6jA4' " magna sonabit cornua , quod vincatque tubas. » In ineditis haec : 
m vmctf in/ra II9 6, 7« majora vincit plaga minor; Vir^ril. iEneid. I, 737: 
funalia vincunt noctem; Thebaid. XII, a^a : gelidceque facem vicere te^ 
ae^nr; Javenal. Sat. XIII, 112: vtncert ut Stentora possis; Horat. Epist. 
n, i^ 200: pervincere voces. » Burmannus vero pro vulgata lectione addi- 
ditluec : « fin^t,id est refert, simidat. Val. Flacc. II, i3o. Vid. ad Luc. 
V, 392. * Ibi scripsit : « Heinsius corrigebat vincit, quod et Marklando in 
■^^fntfm venit. Sed sine libris sola emendandi libido talia fi ngit. Quis 
cnim librariiu, si vincit invenisset, inde ieassetfingity qaod recondi- 
tioris erat senaos , pro captu scribarum. » Uaad. 

66. Ipse loci custos. Dc Curtio inter divos relato et de lacu Curtio vide 
VaiTon. de Ling. lat. IV, 32 ; Livium, VII, 6; Sueton. Aug. 67, ibique in- 
tcrpretes. Barthiaa in iaeditis tcripsit : Fort. cutfus; soam paladem mox 



3a NOTiE IN CARMEN PRIMUM 

dicit. Lenzius cusiodem loci male interpretatur sospitatorem, qui Ro- 
mam servaTerit, (juam sit genius loci. Hahd. 

67. Famosusque lacus. Famosus nomiaDqaam boDO senta asurpatar, 

ut a Lacano IV, 654 * 

Hinc Kvi ▼eteris cnstot, £amosa ▼etattas 
Biiratrixque sai signaTit Doniine terrss. 

Item Graeci ambigao sensa dicant jripii^M^oy. Yide Barthiam ia Adversar. 
pag. i43i, et Marklandam ad V, i , 93. Praeterea de hoc vocabulo ejus- 
que usa contra Gellium et Galderinum docte disseruit Jacobus a Gruce, 
BonoD. io Aanotat. Haitd. 

68. Verhere crudo. Quid sit verher crudum non equidem intelligo : 
hoc tamen scio, Statium scripsisse, verhere crehro^ Thebaid. T, 23i; IX, 
352; Oyidius, Halieutic. t. la; Lucan. UI, 5a3; Ausonius, Idil. U, 91 ; 
Numerosa verhera Auctor JEtne , y. 37 : 

iQi his Cydopas memorant fomacibus usos 
Qnum snper incudem numerosa in ▼erbera fortes 
Horrendnm magno quaterent sub pondere fuhnen : 

ita legendum; vulgo, lUis Cyclopas; Scaliger Illi: sed deest aliquid 
seusui, nisi legas Illi his. Vide locum poetaeistius, quem nemo mihi per- 
suaserit eundem esse Gom. Severum, cujus fragmeutum poematis de 
morte Gicerouis refert Seaec. Suasor.VII, adeo omuia diversa. Ad asvum 
et ingenium multo inferius detrudendus mihi videtur auctor obscuri is- 
tius poematis de iEtna. Facile plura ezempla congererem ; sed haec suf- 
Bcient. Has vero voces crudo et crehro inter se aliquando commutari, evin- 
cit locus Thebaid. II, 709, ubi, pro crudo rohore cortex^ MS. collegii Pe- 
trensis male habet crehro. — Omoes libri crudo. Scaliger coojecit surdo, 
utootat BurmaoDUS, cui quum Marklaodus dod recte emendasse vide- 
retur, ipse scripsit duro. Alii facile ioveoieot meliora, tameo absti- 
oeo a mutatiooe, ooo oescius, Statium hoc vocabulo crudus magoopere 
delectari. Sic Thebaid. I, ^22 , crudi sudores; VIII, 4^2 , crudus iorrens; 
X, 343 , crudus honor. Vid. Burm. ad Quiutil. declam. pag. 220. Alibi 
occurruot crudelia verheruy etiam io rebus sensu destitutis. Hasd. 

69. Mugire forum, God. Leid. a maou pr. solum. De verbo mugire 
egit Burmaoous ad Valer. Flacc. II, 498; exempla satis ooU coUegit 
Barthius ad huoc locum et Achill. 1 , 524* Haicd. — Horrida saneto ora 
situ. Situ vetustatis, tum squalore voragiois, sancto tameo, quod se im- 
merserat, pietate in patriam motus. Sancti ioprimis, qui se devoveot. 
Werhsd. — Narrat ^tiam FlaminiusVacca, apud MootfaucoD. Diar. Ital. 
p. i83, suo tempore imagioem Gurtii io vorag;ioem se praecipitaods cela- 
tam eo loco, quo ouoc templnm B. Mariae posittun est, repertam et 
muro Gapitqiii afBxam esse. Havd. 

72. Tenjue ardua mersit colla. Ardua suot erecta et elata. Nescio au- 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 33 

tem, an satis probabiliter fingat Papiniiu^ Cortium caput efferre e lacu, 
quiim constet lacnm mnc temporis non exstitisse, sed locam s^ptnm in 
foro. Ovid. Fast. VI, 4o3 ( vid. tom. VI, p. 420, nost. Edit.) : 
Gnrtias iUe hfiu», ticcas qui sasUaet aras, 
Nonc soUda est teUos , sed lacos ante fnit. 

74. Proles ^enitorque deorum. Burmannus comparat Virgilii iEDeid 
lib. IX, Ts. 64a : «Dis genite et genitnre deos. » Addi potest Silius Italic. 
ia>. m, TS. 6a5, (Editionis nostra, volum. I, pag. 214. Ed.) : 1. o nate 
demm dirosqne datnre. » Glaudianus, de Nupt. Honor. vs. 2^2 : 

SaWe, sidercc proles augusta Serense, 
Blagnorum soboles regum , paritaraqae reges. 

75. Juditum longe. Quod qnidem longe andivi adhuc in profnnditate 

lacns mei, nonc excitatns anis sonitn propius adspicio.WEHnsn. Bar- 

ihius ezplicat : « din ante hnnc conspectum tnnm. 1» Non ita arbitror. 
Significat potins : ex longinqno, in profundo lacu, quemadmodnm 
dicunt longe eonspieuum, Nec sine causa critici dubitamnt, an longe 
nllo in loco dkatnr pro ^ti. Et erat hec res accnrata expositione digna ; 
nam Lambinns ad Gc. Philipp. V, 6, omnino negasse videtur, reliqui 
yero omnes diversa eiempia miscnenint, ne eo quidem cognito, quod 
inter diu et iongum intercedat. Haitd. 

79. Belia Jovis. Sunt hac belia Capitolinum ( Sneton. Domit. cap. i ; 
TaciL in, 71), Germanicum contra Cattqs gestum (SUv. I, 4, 89)^ 
civile a Uicio Antonio motum (Snelon. c^p. 6), et Dacioum duplex 
(Theb. I, 19), quse iterum celebrat initio Thebaid. Hahd. 

80. Twrdum in f<edera montem. Infra HI, 3, 169 : '. quaeque suum 
Dacu donat clementia montem. » De mbnte sacro Dacorupi interpreiatur 
UpMUs ad Taciti ffistor. I, 2 ; et eum sequitur Bemartius ad locum 
Thebaid. Eepamvero Dacorum in altissimo tnonte exstructam, eamque 
b. I. uitelfigendam esse demonstrare voluit Gevartius in Papin. Lect 
cap. 5. Etsi ntraque sententia aliquid verum contineat, tamen non 
totam rem complectitnr. Optime enim Calderino praeeunte Gronovius 
mtellezit ipsos Dacos , qui in monte sedes coliocaverant , tardos in foe- 
dera. -Non ipse mons, non templum in monte, non regia, sed in 
genere tota gens montem colens. Fiorus IV, la. Daci montih^ inha:^ 
rettt. > Havd. 

L ff'' /^T ^?"^ ^'^'"' ^*""* ^*=**"' ^^«^^ ^^^^ Pr»^^ lonao 
beUo, Intelhgendum quasi scripsisset, . tu bella Jovis, tu praslia Rheni 

«ens; tn domas civile nefas, etc. • H«c loquendi forma optimis scripto- 
nbos faauliarissima. Noster, Theb. VII, 56o t 

Hi precibns qnestnqoe deos ; hi Martia tela 
BeUigerosque hortantar equos: 

«tqw nemo hortatnr deoi precibus et questu. IntelUgendnm igitur 

^ 3 



34 NOTJE IN CARMEN PRIMUM 

adeunt Tel fatufant deos jneeHmg et ijuestUy et eqnos ^itaitCur. Tale 
e¥t istnd Yd. Fiacci Dl, 363 : 

lllfi a«tein neque adhuc gcmitas, neque conscia fecti 
Ora levant : 

abi si ««re jceivof? sumas *n lewtnty neqae gemitus ievant neqae om, 
sententiam corrumpes , quum levare ^emitus menti poets omnioo cofk" 
trarium est. Subaudiendum , neque edunt vel emittont gemitas , neqae 
levant ora. — Apud Statiuni exempia ubique obvia sunt. Vid. T]iel>aid. I, 
346 et 354* Post montem sustuli comma ; nam longitudinem belli Dacici 
per quinque annos gesti his poeta milii yidetur indicasse. Habd. 

83, 83. Tentasses me non audente profundos ire lacus. Lipsius olim emen- 
davit me non gaudente : bene , si Statianum ioquendi morem inteliigfts , 
secundnm quem non gaudente est idem quod dolente. Silv. IV, 3 , v. 5 : 

Asc ego , coi sacne CKsar neva gandfia mensc 
Nunc primum p donunaqoe dedit non aafigere mensa , 
Qna celebrem mea vota lyta? 

ita forte legendus locus pro coNsur^ere. Jifcn surgere menaa | est asaidere 
mense. Panio infra, v. 16 : 

.... Datnr Ismi jaan , cbmr ora mcri 
Vina inter mensasque , et aon assnrgere fiis ett ? 

datur milii non assurgere , id est sedere , imperatore presente ? Iternm 
Silvar. lib. H , carm. 6 , vei%. 99 : non mutum caput est loquax caput 
Orpheos , de qno Virgil. Georg. iib. IV ; adhoc Tbebaid. iib. VI, t. 544 > 
de Leandro natante , chlainjdi intexto : 

In tatns ire auina, mntatarusqae videtnr 
Brachia ; nec ticcum •pectes in siamine crinem : 

ita legendns locus , viilgo , manus, et speres, Nec spectes siccum crinemp 
id est, et spectare potes crinem non siccum, boo est, homidam. Tante 
artificio elaborata fuit chlamys ista , ut etiam crines natantis Leandri 
humidi viderentur in stamine. Tacitus , Annal» lib. I , cap. 53 , de Sem* 
pronio Graccho : « Tunc miiites ad cedem missi invenerunt in promi- 
nenti litoris niliil laetum opperientem » : id est, omnia tnstia oppe* 
rientem seu exspectantem. Alterum exempiam, sed iucalentam, addam 
ex lliebaid. Ub. IX, vers. 334, u^> describitur c«iatura in clipeo 
Crenaei : «... teneris jam cornua paimis Non tenet<: » mira iocutio vi- 
detur non tenere aliquid manilMis teneris : quid enim manonm teae- 
ritudo ad non retentionem rei alicujns ? Sed si non tenere manibus teneris 
accipias pro dimiiiere manibus teneris^ evaneaoet ob8<;uritas. Ita Silv. 
lib. V, carm. 3, vers. 88 : « nec fisaa gavisam PaUada baxo, » est, «et 
Paliada non gavisam fissa bnzo , » hoc efet , id>omiiianten et odio ha» 
bentem. Ita nec major sitis pro , et minor, Sily. IV, 7 , ▼. 1 1 : nec mi^r 
fragor pro , et minor, lU, i, v. i3l c ^iaini nofl majot gloria pro , 
quanto minor, Epiced. in Patrem, v. 319; ai)i male legitur qua non, 
Sic non mmgna ratis pro , parva , Nemesiano Gylieg. v. Sg ; non itsda fro^ 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 35 

«^iZts et gnava , Virg. Georg. 11 , ia5. PluribiH hiec adnoto , ne iocntio- 
Dis iosolentia tironei ofifendat. Ad hunc igitur morem me non gaudente 
f st me dolente , utpote cui gloriam senrandse patriae tu pnereptum ires. 
Gfvceiis relineC non awUnte, lioc sensa : me non audenta : id ett,'si 
c^o non ansos easem, m supni» te sign(^ ferent» , si tu ai^a tnlisset: 
Galti dicerent, au cas qtteje neusse le courage» fiene haec Craceus; et 
ideo in textn nihil muto ; de phraai vide Gronovium ad Senec. de 
Bcnefic. I, lo. <^ Tacente me, Tirtute et caritate patri» permotos 
teDtasset ire in laenm, neo ego ausus essem tibi praripere hanc ^o- 
riam; Roma vero tni caritate dueta, retentis equi frenis, impediisset 
ne ires. WBnsa. «~ Emendationem , quam lipsius in Electis II, 14, 
pvoposuerat , Bemaitias et Barthius in Adversar. p. x438 , probaTemnt. 
Ba Biarklando praebuit oeoasionem doetae et accuratae eapositionis , qua 
lamen tpsa non digna fuisset. Nam ea admissa , sensus existit infacetus 
et parum venustus. Bene igitur Adr. Behoiius in Apophoret. I, 8, p. a8: 
■ afridet ma|^ , inquit , antiqua lectio ; neque enim me non audente ad 
limorem, sed ad pietatem et reverentiam referendum est. 9 Ha^. — Se- 
qnitnr Profundos ire lacus : non male. Gum quprto enim caan hioc yer^ 
bnm jnngitB^, ut Thebaid. VIII , 5 13 , ubi ^ercwles Miaeffvam aUoquitnr : 

.... Ipsa et cooMBt , upvia mecnin 
Tartara , ni Sup«ros Acheron fsxclodf^i ^ iysst : 

iu legendnm puto ;.yul^ inepte ipta heu eomes, Seiiptum ernt eu pro 
et; unde istud heu, 8ed mihi Statiannm maj^s videtor profundo ire 
ImcUf id esty in lacnm : Ita Baln. Etmsci, ▼. S3. : «r cui non ire lacn, 
• pigrosqiie essohrere amictns suadeat. » Snpra ^ hoejcaftn. v. 67 , /a- 
■toius^ Ucus, numero sin^lari ; licet ibi veiais codeKihabeat Famosi : 
non male , et v. 72 : < terque ardua merait Colla. lacn trepidas* » Mihi 
plaeet profuMdo lacuy vel ob hanc rationeku , ut Tiitetursibilus -efsigma- 
tjsmns istonim : « profundos iro lacns , ted Rama tuas tenuitset habe- 
m nas. * ire lacu, id est, iu lacnm, ut ire polo, Epithal. Stelle, in 
poium ; deferre montem vallibus^ in valles , VaL Flaeo. II ,.5a3. — Edi- 
liones omnes profundos irt lacus, Markiandi irero enendatio non solum 
•b cansas supra ad v. 67 expositas probari debet, sed eonfirmatur 
etiam anctoritate codieis Uratislens. in quo scriptum : profundo in U- 
cuset, Cnm fais Lensius comparat irefreta apnd Gratinm C^fne^et.^v. 64 ; 
vdn vojgo legitur : 

Konne ridot, vetemm quot prodit fidiAla reruni , 

Semid^ot? iiUi sggfiribns tentsr^ aoperhit 

Ire fircta , et matret anti trsctare deorDni , 

Qaam magna mercede meo tiue mancre silTat 

Impulerint. 

Sed hstc , et sensu commodo destituta sunt, et auctoritate antiquorum li- 
fcroram. Iniis enim leguntur : « snperbis freta matres ausi , etc. ; • quo ap- 
pcretydepravatnm esse locum a librariis. Itaque eum restituendum puto : 

Nonne videt,^ Tcteram quot prodit fabula rerum 
Seoiideot, illi tggeribut tenttre supcrbis 

3. 



36 NOT^ IN GARMEN PRIMUM 

f red, yel matres aati traictare deorain, 
Quam ma|rna mercede meo tine munere iUyu 
Impnlerint? 

Freti cmn infioilivo compositam, ot Statii Thebaid. lib. VI, Ten. a3; 
pontum imanpere.frtUie, iDtelligendam vero est, tentare deos Tel ma- 
tres deomm tractare. Hard. 

85. Quem trudereesausutf etc. Hos ▼ersus qnos uncinis inclvsosTides, 
comparationis seriem interrampentes , si sapias , Lector , transmittea : 
certum enim est hos spiinos et insititios esse. Patet iioc ex versu 88; 
« quam longus in hunc despectus ab illo • ; et 89 : « qui non « ut Tiderit 
« ambos » : e quibusmanifestum est duos tantum equos, JnliiGesaris 
et Domitiani , iu comparfttioDem deductos esse ; et proinde Didium esse 
locum Bttcephalo Alexandri. Sic if[itur.hiantem Statium connectas : 

CKiarei sut sede fori : rix lomine fesso 
Explores, etc. 

Et hec opinio fait Dan.'Heinsii et P. Scriverii , a GeTartio etiam appro- 
bata Lect. Papin. cap. 9; ob hanc inezpu^abilem rationem , quia 
effigies eqni , quam statuit Jul. Caesar ante aedem Veneris Genetricis 
( de qua re videndi Plinius et Suetonius ) erat effigies sui equi , nou 
Bucephaii (qui enim potuit?) quem Lysippus Alexandro fecit. Grono- 
vius, deiinitus phrasi tmderis aumi, quam ex MS. Florentino et editt. 
Rom. et Venet. r^stituetat , non omnino ejiciendos putat , sed de con- 
ciliatione ulterius cogitandum. Atqui hec conciliatio nunquam eveniet , 
uisi probari potest Gesaris et Alexandri equos unnm et eundem esse. 
— Gerartius in..eam tandem sententiam descendit, ut putet tres iUos 
versus , quibus de equb Lysippi agitur , iosititios esse , et margini ab 
. indocto aliquo lH)rarn> appositos deinde in textum irrepsisse. Qua tamen 
in re non habet asscntientem Gronovium , cui hi yersus non adeo futiles 
yidentur , ut ab indocto homine scribi potuerint. £t mihi attentius 
consideranti non solum mioime futiles yidentur , sed prorsus necessarii 
et genuini , ut , sententia salva , e contextu ejici vei omitti non pos- 
sint. Webns. — Traderis ausus. Ita restitui ex omnibus codicibus et 
edit. princ. Pann. Rom. Vic. Venet. Aldns vero, quem reiiqui omnea 
sequuti sunt, edidit tradere es ausus. TraderiSy id est diceris. Vide Gro- 
novii Diatrib. p. 67 , ubi etiam voc. ausus reddit verbis : non ^imuerit 
fingere- At hoc quidem non satis accurate. Audere enim proprie dicitur 
de artis operibus, nulla timoris significatione admixta, et sJb aveo de- 
ductum, primariamhabet notionem conandi. SicHorat. Art. poet. v. iiS : 
m si quid inezpertum scenae committis, et audes personam formare 
« novam. « Hakd. 

88. Qyuim longus in hunc despectus, Quod enim equus Domitiani 
altissima crepidine erat sublatus, ut in alterum Caesaris infra se posi- 
tum, quasi despicere videretur, hinc a poeta caiiide videtur ratio con- 
temnendi hujus equi pra? illo Domitiani peti. Webitsd. — Hoc in verbis 



LlfiRI PRIMI SILVARDM. 37 

poete non inest. Sed Drakenborchias qnoqae ad Silii VI , i85, alia 
affert acnptornin loca, in qnibna aliqois ex loco excelso et altiore 
detpeetan dicitnr. Despectus vero h. 1. est- oculoram descensus ab 
aimus et majoribus , ad humiliora ot abjecta. Hahd. 

94. Jhan Bomana dies. Dnm sol lacebit, qui non nisi Romanam diem 
facit , h. e. nasqaam lucet , obi non Romani imperent. 9ic plane Mar- 
tialis, IX , a , 9 : « Manebit altum Flayie decus gentis cum sole et astns 
« cnmqne luce Romana. » In eandem sententiam Ovidius, Fast. I, 85: 

Juppiter, arce sna totuni quuni spectet in orbem, 
Nil nisi Romanum, qood tueatur , habet. 

Potest eciam iiomona dies accipi de seoolo et sevo mundi , sive «terni- 
late. Etenzm aetemam Romam cum Romano imperio esse , nec nisi cam 
ipso mnndo interituram , Romani scriptores ubique gloriantur. Webhsd. 
— Hue et, Godd. Urat. Leid. Paris. et omnes antiquae editiones Aoc et, 
prarter edit. princ. qa« habet kac. Gorrexit auctor Aldinae. Recte qui- 
dem ; sed illad et Uogaet, prsesertim si quis id conjungat cum seqaenti 
fue. Nisi necessorio requireretur huc , facilis esset eroendatio. Jam vero 
ezplices : ut nos diu frequentabimus locum , ita etiam sub nocte huc 
descendent snperi. Ita quidem saepe usus Latinorum et (rraecorum ia 
paiticulis et, etiom^ juu vindicari debet. fUvh, 

98. Una loeum eervix dabit omnibus astris. Una hsec cerviz- colossi tnasn 
ma^tadinem referens , satis ampla erit , in qua haereant et quiescant 
amplectentes omnes geotis taae divi , qui amoRem auum erga te sic post 
fata teatabantar. Similiter Cornelia apud Proipertrf IV, 1 1 , 75. Webssd. 

101 . Optassetque novo similem^ etc. Nemo corri^^at, Optaretque novo, ut 
respondeat «r^ euperent, quemadmodura in Ck»nsolat. ad Ursum, vs. 34 • 

Optarent multum Graiae cuperentqae Latinae 
8ic peperisae Bunu : 

nihil enim freqaentias fais temporom mutadonibus. Ita Glaucia- Melio- 
ns, vers. i^o: 

HoDc oec acva viro potuisaet carpere Pfocne , 

Nec fera cradelea Colcfals dtiraaaet iu iras ; 

Torvoa ah hoc Athamaa inaanoa flecteret arcna; 

WHkJiexisset» Supra hoc carm. , vers. 5^ : 

Qnar superingeati portaret cufanina montia 
Caeliierique attrita genn dnrasaet AUantis : 

nbi non opas est ut cum Bemartio legas duraret. Vide et Epiced. in 
Patr. V. 5i et seqq. : et ita passim omnibus poetis. Gonstmctio hujus 
loci est : • Atticus senior optasset te similem ponere in novo templo 
• Elei Joris. > Atticus senior^ est Phidias, ut senior Gargettius, Epicu- 
ros, Tiburt. Manlii, v. 94 ; senior Thessalus, Chiron, Achilleid. U, 38a; 
Cous senior, Hippocrates, apud Marcelium Empiricum de Medicina, v. 5 l 
Qttodqne Cona docuit seoior, qaodque Abdera suasit: 



3« NOT^ IN CARM. I LIB. I SlLVARUM. 

■In Ahdera pro Devk^rito. Te timilem ponete^ id esC tiiam statuliiB, 
Bt Arittoieiem simiiemy apud JaTenal. Sal. 11, init. imaginem Aristo- 
teUs : et {Missim his Silvis. Novo templo ^ nt innoat indignum vetus 
zdificinm honore ezcipiendi Domitiani. Hasc fere Gf onovins. Male Lip- 
sins et eum se^utus Bernartins legunt Atticus sector, 

loa , io3. Tua mitis oru Taras, elc. Intelliffi debere colossnm Ta- 
rentinQmy nt sensus sit : ipsam urbem Taranta malle vtdtus Domitiani 
hoc colosso ezpressos cernere , quam ipsius Jovis , docrte quidem expo- 
suit Gevartius Papin. lecu I, cap. ii. Tamen Gronovins in Diatrib. 
p. 89 (47) 9 sententiam ita accuratins reddidit : malient illi deos suos 
non sub istis fbrmis ^ qoae eorum esse credontur , verum in tua fiacia 
venerari, qnae magis Jovem, Phoebum, Herculem deceat et «quet: 
non secns qnam et prsoptasset Phidias tna facie Jovem Olympinm 
decorare. Qnod vere pnestat. Taras correxernnt eliam Grotiua iu 
epistol. ad GronoT. 673, Gnyetns et Scriverins in ineditis. Mitis voca- 
Uir Taras» nt Thebaid. lib. I, ▼. 334, mUa Corinikos; Kb. U, ▼. M% , 



io5. Certus ames terras. Edil. princ. etecus. Ita verba commntari 
solent, quod Beverlandus novit, quum apud Maitialem V, 61, 89 
conjiciebat : « sane cccus et asper homo est ; » sed preter necessitatem. 
In sGholiis codicis Paris. affievcnr antiqna scriptnra serus , ut etiam 
Pejrardtts voinit. Haoc Tero conjectnram , qnae in hac sententie 
Mtpositione displicet , nan aominato auctore rejecit Gronovins , p. 488 
(3t5), et vulgatam ceyliis interpretatur : haud ambigue. Miscnit vero 
ibi eaempla variae si^ificationis , et certus male ad valetndinis aut vitae 
periculum retnlit. Intelligi enim debet : constanti animo ac firmo in 
terris manendi consitio. EUhd. 

« 

107. L(etus Autc don6. Sic varii Editores pnnctis dnobtts superpositis 
literam H distinxerunt, ut monosyllabum huic in duas partes divisum 
primam corriperet, produceret alteram; atque ita metro consuleretur. 
Sed illa divisio nullis firmatur exemplis , quas noverim certa nuUisque 
lectionum varietatibus obno^Lia : nnde malim Itetius^ vei hanc transposi- 
tionem ; huic dono krtns. Vide tamen infra not. i35, pa({. 48. Ed. 



CARMEN IL 



EPITHALAMION STELLJE ET VIOLANTILLiE. 



IJnde sacro Latii sonuerunt carmine montes? 
Cui , Paean , nova plectni moves, humeroque comanti 
Facundum suspendis ebur? Procul ecce canoro 
Demigrant Helicone deae, quatiuntque novena 
Lampade solemnem thalamis coeuntibus ignem , 
Et de Pieriis vocalem fontibus undam. 
Quas inter vultu petulans EUegia propinquat , 
Celsior assueto ; divasque hortatur , et ambit 
Altemum factura pedem , decimamque videri 
Se cupit , et medias fallit permixta sorores. 

YARIf LECTI0N£S« 



* Ephkalamion FiolantU- 

lc Tiliobroga Tultlioc nomen sem- 

per tcribi per e, yioientiUa, Ne- 

scio sane qna anctoritate. Analogia 

enim yideror reciamare; quippe 

nona Fiolenta^ sed Violanta^ de- 

dncitnr hatc toz. Fiota^ vioianta, 

violantiila, non violentilia : ut a 

Quadratay Quadratilla Numidiay 

apud Plin. Ep. TII, 34, non Qua- 

dretUla, Ita a Quartay Quartiitay 

apnd Petroninm, non Quertiiia, 

Fudantiiiam vero a vioia dedaci 

non a violenta , Incnlenter probat 

Martial. Epigr. VI, ai , et VII, 5o, 

qnibna locis e^m vocat lanthida , a 

Grapco scil. <of , vioia. Lemma hn- 

JQS carm. in Parm. et Venet. ita 



concipitur : « Epitbalamion in Stel- 
lam poetam et rioientiiiam Stelle 
conjugem. » — Ita etiam edit. pr , 
et Vicent. In reliquis inde ab Ro- 
mana legitur : Fioiantiiia, nis 
quod in una alterave scriptum es 
FioianthiiioB. God. Urat. ezbibe 
« Epith. in Stell. et Fioientiiiam, » 
Hand. — God. Paris. , « Epithal. in 
Stell. poet. et Fioiantiil. St. conj. » 

a. Movet. God. Uratisl. movens. 
Hahd. — Comanti. Editio princeps 
habet tonanti. 

4. Quatiuntque. Editio princeps 
habet quantumqae. 

9. Factura. Sic Codd. Vat. Paris. 
et omnes edd. God. Urat. fulturay 
quod cl. Hand. recepit. 



4o P. P. STATII SILVARUM 

Ipsa manu nuptam genitrix iBneia ducit 
Lumina demissam, et dulci probitate rubentem : 
Ipsa toros, et sacra parat; cinctuque Latino 
Dissimulata deam , crinem vultumque genasque] 
Temperat,atquenovagestitminoriremarita. t i5 
Nosco diem causasque sacri : te concinit iste 
( Pande fores ! ) te , Stella , chorus : tibi Phoebus et Evan 
Et de MaenaUa volucer Tegeaticus umbra 
Serta ferunt : nec blandus Amor , nec Gratia cessat 
Amplexum niveos optatas conjugis artus ao 

Floribus innumeris et olenti spargere nimbo. 
Tu modo fronte rosas, violis modo lilia mixta 
Excipis , et dominae niveis a vultibus obstas. 

Ergo dies aderat Parcarum conditus albo 
Vellere , quo Stellae Violantillseque professus a5 

Glamaretur Hymen. Gedant curaeque metusque, 
Gessent mendaces obliqui carminis astus ; 

1 1 . Ducit. Sic vet. edit. Gruter. Rom. el Venetae euhan , nt in aliis 
— Ducis exhibent God. Drak. edd. locis. Reliquae evan, Haitd. — God. - 
Aldinae, Golin. Beraartii qui nota- Paris. euahn. 

▼it, «sententiam insistens malim tS. Manalia,,. Tegeaticus. Anti- 

ducit. » Ita le^^itur in Godd. Leid. quae editiones Menalia; God. Urat. 

Paris. et edit. Rom. Vicent. Venet. tegeticus, Hard. 
Restituit Lindenb. In God. Urat. et 49. Sexta... nec bl, Edit. princ. 

ed. pr. est duxit. IJard. Secta. . : . nec te blandus. — Cessat. 

12. Lumina. Ed. pr. et libri om- God. Paris. cessant. 

nes usque ad ed. Amst. i63o, /u- ai. Nimbo, Vul^o Thymbra, — 

mine; sed jam Mor. affert lumina Tymhra exhibent Godd. Vatican. 

if ef /1 issa ; quodvernmest. Hand. quatuor, Paris. ed. pr. Rom. Vic. 

i3. Cmctu. Vul|;. exed. pr. coe(tt. Venets, Ald. Hakd. 
^Omnes edd. et Godd. coitu. Habd. 32 . Fronte. Edit. princeps/onte. 

i4- Crirtem vultumque. Psirm. et — Violis. Godd. Flor. Leid. Paris. 

Ven. vultusque; recte. Vide IV, 3, edd. pr. Parm. Rom. Vic. Venets, 

vs. 41 * — Vnlgo legitur vultumque; mollis. Violis primus edidit Avan* 

ego ex God. Urat. et ed. pr. recepi tio auctore Aldus, quem omnes se- 

wdtustiue. Ed. Ven. crimen^ quod qunti sunt, et legitur ita in God. 

rorrexit Avantius. Hahd. Urat. Havd. 

i5. Nova,,,. marita. Ed. princ. 23. Domina. Ed. princ. Parm. 

novo.... marito. et Venet. dominis. Latet aliqaid. 

17. Evan.l&d. pr. el Vir. eunhn; 27. Ed. pr. mendacis . . . . astris. 



LIBER I, GARMEN II. 4^ 

Fama, taoe : subiit leges, et frena momordit 

Ille solutus amor : consumpta est fabula vulgi , 

£t narrata diu viderunt oscula cives . 3o 

Tu tamen attonitus , quamvis data copia tantae 

Nocds, adhuc optas, permissaque numine dextro 

Vota paves. Pone , o dulds , suspiria, vates , 

Pone : tua est. Licet expositum per limen aperto 

Ire , redire , gradu : jam nusquam janitor , aut lex , 35 

Aut pudor : amplexu tandem satiare petitae 

Conjugis, et duras pariter reminiscere noctes. 

Digna quidem merces, et si tibi Juno labores 

HerculeoSy Stygiis et si concurrere monstris 

Fata darent, si Cyaneos raperere per aestus. 40 

Hanc propter justum Pissea lege trementem 



29. Sohttus. Salutis, God. Leid. 
edd. Rom. YeDetae; sed tolutus^ 
Godd. Urat. Paris. edit. pr. ; resti- 
tnitAkias. Havd. 

30. Narrata oscuia, Pro oseula, 
Leid. ointula. Hakd. — Pro nar- 
nUay edit. princ. natara^ yitiose 
qnidem pro matwra. 

3a. Noctis. Lege Sortis, — Hand. 
receptt sortis. Vide DOt. crit. A. — 
Prrmisw. Ed. pr. promista. — Go- 
dices omDes, edam VaticaDi, pro- 
misuufMte, €fnod necessario mutan- 
dom erat. Hiin). 
33. Paves. Ed. princeps pave. 
34« Editio princeps ezhibet ex- 
positam. 

36. Petiits conjugis. Petito. — 
Cod. Paris. potito. Hand. habet 
petifo, Conttgit! Hic versus deest 
in editione prineipe qn« versu 3j 
habet eontigit pro conjugis. 

40. C^afi«05ra;9ereyv.God.Urat. 
fmnaof. Uahd. — Ed. pr. cianeos 
Taptare. 

4i. Manc propter justum. Ita 
edidi ex conjectura GroDovii pro 



tutum^ qnod absurdum crat. fit 
has Toces tutum et justum pariter 
confuDduDtur apud Oyidium Me- 
tam. XV, 588, nbi pro justius 
tres libri habeut tuiius. Gl. vei^o 
BurmaDDUs ad Ovid. Amor. U, 
14 7 4^9 mouet Heinsium legisse: 
« Uanc proptervotum Pisea \e^e. » 
Votum est res optanda, ut Lucan. 
lib. VH, vers. 63. Parmensis vero 
habet , « Hanc propter iicuit Pi- 
saea, etc. » unde nullo nsgotio effi- 
citur : n Hanc propter libuit Pisaea 
lege trementem Gurrere. « Propter 
haoc voluptati esset etiam tremen- 
tem currere. Et videtur exscribere 
hnnc locum suo more Glaudianus, 
de Nupt. HoD. et Mar. v. a55 : « Te 
propter libnit tantos explere labo- 
res: » id est, voluptati erat. Sed 
veritatem unice servat Venet. qne 
habet , « Hanc propter tanti Pisaea 
lege, etc. » Nihil certius. Sic Via 
Domit. V. 8i : « Et (prates ago , ser^ 
vitusque tanti Quod sub te duce, 
te jubente, cessi: » ubi VeneL et 
Pann. omittunt verbum substanti- 



42 P. P. STATII SILVARUM 

Gurrere, et OE^omai fremitus audire sequentis. 
Nec si Dardania pastor temerarius Ida 
Sedisses , haec dona forent : nec si alma per auras 
Te potius prensa veheret Tithonia biga. 
Sed quae causa toros inopinaque gaudia vati 
Attulit , hic mecum , dum fervent agmine postes 
Atriaque, et multa pulsantur limina virga , 
Hic , Erato jucunda , doce : vacat apta movere 
Colloquia , et docti norunt audire Penates. 
Forte serenati qua stat plaga lactea cseli , 



45 



5o 



yvum est poitt faiif», ut in hoc loco. 
— Tutum fortasse probandum; 
quippe quem in certamine et di- 
scriminibos, quibus caput objicit 
puellx causa, illa tuetur, illius 
cogitatio tanqnam prssidium eft 
et tttCameD. Tutus propriumiaamo- 
re, si quis potitus est voto. Lers. 
— -Ck»dex Paris. fufe. God. Vatican. 
3595, et edit. Parm. licuity a gloa- 
satoris manu. God. Leid. edd. Rom. 
Vic. VenetC tutum. Aldins verba 
ita coniuncta habent : « raperere 
per sstus hauc propter tutum : Pi- 
saea lege, etc; » item Golin. com- 
mate posito. Bemartius distiniit 
tta : « si... asstus, hanc propter tn- 
tnm Pisaea le(^ tromentem currere, 
etOEnomai, etc » et ita Gevartius 
puBcto po8t entus posito. At non 
ampHus de lectione aut de intefpi- 
tate loci dubilabitur, qunm affir- 
mavero fanti iegi in God. Uratisl. 
in Vaticanis 3a8a, 3ft83, 3876, et 
in edit. pr. qnod veri>nm est anti- 
qnnra, inte^ram, a librariis itnl- 
tis mutatum. Sensos enim hic exi- 
stit : tanti est cnm OEnomao cer^ 
tare, dammodo Violantilla potiaris. 
Haho. — God. Par. fufiim a pr. manu, 
tute ab emendatione. 



4a« OEnomai.,.. tequenttM. Edit. 
pr. emonta, et frequentes pro se- 
quentis. Vic. ASnomm; in antece- 
dente, editt. antt. Piseo. Hahd. 

44- Sedisses. Parm. et Rom. ve- 
nisses; Venet. dixisses .- male. ^ Se- 
disses God. Urat. et bene restitnit 
Aldine corrector, quem omnes se- 
quuti sunt. Godd. Leid. Paris. edd. 
Rom. Vic. Venets, venisses. Hard. 

— £d. pr. dixisses. 

45. Prensa. Lege pressa. — - In ora- 
nibus Godd. et edd. iegitnr prensa. 
Hahd. — Edit. princ. prekensa. — 
Prensum habet vir cl. Hand, qni 
illnd ad fe refert. Vid. finem note 
ad hunc versum. A. — T^ifAoniia. 
Ed. princ. tritonia; omnes reliquse 
ante Markl. Titonia. Hahd. 

46. Fati. God. Urat. vatis. Hland. 

— Edit. pr. vates. 

48. Pulsantur limina. Edit. pr. 
pulsantis; ed. Lind. etGr. lumina^ 
operarum errore ; sed idem legitur 
in God. Urat. adeoque explicatur 
a Guyeto : lictorum facibua, et male 
a Gratio corrigitur lumine. Forcel- 
linus vero recte explicat : a multis 
magistratibus aditurdomus. Haitd. 

49 Doce. Ed. princeps decet. 

5 1 . (^ st. God. Voss. ipuB. Hahd. 



LIBER I, CARMEN 11. 43 

Alma Yenus thalamo, pulsa modo nocte , jacebat , 

Amplexu duro Getici resoluta mariti. 

Fulcra , torosque deae tenerum premit agmen Amorum : 

Signa petunt , quas ferre feces, quse pectora figi 55 

Imperet, an terris saevire, an maiit in undis, 

An miscere deos , an adhuc vexare Tonantem. 

Ipsi animus nondum; nec cordi fixa volnntas : 

Fnsa jacet stratis , ubi quondam consda culpae 

I/>mnia repserunt deprenso vincula furto. 6o 

Hic puer e turba volucrum , cui plurimus ignis 

Ore, manuque levi nunquam frustrata sagitta , 

Agmine de medio, tenera sic dulce profetus 

Voce (pharetrati pressere silentia fratres ) : 

• Sds ut , mater , ait , nulla mihi dextera segnis 65 

Militia; quemcunque hominum divumque dedisti , 

Uritur : at tandem lacrimis , et supplice dextra 

Et vods predbusque viri concede moveri , 

O genitrixl duro nec enim ex adamante creati , 

Sed tua turba sumus. Clarus de gente Latina 70 

Est juvenis , quem patridis majoribus ortum 



— E«lt. p 



^tio et in seq. veria. 



53. Gftiei. Ed. prinoept Grmei, 

Sg. Fasa. Vtti{|[o fessa, -^ Festa 
Band. ez ed. pr. qui nvUsm Tarieta- 
um eMare in fibris effiriDat. A. 

60. #urCo. Lecto. — Repsemnt 
depetnso mneuia furto^ V11I90 le» 
fcbfttar «. ^. c. c. L. repsenmt c^ 
premsb ». leetoi God. Urat. deprenso 
repserunt; edit. pr. Venet», lind. 
deprekenso. Gormpdonis Testidfia 
sopenant in God. Urat. qoibns in- 
nstens loc«nn emendere ansns aum: 
deprensse reps. v. leeto. H. — • Cod. 
Par. et ed. pr. deprenso v. lecto. 

63. Profatus. Recepi , at vel sine 



librorom ancstoritace debebam, e 
God. Urat. profatur. Ruxo. 

67. Tandem. Quondam. — Om- 
nes libri auondam , et recte. Hun>. 

68. Et V. pr. viri. Ed. pr. pro viri. 
pr. V. God. Paris. eted. pr. vinim, 
quod Hand. reyocatit et deiendit. A. 

69. O genitrix. God. Leid. edit. 
pr. Rom. genetrixy non taoMn in 
TS. 10, nbi omnes genitrix, Hahd. 
-• i>urD nec e. ex adamante, Edit. 
pr. fittc/o fi. e. exclamasUe creati. 
Sed 1. 1. simus CL de g. L, cl. Hand. 
dedit Neifue enim, 

71. JS:»e/tt». Parm. el/tti». Beliqni 

fibri , etiam scripli , omnes , estjuv. 
Hawd. — Patrieiis. Ed. pr. patruis. 



44 P. P. STATII SILVARUM 

Nobilitas gavisa tulit , praesagaque formae - 
Protinus e nostro posuit cognomina caelo. 
Hunc egomet tota quondam (tibi dulce ! ) pbaretra 
Improbus , et densa trejMdantem cuspide fixi. 75 

Quamvis Ausoniis multum gener ille petitus 
Matribus, edomui victum, dominaeque potentis 
Ferre jugum, et longos jussi sperare per annos. 
Ast illam summa leviter , sic namque jubebas , 
Lampade , parcentes , et inerti strinximus arcu. 80 

Ex illo quantos juvenis premat anxius ignes 
Testis ego , attonitus quantum me nocte dieque 
Urgentem ferat : baud uUi vebementior unquam 
Incubui , genitrix , iterataque vulnera fixi. 
Yidi ego et immiti cupidum decurrere campo 85 

Hippomenem , nec sic meta pallebat in ima : 
Vidi et Abydeni juvenis certantia remis 



74- Egomet, God. Urat. habet 
ego me. Hand. 

78. Jussi sperare, Lind. ez ant. ed. 
affcrtjittsu; ed. pr. spectare^ qaod 
fortasse alli pro exspectare acci- 
pient ; sed sperare proprie de hac 
re usarpatur, unde sperata. Hard. 

79. Summa leviter, Cod. Urat. 
lenitery quod nemo probabit. Edit. 
Veo. 1494? summamy errore typo- 
^apbi, nt noUyit Avantius. Hahd. 

80. /nerti.Vulgo inermi. — Inerti 
str. arcu. /nermt,Godd. Leid. Paris. 
edd. pr. Rom. Vic. Venets, Aldin. 
et recentiores omnes ; edit. Parm. 
inerti; hanc lectionem confirmant 
optimus God. Uralf. et quatuor Va- 
ticapi, eamque recepi. Hard. 

8a. Testis ego, attonitus, etc. 
Veneta editio et chartacens MS. 
Jo. Bhodii, membranaceus : Testis 
ego attonito. Gbohov.| — Ex illo 
quantoijuvenisprematanxius ignes 



Testis ego ; attonituif quantum , etc. 
Ita enim legendum et distinguen- 
dum : et ita fere GronoTius Diatr. 
cap. 9, licet in Reliq. ad Stat. Silv. 
legat, Testis ego attonito : quod sa- 
nenon capio. — Ante Aldum, quem 
omnes posthac sequuti sunt, in- 
terpungebatur testis ego attonituSf 
quantum,et\. EtGronov. in Diatr. 
pag. 100 (54) dictum putabat de 
Amore admirante juTenem fortem, 
ut Toluit etiam MarklandnS com- 
mate post attonitus et colo post ego 
posito. Attonito quod ille edidit, 
legitur etiam in edit. princ. Hahd. 

83. Urgentem. God. Leid. ur^ 
gendum. Hard. 

84. fixi.God.Urat./Mft. Hard. 
— Edit. pr. facti. 

86. Ima. God. Par. et ed. princ. 
.ipsa. Sic cl. Hand. recepit. 

87. Ahydeni. Edit. pr. et Rom. 
Abideni et antea Hyppomenem. 



LIBER I, GARMEN If. 45 

Brachia, laudavicpie manus, et saepe natanti 
Praeluxi : minor ille calor , quo saeva tepebant 
iEqaora. Tu veteres, juvenis, transgressus amores : 90 
Ipse ego te tantos stupui durasse per aastus, 
Finnavique animoSy blandisque madentia plumis 
Lumina deterst. Quoties mihi questus ApoUo 
Sic vatem moerere suum ! Jam , mater , amatos 
Indulge thalamos : noster comea iile piusque 95 



88. Laudavique manus, Bozhor- 
mns pessime iassantique mantis. — 
Prmiuxi. Edd. habcDt prtBiusi; ma- 
le. Restitait B«rnart. — God. Urat. 
pmulsl : Senens. prceluxi ; Leid. edd. 
pnnc. Rom. et reliqaae, piwlusi. 
Hamd. — Cod. Par. Pralusi, 

90. Tu vetereSf juvenisy trans- 
^ressus amores. Ita nnus Marklan- 
dus recte verba distiaxit, at appel- 
laretor jaTenis Stella. Alii omnes ea 
conjangant hoc sensa : ta juvenili 
artate Teteres amatores saperasti. 
Qaod ferri non potest. N. Heinsins 
conjecity ux^enum; male quidem. 

91 . /pse f^o fe tantos stupui dur 
rasse per mtus, Editt. habent su- 
peresse per <ettus. Scripta lectio non 
male durasse, inqait Bernartins. 
Immo optime et Terissime , at V, 
I, 139: • tecum omnes anirao du- 
rare per cstus ; » ubi eadem vides 
omnia. Pro superesse Parm. durusse, 
qnemadmodam edideram; et ita 
Tenet. — Durasse exhibent Codd. 
Uratisl. Vatic. 3a83, 3876, Paris. 
et Piccarti , ut narrat Gebhard. in 
Grepand. UT, 27, pag. 172, ed. pr. 
Parm. Vic. Superesse Codd. Leid. 
Yatican. 3595, 3^83, edit. Rom. 
Venetae, Aldinae, quod acriter de- 
fendit Barth. opinione mitgis quam 
argamentis. Hant>. 

9a. Firmavique animot, £d. pr. 



et Vicent. ^rmari. Venet.yimkivil- 
qucy quod correxit Avantius. Vid. 
ad n, 5) a3. Haicd. — Cod. Paris. 
nrman. 

q3. Quoties mihi questus Apollo. 
Becepi quotiens ez edit. pr. Rom. 
Vicent. Venetis pro yuli^ari quoties. 
Hahd. — Cod. Par. Quotiens mihi 
questus Apollo est. 

95. Indulge thalamos. God. Urat. 
et edit. princ. indulgeU In Cod. 
Uratisl. supra jam scriptum sic. 
Edit. Gr.isser. amaros. H. — Noster 
comes ille piusque Signifer. Jacob- 
sias emendat: «ille, pius qui Si- 
gnifer.... campos, Hic tibi plectra 
dedit... myrto ; Hic juvenum, etc. » 
Immo comma ponendum ante qui. 
Nostercomes ille pius, qui Signifer. 
De terminatione versus in qui vide 
Blarkland. ad II, 3, 81. Sed verba 
comes ille piusque signifer separari 
posse non puto , et ad Veneris 
ofr«t«v« referendum censeo. Lerz. 
— Veteres editores interpunxerunt 
post thalamos. In Romnna ita le^- 
tur : M noster comes ille piusque. 
Si^^ifer : armiferos, etc. » Inde ab 
Aldina omnes editt. : « comes Ole, 
piusque Signifer, armiferos... cam- 
pos. » Edit. Amstelod.priusgue, er- 
rore typographi. Certissimum est, 
conjungi debere verba : piuique Si' 
gnifer. Hahd. 



46 P. P. STATII SILVARUM 

Signifer armiferaa poterat memorare labcHres, 
Glaraque facta virum , et torrentes sanguine campos ; 
Sic tibi plectra dedit , mitisque incedere vates 
Maiuit , et nostra laurum subtexere myrto. 
Hic juvenum lapsus, suaque, haud extrema, revolvit i oo 
Vulnera. Pro quanta est Paphii reverentia, mater, 
Numinis ! hic nostree deflevit fata columbsB. >• 
Dixerat ; et tenera matris cervice pependit 
Blandus, et admotis tepefecit pectora pennis. 
IUa refert , vultu non aspemata rogari : i o5 

ft Grande quidem , rarumque viris , quos ipsa probavi , 
Pierius votum juvenis capit : hanc ego, forma^ 
Egregium mirata decus, cui gloria patrum 
Et generis certabat honos, tellure cadentem 
Excepi , fovique sinu ; nec colla genasque 
Gomere, nec pingui crinem deducere amomo 
Gessavit mea, nate, manus : mihi dulcis imago 



IIO 



98. Sic tibipl. d. Bernartias legit: 
Hcectibi. Parmensislegit^tc; quod 
▼enim est. Sic est talis. Pro Hinc tibi 
Ven. et Parm. Sic ; recte. Et ita edi- 
di. — Sic tibi plectra dedit^ Codd. 
Urat. Paris. edd. pr. Parm.J/tc tibiy 
God».Leid. editt. Rom. Vic. Venett. 
Aldina puncto posito post campos 
pergit Sfinc tibi^ etc. Quod serva- 
runt Lindenbr. Gevart. Grasser. 
Hanp. — God. Par. «^tca pr. manu, 
hic ab emendatione. 

99. Nostra L s. myrto, Edil. pr. 
vestra /• s. ^uercu. 

100. Haud extrema. Extema. 
Gonjec^ram haudextrema; confir- 
mat Ven. qnae habet aut extrema. 
— Godd. Vatic. SS^S, 387$, Paris. 
et ed. pr. aut extrema; Cod. Voss. 
eC ed. Hom. aut extema ; Cod. V^at. 
3^8a, 3283 y luiud extrema; Cod. 
Urat. haud extema; edd. Parm. Vi- 



cent. Venet» , aut exterma. Aldus 
edidit haud hestema ^ quod per 
omnes editiones propagatum, do- 
nec Gronovius scripsit haudexterna 
quod voluerant jam Avantius et 
Scriverius. Non dubitavi recipere 
emendationem Marklandi, nnnc 
codicum auctoritate confirmatam. 
UAifi). — Cod. Par. aut extema. 

io3. Dixerat ; et tenera. Cod. 
Urat. finierat tenera ; edit. princ. 
dempserat intenera^ mira confu- 
sione; edd. Rom. Vic. Ven. dixerat 
et tenerte matris. Hand. — Sic ha- 
bet Cod. Paris. 

io5. Rogari. Lege Rogantem. 

106. Rarumque v., quos. Edd. 
Rom. et Ven. ratumque; pro quos, 
God. Urat. quod. Hako, 

107. Capit. Vulgo cupit. — Om- 
nes libri exhibent cupit. Sic Hand. 
ex edit. princ. 



LIBEB I, GABMEN II. 47 

Prosiluit. Celsae procul aspice frontis honores, 
Suggestumque comdB; Latias metire quid ultra 
Emineat aiatres : quantum Latouia nymphas 1 1 5 

Yirgo premit, quantumque egomet Nereidas exsto. 
Haec et csBruleis mecum consurgere digna 
Fluctibus , et nostra potuit considere concha : 
Et si flammiferas potuisset scandere sedes , 
Hasque intrare domos , ipsi erraretis , Amores. i qo 

Huic quamvis census dederim largita beatos , 
Yincit opes animo : queritur jam Seras avaros 
Augustum spotiasse nemus, Glymeneaque deesse 
Germina, nec virides satis illacrimare sorores : 
Vellera Sidonio jam pauca rubescere tabo , 1 aS 

Raraque longievis nivibus crystalla gelari. 
Huic Hermum , fiilvoque Tagum decurrere limo, 
(Nec satis ad cultus) huic Inda moniiia Glaucum, 
IVoteaque, atque omnem Nereida quderere jussi. 
Hanc si Thessalicos vidisses , Phcebe , per agros , i3o 
Erraret Daphne secura : in litore Nasd 



ii3. Hoaores. E God. Leid. se 
recepisselect. honorem pro yulgato 
honores didt Q. Hand. , qui tamen 
edidit honores. A. 

1 14> Metire. Ed. pr. habet nectire, 

116. Exsto. Ed. princeps cestu. 

119. Fiammiferas. Cod. Urat. 
flammi^erus. Hahd. 

laa. Opes animo. Edit. pr. ope 
atque animo. — Seras. Cod. Urat. 
seres. Hakd. — Ed, pr. serus, et in 
sq. thaneta pro Clymenea. 

123. Augustum... nemus. Unus 
Cod. Unit. exhibet angustum ne- 
miia; refiqtii libri omnes, etiam 
Vaticaiii, augustum cam omnibns 
edd« Domitiat intellexit sacrum ne- 
mos novo , m ait , atqae insolito foe- 
ta; Bartkins Tero, nemas sacris 



arboribus consitum. Praestat altera, 
quam recepi, scriptura non intel- 
lecta a Barthio. Angustum enim 
Tocatur nemus ob rantatem seri- 
corum , quae a seris jam spoliata 
ad ornandam Violantillam baadsnf- 
ficiebant. Hahd. — Spoliasse. Spo- 
liare. — Vulgo legitur queriturj. 
S. av... spoliare nemus. ElAVOf — Sic 
Cod. Par. et ita dedit vir cL Hand^ 
In marg. Cod. Par. : alias angustum. 
"Vid. not. cr. A. 

1 a 7 . Huic fferm um.,, . hfu^ic Inda. 
£d. pr. hinc ff..., hiuc i. 

I aS. Inda monilia. Cod. Ur. vin^ 
cla. Hahd. -— £d. pr. uda. — God. 
Paris. sic ezhibet et interpangit : nec 
satis : hanc uda m. Glaucum Pr. etc 

i3i. Erraret Daphne secura. Er- 



48 P. P. STATII SILVARDM 

Theseum juxta fbret h^ conspecta cubile , 
Gnosida desertam profugus liquisset et Evan. 
Quod nisi me longis placasset Juno querelis, 
Falsus huic pennas et comua sumeret aethrae 
Rector, in hanc vero cecidisset Juppiter auro. 
Sed dabitur juveni , cui tu , mea summa potestas , 
Nate , cupis : thalami quamvis juga ferre secundi 
Saepe neget moerens : ipsam jam cedere sensi, 



i3S 



raret Daphne secura : in litore JVa- 
jct^ etc. ita Rom. God. et edit. Lin- 
denbrogii. Aldina distinguit post 
Daphne : unde error optimi Gevar- 
tii legentis « Erraret Daphne : si 
corvo in litore Nazi : »'male, qtiia 
non satis erat DapUnen errare nisi 
et secara erraret. Sensas igitor po- 
stalat Erraret Daphne secura, Tol- 
lias ad Auson. Epist. XX, novani 
proponit lectioneot, et veram pu- 
tat, «Erraret secura Daphne : si 
litore Nazi , etc. » Non male ; si 
consentirent editiones : primaenim 
in Daphne corripitur ; vide quae no- 
tavi ad y, 3, vs. aaa. Sed sine his 
nihil mutandumputo, quuro non sit 
necesse. Honc locam imitatur Si- 
donias Apollinaris Garm. XI, ^3 
et sqq. — Cod. Senens. si curvo in 
l. N. Cod. Vind. erraret secura Da- 
phnes, unde fortasse Tollii emen- 
datio probabilis videatur. Reliqui 
omnes vulgatum ordinem verbo- 
rum, et Vatic. SiyS, 3a8a ; Uratisl. 
cam ed. princ. ezhibent daphnes; 
Vaticani 3283, SSgS, Leid. Paris. 
daphne. Hahd. — Ez Cod. Vatic. 
3595, cl. Hand distinzit: Er. D. 
seeura. In l. N. A. 

134. Nisime. £d. pr. nisinec. 

i35. Falsushuicpennas.Vriacii' 
nos lib. Xni, pa^. 961, a Gevartio 
addactus , citat hanc locam ut pro- 



bet huic esse dissyllabon. Non i(|^- 
tur falsas, quod voluit Domitius , 
sed falsuSy at apud A. Sabinum 
Epist. III, 4t : * {'iniferamqae Iden 
fabus lustraverat ales. » Licet aliter 
non inepte (ut dure nimis Gevar- 
tias) /o/sof Domitios. Pariter enim 
Theb. IX, 4^3 de Jove : « falsa nonc 
improba fronte cornua nunc , etc. • 
Huic per diseresin, ut Eq. Mazim. 
V. ult. « Laetus huic dono videas da- 
re tura nepotes. » Avienus , Descr. 
Orb. aa : « Finis huic Gades. » Si- 
don. ApoU. Gann. VH, i45 : « As- 
surrezit huic cogit quod torridus 
Auster. » — Omnes antiqai libri ez- 
hibent/a(sas. Drakenborch. ex ve- 
tere, nescio quo codice, affert/a/- 
sus. Gevartius auctoritate Prisciani 
reduzit /a/ms et reh'qai assentie- 
bant, cum Heinsio ad Ovid. Am. I , 
3, a4,et Burmanno ad Val. Fl. VI, 
491. Et ita voluit Avantius. Neque 
hoc loco librorum consensus ne- 
gligi debebat , ubi lectio non tantum 
metro , sed mazime sensa commen- 
datar. Hahd. — Ed. pr. •falsas hinc 
paentis et comua sumeret. » 

i36. Vefo.... auro» Vid. not. cr. 

137. Sed dah. Ed. princ. si dab, 

139. Scepe n. m. Ipsam j. cedere 

sensi. Venet. Sede neget m. ipsum ; 

correzit Avantius. Hand. — Ed. pr. 

cedere sensu. 



LIBER I, GARMEN II. 49 

iDque vicem tepuisse viro. » Sic fata, levavit 140 

Sidereos artus, thalamique egressa superbum 

limen, Amydaeos ad frena citavit olores. 

Jungit Amor, laetamque vehens per nubila matrem 

Gemmato temone sedet. Jam Tibridis arces 

Iliacae ; pandit nitidos Venus alma Penates , 1 45 

Claraque gaudentes plauserunt limina cycni. 

Digna deae sedes , nitidis nec sordet ab astris. 
Hic Libycus Phrygiusque silex, hic dura Laconum 
Saxa virent : hic flexus onyx, et concolor alto 
Yena mari rupesque nitent , quts purpura saepe i5o 
CEbalis et Tyrii moderator livet aheni. 
Pendent innumeris fastigia nixa columnis; 
Robora Dalmadco lucent satiata metallo. 
Exdudunt radios silvis decussa vetustis 
Frigora; perspicui vivunt in marmore fontes. i55 

Nec servat Natura vices : hic Sirius alget, 
Bruma tepet, versumque domus sibi temperat annum. 



140. Levavit sidereos artus. Edi- 
lio pfinceps tocavit sydereos ar^ 
cus, et irersu seqaenti cum Vicen- 
tina lunien. 

143. Kehensp.n.m.gemmatot. 
Yenet. ^ermano tem. Hamd. — Gd. 
pr. vehemens. 

i44« J^**^ Tibridis arces liiacas. 
filiro modo ed. pr. exhibet uas Ti- 
hridisareis; ed. Romana, tam; sed 
VeMtatjam ; editiones antiquae, //- 
liacm. Hand. 

145. Pandit nitidos Venusalma 
p. Una ed. princ. pro nitidos 6Kbi- 
bet rutilos. Pro Fenus alma Cod. 
Par. et ed. pr. domus alta , quod vir 
d. Hand. recepit. Vide not. A. 

146. Gaudentes pl. liminac. Pro 
gaudentes God. Leid. plaudentes. 
Haiid. — Ed. pr. iittora cygni. 

I. 



147. Nitidis, Editio princeps ha- 
bet viridis. 

148. Hic lAhycus Phrygiusque. 
Ed. princ. libyus, et ita Salmasius 
scripsit ; preterea illa pro hic ha- 
bel nec, et cum Cod. Paris. Phrj^ 
giusve. 

149. Hicjiexus onyx. God. Se- 
nens./ossus on. Hakd. — Ed. princ. 
^tf. — Alto. Edit. princ. ezhibet 
auro , et ▼. seq. rupesque nitet. 

i53. Dalmatico. ... metallo. It 
Codd. et edit. pr. et Aldine : Dai 
matioy edd. Bom. Venet. Lind. De 
auro Dalmat. v. Florum , IV, i a. H. 

i54' Decussa. Auctoritate God. 
Urat. et ejus quem Ueinsios in ed. 
Parm. descriptum habuit, lectio- 
nem mutavit cl. Hand, et edidit 
demissa, A. 



5o P. P. STATII SILVARUM 

Exsultat visu , tectisque poftent» alumnaB 

Non secus alma Veitus, quam si Papfaon »qnare ab alto, 

Idaliasve domoB Eryctnave templa subiret. i6o 

Tunc ipsam sok> recUuem a£bta oobili : 
« Quonam kic usqutf sopor vacuique modescia lecti , 
O mihi Laurmtes inter dilecta puellas ? - 
Quis morum , fideique modns? Nunqnainne vbiK 
Submittere ju^? Veniet jam tristior setas. 1 65 

Exeroe formam ^ et fugientibus utere doiris. 
Non ideo tibi tale decns , vohusqne superbos « 
Meque dedi , viduos ut transmittare per annoe 
Ceu non cara mihi: satis, o, nimiumque, priores 
Despexissse procos. At enim hic tibi sangaine loto 1 70 
Deditus, unam omnes inter muratur amatque , 
Nec formae , nec stirpis egens : nam docta per urbem 
Garmina qui juvmes j quse non didicere puella»? 
Hunc et bis senos (sic indulgentia pergiat 
Praesidis Auaonii) cemes attoUere fasces 1 75 

Ante diem : certe jam nunc Gybeleia novit 



i58. J?xsu/tat. £d. pr. exu/Canty 
et m seq. v. qv^B se phaon. 

160. Idaliasve. . . . Erycinaw. . . . 
subirtt. Otxmei libri praebent Ida- 
liasque.... Erycinaquey et recte, 
quare id restitui. Hand. — Editia 
princ. subire pro suJbiret. 

i6y. Ipsam s. rectinem (rffata. 
Cod. Leid. Drak. Paris. ed. princ. 
Rom. Vic. Venetae y Aldin. Bernart. 
reclivem; primus edidit Lindenbr. 
reciinem, quem recentiores sequuti 
sunt. Praeterea ed. Rom. habett|>sa. 
HanO. — Ed. pr. adfata. 

l6a. Sbpor. Leg. Fudor. Vid. not. 

l64> Fideique. In edat. Rom. et 
Venet. omitutur t^ue post fidei ; 
Avantins correxit fideive. Hahd. 



166. Ed. princ. exercet formam ^ 
tetas scil. muuta interpunctione. A. 

168. Transmittare. Edd. pr. et 
Parm. transmutare. 

169. Cam. Edit. pr. et, ut vide- 
tur, Parm. clara. — Satis o n. In 
Cod. Urat* omittitur o. Hand. 

i-^i. Inter. Edil. princ. semel. 

172. XJrhem. Cod. Paris. or6em. 

173. Qjuij' Edit. pr. qumjuv. 

174. Bit senos. Ed. pr« bis§enus. 
— Edd. ante Aldinam interpttnc- 
tionem habent post per^at. Haitd. 

175. Prwsidis. Ed. ^r. prtesibus. 

176. Novit. Edd. princ. etRom. 
ezbibent movit; non ben^. -^ Cy^ 
beleia novit Umiua.. Edit. Vicent, 
Cybellia, aliae Cyhelia„Co6A. Urat. 



LIBER I, CARMEN II. 5i 

Limiiia , et Euboicae carmen legit ille Sibylleei 
Jamque parens Latias (cujus pronoscere mentem 
Fas mihi), purpureos habitus, juvenique curule 
Indulgebit ebur : Dacas , quae gloria major I 1 80 

Exuvias, laurosque dabit celebrare recentes. 
Ergo age, junge toros, atque otia deme juventas. 
Quas ego non mentes , qu9e non face corda jngavi ? 
Alitumn pecudumque mihi, durique ferarum 
Non renuere greges. Ipsum in connubia terrae id5 

A^era, qunm pluviis rarescunt nubila, solvo. 
Sic rerum series , mundique revertitur aetas. 
Unde novum Trojae decus ardentumque deoram 



ParU. Edd. Rom. Viceot. VeQett. 
movit. Uahd. — Edit. princ. mo* 
vit lumina. 

180. Dacas, ^fWB gl. m. Edhio- 
nes plures exhibent qucs est gloria 
mtijor. Ejeceriuit Gevartius et Gro- 
noTiiM, retenta tamen intertoga- 
tione, quam retentam non opor- 
tnit. Di«tingne : « Dacas, qu» glo- 
ria major, exuvias, laurosqoe dabtt 
celebrare recentes. • Ita Soter. Gal- 
lici T. 90; Senec. de Benef. IV, 4> 
yide et VI, 3i. Edii. Parm. habct 
^iMT egloria : hoc enim modo scribi- 
tur est. Unde nii mirum , si saepe ex- 
cidaft. — Codd. Leid. Paris. et edd. 
praeter principem omnes ^um e$t 
ghria major^ ad quae D<miitius: 
• h«DC versum mendosum et syila- 
his olim Tacillantibus in hos.nu- 
awros redegimus. » Si^um inter- 
ragationis, ejecto vocabulo est, 
aiMidit Gevartins, probavit Guye- 
tos in iaeditis ; quo senientia nimis 
inte nditnr. Edit. pr. exhibet : m in- 
dnlgabit doctas et gloria major, • 
Cod. Urat. « dacasqne et gloria 
major. ■ Hasd. -— Vir cl. Hand. de- 



dit « Dacasque . . . en gloria m. » A. 

181. Jtecentes. Vir clarusHand. 
scripsit recentis auctoritate Codd. 
Urat« Leid. edd. princ. Venet. et 
Aldiu. A. 

i83. Quas e. n. gentes, if.n.f. 
cordajugavi. Pessime Kic conjun- 
guntur gentes et corda. Lege, quas 
ego non mentes^ etc. Virgilius JE». 
y, 643; SiUus 1,63; U,a8; lU, 
5; Valerias Flaccua, VI, 47^» Lu- 
canus , y, 737 ; SUius Italicas , VUI , 
1 18; XIU, 90. Hs vero voces seepe 
commutantur. Vide Heins. ad Ovi- 
dii Met. 1, 99. — Omnes tibri per-, 
hibent^^tes. Heinsiusquoque con- 
jecerat mentes. NihiltamennMitan- 
dum est. Hahd. -^ Ed. pr.juya/i. 

i85. Renuere. £d. Ven. tenueref 
quod correxit Avantius. Hand. 

186. jEthera. Codex Uracislen- 
sis, wthere. Hahd. 

1 88. Unde. . . ardentum^fue deo- 
rum raptorem. Ita ex Rom. et Ven. 
Codd. et MS. Florent. restituit Gro- 
novius pro Raptor erat. Verissime : 
et ita etiam Parmensis. Horatius 
Serm. II, 7, 116; Lucanus, VH, 

4- 



52 P: P. STATII SILVARUM 

Raptorem, Phrygio si non ego juncta marito? 
Lydius unde meos iterasset Tibris liilos? 190 

Quis septemgeminae posuisset moenia Romse, 
Imperii Latiale caput, nisi Dardana furto 
Cepisset Martem , nec me prohibente, sacerdos? » 
His mulcet dictis , tacitumque inspirat amorem 
Connubii : redeunt animo jam vota precesque , 195 



28 : « Unde pares somnos populo, 
noctemqiiebeatam? ■ Ita legendnm 
pro populi. Simili modo quo cum 
qnarto casa ^ Horatius , Epist. 1,5, 
la. Quae dao loca adduxit Grono- 
vius. Pariter Virgilias ^n. IV, 98 : 
« Sed quis erit modus ? aut quo 
nuuc certkmina tanta? » Ita recte 
emendavit Yir cl. Fr. Hare Epist. 
Oit. pag. a3, pro certamine tanto, 
Quo est quonum, cui bono. Virgil. 
^n. X, 3i5 : « Inde Licfaan ferit, 
exsectum jam matre perempta Et 
tibi, Phoebe, sacruni; casus eva- 
dere ferri Quod Ucuit parvo. Ncc 
longe , etc. » Ita vulgo legitur et 
distinguitar : ubi notat Servius : le- 
gilur et cui. Et respexit ad illud , 
quod ferrum nanc juvenis vitare 
non potuit , quod parvus evasit. » 
Pierius probat quod. Vide quam 
facile elegantissimus locus restitui- 
tur : «Ec tibi, Phoebe, sacrum. Ga- 
6US evadere ferri Quo licuit parvo ?» 
Cui bono fuit illum parvum eva- 
sisse casus ferri, si jam juvenis 
ferro interiturus esset? Val. Flacc. 
IV, 476 : « . . . Nam vestra voluntas 
Quo, juvenes, sine pace Deum?» 
ubi pariter in MSS- erat quod. — Et 
iegitur ita in Godd. Uratisl. Leid. 
Vaticanis, Paris. et in editt. anti- 
quis. Avantius Tero, Aldinx corre- 
ctor, ut videtur, dc conjecturn de- 
dit raporeraty quem sequuti sunt 



omnes praeter Heinsium, qui in Syl^ 
loge Epist. raptorem^ in marg. ex. 
Parm. notatum probavit. Hard. 

189. Si noit, etc. God. Uratisl. 
babet sic. Hard. 

190. Unde.. Julos. Edit. princ. 
inde... iuUos. 

191 . Quis septemg. Qui sept. edi- 
di e God. Uratisl. et antiquis edi- 
tionn. Aldina habet, quis, unde 
reliquae omnes. Hard. — God. Par. 
praebet quis. 

193. JVisi.... cepisset Mdrtem. 
God. Uratisl. si; omn. edd. ante 
Gron. ccepisset; Bomana, coepisset 
matrem ; Venetae capissent matrem. 
Hakd. ^ God. Paris. habet ccepis' 
set Martem. 

194. Tacitum tnspirat honorem. 
Pro amorem Parmensis habet Ao- 
norenK Venet. quoque honorem: 
forte rectius. Tacito quoque, nou 
tacitum y eadem ; sed non tam bene. 
E God. Urat. et edit. princ, qui 
pra?bent tacito honoremy recepi ho- 
norem pro vulgari amorem. Hand. 

195. Redeunt a. j, dona. Dona 
nihil ad rem : non enim Violantilla 
animo adeo sordido et minuto fuit, 
ut dona Stellae acciperet, Stellam 
rejiceret.Nonhocconvenitiis, quae 
supradixit, vincitopes animo. Lege 
vota precesque. Supra vs. 68 ; Silv. 
V, a, 159; Thcbaid. XI, 616; Vii^. 
iEneid. VI, 5i ; Sil. XH, 327; Al- 



LIBER I, CARMEN 11. 53 

Et lacrymae, vigilesque viri prope limina questus ; 
AsTERis et vati totam cantata per urbem ; 
Asteris ante dapes, nocte Asteris, Asteris ortu, 
Quantum non clamatus Hylas. Jamque aspera coepit 
Flectere corda libens, et jam sibi dura videri. 

Macte toris , Latios inter placidissime vates , 
Qui durum permensus iter coeptosque labores , 
Prendisti portus : tumidae sic transfuga Pisae 



300 



cimoa ATitos, IV, 654; Tacit. Hist. 
I, cap. 5o; Martial. Epi£;r. X, 28; 
yir]g;il. XI, 1 5^ ; Seneca , CodsoI. ad 
Polyb. c. 36. Obiter restitue hanc 
▼ocem Eumenio Grat. Act. cap. 4 •* 
■ quod si Totis et conatibus ^Eduo- 
rmn fbrtiina favisset, etc. » ita, in- 
quam, lege; vulgo male t;o6t$. — 
Omnes iibri ezhibent dona. Hahd. 
— Sic Cod. Par. et ed. Hand. 

196. lAmina. Edit. pr. iumina. 

197. yati t. cantata. Omnes li- 
bri praebent vatis; ed. pr. vaiis cth- 
ram; in Aldinis, Col. Bern. Grass. 
interrogationis nota posita est post 
ortu, Correxit Bemart. Gevart. et 
Gron. comma intulerunt post vaHs, 
sed novo errore Markland. ordi- 
nem verborum ita constitnit^5t. ef , 
vati t. c. p. ufbem ; Asteris^ etc. Sen- 
SDS verhomm^ quem plurimi non 
recte percepisse videntur, in eo ma- 
xime contineCnr, quod cpeslns viri 
«piodam modo opponuntur carmini 
vatis. Haitd. — Cod. Paris. vatis. In 
sua edit. vir cl. Hand. sic dedit et 
interpunxit. Ast, et vatis, t. c. p, ur- 
bemy Ast. Vid. not. cnt. A. 

198. DapeSy nocte. Ed. pr. pedes 
macte, et pro ortu habet ortus. 

300. Corda. Edit. princ. corde. 

202. Qui. Ed. pr. quod. — Ctdp- 
tosque labores. Codex Paris. et ed. 
pr. ctepiique laboris. 



ao3. Prendisti. Edd. Ald. Bern. 
Lind. exhibent prehendisti. Hahd. 
— Vid. not. cr. — Tumid^e sic irans- 
fusa PiscB. Pro iumidcB libri habent 
miadcB et intiadce : placet Gronovii 
nitidfBy propter palaestras. Ovidius 
Met. VI, 241; Cicero, de Orat . 1, 1 8 . 
Inde Pollux vocatur nitidus magis- 
ter. Theb. X^ 5oi. Heins. ad Ovid. 
Metam. V, 5^6 , le^t portum Elia- 
ccB^ etc. \e\EliadisPisa. Certe latet 
proprium nomen. Veneta habet 
mie sic transfugcs Pisa. — TumidiJS 
Pisas. Tumidcey i. e., victoribus ce* 
lebratap. EuJ^Q^oi Um Pind. Olymp. 
14, 33. Est igitur tumens, inflata 
victoriis. Sic infra v. 263: « tumeat 
Sebetos alumna ; » Ovid. Metam. 
I, 754: « tumidus genitoris ima- 
gine falsi. >» Fortasse sunt, qui ma^ 
lint tumidam Pisam dici propter 
tumidnm Alpheum. Sic Theb. I, 
271,« fluctivaga qua praeterlabi' 
tur unda , etc. » de Alpheo. Lenz.-t- 
Cod. V0S8. Paris. et omnes Vatic. 
ed. Rom. Vic. Venetae et post Al- 
dinam omnes tumidce Pi$ce. Edit. 
princ. mte; Colinaea tumide. Codi- 
cis Salisb. lectioncm typographus 
iterum depravaverat in notis Gro- 
novii. Vulgatam Barthius et Guye- 
tus expUcant : superbae Pisae. Hein- 
sius in Epist. ad Falconerium : 
« I^cus mendosus. Cur enim tHmi- 



54 P. P. STATII SILVARDM 

Aamis, in exteraos longe flammatus amores, 
Flumina demerso trahit intemerata canali ; 3o5 

Donec Sicanios tandem prolatus anhelo 
Ore bibat fbntes : miratur dulcia Nais 
Oscula, nec credit pelago venisse maritum. 

Quis tibi tunc alacri , caelestum munere , clare 
Stella , dies I quanto salierunt pectora voto 1 a i o 

Dulcia qnum dominse dexter connubia vultus 
Annuit, ire polo, nitidosque errare per axes 
Visus. Amyclaeis minus exsultavit smenis 
Pastor, ad Idaeas Helena veniente carinas : 
Thessala nec talem viderunt Pelea Tempe , a 1 5 

Qnum Thetin ^lmoniis Ghiron accedere terris 
Erecto prospexit equo. Quam longa morantur 



da Pisa? > Sed God. Urat. accnrate 
servavh nitidce, quod Gronovias 
conjectara invenerat ; nec dnbitavi 
id in textum recipere. Attamen non 
de palaestris, sed de splendore in- 
telligo. Horat. Ep. I, i5, 4^: «ni- 
tidis fnndata pecnnia villis, » quod 
alii explicant de villis fructuosis at- 
que opimis. Sspe etiam voces tU" 
.midus et nitidus confus» sunt; vid. 
Ov. Met. VI! , 389 ; VIII , 495. Haito. 
304. Amnis. God. CJrat. et edit. 
pr. minus. Hahd. — In extemos l. 
Jiammatus am. Ed. Rom. flamma- 
tis. Hand. — Editio princeps extre- 
mos .... amores. 

306. Prolatus. God.Urat. plora- 
tu$. Haitd. — Ed. pr. populatus. 

307. Bibatfontes. God. Voss. 6i- 
bit; ex edit. pr. recepi/onfesloco 
yvAQati fontes. Hakd. 

309. Alacri , c. m. claro. Pro 
claro olim conjeceram, c/areStella : 
et Ita Cevartius. Jam vero placet 
care Stella, ut in Epist. PrsBfat. 



Stella carissime, etc. et ita Praefat. 
lib. IV, Marcelle carissime, et sup. 
V. 33 : « Pone, o dulcis, suspiria , va- 
tes. •> Ma^a ^miliaritas huic Stel- 
lae cum Statio intercessit. Cruceus 
retinet pueiile epitfaeton caslestum 
munere claro. Imitatur hunc locum 
Glaudian. HI Gons. Honor. v. 73. 
— Godd. Urat. Voss. Vind. « tunc 
alacri caelestum in munere claro. » 
Cod. Paris. « nunc alacris cslestum 
munere claro. • Ed. pr. et Vicent. 
« tunc alacris caelestum in munere 
claro. > Ediit. Rom. Venett. Aldd. 
et omnes recentiores « tunc alacri 
caelestum munere claro. > Equidem 
in codicum scriptura , pnepositione 
in ejecta, nil corrigendum pntavi. 
Clarum vero non Stellam hic vocat 
poeta , sed munus deorum insi- 
gne, aut candidissima luce clarum. 
Hand. 

210. Salierunt. Ed. pr. subierunt. 

311. Annuit, God. Urat. adjuvat. 
Hamd. , ex em. Cod. Paris. annuat. 



LIBER I, GARMEN U. 55 

Sidera ! quam segnis votis Aurora maritis ! 

At procul ut Stellae thalamos sensere porari 
Latoiis vatum pater, et Semelerus Evan, aao 

Hic movet Ortygiay movet kic rapida agmina Nysa. 
Huic Lydi montes, gelidmque umbracula Tfaymbr» , 
Et, Pamase, sonas; illi Pang^ea resultant, 
Ismaraque, et quondam genaalis Ittora Naxi. 
Tunc caras iniere fores , oomitique canoro aa5 

Hic chelyn , hic flavam macnloso nebrida tergo, 
Hic thyrsoe , hic plectra fenmt : hic enthea lauro 
Tempora; Blinoa crinem premit ilie corona. 

Vixdum emissa dies , et jam socialia prsssU) 
Omina , jam £esta fervet domns utraque pompa : a3o 
Fronde virent postes , efiulgent compita flammis , 



a ift. Miariiis. God. Paris. et edat. 
Hand. mariH. Vid. not. crit. A. 
aig. Parari. Edit. Rom. parati. 

330. Latous V. p. e. Semeleius 
Ewmt. God. CraL LetKws; Vieeat. 
Semelius; Cod. Voss. et ed. Rom. 
euhan, Huro. — God. Pwig. edic. 
priac. etViccMA». 

331. Miewunfet Ortyfiiay mowet 
kit rofida apmaa JNyta. Edkio 
RomaDa, orfl^a. Hav». — Editio 
pRDceps, Mmc mufoet (hthigia ra- 
pida atqua aymiaa niti. 

32», 933. Huie iiU. God. 

Unt. kie.... iUii God. Viod. edit. 
prine. Bom. Ven. Ald. Aui«.... iUL 
Ha». — - jfyni. Edit. princ. latii; 
Rom. et Ven. licii. Hahd. — Thym- 
6nr..,. Pattfoa. £dd. Rom. Ven. et 
ViceBC tymbrte; omaet yeto Pan- 
$€a^ <|Vod •cribendum erat P«n- 
feta. Hato» —- Pama», tonat. Vnl- 
"piUm Pamaaus houos^ ^ce est in 
Gedioe Pmrmmo^ affeit et luetnr rir 
«}. Hand. A. 



335. hkiere fores. Bdic. princ. ec 
Ven. in^ressaf.; Rom. in^ere. Gor- 
rexit Avantius. HAifD. 

337. Ferunt. Edidi ferunt ex 
conjeetora; et ita plane Veneta. 
— FerusU legicor in God. Parii. 
ed. princ. eC Ven. ; ferit^ ia Godd. 
Uratislens. Leid. edd. Rom. Vic. 
Ald. Habb. — Hie enthea. God. 
Leid. Amc entkea; edit. princeps, 
hic enisaiauro. Vide Maridand. H, 
1, ii5. Hasd. 

33o. Omina. God. Urac. ed. pr. 
Ven. Lind. Gevart. exliibenC omnia. 
Havd. — Fervet d. Editio Vicentina 
servet. H4trD. 

s3i. Effuiffent. Divinaculos fni 
koc loeo ; pro etfervent, edidi ef- 
fuigent : eooe Veneta etfulgent. — 
Godd. Leid. Paris. edd. Rom. Vic. 
Venet. Aldin. et recentiores omnes 
etferveni; sed certa divinatio Mar- 
Uandi confinnatnr Godice Uratis- 
lensi et ed. pr. in qnibtis le|ptnr et 
fuigant. HsnD. 



56 P. P. STATII SILVARUM 

Et pars immeassB gaudet celeberrima Romae. 

Qmnis hoDos , cuncti veniunt ad limina fasces : 

Onmis plebeio teritur praetexta tumultu. 

Hic eques , hic juvenum ccetu stola mixta laborat. a35 

Felices utrosque vocant; sed in agmine plures 

Invidere viro. Jamdudum poste recUnis 

Quaerit Hymen thalamis intactum dicere carmen , . 

Quo vatem mulcere queat : dat Juno verenda 

Vincula , et insigni geminat Goncordia taeda. 24» 

Hic fuit ille dies : noctem canat ipse maritus. 

Quantum nosse Hcet, sic victa sopore doloso 

Martia fluminea posuit latus Uia ripa : 

Non talis niveos strinxit Lavinia vultus, 

Quum Turno spectante rubet; non Claudia talis 345 

Respexit populos, mota jam virgo carina. 

Nunc opus, Aonidum comites, tripodumque ministri, 
Diversis certare modis : eat enthea vittis 



a3a. Etpars. Edit. Rom. etpav' 
cass VeneC. etpares. Hard. 

a33. Omnis honos. Versum Ont' 
nis honos, etc, omittit ed. Parin. 
typographoram , pato, errore. 

a35. Hic e. hic juvenum axtu, 
lo omnibus Godd. et antt. edd. le- 
^tur juvenum questus. Hand. — 
Vide not. cnt. E God. Urat. Leid: 
Paris. et edit. princ. cl. Hand. re- 
doxit hinc .... hinc pro vulgari 
hic .... hic. Ed. pr. missa. A.1 

336. Utrosque. God. Urat. veros^ 
que; ed. Rom. uterosque. Hard. — 
Jn a^mine. Edit. princ. imagine. 

23y. Poste. God. Uratisl. posse. 
Hakd. — Reclinis. Godd. Uratisl. 
Leid. Drak. Paris. edd. pr. Rom. 
Veo. Ald. Bemart. redivis; muta- 
rit Lind. Hand. 

a38. Intactum. Ed. pr. vitatum ; 



ed. Lind. intectum. EkirD. -— Vide 
not. crit. 

a^Q. DatJuno. Ed. pr. da Juno. 

a4o. Insigni geminat C. tesda, 
Ven. geniat. Sic legitur in edit. pr. 
Vir cl. Hand edidit : insignis gemi- 
nat C. tadas. A. 

2/^2. Nosse licet. Ed. Vic. nosce; 
pro licet God. Uratisl. iuet. Omnes 
edd., praeter Grasserianam, Terba 
exhibent ita distincta. N. c. i. ma- 
rituSf quantum nosse licet. Sic ve- 
cfa, etc. Haad. — Ficta. Edit. pr. 
juncta, 

a45. Rubet. Edit. princ. jubet. 

a48- Fittis. God. Leid. edit. pr. 
Venet. Aidin. Gol. Bernart. victis; 
Godex Drakenborch. vitris ; sed 
vittisy God. Uratislensis , editio Ro- 
mana, et ita correxit Bernartius 
in notis. HAirn. 



LIBER I, CARMEN II. 67 

Atque hederis redimita cohors, ut poUet ovanti 
Quisque lyra ; sed proedpue qui nobile gressu a5o 

Extremo fraudatis epos, date carmina festis 
Digna toris : hunc ipse, Goo plaudente , Philetas 
Gallimachusque senex, Umbroque Propertius antro 
Ambissent laudare diem; nec tristis in ipsis 
Naso Tomis , divesque foco lucente TibuUus. 355 

Me certe non unus amor, simplexque canendi 
Gausa trahit : tecum similes junctaeque GamoenaB, 
Stella, mihi; multumque pares bacchamur ad aras, 
Et sociam doctis haunmus ab amnibus undam. 

At te nascentem gremio mea prima recepit a6o 

Parthenope, dulcisque solo tu gloria nostro 
Reptasti : nitidum consurgat ad sethera tellus 
Eubois, et pulchra tumeat Sebetos alumna : 
Nec tibi sulfiireis Lucrinae Naides antris , 
Nec Pompeiani placeant magis otia Sarni . a65 

Eia age, praeclaros Latio properate nepotes , 



349* Pollet. Edit. princ. pellet, 
^ a5o. PrtBcipue. God. Uratisl. et 
edit. princ. pneeipui; qaod falsam 
est. Havd. 

a5i. Epos. Omoes libri^ etiam 
Vaticaiii, conseotioiit in yocabalo 
opusy qaod non erat mntandam. 
fUvD. — Opus retinoit cL Uand. 
Vid. DOt. crit. A. — Festis. Edit. 
Rom. /ents. Hasd. — God. Paris. 
et edd. princ. et Vicent. choris. A. 

359. Hunc ipse^ Coo. In God. 
Leid. h. ipsum coo; in Urat. Paris. 
ed. princ. Ven. 1e(ptar h. ipse coo ; 
io Vic. choo; sed God. Drakenb. 
choro^ at Avantios correxit, cpo 
aoctore etiam Ald. Gerart. Grass. 
Hakd. — Choro eflit. Hand. Vide 
Dot. crit. A. 

357. SimilesjuncUeque Camoence. 



Ed. pr. similis victaque Camcenos. 
363. Nitidum consurgat. Godd. 
Leid. Paris. ed. princ. in qaa post 
nitidum distingaitur, Vicent. Ven. 
Ald. Gol. Bemart. Lindenb. Grass. 
consurgit. Veram lcctionem ^con- 
surgat) optimi God. Uratisl. et ed. 
Rom. auctoritate confirmo. Hahd. 

363. Sebetos. Piccarti codex Se- 
lenis; ed. Rom. Sebetus. Hand. 

364. Nec tibi. Godd. Urat. Leid. 
Paris. edd. princ. Rom. Vicent. nec 
sibi. Hac(d. — Sibi retinuit cl. Hand. 
Vid. not. crit. A. — LucriMe Nai- 
des. Edit. pr. uicince; Godd. Leid« 
Paris. edd. Rom. Vic. Ven. Naiet- 
des; sed recte Godex Uratislensis 
cum editionibus ex Aldina desori- 
ptis Naides. Hahd. 

366. Edit. pr. Latios properare. 



58 P. P. STATII SILV. LIB. I, CARM. II. 

Qui leges, qui castra legant, qoi carmina ladant. 

AccelereC partu decimum bona Cynthia mensem : 

Sed parcat Lucina, precor! tuque ipse parenti 

Parce , puer; ne mollem uterum, ne stantia laedas 370 

Pectora; quumque tuos tacito Natnra recessu 

Formarit Tultus , multum de patre decoris , 

Plus de matre feras. At tu, puicherrima forma 

Italidum , tandem merito possessa marito , 

Vincla diu qusesita fove. Sic damna decoris a^S 

NuUa lihi ; longae virides sic flore juventas 

Perdurent Tultus, tardeque hsec forma senescat! 

267 . Gl. Hand. ngtmt, Ed. pr. /«n- fion U%ga juvenfm. Vel n reffiBeas 

danty pro ludanti Vid. not. crit. A« Wra/tslegeDdninptfn/tEiiet^aedprius 

270. ^terum.... /<p</a5. Edlt. pr. venun. Silv. III, 3, v. ia4* ^^<^^ 

itemm. — Ant. mI. apnd lind. Im- qoc notavi ad IV, a , vs. 419 de t» 

dat. Hand. vuUus in niimero ploFali. Editt. 

373. De patre. Edit. Rom. de Parm. et Rom. longe. '— Godd. 

parte, Haitd. Leid. Paris. editc. princ. Rom. Ven. 

373. At tu. Editio prineeps oc. longe. Viridis habent Cod. Urat. 

— Edit. Veneta at ut, correctum Leid. Paris. edit. pr. Rom. Vicent. 

ab Avaotio. Hand. Venet. Ald. Barthtus vero et Har- 

27$. Vincla d. Ed. pr. victa c/. klaados necessariuin esistimarunt 

276. Long(B virides, Pro viridii virides^ non reputaates ejasdem 

legendum virides : wltus virides nominis ^ormam in is termioari. 



^^^^^^^^^/W^^i^O^^^^W^ 



mnM 

IN CARMEN SECUNDUM LIBRI PRIMI 

SILVARUM. 



Ykbs. 9. Ambit altemum factura pedem. Primo intuita adblanditur 
GeTartii fractwna , eodem seosu quo truncare gressu heroos tenores 
Epiced. in Patr. t. 99 ; et fraudare epos extt^emo gressu , infra v. aSo. 
8ed factura eruditissime defendit Gronovius Diatr. c. 8, et Elench. 
Antidiatr. c. a , ubi probat versns elegiacos non posse dici frangi^ et 
alind esse truncare et fraudare gressu , aliud frangere. Pes est versus : 
Horatins Epist. I, 19, a8 : 

Temperat Ardiilochi musam pede laascnla Sappho : 
ad <piem locum vide cl. Bentleium. Facere altemum pede est scribere 
▼ersus elegiacos 9 qni absolnte altema carmina et ttersus alterm vocan- 
tur, et altemi pedes. Ovidios Trist. in , 7 , 9 : « in altemos cogere verba 
pedes. • Item Heroid. XV, 5 , nbi Sappho dicit : 

Forsitan et qnare mea sint alterna requiras 
CamuDa , qoum lyricis sim magis apta modis. 

Altemo pectine, eodem sensu Fasl. U, 131. 

i3. GncUufue Latino. Bene emendavit Barthius cinctuiiue Latin»: 

nec opus fait , ut ttun dnbitanter proferret. Clasdianus in Eutrop. I, a8 : 

llapta Qttirinales samant ergastuk cinctns. 

et ita passim apod hunc et alios. Emdite item IV Cions. Honor. t. iSy : 

Ipsa Qnirioali parvum te cinxit amictn 
Mater. 

F^este in dissimulationem sui componta y ut de Nerone eleganter Tadtna 
Annal. XHI , cap. a5 , nisi mavis cultuque Latino; ut apud Glaudian. de 
Land. Stilic. H, v. 365. Sed mihi ma(ps placet Barthii cincfu. Potes 
etiana, pro Dissimulata deam^lefgere Dissimulante deam,rxt apudOvid. 
Heroid. IV, 55 : 

Japptter Eoropeo ( prima est ea gentis origo ) 
Dilexit , taoro dissimnlante deum ; 

(nbi pro Diiexit sensus postulare videtnr Deiusit, vel Ehmty ut Met. VI, 
io3. « BCaeonis elusaiti designat imagine tauriEuropen) » : Sed probum 
etiam Dissimuiata. Idem Aft. Amat. I, 689 : 

Tnrpe ! nisi hoc matris predbns tribnisset , Achifles 
Veste viram lofi|;a dissimulatus erat. 



6o NOTiE IN CARMEN SECUNDUM 

id est, dissimulavit , celavit. — Idem Ovidius in libro Fastor. VI, Son: 

. Dissimulata deam Latias Satumia Bacchat 
Instimulat factis iDsidiou snis. 

i5. Temperat. Temperat crinem, id est, moderatur divinitati suonim 
crininm, ne pulchriores sint crinibus Violantillae ; ut optime et eleganter 
Domitius. Ita Theb. I, 3o5, de Mercurio , temperat astra galero^ est, a 
calore astrorum defendit caput galero. Mirifice nugatur scholiastes ^etu9 
isto loco. 

30. Niveos .... artus. AmplexAm virides optata conjugis artus. Ita 
Editio Gronovii , et eam sequutus Veenhusius. Plures tamen ezhibent 
niveos : quod quare mutabant ? Ita Silv. lib. II , carm. 3 , vers. 3a : « In 
fontem, niveos ne panderet artus, Slcut erat cum veste, ruit. » Sic enim 
le^^endum esse ad locum probabo. Silius Italicus , lib. XII , 24^ ; Catul- 
lus, de Nupt. Pcl. et Thet. vers. 364 » Valerius Flaccus, 1 , 219; Vir^lius 
in Ciri, V. 399. Recte se haberet virides artus^ si de juventa vel robore 
dicendum foret : hic vero de forma et venustate loquitur Statius , qui- 
bus congrui sunt nivei potius quam vtru/es artus. Barthius , Adv. XXVIII ^ 
4 9 ait in vetustissimo exemplari se invenisse annos pro artus ; et huic 
libens adsentitur Gronovius Diatr. c. 53. Nec dubium est, quin virides 
annos suo loco optimum slt : hic tamen mihi videtur nimis longe peti- 
tum, si dicas virides annos optatae conjugis, id est, juventam conju(jis, 
id est, juvenem conjugem. Nec sane video, quare hoc admittatnr unius 
tantum codicis auctoritate contra omnes alios^ tum codices, tum editio- 
nes, quantum noverim ; prxsertim quum non necessarium sit, immo 
melior, meo judicio, antiqua lectio. Sed, ut sxpe dicturus sum, eru- 
ditos et minus obvios sensus et phrases maxime appetebat Gronovius ; 
quale est quod sequitur , « et olenti spargere Thymbra a : pro qua voce 
edit. Veneta habet nymho , et ita legisse Qaudianum verosimiUimum 
est , qui in Nupt. Honor. et Mar. v. 396 , hunc locum imitatur et eadem 
voce utitur. Sic ninguere floribus Lucretio, et odorati imhres Seneca in 
eadem re , et Martialis IX , 39 : ■ Lubrica Corycio quamvis sint pulpita 
nimbo , » et multa alia que adduxit politissimus Gevariius ( cui haec de- 
bentur) Papin. Lect. c. i3. Hkc tamen Gronovio tanti non sunt, ut 
non quocunque sensn retinendnm censeat Thymhray Diatr. cap. 53. 
Videamus quid sibi velit hsec lectio. Thymhra locus est, seu ager, Trojae 
ricinus, plenus herba cog;nomine, quam satureiam vocamus, inquit 
Servius ad Virg. /En. III , 85; thymhra igitur olenti spargere (sive pro 
I0C0, sive pro herba, sumas , ad idem recidit) est pcrfundere sntureia. 
At vide quam inepte fecerit Statius, si induxerit Amorem etGratias spar- 
gentps non lilia, et rosas, et myrtum', et violas, sed satureiam. Decent 
Apollinem, inquit, munera sui campi; atqui Apollo non dicitur spar- 
{;ere hanc thymbram , sed Amor et Gratisc; quin ne ipsum quidem Apol- 
linem decerent haec munera tam festo tempore, nisi medicus fuissrt 
Sfella ; vel nisi dicas urbanum hoc loco esse Slatium, el tacite allusisse 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 6i 

ad notas satureiae Tirtntes in re Venerea adjuvanda ( de quibus nequitie 
magister Ovidius et alii veteres passim) , et ideo sparsam esse thymbram 
seu satnreiam. Sed quid nu^or? omnino verum puto olenti nimho; quem 
interpretari potes vel de floribus , vel de liquore aliquo , quem secum 
adducebant Amor et Gratiae ; qualis est Idalius succus 1, 3 , et arcani 
iiquores^ ni, 4; '^^^^ Glandian. de Nupt. Honor. et Mar. v. loi et 209, 
el Epithalam. Palladii et Gelerinae, v. 116: « largosque rosarum im- 

• bres, etc. » , ubi hunc locum clare imitatur. 

33. Tu tnodofronte rosas. Pro fronte Gronovius Diatr. cap. 9, lege- 
hat fronde: ut enim, inquit, lilia mixta violis, ita rosce fronde. Elencfa. 
Antidiatr. tamen, cap. 3, retinet /ronfe, quia caput potissimum in 
hujnsmodi ctf9eC»x««uc petitur. Et hoc potius videtur , si locus sanus sit. 

33. DomincB niveis a vuitibus obstas. Pro niveis a vultibus forte legen- 

dum nitidisy quoniam prsecessit niveos artus. Gontra apud Senecam, 

Hippol. Act. n, V. 375 : 

Nonidemvigor, 

Non ora tingens nitida purpareus rubor : 

PopuJatur artut cura : jam gressut tremant ; 

Tenerque nitidi corporis cecidit decor : 

legendum puto , 

Non ora tingenj nivea purpareus robor. 
Voces enim nitida et nitidi vix est ut eo modo collocaret Seneca, et 
oppositio postulat nivea : ■ purpureus rubor tingens nivea ora , Indnm 

• sanguineo veluti violaverit ostro si quis ebur » : verba sunt Maronb 
^n. XII, 67. — Qui amplectitur uxorem, eum uzori obstare, seu ex 
adverso stare , per se patet. Sed sensus esse videtur : Dum Amor et 
Gratia vos ambo proterva ^vXXoCeM'« cumulant , Stella obstat a vultibus 
domins , et coercet ictus rosarum violarumque a vultu uxoris , et faos 
ictns ipse excipit sua fronte. Gapite suo quasi tegebat sponsie frontem , 
ita nt in se caderent rosae. Lehz. — Galderinus explicaverat ita : tu am- 
pfexus Violanrillam objicis te rosis et fioribus , qui jaciuntur , ne niveos 
domiiue vuitus offendant. Haitd. 

35. Professus hymen. Forcellinus explicat : manifestus, notus. 

Inmio vero est non clandestinus , sed legitimus , ut dicitur confessus 
ionor. Hakd. 

36. Ciamaretur hymen. Ita scripsi, non Hymen. Ipsum enim intelli- 
gitur carmen, non deus, ntOvid. Heroidd. XH, i37, vol. I, pag. 335 
nostrae edit. hymen cantatus. Ed. 

37. Cessenl mendaces obliqui carminis iutus. Optime huic loco con- 
grueret mordaces pro mendaces^ nisi quod versu proximo sequitur /rena 
momordit; quod tamen tanti non est , ut rejiciamus mordaces. Ita enim 
interdnm accidit, prssertim in his quasi extemporaneis iogenii pericu- 



62 NOTiE IN CARMEN SECDNDUM 

iit, in qttibds festimatio et necesntas patrodnanttif asoi ejusdeai ¥oeis. 

Ha Herc. Sorrent. v. i5a : 

NudosqM virorum 
CcrtatnSf et parva •■« 1110111247» coroDfle. 
Qain age 1 et ipse libens propni certamimt actiif 
Invicta dignare maDa. 

Vides certatus et ceftaminis: nec quidquam ibi motare potes absque 
summa violentia . Optimum , inquam y mordacea astus. Ovid. Trist. II , 563 : 

Non ego mordaci dettrinu carmine qncniqnam. 
Sidon. Apollinaris, Carm. IV, iS: 

Non cgo mordaci fodiam modo dente Maronem. 
Manilius,y, 1^5 : 

Et sale mordaci dulces qusrentia risus. 
Eie^antea Paaluraa, E^iiat. III, ad AasoniBm, v. i5ft: 

Fementare jocos saiine nmrdKii aeeto. 

Jnvidia mordax^ Phaedro Prolog. lib. V. Ridicule hic DomitiuS, qni men- 
daces asius ezplicat magiae artes quibus amantes uti solent Melius Cru> 
ceus, qui interpretatur : Cessent mordacia, et jocosa cariDina, et facetiae 
satiric», quales fere in procos aut sponsos illustriores jactari solent, 
sub fictis nominibus, non directe; unde obliqui carminis astus dicuntur. 
Morsusfiguratos \ocRl Macrob. Sat. VI, 3. Martial. VII, 62 , obliquam^ar- 
rulitatem. Cato adversus potentes semper obliquus, ut de eo Florus, IV, a. 
Sed Stellae praecipue congruebant hi lusus satirici ; ejus enim vita et mo- 
res a rebus amcenis et vagatione juvenili minime abhorrebant. Et hoc 
agnoscit Statius^ « subiit leges et frena momordit ille solutus amor, etc. » 
et iimuit Venus apud Martial. epigr. VI, ai, de his nuptiis: 

Pcrpctnaa Stellae dum jonfpt lantkida vati , 

L«ta Venns dixit, plus darc non potui. 
Hoc coram domina : secredus iUud in aurem , 

Tu , ne qnid pccces , exitiosc , vide. 

Ita legendum puto; vulgo hcscy et, secf nequius: nisi mavis A«c, et, se- 
cretius illa^ et in aurem. Omnino enim incon^ruum estsed nequius^ quum 
nihil neqnam sit, nuUa lascivia in illis, quae sequuntur. Sed hoc obiter. 
Non igitur mendaces erant hi astus et sales qui in Stellam componeban- 
tiur, sed mordaces. £t ita omnino legendum, ut vitetur falsum. Hie voces 
mendax et mordax commutantur apud Ovid. Art. Am. I, 4^1, et alibi. 
— Scholiastes ait : forte legendum obliqui criminis astus. Mon est sane : 
nant appellat Statius oUiquwm Stelbe carmen, elefpaai, qsa celebravit 
Asterida. Gbvteb. -— Erant atii, qui nialedicU, alii, qni fescenaina 
carmina intelligerent. Haiid. 

3i . Ikitm eopia tantCR noetis, Qnale hoc ast kysteriMi proteron, copia 
aaisftr iMctis? qnipp^ SteUa nondnm supponi potest babuisse noctem, 
^onm diea WBtum afvptiiib dascribitar. S»pra vs. 34 • ^^9^ ^^ ^' 
ratt, etc. infra vs. 909 : 



LIBRI PRIMI SILVAROM. 63 



Ec mox, 



Venu 329 : 



aC a4>- 



Qaia tibi tmic akeri^ cclettuHi wnAere , ebre 
SteOa, dies? 

... quam longa moniMiir 
Sidera ! qinm se^ia volia Aurora maiitia ! 



Vix dnm emisss diet e« Jam aocialia pmto 
Omina. 



Hic fnit iUe diei : noctem. caoat ipae maritna. 

Qu I0C11S Ivcalenter probaC qtHid disi , diem sc. mrpfialeni hie ileseribi, 
ec proiiMle idhil dc nocte dici posse, qnimi nox noiichnn aderat. Sed et 
faoc manifesto probatur ex choro deorum et dearam , cfuem se Yidere 
fingil Statins commigrantem ad sdes Stellae , die scil. nuptiali : et istis 
Ter». i3 : « Ipea tdros eC sacrv parat ; » fi toros parat Venns , nondnm 
in toris conrenerant Stella et Violantilla, et con«eqnenter copia noctU 
Dondiim data Aierat SceHe. Vide et Ters. 47 ' * ^^ fervent agmine 
postes, etc. > et vers. i6 : « Nosco diem causasque sacrt. » Sentis jam 
absurditacem illius noctis; pro qna miiiiiDa s»nCatioii# reponendum , q. 
d. e. f. sortity a. o. Son proprinm in hac re vocabuliuny de nMftriineiaio 
sdlicet. Noster ad Uxorem, ▼. 22; Thebaid. III, 167: 

Ak! «jpiaiilo aaeKns deitiaqae to sorte jagatar .... 

Ita legendMn pro M ^uanto. Achilleid. I, 2S2 , nbi Tfietis AchiUem at- 
loqQitiir; 

St mihi » eare pner , tbakmos sors «qna dedisseCy ete. 

Inde eon$Of$ pro maritus: Clandianns, Laud. Seren. ▼. la : 

Conaorte redemto 
Casta maritali aaccessit Theaaala fato ; * 

(Qnod pknins extulit Oyidius Met. X, 246, conson thalamiy et alii) et 
consortittmy proprie de matiimonio. Idem,.deBapt. Pros. U9 36^; et in 
Lande Serense reginae , v. 82 : 

Dehita cai lonf e «oiqax , penitusqne vcmeto 
Orbe parabantur tanti conaortia fali. 

Ica legeadma; vnlgo incpce parabatur concordia. Inde serfiri^ toros stpnd 
Anccor. OcCafviai, t. 536, ec alios passim. — Omnes libri consemcitnit in 
voeabnlis Unttm noctis. Ifoctisy cpia novu« maritns gandeat, commemo- 
raftio nom magis dsapUcet, nhi dtes tancnm eelebratur, qinm quod poeta 
omnem vitae felidtatem ad hanc nocfem retnlerit. Tom vero inepfo no- 
mine magna ant tanta vocatur, nisi Stellam cum ipso Jove, tanto Alcn- 
inaBas amatore, coraparacum velis. Gertissima mibi videtnr Markrandi 
correctio, qna nulla elegantior amt faeilior esse pofest. ifacf» cnm mrfe 
etforte saepe confnsnm est, maxime ab initio versuum. Hahd. 

3a. Pofmkm^ue nunsine dtactro voHa. Seqnitnr, «promiasiMpie namioe 
dextvaToCa paws » ; pro qno N. HeinssBS ad SiL iuhcnm, XVI, 4^^9 ^ 



64 NOT^ IN CARMEN SECDNDUM 

^t permissaque. Recte. Vota permissa sunt vota, qaoram jam compotas 
samus. Glaudianus de IV Cons. Honorii, v. 6i8. Hoc sensu sumenda 
vox permissus^ Achilleid. II, 364 9 ubi Deidamia queritur, quod eripitur 
misene permissus Achillesy id est, Achilles quem jam suum fecerat, ca- 
jus compos fuerat. Val. Flacc. VIQ, 80 : 

Nec dare permissae, quamvis juvet, ora quieti 
Sustiuet. 

Pulchre hpc loco describitur cunctatio hominis, cui aliquid boni voto 
majus conti|^t. Imitatur Claudian. de Bel. Gildon. v. 6. — Promissa vota 
essent promissa connubia. Tamen dii votis jam annnerant, et puella di- 
citur, V. 274? merito possessa marito. Sententiam igitur bene perspesil 
Marldandus. Hawd. 

36. Amplexu tandem satiare petitas. Pro amplexu petito conjugis, le- 
gendum , petita conjugis, Inteliigent hoc qui compositionem Statianam 
intelligunt. Ita snpra v. ao : « niveos optatse.conjugis artus. » Seneca, 
Hippol. V. 86a : 

Et expetiti conjugis vultum excipis ? 

Juvenal. Sat. X, 24'* Potito^ quod legitur in Cod. Paris. edd. Rom. Vic. 
Venett. et iterum in lindenbrog. , explicarunt olim per : satiare et potire 
amplexu conjugis. Sed jam Parrhasius hanc doctrinam prorsus repudia- 
vit, revocata altera scriptura petito^ quae ezstat in Cod. Urat. Draken- 
borch. et in Aldinis. Hinc etiam Bernart. Gevart. Gronov. et reliqtii. 
Barthius in scripto libro, nescio quo, se invenisse petitee narrat, idque 
iterum corrumpit mala conjectura : potiUs. In editione princ. desidera- 
tur totus versus 36. Sed recte dicitur petitus amplexus^ ut apud Virgil. 
jExl. Vin, ^oS^ optati amplexus. Jam vero in omnibus editionibus inde 
ab Aldina legitur amplexu conjugis^ quamquam omnes antiquiores libri 
pnebent contigit^ Cod. Urat. contingit, Parrhasius et Bernartius defen- 
sionis ar^mentum ab antiquo usu verbi activi satiare repetierunt, quod 
probari non potest. Tamen illa correctio Aldina conjugis in hac fervi- 
diore oratione mirifice languet, neque etiam ferri potest, nisi scribatur 
petiUB conjugis. Ea vero interpolata videtur a grammatico quodam, qui 
constructionem verborum satiare contigit impeditam vidisset. Vulgo 
enim legebatur : « amplexu tandem satiare petito contigit, et duras , etc. » 
Emendata i^itur emendatione locum restituisse mihi videor. Verbum 
contigity quod non sine elegantia excipit vocabiJum ;?ettto in ea re, 
quam poeta tractat, proprium habet usum. Hahd. 

38. Digna quidem merces. Ita Propert. II,a,49;3,39:« Di^a qui- 
dem facies, pro qua vel obiret Achilles. 

4i. Hanc propter tutum Pisaea iege trementem, Quomodo tutum, in- 
quit Gronorius (Reliq. ad Statii Silv.) si trementem, si Pistea lege? Legit 
ifptur, hanc propter justum, Bene. Ausonius, Epitaph. Her. VIII; Siliu» 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 65 

Italiciu, lib. UI, ▼ers. 95:«... Tua justior aetas, etc. » Id est, dignior; 
vide ibi Dan. Heinsium. Ad hanc formam est istud Persii, lib. XTV, v. i6 : 

Anticyras melior sorberc naeracas ; 
etSutiiTheb. X, 429: 

Ego infandos potior tatiare volacres ; 
id est di^nioTy etPropertii Eleg. II, 3 : 

Pulcfarius hac fuerat , Troja , perire , tibi. 
$ed phrasin Statianam exigenti occurrit ab illo profectum esse, • haoc 
propter vemm Pisaea, etc. » prima syllaba ver amissa in praecedente ter. 
Ferum est iequum^justum. Epiced. in Puer. v. 49; Pliniu3 Epist. VIII 
a; Horat. Epist. I, 7, 98. Sed melius est Gronovii Juitum, ufpote pro- 
ximius. Vide var. lect. 

44- Sedisses, Vide Nostri proprietatem in ista voce sedisses^ de Pa- 
ride. Judez enim , dnm causam cognoscit , proprie sedere dicitur. 
Plin. Epist. lib. V, i ; Senec. Agamemn. vers. 73o; SiHusItalicus, lib. VII, 
vers. 4^7» loco huic simillimo: 

Laomedonteus Phry^a qunm sedit in Ida 
Pastor, etc. , . 

PLene Seneca de Benef. VI , 4- Sed Dota hsec snnt : fateor; malui tamen 

decem legere quae sciebant, quam -quinque quie non intelli^ebant. 

Hite donaforent, Hwc positum est pro hmc talia^ id est, tam prsclara, 
tam dsf^na. Sic lib. IV, carm. 6, vers. 4' : 

.... hspc exitiale ferehant 
Bobor, et Argoosfranfjebant brachia remos. 

Rectejam Calderinus intellexit: « nec si alter Paris fnisses, talem 

esses nactus mulierem. . . . » in eo tamen falsus, quod voc. Acpcfeminino 
genere accipi jubet. 

45. Te poihi^prensa veheret, etc. Janus Parrhasius legit prensum vel 
pressaj adsentiente fiernartio. Posteriusi verum puto. Pressa biga, i. e., 
depressa^ deniissa in terras ut te, quemadmodum Tithonum, exciperet. 
Nodter, Theb. XII, 3o5; Lucanus, VI, 5o5, de Luna : 

Ei patitar tantos cantu dcpressa labores , etc. 
nisi ibi legendum sic deprensa. Pronis curribus eodem sensu Theb. X, 370 : 

Incendit pronis dea curribus almum 
SiduSy ei admoto monstrabat funera cornu : 

abi tamen transponendas voces puto , et legendum pronis comibus et ad- 
moto curru^ ut supra citato.Ioco Thebaid. Xil, 3o5; Gronovius, Diatr. 
cap. 9, et Elench. Antidiatr. cap. 2, retinet prcnsa^ alia vocis notione, 
pro juncta^ nt apnd Virgil. Georg. I, a84i et III, 207; et Ovid. Remed. 
Amor. V. 335; Tacitus, de Morib. Germ. cap. 10: « publice aluntur iis- 
dem nemoribus ac lucis, candidi, et nullo mortali opere contacti : quos 
prensos sacro curru sacerdos ac rex vel princeps civitatis roniitantur. 



66 NOTiE IN CARMEN SECDNDUM 

btmittiisqtte ac fremflus obsenrant. » tta le^C {iro pmsas. His lods ad- 
dere pxHabset istum Ovidii Amor. f, i, y. t3: 

Detrectant preasi dum jnga priiBa boTCfl } 
Sic enim et ibi iegendum forte pro pressi. Subjungii, eruditioais Statians 
ingens argumeutum prensa illa biga. Sed non recte argumentari videtur 
vir magnus. Prendere boves estjungere boves; ergo ^prendere bigam est 
iunqere bigam. Nequaquam concedenua consequentia : quid enim si ego 
boc modo argumentaret-, prendere equos est jungere equos; ergo, pren- 
dere foedus est jungeng foedus : concederesne ideo recie et laiine dici 
pOHse prendere fadus ^ro Jungere foidus? Non certe, nisi exemplum hu- 
JQsmodi loculionis proferrem ex probato aliquo auctore. Qtiippe in bls 
rebus non domifMiiur oikalogia , sed usus ; nec a similibus ad similia pro- 
gredi potes, sed cedendum consuetudini , quam pbtles arbitrium 6st et 
jus et norma loquendi; loquendi recte, nam ut erudite^ ui\ moror. Si 
allquis boc pacld argumentaretur, /Vcnare etfuum est r^gere equuih ; ergo 
ftenari teUuretn Vel ptovinciam^ cst regen telturvm vel provinciafn ; recte, 
dic^rem, quia bbpc pbrasis occurrit Silv. V, 2 , i^o , et Valer. Flacco, I , aa , 
et aliis. Quod si pergeret , ergo frenare valetudines principis esi idem 
quod regere valetudines principis apikd Tacit. Annal. VI, 5o, non admit- 
terem nisi exemplis et auctoritatibus confirmaret. At qtiare non ? inquit. 
Quia non visuro esc magnfle deir, co>»suctodini,mAtaphoram eo asque par- 
tini^re. Similiter in bac voce prendere; oujus notio videtur peti debcre 
a coactione, quic aKyiibciiir kis aninmlibus natura feri<i : cojun conse- 
quentia tantum videtur subjugaitlo^ non ut pro primaria signfricSlitioac 
sumi possit. Adeo ut, si recte et secundum consuetudinem dicere possis 
equum vel bovem prendi vel /un^i , utpote occupatum ab homine ct coac- 
tum subire jugum, quum tamen nihil tale competat bigue vel currui, noK 
lem affirmarc bigam prendi dici posse, sine exertis et indubitatis vete- 
rum testimoniis : praesertim quum contrarium potius verum videatur. Si 
enim equus recte dicatur prensus^ certe biga seu currus, cui equus jun- 
gitur, non itidem prensas recte dici potest : hoc enin» t^(f ciset ^ualc is- 
lud VirgiL.^ieid. lib. VII, vers. 778 : 

Uode etiam templo Trivia: lucitque sacraiis 

Comipedes areenmr equi » quod litore curmm 

Et juvenem monstris pavidi effudere mariDia. 
llbi qusero si recte dicatur Juvmis effundi curruy quomodo eodem tem- 
port currus ipse dici potest effundi? Si enim Iiquor, qui est in poculo, 
effunditur, poculnm ipsum non dici potest effandi^ «ed everti: et ita hic 
oportuit, evertere currum et effudere juvenem. Sed de hoc loco alias. 
Pei«iC lamcn vir doetissimus; et ad finem Diatribes, in OAiissis et Erra- 
tis, p. 401, dttO exempla addvcit ex Thebaide. Primum est IV, ai^, de 
Attiphitfrao; de hoc ttox dicaiir. Alterutn est Theb. VifT, 56^ : 

Ralc prlmis immtxtoi , et acmina Lern^e 

Htate pedes «nc« vaga, prensis aanc celsas babaois , 

€e« spniecur» agit; 
boc est, inquitOronovitis, niinc pedes, nttnc currujmneto pufpiat. Quid 



LI6RI t>RIMt SlLvAhUM. 67 

mt^o? prtnsis hahenis idein efltA jundo curru? rererk non ctedidissem 
hoc a GfdnoTio profectum e^se, sno, et vigilanti : ^ b^ne ^nod inter 
Erraia ponitar. Vir doctm hoc in animo fixum haboit , prenmm idem 
esse qaad/uncftim; unde quaque occasione hocingerit. Quid sit pren^ 
sis haheniSytt nescis, di^ce ex hoc loco Talerii Flacci, lib. Vl, vers. aoo, 
de Castore , postquam ei eqtto Gelam dejecerat : 

Alipedemque 
Constitic exctisso vector duee : risit ab alta 
Nnbe pater^ prensisqae equiiem cOgnorit habenis; 

ita restjtuit celeberr. Burinannus pro victor. Risit, inquit Flaccus, Ixta- 
tus est Juppiter hoc fllii Sui pt-aeclaruni facinus cernens ; et s^atim co- 
gnovit equitem eise, Oastorem (non Polliicem, ille enim caestu gaude- 
bat), quiahab^nas^ prehenderat, frenum occupaverat equi; hoc enim 
est ^renA$ habeniSy et in hoc, et in Statfi supf^a citato locb , prensis nunc 
celsus habenis: niinc pedes, nunc cel^s in curru etfrena ienens^ P^.n- 
ns habenis, non currujuncto. Nam de Thebaid. IV, 319 : 
Arma simol prensasque jago moderatur habenas, 

imposnit viro ezimio locus, ut mihi videtur, depravatissimus. Eli^e enim 
quam vis verborum constructionem ; sive hanc , mo</eratur habenas pren- 
sasju^o (i- e. , secunduda Grouovium, Junclos) falsnm continet : quippe 
habenae non junguntnr jugo: sive illam, Ju^o moderatur prensas habc' 
nasy absarda est ; jugum enim non potest moderari habenas. Nihil igi- 
ttu* fainc probari potest, nisi loctim esse corruptissimum. Lege, 
Arma simul pr^nsisque jugnm moderatur habenis. 

Dieit Amphiaraum armatum pugnare e curru : sinistra manu «zrma, id 
est, clipetim moaeratur, dextra prensis habenis^ tenens habenas, regit et 
moderator eqi!i68 ieti currum. I^ihil jam intellectu facitius'. fit 1ii.s Ioci.h 
maxime confirmatui', quod dizidfe notionevocis prenctere pro jungere^ 
quando de equis v^l bobus sermo est, aratro vel currui adhibitis : nempe 
quia Occupantur et a feritate sua in mitiorem habitum.rediguntur : cui 
conaequens est ut jun^antur a^atro vel cufrui. Esdtra hos nnes prendi 
pro Jungi tecte dici posse non puto : nec in isto Glaudiani loco,fdmuli 
curtum jmtxere volaritemj sobstituere pbtes prendere vei prendidere (ut 
Sit. ftalicas effert), nec in isfo Gicei^onis, a Gronovio citato': « Ved(iu8 
venit mihi 6bviam cum duobus essedis et fheda eqois jiincta,» aeque 
beo^ dizisfe potuit rheda equis prensa. Prensus vero pro occupatus tra- 
tatitinm est. Noster, Thebaid. VI, 479 ^t 54 '• Habeo et quod opponam 
emendationi Gronovianjb in Tacito, et Ovidio ubi legit prensos pro pres- 
sos. Veliit hoc Senecae Herc. Fur. 1019 : « Jugoque pressum libera turpi 
Jovem : » obi, si legat prehsum^ ingeram illiboc Auctoris Octavias v. a5o : 
• Orlns' tyrannus, quem premit turpi jugo; » et 4^3 : « premere subje- 
i'tot jogo Taaros fero<^'es; n et alios aliorum locos. Vide Ovid. Met. Xlf, 
77. Qttod vero contra Gronovium disputavi, nolo ita accipias, Lector, 
dfftasr pnefracte affirmeAi; 6on di6o haec ita esse, sed videri. Ille enim, 
n q^aisqaaili, Un|^ae' liatin» indolem pulchre perspcctam babiiit, et in 

5. 



68 • NOT^ IN GARMEN SECUNDUM 

penttissima ejus arcana penetravit; sed niinisi eniditione (audebo dicere) 
in Statio explicando non raro peccayit, dum minus obvjas leccionea et 
interpretationes sequutus est, et doctrinam intempestivam impihgendo, 
enidiium potius quam bonum poetam Statium esse voluit, quod a me 
suis locis notatum invenies. Ipse alias harum rerum judex erat et exactof 
acerrimus. Lege modo hanc ejus observationem Notis in Senecs Contr. 
XI, pag. 4^3 > ^^^ ^^ phrasi animam agere, id est, animam in discri^ 
mine habere contra Schottum disputat, his verbis : « Observa tamen deli- 
cias veterum: quem animam agere usitate dixerunt, ejus, ut dicerent, 
anima agitur, absurdum visum est: cujus contra capnt But fortunas agi 
dixerant, eum caput aut fortunas agere ut dicerent induci non potue- 
runt. » Humanissime deinde disputationem claudit hoc modo : « Nos ta- 
men Schotti meritis et hos et alios errores facile condonamuS; ut alios 
illis depravari et deduci pateremur haud visum est faciundum. Nam eC 
nostros reprehendi malumns^ qnam illis et nos et alios decipi. » Pul- 
chram hoc et landabile ; et ad hanc reg;ulam exigas peto, Lector, si un- 
quam a Gronovio aut quoquam alio viro docto dissensero. Malo igitur 
Parrhasii pressa higa : et eo magis quia h« voces perpetuo in MSS. com- 
mntantur. Ita Vir^. iEneid. lib. X, vers. 97 : 1 

Ceu flamiiu prima 
Qnum deprensa fremuot tilyis et cacca Tolutant 
Murmara ; 

dudum videram legi oportcre depressa^ comparatione scilicet hoc postu- 
lante, depressa fremere (more Graeco, participium pro adverbio) est hu- 
mili et submisso sono murmurare, ut apud Lucret. IV, v. 545: 

Quum luba deprcMO graviter sob murmare mugit. 

Ita rauca gemere apud Lucan. V, 217. Et ita postea inveni inter varian- 
tes lectiones codicis Markiani , licet Servius agnoscat deprensa. Pro/re- 
mutit legendum quoque gemunt; prscessit enim cunctique fremebant. 
Sed de his alibi fusius. Vide cl. Bentleinm ad Horat. Carm. I, i4- — 
Marklandus quum multis verbis de usu verboram loquutus esset, et pren^ 
sam bi£;am non dici de jugis junctis docte exposnisset, ab eodem, quem 
coar^erat, errore deceptus, contendit vehi pressa biga esse idem quod 
vehi biga in terram demissa, ut aliquis excipiatur. Etenim si quis sen- 
8U8 in his verbis inest, certe ea significant, Tithoniam cursum bigae 
deorsum flexisse, et Cephalum per auras in terras vecturam fuisse. Igitar 
aut hoc ineptum, aut corrigendum esset etiam vocabulum veheret. Ne- 
que «o sensu cepisse videtur Parrhasius. Vulgaris autem lectio nulla ra- 
tione defendi potest, sed verbum requiritur, quo exprimatur raptus esse 
Cephalus, qui vulgo prceda Aurorte vocatur. Neque enim aliter vocabula 
te potius ferri possunt. Quare scribere ausus sum prensum. Havo. — 
Tithonia. Pro Tithonia N. Heinsius ad Ovid. Fast. IV, 9^1, legit Tita- 
nia. Sed, licet non recte, minime tamen reprehendendus, quia ipse er- 
rorem suum agnoscit not. ad Val. Fiacc. III, i, his verbis : « Ceteram 
quod ad Nason., in Fastis IV, 943, monebaip, ubicumque apud poetas 



LIBI^r PRIMI SILYARUM. 69 

Tithonia simpliciter ponitur pro Aurora , non addito conjtinx vel quid 
simile, ibi Titania Tideri repouendum, id nunc aliter videtur, quod fre- 
qnenier Tithonia in scriptis poetarum Aurora nuucnpetur, nec sit vero 
simile librarios tam pertinaciter impegisse. » Et hoc in universum ve- 
rnm puto, ubicumque de Aurpra sermo est, legendum esse Tithonia; 
ubi de Luna, Titania : licet etiam Latona liac appellatione occurrat 
apud Ovid. Met. VI, 346, ut Titanius pro Sole apud Avien. Pha>nom. 
Arat. V. io6a. Interpretes hunc locum intelligunt de Gephalo, quem, 
itidem nt Tithonum, rapuit Aurora : vide Ovid. Met. VII, 701, et mytho- 
logos. Doctissimus vero Bentleius ad Horat. Carm. I, 28, v. 8 : « 'Htho- 
nosque remotns in auras, • ad hunc refert. Parum interest : sequor ta- 
oien Bentleii expositionem , quia ad verba Horatii in aurasy forte respi- 
cinnt ista Statii per auras. 

49. Vacat apta movere colloquia. Pro colloquia legendum forte allo- 
^uia : idem nempe quod allotjuutio Genethl. Lucan. v. 63. Et hoc innuit 
epitheton yucun<fa; Hic Erato jucunda doce: et ^oxapta^ Alloquia apta 
hoic tam festo diei. De alloquutione nuptiali consulas Salmasium ad 
Hist. Aug. ScriptoreSj vol. II, p. ai4- Nisi per colloquia hoc loco intelli- 
gas dialogum inter Venerem et natum ejus. Utcumque sit, pariter de- 
piaTatns est locus Thebaid. lib. V, vers. 82 : 

Snb nocte dieque 
Assiduis xgnr lacrimis solantia mitcent 
AUoquia; 

ita legendnm; vulgo CoUoquia. Theb. VI, 46, et XI, 196. Supra citato 
Tb^. loco pro sub nocte dietjuey MS. Petrensis habet nocteqjie dieque; 
lege, noctesqtte diesque^ ut Achilleid. I, 687, Movere colloquia seu allo- 
quia, ut movere carmen. Supra vs. a , « Cui, Psan, nova plectra mo- 
ves ? » — Non est alloquutio nuptialis, qua sponsus et sponsa compella- 
bantur, vemm poeta se cum ceteris spectatoribus in limine fingit col- 
lo4|ui una cum Erato. Melius tamen fortasse vacet, i. e. tibi, o Musa. Lehz. 

5g, Fessa jacet stratis. Lege , Fusa jacet stratis , etc. Quomodo enim 
fessa^ quae perpetem noctem quieverat? Silv. H, carm. i, v. 170 : 

Ta modo fusus humi lacem aversaris iniqnam. 
Tbebaid. lib. I, vers. 407 : 

Fusut humo gelida partem prior hotpes habebat. 

Mox vers. 565, de Pythone serpente, 

Casultis diun fontibns ore trisnlco 
Fosus hiat. 

Gbndianus, de Bello Gildon. vers. Sa^: 

Tyrio qna fofus Honoriut ottro 
Carpehat teneros Maria cum conjuge somnos. 

Ovidias, Pontic. lib. HI, epist. 3, vers. 8 : 

Fusaque erant toco bnguida membra toro. 



70 NOT^S IN CARMEN SEOUNDUM 

Vir^ilius, Culice, vers. |53 : 

At circa passim futae cuhuere capeU« ; 

iia legendmm ; vul^o ibi qaoque/esscp. Ezempla obique. — Nequehoc loco 
Venu8 dicitur fessa labore^ neque exhausta libidine, sed quae membra 
levat quiete, ut solent a somno excitati, cuique nondum animus erat 
aliquid a^endi. Nos dicimus lass. Sic Ovidius Metam. II, 4^3 : « Jnppi- 
ter ut vidit fessam et custode v^cantem, ■ i. e. negligenter recumben- 
tom, qualem describit Amor. I, i^? ai* Hahd. — Ubi quondam con- 

scia vincula lecto. Venus jacet fusa lecto, in quo lecto quondam 

Lemnia vincula repserunt, deprehenso lecto. Nonne hoc mirum est? 
dixisse debuit, deprenso adulterio vel Marte : ut Ausonius in Cnpid. 
crucifix. V. 84; «t Idyll. IV, 27 ; Ovidius, Amor. I, 9, 89. Non lecto ; le- 
ctus enim non deprchendebatur, sed Mars et Venus in lecto. Vide Ovid. 
Trist. II, 377. Scripsit Statius, «... .Deprenso vincula furto; • id est , 
ndulterio,etfurtivo amore. Infra v. 191; Theb. lib. II, v. 369; AusonSus, 
Idyll. V, 7; Ovid. Met. I, 6o5, et ID, 6; Viirgil. Georg. IV. 3^5; Sidon. 
Apollinaris, Carm. XI, 33 , de Vulcano, huic Statii loco manifesto alln- 
dens; suavissime Statius, Theb. X, 61 ; Sil. Italic. Xm, 61 5. Deprenso 
furtOy ut apud Martial. Epi£pr. I, 88, licet alio sensu.^Ortus vero error ez 
{;eminatione nhimse syllabae vocis vincula : la enim et lec ejusdem sunt 
ductus in MSS. Hujus generis mendorum plurima exempla in his Silvis 
deprehendimus. Adumbratus est hic locus ex Valer. Flacco, IV, 355 : 

DomiDam Lyrceia tellus 
Antraque deprcnsae tremuerunt consda cnlpae. 

Quod Noster yurtum vocat, Valeriu« culpam. Haec scripseram quum de- 
prcjiendi Cruceum in eadem conjectiira. Gronovius tamen, Diatr. cap. 9 
et 53 , retinet lectOy et haec uotat : « Offensus repetitione vocis interdum 
synonymae Cruceus reposuit, vincula furto ; sed nihil mutandum. Strata 
enim pars lecti hic sunt, seu stragula vestis, quae lecto ingesta erat ad 
cQmmoditat^m cubandi. » Et verum quidem est, quod observat vir do- 
ctus de «r» strata pro parte lecti, seu quodcumque lecto instemitur. Ita 
apnd Claudian- in Rufin. lib. l, vers. aio, et de Bell. Get. vers. 353, et 
Ovid. Metam. Hb. V, vers. 34* Ita tectufn pro parte domus apnd S^. 

Italic. Ub. VIII, vers. 33 1 , et Lucanum, lib. VII, vers. 4o3 : « Stat 

tecto putris avito In nullos ruitura domus; ■ ita legendum, vulgo, tectis 
putris avitis : qnod aures elegantes statim respuent. Nihilominus tamen 
sensus imperfectus est, si retineas iecto^ ob supra dictam rationem , 
quia lectnm non deprehendebatur, sed adulterium. Praeterea, verba c/e- 
prehenso lecto superflua sunt : priora cntm , « ubi quondam Lemnia vin- 
cula repserunt, ■ deprehensionem lecti satis describunt. Imposuit Gro- 
novio locus iste Thebaid. lib. VH, vers. 63, de hac re : 

Nondum radiis monstratus aduller 
Foeda catenato luerat connubia lecto. 

Putavit idem esse catenatum et deprensum lectum. Catenatus lectus esi 
catenis cinctus, clrcumcl^tus ; deprensi|S lectus quid sit nescio. In con- 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 71 

Iffslujn iuqae idmmfurto^ pacrocinante necessitate. — MarklaDdiemen- 
datio, Q0D 810« epa^ilio facta, preraitur aadacis repreheaaione, neque 
ip«a se coovnaendat pr»i»issi« verbia contcia culpm. Haitd. 

67. M quondam. Quondam nihil ad rom, lege $andem. Deinde, pro 
virum lege viriy ita sensu postulante. Si enim virum sciipsit, dixisse dc- 
huit supplicibus dextris^ non suppUce dextra. Firi, i. e. $1611.1;, ut v. io6: 

• Et lacrime vigilesque viri prope limina questns. » Virg. Eclog. VI, 66: 
« ITtqne viro Phoebi chorus assurrexerit omnis. » Et ita legit Bernartius. 

74* Bunc e^omet tota <fuondam.... tibi dutce.... Pro quondam Parrha- 
shu voloit {quoniam tibi dulce) pharetra; sed non opus est. Innuit enim 
olim boo factum esse, unde mox v. 78 : « longos jussi sperare per an- 
nos, ■ et 8a : « Ex illo quantos juvenis premat anxius ignes, Testis ego. « 

80. Inermi strinximus arcu. N. Heinsius, Not. ad Claudian. de Mall. 
Theod. Cons. v. 3a6, legit inerti arcu. Non eniui, inquit, vult Statius 
nulla lagltta tactam fuisse Violantillam, se^ levi ^agitta. Optime quod 
ad vocem ; non adeo exacte in ejus interpretatione. Sumtmn enim ex 
Ovid. Metara. lib. I, vers. 468 : 

Eqne sagittifera promsit duo tels pharetra 
Diversorum opemm : fugat hoc, facit iUud amorem : 
Quod fiicit, auratom est, et cuspide fulget acuu ; 
Quod fugat, obtusum est, et babet sub arundine plombuni. 
Hic igitur tners arcus^ i. e. sagitta de quo Statins, est plumbeum telum 
Ovidii. Non vulneravi illam acuta raea cuspide, sed altera, o6(usa, scil. 
et inerti. Verba etiam ex Ovidio sumta Heroid. XVI, 276. 

86. Neesic meta paliebat in ipsa. Din snspicatus fneram Statinm scri- 
ptiMe pallebat in ima : quippe extremam metam hio designari manifes- 
tnm est; et hoc sensus postulat, at Gevartins, Elect. III, 9, egregie pro- 
bat contra Cmcenm, qui de prima meta hcc interpretatns erat. Atqui 
hoc non efficit tpsa meta, sed ima. Dura bnc meditabar, non parum de- 
lectatns incidi io hnnc locum Sidonii ApoIJinar. Pnefat. Epithal. Polemii 

et Araneobe, vers. la : 

.... nec insequeptem 
Pallens Hipporaenes ad ima metar 
Tardat Schoenida ter cadente pomo. 

Plane exscripsit Statii versum : 

Hippomenem , nec sic poeta pallebat io ima. 
lo coiitextiun itaque recipiatur tnia, dsqv^e fidenter ac si inventuip fhis^et 
in MS. secnli quinti. Metam navissimam dicit Ovi4« Metam. X, S97, in 
bac bistoria; uitimtfmsalutismetamy Apul^ius Mile^. IX (p. i85 Pricc]'; 

• primis roeus ecce metis bsret Achilles , « Noster Sily. IV, 7, 23 ; fxtremam 
metam^ Propertius. — Hippomenes duplici ration^ dici poter^t, aut ad 
imam metam palluisse, quum prope ad finem cursus pervenisset, aut in 
«Itiaia meta eju$ cnrsns, qnem GrsBci /"MwXet vocabant. Qno sensu etiam 
Sophoclas in Electr. v. 730, iexmni rrsxjii, i. e. metam in extremo su- 



72 NOTiE IN CARMEN SECUNDUM 

dio positam, unde noyit^ instituebatur cursus. H»c yero nullo pacto ima 
tneta Tocari potest, qus erat in fine curriculi, quamquam Ovid. Amor. 
in, i5, a, ait : « raditur hic elegis uitima meta meis, » ubi intelligilur ul- 
timus cursus, quem instituuot ab ima meta reyersi. In ima meta nemo 
palluit de yictoria adhuc incerta. Qu» quum ita sint, Statius scripsit in 
ipsa meta, pro in ipso cursu, aut metas flezu. Nam hoc sensu usurpant 
illam yocem multi scriptores, et maxime poeue recentiores, ut ipse Si- 
donius in yerbis supra aliatis. Hakd. 

loo. Haud extrema revolvit vulnera. Editt. habent hestema. Quiyis 
yideat legi debere jua^ue, haud extrema^ revolvit vulnera: cantat Stella 
juyenum amores, et quae ipse passus est yulnera, non minima, nec ex- 
tremo loco ponenda. Adumbratum ez Virg. XI, 700. Vetus etiam codez 
liabuit aut extrema. Perpetuae yero yices yocum extremus et extemus \e\ 
hestemus. Ita apud Siiium Itaiicum, lib. V, yers. 273 : 
Degatut cuspi» generosura externa cruorem , 
in optimaDrakenborchiieditioneinyeniesejctrema; quum tamen yox ejr- 
trema modo praecesserit. « Necquidquam extremae longinquus cuitor are- 
nae; * et sensus omnino postulet extema^ ut Val. Flaccus, VII, 4^3 : 

Aq jacet externa quod nunc mihi cuspide Canthus? 
Editiones Parmensis et Romana habent suaque aut extema revolvit, 

io5. Vultu non aspemata rogari. Nimis sera haec, nec recte tempo- 
poribus diyisa, o Slati, si nobis narres Venerem non aspernatam ro^ 
gari^ quum jam rogasset filius : dixisse hoc debuisti antequam ro(raretur, 
yel qnum Cupido primum coepit rogare. Lege, « yultu non aspemata 
rogantem. » Jam aiia res est. Hanc mihi emendationem suggessit Clau- 
dian. de Cons. Mail. Theod. ys. 292, ubi yerba Statii suo more sublegit: 

Non aspernata roganten 
Amphitheatraii fayeat Latonia pompse. 

Vir^l. Georg. lib. III , yers. 893 : 

Pan , deus Arcadiae , captam te , Lnna , fef elUt 

In nemora aita yocans; nec tu aspemata ypcanteni. 

Propertius, iib. II, eleg. X, yers. 4' : 

Interea cave sis nos aspemata sepoitos. 
Scriptum erat rogate^ omissis, ut solet, literis n et m, qnae yirgulis ap- 
pingebantur supra yocales ductis. Ez rogate^ quod non intelligebant, 
facile erat recurrere ad rogart. — Ferri yulgata possunt. Vultu decia- 
rans, se ea, qus rogabat Amor, non detrectare. Tamen Marklaitdi emen- 
datio admodum probabiiis. Lehz. — Domitius ita : « innuens se non in- 
yitam audiyisse preces. * Nec maie. Utrum yero iegeris rogantem^ an 
rogari^ ad temporis rationem idem yalet. Nam infinitiyus praesentis saepe 
liabet yim aoristi Graeci. Havd. 

106. Grande quidem rarumque viris. Ita Propempt. Met. Cel. ys. 5 : 
« Grandc tuo rammque damuS) Neptnne, profundo Depositum. • 



LIBRI PRIMI SILVARCM. 73 

107. Pierius votum Juvenis cupit. Vo tum cupere nnnqa^m ^ credo, 
occiiiTit. Lege, votum capit : i. e. par est huic Toto, non inferior. SiIt. 

lib. I, carm. 6, vers. 53 : 

Stat sezut rudis iDsciusqne ferri , 

Et pngnas capit improbos Yiriles. 
et lib. m, carm. i, vers. i6o : 

Nam capit, et tantum non degener .imbit honorem; 

id est, di^a est hoc honore. Ita capax invidias arXj Seneca Troad. 111, 
478, cui jure quis et merito invideat. Expressit uri^do?o( Euripidis Hecuba, 
de Truj. Anim<B moriis capacesy Lucan. I, 4^6, ubi tamen Heinsius sub- 
stitoit rapaces. Noster, Theb. iib. X, vers. 634 9 ^^ Justitia : 

Scn pater omnipotens tribuit , sive ipsa capaces 

Elegtt penetrare animos; 

ita legendum; tu%o viros. — Ut Marklandus , ita etiam Burmannus con- 
jecit. Sed illum ipsa Terborum explicatio fefellit. Nam quod affert, ca^ 
pere pu^nas^ huc non pertinet, quum significet in se recipere, subire 
pugnas. In allero Tcro loco honorem capere recte dicitur Polla, quae se 
capacem honoris praestiterit. Nemo tamen hac quidem ratione scripsit 
«ofum capercy quod si usus Latinus ferret, non in laudem Stellae dictum 
esset. Nam expjicandum erat: magnum quidem votum cuncipit, ut Sil. 
Ital. VII, 77. Si quid igitur mutandum, scripserim i» «Grande quidem.... 
Pierios Toto juTenis cupit. » Ita CatulJns, XV, 3 : « quidquam animo tuo 
rupisti. • Sed ne hoc quidem necessarimn Tidetur. Votum proprie usur- 
patur de amatoribus, qui amatis puelhs potiri cupiunt. Ita Ovid. Met. 
IX, 463: ■ nullumque sub illo i^ne Totum facit. » Thebaid. IX, 711 : 
« tacito ducunt suspiria Toto. » Hinc votum pro connubii aut nuptiarum 
detiderio, ut infra ts. aio: « quanto salierunt pectora Toto; » et apud 
recentiores pro ipso connubio. Quemadmodum igitur OTidius, Art. Am. 
^t 1^1 1 t^o^o potiri, ita Statius dixit cupere votum. Hahd. 

II a. Mihi dulcis imago prosiluit. Explicari possunt sic : curis et stu- 
diis meis suavissima imago ex marmore quasi rudi prodiit, ut ex lapide 
seu trunco ApoUo fingitur. Prosilire Tidetur imago sub manibus artificis. 
Sed quia anCe formae ejus egregium decus laudatur, prseferas fortasse 
explicationem hanc: incrementum cepit, crcTit ; Tel mihi prosiluit ex 
meo sinu, in quo eam foW et comsi. Sic Graeci afaJ^n/jttti. Lenz. <— J. Par- 
rhasius: « miAt dulcis imago, inquit, id est Violantillae facies, in qua 
roihi placeo, quia de me plurimum salis habet et elegantiie, mtVii prosi- 
imty id est mature adolerit, id est mihi incrementum tcIox accepit. • 
Jmago et simulacrum eadem ratione ex artis operibus deducta dicuntur, 
qua Graecum tijuff , ut significetur persona srve amabilis, sive odiosa. 
Prosiluit dixit poeta, ut Grsci fxd^o^fr? de rc subito apparente usurpant, 
f*t ridetur origini ac natalibus Violantillae aUquid divinum hoc ipso vo- 
cabolo tribuisse. Hard. 

11 4- Suggestumque comte. Quidnam hic comte suggestum appellet 
poeta, quaemnt Tiri docti. Doroitius et Parrbasius aliique globum inter- 



74 NOt^ IN CARMEN SECUNDUM 

]i|*9faptur, quasi crioes in globQi|i coQvplutoS) quos Varro ttUulof «p- 
ppUat. )Sgq cootra potiqs ^ntellexeriin crines in gradum fractos, qui ri- 
lus diu post Varronem Roms ezortus est. Mos hic ez. suggestus Romam 
tonna, qnem Ammianus elegantissime describit, clarus erit. Verbaejus 
sunt lib. XVI, cap. lo : « Elatosque vertice scansili suggestus, consulum 
et priorum principum imitamenta portantes. « Quemadmodum igitur 
su£[gestus (rradibus quibusdam paulatim In altum surgebat, quod ille 
scansilem verticem yocat, ita hi crines certis gradibns distincti, in altum 
attollebantur. HiND. 

II 4' Latias quifil ultra emineat matres. Pro quid fqrte legendum quod^ 
id est, quantum : cujus sigpificationis exempU obvia. Vide Theb. XI, 
8i . — Immo si vulgo scriptum esset quod ultra^ iterum restituturus eram 
q^id. Nam in v^rbis metiri quod emineat ipsam mensuram certam spe- 
ctamus, aut i4 quod eminet; metiri vero, quid emineat signiticat, quan- 
tum sit quod eminet , aut ut tantum sit. Alia est ratio in Thebaid. loco 
XI, Bi, prqecedente hoc. Basd. 

II 6. Quantum egomet Nereidas exsto. Forcellinus interpretatus est: 
quantum procerior sum. Est vero idem quod emineo. HAnn. 

lao. IpsierraretiSf Amores. Pro erraretis^ quod verissimnm est et ele- 
gantissimum, vir dpctns conjicit arderetis, Notat etiam : errare ab iffW^ 
quod et deperire est : hino iUud, « Ut vidi, ut perii ! ut me malus abstn- 
lit errorl » Mirifice. Sed et ejusdem est hoc ad Kal. decembr. vs. 44» 
Piebsy eques, senatus i «o plebs notationem notionis indicem prae se 
fert, a Gneca voce ^xi^, hoc est venay quse sanguinis alveus et canalis 
•st, ut plebs uberior pars atque exundans populi fons. Proinde Mene- 
nioi stomacho, qui venarum fontem habet, plebem comparavU. Hujut 
modi gemmuiis plenc sunt notae ejns : quod sane non referrem nisi pu- 
tarem e re literaria esse, ut hae nugae derisui et traductui exponerentur. 

U8. Fincit opes animo, Alludit ad Vitigiliic « Regum aequabat opes 
aoimo* >* 

r a3. Querimurjatn Seras avaros augustum spoliare nemus. Sensus pos- 
tulat spoliasse; queritur Violantilla sericum jam defecisse^ nec adhuc su- 
peresse quo se ornet in gratiam Stelhe. — Quae verba omnes iuterpretes 
ad summam divitiarum ac splendoris cupiditatem Violantillae referebant. 
Aut ego totus fallor, aot seusus hnjus loci hic est : Quamvis Violantillae 
tantam pulchritudinera totque corporis dotes largita sim, tamen eae non 
asqnant animi virtutes et praestantiam. Dolendum igitur mihi, non satis 
suppetere ornamenta, ut digno cultu eam exstruam. Ei, quamquam ne 
tioc quidcm sufficit, aurum undique conquiri jussi. Hxc videtur Veneris 
sententia satis commoda et eleganter verbis expressa. Quare certissi- 
mam pntavi eam emendationem, quam in textum recepi, et quam ante 
me jam Peyrarediis et Ueinsius proposuenint : « Querimur jam Seras 
.ivaros spoliaro nemus. » Haiid. 



tlBHI PRIMI SU.VABUM. 7$ 

t36. /n hanc vfro cecidisset Juppiter auro. Qoare vero auro^ qaum 
faUus tii aethrae rector? imiQO ^otinsfalso auro, secnndiiin Pbinea apnd 
OvidiuD) Met. V, 1 1. Qonjicio , « ip hanc alio cecidi«set Juppiter auro : » 
praeeunte mihi 3id. ApoUin. notissimo Statii imitatore, Carm. XV, 177 : 

« et hic alio stillabat Juppiter auro; » qui versus ex hoc Statii Yide- 

tnr formatus. Alio aurOy id est, alio aureo imbre, i^t Com. Ear. v. 1 1 : 

Atqae alio claasum tibi ponet in anro, 

Id est, alia aurea pyxide. Nisi quis/u/t/o malit ex auctore Octavie, 772 : 

Et tibi , quondaai cai miranti 
Fulyo, Danae, fluxit in auro. 

Sed hoc non placet ; est enim otiosum epitheton. Potes etiam pfyviq 
auro ex OYid. Met. IV, 609: 

Pertea, qneia pluvio Danae conceperat attfo. 

Sed hoc etiam eodem vitio tenetur quQ fulvo. Idem de tu/e statnendum 
c^t. Mihi adhuc placet a/io. 

i^. Jam Tibridis arces Jliac4B, etc. Nihii deest, ut bene not^t Gevar^ 
tins : hac enim /^^«ptvxoyif gaqdet No^ter. Ita Sily. 111^4 » ^^ Venere itidem : 
« . . . jam Latii montes, yeterisque penates Eyandri ; » sciL in tonsp^tu 
atnt Tel apparent, Ita Oyid. Fast. lib. V, yers. 534 : 

Jamqne decem menses : et paer ortas erat; 

scil. transierant decem menses. Noster, Theb. X, 685 , de Meqoeceo : 

Jamqne iter ad mnros ciu*9o festinns anhelq 
Ohtinet , et miseros gandet yitasse parentet ; 
Quum genitor : st^Bterantqne ambo et vox hxsit ntriqne. 

Qni&m ^anitor, scil. oecurrehat. Sepe apud poctaa ioveBies, ubi descri- 
bendiim est aUquid ut celeriter factum : scilioet ne mora lon^ior sit in 
descriptionc rca, quam in re ipsa foit. Qnid yero est hoc quod sequitnr? 
pasuiit nitidos domus alta penates. Domus enim et penates idem sant ; 
adeo at dicat Siatias domum pandere domum. Nec dicere potes vo ^e* 
tmUshic aami pro parte domus eodem n^odo quo feclum, de quo supra 
.id ▼. Sg; Dcc te adjuyabit Iqous Flori III, ai, ubi Qcsar et fimbria m 
pfnatibus domorum suarum truddari dicuntur; ibi enim sine dubio le* 
fjeodom, iu penetralibus domomm. Quin ct si penates pro parto domus 
mmi posset , non tamen ullo sensu diceretnr domus pandere penates , 
quum atriensis vel seryonim hoc officium esset, yel ipsius si forte Vio- 
tantille , ut honorem haberet advenienti des. Practerea , qnaonam h«c con- 
iiexio? ■ donius pandit penates et cyeni plauserunt limina. » Le(|e fidenter, 

Pandit nitidos Venus alma penates , 
Claraque gaudentes plauserunt limina cycni. 

Omnia jam facilia. Iia apud Claudian. de Bel. Get. y. 202, FiotQria di- 
oitnr pandere tedes Stiliconi. Hunc |ocum deprayavit repetitio ultimap 
^f llabar vocijt nitidos, nitidos domus; ut sxpc factum his Silvis. Deindc 



76 " NOTJE IN CARMEN SECUNDUM 

quia Don inteHigebant quid esset domus alnuiy pro ea substituenint 
^ alta. Alma peq>etuum epitheton Veneris : snpra v. 52 , et mox. v. iSg, 
et ita apud Lucretinm , Virgilium , Ovidium , omnes. Nec docendus es- 
ses penates pro domo fere semper poni, nisi causa loci Virgilii Georg. 
lib. II, vers. 5i3: 

Hinc anni bbor ; hinc patriam parvotque nepotes 
Sustinet. 

Ubi mirari subit, quare nepotes potius quam liberos? Et qaid si non 
habeat nepotes agricola ? non enim cuicumqne datum est agricolae ha* 
bere nepotes. Lege, « . . . . Hinc patriam parvosque penates Sustinet; » 
hoc omnibus ag^ricolis commune. Parvos penates ut apad Sil. Italicum, 
lib. I, vers. 6i6: 

Ad parvos curru remeabant saepe pen^tes. 

Vide affatim exeraplorum in Not. Heinsii ad Ovid. Metam. VIII, 63g. 
Hk vero voces penates et nepotes perpetuo commutantur in MSS. de qua 
re plene Burmannus ad Val. Flacc. VII, 5o, ubi patriam et penates si- 
militer conjunctos reperies ez Ovidio et Lucano. Insuper moneo pro 
Hinc anni labor in isto Virgilii loco legendum esse Hic anni lahor; ut 
Geor^. III, a88 : « Hic labor : hiuc laudem fortes sperate coloni. > Hanc 
di^essionem facile mihi condonabis, Lector; si non mea, saltem Vir- 
gilii causa. 

■ 45. Pandit nitidos Venus alma penates. Marklandi emendacio pla- 
cuitLenzio, non item Mitscherlichio in Tenfam. in Tibull. p. 8. £a ad- 
missa Venus importune dicitur ipsa, quse intrat, pandere aedes. Nam 
quod Claudianus Victoriam nurrat intranti Stiliconi domum aperuisse, 
non alienum erat a numine hujus deae : non item , si ipsa salutanda fiiis- 
set a domino. Nec quidquam mutari debebat in vulgata omnium libro* 
rnni scriptura. Domus enim pandit nitida sua conclavia, et invitare vi- 
detnr Venerem ad suos penates. Ita Statias suo mote de domo , quse pan- 
ditur. Neque etiani displicet verbornm compositio. Virgil. ^neid. VIII, 
39, conjunxit domus etpenatesj Martialis, IX, 63, 5, ades et penates. 
Pandere ita occurrit Achill. I, loi, connubialia pandunt antra sinus. 
Alta vero domus vocatur solemni ac proprio nomine. Florus, quem af- 
fert Marklandus, ea ratione scripsit in penatibus domorum, qua Quinti- 
lianus, Declam. I, a : « filium cai^cum in semota penatinm parte sepo- 
suit. » Hawd. 

146. Claraque gauJentes plauserunt limina. Pro clara Heins. ad Ovid. 
Met. II, 867, mavult cara, Sed non opus est : immo verius clara limina^ 
utpote de domo magnifica et nitidis penatibusy quos hic describit poeta. 

i47* Nitidis nec sordet ab astris. Id est, nec Venen contemnitur etiam 
post celum, etiamsi ejus habitaiio sit in cslo. Ita Theb. IV, 84 : 

Ab Jove primus honos , bcUis modo laetus ovantet 
Accipias. 



LIBRI PRIMI SILVARDM. 77 

Id estj post Joyem tn «ecqndiu inTocaberis, ut bene s^holiastes Teti^s. 
Ondias Ponticor. IV, 5, 26 : « a ma^is hnnc colit ille deis : n jpost ma- 
^os deos. Non aatem placet nitidos penates^ et statim nitidis agtris, 
Suspicor hoc deberi librario , qui ocnlos conjiciens in pnecedens nitidos^ 
hic denno repetiyit. Fortean fiierit, « summis nec sordet ab astris : » ut 
Com. Earini Ters. 49 < " summis aequat Gefmanicus astris ; » et Thebaid. 
lib. XII; vers. 138 : «summisque irascitur astris; » lib. X, vers. 782: 
« . . . . Et summis apicem sibi poscit in astris. » Sed nihil affirmo. 

148. Dum Laconum saxa. Otiosum yidetur istud dura : melius forta 
eiaruy nisi quod praecessit ▼. 1499 claraque gaudentes. 

i49' Concolor alto vena mari. Pro alto mari non male forte legi potest 
atrOj ut exprimat Homericum istud oifo^i vorrai, et sane satis^fuit dixisse 
Tena concolor mart, sine rS alto: et alibi, Epulo Domit. hoc marmor 
Garystiuin \ocat glauca certantia Doride saxa, hoc est atro mari certan« 
tia, potius quam alto. — Vocabulum alto mihi quidem videtur uon cor- 
ruptum esse. Nam neque istius mannoris color talis erat, ut cum atro 
mari comparari posset. Profundi enim roaris aqua ez propinquo appa- 
ret atra et caerulea, et quum fluctus vehementius moventur, purpurea; 
sed in alto viridem habet colorem, quem Lucretius, II, 1120, thaiassi- 
num Tocat, et Ovidius in Art. Am. III, 117, describit. Hasd. 

i5o. Quis purpura swpe OEbalis. Recte hunc locom interpretatur Ge* 
vartiiu c. 18, Papin. Lect. contra Domitium qui mira commentns erat. 
Moderator Tyrii aheni est tinctor purpnr» Tyrie : liuet est invidet. Sed 
vitium occultissimum his verbis subest, ut mihi videtur. Priroum enim 
Tox setpe abundat : omittas enim et nihil sensui deerit. Atqui non solet 
Statius Tocem ullam adhibere otiosam, et versui taatum supplendo. 
Deinde , non bene componuntur purpura Lacedasmonia et tinctor Tyrius, 
Qt Toz Uvet utrique apphoetur. Porro, etsi soiam affectus irae, odii, in- 
vidise, etc, rebos inanimis sajpe attribui a poetis, non tamen hoc capio, 
purpura QEbaiis sape livet: quicquid enim sape tantum livet,^interdum 
et non iivet : atqui ridiculum videtur supponere hanc purpuram hodie 
liventem his rupibus, cras non liventem, quum causa invidia^ eadem 
maneat. Quod si haec omnia nihili siot, aures tamen et mos Statii hanc 
vocem rcdarguunt. Ille enim non solet versum claudere tam lan(ruido et 
ezili et enervi vocabulo. Haec umnia eo tendunt, ut intelligas Stadam, 
meojadirio, scripsisse 

Queis porpara cedit 
OEbalis» et Tyrii nioderaior livet abeni. 

Miaima est differentia inter cedit et sepe (hoc enim modo scribitnr) quum 
s et c propter simiUtudinem soui, pctd propter similitudioem ductuum 
calami saepisse confundantur. Ita supra v. iSg, pro Soipe neget, vetus 
codez habuit Sede. Recte vero cedit. Glaudianus in Eutrop. 11, 27», de 
Phrygia; Ilorntius Senn. II, 4 > Decedci-e eodeni seusu idem Gaim. II, 6. 



78 NOTiE IN CARMEN SECUNDUM 

Exemplsi ia qualibet pagina Nostri et aliorani. — OmDiuin sanissimam tit 
vocabalumsie/ie, qaod non uno loco critici temere mutaraM. Sape enifd^ 
ut Graecnm vQJjJaitt asurpatar don tantbm de re non semei facta, sed 
etiam roajorem vim rei indicat , ut sit id quod vMe, vehemenier, maqrt<h 
pere. HAiim. 

i5:i. Pendent innumeris,.,. eolumnis: Probe scto voeem pende^t d&- 
tendi posse ex Marlial. Epf^. iib. II, i4; ^t Seneca Epist; 90^ et Pra- 
dentio Apotbeosi, vers. 302 : 

Cujds oDcra nuDn ficrKutn sfibUnfe colutDms 
Fomiee curvnto temii stfper ^eepependit. 

Ubi vides « onus fultum columnis pependit,» plane ut bic, «fasti^ia 
nixa columnis pendent. » Haec, inquam, et alia scio hujusmodi : mibi ta- 
raen ma^^is placet, splendent innumeris, etc. , ut respondeat t^ luceni 
versu sequenti, Splendent fastigia, iucent robora. Major certe binc do- 
rausf commendatio. Ita Tbeb. I, i45 : « Montibus aut alte Graiis effulta 
nitebant Atria. » Catalecta Vet. Poet. « Aurea quod summo splendent 
laquearia tecto. « Noster, Baln. Ctrusc. v. 4^ : « Vario fasti^ia vitro In 
.«ipecies animosque nitent. » Innumeris columnis ferri potest. Sic Au- 
sonius Mosell. vers. 336. Sed mellus respondisset sequens versus, si 
in boc scripsisset: 

Splendent Txnariit fattigia nixa columnit. 

■ Fastigia splendent eolumnis Tsenariitff i^obora lucent Daimatico anro. » 
Propert. Hb. UI^ ele^ a , vers. 9 : 

QuoVl ^on Tae6ariit A)mus est milii foka tolnmnis. 

lUuII, lib. Ill, eleg. 3, vers. i3 : 

Quidve domus prodett Phrygiis inniza columnit , 
Taenare , sive tuis , sive , Carytte , tuit ? 

i54> SUvis decusUL vetustis frigora. Ex Virgii. Georg. lib. II, vers. 4o4 : 
fVigidas ct Silvis Aquilo decussit houorcm ; 

ubi notat Servius Varronis bunc esse versum. Scd parum feliciter, ut 
inibi videtur, bunc locum imitatns est Statibs : honores enim, id est, fo- 
lia et fructus recte decuti silvis poetis passim dicuntur : frigora vero, <£e- 
cuti nonne audacter nimis et dure ? 

i55. Perspicui vivunt in matmore fontes. Heinsius not. ad Claadian. 
in Rufin. I, i53, pro marmore legit murmura. Sed non opns est: immo 
marmore buic loco necessarium. Ab boc enim pendet iaus et iautitia do- 
nius, quod fontes in marmore vivebant ; quippe in paupenim domibus 
vel abivis fontes possunt tivere in murmurOy non vero in marmore nisi 
ih «dibus divrf am. Retinoi igitur vnl^atam. Vivere de fluminibus et fon- 
tfbus etiam pueris notum. Ii^ra cartn. V, 5 1 ; ubi vimt niveo margine eo> 
dem tlenstt quo liic vivuM in marmore: niveus enim Aiargo est ex mair- 
more candido factus. 



LlBftl PRIMI 8ILVARUM. 79 

i58. Exmitat visu tectitque potentts Alwnnai. Forte ttctumque scil. 
sulnU^ ez seqtienfe mbiret repetendum. Sic mutos suhire apud Vir^. TII, 
161. Ita efciiin habent multa exemplaria retnstd; ta](ro muroy 6t Claud. 
D, in Baf. 279: « Milrosqtie «tibibant, Thessaloni^a , tuo^. » Ytde Heiils. 
ad Orki. Metam. XIII, 611. — Marklandi correctio locufti i>eddit ma- 
(ps coDtortQm, quom difficultas fadle expediatur, si verba vlsu tectisqUe 
accipiantnr pro visis tectis. Hard. 

i6o. Idalimsve doAim Erycinave tethpUi subiret. Pru Idalitaque le^en- 
dum Idtiliasve^ et Etycinave non ^Me. Eadem depraTtttio Theb. IV, 83 1 : 

.... agraina bellam 
Decertare pates, jnttaBave in eurgiie Marteai 
Perfarere, aut captam tolli Ticiorikus arbem ; 

ita legendum; yul^o^jiutum^ue^ et 6e//0) etpnefwrere^ captam, 

i6a. Quonam hic usque s6por?^on video quem locum hic habeat sopor; 
non enim dormirediciturViolantilla quando Venus tectum subiit. Lego: 

Quonam kic usque pudor Tacuique modestia leoti. 
Ita Silv. n, I, Y. 3g^pudor et modestia conjunguntur ; Lucan. VIII, i55: 

Tanto deKinsit amore 
Hos pador, hos probitas, castiq^e modestia culius : 

ita legendnm; vulfro, modestia tmltus. Tacitus, Annal. HI, c. a6; Cic. 
de Fin. II, aa. • — « Male. Sopor est desidia, ignavia. Terent. Adelph. IV, 
5, 38 : ■ an sedere oportoit domi virginem tam grandem?» el v. 59, 
dormire. Ipse Statius , infra v. i8a,otia. » Hsc Burmannus. Sed ipse Mar- 
klandus rejecit suam conjecturam ad III, 4« 94» ^^ ^^^ pronominis 
hic^ i. e. talis bene explicuit, et reliqua de viduo sopore. Atque hanc 
praetulerim explicationi Burmanni. Hahd. — Vacuique modestia lecti. 
Parrhastus monet M»^^o^vf»?., quam Cicero modestiam appellaverit , et 
qnidem vidusp castitatem Intelli^ndam esse. Barthius interpretatur : pu- 
didtia; ^orceUiniis : vita otel^bs, vel vidmtas sancfie custodita. Hand. 

1 70. Bie tihi sMngftdne toto deditms*, N. Heinsiua delendnBk censnit kie. 
Eqaidem id desiderarem. San^ine toto intellige omnibiis viribna ia- 
tentit. Theb. II, 563^ ioio sdn^tUne iiisus, Vid. ad Theb. VI, €8or. HsA-Bn». 

193. JVec me prohihente. Forte legeindum, me non prohibente: et ita 
citatur hlc locus a summo Bentleio not. ad Horat. Carm. III, 3. Sed non 
opus est: quippe nec me prohibente ^ idem est ac, etiam me non prohi- 
bente; quod majus est et plus continet quam iliud simplex me non pro- 
hibente. 

196. Vigilesque viri prope limina questus. Ut Theb. Ub. tt, Vers. 336: 

Nil transii amantes ; 
Sentio : perTi^iles acaant saspiria quesius. 

197. Asierh wt vmtit, Displicef repetitiiy syUab» ii : s'««l ft#c MMUt 



«o NOT^ IN CARMEN SECDNDUM 

recte se habet. Quem eoim hic vult Statius cantare Asterida? Populam? 
Atqui quid popuio cumdapibus, quse ad lautiores tantum pertinent? 
Stellam igitur inteliigit Statius; et Violantillam mitescere dicit quum se- 
cnm reputaret, quantum pro ilia perpessus fuerat, et quantum honori 
ejus adstruxerat, sub nomine Asteridis celebrando illam omnibos in lo- 
cis (totam per urbem) et omnibus temporibus (ante dapes, nocte, orta) 
leg;endum igitur vati cantatay i. e. Stelle. 

aoa. Quod durum. . . . laboris. Prendere portum iaboris ineptam et ni- 
hili est. Scio Statium scripsisse labores, at Epist. ad Macell. ▼. 88: 

Jam Sidonios emeiua labores 
Thebais , optato coUegit carbasa portn ; 

ubi carbasa portu colllgere idem vult quod prendere portus. Glaudianus 
Epithal. Pall. et Celer. v. 66; Seneca Medea, v. 610. Hoc igitur ex sensu 
certum est. Kihil difficultatis in voce cceptiy quum obvium sit cceptos' 
que labores^ ut apud Virg. VIII, 4^9; Claudian. in Eutr. 11 , 896; Ovid. 
Fastor. IV, i5. Si quis malit scevosque laboreSf neqnaquam refragabor. 
Juven. Sat. X, 36o; Plin. Paneg;. cap. i4, 5; Valer. Flacc. II, a85: 

Visa ratis sxyse defecta lahoribus undae ; 

Quam Thetidi lonf;inqua dies Gbucoque repostam 

Solibut , et canis urebat luna pruiDis ; 

defecta laboribus sava undas, i. e. deficiens saevis laboribus undae. Pro 
luna urebat forte scripsit Flaccus bruma. Paene oblitus eram monere pro 
Quod dururhy legendum esse Qui durum, ut lib. IV, carm. 8, vers. i4 : 
« . . . . Macte , o juvenis , qui tanta merenti Lumina das patriae ; • et 
lib. m, carm. i , vers. 166 : 

Macte animis opibusque, meos imitate labores, 
Qui rigidaa rupes , etc. 

Non quin macte quod probum sit suo loco : sed non macte torts quod; 
quia vox torisy sine quody assignat rationem quare mactum Stellam vult. 
— Prehendere de iis dicitur, qul voti compotes fiunt , velut post longam 
navigationem intrant optatum portam. Lewz. — Recte quidem dicitur 
emensus labores et cotptos lahores auferrty sed quid coeptos labores per- 
mensus? Hoc non minus ineptum Marklando videri debebat, quam cce- 
pti laboris portum prendere, quod tamen a poeta positum puto pro : 
finem imponere cotpto labori. Sic Longinus de Sublim. s. 9 : X(yu«y«t xojims 
dixit. Neque in vocabulo quod admisi correctionem. Nam etiamsi ele- 
Qantius scriBatur ^ut^ tamen utraque constructio exempla habet et cer- 
lam rationem, quibus dcfendatur. Hand. 

218. Quam segnis votis Aurora maritil Lef^e t;ofi5 maritis, id est, ma- 
ritalibus : si enim legas maritiy falsum erit ; quippe nondum maritus 
erat Stella quum haec dici supponuntur, et tantum annuerat Violanlilla 
vs. aia. Pneterea, si jam maritus esset Slella, quare increparet Anroram 
utpote se0nem? immo Auroram optat prozimi diei, ut fieret maritus. 



LlfiRI PRIMI SILVARUM. 6i 

Tota igitar ejas non erant yota maWtt, sed Yota marita^ id est, mari«- 
talia. Noster, Theb. lib. XII, vers. 534 : « . . « patiensque mariti Foede- 
ris; > lib. Vn, ys. 398 : « . . . . maritis Ignibns. » Itaijluctu marito ATien. 
Descr. Orb. vers. 34^ : faces maritaSy sacris maritis, et innumera ejus- 
dem form» apud Ovidium et alios. Vide notas ad Silium Italicum 
lib. ni , vers. 387 : « . . . . jussis parere magistris. » Id est , ma(|;istra- 
libas. Haec scripseram tjuum in eadem conjectura deprehendi N. Hein- 
sham ad Ovidii Heroid.. XlVy 19. Nec te terreat s&ilus tot vocum in 
tf exeuntium : ita enhn (ieri interdnm necesse est. Silvar. lib. II, 
carm. 6, vers. i : 

Saeve nimis ^isquis lacriinis discrimina ponis. 

Valer. Flacc. lib. Vn, vers. 4o3 : 

Ecce amem in mediis noctis nemorisqae tenebris. 

Thebaid. lib. XI, vers. 19 : «*..... Jam finis votis finisque tupremis 
Planctibos. > 

aai. £fuic Lycii montes. ... et Pamuutus konos. Restitutio hujus loci 

debetnr Heinsio, qui le(^t, Et Pamasse aonas. Volgatam tamen tuetur 

Gronovins, Diatrib. cap. 44 > ^^ verbis : « vera est vulgaris scripcura^ sed 

difficilior defectu verbi siibstant^i; qui frequens Papimo, ad obscnri* 

tatem usqne. Huic Lycii montes, Thymbra, tPamassus suni honos; hic 

ille praecipue colitur ; hec colit, ut Carthaginem Juno fertnr. Et haec de- 

fendit Elench. Antidiatr. cap. a. » Et verum quidem est quod dicitde de- 

feettt verbi substantivi est vel suht: ceque vetfe Parnassus dici potest esse 

hona$ Apollini, lieet non exacte interpi^taiSbne Gronoviana. His tamen 

concessis sensus et filnm narrationis ilon 'i^eCte procedunt. Vide enim 

totom locum : ut vero Apollo et BacchUs sensere StellsR thalamos parari, 

ille statim ciet agmina et comites suos a Delo ,' hic a Nysa : ille maxime co- 

Ktar Pataris, et Tbymbra, et Pamasso ; hic Pangsa , et Ismaro, et Naxo. 

Tmie intravere caras aedes,- etc. Sentis jdm isla, Huic Lycii montes, etc, 

st admittatur lectio et interpretatio Grouovii , plane snpervacua esse : 

qaid enim ^d Stell« nuptias, si Apollo etBacchus praecipue coluntur Par- 

nasso et lamaro? Dicit vero Statius, Parnassum Apollini sonare, strepitu 

scil. Musarnm parantium se profectui ad Stclla? aedes, ut his nuptiis ho- 

norem haberent: vide initium carminis. Pangaea quoque, et Ismarus, et 

Haxos iili (Baccfao) resultant, resiliunt ot resouant, motu et strepitu iti- 

dem Maenadum et Bacchi comitum eidem expeditioni se accin{;entium. 

I9ihil clarius. Legendum itaque Pamasse sonas, quemadmodum emen- 

davit Heinsius; quod idem est ac Pamassus sonat.^ apostrophe Statio et 

omnibos poetis familiarisstma. Ita Via Domit. v.'io5 1 

Ceu fessis ubi remignm lacertis 
Primae carbaaa ventilatis aurse. 

Id ett, primA aufaa ventilant caii^asa : ubi vide Gronof^iuin, et qusa no- 
tmri ad vs* iSy, ejusdem carmims. Parimendo pro Teyetee ionorts^nXn, 

I. 6 



«^ NOTiE IH GARMES SECUHDUM 

IBtratc. V» 4 9 ^ ^^ Paras. lc|(ittir l^e^ettm htnwe: in Rooaiw Tl^cct 
k&HOfe, Verb« Irajiii ioci mutuatus est fiicUii. A^oUinaa-. £pitt. U^ lo : 
m Hiocaggor soaat, hiac Arar v^iUtat. • . 

217. PUctra ferunt. Maoifeste vitiosum istud/ertt.* aemo eoim JEerit 

plectrum,sedplectro. Seoec. Troad. 83^ Leg«9 ". Hic thyrsoSyiucplectna, 

feruQt. • Ooascructio est, « tunc ioiere caras fores^ ei feront oomitt ca- 

noro, hic ohelyn, kic nebrida, hic tfayrsos, hic plectra. » Ita anpna v. 17: 

TU>i Pkobut et £m 
Et de M aeoalia Tolucer Tegeaticus umbra 
Serta ferunt. 

Sil. Italic. lib. III, vers. 619, de Domitiano : « Uuic sua Musse Sacra fe- 
rent. » £x quo loco forte snspicari potes in isto iStatii loeo pro eerta 
le^endum esse sociu. Constructio vero notissiaa est. Vid. Tacit. Ann, 
lib. II, et Hist. lib. II, cap. 3o. 

aag. Socialia prcesto omina. Pro omina non invitus legerem agmina: 
cui favent sequeutia, « jam festa fervet domus utraqne pompa;» et ita 
aopra v. 47^ *> ^ meooai, diuD lament a^^uiine poMes ; » et nlfra ▼. a36 : 
«linagnune plnres iovidane Tiro. » iia focia affmina Achtlleid. {, '3ot, et 
Virgil. iEo. H, 371. ^oio qmd de OBtnibas-nnptiaKbos dict potest; sed 
•hsBc non ad moo^ sed an^ioas peninent , pro votis vcro et faostis pre^ 
cationBhvB snmipoteat m crminay et id^ nihil mato. V^tus codex faabim 
•oimiM, solcnm errova. '\ \ 

a3i. Etfervent compitafiart^mis. Nequaquam hoc a Statio, GiMn iversii 
proxime prsecedenti dixera^ « j^m festa fervet domus ntriaqae ponipa^ » 
Mitto inscitam repetitioujeip cofyunctionis^ « et fervent compita flaasaiis 
et pars immensae. » Lege, « ^ffplgent coii^pita Aammis. » Claudiao. VJ 
Cons. Hooor. vs. 178 : « D^us ^fful^ens^ n et ibid. S^tS : « altaa odes 
efful^ere. « Virgil. VHI, 677; SU^ lulic. IM, G^S; Vii^. ^..11, 6i5; 
Sidon. ApoU. Paneg. Anthem. v. a ; Taeit. ilist.1V, ^. Erroriade ONUil, 
quod librarius oculoe coojecerat in veraum praBCodeatem, node haiK 
vocem repetivit. Hoc titrinsque ^eoeris scriptoribus oeniies aiyid i s ae no- 
runt et adnotarunt viH eruditi. Ita Silv. lib. V, cann.'5, vera. ig: 

Primaque jacencis 
Serpere croiielet vidit bnu^ine flammas ; 
ro vidit vetus codex habet7>n'ina, quoniam prima iBKido prffoeMam. 
ta etisim Theb. lib. V, vers. 490 : 

Quin etiam occultse vulgo increbreiocre vocas : 
Sobne fida suis? nos autem increbrescere voces? 

Ita liabet codex Petrensis e manu prima , .pro « nos aalaBB in iQnofa 
Isete; » punctis tamen subjectis, ut spurium dignoscas. 

a35. Hic equeSy hicjuvenum ^uegtus: stola mixta lahorat. Ita editio- 
nes ante Bernartium, qo&legity diflBdenter tMnen» « Hic Juvctinm-iialtu 
stola' mixu labosat. m ^POMkovius, IKatr. c. 5a, tvlfMm raiintt «t iniw>- 



l 



LIBRI PRIMI SILYARUM. 8i 

prfBUtar : « querebantur apt qaod ninus laborarent pressii:mollitttdinii, 
aat qood iDConiniodo loco contemplari saiis recte novos sponsos non 
possent. > Optimnm quidem vatem Gronovium fuisse facije concedo : 
nnde tamen mentem horum juvenum hariolari potuit non coocipio , 
quom nihil tale innuat Statios ; et quare juvenes potius quam equites 
qoerentur? Hsbc me movent ut Bernartii conjecturae assentiar, hac tamen 
differeotia, « Hic juvenum coetus: stola mixta laborat. » £o magis quia 
quesfits et ecftus io his SUvis non semei inter se commutaniur. Vide qoss 
adnoto ad Soter. Gallic. v. ii5. Per stoia intelli^it matronas Romanas, 
qoarom propria stola. Catus virorunif Theb. IX, 827; Sidon. Apollin. 
Cann. XXIU, 3i3. Vide et livium ,1, 18. Melius tamen, meo judicio, 
scripsisset Statiua « * Hic eques , hic patrum ccetus ; » quemadmodum 
eos conjnogit Soter. Gallic. v. 39. Vult eoim oobilitatem desigoare : at- 
qoi hoc noo exprimit vox juvenum. Potes etiam procerum ctetus. 

338. Jntactum dicere carmen. Ibi intelligi debet novum carminum 
^enus; sed hoc loco carmen non antea, neque in aliis nuptiis recita- 
tum, ot a Juvenale, lib. VII, vers. 87, .dicitur intflcta Jgape. Hamo. 

a^o. Insigni geminat Concordia twda. N. Heinsius ad Sil. Italicum, 
VH, 447? P**^ Ueda legit nodo. Non sane intelligo, quo sensu vir magnos 
snmsit vocem ^eminaf : sed quocunque sumserit, nihil frifpdius est isto 
epitfaeto insigni, sive tceda sive nodo legeris ; et in hac voce deprava- 
tionem iatere poto. Vide si quid effici potest ex Claudiano de Nupt. 
Honor. et Mar. v. ao3 : 

'Ta,*GraHa, flores 
Elige ; la geminat , Goncordia , neete coronas ; 

qoi locQS ex faoc Statii^detur expressus. Ubi tamen quxro, cui usui co- 
ronas necteret Goncordia? Gratianim hoc fuit, versu praecedenti: Con- 
cordise est nectere viocula, ut apud Nostrum, Siiv. Kb. V, carm. i, v. 45 ; 

Juiudt inabrupta Concordia longa cateaa. 
Legendum puto in loco Claudiani, » Tu geminas, Concordia, necte ca- 
tenas. » Boxhoraias, Epist ad Gronov. legit, « £t insignes geminat Con- 
cordia tiedas, ■ et nihil difficultaiis esse putat. Non iUi fbrte; alii autcm 
morosiores erunt. Si enim per taedas voluit faces, primo, nihii Concor- 
du!e cum facibus ; et qusro quidnam sit geminare faces > pracsertim tn- 
signes? si vero per tsdas intelligi voluit naptias, ut Statius d^cat, Con- 
cordia geminat^ seajungit insignes tadas, dico, aliam rem e$sejunger^ 
ttedas^ aham^emmare tcedas; illud est matrimonium inire; hoc, bis ma- 
trimoninm ioire. $ed, ut dixi, depravatio videtur latere io voc^ insignis 
et pro geminat non dubito quin Statii.ait ^emiiuu vel geminos, nt con- 
cordet cnm teedas^ vel nodosj vel quodcuoque aliud scr^serit poeta : malo 
,«aim tacejre qoam inanibus conjecturis et locum et meipsuai fatigare. 
« ^minas juoxit Cpocoir^dia partes, » Sidon. ApoU. Paoe^. Anthem. 6a3. 
— ParrKasias c^tigai:e existiouu: « iniignis gemina GoniMKrdiatseda;» 
Bon ioelegantejr. Gjapxfii. «^ Forta^se : « et io#igi|em gemioat Concordia 

6. 



84 NOTi£ IN CARMEN SEGUNDUM 

fitcam. » NoB enim yideo, car GonROrdia non possit nectere]corona« 
seu yittas. Aat legendam dextra pro twda, ex Thebaid. II, 388. Geminat 
i. q. jan|;it, ut III, 4 ? 54; aut: « insignem gemmis Goncordia Tittam, • 
ttt Virgil. ^neid. VII, ^5; « coronam insi^em gemmis. » Suspicabar 
etiam : iano et incingit geminos concorde catena. Conf. Roeni^^. ad Glau- 
dian. X, ao3. Lerz. — In edit. princ. legitur geniat, quod, ut referC 
Parrhasius, Epist. Sy, p. 1 19, quibusdam placuit tamquam sacrum ver- 
bam de geniali foedere sanciendo ; qoud tamen ab usu abhorret. Vulga- 
ris iectio h»c est: « insigni geminat Goncordia taeda, » quam qui defen- 
deruni, ut Bernartias, verbo geminare novam si^ificationem finnandi 
tribuerunt,nec tamen, que insignis tada sic, docuerunt. Gronovius,quaiii 
de Gonoordi» t»da geminante ioquitur, Diatrib. p. 186 ( io5), qaid sibi 
voluerit , non patet. Guyetus igitur cum Parrhasio et Barthio conjecit 
« insignis {;emina Goncordia taeda. » Sed pneterquam quod vocabulum 
insignis frigidum sensum habet, poeta, ut solet, caique numini pro- 
prinm negotium adscripsisse videtur, Uymenaeo cantum , Junoni conju- 
galia vincla offerenda, Goncordiealiud quiddam. Quare Scalig.Lindenbr. 
in notis ineditis, etN. Heinsius corrigendum censebant « insigni geminat 
Concordia nodo; • qnorum hic in Syllog. tom. V, pag. 533: «nadus, 
inquit, pro vinculo. Sic nodns amicitiae et talia compiura. Nodus Acid»- 
iius pro cesto sive cingulo Veneris apud Martialem. • In ineditis com* 
parat iocum V, i, 45> Quam in sententiam deductus, Drakenborchiua 
Gonjecit insigni cestOy et Burmannus ad Glaudian. Epith. Honor. ao3, 
ubi Marklandi correctionem optimo jure reprehendit, zonam virginaleni 
gemmato nodo insignitam inteiligens : « et insigni gemmat Goncordia 
nodo. • Quod non immerito habebit risores. Hopfius suspicatus est : 
« insignit gemina G. tacda , • et alius quidam «Insignit geminas G. ta^- 
das, • nimirum vittis et corollis. At optima et receptn digna videbatar 
emendatio a Boxhornio in Epist. ad Gronov. p. 63 (84) proposita, 
quam Marklandus non justo judicio aestimavit, sed falsa interpretatione 
Wemsdorfius pervertit ad Poet. min. tom. IV, pag. 4^6, quum dnas vir^ 
gulas incoronam nezas tarda: nomine appeliatas vetlet. Ipsum enim con- 
jugium sanciendum veteres aKo ritu singolari significabant in conjun- 
gendis dnabus taedis; quo facto matrimonium pactum videbatur. Ita Stat. 
m, 4> 53; quae etiamsi non primario sensu accipias, ritum aliquem, in 
quo harum dicendi formularum origo semper posita est, legitimom fuisse 
ostendont. Insignes vero recte vocantur ta&dae nnptiales, quae omata» 
erant corollis aut vittis. Hand. 

2^2, Sic vieta sopore doloso. Ovid. Metam. kb. XI, v. i38^ deThettde: 

Illic te Peleas, ut somno vincta jacebss, 
Occupat; 

ita pro tncla ex MSS. edidit Heinsius , qui ibidem affatim exemplornm 
adducit ad stabiliendam istam lectionem. Hoc vero loco vtcta sopore ve* 
rum est; quippe Ilia non potuit esse vincta sgpore quum se ad fluvium 
deposaic : hoc sibi ipsi contradicit. Recte igitur vtcfa sopore, ut Tibull. 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 8b 

I, a; Propert. III, i5, et passim. Editio Parmensis juncto; Yolait opinor, 
wincta. Nota vero, lector accurate, Tocem $ic hoc loco positam esse pro 
taiis : talis foit Uia ; noo talis LaTinia , non taiis Giaadia , id est, non huic 
comparandse Layinia et Claadia; Ita Siiv. II, i, 179, de Glaucia Atedii : 

Talii in Isthmiacos proktus ab aequore portus 
Naofra^us imposita jacuit sub matre Pakrmon : 
Sic et in an|rnifer8e lodentem gramine Lenue 
Pnedsnm sqnammis rabidns bibit anguis Ophelten. 

Id est, talem Ophelten. AJiter enim, at et supra memorato loco, non 
constat comparatio. Eodem Ubro, carm. 6, vers. 45, de Ursi puero :. 

Talem Ledaro gurgiie pubeip 
' Educat Enrotas ; teneri kic integer aevi 

Elin adit, primos({ue Jovi puer approbat annos. 

id est, talis Elin adit. Plara exempla non opus est ezscribere : vid^, si 
veiis, Silv. IV, -j, v. 44 > Theb. IV, 794 et sqq. Ovid. Amor. I, 7, v. i3 ; 
Vii^. Mn. X, 565: ic.£gaeon qualis, etc. Sic toto iEneas desaevit in 
«qnore victor ; » i. e. taHs ^neas. 

343- Martiajluminea posuit latus Ilia ripa, Usitatias est dicere gra' 
mtnea €piam fiuminea ripa, Theb. IX, 493; Virgil. iEn. VII, io5: 

Quum LaomedoDtia pubes 
Gramineo ripe religavit ab aggere dassem. 

Id est, ab a|;igere graminesB ripae. Ansonias Mosella, v. 26: «Gonsite 
gramineas amnis viridissime ripas. • Quippe sab voce ripa continetar 
saepe flaminis notio ; adeo at sapervacuum videatar dicerey^uminea ripa, 
qonm satis sit rrpu. Ovidias, Fastor. lib. III, vers. i3, de hac Ilia; Tibull. 
lib. n, deg. 5, vers. 53, de eadem. Nihil tamen mntandum esse docet 
hic I0CIU Ovidii Heroid. V, a5 : 

Popalus eat , memini , floviaH consita ripa . 

— Sensns est: snccambens sopori deposnit artas. Pervigil. Vener. 81 : 
« ezplicant tanri latns. » Lncret. I, a58 : « fesste pecud^s corpora depo- 
uoDt. • Gf. Virg. ^neid. VII, 108. Dolosus sopor^ qoia per eum a Marte 
comprimebatnr; nt fallax somnusy qai frandi faerat Ariailnae, apud Ca- 
tnllom, carm. LXTV, vers. 56. Lehz. 

a44- Niveos strinxit Lavinia vultus, Gesnerns in Thesaaro, pag. 574, 
«splicat : strinxity mana fricait ad dissimalandum raborem. Quod ridi- 
colum est. Forceilinus vero , quum reddit : « contrazit prae verecandia , » 
non apto verbo atitnr : nam contracti vnhos aat iram , aut nioro^tatem 
et tristitiam significant. Tertia illa Lenzii « slrinxit^ nl fallor, est idem 
qaod retexit , nndavit , « ezplicatio neqoe com vevbi usu, neque cnm ipsa 
poetae sententia convenit. Neque vero projecti pndoris, sed verecundiae 
ima|^em reqoires. Qoare stringere vultus dictum puto de puella, quap 
contracto velamine, yel iQann.admota vnltas tegat, aut oculis demissis 
flt claoais vultam coatineat^ Altenun hoc voluit Statius. Atque ita dece- 
bat Dovam noptan. H^Bm. 



86 NOTjE IN CARMEN SECUNDUM 

nSo tt ^St, Sed pnecipue qui greisu extremo ftaudatls opui. Sntis iif- 
telligitttf quid velit per nobile opus; poesin nendpe heroicam. Sed verba 
i^ta per se non istnd denotant; nobite enirfi opus tecte dicitnr de opere 
qnopiam qnod siio ^nere excellit; ut > Libyci nobile dentis opus » , apud 
Martial. Epigr. XIV, 3, et alios passim. Diu viderara legendum esse 
nobile epos, ex Ovidio, Reiiied. Amor. v. 896, ubi Heinsium itidem hunc 
Statii locum ita emeadasse senis deprehendo. Dubitat tamen vir ma- 
gnus de tS epos Ovidianb, et nihil tfemere mutandum censet, quando 
quideth omnes scripti codices retineant opus. Nec ego quidqnatn temere 
mutatum velim et absque summa necessitate; quemadmodum in hoc 
I0C0, ubi oppositio vocum elegi et epos necessario postulat ut ita lega- 
rous; nisi probnri possit nobite opus absolute snmtum, idem esse quod 
epos, quod non verum esse scio. De loco Nostri Silv. IV, 7, 3, quem ad 
partes suas trahit Ueinsius , dicalb quando eo deventum est. tf^ile hoe 
epos vocat nobUe carmen Geneth. Lucani, t. i i^; forteepos^ Horatius; 
Fortem pedem Domitius Marsus Epi(^ammate de Tibulli morte; inde 
fortis Erato, Nostro IV, 7, ob heroos sciliG. labores. Martialis qnidem 
Epigramm. V, 5 : 

Ad Capitolini caeleitia carmina belli , 
Grande cothurnati pone Maronit opus : 

Sed nec ibi quidem simpliciter grande opus, aeA cothurnati Maronis 
grande opus. — Date carmina festis digna toris. MaWemfaustis toris. Vide 
adGeneth. Lucan. v. 88; Ovidius, Ponticor. lib. I, epist. a, vers. i33: 

Ille ego, qni duxi veatros HymeDason ad ignes, 
Et cecini fiinsto carmina digna toro. 

£d ipsissima verba, nt de hac emendatione non sit dnbitandnm. Et sane 
vix plura ex Virgilio quam ex Ovidio sumSit Statius. 

a53. Hune ipse choro plaudente Philetas. Pro ^horo plaudente recte 
Bemartius Coo: et ita editt. vetustse, Parmensis et.llomana. Priroa an- 
tero in Cous recte corripitur, ut apnd Marcellum Empiricum de Medic. 
V. 5 : « Quodque Cons docuit senior. • Vide Stephanum fiyzantinum de 
Urbibus, in voce K«c. — Marcellum, cujus exeniplo correptam syllabaui 
defendunt, pessimum esse prosodiae magistrum, quis nescit? Quod vero 
Parrhasius et Bemartins existimarunt , nomen insul» longa syllaba, 
brevi Tero non^en civibm IsfFerrl, id ab omni ratione atque usu abhor- 
et. Coo plaudenti quis sensus affinj^ possit vel tolerabilis, cOmminisci 
nequeo. Plenns est et optimiis in voce genuina, c^oro plaudentey choro 
nimirum Apollinis et Musamm, quibus Ele(via se velnt derimam immi- 
seuit. In Coo plaudente herentes obliii certe fhemnt eoram, quft lege- 
rant initio carminis elabot-ati: « Cui, Pean, nova ptectra moves? Demi- 
grant Ueticone deae, etc. « vs. 16 : «Te cbncinit iste (pande fores) te, 
Stella, choriis; tibi Phcpbns, ett. • Nunc nemo, credo, dubitabit, quih 
genuintiih sit choro plaudente; cni certe choro caelesti pet-plabuissent ork 
qnondam Masamm, Cons Philetas et CallimftdiiU CyiriniheikS , t3hibeV 



LlfiRI PRIMI SILVARUM. 87 

VMpattiiu, ti hic iUne «d wHpioatittimas StsUa Biiptia» a VioT 
lantiUB snis modalis redire potnissent celebrandas. Cois quidem plaii* 
dentibiis in hac pompa nnllm oaoBino locns este polnit, Etiam Schra- 
dems, nt ante enm ATantius, Cmce»», Barthiiys et Sorivarius, restitui 
rolnerant cAorQ pUudmte.* lUirp. 

364« Nee tibi SHtfureis , etc. It^ editjones plurimae, et pnecipuePar- 
mensis. Domlti^s tameii Calderious et ex eo Berpartius substitunnt sibi, 
faoc sensu: nec Lucrious lacus, nec Samus ma^s gloriari possunt suis 
njmphiS) qnam Sebetns (fons apnd ^eapolim est) Violantilla sna ciyi 
sen alnmna. Optime quidem et elegantissime^ si yerba ferrent. Vide 
enim constractionem : « Nec Lucrinae Naides magis sibi placeant antris 
snlfnreis;» bucusque recte et ordine omnia; jam pergas: « qec otia 
Pompeiani Sarai; » qnid tum? nihi^ pisi «vo ««lyoc/ intelligas magis sibi 
plaeeanL Qua re sibi placeant? an sulfureis antris? hoc enim solum re- 
stat; qnod Tides quam absurdum sit. Mitto quod yersu priore diziss^ 
debnit, nec Lncrinus magis sibi placeat suis nymphist qnam Sebetos 
sua alnmna : non, « nec Lucrine Naides magis sibi placeant suUbreis 
antris. • Omnino yerum est, Nec tibi. Alloquitur Violantilhm Statius^ 
T. a6o. At te fiofcentem, etc. et admonet illam se esse Neapolitanam et 
Sebeti alnmnam : Ne igiturj inquit, Lucrinus et Saraus magis tibi pla- 
ceant quam popnlaris tnnsSebetus. Qnibus clam hortatnr eam, nt ad 
gentile solum Neapolin redeat; vel certe ut memor sit illius, nec illi 
praeferat alia loca, etiamsi amoeniora. Otia Sami, quia in ista amoen? 
regione, Campaniam dico, secessus et viUas svas habueruQt Romani; 
nbi maxime otiabantur, Similis huic locus Surrent. PqII. vs, 11 0« Vide 
jmecedentia. -~ Cod. Urat. Leid. Paris. edit. princ. Rom. Vic^i^t. nfc^bif 
et itade conje«tura, ant ez comm^ntariis Calderipi restituit Rern^rtiu^, 
approbantibns G^yartio , GrQQorio et Quyeto, Septeptia, quam M^rUan- 
dns efflagitat, prorsus absona yidetur, neque ipsa Violantilla cum nym- 
phis Lncrinis comparatnr. Nam sensus Terboram, quem nemo accurate 
espediit^ ita se habet : Gaudeat sua alumna Sebetus , nec minus hoc suo 
decore snperhiat, quam Lucrinns lacus et Sarans sua amoenitate. Lu- 
crino enim lacni snmma erat ^loria ab amoena regione, Pompeiano au- 
tem ab otiis, qnibns Romani nti solebant. Hand. 



267. Qui le^es, qui catim U§tmU Ila aditinnfs Romana, Aldina, Co< 
lei, Gryphiana ; et hanc lectionem amplectitnr GronoTius, Diatr. c. 3 , 
nbi (e^es interpretatnr custodes legum , senatum; et castra^ milites. Legere 
T^^FO senaium et legere milites recte dicitur. Ipsum etiam Tocabnlum /e- 
gis a legendo dictum: quo pnlcherrime, inquit, allusit Statius. Hsc rir 
ma^us, suo more, hoc est, eradite. At quodnam opus translau notione 
Tocis leges pro senafu, quum usitata et primaria jeque commodum Tel 
mdiorem sensnm reddat? Nimiran^ hoc Tult Statius : procreate liberos 
qnoram posteri snmmnm locnm teneant in foro et in castris, pace et 
bcllo, to^ et armis; hoc enim intelligendum est istis, «Qui leges, qui 



88 NOTiE IN CARM. 11 LIB. I SILVARCM. 

castra legant. • Simili seiuu coDJUDgit Snrreat. Poll. t. ia3; et Epiced. 
in Patr. lib. V, carm. 3, vers. 189 : 

Ui fora pacificis emendaiit fascibas , illi 

Gastra pia scatione tenent; 

hoc est leges et castra, Et Soter. GaUici, v. 71. Nihil hic de senatu; nec 

Statius eo significatu unquam usurpavit vocem leges. Et forte defendi 

potest phrasis iegere leges (Ucet nusquam alibi, credo, occurrat) loco 

Virg. ^n. 1, 4^0. Mihi tamen minime dnbium est quin Statius scripserit, 

« Qui legesy qui castra regant; » prout olim conjecerat Bernartius; qui 

negat legere leges et castra Latinum esse. Regere leges est , principem 

locum obtinere in jure dicundo; in concionibus, in foro dominari; ne- 

gotiis civilibus praeesse : regere castra, exercitibus praeesse, et munia 

imperatoria obire. Noster, Theb. XI, i65; Martial. Epigr. X, 87; Manil. 

rv, 58, de Julio Gaesare; Sidon. ApoUin. Paneg. Aviti, vs. 296, et 3ia ; 

KutiUus Itinerar. 1, 157; regere prcetoria^ idem vs. 273 ; Claudianus ia 

Rufin. II, 8a; ieges tenere vocat hoc lib. I, in Eutrop. v. 497» j^^ '^ 

gerey II, 344* Castra regant^ id est, exercitus, Sii. Italic. IX, 17; idem 

VI, 307 ; VII, 46, de Fabiis ; Plin. Epist. IV, 23 , et 24. Vide et II, i3 , ubi 

eadem locutio. passim apud Tacitum invenies. Rector castrorum alicubi 

apud eundem, si recte memini. Rector reipublictB apud Cicer. de Orat. 

1, 48 9 et regendcs reipublica scientissimus , cap. 49* — Fortasse sensus hic 

est : qui de rebus in pace et in betlo gestis legaht , et his exemplis di- 

scant. Lenz. — In omnibus scriptis Ubris et primis editt. exstat leganU 

Hsc via , qua jam Domitius ingressus erat , ad perversam subtilitatem 

perducit, quum a miUtum eligendorum munere nemo designarit duces, 

tieque ipsum nomen castrorum pro militibus usorpaverit. Quare neces- 

saria mihi visa est mutatio, in his verbis saepe confusis facilius admit- 

tenda; et Bemartio auctore ita placuit etiam Gevariio, Barlhio, Peyra- 

redo et Hopfio, neque ipse Gronovius e textu removit voc. rtganu Haitd. 



CARMEN III. 



VILLA TIBURTINA MANLII VOPISCL* 



LiERNERE facundi Tibur glaciale Vopisci 
Si quis 9 et inserto geminos Aniene penates , 
Aut potuit sociae commercia noscere ripae , 
Gertantesque sibi dominum deFendere villas ; 
Ulum nec calido latravit Sirius astro , 
Nec gravis aspexit Nemees frondentis alumnus : 
Talis hiems tectis , frangunt sic improba solem 
Frigora , Pisaeoque domus non sestuat anno. 

Visa manu tenera tectum sqripsisse.Voluptas; 
Tunc Venus Idaliis unxit fastigia succis , 
Permulsitque comis » blandumque reliquit honorem 



10 



VARIiE LECTIONES. 



* Fiila Tilmrtina Manlii Fopisci, 
Cod. Urat. Filla Tifmrtina M, mau- 
fitU vopisei. Ed. pr. Manilii; Rom. 
cnni reliqnis Tiburtinum Manlii 
Fopisci. GroDO^us Tero edidit, ut 
▼idetor, auctoritate librorum id, 
<|aod nos qnoqne servaTimiu. H. 

3. Imerto. Cod. Urat. insertos; 
edd. Rom. Venet. in serto. Hard. 

3. Ifoseere. Edit. pr. ponere. 

4* Certantis, Ita scripsi auctori- 
tate Godd. Urat. Voss. et editt. om- 
iiiam antt. Aldos edidit certantes^ 
qaem omnes seqauti. Hard. 

8. Pismoque. . . anno. Valgo Pir 



sesum... annum. Havd. — -Ita God. 
Paris. et Edit. pr. et scripsit rir cl. 
Hand. Vid. not. ad hunc yers. A. 

9. Fisa .... (ecfum, etc. Godd. 
Urat. Voss. Vind. exhibent ipsa^ et 
ita fiditt. antt. et Aldina secnnda, 
nam visa ab Aldinae primae corre- 
ctore illatum est. Hahd. — Ipsa.... 
fertury sic habet cl. Hand. God. 
Paris. ipsa. Vid. notam. A. 

10. Unxit fastigia. Edit. princ. 
junxit fastidia; Farm.junxit; Vic, 
unxit fastidia. Haitd. 

11. PermulsiUjue eomis. QvLodia 
God. Paris. legitorpermuiftf^iie co- 



go P. P. STATII SILVAHUM 

Sedibus , et volucres vetuit discedere natos. 

O longum memoranda dies ! quae mente reporto 
Gaudia ! quam lassos per tot mlracula visus ! 
IngeniuYn quam mite solo ! quas forma beatis 
Arte manus concessa locis ! Non largius usquam 
Indulsit natura sibi. Nemora alta citatis 
Incubuere vadis ; fallax responsat imago 
Frondibus , et longas eadem fugit unda per umbras. 
Ipse Anien ( miranda (ides ) infraque superque 



i5 



ao 



maSf a Domitio receptnm , per om* 
nes editiones ttsque ad Grooovia- 
nam propagatum est. Gronovius e 
codice Florent. restitnit permutsit- 
que comis quod etiam in Cod. Urat. 
et edit. pr. exstat. Hand. — Reliquit. 
Cod. Leid. a mann pr. relinquit. 
HAin). — • Meliquit in Cod. Paris. A. 

12. Discedere. Edd. pr. et Ven. 
descendere; correxit Avantius. 

i5, i6. Qua forma.;. arte ma' 
nus eoneessa. Pro arte manus con- 
cessa locis, edit. Parm. habet anti- 
qua loeis : quod quid sibi velit , 
nesoio. Sniipicof bauo vooem de« 
beri Domitio. Venet. enim habet, 
arte manus artemque locis; Parm. 
arte manus antiqua locis. Nec qui- 
dem tam reete dici potest forma 
eoncedi alicui loco pef artem ma- 
nms. Potius esset , addita y imposita. 
Tale aliqttid latere videtur.-*-God. 
Urat. tm VaticaiH et edit. princ. 
atte manusaitemque loeis. 3ed Leid. 
arte manu coneessa locis; Vatican. 
3695, arte manus eoncessa iocis* 
Hoc primus edidit Domicius in ed. 
Rom. et inde in reliqnis. Verba ar- 
iique et antiqua fiacile coBfuiMle- 
bantnry ««d qnid in his lateat, «t 
nnde ea confeeta Mnt^ fimstra qu- 
•iti, tfawKk tBterpolatiottb suspicio 
•b «kcr* libromm atriptara «li« 



qnantum remoTeri potaet. HAtn>. 

18. fysponsat, Ed. pr. respondit, 

19. L. eadem fugit unda p. um- 
hras. In omnibus editionibus indc 
a priacipe legitnr, « longas c^dem 
fugit umbra per undas ; » quod sive 
cum Domitio explicaveris, « eadem 
nmbra protenditur per longnnspa- 
tium Anienis,» sive cum Lenzio, 
« esdem arbores in toto decursu, » 
nec verbum,/t«^ity nec quie sit ea- 
dem umbra , expeditum lud^ebis. — 
Marklandus edidit : « longas eadem 
fu(ptunda per umbras, • nulla mn- 
tationis, ant anctoris mentiooe fa- 
cta. Est vero haec ingeniosa corre- 
ctio Bentleii, ad tlorat. Carm. IV, 
a, 39 exposita, quam ab optimo 
libro Uratislens. oonfirmatam , sei^ 
vmvi. CoDJungitur voc. idem eW- 
ganter cnm verbis magnitndtnis vel 
longicudinis, eorumque vim anget 
ex oppoaitione. Hard. -«-Cod. Par. 
pro eadem exhibet tandem^ ex 
emendadone , et fugit umbra par 
undas. 

so. Ipse Anien, Pro ^fMen Do-> 
mitins in omnibns snn codicibns 
invenit mcfem. Ec beoe quidem 
«mendavit ; scd aliad suggerit cdi> 
lio PamenBis, qnss plane habtc 
Ipse amnis, Na dubitet qnin boc 
iptins Statii ait. Ammn hua eat idem 



L.IBER I, GARMEN IIL 

Saxeus , bic tumidam rabiem , spumosaque ponit 
MurmurSy ceu placidi veritus turbare Vopisci 
Pieriosque dies , et habeutes carmina somnos. 
Litus utrumque domi : nec te mitissimus amnis 
Dividit ; altemas servant praetoria ripas 
Non extema sibi , fluviumve obstare querantur. 

Sestiacos nunc fama sinus , pelag^usque natatnm 
Jactet, et audaci junctos delphinas ephebo : 



a5 



qnod Deusjluvit. Thebaid. IX, 469; 
iDfira hoc carm. ▼. 45 ; Ovid. Amor. 
ni, 6, 81 Passim ezempla inve- 
nies. In contezCum itaque recipia- 
tnr Amnis : et ita sane fecissem , 
nisi typis excusa fuisset ista scheda 
anteqoam in manus meAft teniret 
editio Parmensis, qnam aut non 
▼ideratDomitius, aut dissimulavit, 
ut ingeniosae sua* conjecturae locum 
faceret. — Cod. Urat. et edit. pr. 
ipsa auttm miranda fides. TVomen 
flnminis conjectura se restituisse 
profitetur Domitius ; tamen , si si- 
lentio fides , in Leidensi invenit 
fiurmannus, et in Parisiensi Hasius. 
lje|;itor etiam in Yicenlina. Havd. 
- «— Cod. Par. Jpse Anien m. f. 

aa. Murmura, £d. pr. munera. 

a3. Pierios. Edd. Bom. et Ven. 
Piereos. Hi5d. — Hahentes c. som' 
nos. Recte edidi habentes , et ita 
Tenet», non aventes, nec amantes. 

— Codd. Leid. Paris. edd. Rom. 
Vic. Tenet. Aldin. cum recentiori- 
hoA^aventes; sed prapstat alia lectio 
hahentes qoam nunc in Cod. ITrat. 
et in ed. princ. aeprehendi. Haio). 

— Vid. nof. crit. 

a4- Amnis. Codd.Urat. etVind. 
ahnus. Hastd. — Ed. pr. armis. A. 

a5. Ed. pr. servat. A. 

atS. JVdn extema «6t,J?ui;ittm- 
ve, €%c. QuKtit BerAairtius : Cur 



non audiamTeterem, « Non extre- 
ma sibi fluviorum obstare querun- 
tur? I» Dicam tlbi, Tir emdite : quia 
nullus est in eo sensus. Nonne hoc 
satis causae? Edit. Parm. exhibet: 
« Non itxterna sibi fluriorum opta- 
requerontnr; » Romana,J^Wttmne 
ohstare: qnod vero proximum est.— - 
Vetos editio extrema, quod verius. 
GRinrER. — Cod. Urat. « Non ex- 
terna sibi fluviorUm optare que- 
runtur, » et ita edit. pr. nisi qnod 
extrema hnbet. Cod. Leid. et edit. 
bom. et Venet.y?uvmm ne ohstare. 
Cum Gevartio, qui extema defen- 
derat, reliqni consentiont. Parti- 
culam ve restituerunt Domitius et 
Avantius. In plurimis vero editio- 
nibus verba leguntur ita interpun- 
Cia : « Altemas servant praBtoria ri- 
pas, Non extema sibi, fluviumve 
obstare queruniur. • Grasser. com* 
ma post sihi omisit, et Jos. R. Vul- 
pius scripsit : « Non externa sihi 
fluviumque optare queruntur. • 
Quod Markl. ex Gevartii sententia 
edidit , unum verom puto. Hand. — 
In marg. Cod. Paris. Jluviorum. A. 

a^. Sestiacos. Cod. Urat. sescia- 
tos. HAm). — Ed. pr. sesiacos. A. 

28. Audaci. Co^. Urat. audacis. 
HAieiD. — Junctos. Parm. vinctas so- 
lenni harum vocum commutatio- 
ne yta et v. 45 , vinchtsfomacibus a. 



ga P. P. STATII SILVARUM 

Hic aetema quies , nullis hic jura procellis , 
Nusquam fervor aquis. Da tur hic transmittere visus , 3o 
Et Yoces , et paene manus. Sic Chalcida fluctus 
Expellunt fluvii : sic dissociata profundo 
Bruttia Sicaniumcircumspicit ora Pelorum. 

Quid primum , mediumve canam; quo fine quiescam ? 
Auratasne trabes , an Mauros undique postes , 35 

An picturata lucentia marmora vena 
Mirer, an emissas per cuncta cubilia nymphas? 
Huc oculis , huc mente trahor. Venerabile dicam 
Lucorum senium? te , quae vada fluminis infra 
Cemis ? an ad silvas quae respicis , aula , jacentes? 4« 
Qua tibi tota quies , ofFensaque turbine nuUo 
Nox silet, et teneros invitant mumiura somnos. 



pro junctus. — Cod. Urat. et edit. 
pr. victos. Hahd. 

3o. Nusquam f. aquis. Edd. om- 
nes : Nusquamf. aquisy praeter ed. 
princ. quie cum Cod. Urat. pnebet 
Numquam; koc restitui, quando 
quidem poeta ad temporis varieta- 
tem spectat. Cod. Urat. equis. HkJm. 

3i. Chalcida. Codd. Vind. Cal- 
ckida; ed. pr. colchida, Hand. — 
Pro 5tc, Cod. Paris. kabet si. A. . 

33. Fluvii. Cl. Haod. recepit re- 
jluiy invitis omnibus libris qui pne- 
hentjluuii. A. 

33. Bruttia. Brutia legitur in om- 
nibus libris et edd. ante GronoY. 
qui edidit Bruttia. Hand. 

35. Auratasne. Cod. Urat. Aura- 
tasve. H. — Ed. princ. Auratasque. 
Ibid. Ed. pr. Mavors. A. 

36. Vena.^Ven. luna, quod pro- 
bavit GronoTius. — Libri scripti 
pneter Mediceum, nikil mntant; 
sed edit. pr. et Parm. luna, Hard. 

37. Emiis. p. c. c. iymphas. Le- 



ctio bec a Joanne BritanicOy anno- 
tante Gevartio, quum antea fuit 
nymphasy quod verissimum est et 
Statianum : et ita inveni in editt. 
Parm. et Rom. Vide infra ad t. 64. 
— Jo. Britanicus in annotationibas 
commentario in Juvenalem prae- 
missis scripsit lymphaSy quod in 
Aldina receptum, servarunt Lin- 
denbrogitts, Grasserus et Gronov. 
quamquam hic in Diatr. pag. 1 79 ^ 
nymphas esse legcndum docuerat. 
Correxit etiam N. Heinsins. HAriD. 

39. Tcy qucB v. Edd. pr. Rom. 
Ven. teque; correxit Avantius. H. 

40. Jacentes. Cl. Hand. recepit 
facenfts, ut kabet Cod. noster. 
Vid. not. crit. Ed. pr. tacentis. A. 

4a. Nox. Codd. Urat. et Vind. 
mox. Hahd. 

43. Tcncros invitant m. somnos. 
Codd. Urat. et Vind. nigros mutan- 
tia m. somnos ; Codd. Leid. Par. edd. 
pr. Rom. Venet. et reliquae nigros 
inutantia m. s. Havd. — Peyraredi 



LIBER I, GARMEN III. 93 

An quae graminea suscepta crepidine fiimant 
Balnea , et impositum ripis algentibus ignem? 
Quique vaporiferis junctus fornacibus amnis 45 

Ridet anhelantes vicino flumine nymphas? 

Vidi artes , veterumque manus , variisque metalla 
Viva modis. Labor est auri memorare figuras , 
Aut ebur, aut dignas digitis contingere gemmas. 
Quicquid et argento primnm vel in sere Myronis 5o 
Lusity et enormes manus est experta colossos. 
Dum vagor aspectu , visusque per omnia duco , 
Calcabam nec opinus opes : nam splendor ab alto 
Defluus , et nitidum referentes aera tesise 
Monstravere solum ; varias ubi picta per artes 55 

Gaudet humus superare novis asarota figuris. 
Expavere gradus. Quid nunc iugentia mirer, 
Aut quid partitis distantia tecta trichoris? 
Qttid te, quae mediis servata penatibus , arbor, 
Tecta per et postes liquidas emergis in auras ? 60 

Qno noa sub domino ssevas passura bipennes ? 



correctionem pigros H. recepit. A. 56. Superare. Suberanique* — 

45. Qui<}ii«. Quaque habeot Cod. £dcl. Rom. Vicent. Venet. habent 

Paris. et cl. Hand. Vid. not. crit. « superantque noTas asarota fign- 

Projunctus, ed. pr. unctis. A. ras ; » edit. princ. « speratque no- 

5o. Mjrronis. Cod. Uratislens. vis asarata figuris; » sed quod op- 

Minoris. Uihd. timum est, « superatque noTts asa- 

5i. Lusit et enormes m. e. ex. rota figuris, » et quod Codd. Urat. 

colossos^ ItQej « Zeuxidis aut vario Vind. firmant, primus commenda- 

mann« e. e. colore. • — Vid. not. vit Salmasius , et probatum a G. I. 

crit. — Enormes m. c. e. cqlossos, Vossio, recepit Grononus. Haad. 

In editione Vic. legitur. et in Parm. — Cod. Pcuis. superaUjue novas 

m enormi manus est ezperta co- taarota figuras. Vid. not. crit. A. 
losso. » Hasd. 57. Quid nunc ingentia mirer. 

5a. Fisusque. Edit. pr. vivusque. Ed. pr. qui nunc ingentia mittet. 

53. Nec opinus. £d. pr. opimus; 58. Audquidpartitis.he^e,airia? 
correxit Domitius. quidparibus. — Trichoris. Ed. pr. 

54. iZe/ewnCescera. Cod.Uratisl. tritoris. Vid. not. crit. A. 
deferentet aerea. Hakd. 60. Tecta. Ed. pr. testa. A. 



94 P. P. STATJI SltVARUM 

Et nunc ignarae forsaa viel lubrica Nais , 
Vel noQ abruptos tibi debet Hamadryas aniios. 
Quid referam altemas geooiiuo super aggere nymphas , 
Albentesque lacijis , altosque in gurgite fontes ? 65 

Teque per obliquum pejoitus quae laberis amnem , 
Marcia , et audaici transcurris flumina pliimbo? 
Non soluffi loniis sub fluctibus Elidis amnem 
Dulcis ^ Mtnadps deductt semita portus. 
Illis ipse antris A^ieBUS fonte relicto , 70 



63 et 63. Et nunc ignartB forsan 
vel L Nm tf . n. 116. tibi debet. Pro 
nunc edd. Parmeni. leC Rc^. habeot 
non ; Parin. omittit tibi^ ct Bom. 
demit non demet. >— In antiquis 
iibris non «na^a deprehenditur 
varietas. God. Leid. lubricaDryas; 
idemcumedit. Rom. demit; ed. pr. 
damnet; eademqneciunCod. Urac. 
ubi pro tibi. ficfniartius e vetere^o- 
dice, ut videtur Lips. attulerat et 
nunc ignarte, Haitd. — God. Pans. 
non ignaro , «t vers. soqueiitti demet 
pro quo legitur donat in mar|^;ine. 
£d. pr. nunc ignaro. Yid. not. A. 

64. Nymphas. Mensas^ quodest 
in-God. Paris. et Ed. pr. retinnit 
el. Hand. Vid. not. crit. A. 

65. /a gurgite. Ven. immergite. 
Volnit, opinor, in margine, quod 
-▼erum puto. — Ed. pr. immergite. 

67. Marda. Pro Martia scriben- 
dnm Marda, Est .enim a Marcio , 
noQ Marte; Mafou^i y^»fy non fAaf- 
«Mf ; et ita legendum Baln. Etms^^. 
V. a6 : « Marsaaque nives et frigora 
dttccns Marcia ; » ubi vuigo Martia. 
Vid. fironkhna. adPropert. lU, i > 
V. 5a.--~Vocatnr a Strab. V, p. %^Oy 
B. «« M«i^r i^mf. Hoc notavit jam 
Morellus. Tamen omnes editiones 
ante Mavkl. perbibent Martia. De 
hac aqua per Anienem plumbeis 



canalibns ducta vid. ad I9 5, 27. 
Obiiquut amnis dicitur non , ut Par- 
;*haiius emtimavit, de trAMverso 
flumine, sed de obliquo aquarum 
cursu, qncm Marcia sequebatur, 
antequain per ipsum flumentradu- 
cebatur. Uahd. — God. Paris. Mar^ 
tia. A. 

68. Nonsolumy etc. Desnntvss. 
^ et 63 io edit. pr. A. — Vicent. 
Helidos pro Elidis. Hakd. *— An 
sotum legitur in God. Paris. et in 
ed. Hand. Vid. not. crit. A. 

69. JEtnasos. God. Uratisl. «tlie- 
rios; ed. pr. athreos; Wakefieldns 
scripsit Hennaos. Hahd. — Dedu'^ 
cit. God. Paris. et edit. pr. eihibent 
deducat; quod cl. Hand. recepit. 
Vid. notam. A. 

70. Anienus fonte relicto. Pro 
Anienus in nonnuMis codicibus in« 
venit Anien in Domitius ; unde iegit 
Anieniy nuUa syntaxeos habita ra- 
tione. Politian. Epist. VI, i. Anieti 
et fonte; quod sane vix intelligo. 
Solus verum vidit Bemart., Anie- 
nuSf deus fluvii Anienis, ut Tibeti^ 
nus, Tiberis. Properlius, IV, 7,86, 
« Accessitripaelaus, Aniene,iu8e. • 
— Ed. pr. Aniene in fonte nticto , 
quod Domitius mutavit in Anieni 
fonte retictOy ut ifue Tibumus, ne- 
Ijlecto Aniene, delectari illo iacu 



LIBEB I, GARMEl!^ III. 96 

Nocte sub aarcmna ^iicos exatus amiotuii , 

Huc illac firagili prosterait pectoni museo : 

Aut ingens ia stagna cadit, TitreaBque natatu 

Plaudk aqaas : iUa recubat Tibumus in umbra , 

Illic sulfiireos capit Aibula mergere crines* 75 

Haec domus, iEgerias nemoralem abjungere Pbodaen , 

£t Dryadum vidaare choris algentia possic 



ligit quod Stativs per ista, «illa 
recubat Tiburnas iu umbra. » Ita 
Albulam et Anienum deos fecit, 
paulo ante. Parmeiisis Anienis, et 
Tibumusi ut et Bomana. — Tibe- 
rinus , quod praetulit cum Poliiiiano 
Gevartius , ex ed. pr. in qua lefp- 
tur TiburinuSf reduxer^t Avantins- 
in Aldinam, unde Bernart. et Lind. 
Sed Tibumus, correctam a Galde- 
rino et iacobo a Cruc^ , legiuar io 
Cod. LJratisL Leid. Paris. et in ed. 
Grasser. Gevart. GronoT. idemque 
lurobaverunt Muretus ad Horatii 
L c Lindenbrogins in notis , Glur 
verius in Ital. antiq. ec Scriverius 
in ineditis. Hahd. 

76. ^gerite, Sic plurimi libri, 
scd ed. pr. Egerug, guod .preestat, 
nam non modo PJutarcbi tesUmo- 
nium, sed etiam nominis explica- 
liones quas Varro apud Au^iisti- 
num , dc Giv. D. VII, 35, et Festos 
facinnt, etsi ipsx faUiB fuecint, 
scripturam tamen probant. .Hajid. 
— > Abjun^eve. Codd. Urat. Vind* 
Paris. edd. pr. Rom. Ven. a^un- 
gere. Correzit Avautins, et in prima 
Aldina ezbibuit. Haitd. 

77. Viduare ehoris algentia pos- 
sit Tajrgeta. Pro algentia, quod re- 
cte restituit Domitius, in Parmensi 
est algeona. — £dit. puunc. thor^s 
pro chorisy et Taigeta, Eadem Ivi- 
bet algentia;.miie Domitiua a«m-> 
sit. Cod. Paris. ehoris a. pr. n.. 



diceretnr. Quo totius sententie ra- 
lio depravatur; quamquam ita le- 
giturin codice Leidensi et in editt. 
Bom. et Venetis. Vicentina habet 
Anienis cum Paripenai, sed Aldinff? 
Anieams^ qnod reliquie servamnt. 
Primns correxisse videtur Jacobus 
a Cmce Bonon. Xbes. crit. tom. J, 
pag. 675. Cod. Uratiftl. et Vindob. 
Anienem, Anien et fonte, Jegitor 
ija codice Senenai. Quare nisi com- 
peadia estremamm ayllabarum us 
et «m aaspe in libris scr^piis confusa 
oflienditsem, hac correctione, quam 
reliqaispraestantiorem ego quoqne 
retiBoi, an poet» manus non reh- 
ratur, valde dnbitatums eram. I9e- 
mo tamen verba etfonte relicto de- 
£endet coUatis locis vel aliis vel 
€»rm. V , V. 56. Fons, h. I. de aqua 
siTC de alveo flumiois sin^pliciter 
dicitor, ot Acbill. lib. I, vers. iSi , 
•t alibi. Hajw. — God. Paris. Anie- 
nis fonte r. A. 

73. Prosiemit. Editio priocepa^ 
^rostemunt, 

74. iUa recubat Tibumus i, u. 
Pro Tibumus nonnuilae editiones 
habent Tiberinus, et hoc placet 
Gevartio et Politiano : Mureto et 
Calderino TibumuSy Genios soilic. 
Tiburis : et hoc veram est, vel pro- 
pter iUnm Horatii locnm^Cann. I, 
7, «X qoo saom hausU JNoster, « tt 
jmsceps Anio ot Tibomi lacns;'* 
Ubi ner Tiburni lucum idem intel- 



96 P. P. STATII SILVARUM 

Taygeta , et silvis arcessere Pana Lycaeis. 
Quod ni templa darent alias Tirynthia sortes, 
Et Praenestinae poterant migrare sorores. So 

Quid bifera Alcinoi laudem pomaria ? vosque , 
Qui nunquam vacui prodistis in sethera , rami? 
Cedant Telegoni , cedant Laurentia Tumi 
Jugera , Lucnnaeque domus , litusque cruenti 
Antiphatae : cedant vitreae juga perfida Circes , 85 

Dulichiis ululata lupis , arcesque superbi 



choTos ex em. , et interpungit Dryo' 
dum viduare choros : algent A. 

78. <^i7t;t5 arcessere Pana fycoeis, 
Pro Lycceis, ed. pr. et Ven. beatis, 
Ortus error ex charactere Lonfyo- 
bardico , in quo non multum diffe- 
rentie est inter scripturam harum 

vocum. Cod. Uratislens. acces- 

sere; edit. pr. acersere; Venet. ac- 
cersere; Ald. Lindenbr. Gevart. ar- 
cescere; Grassen cum rccentiori- 
bns arcessere. Hahd. — Cod. Paris. 
accessere. A. 

79. Quod ni templa darent^ etc. 
Vetus lectio in marg. exempli Par- 
mensis notata, quin templa; Cod. 
Urat. quod in. De usn verborum 
quod niy vid. Gasp. Scioppii Veri- 
simil. I, 3, p. 10. Cortius ad Sal- 
lustiiCatil. l8, 8; Cod. Leid. altas 
sories. Editiones antiq. thirintia^ 
aut thyrintioy aut tyrinthia. Schra- 
derus, quum crederet, non ab Her- 
cule Tiburtinp sortes datas esse, 
correxit, quod si templa darent; 
itemque Hopfius. Haivd. 

80. Poterant. Ed. pr. poterunt. 
82. /» (Bthera. Cod. Paris. edit. 

princ; etVicent. oii cptAera. Reliqui 
Ubri in athera, ut v. 60, emeryis 
in. aurasj et U, 3, 4^ : « iturus in 
Kthera vertex. » Hand. 



83. ^elegoni. Cod. Paris. et ed. 
pr. thelegoni. 

84* iMcrinaque domus. Pro Lu' 
crina, vet. Cod. babet Lacinia, 
et ita legit et interpretatur Domi- 
tius, querente snper hac re Poli- 
tiauo Epist. VI, i. Veruro est Lu" 
crinos : alteri chorographia recla- 
mat. LaeinuB, Cod. Leid. Paris. 
margo Parm. edit. pr. Bom. Vic. 
Venet. Lucrinceque, quod habet 
Cod. Uratisl. praeeunte Politiano 
Epist. VI, I, p. 2o3 , correxit Avan* 
tius, et recepit AMin» corrector 
cum rcliqnis, quamquam Bemar- 
tius illam scripturam iterum defen- 
dit. Poeta comparat amoenissima 
Latii et Campanise loca , a Romanis 
frcquentata et ad villas exstruen- 
das maxime quesita. Hioc igitur 
non ad Laciniam regionem, in pro* 
montorio firnttiorum sitam et Jn- 
nonis templo celebrem, aberratti- 
rus erat. Ncc convenit vocabnlum 
domus, nisi nympharum habita- 
tioni. Heinsius conjecit Lavinaquep 
et Lanuviique domus. Haitd. 

85. Antiphatte. Cod. Leid. Anti- 
phate. H. — Edit. pr, Antiphate. A. 

8$. Arcesque superbee Anxuris. 
Lege, superbi Anxuris. Virgilius, 
VII , 63o : « Atina potens , Tibur- 



LIBER I, CARMEN III. 

ADXuris , et sedes Phrygio quas mitis alumno 
Debet anus : cedant , quae te , jam solibus arctis , 
Antia nimbosa revocabunt litora bruma. 
Scilicet hic illi meditantur pondera mores : 
Hic premitur fecunda quies , virtusque serena 
Fronte gra\is , sanusque decor, luxuque carentes 
DeUciae , quas ipse suis digressus Athenis 
Mallet deserto senior Gargettius horto. 
Haec per et iEgeas hiemes , Pliadumque nivosum 
Sidus , et Oleniis dignum petiisse sub astris. 
Si Maleae credenda ratis , Siculosque per aestus 
Sit via , cur ocuhs sordet vicina voluptas? 
Hic tua Tiburtes Faunos chelys , et juvat ipsum 
Alciden, dictumque lyra majore Catillum : 



97 



90 



95 



100 



que snperbum ; n Martialis Epi^. 
VI, 43 : «NonmoIIis Sinuessa, fer- 
▼idive Fluctus Passeris, aut super- 
bus Anzur, > Superbus nempe ob 
sitnmexcelsiorem, quippe « Imposi- 
tvmsazis late candentibus Anxur, » 
Qt de eo Horadus, qui Tibur etiam 
epttheto supini donat , i. e. superbi. 
Vide cl. Bentleium ad Hor. Epod. 
I, T. 29, ubi forte legendum su^ 
perbi pro mpemi. — Omnes libri 
coDseodant in verbis vulgfatis, ne- 
qiie emendadonem patiuntur. Ho- 
ratii locum bene defendit Fea. Pro 
Anxuris edit. Rom. aut curis. H. 

S8. Anus. Cod. Uratisl. annus, 
HiVD. — QuuB te,jam. Cod. Urat. 
jasn te quse. Markl. posuit comma 
ante jam quod sustuli , ne verba 
perperam conjungerentur. Hahd. 

89. ^nf la. Vnlgo avia. — Codd. 
omnes , edam Vatican. et edd. ve- 
teres pnebent avia; necessariam 
pQtavi correctionem. Havd. — Re- 
voeabunt. Codex Leid. habet revo- 
eabant. Hakd. 



90. Scil. h. illi meditantur pon^ 
dera m. Vid. not. ad b. v. A. 

93. Sanusque decor. Pro sanus 
Parmensis habet satius — Vadcani 
Codd. 3285 et SSyS, prsebent so^ 
tiusque decor. Reliqui ut vulgo edi- 
tum , sanusque decor. Quare potius 
sequutus sum Cod. Urat. qui ha- 
bet sanusque nitor^ quod Grono- 
vius tacite ex aliis , ut videtur, 
libris recepit. Sanus nitor dicitur 
vitae splendor sana radone adhibi- 
tus. H. 

94. Gargettius horto. Cod. Urat. 
gurgeticus orto; edit. princ. carthe^ 
tius; edd. Rom. Vicentina , Venet. 
Ald. Gargetius. Gronovius correxit 
Gargettius, Hard. 

95. Hac per. Edit. pr. Nec par. 
— Pliadumque. Ita omnes scripti 
libri, edam Vaticani; edit. Parm. 
Placidumque. Hahd. 

97. Si MalecB, Edit. pr. similets, 
et in V. sq. sorbet pro sordet. 

100. Dictum. Edido princeps 
habet doctum. 



98 P. P. STAT. SILV. LIB. I, GARM. HI. 

Seu tibi Pindaricis animus contendere plectris , 
Sive chelyn tollas heroa ad robora , sive 
Liventem satiram nigra rtibigine turbes : 
Seu tibi non aUa splendescat epistola cura. 
Digne Midae, Croesique bonis , et Perside gaza , 
Macte bonis animi ! cujus stagnantia rura 
Debuit et flavis Hermus transcurrere ripis , 
Et limo splendente Tagus. Sic docta frequentes 
Otia; sic omni detersus pectora nube 
Finem Nestoreae precor egrediare seneotse ! 



io5 



I lO 



loi. Seu tibi. Ed. pr. 51' tibi. A. 

I03. Chelyn toUas. Cod. Urat. 
I^i<l. Paris. et e<ld. usque ad Aldi- 
nam orones chelym^ vel chelin tol- 
lis, Lindenbr. annotavlt : rectius 
toilas; quod Grut. voluit, et prx- 
eunte Gevartio, omnes rqliqui re- 
ceperunt. Idem in exemplo Parm. 
notatum invenit Ileinsius. Hakd. 

I o3. Turbes, Lege tingas, — Vid. 
notam. — Omnes Ubri etiam Vat. 
consentiuBt in voce turhes. Forcel- 
linus, sub v. satira, affert turbas. 
Vir cl. Hand. exhibet turpeSy ut 
fiat hic sensus : &ive tu lividum co- 
lorem satirae augeas inducta ni- 
gra rubigine, eoque modo ipsam 
mordacissimam rcddas, sive nitido 
splendore epistoiam exhibeas. 7*ur- 
harey inquit vir doctus , non ut aliis 
videbatur, idem est ac tinguere, 
sed nigro colore turpare si^nificat; 
rei maculas nigras inducere, aut 
eam maculnre. Vid. not. A. 

io4> Tihi non alta. Cl. Iland. edi- 
dit tua non alia. Ed. pr. seu tu non 
alia. Vid. notam. A. 

io5. Midie. Cod. I^id. Mida. H. 



107. Hermus.^om.heremus\Vi- 
cent. hermius. Hand. — Edit. pr. 
hermis. A. 

109. Sic omni detectus pectora 
nube. Heinsius Not. ad Claudian. 
Praefat. lib. I, in Rufinum legit de* 
tersusi et ita olim emendaveram. 
Satis exemplorum ibi habet; qui- 
bus tanien boc addas iicet ez Si-» 
donio Apollinari Carm. VII, i34: 
■ Torpentia tolIeLumina, deteraam 
mentem caligo relinquat; » hoc esc^ 
« Sis omni detersus pectora nube. ■ 
Eleganier Alcimus Avitus, lib. V, 
4^6. Tergere alicubi eodem sensu* 
— Infra U, i, vs. 198 : «similes 
tergentem pectore curas. » £am- 
dem emendationem fecerunt Lia- 
denbrogius et Hopfius, uterque in 
ineditis, et vir doctus in libro Got- 
ting. qui aut dejectus aut detersus 
legenduro esse censuit. Omnes li- 
bri, etiam Vaticani et edit. princ. 
detectuSy quod vix defensorem ha- 
bebit. Dictioncm nu6e$ pectoris il- 
lustravit Drakenborchius ad Silii 
Italici, lib. VIII, vers. 61 3 quem 
vide. Hakd. 



NOT^ 



IN CARMEN TERTIUM LIBRI PRIMI 



SILVARUM. 



ViBS. a. luBaro Aniene. Ne quis iteram cum Barthio artificium quae- 
rat in his Terbis, quasi amnis villis a natura factis accessisse dicatur, 
id Boneo, poetam andacins yerbo nsam esse, quod proprie de flumini- 
bus terras dividentibus ponebatur. Hard. 

3. Aut j>oUdt.,. noscere. Gorruptissimum carmen. Hoc i^tur a^amus, 
Lector. Recte autem omnia procedunt ad vs. 8, quippe nosceref vs. 3, 
probum est, ut Tbeb. XI, 378. Ita co^noscere eodem sensu Sallustius 
Bell. CatiL la; Senec. Herc. Fur. v. 1060. Cemere et cognoscere pariter 
conjungit Propertius, I, 6, i3. Haec adnoto, ne cui adblandiatur visere, 
ex fioetlui Gonsol. lib. IV, Bfetr. la, et Valer. Flacc. IV, 210. Cemere 
eodem senso quo hic, utitur Thebsiid. I, 386, «actotum re^ia ceriiit 
vestibola. • 

4- Certantesque sibi dominum defendere viUas. Barthius intellexit, 
aliam villam hieme, aliam aestate sibi defendere dominum. £t Lenzius 
haec : • intelU^e, ab jsstu defendere, ut IH, i, 70, vid. Mitscherlich. ad 
Uorat. Garm. 1, 17, 3. » Non ita recte; nam poeta dicit : villae amoenitate 
saa certant, ut qu«qae sibi vindicet dominum, eumque morantem te- 
neat. Hic vero verbi osos haud frequens , quem lexicographi non nisi 
in Digestis observarunt , ad recentias aevnm pertinere videtur. Vopiscus 
in Vita Probi, cap. 8 : « Sed quum quatuor illi milites inter se conten- 
dercot, acsortem sibi qoisqae defenderet, jussit iterum agitari nrnam. » 
Similiter Tbeb. IV, 402 : ■ communem petis defendere montem , » i. e. 
vindicore. Haiiii. 

B. Pis4gumque domus non isstuat annum. NoUus io his verbis sensas* 
Concipe enim^ si potes, quomodo domus potest aestaare (i. e. aBStoare 
^cere) annum Pissum (id est, sstatem). Immo contra «estas domom 
«stoare facit, non domus sestatem. Gorn|[endus igitur locos, antequam 
intdligendos. Lege, «Pisa;oqae domus non estoat aono. » Jam omnia 
facilia. Sensos est : Haec Manlii viila adeo frigida est , et arboribus et 
fontibus in cobicola admissis tam bene temperatur, ut etiam media sestas 

7- 



loo NOTiE IN CARMEN TERTIUM 

calore nimio illam non gravet; media lestate, Pltao anno^ non cstuat. 
Verba jam videamus. Annus hoc loco pro parte anni ponitur : adeo ut 
annus PisCBus sit ista pars anni , in qua ludi Olympici juxta Pisam cele- 
brentur, hoc est, media aestas. Ita Thebaid. IV, i , horrens annus est ista 
pars anni, qua cuncta horrent, id est, hiems: 

Tertius horreDtcm Zephyris laxaverat annum 

Phoebuf; 

tertius Phoebus Zephyris laxaverat horrentem annum , seu hiemem , quae 
proprio veri>o horrere dicitnr. Seneca, Medea, act. IV, v. 7^9, ubi Me- 

dea de se loquitur: 

Tempomm flexi vices ; 
iEstiiM tellos horruit cantu meo , 
Messem coacia vidit hibemam ileres. 

Iia legendus iste Senecae locus; vulgo yZoruit cantu meo^ qaod ex sensu 
et oppositione absurdum est; sed hoc obiter. Ut horrens annus Statio, 
ita hibemus annusy Hor. Epod. II, 29, pro hibema parte anni; quando 
nempe hiems anni est, ut loquitur Apuleius. Frigidum annuni eodem 
sensu vocat Virgilius , ^neid.VI, 3 11, loco corrupto, de quo alibi. Sic 
pomifer annus, pro ea parl» anni, quae poma fert, id est, autnmnus, apud 
eumdem Horat. Carm. III, a3, 7: 

Aat dakes alamaj 
Pomiferi grave tempus anni. 

Ita legendnm puto pro Pomifero anno* Tempus pomiferi anni y ut tem- 
pus teneri anni seu veris apud Martialem, Epigr. IX, i4i de Earino : 
NoaBen habes, teneri quod tempora nuncupat anni. 

Sic pigerannus Nostro, Silv. IV, 4? 40) P^ ^^ parte anni, in qua a li- 
tibns et rebus judicandis cessabatur, quam nos vacationem dicimus : 
Cerie jam Latiar non miscent jurgia leges» 
Et pacem piger annos habct; metseique reversc 
Dimisere foram. 

Id est, ■ Julius mensis, quo maxime lites interquiescnnt,* ut ait Plin. 

Epist. VIII, ai. Mira vero locutio est, quae occunrit Silv. III, i, v. |35: 

Viz annat anhelat 
Alter, et ingenti dives Tirynthias arcc 
Despectat fluctas.- 

hoc est, vix anhela pars anni rediit, seu ea pars anni, in qna anhela- 
mus, id est, testas vix rediit altera. Annus etiam absolute pro mease, 
seu proventu anni apud Tacitum de Morib. Germ. cap. i^* Vide que 
dico ad Ral. Decembr. v. 4^. Frangunt solem, versu praecedenti, est mi- 
nuunt calorem solis. Ita Seneca, Natur. Qu. V, 10: « Etesiarum flatus 
aestfttem frangit , et a mensium ferventissimorum gravitate defendit ; > 
quibns verbis intelligis quare, v. 7, Nemees alumnus, seu Leo dicitur 
gravis. Calor se frangere dicitur Ciceroni, de Oratore I, ad finem libri. Se- 
neca, Herc. OEt. v. i3G6, ubi queritur Hercules moriturus, 

Non ipse terris major oeeanui meoi 
Franget vapores. 



LIBRI PRIMI SILVARUM. loi 

Id est, mioaet, vel exstinguet; sed satis hec. Scio qnomodo huoc locum 
esplicant Gevartius et Morellus ; sed duFe nimis et coacC9 mihi videntur 
eornm interpretadones. Muita horum, que de voce annus adnotavi, jam 
video oecupata esse a d. Broukhus. ad TibuU. Eleg. I, i. Et potui qui- 
dem novis exemplis rem a^ere; sed plagii suspicionem nec metuo, nec 
caro. — Antiquos libros integros ratus, annum Pisosum accipio de tem- 
poris spatio, ul sil, per ferventissimura aestatis tempus. Graece enim red- 
das : •wB-«u3^»r«i tni Hiwtu •/)«». Gaesar Bell. Gaii. III, la, 5: « Haic 
magnam partem xstatis faciebant; » ubi nonnulli male exhibent, magna 
parte. Tibull. II, 5, 109: « jaceo quum saucius annum. » Haitd. 

9. Ipsa manu tenera iectum seripsisse Voluptas, Ito vetuste editiones, 
teste Gronov. Diatr. c. 10, ubi laudat conjecturam Lindenbros. legentis, 
Vi» manu tenera; et hoc omnino verum est, et editioiiibus Gryphiana , 
et Aldina, et Golinsi, et MS. Senenai^nfirmatur ; licet Gronovius postea 
mentem mntasse videatur, quando quidem Observ. II, 14, retinet Ipsa; 
et, moUius, inquit, intellezeris, videtur, aut credi potest. Prius verum 
est; Visa scripsisse, non Ipsa scripsisse; quam constructionem seu elli- 
psin in simplici narratione vix admittendam puto. Noster, Thebaid. IX, 
379, et X, 211 ; Virgil. iEn. II, 270, et VII, 73. Quibus omnibus in lo- 
cis verbiim substantivum esi vel erat intelligendum esf , ut in hoc loco. 
Hoc non vidit qnisquis primus supposuit Ipsa pro Visa, Domitius, cu- 
jus editio praefert Ipsa, mutilatum locum credidit: non ita crediturus, 
si illi in meniem venisset Visa. — Marklandus, mutata sententia, correxit : 
■ Ipsa mann fertur tectum scripsisse Voluptas; » in quibus taroen expo- 
neodis non accurate perpendit verborum vim. Sed in proximis duae res 
affemnt difficnltatem , ne dicam de falsa opinione, qua vocem tenera 
otiosam esse existiment. At quis hoc sensu dixerit tectum scribere? Po- 
mit autem verbum scribere absolute nsurpari, ut esset, descriptionem fa- 
eerty $vrefonn(B nomen ex antecedenti senteotia inteliigi. Quare verbum 
alio nomine necessarium restitui, quum cormptionis vestigia in Cod. 
Uiat. vidissem. Ip eo enim et in edit. princ. legitur tecum, quod facile 
eommaCari potnit cum voc. fertur. HAirn. 

18. Failax responsat imago frondibus. Pulchramhanc poeta; imaginem 
eertatim imitati postea sunt Sillus Ital. Ausonius aliiqne, quos laudant 
Bachnems aliique commentatores ad Plin. Ep. 8, lib. VIII. Trilleii. 

20. Infraque superque saxeus. Anien infraque superque saxeus, hic, 
ad vtllam Manlii, non est saxeus, sed quietus. Quid, quaeso, est saxeus 
flnvius, aut quaenam oppositio inter saxeum ct tacitumum amnem? Xa- 
pidosas quidem JEsaris unc/a$ habes apud Ovidium , Metam. XV, 22, ct 
lapidosus ritnis, Fastor. III, 273, hoc est calculis et lapidibus abundan- 
les : ad quam formam Statius dixisse debuit Anien saxosus, ut Euphrales 
saxttus, Piin. Hist. Nat. V, 24 ; Athesis saxis asper, incerto Auctori Pa- 
neg. dict. Gonstant., c. 8, p. 169; Ovid. Amor. III, 6, 4^) ^^ Aniene: 
Nec te praFtcreo qui per cava saxa Tolutans 



loa NOTiE IN GABMEN TERTIUM 

Tibaris Argei pomiferji «rva rigai , 

ui beae emendavit Bentleiufi pro pomi/er. Alia vero res est saxeus; nempe 
e saxtsfttctus yei constans. Ita Thebaid. lib. VII, yers. 4o8 : 
NoDc aaDguioeuf , nunc saxeiu imber ; 

et ita passim apud Nostmm et alios, neque aliter quisqnam. Bemartius 
ad explicandnm saxeum hunc Anienem, adducit locum Suetooii Gland. 
c. 30: « simulque riyum Anienis novo (I. novi) lapideo opere in urbem 
perduxit, divisitque in plurimos et omatissimos lacns. » Sed nuUo modo 
nodnm solvit hic locus : licet enim Claudius Anienem in urbem per- 
duxerit lapideo opere, non tamen ea de cansa recte dici potest saxeus 
Anio; quum, ut snpra dixi, aliam rem denoiet tox saxeusi et ai reote 
dici posset saxeus, deesset tamen aliquid qnod opponeretar nnt «kic 
tumidam rabiem spumosaque ponit Mormura ; » dixisse enim debnit , 
Anien infra supraque turbidui yel tumidus^ vel prteceps (yel quid ejns- 
modi, non lojreus), hic quietus est. Hoc modo scriptnm esse oportnit. 
Sed yocem Statianam aliis indag^ndam relinquo : mihi enim omnia yer- 
santi niliii occurrit quod terancio emerim. Turbidus quidem optime con- 
graeret; hoc enim epitheton fluviis saepe triboitnr. Sed, prcterquam 
quod sequitur turbare versu proximo, immanis est mutatio, et yix animo 
roncipienda , nedum sano critico admittenda. Idem censeo de prmeens 
et audaXy exspectanda igitur aiia exemplaria. Domitius interpretator^ 
« Saxeus : labens alioquin per saxa, et strepens. • Concedo huncaensnm 
esse debere : sed quis mihi probabit, yel uno exemplo, hanc esse signi- 
ficationem vocis saxeus? Oe cataracta Anienis ad urbem Tibnr yide Stra- 
boncm, V, pag. i64; aed nihii inde huic loco restituendo colligi posse 
puto. Aiicui forte non displicebit, 

Ipse Anien ( miranda fidcs) iafinqtte snperqae 
Viz saus, hic tumidam rabiem, etc. 

Id est, furens et yiz sui compos : cnjus significationis vocis sttus multa 
exempla adduci possent; et bene opponeretur sequentibns, tumidam 
rabiemf etc. Sed aba notione sumittiryox suuSy qnando de fluyio sermo 
est, utperspicere potes hoc loco Glaudiani in Entrop. 11, a66, de Mar- 
sya et Mxandro fluyiis ; Pomp. Meia de Niio : « qiium diu simpiex suus- 
qne descendit. » Ita optime restituit N. Heinsius pro s<evus. 

a3. Habentes carmina somnos. Aventes carmina somnos; ita pieneque 
editiones. Domitios ita explicat: Somnos aventes carmina^ i. e. placidam 
quielem. Non inteltigo. AJius notat, « Est permntatio yicinaram vocom : 
dicere enim debebat carmina somnos amantia. » Ille igitur iegebat et 
amantes carmina somnos. Uterque eorum errabat, qnod non intellexit 
stgnificationem yocis somnos, qus hoc loco ponitur pro noctes, ut apud 
Virgilium, Georg. lib. I, y. 308 : 

Libra die Mminiqac pares ubi fecerlt horas : 

ad quae Scrvius : « Somni, id est, noctis : nam ab officio temporis ipsum 
tcmpus ostendit. h Hunc Vir(;i1ii locum imitatur Ausonius, Idyll. XI, 3 1, 



LIBRI PBIMI SILVARllM. io3 

codem Mnra: «Libra die somnicpie pares determinat horas. « fd est, 
diei et noctis. Sil. Ita]«cus> Ili, 300: « fitfiscuerat lucem somno Dens; » 
ad <piem locum yide interpretes. Noster, Silv. Itb. 111, carro. a, v. 8a. 
Hoc intellecto, faciii ne^otio prodit Statii manus, 

Pieriotqae dies , et babentes cannina somnos. 

Id est, noctes, qux habent carmina, exercentur carminibus scribendis. 

Thebaid. XI, 608; MarUal. Epigr. VIII, 78; Ovid. Metam. I, 558; No- 

ster, Sily. IV, 4? 4^ ' " ^^ pacem pi{;er annus babet. « Non male quidem 

amantes earminai sed yerius habenteSy quia hae voces habent et avent 

(qiue antiquo more scribebatur havent, vid. cl. Davisium ad Cic. de 

Nat. Deor. II, i) perpetuo inter se commutantur. Ita apud Sil. Italicum, 

XV, 577, pro hahet prcscedere f legendum havet, id est, avet — Somnum 

pro nocte positum esse dicuot, quod nusquam ita factum video, ut diei 

loci opponatur. Omnes enim, quos a£Ferunt, sciiptores hoc verbum de 

noctis tempore, sed somni ratione babita , usurpant, neque huc pertinet 

Silv. in, a, 8a, nbi proprie dicuntur somni, In uno ioco Silii III, aoo, 

nbi /Kjr opponitur, etiam de dormiente , non de vi^lante sermo est. Quo 

minns igitur in his Vopisci laudibus ambignam vocabuli signifioationem 

Tindicemns, ajia meliorque explicatio in promptu est. Nam inter om- 

nes constat quod cecinit Lucretius, IV, 968; Glaudianus, VI Gonsul. 

Honor. Prvfet. v. i, et pergit post alia exempla v. 1 1. Adde Nonnii Dio- 

nys. lib. XLII, 3a5, pag. 1096. Ergo qno studio Vopiscus vi^lans per 

diem tenebatnr, id etiam noctu ejus somni habent. Usus verbi habere 

comparari potest com Gneco ix^Ht quo significator proprinm faabere, 

ant non expers esse rei. Fortasse tamen aUquis hic positum putet pro 

exhiberef efficere, aut pr«bere, de qna re dixit Schieferus ad Gre^o* 

nnm Gonoth. in defendenda sua sentantia contra Hermannum nimis se- 

▼erns. Hahd. 

a4* -litics tttnim^tte domi, etc. Becte bunc locom et hanc scriptnram 
vindicat Gevartins contra Lipsium et eum secotnm Bemartiom, qoi sop* 
posoerant ; 

Littts ntrimqne, domus : ncc sc miiistamas anmit 
Dividit. 

Sentos est : otraqne ripa Anienis domi e$t, domestica , et non extema ; 
nam in otroqoe litore domos erat quae fomice jungebatur : « nec te mi- 
tisaimns amnis dividit; » dum in ona ripa versaris, non te impedit am- 
nis intermedios, qno mini:te in alteram transire possis; nam utrseque do- 
mus ponte sen fomice conjon^untur, et ita velut una domus sunt. Hec 
Gevartios ; verissime. 

a5. AUemas servant ptmtoria ripas. Imitator hunc locum Ausonius 
Mosella, vs. a85, «et altemas comunt prsecoria ripas. n — Ubi vides 
Aosonianom comunt pro Scatiano servant: ex quo snspicari forte pntes 
Aasoniom legisse et Statium scripsisse altemas omant prtetoria ripas. 



io4 NOT^ IN GABMEN TERTIUM 

noD servant: et ita qaidein bene scripsiase potuit, et minima est mnta- 
tio, ex ervant {Acere ornant; sed nonopus est; quicquid entm in aliquo 
loco positum est, dicitur servare istum locum. Nost. Theb. IX, 4^7, « car- 
pit putres servantia ripas Arbusta. « Vir^. Georg. IV, 458, de Eurjdice: 

Imiiianem ante pedes hydrom inoritura pnella 
Senrantem ripas alta non vidit in herba ; 

et ita passim omnibus. — Praeterea notandus videtur usus verbi altemi 
pro ambo et utert^ue, maxime apud recentiores scriptores Qbvius, nec 
tamen a viris doctis satis perspectus. Ha5d. 

39. Hic atema quies, etc. Hnnc etiam locum ezscribit Ausoniat 
Mosella y. 293 : 

'Non hic dira freti rabies , non ssva fureotum 
Praelia Cauromm : licet hic commercia lingaae 
Jnngere, et altemo sermonem tezere pnlsa. 
Bkinda salutifcras permiscent litora voces, 
Et voces et pvne manos. 

Efvregie quidem, si sine mendis. Lege salutigeras voces^ ut Epist. XXV, 
Salutigeri libelli; alia res est salutiferas. Deinde, et visus, etpane nta" 
nus, patet ex sensu et locorum comparatione. Nec male si pro permi- 
scent litora voces, legas permittunt, ex Statiano datur. 

3t. Sic Chalcida Jhictus expellunt JluvH. TeDebricosus locus, inqnit 
Bernartius , et addubito nnm sanus. Per^rit deinde , et confundit hanc 
Chalcida Eubceae urbem, cnm Chalcedone ad Bosporum Thracium e re- 
gione Byzantii : merito ob hoc notatus a Gevartio Lect. Papin. cap. 35 , 
qui tamen de mendo non suspicari yidetur, et exp1icat,yZiACfu5 expellunt 
Chalcida, id est, divellunt et disjungnnt: et^Jiuctus hic adjfective y7u- 
vios appellat, id est, qui septies de die ac nocte fluunt refluuntque. Sed 
primum, expeilere non est divellere et disjungere, sed projicere et pro- 
trudere. Plin. Hist. Nat. IV, la , de Creta loquens : « ad occidentem Criu 
metopon (Kpiov /utrflr^rev) Cyrenas versns expellit; » id est, projicit, emit- 
tit; non, separat: et ita passim in Geographicis Plinius. Proj icere yero 
Chalcida non congrueuter dici potest sensui hujus loci, ubi de separa- 
tione locorum interventu aqnarum sermo est. Nec melius Gevartius in 
altera yoce ^Jluvii. Quis enim unquam usurpavit Yocem Jiuvius adjective 
ct pro epitheto? et si exempla hujusce usus proferret, aures tamen era- 
dits non ferrent istam conjunctionem,^ut;u Aictuj. Sensit hoc pra!cla- 
rissimus N. Heinsias, qui ad Claudian. pag. 4^9 ^^^9 *^^^ Chalcida 
flactus Dispescunt reflui; » probum quidem hoc, et nomine Heinsiano 
dignum; licet ante eum Crnceus conjecerit reflui. Dispescunt est, sepa- 
rant. Plin. Hist. Nat. V, 9, de Nilo : « Inde Africam ab ^thiopia dispe- 
scens, etc. » Festus Avien. Orb. Descr. v. 1295, de Indo flumine. Bejiui 
Jhtctus, ita Theb. VII, 334; Ansonius Epigram. III. £t tamen, ut verum 
fatear, de utraque parte Heinsianaj emendationis addubito. Primum 
enim levior niibi videtur medicina, si, miuori mutatione, legas, • Sic 



LIBRI PRIMI SILVARDM. io5 

Ghalcida flnctas DispeUunt. » Omissa prima versus litera d^ ex ispeilunt 
feoemnt expellunt. Sensus est idem. Priscianus, Perie^. y. 666, dispulsi 
ventiSf id esf, separati. Virgil. ^n. I, 5ii, turbo dispulerat^ nljluctus 
dispellunU Utcunque sit, omniDO requiritur vox aliqua qua incipit a 
syllaba Msy ad denotandam scilicet diyisionem; ut versu proxime se- 
qnenti dissociata. Demde jfluctus rejiui vix videtur elegantiae Statianae, 
qunm ntraque vox ab eodem verbo, quod esljiuoy derivetur: quam 
compositionem maxime vitant scriptores eniditi. Lego, «Sic Chalcida 
fluctus Dispellunt refiigi. n Lucan. I, 4io; Ovidius, Heroid. XVHI, i8i; 
Alcimus Avitus, IV, 47I9 de Diluvio; idem tamen mox v. 544» Sidonius 
quoque Apollinaris, Carm. VII, SpS : 

Jamque ad populos ac mra feroci 
Tema Getv protendit iter, qua pulsus ab aesta 
Oceanos refluum spargit per culta-Garamnam, etc. 

ubi tamen non rejluum Jluvium , sed Garumnam, Notanda vero et in- 
crepanda Sidonii incuria, qui in eadem sententia utitur vocibus rejhiumy 
Jbanen, Jluenta eljiuvii^ usque ad nauseam, et paene barbariem. RefugiB 
Tethyos unda, Priscian. Perieg. v. 689; refugo Niio, Lucan. VIII, 5a6, ' 
et Plin. Panegyr.; refugum mare^ Auson. Epist.VII, 4^, et Mamertinus, 
Paneg. Maximian. cap. la; refugus amnisy Prudent. adv. Symmach. II, 
44i; ^f^gi^ vadis^ Auson. Epist. VIII, et similia passim. Heinsins quo- 
que conjecerat refugi. 

36. Picturata lucentia marmora vena. « MS. Medicaeus pro vena habet 
iuna^ quod mihi spemere religio ; conjungit enim postes e Numidico et 
Lunensi marmore, dequo Strabo. » IlscGronovius,Diatr. c. 10; addu- 
cit deinde locum Strabonis, qui est lib. V, p. i53, edit. Casaub. et qui 
lectionem Cod. Medicaei, ut mihi videtur, plane evertit. Dicit euim Geo- 
graphus tantum esse proventum marmoris Lunensis, ut pleraque ele- 
gantiorum operum Romae et aliis urbibus ex eo effecta essent. Atqui si 
pleraque opera, absurde fecit Statius; si cum auratis trabibus et Mauris 
postiiniSy rebus rarissirais, conjungeret marmor Lunensey rem vulgatis- 
simi usus : et sane non in maximo pretio fuisse hoc marmor evincit lo- 
cns Nostri in Eucharist. ad Domit. v. 39, ubi post enumerata alia mar- 
momm pretiosissimorum (renera, addit 

Lunaqne portandis tantum sufFecta columnis. 

Id est, marmor Lunense tantum in pedes vel bases columnaram adhibi- 
tnm esse in Domitiani palatio, quod ibi describic: licet alicujns esset 
pretii, non tanti tamen ut dignum censeretur aliis usibus inservire. Non 
igitnr bene conveniunt auratcs trabes et Mauri postes cum Lunensi mar- 
more. Latinitas quidem patitnr marmora Luna pro a lAina ; et non male 
diceretur /^icturata Luna propter /mtaxxa xl^w flrouuxot/ >>.Ai/xifom{, la- 
pidis. varii ad cceruieum vergentisy ut de iis Strabo : sed nihil mutan- 
dum auctoritate unius codicis, praesertim quum potior sit vulgata lectio. 
Per venam intelligit fibras, et lineas, et strias, quae in marmore reperiun- 
tur. Reguiam vocat Baln. Etrnsc. et gyrum^ Silv. II, a : 



io6 NOT^ IN CARMEN TERTICM 

Ubi mannore picto 
Candida parpnreo dittiDQuimr area cyro; 

ubi marmor Synnadicam describit : et idem hoc loco forte innutt. Hinc 
yena pro ipso marmore : supra Epichal. Stel. v. i49* *> Hic concolor alto 
Vena mari, n et ita passim. Vide Plin. Hist. Nat. XXXVII, 6, ad finem. 

4o. Ad silvas qvue refpicis, auhf taeentes, Atqni qnomodo tacentes, 
qaam atatim dicat murmura invitare somnos ? Ne dnbites, qain Stalios 
scripseritjaceittesy id est, sabjacentes. Ita Snrrent. PoUii, v. 74 : 

Traosqae jacentein 
Nerca diversis servit sua terra fenestris. 

Id est, sabjacentem pontam. Avienas, Orb. Descr. v. 339, ^® Nilo: 

Inque jacentem 
^yptnm fnsus fluctu premtt arva marito 
Fecundatcpie solum. 

Elegantissime. Hse vero voces perpetno commatantnr in MSS. Ita Theb. 
X, 4^8 V pro «Rogat, en rogat ipse jacentis Vultas, » legendum tacen" 
tif, eleganti oxymoro, quo etiam utitur Petronius Satyrico: « coeperat- 
que etiam sine voce saevientes rogare. » — Bemartius, ne tirones ambi- 
gui haererent, scripsit tacenteSy quod legitur in editt. Grasser. Oevart. 
Gronov. Antiqui autem libri omnes facentts. Etiam Peyraredum maloisse 
jacentesy miror; mmjacens dicitur re^po, quae late patet, aut per lon- 
gum spatinm excurrit; utjacens jEgyptus apud Avienum, Oescript.Orb. 
339, qua; a Lucano U, 4'^? dicit ur |9er ^/anayacens. Jacens mare, Silv. 
II, 2, 74) pro immoto positum est. In hac vero sylvarom descriptione 
nihil aptius verbo tacensy ut Virg. JEn. VI, 386 : « tacitum vocatum ne- 
mus EJyfiiorum. » Ergo non sine causa vulgatam lectionem defendit 
Wakefieldus ad Lucret. III, ^Sa. Havd. 

41. Qua tihi tota quies, etc. Gonjicias muta quies; et sic Ovid. Met. 
lib. XI, vs. 609 : 

Muta quies habitat : sazo tamen exit ab imo 
Rivns aqnse Lethes. 

Certe hnnclocum Statius ante oculos habuisse videtur. Ovidios, iterum 
VII , 1 84 : muta silentia noctis. Fortasae etiam pro aut legendum at, ut 
Ovidius: saxo tamen, etc. Leitz. 

^2. Et nigros imitantia murmura somnos. Gronovius, in Reliq. ad Silv. 
Scat. suspicatur Statium scripsisse : « ni^os invitantmurmura somnos; » 
optime et verissime : in altero nullas sensus. Ovid. Met. XI, 6o4 : 
Invitat somnos crepitantibus unda lapilUs. 

Horat. Epod. 11, vs. 27: 

Somnot quod invitet leves. 

Vir^l.Eclog. 1,54: 

Hinc tibi qu« semper vicino ab limite sepes , 
Hyblaeis apibus florcm depasta salicti , 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 107 

Saepe levi 100101101 fuadebit inire tiisurro. 

Quem locum excutiant velim Vii^Iii amatores ; ego eiiim nec sensum 
nec constructionem primi versus intelligo. Turbat inepta voz semper, 
sub qna latet verbum aliqaod substantivum. Servius notat, sepes su6- 
audi,Jiet; nec adhuc intelligo. Sed pergo. Sine dubio igitur Statins scri- 
psit inviiant. Pessimum vero et mali ominis epkheton istud nigros som- 
nos: n^er enim somnus est mors. Sil. Ital. VU, G33. Nec multomelius, 
si legas pigros cum Heinsio : somni enim pigri sunt desidiosorum, et in 
viiio ponendi. Vere restitni, 

Et teocros inviunt munnnra somnos. 

Prima syllaba in voce teneros amissa erat in prapcedente et: unde ex tie- 
Tos fecOTunt nigros. Recte vero feneroj somnos, ut Thebaid. t, 388. Ita 
legendnm putO) et ita citat Gronovius ad hunc locum, de quo agimus, 
sive sic legendum putabat y stve errore memorix ; vulgo enim tenues. 
Oppositio autem videtur postulare teneros : invitat teneros somnos ad 
dum cttbilia. Claudian. de Bello Gildon. v. 3^8; Ovidius, Heroid. XII, 
170; Nosfer, Theb. X, 116: 

Tenerosque hortantia somnoi 
Langnida sncciduU exnpirant Inmina flammis. 

Ica et ibi legendum credo; vulgo sine sensu primosque. Teneros hos 
somnos facites vocat Horatius Carm. , III, v. 31; moUeSy Virgil. Georg. , 
lib. n, vers. 47^9 ct alii. Sed adhuc restat scnipulus de hoc loco; 
vide cnim : 

Qua tihi tota qoies » ofPe&saque tnrbine aullo 

Nox ailet , et teneros invitant mnrmnra somnos. 

Ubi egregie Gronovius tuetur tofa quies contra Behotium et Piccartom 
substitueBtes tuta. Jam vero, si quies tota et integra est, et nox silet, 
nuUa ex parte vel minntissimo turbarum strepitn interrupta , prout hanc 
▼o<sem bene explicat Gronovius , qusero quem locum habere possnnt 
murmura? hec enim contradictoria videntur, noctem ex toto silere et 
simal murmura somnos invitare : et vel dicendum est murmura (flumi- 
nis pota vel gilvarum subjacentinm ) non numerari inter res, que quie- 
tem tnrbant , et ideo Statinm addere ista , « offensaque turbine nnllo 
nox silet; « vel si hoc non admittendum sit (et revera quomodo admitti 
potest vix concipio) omnino legendnm est, « et teneros invitant carmina 
somnos; • ut supra v. 23, et ^a6enfes carmina somnosy seu noctes. Si 
lcgas ouf pro ety evanescet omnis hujus loci difficultas. Hoc in contex- 
tnm tato admittas. — Vid. Var. lect. 

43. An qum graminea suscepta crepidine fumant balnea. Hunc quo- 
que locnm exscribit Ausonius Mosella, v. 33^ : 

Qnid qnae sulphurea snbstmcta crepidine fumant 
Balnea ? 

rbi , pro sidphurea , editio Ugoleti habet fulminea : un^e Jiuminea rcctc 



io8 NOT^ IN GARMEN TERTIUM 

legit Tollius. Suscepta idem ett qaod suspensay suffulta, ut ad Senecc 
Epist. XG, optime docet Gronoyias. 

45. Quaque vaporiferisjunctis, etc. Lege, Quique vaporiferis, scilic. 
amnis: faoc postnlat sensus. Gonstructio est, an dicam ignem imposi- 
tam ripis algentibus, amnemque, qui amnis juncttu vaporiferis fomaci- 
bus ridet nymphaSy etc. Per amnem intelligit Anienem , in cujus margine 
bafaiea exstruxerat Vopiscus , ad aqus commoditatem , que balneoram 
usibus inserriret. Hujusmodi balneorum ssepe in his Silvis mentio. Dicit 
Statius, Anienem, in cujus ripis fumant baloea, ridere nymphas (hoc 
est aquas balneares) anhelantes, in balneo puta, quum tamen tam Tici- 
num sit ipsis gelidum flumen , ut bene explicat Gronovius. Quique, ut 
Silv. III, 3, V. 190, et V, 3, V. 193. — Ridet frigidus Anio nymphas, 
quum eas videt in sua vicinia anhelare et sstu laborare. Nam, ut ez 
proverbio Petronius ait in fragmento p. 683, hurm. flumine vicino stul" 
tus sltit, Quare^N. Heinsius frustra conunendat correctionem vicino fri' 
gore; nam quem in Adversariis, p. 548, codicem antiquum nominat, 
est cujus lectiones in exemplo Parmensi adscriptae eranl. Nec cum M.ar- 
klando mutaverim: quufue.,., amnis, qnia non aliud flumen, sed idem 
alio loco cum balneis conjunctum describitur. HAnn. 

5o, 5i. Quidquid et argento primum y etc. Gorraptissimus locns. To- 
tus sic habet : 

Quicquid et argento primam vel in aere Myronit 

Lasit , et enorines manus ett ezperta colosios. 
Gujus constructio haec est : « et quicquid primum manua Myronis luait 
argento vel in aere. • Gui bono istud primum? aut qua notione sumen- 
dum est? Si enim pnmum accipias de temporis ordine, hoc incommodi 
sequetur, quod prima artificum opera imperfectissima sunt : ut absurde 
fecerit Statius, si Vopiscum commendarit ez eo quod possederit prima, 
rudia et imperfecta magnorom artificum tentamenta. Si vero pro praci' 
puum sumas <ro primum^ non puto recte dici posse primum opus My- 
ronis pro pnecipuum : quum hoc sit primarium, non primum, Scio qoid 
ez Terentio et Sallustio opponi possit; et ideo huic siguificationi non 
ulterius repugnabo , quum potiora argumenta habeam contra istud pri- 
mum. Dicitur enim, manus Myronis lusit argento. Atqui Myron non ar- 
gento, sed aere celebris fuit. Noster, Silv. IV, carm. 6, vers. a5 : 

Hic tibi quae docto mullum vigilata Myroni 

.£ra .... 
scil. monstrabit. Petronius, Satirico cap. 88 : « Myron, qui pajne homi- 
num animas ferarumque aere comprehenderat, non invenit heredem. » 
Lege animos» Ausonius, Epigr.LVIU, in bucnlam eream Myronis : 

Bucula tum caelo genitorit ficia Myronis 

^ea. 

Ita legit Vinetus pro facta. Plin. Hist. Nat. XXXTV, 2 , de aere JSginetico 
et Deliaco : « illoque aere Myron usus est, hoc Polycletus, «quales atque 
condiscipuli. » Gslavit quidem argentum Myron , ut ex diversis Martia» 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 109 

lis locis apparet: sedpnecipuus illi hooor et laos ex alia arte. Plinios, 
Hist. Nat. XXXIV, 8 : ■ Myrooem £leotheris oatuni , et ipsum Agelad» 
discipulum, hocola oohililaTit: » erea, scilicet. Vide locum; ihi eoim 
Myroois opera receoset. Ovid. Poot. IV, i, 33; Petrooius, ]oco citato : 
a Verum ot ad plastas coovertar : Lysippum, statne uoios lioeamentis 
inhaerentem, ioopia esstioxit : et Myroo, qui psne hominum aoimos, etc» 
Preterea, <{uare uoius tantum Myroois opera meraorat Statius io amici 
soi Blanlii mvbmXjok cooservata? Sioe duhio Vopiscus^ ut erat elegaos et 
^iXomXoc, oon Myroois solios, sed et aliorum praestantium artificum la- 
hores adservahat. Immo et hoc dicit poeta, versihus praecedentihus, 

Yidi artes Tetemmque maous, variisque metaUa 
Viva modis : labor est auri memorare figuras, 
Aut ehur, aut dignas digitis contingere gemmas. 

Vides veterum (numero multitudinis) manus, et laborem esse memorare 
fi^ras propter multitudinem earum in auroy eborcy gemmis; addit de- 
inde, argento et oire; Myronem in arey utpote omnium praestantissi- 
ranm; et inargento, quem? primum. Suh hac voce, qoae nihili est, pro- 
cnl duhio latet magnus aliquis artifex in argento, sive caelator, sive sta- 
toarios. Et nonnemo forte sihi placeret, quum iavenissetPhradmooaiuter 
claros statoarios memoratum Golomellae, lih. X, cap. 3o, et Paosaniae, 
et Plin. Hist. Nat. XXXIV, 8, ut esset, 

Qaicquid et argento Phradmon , vel in aere Myronis, etc. 

Sed hoc Infortooio premitur Phradmony quod ooo compertom hahe- 
mos veterum testimooiis illuni io argento potissimom praestitisse : hoe 
vero loco requiritur aiiquis, qui io argento enituit pariter ac Myroii in 
cre. Qoaerendns ilaque hic artifex : et quaerenti statim occorrit Meotor, 
qoi in ar^^oto caelaodo omnium nohilissimos erat, poculis praesertim. 
Martialis, Epigr. XIV, 93, cujus lemma pocula archetjrpa; IV, 39, et 
IX, 60; ubi vides Myrooem quoque memorari ioter eos qoi ar^eoto cae* 
lando clamerant : et hoc erat, qood sopra dixi, Myrooem argeotum etiam 
Cftlasse, sed non iode tam magoum oomeo adeptom esse, quam ex aere 
fnodendo. Sic ipse Meotor ioterdom aes fodit (vid. Sidoo. Apoliioarem 
Gann. XXHI, 5o3, ohi cum Praxitele, Scopa, Polycleto et Phidia sta- 
tnariisconjoogitur), non tamen ut exinde tantam famam coosecotos sit, 
qnantam ex caelatura argeoti. Propert. I, i^? i : 

Tu ficet abjectns Tiberioa molfiter unda 
Lesbia Mentoreo vina bibas opere ; 

obipro unda legeodom poto ulva. Juveoal. Sat. XHI, loa; sed omoiom 
locoleatissime Plio. Hist. Nat. XXXIII, la. Hoc igitur ratum sit, ioquis, 
Meotorem esse aeqoe clarum io argeoto ac Myrooem in aere : quaenam 
vero similitodo inter to Mentor et primum? Ne minima qoidem : sed 
curiosis ocolis relegamus versom : 

Quicquid ct argento printum vel in sere Myronis. 
Jaame sospicaris aliqoid ? Nimirom hic est , aot oosquam , qood qoc- 
rimos : siroilitudo concorrentiom syllaharam extrosit oltimam vocem, et 



iio NOTiE IN GARMEN TERTIUM 

io saa materia peiiit artifez. Le(;e, Quicquid etargento Mentor. Fetti- 
oaDS librarius scripserat Quicquid et targento gentor; quod pro Hbrarii 
errato accipiens ezscriptor proximus, ez toto able^aWt vocem ^entor, 
et pro ea de suo substituit primum; quod Tersum supplerit, et speciem 
aliquam sensus babere Tidebatur. Vix aliter fieri potuit, et milHes hoc 
accidisse Yeterum scriptis norunt eruditi , et in his SilWs non nnum ezem- 
plum habebis. Ita apud Oridium, Fastor. I, 387, vulgo legitur, 

Jane, face tetemos, pacem, pacisqae ministros. 
Heinsius yero probat boc absurdum esse, et verissime substituit, 

Jane , face aeteraos , pacem , pacisque sequesirum. 

Nimirum primae duse syllabae in sequestrum amittebantur in pnecedente 
sque, Vide notam ejus (longior enim est quam ut buc totam transferre 
commodum sit) ubi multa et pneclara hujusmodi ezempla ez aliis av- 
ctoribus profert; digrnam sane quse literis aureis scribatur. Manilios, V, 
184, de Venatoribtts loquens, 

Ducuntar et ipsi 
Retibus, et claodont campos formidine mortis, etc. 

Miraberisy nec unquam intelliges, quomodo venatores claudant campos 
formidine mortis. Lege, claudunt campos formidine pinnte, Est imitatio 
Virgil. Georg. III, 872; ubi more suo nugatur Servius, seu quicunque 
est qnem sub Serrii nomine legimus. iEneid. XII, ySo; Lucan. IV, 4^7; 
Apuleius, Apologia. Pinnas hoc modo scriptum erat in MSS. pine; unde 
ob similitudinem coaluit cum praecedente dine; versus dein suppletus 
ab ernditulo aliquo, qui noverat Ovidianum istud Met. XV, i53 : 
O genas attoaitam gelidse formidine mortis. 

Praeclara in hoc genere restitutio Bentleiana loci Vii^. iEneid. lib. X , 

vs. 702 , de Mimante : 

Una quem nocte Theano 
In lucem genitore Amyco dedit , et face praegnans 
Cisseis regina Parim creat : urbe patema 
Occubat; ignarnm L&urens habct ora Mimanu. 

Ubi pro « Cisseis regina Parim creat ; » legit , « Cisseis regina Parim : 
Paris urbe patema Occnbat, etc. • ^ihil verius aut elegantius dici po- 
tnit. Itemm Manilius IV, 1 80 , de iis qui sub Leone nati sunt : 

Hoc habet , hoc studium , postcs ornarc superbos 
Pellibus, et captas domibos prsefigere prsedas, 
Et pacare metn silvas, et vivere rapto; 

nbi primnm pro superbos legendum ez Gemblacensi superbis^ quod ma- 
gis poeiicum est et Virgilianum. Sed quis mihi ezplicabit, quid sit pa- 
eare sHvas metUy quum de phrasi video dnbitantem summum Bentleium 
ad Horat. Art. Poet. v. 197? Intellezissem si dizisset pacare silvas jacu/o, 
vel sagitta, vel comu, ut Statius, Theb. IV, 7^S (qui locus a Scaligero 
citatur) , de Atalanta Parthenopsei matre ; lege , et pacare arcu silvas. 
Vides arcu absorptum a pr«cedente are vel care, Pene oblitus emm mo- 
nere, in primo Manilii versu, pro Soc habei^ hoe ttudium, lefjendam 



LIBRI PRIMI SILVARCM. iii 

Tideri, Hic lahor^ hoc studium; et versa ulbmo, pro raptOf God. Gem- 
blacensem liabere victor; unde Scaliger vtcto, scil. dotnitis feris. Ita apnd 
Martialem, Epigr. XII, vs. 91 : 

Si Scygias aeger non iret mistus ad andas , 
Ut caderet magno Tictima grata Jovi. 

SenSQS omnino poatuiat victima magna; cujns prima syllaba amitteba- 

tnr in precedente ma : deinde ex gna^ versui supplendo fecerunt grata. 

Yide elegantissimum epi^amma. Sed nullus esset finis si singulas per- 

seqnerer, quotquot observavi, bujuscemodi depravationes in veterum 

smptis. Ut i^tur ad Statium revertar : Mentor (si modo hanc lectionem 

admittas) et manu$ Myronis lusit, recte dicitur, nt apud Horat. Carm. 

in, 6, licet aensu diverso, et Epod. XVI, 3; Lucan. II, 543* Nondnm 

dimittendus es, lector; vix enim superato uno difficili loco, exsurgit al- 

ter difficilior; adeo verum est quod dixit Politianus, referente Gevartio, 

• Si quis Papinium pergat excutere, nnllum fore inquirendi finem; vix* 

que absoluto superiore , statim scrupum alium occurrere. » Hoc verum 

esse usu experior : nec tamen absterrebor, qno minus singula excutiam. 

Constructio est: « Quicquid Mentor lusit argento; vel quicquid manus 

Myronis lusit in jsre, et quicquid manus experta est enormes colossos. ■ 

Monstrosa ha?c, et tam procul a sensu quam Latinitate. Cujns enim ma- 

nos experta est enormes colossos? an Myronis (ad faunc enim solum 

luec referri poasunt) : atqui non legimus uspiam Myronem solere colos- 

sos effingere; quod si concederetur, Latinitas tameo reclamaret 1 dixisse 

enim debuit, quicquid manus Myronis experta est enormi6us colossisy ut 

lusit aryento Mentor, lusit eere Myron. £t sane editio Parmensis babet 

enormi colosso, quin et si dixisset enormibus colossis vel enormi colossOf 

absurde tamen dixisset. NuUus enim locus enor^ibus colossis intra edes 

Vopisci, ubi nunc versatur Statius; libernm hi et apertum (ethera postu*> 

lant, in quo eoormitatem suam explicent. Vides qnot absurditatibus foe- 

dus ett bic locus. Minime dubito, quin de pictnris bujua viUse aliquid 

ho€ loco dixerit Statius : et hoc necessarium videtur, quippe inter arfes 

et snanus veterum, et aurum^ et e6ur, et gemmas, et argentum Mento- 

ris, et <es Myronis, non fieri potuit quin locum haberent tabuLs Zeoxi- 

dis, vel Apellis, vel Parrhasii, vel alius cujuspiam prssclari pictoris. Ita 

Silv. IV, carm. 6, vs. a5, loco hnic simillimo : 

Hic tibi qoflB docto moicum vif^ilata Myrooi 
iEra ; laboriferi rivant qu« nurmora caelo 
Praiitelis; qood ebnr Pisoeo poUice rasumy etc. 

et paolo ante , vs. 90 : 

Mille ibi tunc species crisque eborisque vetasti , 
Atque locutnras mentito corpore ceras , etc. 

Ubi per cenzs inteUi(^it colores^ ot recte interpretatur Barthius ad Hcrc. 

Sarreot. vs. gS : 

Tot saxa imitantia vultus, 
iEraqoc 1 tot scripto rivrotes lumioe oeras ; 



iia NOTiE IN CARMEN TERTIUM 

ubi coDJangit marmonty asray et picturam; et ita Lacrim. Etnisci, v. 300, 
et Pietat. Abasc. vs. i : 

Si manus aut similes docilis mihi fingerc ceras » 
Aat ebar, imprestis aorumTe animare figuris; 

licet ibi forte per ceras innQat piasticen, ut apud Plinium Epist. IV, 7, 
de Reguli filio. Sed omnium simillimus et plane huic geminus locus iu 
Surrentino Pollii, v. 63, in pari descriptione. Ex his Statii locis (et in- 
Dumera ex aliis auctoribus addi possunt) vides cum statuis, et auro, 
argento, ebore, csre semper conjunctam esse picturam^ etita fieri opor- 
tuit, praesertim in descriptione domini et villae ele^antis (unde pictam 
villam vocat Martialis, IV, 58) quse sine optimorum pictorum tabulis 
nequaqnam hoc nomen mereretur, et in potissima elegantiarum parte 
deficeret. Nullusdubito quio sub voce colossos (quam muhis nominibus 
absurdam esse probavi) lateat colore, quae picturam designet, et respon- 
deat pnecedentibus argento et cere. Hoc invento, quserendus jam pictor 
celebris. Et Dunquam mihi placuit istud lusit (sentis jam, cl. vir, Fran- 
cisce Hare^ quid dicturus snm) pretium enim et dignitatem operis non 
satis exprimit iata vox: et dixisse potios debuit Statius, « quicquid ma- 
nus Myronis laboravit, » ut loco supra citato: « multumvigilata Myroni 
^ra, et laboriferi vivuht qnae marmora caelo Praxitelis; » quse denotant 
curas et diligentiam et laborem , quem in his operibus perficiendis in- 
sumserant Myron et Praxiteles. hudere vero contrarium significat, scil. 
leviter et sine cura effingere. Et si ita scripsit Statius, sibi ipsi etiam in 
hoc versu contradicit. Ait enim, ■ quicquid manus Myronis lusit et ex- 
perta est. » Atqui quomodo fieri potest ut eadem manus, et luderet, et 
eacperirvtur idem opus? ludere opus, ut dixi, est quasi per ludum, et ne- 
gligenter, et «c •» vafifiym fingere : experiri^ contra, multum experiendo, 
et tentando, et diligentiam adhibcndo perficere : unde experientia docti 
artificis, Silv. IV, 6. Sunt igitur AcCetana experta est et lusit; quae vox 
destruit Statii propositum , quod est commendare hanc villam et Vopis- 
cum ob rarissima et pretiosissima, et perfectissima, opera, quae Mentor et 
manus Myronis, non lusit, sed experta est. His ita certissima, ut opinor, 
ratiocinatione constitutis, et amota inepta voce lusity larvam ponat ce- 
laberrimus pictor, et prodeat Zeuxis. Lego enim pro Lusit et, Zeuxid9 
aut: nimirum syllaba is apice notabatur; quo amisso, pro Zettxu/fece- 
runt Lusit; unde sequebatur, ut metri conservandi gratia reliquum ver- 
sum depravarent. Jam igitur faabemus praeclarum triumviratum , Men- 
toreni, Myronem et Zeuxidem , in suo quemque genere excellentissimum, 
et constructio est; « quicquid Mentor expertus est argento, vel manua 
Myronis in aere experta est, aut Zeuxidis manus colore, » id est, pictura 
et coloribus, ut Silv. V^ carm. i, v. 4 : 

Namqae egregia pietate meretur 
Ut vel Apelleo vultas signata colore , 
Phidiaca vel nata mana , reddare dolcnti. 

Id ett, Apelleis coloribas. Restat vox tnormes, quam «deo enormiter 



LIBRI PRIMI SILVARUM. ii3 

dtprayatam puto, m de ea nihi] probabile habeam dieere, nisi tub ea 
latere epitheton «rov colore. Totum locum sic soleo legere : 

Qnicquid et argento Mentor, vel in aere Myronis, 
Zeazidis ant vario manos est experu colore. 

De Zeuxidis aut minime dnbito : vario est ex mera conjectnra sine lite- 
raram adminiculo; sensui tamen aptissimum epitheton. — Nusquam 
Marklandus longior iiiit, quam ad hunc locum, sed speciosis ar^men- 
tis adhibitis, per falsam ratiocinationem ad sententias deccurrit^ quae ne 
aliis noras suspiciones injiciant, accurate exigi debent ; nam verba, qus 
Tulgo et in antiquis libris legantur, nuUo modo laborare, mihi quidem 
persnasum habeo. Primumy quod Heinsius ezplicuit per prcBcipuum, 
hoc sensu superfluum vix ferri potest, quamquam elegantius referatur 
ad ipsum artificem, ut ^cribatur, primi. . . Myronis ex ejusdem Tiri con- 
jeetura. Sic Propertius I, 7, 3, primo contendis Homeroy quod alii male 
de antiqnitate intellexerunt. Tunc autem proximo loco reqnireretnr no- 
men proprium. Quare Heinsins Toluit aut argento primi Myos^ ut alibi 
primus in arte, ant prisci Myos, ut infra IV, 6, 39^ vetusApelles, Atqni 
Myro invenerat multas noyas formas, exhibneratque athletas et illum 
celeberrimimi discobolum, in quo Quintilian. 11, i3, 10 : « laudabilem 
novitatem et difficnhatem, » predicat. Quare ejus opera recte vocari 
poterant prima. Quis yero intelligat ■ rudia et imperfecta tentamina?» 
Vopiscus ▼iilam suam antiquis artis monumentis decoravit, neque ab- 
snrda laude, ut Marklando videbatur, Statius eum cumulat. Quod vero 
Biarklando visum est, nnllnm locum fuisse enormibus colossis intra aedes , 
sed picturas desiderari , in contrariam sententiam vertere licet , quum 
picturamm mentio ab hac descriptionis parte prorsus abhorreat. Enor^ 
mes colossi opponuntur operibus minoribus , quae Myron in «re lusit , 
sicuti ingentibus colossis, IV, 6, 4^^ parva gestamina mensas. Vid. ad II, 
I, i3i. INec tamen tales colossos intelligas, quales erant Rhodius et Ta- 
rentinus, sed statuas humanam mensuram excedentes, quas multas fe- 
cerat Myro; nam etiam hac re faUebatur Marklandus, qui id negaret. 
Verbum bidere nullnm cure diligentiaeve defectum indicat, sed de qua* 
ennqiie artis exercitatione dicitnr; experiri vero eo sensu, quo audere 
supra carm. I, 85, de artific« proprie usurpatur, quamquam id pnster- 
eunt lexicographi. Sic etiam experiri carmincy Virgil. Eclog. V, i5, et 
hinc Statins, IV, 6, 44 * " experientia docti artificis. » Quocirca ne hec 
qnidem emendatio Heinsii: « enormi manus explorata colosso, » quam 
Grcvius probavit, necessaria fuit. Gomma posui, ut debebam, post voc. 
gemmasy continuata oratione. Haad. 

53. Nec opinus. Vocem nec opinus Statius saepius usurpavit pro fe- 
merey aut imprudensj aut improtfidus; sed hoc loco eam viro in se habet, 
ut errorem postea intellectum si^ificet. Me igitur quis mutet nam in 
jam. Habd. 

56. Superare novis asarota figuris. « Snberantqne novis asarota figu- 

/. 8 



ii4 NOT^ IN CARMEN TERTIUM 

ris. » Ita editionefl. Pro qao alii le^Dt nipemRf^be; alii^ « 8iip6raiit^« 
novas asarota fif^ras. ■ Parmensis, «BHperatqQe novas fi(piraft; » Ro» 
mana, « superantque novis fi(;uri5. » Vulgata placet Gevartio, qui ez> 
plicat, mberant, i. e. substrata erant pedibus meis asarota novis figuris. 
Dicit Stadus, se, dum per omnia visos ferret, nec bpinum divitias cal* 
care : quippe specula , quibus ornabantur parietes y representare ubi 
seipsum arobulantem super pavimentum dives et tessellatum. Hic est 
sensus hujus loci. £t licet recte dici possit gaudet humus, non tameb 
tam bene et apte connectuntur «gaudet humus et suberant asarota;» 
et multo melius foret, « gaudet humus, superatque novis asarota fi^- 
ris. » Et hoc in editionem saam recepit Veenhiisius post Gronoviam. 
Sed aliter scripsit Statius, nempe sic, 

Varias ubi picta per artes 
Gaudet huHras tuperare uovis asarota figoris ; 

gaudet superare est guperat; qua phrasi Stditias admodom delectalMtiir. 
Glaucia Atedii, vers. i3a : 

Modo pnniceo velabac amictii, 

Nnnc herbas imitante sinu, nonc dulce rubeliti 

Murice ; nunc vivis digitos incendcre gemmis 

Gaudebat. 

Id est, nunc velabat^ nunc incendebat, Propempt. Met. Cel. vert. 19; 

Quaerentes nbi celsa ratit qaam scandere gaadet 
Nobilis Ausoniae Celer armipotentis aJammis. 

Id est, qoAm scandit seu scansitrus est : vnlgo tfua. Silv. lib. il,c. a^ ▼. 64 : 

Si qnid Apellei gaudent animatse colores; 
id est, animarunt; vers. gS : 

Et Chios, et gaudens flactu certare Carystos. 
Id eat^Jluctu certans. Lacrim. Claudii Etrasci , Tera. ult. 

Hoc etiam ^audens cinerem donasse sepukro. 

I<1 BU^ thmans hoc honore «epulcrali : aliter eoim non ooiistat seam t 
i|uippe absurdum est supponere Etrascom gaudere donasse fepulcmiA 
pareoti. Thebaid. lib. UI, vers. 106 : 

Et nenonim Dodona pareHs, CyrrhMqae virgo 
Gaadd>it tacito populos svspendere Pfaeebo. 

Id lesC) suspendei; vnlgo, Audehit; et ita palsii]^ per totuln opvl. Sic «t 
aiii. Martial. Epigr. lib. I, 71 : 

Nec te detineat miri ra^ata colotsi , 
Qns Rhodium moles vineeTe gaudet opus. 

Id est, initcit. Sil. Italic. XIV, 49B; Propert. I, 3, s3; Lucan. VI, i5i, 
de Scseva. Nimirum a Gra^cis hanc ele^antiam mutuati sunt Latini; iUi 
enim dicnnt <r«t^« ^iku ^vv»t yiuff^au^ id est, *ruuTA evriic yinrr^; onde 
eraditissimus Plin. Hist. Nat. lib. III , cap. i , ntitur <roic nasci gmidens 
pro na%cens. Simile est Horatii istud , 

Aunni per •Bedtds ire sateDites 



LIBBI PRIMl SILVARUM. ii5 

El pemuDperc amat saxa. 

Id e»t, if et pemtmpit. Idem : 

Spargit agrestes tibi silra frondes ; 
C^adet iATisam pepnHsie fo»or 
Ter pede terram. 

De asaroiis in hoc Statii loeo ride Plin. Hist. Nat. XXXVI, aS : Asaroiiei 

lapilliy Sidon. Apollinar. Garm. XXIII, Sj. Non igitnr dicit Statius asa- 

rotica paviinenta subesse pedibns suis, sed pavimeBtai qw» vincerenc 

etiam asarotica , novis et innsitatis figuris : picto scilicet marmore , vei 

disposito in varias formas. Apuleins Miles. V, « Pavimenta ipsa lapide 

pretioso csesim diminuto in varia picturx genera discriminantur. » Que 

Apuleii verba locum hunc egregie explicant et illustrant. — In hac re 

vereor ne Marklandus suo sensu potius quam verbis deceptus fuerit. 

Nam etiamsi absurdum esset, ut ait, si poeta dixisset, Etruscom ga«* 

dere donasse sepulcnim parenti, tamen magis absurdum videtur, gaudii 

Domen ibi poni, ubi aut contrarios animi affectu^, aut nihil signifleet. 

Sed Statias non sine causa addidit gaudensy quando parentem mor- 

tanm canninibus celebrari, ipso filio gaudio esse poterat. Plinius vero 

in allato loco III, i, 2, amnem dicit scBpius nasci gaudentem ; neque in 

rdiqnis locis, neque alibi usquam hoc veri)um significatione destitutum 

est, sed usurpatur de re aut laeta sive grata, aut qua non gravamur sive 

quam non detrectamus; quare conjungitur etiam cum verbis vincendi 

et superandi. Hakd. 

58. Qku/ nunc ingeniia Mirer, Mirer est idem qaod mirando laudem 
et eelehrem, ut bene Domitius. Ita Pnef lib. IV, « Tertio Viam Domi- 
tianam miratas sum, qu» gravissimam arenamm moram exemit; >• ubi 
plnra adnotabo. 

59. AuJt quid partitis distantia tecta trichoris. Trichora^ <ra t^i;^*^*, 
Casanbonus ad Spartiani Pescenn. Nigmm, interpretatur, « aedes qu% 
tribos partibas constant; qnaram una ingredientibns obvia est, du» ad 
latera. » Nos vocamus alas, Salmasius, ad eundem locum Spart. p. 677, 
ait trichora ease fasligia : et enidite^robat tecta veteram pluribus fasti- 
giis fieri solere. Vide eum explicantem hunc Statii locum. Omnes latuit 
mendum occnltissimnm. Vide enim constructionem : « quid nonc miref 
ingentia, ant quid tecta distantia partitis trichoris? » ubi si dicas to te- 
eta repetendnm esse ex versu sequenti, ut conjungatnr <rf ingentia, re- 
spoodeo , hoc pocto voces aut quid abundare. Qnodnaro enim opus di- 
cere, ■ qvid nanc mirev ingentia tecta , ant quid distantia partitis tri- 
eboriSf » quom satis sit >iiigent]a tecta, distantia partitis trichoris?» 
Ptwterea discretiva vox oiit, si sana esset, evidenter monstraret de duo- 
bus rebns sermonem esse : nemo enim dtcit quid nunc mirer tectUy aut 
quid tecta? atqni hoc modo loqnitnr Statius, si hec scripserit. Idem ve- 
rum est de voce quid, qoA sententiam et aensaro novum et a praece- 
dente diversum fere inchoat et inducit ; nt versn proximo , « qnid te , 

8. 



ii6 NOT^ IN CARMEN TERTIUM 

qoe mediU senrata peoatibus, arbor; » v. 81 : « qoid bifeni Alcinoi Ua« 
dem pomaria?» et ita semper aut plemmqae ; vix enim aliter patitar 
sensus communis. Sine dabio igitur vox ingentia ad aliad qaidpiam re- 
ferenda est, et sententia nova ordiri debet ab «Itero ^uid : faoc modo, 

Quid nanc ingentia mirer, 
Aut? qaid partitia distantia tecu trichoris? 
Qoid te , qnc , etc. 

hoc percepto , facile fait restituere , 

Qaid nunc ingentia mirer 
Atria? quid paribut distantia tecta tricfaorit ? 
Qnid te, qnae mediis, etc. 

Vox atria compendiose scripta migravit in aut : ande sequebatary ot 
quod deficeret m etro in prima versus parte in reliquo suppleret libra- 
rius; nnde pro paribus fecit partitisy quod proximum erat. Recte vero 
ingentia atria, Prudentius Peristepb. in Martyr. D. Laurent. vs. 174; 
Viiigil. iEneid. lib. I, vers. yaS. Gontra, non ampla Catonis ati-ui, apud 
Lucan. lib. II, vers. a38; longa atria, Martial. lib. XII, So ; ampla atria , 
Seneca , Gonsol. ad Marciam c. 10; Claadian. in Rufin. lib. 11, v. i35 : 

Qoid nunc divitite , quid fulri vasta metalli 
Congeries , quid pnrpureis effulta columnis 
Atria , probtstTe javant ad sidera moles? 

quem locum adduco , ut videas verum esse quod dixi de voce quid ini' 
tio sententiae posita. Ausonius, qui plurima loca bujus carminis in Mo- 
sellam suam transcripsit, hunc quoque videtur ante oculos babuisse 
vs. 335. Disiantia tecta, parihus trichoris, id est, aedes licet distantes et 
flumine divisas, tamen paribus trichorisy paria et similia habentes fri- 
ehora seu fastigia : quibus verbis *ni 9v/u/usTpi«iy hujus vilhe designat Sta- 
tius. Morellus notat v. c. adscripsisse , fortean leg. trigonis. Pro tecta 
vet. Cod. habet testa. 

59. Quid te, qwB mediis servata, etc. Ex Virg. iEn. lib. VII, vers. 5^: 

Launu erat tecti medio, in penetralibus altis , 
&icra comam, mnltosque metu servata per annos. 

Non igitur opus est ut legamus mediis enata penatihus. Deinde, tecta 
per et postes. Ita conjungit Ovid. Trist. III, i, 34: 

Conspiruos postes tecuque digna deo. 

Sed non nimis placet hoc loco : pnecessit enim teeta triehoris., et peri- 
eulum est ne bis idem dicat ; quid te , o arbor, quae servata mediis teetis, 
in auras emergis per postes et tecta? An scripsit, « saxa per et postet. » 
Sueton. Aug. cap. 92 : « Enatam inter juncturas lapidum ante domnm 
suam palmam in compluvium deoram Penatinm transtnlit. » Vel potius, 
ti^na per et postes; ut Lucret. lib. II, vers. 191 : 

Mec quum sabsiUant ignes per tecta domorura , 
Ei celeri flanwia degasunt tigna trabesque. 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 117 

Si neatnim placeat, et si mhil mataDdam censeas , non contendam. Vida 
tamen Heinsiam ad Ovid. Fast. FV, 333 , abi fase de commatatione «r«f 
teeta et tigna. Veram puto « tigna per et postes. » — Erat^ ni fallory ar- 
bor penetrans per ipsum tricliniam ,* et inde tecta superans , ut illa ar- 
bor, e qua fecit Ulyss. thalamum Odyss. XXIII, 190 s. Tamen ▼. postes 
Don bene convenit boic explicationi. Itaque in impluvio stetisse vide- 
lar, circamdata undique tectis et postibus. Lehz. — In margine Parm. 
scripram erat secreta, quod praeferendum videbatur Heinsio Advers. 
pag. 546, non item mibi; nam antiquam arborem sive ab ipsis sedibus, 
sive potius a domino servatam dizeris, integra erit sententia. Tigna 
etiam Bnrmann. conjecit , sed postea scripsit , « tecta super postesque 
leves emergis in auras. » Per positum est pro intery de quo usa Macro- 
bios, in Somn. Scip. II, 8. Male etiam Scriver. correxit « tecta per, ut 
potes, liq. etc. » Haitd. 

6a , 63. Et nunc ignaroforsan..., dentet Hamad. , etc. Non opus estat 
alioram conjectaras in hunc locum refutemus : hoc pro seipso faciet 
Statias, quem debes erudito amico meo Joanni Jortino Goll. Jesu Gant. 
Socio, qoi ita restituit, 

' Et nanc ignarae forsan vel lobrica Nais , 

Vel non abruptos tibi debet Hamadryas annos. 

Nihil verias : et nunc (inquit Statius), o arbor, Nais aliqua forte vel 
Ebmadryas conservationi tuae debet continuationem vitae suae, quamquam 
tn hoc nescias. Veteribus enim persuasum fuit quod, 

Hon sine Hamadryadis fato cadit arborea trabs, 

nt loqoitor Aosonias, Idyll. V, yS. Non abruptos annos, id est, continua* 
Ifis : de qao Statiano loquendi more supra fusius dixi ad Equum Domit. 
V. 8a. — Debety ut infra v. 87; Ovid. Met. VII, 48; Virg. JEu. lib. XI, 
▼ert. 5i ; Sil. Italic. tib. XII, vers. 633; Juvenal. sat. VIII, vers. 68 : 

Primum aliqnid da , 
Quod possim titolis inddere praeter honores , 
Qnot Qlis damus et dabimas quibus omnia debes. 

Ita legendam; vul^o absurde damus et dedimus. Mire Gronovium torsit 
hic locus, Observat. I, 5, ubi pro ignaro conjicit intactce, et pro demet 
anwuy comet. Vetus editio, Bemartio teste, habet ignarte. Literae m et 6 
tam Latinis quam Graecis scriptoribus perpetuo commutantur. Hunc 
bcam Statii similiter emendat Heins. ad Ovid. Fast. IV, a3i , ed. Burm. 
nisi quod pro Et nunc legit jit nune. Verius alterom, ut Epicedion in 
Patrem saam, vers. i85: 

Et nunc ex ilio forsan grcge gentibas alter 
Jara dat Eois , alter compescit Iberos. 

Vii^lias , iEneid. lib. XI , vers. 5o : « Et nunc ille quidem , etc. • — 
Meorsios in Gritic. Amob. 11, i, pag. 46, com Lindenbrogio necessa- 
riam patarvit correctionem ignane, qua tamen parum proficitur. Gum 



ii8 NOT* IN CARMEN TERTIUM 

Jortino consenttt N. Heinsius, qui ad Otidii Fast. IV, 23 1, et in Adver- 
sariis , pag. 5^7 emendat : 

At nnnc ignarvforsan vd lubrica Nais , 

Vel non abmptos tihi d«bet Haniadryas annos. 

In his plurima mirabilia apparent. Quid enim est, cnr Nais dicatur nunc 
deraum arbori vitam debere? Quid illud forsan? quod infra V, 3, i85, 
recte le^tur de existimatione , et de re exspectanda in Ovidii Metam. 
XV, i5o. Tum vero quid ignara arhori? An ntpote trnnco? Poeta id 
i^rnorare poterat, sed non ipsa arbor; neque aliunde notnm, quo modo 
Nais ab arbore sumat vitae nntrimentum, vel etiam Hamadryas, cui ar- 
bor vitam debere credebatar : nam qnod Nais, apud Ovidium Fast. IV, 
332, dicitnr periisse una cnm arbore, et quas narrat schol. ad Apollon. 
Rfaod. II, 47^9 ^ ^^^ ^^ accipi possunt, tamqnam ipsa nympba vitam 
debuerit arbori. Immo Statius Theb. VI, gi, silvam describit, qva> su- 
perstes nymphas mutaret. Prsterea non patet, quo pacto poeta ad ta- 
]em sententiam in hac oratione aberrare potuerit. Quare unum Grono- 
vium puto, quid in hoc loco requiratur, perspectum habuisse. Is enira 
quum in Observat. 1,5, Gevartium sequutus, nihil nisi voc. etin ai 
mutandnm censoisset, in altera hujus libri editione totins loci difficul- 
tatem certo judicio ponderans, conjecit: 

At nanc intactae forsan vel lubrica Nais, 

Vel non abmptos tibi comet Hamadryas annos. 

Nimirum poeta prospcram sortem arbori ominans dicere debebat : et 
nunc ab hoc domino servata x'igebis infinitis annis, ut ipsam aquae pro- 
ximse nympham , vel Uamadryada lon^^iasime vitte me tttrtricem creda- 
mus. In ipso i^ptur carmioe nibil mutavi, ne defensoribus vuIq^Is lectio- 
nis, qnos non defnturos augurabar, materiam detraherem; sed poelam 
scripsisse existimo : 

Et nnnc co^aue fonan ve/ lukrica Nais, 

Vel non abruptos (ibi comet Hamadryas annos. 

Et nuncforsan eo sensu positum est , quo supra demonstravimus. Non ah- 
rupti anni sunt conxinui; de qua dicendi forma vid. ad I, i, 82. Cognata 
vero arbor bene dicitur, siveipsam cognationem ad Hamadryada, sive ad 
Naida, numcn propinqui fluminis referas, quo sensu Thebaid. V, 579. 
Lerna vocatur co^nato. De nomine lubrica Nais, vid. Markland. ad 11, 2, 
io5. Verba vero nuncignarte^ ut erant in Lipsii codice, facile commutari 
poterant cum verbis nunc cognatce, et similiter demet et comet. Hand. 

64. Quid referam altemas suh aggere mensas. De aquis hujus viTla: 
iterum dicturus est; quem locum partira absolverat supra vs. 43. Sed 
udum Tibur, ct qute Ttbur aqum fertile pnefluuni (ut de iis Horatius) 
non leviter et semel tantom memorand» foerunt. Mirum vero (ut sane 
miraculis refiMrtissimnm est totum hoc cittinen) quod initto occuiirit «le 
waMsts in utraque ripa ; « akemas gemino super aggere mensaB. • Memi» 
tnim non locari solent in rifyis flovionm; et, ai ita fieri soleret, knejptm 



UBRI PBIMI SILVARUM. 119 

taBM!D poD«rentBr hoc loco ubi de aquis ex toto agit, proat apparet se- 

«pieDtibaf, 

AlbeDtesque lacus, altosque in gorgite fbntes: 
Teque per obliquum peniius quae laberis amnein , 
Marcia, et audaci transcurris flumina plumbo? 

Tides nuUam esse connexioDem^ puUam similitudinem iuter men$as et 
albentes lacus etfontes. Lege, 

Qnid referam altecnas gemino super aggere ninfas. 

Id est , uymphas seu aquas ; ita eoim antique scribebatur , ninfas 
(unde ItaU bodie ninfa) ioter quam et mensas minima est differen- 
tia. Per njrmphas yero seu aquas inteUigit bainea, qus in aggeribus 
seu ripis fluviorum ezstrui solere ad commoditatem hauriendae aqua» 
ea diversis harum SUvarum locis apparet. Supra vera. 4^> i^a VUIa 
Smrrent. vers. 1 7 , ubi njrmpha y pariter atque hic , pro aqua : et ad 
Buire haec vides balnea. Iterum Herc. Surrent. vers. 100: 

Curvi tu litoris ora 
Clausisti calidas genioa testudine lymphas. 

Hasp loca aimiUima sont, et e^e£pe confinnant conjectaram meam; qu« 
tamen ea sensu solo et minima differentia scripturae in vocibus mensas 
et ninfas seipsam sustentare posset. Nymphas vero pro aquas ut supra 
▼. ^, « an emissas per cuncta cubiUa nymphas? » ubi male substitue- 
runt lymphasy quum ed. Rom. et Ven. disertim habcant njrmphas, Gron. 
teste, Diatr. cap. 18, et ita ioveni in Parmensi. Iterum vs. ^6: «Ridet 
anhelantes vicino flumine nymphas ; » id est, aquas. Vide quse ibi notavi. 
Potes etiam legere, gemino super aggere lymphas pro mensas; sed nym- 
phas magis figuratum est, et mori Statiano Con^ruum; et ita legit Gro- 
novius in supra citato loco Herc. Surrentini, ubi vulgo lymphas; sed 
Parmensia et Bomana clare habent nymphas. Omnino vide quae de his 
vocibus annotavit cl. ^ntlcius ad Hor. Carm. III, i3, vs. 16» et Heins. 
ad Ovid. Ueroid. Ep. V, 3 1 : « Xanthe , reiro propera ; veraaeque recur- 
rite Dymplue. • Sed nec adhuc locunt e^ toto saniun puto ; et legenduui , 

illterno (;eminas super aggere nymphas; 
noB, altemas gemino. d — « Super alterno aggere » est super utraque 
ripa, ut V. aS : « alternas servant praetoria ripas; » et Theb. Hb. II, i8a: 

Quas Doricus alligat undis 
Isthmos, et ahemo quos margine submovet infra. 

Id est, utroque margine. Geminas nymphasy ut geminh testudine, duo- 
bus locis ante citatis. Sed hoc leve est, et quibusdam forte non adeo 
oecessarium videbitur. Uimitto igitiv, quum supersint tot graviora : ve- 
lot hoc quod sequitur, « albentesque lacus, altosque in gurgite fontes. > 
— Scriptura omnium librorum : « quid referam alternas aub aggere 
mensas, » aervanda erat. Cur enim wensae, si in ripis eaatructae eraot, 
in hac descriptiooe non commemorari poterant? Kymphas vero itenun 
hnc revocat^a, nemo pro balneis accipiet, quorum meniio ab hac parte 
canoinis aUemsima. Atqui ponebanUir in ripis roensro et cubilia, s«pe 



lao NOTiE IN GARMEN TERTIUM 

ipBO flumiiie circam irrigata, ut Plin. Epist. FV, 3o, 2, ait : « fons oritur 
in monte,'per saza decurrit, ezcipitur coenatiuncuia manu facta; » et 
Seneca, Natur. Qoaest. UI, 17 : « in cubili natant pisces, et sub ipsa 
mensa capitur, qni statim transferatur in mensam. » Quantara volupta- 
tem yeteres quBesiyerint in coen^tione circa aquas et fontes , moltis au- 
ctoribus, veluti Plinio , Epist. VI, 6, 87, notum est. Gemino aggere dizit 
Statius, ut Tkeb. lib. V, vers. 5 16, geminw aggere ripcs, Hahd. 

65. Alhentesque lacuSy altosque in gurgite fontes. Quinam hi alti fon' 
tes, vel qns inde huic vilks commendatio quod Anio, qni illam aUuit, 
habet altos fontes in gurgite suo? Nympha quidem, id est, balnea, vo- 
loptati inserviunt hujus ville; alhentes lacus (id est, aque Albulas qus 
juzta Ttbur et Anienem erant) utilitati et variis morbis medendis, ut ez 
Strabonis loco moz videbimus : at cui bono alti fontes, non inteliigo : 
et si dizisset non altos fontes, asqua fuisset, hoc est, nuUa, commen- 
datio. Mihilo melius estBernartii alioSy ob easdem rationes. Unice nobis 
hoc loco succurrit Strab. lib. V, p. 164 ^ ed. Gasaub. ubi postquam dc^ 
scripsit Tibur et planitiem juzta urbem, sic pergit : t? /t Tfli srtJ"/» to^m, 
'Ayi«f /it^tirif , Mi T**AX^ovXA ««Xoi//uty« pti vJWrA -^XJ^a^ tx irsXAm jr«- 
ySif «pof «roijuXAc lo^ovc mu «rifou^i mu t^^jutdnfctfoif vyitifA: « Planitiem 
eam, per quam delabi Anienem dizimus, Albule etiam perfluunt aqus 
frigidffi, mullis e fontibus prolapsap, ad varios morbo«, potae, aut pro 
balneo usurpatae, remediom praebentes. » Hinc coUigo has Albulas (de 
his enim sine dubio agit hoc loco Statius, utpote jozta villam Manlii) 
frigidas fuisse, et multis e fontibus scaturiisse^ et juzta Anienem sitas 
esse. His notatis, vide quid sequitur, 

Albentesque lacni, gclidosqne in gurgite fiDntes. 

Gelidos fontes in gurgite, id est, Aniene; Anio enim frigidissimos (unde 
Aniena frigora , Silv. IV, 4) ^>i>c sine dubio frigoris causam habuit, 
scil. ez hujusmodi fontibus, qui in eo erumpebant et oricbantur: nec 
aliter fieri potait quum lam vicinse essent aqua> Albulae, que ez multis 
fontihus (nonnullis certe in Aniene), ut notat Strabo, prolapsae erant. 
Optime hoc modo sensus et <ro irp«rof procedit : jam enim villam laudat 
Statius ob rem, qnae laude digna est, salubritatem sc. aquarum. Quod 
si cui displiceat nimia mutatio ez altos in gelidos (et sane difficiles et 
morosos lectores vellem), vide quam facili negotio tota difficuUas sol- 
vatur, hoc modo, 

Algenteiqoe lacus, albotque in gurgite fontet. 

Algentes lacus {-^Xf^ S^avnfL Strabonis) ut supra, v. ^^ ^ ripis algentibus. 
Fontes albos sulphure, ut sulphurea Nar albus aqua^ apud Virgil. unde 
moz V. 75 : « sttlphureos crines donat Albulae. ■ Canam vocat Martiatis 
Epigr. 1 , 1 3 ; idem VII , 98. Hoc , opinor, placebit. — AUifqntes dicuntur 
qaibus aqua stagnorum e profundo profluebat, quique etiam in summa 
aqua observabantur. Infra I, 5, 17, emergite altis fontibus;!!^ 3, 33, 
stagna alta, Recte igitur ab \\i% pergit poeta ad descriptionem Marcie , 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 121 

oec qmsqaam malit : ■ altoque in gurgite fontes ; » nam servata yulgari 
lectione, (^r^s pro stagnante aqua accipiatnr, in qua, utPIin. Epist. 
VIII, 8, a, ait, ■ fons eluctatus facit gurgitem. » Vid. not. Scfasferi ad 
h. 1. In edit. princ. scriptum : ■ altosque immergite fontes, » unde quo 
seosu Blarklandus fecerit m marginey nescio. Hahd. 

68, 69. An solum loniis sub Jiuctibus,... deducat s. p. Nimis abrupta 
b«c interrogatio, et insuaris, et minime poetica. Lege, • Non solum lo- 
niis, etc. » et cteJuat versujproximo, deleta interrogatione. Narrat enim 
Statius, non qusrit. Horatius, « non sola crines arsit adulteros,» scil. 
Helena. Petronius Satirico, c. iSg: 

Non solam me napnen et implacabile Fatam 
Perseqoitor : prius Inachia Tirynthius ira 
Ezagitams onos c»li mlit. 

Si malis Nee solum, vide Psittac. Ated. y. 10 (ubi tamen vetus Parmen- 
sis habet non)^ et Ausonium Mosella v. 386, et alios passim. Sed IVon 
ma^s placet, quia omissa prima litera, utpote versus initio, ex on fa- 
cilior fuit lapsus in an; et ita legisse Domitium ex nota ejus suspicor; 
qnam more suo exscribit Bemartius. — Etiam Wakefield. in Silv. cr. 
t. IV, p. a35, conjecit, « haud solum loniis, etc. » sed tom. V, p. i56 : 
■ ne solum.... deducat,» deleto interrogationis sig;no, quemadmodum 
Heinsius quoqne. Marklandus non verba a librariis cormpta emendasse 
videtur, sed sententiam a poeta negligenter expressam : is enim voluit 
quaerere : num nunc una Sicilia tale miraculum sibi vindicare conabitar ? 
Sed non in boc uno loco importnne admisit interrogationis schema, aut 
non accurate ad proximas sententias aptavit. Hahd. 

85. Viireajuga Circes. Hoc nomen Circes ex antiquorum poetarum 
usn desumptum est, sed non cum pulcbritudinis aut fra^lis amoris si- 
gnificatione, ut interpretibus visum est. Gircen enim, ut quae nympha 
marina esset, vitream vocarunt, nomine ab aquis translate; quemad- 
modum Thetin aeruleam. Statius vero quum Ulyssis^socios in lupos mu- 
tatos dicit^ discedit ab Homeri narratione, in qua tamen etiam lupi circa 
Circes domum fuisse traduntur. 

89. Avia nimbosa revocabunt litora. Quaenam baec avia litora^ ad quae 
Vopiscus hiberno tempore secessit? non certe in Italia; ibi enim nulla 
avia litora; omnia quippe frequentata et bene cognita; et tamen in Ita- 
lia et ad mare Tyrrhenum hsc litora esse oportet ex adjunctis. Vide enim : 
cedant , inquit Statius , huic Tiburtina Tusculum et Ardea et villae ad 
Incum Lucrinum, et Forroix; cedant etiam Circeii, et Anxur, et Caieta, 
deinde haec avia litora cedere jubentur. Cedant sane per me; sed prius 
noscamus qusnam sint; nec longa disquisitio; nulla enim alia esse pos- 
mnt praeter Antia litora : haec igitur in sedem suam fidenter repono. Vi- 
detur Statins hausissc haec ex Oridio Metam. XV, 716 : 
Mtntumieqne gravet, ct quam tumalaTit alumnns. 



133 NOTiE IN GARMEN TEBTIUM 

AouplwiiBqttv Uomos » Tri|chaiMiu< obteMa palode, 
£t teUM4 Qrcva, et spufi litom AQiiuni. 

QpiiiU vidftfl fere eadein : quam iumulavit alumnus est GaieU , Mnem 
nttCrui: Tracluu est Tarracina quae et Aaxur. Bene vero Antium litus, 
ut Istrum latusy Silv. IV, 4; Partha monus, Ovid. Fast. (V, 58o, t. VI, 
nostrae editionis, ubi vide notam. £d.); venena Cholca^ Horat. Carm. II, 
i3, ubi vide Rentleium. Aix^oc aiif apnd ^scbylum Eumenid. et Suid« 
Attur equus, Martial. XIV, 199. Miror unde interpretibus in mentem 
vsnerit aiiquid hoc loco de Antio comminisci : nam apnd Domit. haec 
invsnio : « Cedant que te ( Antium intelligit, quo hieme secedebant Ro- 
mani. Litora avia). Sine portu: nam Antium portu caruit, ut scribit 
Strabo. » Quem subsequitur Morellus, et ez Lucretio adducit, « avia 
loca nullius ante trita solo; avia litora, «Xi^tr*. » Atqni ama litora non 
magis denotant Antiana litora quam Tarentina, quam Asiatica, quam 
Inda. Qualis haec est fortuna in veritatem incidere! qoalis, nescire abi 
iaeideris 1 Pro litora in Parmensi estfrigora. 

90» Scilicet hic ilU meelitantur pondera mores, Quis iaterpretum b«c 
ioteliexit? non Domitins , qui explicat : « Per talem secessum et amceni- 
tatem componis animum ad gravitatem. • Ceieri tacent. Atqui quomodo 
mores meditantur pondera? num ergo reliqua parte anni levis erat M^n- 
lius, gravitatem meditabatur aestate quum in Tiburtinam secederet? hoc 
enim, si aliquid, innuere videntur voces, meditari pondera. Deinde, 
qi|ar0 ilii, et non potius tibi? et infra enim 9t supra Manlium alloqui- 
tor : cur non bic? nisi forte yo% ilii cum mores conjnngenda; quo facto, 
quaero adhuc, qui mores? lulul enim, ne verbum quidem, de mort6us. 
Inexplicabilia hec sunt, quia corruptissima. £x pulchra sequentium op- 
positione, « fecunda quies, virtus (nravis fronte serena , sanus nitor, luza 
carentes deliciae , » stalim suspicatus snm sub his etiam acuroen aliquod 
latere; quod, puto, erui, hoc modo : « Seilicei hic hilari miscentur poa- 
dere raores; » Elegontissima antithesis : kiiari pondert, qua alibi utitur 
II, 3, V. 65, et V, 3, 73 ; 3, 34^; intelligit nempe istud quod hoc modo 
eztuUt Ausonius Parental. II; Sil. Ital. VIII, 610, de Bruto. 3foivshoic 
Nostro interdum animi indolem denotant, aliquando gravem et compo- 
situm vitx cursum et tenorem. Facilis fuit lapsus e% ilari, i. e. hilari, 
in t7/i; quo semel perpetrato pars reliqua versus periclitabatur. Contra 
apud Senec. Consol. ad Marciam, cap. i3, pro, ■ ad Capitotinm hilari 
rediit vultu, » Grooovius ex codice Jureti restituit, « ad Capitolinum il- 
lum rediit vultum. » Totus hic locus pulcherrimus est. Plin. Epist. IV, 
3 : * Nam severitatem istam pari jucunditate condire, summR>que gra- 
vitati tantum comitatis adjungere, non minus difficile quam magnum 
«•t. » — Miscentur pondere; ita ad uxorem vers. ^3 : 

Libcrtatemque Menandri 
Quam Romanus honos et Graia licentia roitcent. 

94- Mallet deserto senior Gargettius horto. Senior Gargettius est Epi- 



LIBKI PRIMI 8ILVAHUM. ia3 

eurus; vide ad Eq. Maz. v. loi; Martial. Epigr. VU, 69, de Theopfaila : 

Hanc afai jnre petat DMgni seoit Atticat hortus : 
Nec miona eue snam Stoica tnrba velit. 

Scaliger ad Cirin Virgilii hunc Statii heoiistichon ita citat, « Cultoque 
aenex Gargetfius horto ; » memorise errore , cui nimis fidebat vir mazi- 
■Bus. — Pncclare coroparat Epicurum , lum ut ostendat, maximas Tibore 
easedelicrias, quia earum amantissimus Epicurus tamen eas facile Athe- 
nis praetulerit, tum quoniam Epicurus sapientem voluptatem sectabatur, 
ot Vopiscns. Lehz. 

95. Htte per et JEgeat hiemes Plindumque, etc. Helnsius in Advers. 
(ad lioem Tibulli edit. Broukhus.) legit Hyadumque, Prima enim in 
PKadum semper prodocitnr, utpote a Grcco nxiiet/iic. Ovidius , Metam. 
Xm, 393; Ausonius, E^ist. XVIII, a4i Noster, Ral. Decembr. v. ai. Sic 
enim scribendum, non Piias: vide celeberr. Burmannom ad Ovid. Fast. 
III, io5. Nihil tamen hoc loco mutandum temere. Primum enim, licet 
obviam esset fitatio scrtbere Hyadum, vix tamen ita scripsisset, sed 
Pliadumy ut vitaret M«e^«y>«f istam et liiatum concurrentium vocum, 
■ iiiemes Hyadumque nivosnm. » Deinde, solenne illi est defraudare di> 
phthoogum una littera. Ita Via Domit. v. 69, Lecheo pro Lechceo, cum 
sit a Grvco xix*^^ ? ^^i fnsius dc faac re agam. Hic igitur Pliadum quasi 
Graeefim esset TlMct^tc, nou nxficUiif. Et ita sentientem invenio Politian. 
Epbtol. I, ao, Baptisto Guarino. — Rem dubiam bene composuit Mar- 
klandns, in eo tamen falsus, quod Latinos P/etojduabus syllabis dixisse 
arbiCrafaatur; nam aot Ptias, producta vocali, aut Pleias tribus syllabis 
proauntiabant, sicoti in aliis omnibns nominibus Graecum n in i muta- 
bant, qoo %itri potnit , ot metri necessitate coacti longam vocalem cor- 
itpereat. Vid. ad lib. I, carm. 6, vers. 2a. Hand. 

^. OUniit digmum petiisse sub iotris. Pro Oleniis attrit Heinsins ibi- 
dem legit Olenii astri. Sed soi certe oblitus erat vir acotissimos, qoom 
luec scriberet. Vide enim constmctionem : « per JE^km biemes et sidos 
Pliadom, et snb Olenii astri scil. sidus. » Atqui primo dixisse debuit 
m aob sidere (non sidus) Olenii astri; » istud enim usitatios. Deinde quid 
est sidus astri? nonne idem quod sidus sideris? certe; astrum enim et sidus 
poetis idem snnt. Tolerandum foret, si dixisset sub sidere Olenii htedi 
vel CapelUe; sed non astAp quum sidus Olenium sit astmm Olenium. 
Nihil igitor miitandum. Totus vero locus iu distinguendus esse vi- 

detur : 

Harc (per et !E^7tz% luemes Pliaduinqae nivosam 
Sidut et Oteniis dignum pedisse tub astris , 
Si Maleac credenda ratit, Siculotque per aettut 
Sat via ) cor oculis tordet vicina volupiat? 

Uno spiritu continuanda sunt, quae in parenthesi posita vidcs. Dignum 
petiisse, Graecismo eleganti, pro quum dignum sit petiisse : i^tn ov pro 
«'(loar orrtc. Passim apud Platonem habes in Libris de Repub. et alibi ; ut 



ia4 NOT^ IN CARMEN TERTIUM 

et apud ceteros scriptores Graecos. Si plenam ffrtyiuaif ponas post vui^ 
reliqua nimis abrupta emnt et non coherentia: melias, credo, post ot- 
tris : et ita edi curavi. Pro Pliadum in Parmensi invenio placidum, 

I02. Sive liventem satiram nigra ruhigine turbes. Boxhomius, Epist. 
ad Gronov. legit, ■ ni^rrse rubi^pne turba;, » voce tollas Avi mifov intel- 
lecta, ut sit, «sive toUas chelyn ad heroa robora, sive tollas satiram 
liventem rubigine nigrs turbe. • Male ; licet enim recte et proprie dicas 
« tollere chelyn ad heroa robora, » poema epicum, grande et sublime 
opus : non tamen ad satiram tollere chelyn eadem proprietate potes di- 
cere. Gevartius afBrmat certo certius legendum esse turpes: ego certo 
certius scio non ita esse legendum. Turpare enim satiram est dedecorare, 
ut in isto loco Thebaid. lib. X, cap. 4^7, ubi hs voces pariter confbs» 
erant , 

SummDmne hoc cbdibus, inqnit, 
Deerat, nt afBictos turparem ego proditor Argos? 

Ita ex MSS. recte emendat Gevartius. Quid vero? an probabile est Sta- 
tium, dum amicum suum et patronum Manlium laudat ob muhifarias 
in scribendo dotes, eo insolentise processuram esse, ut eodem tempore 
illum satiram turpare et dedecus esse satiras diceret? certe politissimi in- 
genii vir Gevartius nunquam tale quicquam adnlisisset in patronum snum 
Auberium. Ne tamen frastra in hoc loco querat haram vocum comroa- 
tationem, dabo illi illustre exemplum ex Apul. Met. I, p. i^? cd. Pricc: 
« Sic denique eum vitalis color turbaverat, ut mihi prae metu, etc. > Ubi 
Prica^us: «De voce turbaverat quserendum; ego hic me non expedio. » 
Nec miram : non eniro in sola voce turbaverat latuit hujus loci difficul- 
tas. Omnia tibi cxpedita spondeo, modo legas, • Sic denique enm leta- 
lis color turpaverat, ut roihi prae metu, etc. » letalis color est quem paulo 
ante dixerat 6ujceum pallorem: mortis coloremy Sil. Italic. lib. VI, v. 409 ; 
Stjrgium coloremy XII, ^44; morft similis color, apud Senecam Hippol. 
vers. 586; iteram Sil. Ital. lib. VII, vers. 63 1 : 

Volvitnr ezanimis , tnrpatque decora juventa 
Ora noviu pallor. 

Vide et Lucan. VII, 139. Hnjus oppositum est vivus color, Claudian. de 
Bell. Get. « vivusque redit color urbibns aegris. » Sed hoc obiter : majore 
enim molimine nos vocat Gronovius, qui Diatr. cap. 11 et 5o, more suo, 
hoc est erudite, defendit et explicat istud turhes, nempe ex nolione vo- 
cis satirtJBy qux nihil aliud est, inquit, quam scriptum pro arbitrio varia 
complectens : ila lex satira vel saturuy que una rogatione i^ulta et varia 
comprehendebat, vo^toc Toxxa ^f^iu^^ttv, ut est in glossis. Ita per saturam 
fieri dicitur fere quicquid confusanee, inordinate, multiplici reram et 
operum mixtura conficitur. Satira carroen olim rade et histrionium , in 
qno mnha variaque risus excitandi gratia miscebantur : cui primus Lu- 
cilius dentem addidit et licentiam veteris comoediie. Duo igitur sunt qui- 
bus constat satira Luciliana, ordo tnrbatus et confusaneus, et insecu- 



LIBRI PRIMI SILVARUM. ia5 

do vitionuii per sales et jocos acerbos : qu« smnma cum eruditione et 
jndicio espressit hoc versu Statius, 

liventeni satiram nigra rabigine tnrbes. 

Qnnm enim satiram nigra liventem rubigine facit, posterius; quum tur- 
iiari eam, prins innuit. Turhare enim miscere est, miscellum opusfacere; 
adeo Qt recte dicatnr turbare satiram, quia in satira turbatur, seu tur- 
bando, id est, miscendo fit opus confusanenm. Haec est Gronovii argu- 
mentatio, b»c loci hujns explicatio; qu», sive vera, seu falsa, certe 
emditissima est. Et quid aliis factura sit nescio : mihi quidem non pla- 
eet, nisi probari posset Manlium hunc more Luciliano satiram scripsisse : 
faoc enim pro concesso sibi snmit Gronorius. Lucilius forte recte dici 
potnit turbare satiram, id est, turbando et miscendo varia, scribere sa- 
tiram (licet hoc quoque subobscurum putem); satiroe vero facies Statii 
tempore longe diversa fuit ab iila evi Luciliani, prout omnibus notum; 
nnde sequitur, ut-, etiamsi Lucilius turbarit satiram, non tamen qui- 
Cttnqne satiram scribit dici possit satiram turbare, nisi ad exemplar Lu- 
dlianum se componat: quod de hoc Manlio probatum esse oportoit. 
BChi mnlto ma^s arridet Scriveril vibres pro turbes, ut vibrare iambos 
apnd Catnllnm. Sed qnid moror? Verum puto, 

Liventem satiram nigra rubigiDe tingas; 

eo magia qnod syllabae fur et ttn iisdenx. calami ductibus constant , et 
literae beig saepiasime commutentur, ut supra albentes pro algentes, tur- 
bidus et turgidus perpetuo in MSS. Proprie vero tingere rubigine, de 
satira, ut toltere chefyn de carmine epico : Martial. Epi^r. lib. X, 33 : 

Ut cu , si viridi tinctos aeragine versus 
Forte maltu livor dixerit esse meos, etc. 

Etlib.Vin,3: 

At m Romano lepidos sale tinge libellos. 

Ovid. Epist. ex Pont. lib. m, epist. 3, vers. io5: 

Eigo alii noceant miseris, optentqne itmeri, 
Tinctaque mordaci spicula feUe gerant. 

Ita malignitas veneno tincta, apud Senecam, de Vita fieata, c. i8; sed 
qood mihi maxime persuadet hunc versum antiqnitus ita lectum foisse, 
est locos Alcimi Aviti, iib. de Laud. Yirginitat. v. 299, ubi Statium vi- 
detur exscripsisse, « livida ne facies pulla rubigine tingat. » Vide qoam 
similij est Aviti versns , et Statii , « Liventem satiram nigra rnbigine 
tingas ; a cnjos conatructio est, tingasnigra rubigine, non liventem nigru 
rubigine. Liventem satiram , malignam et invidam. Si adhuc adhereas 
«niditae lectioni turbes, ablegandus es ad erudite obscoros scriptores 
Alros, Tertnllianam, Arnobium, Apuleium et similes. Hnnc vero lo- 
Cttm imitatnr Ansonius Professor. I, i3 : 

Sive Panegyricis placeat contendere libris 
In Panathenaicis tu numerandos eris; 



,26 NOTiE IN GARMEN TERTIOM 

Seu Ubcat fictM hidoniin eToWere litct, etc. 

Volgo legitur Panegyricos libros; sed recte emenclaTit ToUlns, qaDm 
manifesta sit hujus loci Statiani imitatio. — Turbes positum est propter 
voc. nigra^ ut sit, fasco colore inducas. Sic dicitur comim|7cn?. Lesz. — 
Si quo argumento antiqua scriptura defendatur, demoostrari debet, 
quod vix poterit, Statium posuisse rur6are pro turbidam reddtrey nt im- 
petum et turbidam orationem satine designaret. Sed obstant aliae quo- 
que difficultates , et in verbis conjun{jendis, « satiram liventem nigra 
rubifpne, ** et in totius sententiae ratione, quae ad fusci coloris proprie- 
tatem spectat; nam verbum splendescat verbis antecedentibus opponi, 
nemo non videt. Scribendum ergo est : 

Liveotem satiram nigra mbiginc tnrpcs; 

quo facto sensns existit hic : sive tu lividum colorem satirae augeas in- 
ducta nigra rubigine, eoque modo ipsam mordacissimam reddas, sive 
nttido splendore epistolam exhibeas. Turpare non, ut aliis videbatur, 
idem est ac tinguere^ sed nt^ro colore turpare significat, rei raaculas ni- 
gras inducere, aut eam maculare; nam verba turpare^ maculare et Gne- 
cam /uifluffiridhabentcommuae, ut, absque foedae contaminationis sifpii- 
ficatione, de colore fusco rebus puris vel candidis, vel liventibus addito 
usurpentur. 

io4< Seu tua non alia splendescat epistola cura. Recte Gevartias non 
alta cura. Intelligit simplicitatem stili epistolaris. In hanc rem egregie 
Seneca, Epist. yS : ■ Qualis sermo meus esset, si nna sederemas aut am- 
bularemus, illaboratus et facilis; tales esse epistolas meas volo, qnae 
nihil habeant accersitnm aut fictum. » Pro tua legendum ti6t, ut in 
Soter. pro Gallic. v. 29 : 

Scn qaam tibi dulcit in artcm 
Frangitur ct nostras carat facundia legci. 

OvidiuSy Remed. Amor. vers. 4o3 : 

Quamlibct invenias, in qva tibi prima volaptat 
Dcdnat. 

Ita reete dedit Ueinsias pro tua. — Gevartio assentiti sunt Scriverius , 
Christius et vir doi^s in exempl. Gotting. nec Gronovius emendatio* 
oem^ alta eura, cujus primas auctor est Lindenbrogius, in ediiione re- 
jecit. At his verbis non simplicitas epistolarnm describitur, sed negligen- 
tia poets, qoi raediocrem curam adhibeat. Omnes libri antiqui exhibent 
mon aliay qnod non cam Barthio explicnerim, ■non alia cara, quam 
qoA epistolarom itilam decet, » sed ita ut sententia in laudem Vopisci 
dicta sit: si taa epistola, quamvis levius carmioam genus, eadem dili- 
gentia quam in altiori genere miramur, adhibita splendescat. Sic voc. 
aUu$ hoc sensu ponitur Thebaid. lib. I, vers. 4^ : * alio Gapaneus hor- 
rore canendus. « ^cabulo tuay at videtnr, proprietas qnsdam indi- 
cator. Hahd. 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 137 

io5. Digne Midte Crasiquey etc. Vix fieri potest, ut bis eadem Toce 
ita utatar Statias, et in diversa sigiii8catione : pKcsertim quum aullum 
aciunen sit, nulla venustas in hac repetitione. Aut fallor aut ita scripsit, 

Digne Mldst , Crcesiqae opibas , et Perside gasa , 
Macte bonis animi ! 

PropertioSy lib( III, ele(j. i8: 

Nirea ttoa facies, non vis exemit AchiUeni» 
Crcesaui aut PactoU qaas parit humor opca. 

Ansoniiis, Epigr. LIV: 

Nam quapcunqae habui mecum fero': quum nihil ipse 
£z tBBtis tecau , Croesc , feras opibus. 

Enmenins Orat. Pro Rest. Schol. cap. i6 : • Quid (mihi) cum ilUs opi- 
bns aut Midae regis aut Croesi? etc. » Martial. Epigr. XI, 6 : 

Ardua ret haec est opibus non tradere mores, 
Et quum tot Crostos ▼icerii, esae Nnttaiki. 

Nec metuas de uhiAa syflaba in voce opibus. Virg. Mn, lib. IV, V4n. 64: 

PectorilMis fnhiaas spiraotia cAuaiiUt eiti. 
Anctor Consol. ad Iay. Aug. t. i63 : 

Miaoehor dneriquc einis acqne Oisibas ossa. 
Inmmcni hoiiis geiMris ipiid poetas oecurreot. 



CARMEN IV. 



SOTERIA RUTILII GALLICL* 



JtiSTis, io Superi » nec inexorabile Glotho 
Volvit opus : videt alma pios Astraea , Jovique 
Gonciliata redit ; dubitataque sidera cernit 
Gallicus. Es caelo , dis es , Germanice , cordi ; 
Quis neget? erubuit tanto spoliare ministro 
Imperiiun Fortuna tuum. Stat proxima cervix 
Ponderis immensi, damnosaque fila senectae 
Exuit , atque alios melior revirescit in annos. 
Ergo alacres , quse signa colunt urbana , cohortes , 
Inque sinum quae ssepe tuum fora turbida questu 
Confiigiunt , legesque , urbesque ubicunque togatae 



fO 



VABIA LECTIONES. 



Vetcres edd. ct Gronoviana, 
Soteria pro Rutilio Gallico ; C2od. 
Paris. et cd. pr. inscribit Rutilio 
Gallico, A. 

3. Conciliata cadit, Optimc Bar- 
thius redit : nihil vcrius ; notum 
istud VirgpJii, « Jam redit et Vii^o, 
redeunt Sacumia rcsna. • Noster 
Silv. V, i^pietas redit ;C\siudiinns^ 
de Bello GUdon. v. 4» Concordia re- 
<ftf ;Ga1phurnius Siculns, Eclog. I, 
V. 43) redit Themis; Glaudianus in 
Rufinum, I, Si, en proles antiqua 
redit. Sequentia imitatur Ausonius , 
Idjll. 33, i4. — God. Par. Ed. pr. 
et Ald. cadit. A. 

4. Es ctelo, God. Paris. et calo. 



Pro disy Gron. diis, ut God. Paris. 
Ed. plinc. dives Germanice. Aldin. 
Germanits. A. 

10. Questu. Sic God. Paris. Ed. 
pr. suum. Vide not. crit. A. 

1 1 . Legesque , urbesque y ubicum» 
que togatCB. Vetustae Venet. Parm. 
et Rom. omittunt prius 9»«, ut jam 
videam verissimum esse quod olim 
suspicabar, nempe pro ^uesCu vcrsu 
praecedcnte legendum essc ^ue- 
stum : « fora turbida questum con- 
fugiunt legeSy etc. • lege$ qua in 
sinum tuum confugiunt questum 
(ut querantur )/ora esse turbida^ 
et ideo locum et honorem illis non 
esse. Tacitus, Annal. lib. I, cap. a : 



P. P. STATII SILV. LIB. I, CARM. IV. 129 

C^uae tua longinquis implorant jura querelis , 
Certent laetitia ; nosseque ex ordine coUis 
Confremat, et sileant pejoris murmura famas : 
Quippe manet , longumque aevo redeunte manebit , 1 5 
Quem penes intrepidae mitis custodia Romae. 
Nec tantum induerint fatis nova saecula cnnHen, 
Aut instaurati peccaverit ara Terenti. 

Ast ego nec Pboebum ( quanquam mibi surda sine illo 
Plectra) nec Aonias decima cum Pallade divas, 20 

Aut mitem Tegeae , Dircesve bortabor alumnum ; 
Ipse veni , viresque novas animumque ministra , 
Qai caneris : dextro nec enim sine numine tantus 
Au^oniae decora ampla togae, centumque dedisti 
Judicium mentemque viris. Licet entbea vatis ^5 

Excludat Pimplea sitim , nec conscia detur 
Pirene , largos potior mibi gurges in baustus 
Qui rapitur de fbnte tuo : seu plana solutis 
Qnum struis 6rsa modis , seu quum tibi dulcis in artem 



«inTalido legum anxilio, quaeyi, 
ambita, postremo pecunia tnrba- 
bantur. » — Cod. Paris. ct ed. pr. 
omittuDt que po«t ieges. Vid. not. 
crit. A. 

12. Implorenty edit. pr. et mox 
certant, 

i3. Pro nosseque^ edit. pnDc. et 
Venet. no$ ieqite. Aldin. nosterqtie. 
Loctis desperatinsimns ; in qnem 
▼id. not. God. Paris. nosterque^ 
et sic edideruut Domitius et 6e- 
▼arthu. A. 

17. Ed. pr. induerit; et mox eri- 
Jiem, pro cntnen. A. 

18. Terenti. Sic habct Cod. Par. 
a manu prima, et Tarenti a se- 
cunda. Geyartius edidit TarenHy 
et exlubet Terenti in lect. Papin. 
cap. 3i. £d. pr. Tarenti, A. 

/. 



19. Sine ullo^ ed. princeps. A. 

21. Edit. princ. mentem. . . hor- 
tabatur. A. 

a3. Dextro n. e. 5. numine. Cod. 
Paris. edd. pr. et Aldin. docto n. e. 
s. carmine. Vide not. crit. A. 

26. Excludat. Sic Cod. Paris. a 
prima manu, et excidat ex emen- 
datione. Vid. not. crit. A. 

27. Potior. Propotior, quodve- 
rum est, oUm legebatur potius; 
emendavit Nicolaus Faber. Nu- 
gantur qui pro tanftu, qnod et in 
Parm. invenimus, legunt cantus. 
Domitii suspicor banc esse inter- 
polationem. — Legitur potius in 
Cod. Paris. A. 

29. Cum siruis orsa modis seu cum 
tihi. Heinsius ad Val. Flaccum, V, 
85, ex vetusta Parmensi edit. legit : 



i3o P. P. STATII SILVARUM 

Frangitur, et nostras curat facundia leges. 3o 

Quare age, si Gereri sua dona , menimque Lyaeo 
Reddimus, et dives prsedse, tamen accipit oiBiii 
Exuvias Diana tholo, captivaque tela 
Bellipotens ; nec tu, quando tibi , Gallice, majus 
Eloqniiim , fandique opibus sublimis abundas , 35 

Sperne coli tenuiore lyra. Vaga cingitur astris 
Luna , et in oceanum rivi cecidere minores. 

Quae tibi soUicitus persoivit prsemia monim 
Urbis amor? quee tum patrumque equitumque notavi 
, Lumina,etignar89plebislugerepotente8? 40 

Non labente Numa timuit sic curia felix, 
Pompeio nec c(|^us eques , nec femina Bruto. 
Hoc illud; tristes invitum audire catenas, 
Parcere verberibus , nec qua jubet alta potestas 
Ire, sed armatas multum sibi demere vires, 45 

Dignarique manus huxniles , et verba precantuBi ; 
Reddere jnra foro , nec proturbare curules , 
Et ferrum mulcere toga. Sic itur in alta 
Pectora , sic mixto reverentia se dat amori. 

Ipsa etiam cunctos gravis inclementia fati 5o 

Terruit, et subiti praeceps juvenile pericli, 
Nil cunctante malo. Non illud culpa senectae , 
(Quippe ea bissenis vix dum orsa excedere lustris) 



M Qqa struit Orsa modis, teu qua 
tibi, etc. » quam lectionem exem* 
plin abuade confirmat ; addas hoc 
Qf Pliu, £ipi«t. X , 18 : Gertatim- ci^ 
quA privatim > ^ua publice^ tesiimO' 
nium retribnnmnt, — Qui dnuf , 
edit. pr. A* 

3i. Ed. priucepS) ctf/m. A. 

32. Eid. pr. pene pro prcejce^ A. 

3(^. Tin^tur^ edtt. pr. pro cin- 
gitur. A. 



38. Crimina^ edit, priDceps. A- 

39. Ead- amor^ue^ tamen^ e(c. A. 
43. Invictuntj edit. pr. solemni 

lapsu. A. 

45. Sibi. Legitur tibi in marg. 
Cod. Paris. A, 

47. Perturbare» ed. pr. A. 

49. Pro mixXo, ed. Rom. habet 
miti. — God. Paria. et Aldin. fidit 
pro se dat; edif . princ./ui«4tl. Yid. 
not. A. ^ 



LIBER I, CARMEN IV. i3i 

Sed labor intendens , aniiiiique in membra vigentis 
Imperium , vigilesque suo pro Gaesare cui*ae , 55 

Dulce opus. Hinc fessos penitus subrepsit in artus 
Insidiosa quies, et pigra oblivia vitse. 

Tunc Deus , Alpini qui juxta culmina dorsi 
Signat Apollineo sanctos cognomine lucos , 
Respicit, heu tanti pridem securus alumni 60 

Perpessusque moras : « Huc mecum , Epidauria proles , 
Huc , altis gaudens ; datur aggredienda facultas 
Ingentem recreare virum : teneamus adorti 
Tendentes jam fila colos : nec fulminis atri 
Sit mecus ; has ultro laudabit Juppiter artes : 65 

Nam neque plebeiam , aut dextro sine numine cretam 
Servo animam ; atque adeo, breviter, dum tecta subimus, 
Expediam. Genus ipse suis, prsemissaque retro 



54. JfneendenS', ed. pr. pro in- 
tendens. A. 

57. Pro pigrts oblivia vitw, le- 
gendam pigra ohlivia^ utTheb. X, 
89. Vita non erat pigray sed ohli- 
via : et si ohlivia pigrai vitwia arras 
fubrepsUseDt, sanus fuisset : adeo 
nt hsec lectio sensui contradicat. 
Sic jucunda ohlivia yits Horatio 
Epistolis. Inertia vitas pro somnoy 
apnd ViTjgil. in Gulice, v. 384* — 
Cod. Paris. et ed. pr. pigros oblivio 
▼itae. AMm, pigne ohlivia. A. 

58. Ed. pr. Tunc decet, . . justa 
eacumina. A. 

59. ApoUineo sanctos. God. Par. 
edd. princ. et Ald. apollineo$ san- 
cto, et sic edi£t Gevartius. Yid. 
Qot. crit. A. 

61. Per^pessu^ue. Aldina et eam 
lecut» nonnullae habent progres' 
susyCt teneamus pro tentemusj ed. 
Parm. progressus moras; Rom. miy' 



rans^ et hinc pro huc. — God. Par. 
et edit. pr. proffressuspie* — Huc. 
Idem God. hincy et in marg. huc; 
in yersu seq. hinc alti^ et in marg. 
huc altius. Ed. princeps, hunc; 
Aldina, hic, 

6a. Agg-nedienda. God. Paris. e^re- 
dienda, a priroa manu^ et agre- 
diendaex emendatione.Edd. princ. 
et Ald. hincaltL Edit. princ. egre- 
dienda. A. 

63. Teneamus. Bemart et Ge- 
vart. tentemus, A. 

64- Tendentes. God. Paris. i/o- 
natis ex emendatione. Edd. pr. et 
Ald. tendatis; illa praeterea tejlu'' 
m-titis pro nec futminis, A. 

65. Laudabit. Ed. pr. laudavit; 
Ald. laudarit. A. 

66. Dextro sine. Ed. pr. dextror- 
swn. A. 

67. Animam. Ed. princeps , ani- 
mamque. A. 



i32 P. P^. STATII SILVARUM 

Nobilitas ; nec origo latet, sed luce sequente 
Vincitury et magno gaudet cessisse nepoti. 70 

Prima togae virtus : illa quoque clarus , et ingens 
Eloquio : mox innumeris exercita castris , 
Occiduas, primasque domos, et sole siib omni 
Promeruit jurata manus ; nec in otia pacis 
Permissum laxare animos , ferrumque recingi : 75 

Hunc Galatia vigens ausa est incessere bello : 
Hunc quoque perque novem timuit Pamphylia messes, 
Pannoniusque ferox, arcuque horrenda fugaci 
Armenia, et patiens Latii jam pontis Araxes. 
Quid geminos fasces , magnseque iterata revolvam 80 
Jura Asiae? velit ilia quidem ter habere, quaterque 
Hunc sibi^ sed revocant fasti majorque curulis, 
Nec promissa semel. Libyci quid mira tributi 
Obsequia, et missum media de pace triumphum 
Laudem, et opes quantas nec qui mandaverat ausus .85 
Exspectare fuit? Gaudet Trasimenus et Alpes 
Cannensesque animae : primusque insigne tributum 
Ipse palam lacera poscebat Regulus umbra. 

69. Luce, Ed. princeps, dulce. gitur in nostro God. Galatkia m- 

70. Oattdet. £d. pr. gaudent. gens a. e. accessere. Edit. pr. nunc 

7 1 . Firtus : illa quoque. In Par- galathea ingens. A. 

raensi est iile quoque cldrus; latet 77. Timuit. Edd. Parm. etRom. 

aliquid. Ven. quoque illi; nescio tenuit. — Sic God. Paris. Ed. pr. 

qnid velint. — Cod. Paris. et ed. me pro hunc. A. 

pr. virtusilli: quoque. Vid. not. A. 79. Arcu. Ed. pr. arcum. A. 

74* Promeruit. God. Paris. edd. 83. Promissa. Edit. princ. pne- 

pr. et Ald. permeruit. Vid. not. A. missa. A. 

75. Pro retingi scribendam esse 85. Quantas. jCod. Paris. ed. pr. 
recingi quis non videt.^ — Ald. et et AJd. tantas, A. 

Gevart. edidemnt retingi, et .«iic 86. Post hunc versam, sicntin 

habet noster God. a prima manu , Parm. et Rom. ita in Venet. inse- 

sed recingi ex emendatione. A. ritur iste : m AttoHam cantu gaudet 

76. Galatia vigens a. e. inces* Trasimenus et Alpes. > — legitur 
tere. Edd. Parm. et Rom. habent quoque in Gdd. Paris. et in ed. pr. 
ingens; Venet. etiam tgens. — le- Vid. not. crit. A. 



95 



LIBER I, CARMEN IV. i33 

« Non vacat Arctoas acies , Rhenumque rebellem, 
Captivaeque preces Veledae , et ( quae maxima nuper 90 
Gloria) depositam Dacis pereuntibus arcem 
Pandere; quum tanti lectus rectoris habenas , 
GaUice, Fortuna non admirante, subisti. 
Hunc igitur (si digna loquor) rapiamus iniquo 
Nate, Jovi. Rogat hoc Latia^ pater inclytus urbis: 
Et meruit; neque enim frustra mihi nuper honora 
Carmina patritio pueri sonuistis in ostro : 
Si qua salutifero gemini Chironis in antro 
Herba, tholo quodcunque tibi Trojana recondit 
Pergamus , aut medicis feUx Epidaurus arenis 
Educat ; Idaea profert quam Creta sub umbra 
Dictamni florentis opem , quoque anguis abundat 
Spumatu. Jungam ipse manus, atque omnebenignum 
Virus, odoriferis Arabum quod doctus in arvis, 
Aut Amphrysiaco pastor de gramine carpsi . » io5 

Dizerat : inveniunt positos jam segniter artus, 
Pugnantemque animam ; ritu se cingit uterque 
Pseonioy monstrantque simul , parentque volentes ; 
Donec letiferas vario medicamine pestes , 
£t suspecta mali ruperunt nubila somni. 
Adjuvat ipse Deus, morboque valentius omni 
Ckxnipat auxUium. Citius non arte refectus 



100 



110 



90. f^eledtt, euCod.Pans.omit' 
tit et. Ed. pr. vel det quw. A. 

91. Arcetn. God. Paris. ufbem. 
Vid. Dot. crit. A. 

94« Pro rapiamusj Cod. Paris. 
£dd. princ. et Ald. rapiemus. Pro 
Attfic,cd. pr. nimc. Vid. not. crit. A. 

96. Honora, Ed. pr. honorem. A. 

99. Ed. pr. veiha I. quidcunq. A. 

loa. Ald. Dictami Jiorentis o- 
pem^ eic. A. 



io3. Benignum. Cod. Par. edd. 
pr. et Ald. benigne. Vid. not. A. 
.io5. Carpsi. Ed. pr. carpsit, 

111. Deus , morboque valentiw» 
Edd. Parm. Rom. et Ven. habent 
deos; recte. — Cod. Paris. et ed. 
prioceps , deos morboque valentior; 
Ald. et Gevart. deus^ morhoque va- 
lentior. A. 

112. Aste refertus ^ro arte refe- 
ctus in ed. pr. A. 



i34 P. P. STAT. SILV. LIB. 1, GABM. IV. 
Telephus j£moiiia ; nec qiuB metueDtis Atrid» 
SaevaMachaoiiiocoienmt vulnerasucco. . 

Quis mihi , tot qaestus iuter populiqne patrumque, i ■ 5 
Sit curae , votique tocus? Tamea ardua testor 
Sidera, teque,pater vatumThymbraee, quisomni 
Luce mihi, qnis oocte timor ; dum postibus hferens 
Assiduus, DUQC aure Vigil, nunc Ituaine, cuncta 
Aucupor; immenste veluti connexa carinae no 

Cymbaminor, quumsaevithyems, proparte, fureotes 
Parva receptat aquas, et eodem volvitur Aostro. 

Nectite nuncltetee candentia fila, sorores, 
Nectite : nemo modum trausmissi computet «vi , 

lalis erit. Tu , Troica dignus ■ ^5 

luboici transcendere pulveris annos , 
le situs. Qua nunc tibi pauper acerra 
? nec si vacuet Mevania valles, 
Aut praestent niveos Clitumna novalia tanros, 
Sufficiam, sed saepe Deis hos inter honores i3o 

Gespes , et exiguo piacuerunt farra salino. 

■ 14. Pro RRia. Ed. priDC. jeno. iii.Eii.fT.t]rmbmpvacymba! 

itS. Queibu. Cod. Parii. edd. &M.fureHtipTafurentei. A. 
piiocepa el Aldina, ixftut, « «c ii3, ii^- Pranectile, ed.Rom. 

Gevart. A. Mtile a neo, et hoc tueiur Domi- 

1 1 S. Pro ttmor, cd. pr. el Ven. tius , led sine eieinplii. — Gd. 

tenor. A. Ald. nettle. A. 

II». Pro nuci^r, l^tur ou^- iiS. Ed. pr. uitie vita/if. A. 

rDrinCod. Paril.elJDedd. pr. Ald. l3i. Pro /ami, Rom. babet la- 

etGeTan. A, cm; perperam. 



k'«/«/%.'^'V« 



IN CARMEN QUARTUM LIBRI PRIMI 

SILVAHUM. 



^anoiu. E^egie lndunt interpretet tn hoc Papinii loco et Maniahi 
iib. XII) epigr. 4^, dum soteria munera e9se aiunt, quK dabantur ami- 
ci« a morbo conTaletcentibus, quemadmodnm die natali etiam varia 
munef* miatttabantur; nam nihil aliud sunt soteria quam vota et sacrifr* 
cia, qax ob principum et amicorum salutem diia instituebant. Quod 
satis ipee Statins innuit, dum in fine Soteriorum ait, de sacrificiis, pro 
impetrata Gallici salute solvendis , . . . . « qua nunc tibi , pauper acerra , 
Digna litem? etc. ; » et ideo etiam statim initio hujns carminis, a deo- 
rum laude incipit, dum ait, ts. i : « Estis, io, Snperi, nec hiexorabife 
Clotho, etc. » Getaht. 

VBas. 7. Damnosaque fila senecUe Exuit, Sibi ipsi contradicere yidetur : 
iofra enim, vs. 52, dicit hunc Gallici morbum non senectw deberi, sed 
laboribus et negotiis civilibus et curis pro Gaesare : qnomod^ ergo hec 
concilianda? dicam tibi; senecta hoc loco non prim^ia sua si^nifioa- 
tione ponitnr pro eo quod in homioibus senectutem dicimus, (^raicis to 
>irp«c» sed translata, pro membrana illa, seu vematione (ut eam voeat 
Pliains) quam serpentes quotannis deponunt : ideo diic\lfila et exuit; 
unde emdite Vii||il. ^neid. lib. II, vers. 47^ * * nunc positis novus exu- 
viis: » et Noster, Theb. lib. IV, vers. 96, in eadem comparatione : 

.... cen lufaricul alu 
Aogais humo verni bLmda ad spiramina «oHs 
Engitar, liber senio, ct tqtuUeDtibos anois , 

Exutus, laetiaque minax interviret herbi»; 

obi vides seniumy idem quod senectam* Vide et Georof. III, 4^7^ ^bi 
pweuta nitidum desgribit postquam has exuvias deposuerit. Piin. XXIX, 
5: «Angoium adeps 'aerugini mistus ruptas oculorum partes sanat; et 
membrana (inde^/a Statii), sive senectus vernatione exuta claritatem 
facit. » Vide et lib. VIII, 3i, et IX, 3o, et passim; XibuUus, Eleg. I, 4> 
eadem metaphora Martialis, Epigr. V, 7, de Roma ; Apuleius, Apologia. 
Aimnosa fila senectae sunt, fiia Jamnoste seuectx, ut apud Ovid. Trist. 
m, 7; etMetam. lU, S17. Vide auiom proprietatem et eruditionem 
^tii in voce melior^ qu« denotat idem quod junlor : juventam enim 



i36 NOTiE IN CARMEN QUARTDM 

etatem bonam dicebant antiqui. Ovidius, Art. Amat. II , 665 , et UI, 65 , 
hac alladit ; Prudentius, Gathemer. in Exeq. defunct. vs. 93, Gaudiamis, 
de Beli. Gild. ts. ao8 ; et hoc sensu intellif^endum istud Martialis Epi- 
grasnm. IX , xii , i , de Earino : 

Nomen cnm yiolis rosisipie nataai , 

Quo pars optima noncupamr anni. 

f^er, sciticet^EAf , ver enim anni quasi juventus: ideo optima. Seneca, 
Herc. Fur. ys. 849; Ovidius, ibid. vs. 44' • Haic contrarium mala cstas 
seu senectns, AfraniusVopisco apud Noniom, in voce senium : 

Mala Ktas nulla delioimeata invenit. 
Sed «atis faorum. 

10. Fora turbida questu Confugiunt. Mallem, «.. .. questum confu- 
giunt. « Confugiunt questum , ut dormitum dimittitur, Horat. Epist. 1,7. 
« Ire dejectum monumenta regis, » carm.1, 3. Nost. Theb. YI,657 * " ^^ 
jectum vaditis arces. » ita « ultum insurgunt, « Theb. IX, 9; Hygin. fab. 
63. Fora turhida ut loca turbida , Virg. YI , 534 •» ^^^ substantivo cause , ttt 
loquuDtur grammatici. Sed Pietat. Abascant. occorrit, ex Heinsii emen- 
datione. • iGgra domus questu, « pro Nigra: nihil igitnr mutandum. 

i3. Nosterque ex ordine colUs Confremat. Ita edidit Domitius quum 
in suis codicibus iovenerat nosseque. Male tamen ; quum hec de imo 
colle non posse intelligi, satis indicant illa ex ordine, quae (ut bene notat 
Salmasius, Epist. loi ad Gronovium) « in rebus numeri oontiguis et 
« quasi in ordine euntibus tantum poni licet. Sic apud illum (Virgitiura) 
« septem totos ex ordine menses : item, quinetiam veterum effigies ex 
« ordine awrum, Legebatur fortean antiquitus in libro vitiose descripto 
« se nosifue : unde sequentes per transpositionem scripsere nos seque et 
« nosseque. Omnino a tnauu poetae fnisse putem , senusqne ex ordine coUis 
« Confrematy id est, seni colles urbis ex ordine confremant. Sed quare 
« senusy inquies , quum sint septem ? immo sent tantum erant intra Ur- 
« bem : nam Faticanus coUis trans Tiberim , nec olim habitatus erat , 
« nec ad urbem pertinebat , nt inter omnes convenit , et clare id docuit 
« Onuphrius in nrbis Romse descriptione. Senus ergo collis Confrematy 
« qui intra urbem scilicet: ex ordine^ id est, contigue et sine uUa inter- 
« ruptione. Alias si admittere et illum voluisset , poeta potuisset dicere , 
9 septenusque ordine collis. » Haec vir summus, ingeniosa quidem, sed 
nequaquam vera : redarguitur enim a perpetuo more Statii et omninm 
aliorum scriptorum, qui nmnquam (quod sciam, etnulla exempla attu- 
lit Salmasius) sex^ semper septem montium, seu coltium mentionem 
faciunt. Sicin Equo Max. ex conjectura mea : « Septem per culmina, etc. » 
Silv. IV, 1 : « Et septemgemino jugo. » Via Domit. vs. a6 : « Septem 
montibns. • Geneth. Lucan. vs. 45 : « Septem juga. • Et ita semper et hic 
et alii poeta?, quorum loca adducere non necesse est. Septenusque or- 
dine eollis huic incommodo mederetur ; sed nimis longe recedit a vul- 
gata scriptura, ut ipse fatetm epistola proxima. Nam quod alibi, ep. 96« 



LIBRI PRIMI SILVARDM. 187 

conjecerat nasseque ex ordine , mentione dignum non pntarem , nisi esset 
Salmasii. Latet aliquid quod conjectura non possum assequi. Antiqui- 
tati autem concedamus , ut ex duobus falsis lectionibus yetustior pr«- 
leratnr : et ideo in contextum ego admisi nosseque : quod et habet edit. 
Parmensis. Supra ts. i i, pro urbesque ufricunque togatte^ Gronovius ad 
Plauti ilulular. II, a, vs. ai, legit, ubi quceque : recte, credo, propter 
locum Vir^lii iEneid. VII , 400, quem imitatur Statius. Vide Gronovium 
ad locum Piauti ; et ita Theb. XII , 22 : 

Itur Id exsanfi^ein populum bellique jaceum 
Relliquiat , qua quemque dolor luctnsque , cruenti 
Exegere duces. 

nbi MS. Petrensis habet qtuicuque: male. Oaudianus, de Nupt. llonor. 
et Mar. vs. 204 : 

Vos, pennata cohoni, qao qttemque vocaverit utus, 
Divisa properate manu. 

ita.recte emendat Heinsius pro ^ uocun^ue. Vide eum ad locum. 

a3. Docto nec enim sine carmine tantus. NonnulUe edit. numine pro 
carmiue: recte. Sed quid eiidoetum numen ?Non, inquit Statius, Phce^ 
bum aut Mnsas invocabo, sed te, Gallice : tu sis propitius: numinis 
eoim instar habes ; et hoc propitium experti sant centumviri. Scripsit 
Statius : « dextro nec enim sine numine tantus. » Infra vs. 66 ; Silv. I , 
2, vs. 3a : « Numine dextro Vota paves. » Thebaid, II , i52 : 

Egregii juvenum, quos non «ine numme regnis 
Invexit nox dextra meis ; 

nbi nonnuili Codices pro dextra legunt atra , et ita editiones pierasque , 
non bene : nox dextra invexit non sine numine, est nox invexit dextro 
numine, more Statiano. Iterum Theb. VI, 49> 

26. Excludat Pimpiea sitim. Excludat sitim est non admittat vatis 
jifim vej vatem sitientem. Heins. ad Ovid. Metam. I, So^^ scribi vult, 
Exchidas^ Pimplei, sitim; et ita Surrent. Poll. vs. 3^, pro Et superet 
Pimptea sitim , superes Pimplei, Sed non opus est. Pimplea enim IIi/u- 
trkiM^fbns est hoc loco, non Musa. Vide satis exemplorum hujus vocis 
apnd clar. Bentleium ad Horat. Carm. I, 26, vs. 9. Veneta autem edit. 
non Pimplea, sed Piplea habet : ut et in supra citato loco Surrent. Poll. 
Etsuperet Piplea sitim, non Pimplea. Sic in Epigram. Gatulli, io5, i : 

Mentula conacur Pimplseum scandere montem. 

Eadem edit. hahet pipellum , pro Pimplmmt, Vide Vnrronem et Hesy- 
chium, citatos a Bentleio. £t huic forte scriptura? alludit locus ille 
Apnieii Metam. H : « Sic in modum superbi juvenis Adoni , vel muste- 
ioatis pipletis laceratus atque discerptus, domo proturbor. » Hec est 
lectio vitiosa antiquissimorum librorum. Heinsius vero ad Ovid. Met. 1 , 
5o4, iegit, juvenis Aonii, vel Musts nati Pimpleidis, et interpretatur de 



i38 NOTiE IN CARMEN QUABTUM 

Pentheo et Orpheo dUcerptis a BacchU. Lagendam patojWenif Edhni, 
td est, Orpheos : et sub voce pipUtis forte latet nomen EupoUdis: mi$eUi 
vatis Eupolidis, pro musteluatis pipUtis: vel tale aliqoid* NoU mort 
EupoUdiA. Sed vide ElmeDhorst. pag. 126, uhi mustelads pepiis^ etc. sive 
Edit. Bipont. tora. II, pag. 43) uhi juvenis Adoneiy vel Muetei vaiis, pi^ 
pulis laceratusy eto. £d. 

3o. Et nostras curat facundia leges : id est, ut optime Domitius, ser- 
vat ieges poetarum. Non igitur audiendus Tollius, cujus (utipse ait) 
M nolente fere animo properans lingua legebat : Nostra currit facundia 
lege. » Not. ad Auson. Professor. III, licet maxime faveat hnic conje- 
cturs Parmensis edit. quoe habet nostra currat facundia ieges. 

41. JVon iabente Numa. Quomodo felicem Curiam vocat moriente 
Numa ? inquit Gevartius, cui perplacet Heinsii conjectura haec, 

NoD labente Numa timuit tic cwia , vel sic 
Pompeio ; nec celsus eqaes nec femtna Bruto. 

Non recte, opioor. Quippe procul dubio to ceisus eques referendum est, 
non ad fimtum, sed Pompeium, qui equestris ordinis erfit, eC proinde 
ab iis semper fovebatur. Recte se habet vnl^ata lectio : feiix enim pro- 
prium ec perpetuum epitheton Curlce, Noster, Silv. IV, 4i ▼>. 76: 

Jam te bUnda sinn Tyrio sibi cotuifelix 
Edttcat ; 

ita enim legendum esse pro y/orta felix, ad locum probabo. Hoc 
iiiudy vers. 43, est ex Virgil. iEneid. lib. TV, vers. 676 : « Hoc illud, 
(^ermana , fuit ? » 

49. <^tc mixto reverentia ftdit amori. Inntilis prorsus et nullius sen- 
sus sententia. Hoc voluit : sic amor et reverentia mUcetitur. Scripsit 
igitur, « Sic mixto reverentia se dat amore. • Se dat^ ut in Equo Max. 
vers. 43; Silv. lib. II, carm. a, vers. 37; lib. V, carm. 3, vs. 71. Amat 
hanc phrasin Statius, a quo eam mutuatus est Auson. Mosella, vs. 44^- 
Vid. Plin. epist. VIII, 20; Sil. Italic. III, 149; Noster, Silv. IV, 8; Se- 
neca de Ira , III , 7 ; ex Virgilio sumpsit Noster , Georg. 1 , 287 ; Ovidius, 
Fastor. I ; Gicero de Oratore, 11, 44- Reverentia se dat mixto amore, est 
reverentia mixta amori seipsam prcebet : qnam etiam verborum constru- 
ctionero amat Noster, et ceteri omnes poetap. Vide Bentleium ad Horat. 
Girm. IV, I. 

50. Ipsa etiam cuncios gravis inciementia fati Terruit. Non video quare 
ip€ay tam emphatice. Forte scripsit , Quinetiam cunctosgraviSy etc. IVie* 
ctf^s juveniU y hoc est, magnum precipitium ; a Grsecis sumptum, qni 
ponunt «ro f«Afiaof pro vo fMya^ ut bene Gevartins. Pmeceps immane Jn- 
venalU, sat. X, 106. 

.'>5. yigiiesquie siio pro Oriarv curiVy Duice opus. Ita omnes editio- 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 139 

nes : recte; nec minimnin est difficnltntis. Qno ma^rifl miror quando lego 
apnd Gronoviom, Diatr. cap. ta : Perspicnnm est scripsisse poetam, 
■ ▼i^ilisqne tno pro Gaesare cnrae dnlce opns. » Ut sit , dnlce opus vigili 
emrtt, Nihil mimis FigHes curm annt casns recti, Dulce ajms einsdem 
eatna, per epezegeain , sen appositionem. Nihil freqnentins. Surrent. 
PoIUi , TS. 3o ; Theb. XI , 98; Seneoa, Gonsol. ad Polybtnm , c. 27 ; Pli- 
nins, Nat. Hist. lib. XXXIV, cap. 8; Gratins, Gyne^et. vers. 186 : 

At clamore citat, qnos nonchiin conspicit, apros , 
^tola qaaecvuiqne canis de stirpe ; malignan 

• Offieiiim. 

Ita legendum ; Tulgo clangore. Yerum est clamore, ut ora ciamosa Mo- 
lossi , apnd Lucan. IV, 44^ ; et Ovid. Halieutico , ▼. 79 : « Et produnt cla- 
mort feram, ■ de canibus. Tibnll. Eleg. II , 6,t. 3 5, de prsdatore loqnens : 

Coi bipis citermis curtt est , uiitiqne ttimaltns 
Portatar Talidis mille cohimna jugis. 

Ita le(^ndnm : depravavit politissimus Broukhusius legens et edens: 
« Qnid lapis extemus curcs est? • abrnpte et nulla connexione. Scriptum 
erat quoi, antiquo more pro cui : nnde fecerunt quid. Vide locnm 
et mecnm senties. Sed nimius sum in re clara. Snpra, imperium animi 
in anenibra, nt apnd Sallust. de Bell. Gatil. initio : animi imperio, cot' 
poris9ermtio magis utimnt. ElegaDter M. S^neca, Pnef. Gontrov. I, de 
Porcio Latrone : « Neseiebat dispensare vires tuasy sed immoderati adver- 
snm se imperii^if. • 

56. Pro subrepsii N. Heinsius ad Ovid. Metam. VII, i55, citat 5u6re- 
pit: memoriae, opinor, errore. 

59. Signat jipollineos sancto. Hoc omnem raufrcxoylAf superat : si enim 
Apollinei sunt Inci, a quo, qnaeso , nisi ab Apolline cognomen istud ha- 
bere potuemnt? idem est ac si dixisset, Deus qui signat ApoUineos 
Incos cognomine Apollinis : qnod certus sum Statinm nunqnam dictu- 
mm fnisse. Lege, 

Tonc deas Alpini qai joxta culauna dorsi 
Signat ApoUineo sanctoi cognomine lucos. 

Jam vero yides nacessitatem vocis ApoUineo : si enim solnm dixitset 
deus qui tignat lucos suo cognomine^ uon omnes intellexissent quemnam 
deonun designare voluit : hsec vero vox significationera determinat. 
ApoUo Vercellis (ex quo oppido, opin.or, ortus Gallicus) colebatur : inde 
ilpo/(us«iirVercellae Martial. Epigramm. X, la. 

6i — 65. Preegressusque moras, etc. In toto Statio vix unus et alter hoc 
inqninatior locns. Totum apponam, sicut in vulgatis lefritnr : 

Respicit, heu tanti pridens secoras ahunni , 

• Pnrgressusque moras : huc mecmn •EpJd.'Ania proies 
Hinc alti gaodei^ datur adgredicnda facaltas. 



i4o NOTiE IN CARMEN QUARTUM 

iBgenteni recreare virum tentemiu adorti. 
Tcadatis jam fila colos, ncc fulmiiiit atri 
Sit metus : has oltro laiidarit Juppiter artes. 

Editiones miilue ita legnnt et distin^ont hnnc locam, nisi qnod Aldina 
et eam secatae nonnallae habent Progressus, et teneamta pro Cenfcmia. 
Parmensu, Prognssus moras : Romana , morans : et , hinc mecam. MoUam 
sadabit qaisqais faKC interpretari conabitar. Alii legant Progressutqme 
morans, alii Pnegressusque moras; quod explicant, statim, sine mora. 
Et hoc retinet Geyartius ; non male ad sensnm , sed phraseos desant 
ezempla, et deerant si recte angaror. Qaid multc ? scriptit Statias^ 

Bespicit, heu pridem tand secanu alunmi 
Perpessusque moras : Huc mecum , etc. 

Pati etperpeti moras pro morari probam est. Noster, Achill. I, ia6: 
« Nec perpessa moras. ■ Tacitas, Annal. II : «Moram perpessas. » Plin. 
Panegyr. « Perpessus es longum illud comitiorom carmcn , nec jam irri- 
dendam moram. « Hanc Statii locum imitatur Glaadiaaas, Epithalam. 
Pallad. et Geler. vs. 55. Deinde legit Gevartius, 

Huc mecum, Epidauria proles, 
Huc oltis gaudens; (datur aggredienda facultts. ) 

Probum Hue pro Hinc, Silias Italicus, lib. X, vers. 87, et lib. XV, 
vers. 359; GJaudian. in Rufin. lib. 11, 49B; Nemesianus, Gyneget. vs. 99 : 

Huc igitur mecum, quisquis percnssus amore 
Venandi, damnas lites; 

ubi pariter omnes Godd. habent Hinc igitur. Probum etiam alHs gau- 
dens, id est, magnis et arduis, ut Virgil. Georg. III, 4^ ; Seneca,'de Pro- 
vident. cap. 5; Tacitus, Annal. IV; Livius, I, 34* Ita, gaudet patientia 
ifttmapud Lucan. IX, 4o3; fidere Uetit^ Tfaeb. XI, 55 r. Aspera amans 
Scaevola , Sil. Itai. lib. IX , 3; 1 : aegra Uetis Invidia , Theb. I , i a6 ; et ubi- 
que exempla in utriusque generis scriptoribus. Nec exempla adduxisse 
opus fuisset, nisi Gronovius , Diatr. capp. a et 38, defendisset a/ttgau- 
deus : quod quidem Lalinum est (sive Graecum mavis) miDime tamen 
huic loco congruum. Deinde distinguendum , « Datur adgredienda fa- 
cultas Ingentem recreare virum : » Per se patet : et si non pateret , ho.c 
tamen postularet vox facultas, quae verbum infinitivum post se fere 
trahit. Ita Silv. II, i; Theb. IV, 5i3 ; XH, 36; passim invenies. hucusque 
progressis, facile fuit ista restituere: «Tentemus adorti. Tendatis jam 
fila colos : n praesertim quum pro tentemus (quod Bernartii est) antiquiores 
Parm. et Rom. habeant teneamus. Lege, « Teneamus adorti Tendentes 
jam fila colos. » Teneamus colos, ut Siiv. III , 1, vs. 17 1 : « Parcarum fila 
tenebo, extendamque colos: » id est, inhibebo, Lucan. III, ^92 : « Qoan- 
tum est quod fata tenentur ! » Idem , II , 299 : 

juvat ignibtts atris 

Inseruisse moras, constradoqac aggere busti 

Fnnereas tenuisse feces. 

Ita legendum puto ; vulgo sine sensu : Inserutsse maitus, et Ipsum atras 



LIBRI PRIMI SILVARUM. i^i 

tenuisse.faces. Vide elegantissimum locum. Huic contrarium pngeipiiare 
eo/oj, Tlieb.y, i5o, etRuti). Itin. II, 56. IVfic/entes jamfila, id est, dum 
adhnc vivit, dnm superest Lachen quod torqueat, ut eleganter Juyenalis 
Sat. IIL Si hoc sensisset Gronoyius, nnnquam defendisset Tulgatam, 
qnemadmodum facit Diatr. cap. 35 , ubi ait : « Statius alloquitur ipsa 
fila , ut alibi carincu. Fila autem dicuntur tendere coios , qnamdiu ten- 
duntur, ▼«! tensa suut a colis, non abrupta. » Si hoc admittimus, quid- 
▼is defendi potest : et exspectabo ut pro Parca nentfila aliquis A\caxfila 
nentParcas: xque probum utrumTis. Sequitur, « has ultro laudarit Jup- 
piter artes : Domitius in suis Godicibus invenit latidavity unde fecit (au- 
darit. Verins erat laudahit, quum propter perpetuas Tiees literarum v et 
hy tum qnia ApoUo, qui deorum menfes praenoscit, melius inducitur 
ezerte affirmans Joyem laudaturum esse has artes. Totum igitur locum 
sic lege eC distingue : 

Tnnc Deus , Alpini qni jaxta calmina dorsi 
Signat ApoUineo sanctos cognoiDine lucot, 
Respidt , hea pridem tand secoras alamni 
Perpessasqoe moras : Hac mecum , Epidauria proles , 
Hne , altis fpudens : datar adgredienda facoltas 
Ingentem recreare rirum : teneamas adorti 
Tendentes jam fila colos : nec fatminis atri 
Sit metas; has nltro laadabit Juppiter artes. 

Ilihi] jam qnod Momus ipse queat reprehendere. Nec metuas ab exordio 
abrupto orationis ApoUinete, Huc mecum, Epidauria proleSy sine att, 
▼ei inquit: hoc enim omnibus usitatum. Ita Equo Max. ts. ^3 : 

.... Isetas moz praeside viso, 
Salve, magnoram proles genitorqae Deornm, etc. 

SciHcet, dixitSaivCy etc. Vide Achill. 11, 54; Theb. X, ts. ai , 66a, 762, 
336; Tacit. Ann. I : « Quousque filium imperatoris obsidebimus? etc. » 
Virgii. lib. X, ▼ers. 278; Theb. lib. VI, Terg. 656. Cruceus hoc loco 
mire tnrbat, et pro aggredienda legit aggrediendoy et pro Hue altis, 
HeBc altis : et quid non ? 

«71. lUa tjuoque clarus et ingensEloquio. Dispiicet frigidum istud ilia, 
An tcripsit Statius, Hngua quoque ? Atqui, inquis, sequitur, ingens elo- 
quio. Quis Tero nescit poetas rem eamdem bis Tel ssepius, mutatis tan- 
tnm Teri>is, efferre ? Ita snpra, ts. xo : 

Inqae sinom qoae saepe tuam fohi tnrbida qaesta 
Confagiant, legesqae. 
Immo de hac ipsa re, ts. 34 • 

nec m, qoando tibi , GalUce , majas 

Boqaiimi , fiindique opibus sablimis abnndas 
Speme coU tenoiore lyra. 

Ec ita ManUins, IV, 194 ; Pmdentius, adv. Symmach. Ub. I , ad finem ; 
Sidonius ApoUinaris, carm. II, 188, de Demosthene : « ^oqniis plus 



i4a NOTiE IN CARMEN QUARTUM 

Ungua fhil. » Siiius Italiciis, lib. VIII , Tersu 4io, de CSceroiie : 

.... lariaKa bclla 
Falmine compcsoet liDgfne , nec deiacle relioquct 
Par dccas cloqaio caiquam tperare ncpotun. 

Vide et 262 ejusdem libri; Paulin. Epist. I, 94) Aasonio, nbi lingua 
et togoe conjungit. In Parmensi est illi quoque clarus. Latet aliquid. 

74. Permeruit jurata manus. Domitii Codd. habebant Permetuit, Le- 
gendum Promeruit^ ui SiK. III, 3, vs. 79 : 

Quis Superos metaens , pariter tot tcmpU , tot aras 
Promeruisse datur? 

Idem quod inservirey administrare, Apuleius Miles, V. }?ro jurata tub- 
stituunt quidam durata; non inepte, inquit Gruceus : immo ineptissime, 
nisi Statium ineptieritem facere velis. Ejusdem farinae est Morelli rigens 
Galatia, pro vigens^ quod bene defendit Barthius, et ezplicat potens, 
bellicosa, 

84* Missum media de pace triumphum, Intelligisne quid sit triumphns 
missus de media pace? missum quo? et quomodo mittitur triumphus? 
Conjicio Statium scripsisse, « Justum media de pace triumphum; • non 
solum triumphum de pace, quod quidem mirum est ; sed etiBmjustum 
triumphum; quod miraculum et landes Gallici anget, triumpkum de 
media pace; elefpns oppositio, qua etiam utitur JuTenalis, Sat. VDI, 

▼ers. 106: ' 

.... refercbaot Davibas altis 
Occulta spolia , et plures de pace triumphos : 

non yero justos qualis hic Gallici fuit. Justum triumphumy ut apud Hor. 
Carm. I, la : «Justo domitos triumpho. » Eutrop. lib. VII , de Ventidio : 
« de Parthis justissiroum triumphum Romae egit. » Suet. Calig. cap. 4^ - 
« Querens inter cetera fraudatnm se justo triumpho. » Qaudian. de Bell. 
Gild. : « Justo magnoque triumpho Civiles abolete notas : » licet duobos 
his locis yu5(u; triumphus forte opponator ovationiy utjustum flumen, 
torren^y apnd Senec. NaL Quaest. V, a : « Justai libertas, inter amicos 
datae. > De Beat.Vit. cap. 24 : « Justa clementia, fortuit» facilitaliy* 
apod Eumenium, Grat. Act. cap. a, ubi vulgo legitur /e/tctCalx. Potes 
etia*n jiissum triumphum de media pace : vktjubere tributa apud Fiorum, 
n, 6. Sed hoc nimis insolens esset in Gallico, quumjti^ere triumphos 
sit solius imperatoris. Mihi placet yustum , sive opponatur ovationiy 
sive injusto; sed huic potius. Potes etiam, meritum triumphnin, ut apud 
Claudian. III Cons. Honor. vs. 146 : « Quem memi, te non sudante, 
triumphum ? » 

85. Et opes tantas? etc. Abrupta sententia et in medio tenore con- 
scissa. Lege, « et opes, quantas nec qui mandaverat ausus Exspectare 
fuit. * Per se patet emendatio. Non intellexit , quisquis hunc tocum 



, LIBRI PBIMI SILVARUM. i43 

primiiB depraTMt , vocem tantas eleganter omitti : inde prsTa lectio et 
distinctio. Noater, SiW. lib. II, carm. 6, Ters. 35, seqq. : 

.... iUius unas 
Ante deror, qojintain pnecedit clara minores 
Uina £ices, quantomque alios preaait Hespcms ignes. 

id ett , tmntum ante tfuantum , etc. ATienus, Orb. Descr. vers. 469 : 

.... hic et laspis 
Fnlva micat steilis quanmm conTeza per «thrap 
l^ea perpetuis ardescunt sidera flammis. 

laspis micat quantum sidera, est, tantum micat quantum sidera. Senec. 
GontroT. III, Praefat. de Albucio : « Splendor orationis quantu^ nescio 
an in uUo alio fuerit. » Horat. Epod. X : 

Insnr^t Aquilo quantns altis montibus 
Fraa^t trementes iKces. 

inTenal. Set. IH, v. a23: 

Si potes avelK Circensibns , opcTma Sorae 

Aut Fabraieriae donras , ant Frusinone paratur , 

Quanti nunc tenefaraa unan conducis in annum. 

ita distinguendnm : paratur tanti quanti nanc conducis locum aliquem 
tenebricosnm. Clandianus, de Laud. Stilic. lib. 11, Ters. 3o5: 

Publicus ille fnror quantnm tua cura pcregit 
Secretum meruit. 

Id est, « tantum secretum qnantnm tna cnra pereg;it; • Tolgo inepte di* 
atin^tnr, « foror (quantnm tua cura peregit!) Secretnm. » Ita quot apj 
ViiTg. iEDeid. II, ts. 33o : 

Portts aKi bipatentibns adsmit , 
Millia qmt na^nis «nqmum venere Mycenis. 

Id est, tot millia quot Tenere. Inscriptio Tetus apud Reinesium, p. 681 : 

Edto^tts litbbb Grabcis qtam kt Lativis ; 
Id est, ■ tam GrsBcis quam et Latinis. » 

SS. Ipsepalam lacera poscebat Regulus umhra. Quomodo Begulus qui 
apud inferos erat poscebat tributum? 1k»c enim vivorum est, non mor- 
tuorum; loge, ex emendatione amici mei Joannis Jortini : 

Ipse pabm lacera plaudebat Regulnf nmbra. 
Claudian. de Bello Get.; SiW. V, 3; Gtaud. Fescennin. de Nupt. Hon. 
et Mar. t. •jy.'Sed mire concipitnr totus hic locus iu ed. Parm. et Rom. 
ad banc nempe formam : 

.... gaudet Trasimenus et Alpes , 

Anollam cantu : gaudet Trasimenus et Alpes 

Cannensesqne animae : primnsque insi^e cribaiom 

Ipse palam laeta poscebat Regalus nmbra. 

Romana inclndit parenthesi Tcrba Mtoltam cantu; melins, si ex toto 
exdnsisset : non enim Statii est Tersus, sed librarii, qui praecedens he- 
mistieluon iteraTit. Et Toluit, opinor, Attolitsm cantut; sed anne hoc est 



i44 NOT^ IN CARMEN QUARTUM 

attollere cantus, itcrare versam praecedentem? Mitto qnod Apollo hic 
narrat tantum, non canit: quod bonus interpolator non animadTertit. 
Istud autem lcBta Statianum puto. Lacera quidem umbra recte diceretur, 
ut Deiphobum apud inferos lacerum crudeliter ora agnovit ^neas : et 
hse voces pro se invicem substituuntur, ut Silv. V, i, pro idetat frondes 
fae dus editt. habent laceras. Sed seque probum lana; ut dicat Apollo 
Regulum plausisse tributum umbra palam lceta, non furtim et dissimu- 
lanter ct tacito sinu condens gaudia, sed palam exsultans. 

89. Captiweque preces FeledcB; quae virgo fuit in summa aucCoritate 
apud Germanos, ct instar numinis habita. Vid. Tacit. edit. nost. tom. IV, 
pag. 20, et ibi not. Vid. etiam notas Doctiss. viri'C. L. F. PAHCKorCKB , 
in opere ezunio quod nuper edidit de Taciti Germania, pag. ^1. Ed. 

91. Depositam, Dacis pereuntibus urbem, Castellum faoc Dacomm wr^ 
bis nomine nusquam alibi insignitur; sed montis vel vertieisy ulpote in 
editiore loco situm. Supra in Equo Max. v. 80 : « Tu tardum in foedera 
montem Longo Marte domas. » Ibidem v. 7 : 

Rheuas et attoniti vidit domns ardoa Daci. 

Silv. lib. ffl, carm. 3, vers. 169 : 

Qoaeqae snnm Dacis donal clementia montem. 

Thebaid. lib.ljvers. 17: 

.... qnando Itala nondum 

Signa , nec Arctoos anshn sperare trinmphos, 

Bisqne jugo Bhennin , bis adactum legihus Istmm, 

Et conjurato dejectos verticc Dacos; 
ubi pro sperare triumphos legendum spirare. Flor. IV, la : « Daci mon- 
tibus inhasrent. » Ex his locis patet Sutium scripsisse : 

Deposium, Dacis pereuntibus, arcem, 
non ur6em. Par vitium infeceifat Horatium, Carm. I, 7 : 

Sunt qnibns unum opns est intactae Palladis nrbem 
Garmine perpemo celebrare ; 
ubi pro urhem legendum esse arcem, erudite probat R. Bentleius; vide 
et Heins. ad Ovid. Met. V, 644. 

93 Fortuna non admirante subisti. Scio quomodo hunc locum expU- 
-cat Thomas Stephanus in editione sua harum SUvar. Cantabr. an. i65i, 
non admirante. . Siquidem pro meritis tuis electus es. • Sed mihi nequa- 
quam satisfacrt h«c interpretatio , et majus-aUquid postulare videtur 
sensus; quale est consentiente ct approbante Tortnr^^.non opponente 
se huic electioni, non aspernante, non indignante, ut Thebaid. II, 741; 
V, 434, et IX, 469; Oaudian. dc Uud. StiUc. I et III. Noster, Sdv. V, 

I, vers. a34: 

Accipinnt vultus hand indignata decoros 

Nnmina. 
Hoc modo exsurgil sensus Statio dignus : nihU 4nim Fortuna cum arf- 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 145 

mimtione; oec dicitur haec dea admirari hoc Tel illud eyenisge; sed yel 
eomprobare^ yel se opponere et indignari, Et vide quanta sit yis yerita- 
tis et sensas commuDis : baec enim lectio Gronovio aliud agenti se ob- 
tmsit : ita qnippe citari yideo Diatr. c. i a , ubi alia causa hunc locum 
adfert; necvel ibi, yel alibi uspiam, quod scio, mentionem facit se hunc 
locum ita legere sorere : nec aliam cansam , opinor, habuit ita legendi 
(quum editiones et MSS. in har voce adtnirante consentiant), nisi quod 
sensas sua sponte illum eo ducebat : quod et de me ipso affirmare pos- 
sum ; omnia enim loca quae citayf adnotayeram, antequam in hoc fortuitum 
Gronoyii inciderem. Licet yero ad hunc sensum scripsisse Statium mi- 
nime dubitem, hac tamen yoce usum fuigse non credo, quum proximior 
sit, et cque proba, « Fortuna non adversante, subisti > Notum yero est 
literas v et m, » et e perpetuo inter se inyicem commutari, non adver^ 
sanie^ nt Tacitus , Annal. XIII, amicis adversantibus ; idem Hist. III. ia : 
adversante vento; Gicer. Offic. III, 19 : adversante et repugnante natura. 
Similiter de Senect. cap. 19. Hoc igitur maxime placet. Eadem diyersi- 
tas apad Ovid. Fast. I^ 5 : aversatus honorem, ubi qnataor Godd. habent 
dedignatuSf unus aspematius^ notante Burmanno. Nihil tamen in con- 
textu mntare audeo propter locum Propertii, Eleg. lib. U, i3, ys. 67: 

Quem nodo feUcem* inyidia admirante, ferebaDt, 
Nmic decimo admittor Ytx ego quoqne dje ; 

qaem tamen locom depravatum esse non dubito : certe enim dixisse de- 
bnit, inyidia ringentey yel/remenfe, yel tale quidpiam. Versuproxime 
praecedente, pro iectus, lipsius et Bemartius legunt lectu; male: non 
enim constmenda sont yerba, leetu tanti rectoris, sed, habenas tanti 
lectorts. 

94—96. Rapiemus iniqito Nate Jovi, Nimis audax hoc, rapiemus; 
lege, rapiamuSy at supra teneamus colos, non tenebimus; iniquusJup" 
piteTy hoc loco est Pluto, non coelestis Juppiter : supra enim dixit, y. 65, 
Joyem hoc factum eorum approbaturum esse, « has ultro laudabit Jup 
piter artes; » summus scilic. et deum rex. Nigrum Joyem yocat Theb. 
11, 49> injernum Tonantemy XI, ao^. Mox, ys. 96, constructio est, et 
meruit herbam, si qua herba sit m antroy ecc. intermediis in parenthesi 
iBcIosis. Lipsiilferfra et Ao/us, id est, olus, dndum et merito explosum foit. 

i§3. Atque omne benigne Firus. Lege, 6efi^num Firus; yox enim vt- 
Tus est Tttvfcmv, et tam in bonam quam malam partem sumitur. Inde 
maium virus, Virg. Georg. I, la^; cnjus oppositnm est hoc beniqnum 
vtrus. Senec. de Benef. I, i3, de Alexandro : « Qui summum bonum du- 
ceret terrori essc cunctis mortalibus; oblitus, non ferocissima tantum, 
sed ignayissima quoque animalia timeri ob yirus malum. » Qusb tamen 
oltima yerba, si quidquam sapio, glossa sunt: ineptissimam enim et 
minime necessariam explicationem continent, et sententiam ultra pei^ 
lectam trahunt. Idem Nat. Quaest. V, i5, aurum yocat malum virus, 
Sanetum virus, Epidaur. angni attribuit Sidon. ApoIIin. Carm. XXII, 80. 

/• 10 



i46 NOTiE IN GARMEM QUARTUM 

107. Ritu te eingit utenjue Pteonio, Inter ceteras conditiones quat 
Hippocrates reqoirit in chinir^ro , inprimis haec erat, nt veste esset astri*^ 
cta et succincta, non laxa vel dupUcata, in humeris et cubitis. Hujus-' 
modi habitum etiam descripsit poeta , Vil JEa, quum loquitur de lapide 
chimr0o « ....ille retorto Faeonium in morem senior succinctus amictu, 
Multb manu medica, Phoebique potentibus herbis. » Et ad hos Tersns 
Statinm respezisse crediderim. Getahtius. 

tii. Morboque valentior omni Occupat auxilium, Lege, vaientius, 
sc. auxiHum ; non enim dicere voluit ApolUnem omni morbo valentio^ 
rem faisse ; nihil quippe mirum, quoniam deui; sed hoc vult, auxilium 
sen remedium quod ApoUo intulit omni morbo valentius fuisse. De me- 
tuente Atrida, vide Homer. lUad. j^y i5o. Pro DeuSy versu prscedenti, 
Pann. et Rom. habent Deos : ut ro ipse non ad ApoUinem, sed GaUicum 
referatur. Et sane hoc verum est : de ApoUine enim adjuvante modo di- 
xerat : jam narrat GaUicum pro sua parte ApoUinem et JEsculapium ad~ 
juvasse, paratum et habilem se praestando, et medicamenta eorum li- 
benter sumendo et occupando. In contextum itaque recipiatur « Adjnvat 
ipse deos, morboque valentius omiii Occupat auziUum. » Versu proxi- 
mo, pio arte iEmonia, Bernartius sperat placituram esse conjecturam 
suam, are ^monio ; non mihi : potius enim dixisse debuit cerugine quam 
wre, PUn. XXV, 5 , de Achilie loquens : • AUi primum «ru^nem inve- 
ttisse utiUasimam emplastris : ideoque pingitur ex cuspide decutiens eam 
^dio in vuLius Telephi. > 

1. »5. Quis mihi tot castus inter, etc. Male : dixisse enim debuit tantas 
cmtus veL tantum coetum popuUque patrumque, non fot coetus; quippe 
abaurdiun est supponere multos fuissc coUus popuU, et muitos patnim , 
qnerentium de Rutilii vaietudine. Lege, « Qnis mihi tot qnestaa inter; » 
qnis locns sit soUicitudini et votis meis inter tot questus popuU et patmm? 
quis locus meis questibus inter tot questus aliorum? non ccetusf cajua ab* 
surditatem vides; quesms-i ut Theb. UI, 704; VII, 460; X, 66; Tacitus 
Annal. I. Hi questus popuU et patrum sunt inteUi£[endi querentium Diis 
vel de />iit, ob adversam GaUici valetudinem. Ita apud Val. Flaccum, 
n, 167. He vero vooes costus et quastus scpa commutantur; ita Epiihal. 
Stell. vs. a35, pro castu vel coBtus ante Bernartium erat in editionibus 
questus; sic etiam Protrept. ad Grispin. v. 160, pro ^ue5tu5 solitos, Acte 
Gronovius ccstus. Gausa eruditis nota; nempe quia c et qu ejusdem po- 
testatis et sonus veteribus ftierunt, ut in vocibus quod et cod, quoque et 
coce; de quo notus Giceronis jocus. apud Quintilianum , VI, 3, § 4^* 
Vide notasy p. 496 tora. U nostri QuintiUani. Ita condam pro quondatn 
inscriptione vet. apud Reines. p. 5^3. 

119. Nune lumine cuneta Auguror. Bnrmann. ad Val. Flace. II, 44» 
litfpt A.utupor; recte. Ovid. Heroid. IX, 4i : 

Aiinipor infieUz incertv mormun fam». 



LIBRI PRIMI SILVARDM. 147 

etHeroid. XIII, 107: 

Attcnpor in leoCo mettd«cet eaei]i»e •omnos ; 
Dam careo irerls, gaodiA filsa juvant. 

Seoeca , Thebaid. v. 36i : 

Hic ancnpabor verba ramoris Tagi. 
quod active protulit Herc. OEt. v. 482 : 

Circmnspice , agedum, neqait arcana aacapet. 

Et sane, si noil ita legerit Domhins, optime tamen interpretatus est, 
■ subausculto et coUigo omnia. » Scio quomodo hunc Statii locum expli- 
cet Neapolis ad Ovid. Fast. 1, 180; sed onmino verum est Aucupor, 

123. « rVectite nunc laete , etc. > hunc versum imitatur Prudentiufl Apo- 
theos. contra Homuncionistas , v. 206. 

138. Nee si vacuet Mevania vailes, Autpnestent niveos Clitumna nO' 
valia tauroi, Vel legendum Non si vacuet, vel si retineas Nec^ scriben- 
dnm, Et pnestent ; et hoc verum. Nec resolvendum est in et nony hoc 
modo : Non sufficiam si et Mevania vacuet vaUes, et Clitumna novalia 
prcstent niveos tauros : non aut. Nivei tauri Clitumni fontis omnibus 
noti; adeo ut nihil fbrte in hac voce mutandum : non tamen excusandus 
Statiusi acripsisse enim debuit cunclos vel oimnes tauros^ si accurate ar- 
Qamentari voluisset : Non sufficiam si Mevania vacuet valles, nec si Cli- 
tnmnus pnCstet otnnes tauros ; non niveos tauros. 



10. 



CARMEN V. 



BALNEUM CLAUDII ETRUSCL 



JNoN Helicona gravi pulsat chelys enthea plectro, 
Nec lassata voco toties mihi numina Musas. 
Et te, Phoebe , choris , et te dimittimus Evan : 
Tuque inimica ferae, volucer Tegeaee, sonorse 
Terga premas : alios poscunt mea carmina coetus. 
Naidas undarum dominas, regemque corusd 
Ignis , adhuc fessum , Siculaque incude rubentem 
Eiicuisse satis. Paulum arma nocentia, Thebae, 
Ponite; dilecto volo lascivire sodali. 
Junge puer cyathos, sed ne numerare labora, 



lO 



VARIiE LECTIONES. 



4* Tuque inimica ferte. Politia- 
nus emendayerat Tu quoque muta 
feixB; nescivi tnnc temporis unde 
haoc lectionem habuerit, et ideo 
ex contextu ejeci; sed quum jam 
Yideam Veuetam quoqne hanc ser- 
Tare, ro^o nt in textnm reetpias: 
Tu quoque mutaferte. — Sic ha- 
bet Gevart. Cod. Paris. edit. Ald. 
Tuque inimica ferce ^ et sonore pro 
sonorte. Ed. pr. « Tu qnoque muta 
ferae. . . tegees honore. » Vid. not. 
crit. A. 

lo. Junge puer (^athos, et enu' 
merare labora. Ita editiones vete- 
res (et ita inveni in Parm. et Rom.) 
teste P. Scriverio ad Martial. lY, 



4o, unde legit ■ Junge, pner, cya- 
thos, set ne numerare labora: « id 
eity sed; hoc enim modo fere scri- 
bitur in MSS. et hanc lectionem 
approbat Gevartius , Papin. Lect. 
c. 36. «Vult enim, iuquit, Poeta 
largius sese invitare et nnmemm 
cyathorum confundere, ideoque 
non vult nllum arbitrnm esse qnam 
multos ezhauriat. • Aliter Grono- 
vius Observ. D, 3. «-Continua, in- 
quit, cyathos, pner, aliosque su- 
per alios porrige, et ipse laborem 
sume enumerandi: mihi non va- 
cat, qui inter bibendnm Etrasci 
cano balnea. » lUe igitur vnlgatam 
retinet, atque enumerare labora. 



P. P. STAT. SILV. LIB. I, CARM. V. 149 

Cunctantemque intende chelyn : discede, laborque, 
Guraque, dum nitidis canimus gemmantia saxis 
Balnea; dumque procax, myrtis hederisque soluta 
Fronte , verecundo Clio mea ludit Etrusco. 
Ite , deae virides , liquidosque advertite vultus , 1 5 

Et vitreum teneris crinem redimite corymbis, 
Vcste nihil tectae : quales emergitis altis 
Fontibus, et visu Satyros torquetis amantes. 
Non vos quae culpa decus infamastis aquarum 
Sollicitare juvat : procul hinc , et fonte doloso ao 

Salmaci.s , et viduae Cebrenidos arida luctu 
Flumina, et Herculei prsedatrixcedat akimni. 

Vos mihi quse^Latium, septenaque eulmina Nymphae 
Incolitis, Tybrimque novis attollitis undis, 
Quas prseceps Anien, atque exceptura natatus 
Virgo juvat , Marsasque niyes et frigora ducens 
Marda, praecetsis quarum vaga molibus unda 
Crescit , et innumero pendens transmittitur arcu , 



a5 



Mihi Terior et eleganiior ridetnr 
Gerartiaiia interpretatio : altera 
frigidior; cni enim bono hiimeni- 
ret cyatho$ puer ? — God. Paris. et 
ne enmmerufe;^eti. pr. et enumerare; 
Ald. aique enumerare, ^ 

i5. Pro advertite qnod probnm 
est et Politiano debetnr, BiSS. Do- 
mitii habent a vertice, Male Crucens 
aoertite tnetnr. Si sensum spectes, 
non aHnd qnam advertite scribere 
potnit Statins, et ita inyeni in Par~ 
mensi; quas etiam habet nitidot 
pro tiquidos, et Fronde pro Fronte, 
— Cod. Paris. advertite ex emen- 
datione ; ed. pr. liquidos a vertice; 
AUL avertite. A. 

31. Cebrenidos. £dd. pr. et Ald. 
Crebrenidos; moz^ pro /ucfu, Cod. 
Paris. vuUu. A. 



97. Vnlf^o AfarfM;snpramonui 
scribendum esse JMarcia ad Tibnrt. 
Manlii, 64- — Cod. Paris. , edd. pr. 
et Ald. Martia , et sic edidit Geyart. 
Preterea edit. princ. juqa mobilis 
unda. A. 

28. Crescit. Diu snspectam ha- 
bueram ultimam vocem; gratias 
ago optimfle Venet. qne hnnc mihi 
scmpulnm exemit, snppeditando 

« quamm vaga molibus unda 

Cessit; » nnda antea yaga nnnc ces- 
sU molibus, in ordinem et modnm 
redacta : eleganiissime. Sic Via Do- 
mit. V. 81 , nbi Vuhnraos amnis lo- 
quitur, « Sed grates ago strictus, 
atque tanti est, Quodsnb tednce, 
te jubente, cessi; » Sic etiam Snr- 
rent. PoU. v. 5a. « His fayit Na- 
tura locis; his victa, colenti. Ces- 



35 



i5o P. P. STATII SILVARUM 

Vestrum opus aggredimur ; vestra est quam carmme molli 
Paudo domas. Non unquam aliis habita&tis in antris 3o 
Ditius : ipsa manus tenuit Cytherea mariti , 
MoQstravitque artes : neu vilis flamma caminos 
Ureret, ipsa faoes volucrum suocendit Amonun» 
Non huc admissae ThaSos^ aut ondosa Garystos; 
Mceret onyx ionge , queriturque exclusus ophites : 
Sola nitet flavis Nomadum decisa metallis 
Purpura, sola cavo Phrygiae quam Synnados antro 
Ipse cruentavit maculis liventihus Attys : 
Quasque Tyrus niveas secat, et Sidoni^ rupos. 
Vix locus Eurotaa, viridi^ quum regula loago 
Synnada distinctu variat. Non Umina oessaot, 
EfRilgent cameras, vario fostigia vitro 
In spedes animosque nitent. Stupet ipse beatas 



4o 



sit; » ita ex antiqnissimis editt. le- 
gendum, pro hic victa, — God. 
Paris. Crescit; quod recepit Gevaiv 
tias. Ed. pr. cessit. A. 

39. Pro moHi , ed. pr. nii//i. A. 

3o. Ed. prioc. tionnunquani' A. 

33. Pro artH, ed. pr. iiYce$, A« 

36. Vro Nomadummetallis.ye» 
net. nomasis; qnod, opinor, vult 
Nomasin: et boc forte nonnallis 
non diapUcebit. 

3S. Liventibus. Ged. Parii. et ed. 
Gerart. btcentibui, Cod. Paris. scri* 
bit Atys, Ed. pr. lucentilnu actisf 
Ald. luoentikus Atys. A. 

39. Quasque Tyru». Cod. Parif . 
quMfua tyri; ed. pr. quoque tyri, A. 

40. f^ix loeus Eurotaiy viridi» 
quum vegula longo Synnada distin^ 
cftt variat, Ita recte httnc locnm 
distinxitOeTartins, qnum antea le* 
geretur, Fijc iocus Eurotte vindis: 
quum^ etc. vel viridi. Sennis est: 
marmorLacedaemoniamviride non 
adhibetur hisBalneis; nec quidem 



opus est, quandoquidem r$yula 
viridis, i. e. crustae marmoris viH" 
dis iDsemntttr Synnadico. 6ed non 
adhuc pro sanitate hujus loci res- 
pondebo. Vetua Godex habet ionga 
ot distinetum i etpanlo anteSynna^ 
dos mentionem ieoerat^ v. 37. Ut- 
cunque sit, mire dineatit Statiua a 
Pliaio de valore marmoris Lace- 
dsmonii ; ISoster enim ait vix lo- 
cum illi esse in his Balnew,propter 
vilitatem, opinor: Plinios vero, 
Nat. Hist. XXXVI, 7, pretiosissi- 
mum facit Lacedamonium. — • Le* 
gitur et interpungitur in God. Par. 
■ Viz locus Eurothse vtridis cuaa 
re^Fa longa : Synada distinctaa 
variat. > Gevartins praebet quoqne 
Synada. A. 

4i . Lxmina. Sio God. Paris. Vid. 
not. crit. Ald. iumina; edit. princ. 
« Simnada discir.ctum v. modo lu- 
mina cessant. • A. 

43. In species animosqna niteni. 
Venet. animoque: forte, «... vario 



ityi 



LIBER I , CARMEN V. 

Gircuinplexus opes, et parcius imperat ignis^ 
Multus ubique dies , radiis ubi culmina totis 45 

Perforat, atque alio sol improbus uritur aestu. 
I^il ibi plebeium : nusquam Temesaea notabis 
£ra; sed argento felix propeiiitur unda, 
Argentoque cadit, labrisque nitentibus instat 
Delicias mirata suas , et abire recusait. 5o 

Extra autem niveo qui margine caerulus amnis 
Vivity et in summum fundo patet omnis ab imo , 
Cui non ire lacu, pigrosque exsolvere amictus 
Suadeat? hoc mallet nasci Gytherea profundo ; 
Hic te perspicuum melius , Narcisse , videres ; 55 

Hic velox Hecate velit et deprensa lavari. 

Quid nune strata 90I0 referam t^bulata , crepantes 
Auditura pilas, ubi languidus ignis inerrat 
^Edibus, et tenuem volvunt hypocausta v{q)orem? 
Sec si Baianis veniat novus hospes ab oris , 60 

Talia despiciat; fas sit compodere cpagnis 
Parva , Neroaea nec qoi modo lotus in unda , 
Hic iterum sudare neget Macte, oro, nitenti 
Ingenio, curaque, puer : tecum ista senescant, 
Et tua jam melior discat fortuna renasci. 65 



fa5tigia Titro In species «niinata ni* 
tent;» Noster,Theb.Vi,a68. « Extn 
ma^animnRk series antiqua paren* 
nim Invebitnr, miris inTshiim ani- 
mata fi(piris. n Vid. not. ad Arb. 
Ated. V. 53. — Ed. yr.animoque.A. 
47' Nusquam Temetea notabis 
lera. Ita con«tanter editiones. Usas 
tamen postnlat Temescea. Ovidias, 
Met« VII, 307, Temeteea «eru; Fa- 
stor. y, 44^7 Temesaatiue eoncre- 
patiera; Stephantis Byzantinas : TIh 
fU0n «rtXic '^«fJ«c. 4rAXlr»c, Ti/u*- 
mW. Romana eJUt. habet Temesia. 



^God. Paris. themesea. Ed. princ. 
tiln pro't6i, el tkemesea; Ald. 7V- 
mesea, A. 

da. In smmmum fimda. God. 
Paria. Edd. pr. et Ald. iit fundum 
summo. A. 

56. Ed. pr. deprehensa; Ald. de- 
pnehensa, A. 

61. Despiciat. God. Paris. et e<l. 
pr. despiciet. A* 

63. Pro hic, ed. pr. hac. A. 

65. Me/ior. Cod. Paris.Edd. pr. 
et Ald. metius. Ed. pr. pro discat 
habet distat. VSd. not. crir. A. 



IN CARMEN QUINTUM LIBRI PRIMI 

SILVARUM. 



* JjALREUM Claudii Etrusci. Istud nomen Claudii^ qaod in editionibus 
desiderabatur, ex MSS. recte addidit Gronoyius : et faoc confirmat Prse- 
fatio libri : «Nam Claudii Etnisci testimonium exstat, qni Balneo- 
lum, etc; » et mos Romanorum: « nam quia Claudius eum primus pro- 
▼exit, nomen ab illo patrono accepit. » Verba sunt Gronovii, qui tamen 
in eo errat quod confundat fannc Etmscnm filium cum patre : non eum 
enim, sedpatrem ejy^ provexit Claudius. Edit. quoque Parm. clare faa- 
bet, Claudii Etrusci Baineum. Non multum vero molestiae nobis exfai- 
bebit faoc Balneum : et bene sane; non enim inter Scalii optima. Sed 
non venia tantum, verum etiam laude dig;nus censendus est, qui inge- 
nio tam parato fuit,ut intra ccenm tempus faoc poema, qualecunque est^ 
excudere potuerit; in quo quamquam non Omnia ciara nitent, tamen 
gemma untca inest , splendore et elegantia Statii diynissima ; ea est v. 3 1 , 
de fabrica faomm Balneoram : 

.... Ipsa maniu teonit Cytherea mariti 

Bf onstravitqne artes : ntn vilis flainma camiBos 

Ureret, i|Ma faces volocmm succendit Amoram. 

Non temnendum et istud v. 48 : 

.... argeoto feUs propcllitnr unda 
Argentoqae cadit, labrisque oitentibns instat 
Delicias mirata suas , et abire recus^t. 

De reliquo, in faoc peccat poeta qnod dimidium poematis absumitnr in 
Apparatu. PFsfatur enim usque ad ▼. 3o. Quo pacto , atrium «quat ip^ 
sam domum. 

4. Tuque inimica ferm, volucer Tegeaee^ sonorte Terga premas. Ita 
Domitii codices. Politianus tamen Epist. VI, 1, legit, Tu quoque muU 
fertg; et de faac emendatione non est dubitandum , inquit Gevartins. 
Mifai tamen mnltp magis arridet Moreili, Tu quoque amica/cr<r; minor 
enim est mutatio in verbis, sensus aeque probus : et multo facilius pro- 
cedere potuit faa?c quam altera depravatio ; quippe vox quoque ita scrir 
bitur qq, virgulis per mediam literam transductis : unde, omissa altera 
9 , faciie et obvium erat librario pro Tuq amic/ supponere Tuq inimica. 



NOT. IN GARM. V LIB. I SILV. i53 

at ▼ertom nempe soppleret; facUius hoc, inqaam, qnam ex Tu quoqtte 
muta facere Tuque inimica, Oppositio est inter amtca etfene; licet/env 
ter^^, tamen amica; et qnod non minimum est, videtur somsisse hoc 
epitheton ez Horatio : 

Nec loqaax olim neqne ^ta : nunc et 
DiTitum menaifl et amica templis; 

de testudine; premere idem est qaod repnmere^ inhiherey at t«pe. In 
contextom itaqne admisi Teterem, licet depravatam lectionem, Tuque 
inimiea; ot aliorum conjectnris pateat iocns. Politiani qnidem lectio non 
mala est : melior tamen, at mihi videtor, Morelli : et tertios aliquis forte 
adhac meliorem inve^iet : cur igitur excluderem? Scaliger in soo exem- 
plari approbarat conjecturam Politiani : sed illins auctoritas in re poe- 
tica tanti mihi non est ut ea sola fretns aliquid in contextu mutare sus- 
tineam : praesertim quum non auctoritatibus magnis , sed rei ratione ge- 
renda sit faaec vfxyfutntia. Si qnis tamen vocem muta omnino retinendam 
censeat, vide quanto melius legetur, 

Tuque o » mnu fene , volacer Tegcare , tonone 

Terga prcmaa. 

Hoc enim poeticam magis, et in invocationihus solenne. yirgil. Georg. 

lib. I, vers. la: 

.... Tuqae o , coi prima frementem 
Fadit eqnnm magno tellus percnssa tridenti, 
Neptnne. 

Noster, Theb.I, aa, Domitiano; Claudian.ni, Gons. Honor. v. 7; Val. 
Flacc. I9 7 ; Sidonius ApoIIinar. Garm. H, 8 : 

Tuque o, cni laurea, Jane, 
Annna debetnr, religa torpore tolutas 
Quavis fronde comas. 

ita lef^endnm; vulgo, torpore toluto ; constructio est, religa quavis 
Ironde comas solutas torpore. Optime igitnr scripsisse potuit Tti^ue o 
mutaferfBy si vox muta necessaria sit huic loco. Sed quid est qood in- 
venio in edit. Parmensi? 

Tu qooque terga fer», Yolucer Tegexe, tonorae 
Terga premas. 

An volnit Tu quoque tardafene^ ut hac naturali nota innuatur tesfuc^ 
sea ;tfX«T»? Quicquid sit, probabile est neque muta, neque inimica Sta- 
^ esse, sed aliad quid latere. 

34. Undosa Carystos» Qusrit Morellas quare undosa Carystos praeei- 
pne, qunm omnes insnlse undosm sint, utpote salo circumdatae: an, in- 
qtlit, ob aquas calentes, quibus mire salubribus eam abundare testis 
est Solinas? Non : sed quia Carystos hoc loco ponitur pro marmore Ca- 
tytHo^ nt 7*^0505 pro marmore ThasiOy Synnas pro SynnadicOy Eutotas 
pro Laeedeemonio marmore. Notum vero est marmor Carystium aquis 
maiinis esse concolor. Martian. Gapella^ lib. VI: 

Carptof marmore fluctibtts concoloro. 



i54 NOT^ IN GARMEN QUINTUM 

unde Epi^al. Stell. y. i49> Tocatar « concolor «Ito Yena mari; » et n, 
2, «gaudleDS floctus aequare Carystos,» id e$t^ (gquansJUictus, colore 
scilicet. Recte i^itur undosum marroor Carystium , sen undosa Garystos. 
De marmonim speciebus quse boc loco memorantur, vid. Sidon. Apol- 
liuarem, Carm. XXII, i36. 

38. Pro lucentibus Cruceus hunc locum citans habet liventibus : ne- 
•cio an errore memori»; non male tamen s immo forte r«cUiis; itft enim 
Sidoiiius looo ante memorato, v. i38; ubi hunc Skatii locum manifasto 
imitatur; et sahe Tvrum est liuentibus: gutta» enim sanguinis noAi tM 
bene dici possunt lucere qnam liverey seu purpurei ooloris esse, qualet 
erant hm macnln tn lapide Synnadicoc unde in Snnrenl* Poltiiy ▼•. 86» 

de hoc marmore, 

.... ubt narmpre picto 
Candida purpnreo distiogaitttr area gyro. 

hoc est, liuenti non lucenti gyro. Xitientes racemif Prop. lYy s, ^od 
explicat Horat. Carm. II, 5. 

4i. Non limina cessant; ita editiones plerasque, et hanc lectionem 
sequuntur Domitius et Gevartius. Politianus et Cruceus malunt lumina, 
et ita habet CoUnfei edttio, et toctnr Gronoyius, et interpretatur ^en^ 
stras, Et verum ost hoc sensu invcniri apud Ciceronem de Orat. I, 3^, 
et alios. NihilomiDUS tamen roinime poietica vox videtur, nec apud eos 
hoc sensu facile reperias. Nam quod Gronovius Elench. Antidatr. c. a , 
^ity « Lumina ipiro fenestris adeo yuIgareesseyUtetiamtranslatione ele- 
ganti Val. Flaccus rimas navis ita signaverit, et tenues subiere latentia 
cerce Lumina; » respondeo, ob hanc ipsam rationem rejiciendum esse 
hoc exemplum; nempe quia non denotat^enestras^ cujus significationis 
eiemplnm ex aliquo poeta adhuc requiro. Quod si afFerretur, retiiierem 
tamen limina , si ita haberent plures editiones ; quum seusus aeque bo- 
nus sit in hoc quam in illo. £t ita quidem habent vetustissimae cditt. 
Parro. et Komana. Emphatice hic sumendum est to limina, quasi dixis- 
set, etiam vilissimis partibus horum BalDeorum suus splendor inest. Si- 
don. Apollinar. Carm. XI, 25; Plin. XXXVI, 6, a Gevartio citatus. Ez 
quo Plinii loco Isidor. XVI, 5, dicit marmor Numidicnm liminum usni 
aptum. Prudentius Psychomach. y. 835, pulchre describit quod innuit 
Statius. 

44* St parcius imperat ignis. Id est, vires suas teniperat et minorem 
calorem emittit; cx Virg. Georg. I, 99. Quem locum imitatur Seneca de 
Tranquil. Animi c. i5 : « ut ferttlibus agris non est imperandum, etc. > 
Hinc intelligendum istud Senecie OCdip. 89S; de Icaro : « nimis imperat 
pennis,« id est, nimis exercet et utitor. 

63. MactCy orOf nitenti Ingenio, curaquej puer, Ad bnnc locum et 
tres praecedentes versus alludit Ausonius Moselia y. 345. Sed verbis Sta- 
tii mendum subesse opinor ; qnippe vos cura non satis ezprimit ele- 
ganciam illam et splendorem quem in Etrusco laudat Noster. Lege, ck 



LIBRI PRIMI 8ILVARUM. i55 

Aiuonii adnmbratione, « nitenti Ingenio cultuqne, puer. » Scilicet hic 
Ansonii mos est, interdum plura Statii yerba contexere, interdum unum 
aliquod yel dno sublegere ; Ita tamen ut Statinm faciilime deptehendas ; 
hoc pcr totum istud pulcherrimum poema observaTi. Bene vero cu/fu, 
nC Sily. II, a ; cultus enim non de vestibus solum, sed de omni cujuscnn- 
qne generis elegantiore apparatu, Eutropins, lib. VIII : « Instrumentum 
regii cultns distrazit; » Oyid. Heroid. XVIII, aai : 

At fraar Iliacis opibos cultnque beato ; 

et ica passim. itemm Auson. hsc yerba rcspicere videtur, Mosell. y. i8. 

65. Et tuajam melius discat fortuna renasci. Editiones habent melius; 
nnde non nemini forte placeret , 

Et tua jam in meUus discat fortuna renasci, 

nt apnd Virgil. JEn, I, a85, et X, 4^6; Seneca, Hippol. v. 4o8. Ubique 
exempla, et facile exridere potuit in inter duo m. Mihi tamen non ar- 
ridet hoc , quia pronuntiationem ▼ersns dif&oihorct|i roddit qliam pati- 
tnr Ijevitas Statiana. Verum est ; 

Et tna jam meUx>r discat fortuna renasci. 

£t ita cital Gronov. Diatr. cap. 12, et Gevarlius, Papin. Lect. cap. 3g, 
qnum tamen eorum ediciones pneferant mellus^ tt uterque slleat de uUa 
mntatione: melior fortnnat ut S«Be<. Thabaid. y. a5; idfem Herc. OEt. 
▼. 603; Ovid. Heroid. XI, io5 ; Inscriptio antiqua apud Gruter. p. 1 11 : 

Jovi. o. M. 

FOHTVHAEQVE 

MELioni. Avo. 
De fignificatione vQci» discat vide Bentl. ad Horat. Carm. IH, 3» ▼• 34- 
/«m melioTf ut Epithal. Stell. mota jam yir^^Q carina' 



CARMEN VL 



•KALENDiE DECEMBRES 

(SATURNALES). 



JCjt Phoebus pater, et severa Pallas , 
Et Musae procul ite feriatae : 
Jani vos revocabimus Kalendis. 
Satumus mihi compede exsoluta, 
Et multo gravidus mero December, 
£t ridens Jocus , et Sales protervi 
Adsint, dum refero diem beatam 



VAHIiC LECTIONES. 



* Kal, Decembres Satumales, Ne- 
•cio qaidem unde ultima vox huic 
loco irrepserit : abundare certe Ti- 
detur. Nec in Prsefatione seu Epist. 
adStellam, ubi tifculos singulorum 
carminum recenset, invenitur vox 
Satumales; et Bernartius testatar 
librum (Lipsii, opinor) non a^o- 
scere. Mitto quod Satumalia non 
incipiebant Kal. Decembribus, sed 
XVI ante Kal. Januarias. Error vi- 
detur ortus a maFe intellecto versu 
8a ; « ToUnnt innumeras ad astra 
voces Satumalia principis sonan- 
tes ; » ubi non dicit populnm cla- 
masse Satumalia seu io Satumalia 
( quod istis diebus fieri solcbat) sed 
principis Satumalia; quasi dixis- 
sent, « Domitianus nobis fecit a/- 
temSatornalia; h»c sunt Saturna- 



lia Principis : O nos felices quibuf 
duo Saturnalia contingent; hec 
Kalendis Decembribus, principis; 
illa, vetere instituto, mediomen- 
sis. » Hoc male accipiens aliquis, et 
putans de veris Satumalibushic agi, 
addidisse videtur hanc vocem ti- 
tulo carminis. Certe eam non agno- 
scit optima editio' Pormensis, qu« 
habet Decemhris Calendw. Primua 
eam forte invexit Domitius: in 
Bomana enim primum, opinor, 
comparet. — God. Paris. et ed. 
pr. habent quoque Decembris Cs- 
lendoBy absqne voc. Satumales. A. 
a. FeriaUB, Sant qui legendum 
censent : ite feriatum ; sed nihil 
mutandum in redara; nam /pria- 
tus idem hic quod otiosus. Gev. lect. 
Pap. cap. 4o* 



P. P. STAT. SILV. LIB. I, CARM. VL 

L^ Gaesaris, ebriamque noctem. 

Vix Aurora noYOS movebat ortuSy 
Jam bellaiia adorea pluebant. 
*Hunc rorem veniens profudit Eos. 
(^cquid nobile Ponticis nucetiSy 
Fecundis cadit aut jugis Idumes, 
Quod ramis pia germinat Damascus, 
Et quod percoquit Ebosia caunis , 
I^gis gratuitum cadit rapinis. 
Molles caseoli , lucunculique, 
Et massis Amerina non perustis , 



5? 



ro 



i5 



8. Nocienit yiilgo partem. Ed. 
Parm. parcam. — God. Med. Par^ 
then; edd. Rom. et Venetas pando ; 
Cod. Sen. pacem; God.Thomsoiu, 
maittm. Gbohoy. — Cod. Paris. 
pamlo; ed. pr. parthen; Ald. par^ 
tem. Vid. not. crit. A. 

10. BeUaria. In ed. Parm. pro 
heilaria, inTenio velaria. — Ed. 
pr. velaria borga. Vid. not. crit. A. 

11. Eot. God. Paris. Edd. pr. et 
Ald. euruf. A. 

12. Pro nueetiSf ed. pr. MicetiSf 
etv. teq. idumnes pro Idumes, A. 

i4- IVo Damascus^ God. Paris. 
et ed. pr. damascos. A. 

i5. Quod percoquit E. caunis. 
Ven. (jnoqne liabet quod, qnemad- 
modnm conjeceram. Sed jam du- 
bito de cauniSf postqnam legi ea 
qnccontra hanc Salmasii conjecta- 
ram dispntat Palmerius, Eiercitat. 
in Gnec. Anctor. p. 491 ^ et in con- 
textnm reponas toIo cannis. — 
Cod. Paris. et Aldin. quas prtecoquit 
ehona eannas^ nisi quod ille pre- 
bet ^iioJ in margine. Gerartins, 
quas prmeoquit ehusia cannas, et 
•z Tet. God. scribendnm censet: 
Et quas prmcoquit Ehosita eannas. 



Ed. pr. quod pnecoquit cthosia can- 
nas. Vid. not. crit. A. 

16. Pro cadity ed. pr. cadet. A. 

17. Molles caioli lagunculique. 
Probo caseoli pro caioliy quooiam 
caseus inter dona Saturnailitia re- 
fertnr a Nostro, Silv. IV, 9, et ita 
habnit vetus Godex. Edit. Parm. 
gaioli; Rom. Caieoli. Deinde pro 
lagunculi admisi lucunculiy bella- 
riorum speciem ab Apuleio memo- 
ratam, p. 219, Met. lib. X. vide et 
Turneb. Adv. XVIII, ao, et itaih 
scripto God. inveniri testatur Ber- 
nartius. — God. Paris. gallioli lu- 
gunculique. Ed. pr. gaioli lugun^ 
culique; Ald. Caioli Langunculi- 
que. A. 

18. Massis Jmerina noit peru^ 
stis; ^ro massis non perustis Hein- 
sius legit passis cum perustis; uvam 
enim passam veteres adustam vo- 
cant, inquit Gevart. Sed vulfptam 
bene tuetur Gronov. Diatr. c. i4y 
et interpretatur non perustisy non 
in sole siceatis; solebant enim ve- 
teres scindere in massas cujnsvis 
generis pira, et ad solem siccare. 
Vide Varronem de R. R. I, 5^; 
Plininm, XXm, 7« et Palladiiun in 



58 P. P. STATII SILVARUM 

Et mustaceus , et lateute palma 
Praegrandes caryotides cadebant. 
Non tantis Hyas inserena nimbis 
Terras obruit , aiit soluta Pleiad , 
Quali per cuneod hiems Latinos 
Plebem grandine concutit sedentem. 
Ducat nubila Juppiter per orbem, 
Et laetis pluvias minetur agridi 
Dum nostri Jovis hi ferantur imbres. 

Ecce autem caveas subit per omnes, 
Insignis specie, decora cultu 
Plebes altera, non minor sedente. 
Hi panaria, candidasque mappas 
Subvectant, epulasquelautiores; 
Illi marcida vina largiuntur : 



lO 



a5 



3o 



Februario. — * Ed. pr. Ametut. A« 
30. Pragrandet, Pro pnBgnan^ 
U$ MS. Flor. edit. Rom. tt Veo. 
habent pmgrandes , quod forte 
meliiis, quoniam simplicins, inqoit 
GronoT.Cui assentior,non ob hanc 
solam rationem, sed quia in altero 
nullum sensnm inrenire possum. 
Si enim palma hoc loco significat 
spathalion teu ramum arboris, ca- 
ryotides (qufee sunt frucias) non 
dici possunt esse praB(^nantes pal- 
nuiy quum palma potius debuit 
esse praegnans earyotidibus ; fru- 
etut non est pi:a»gnani arhQtey sed 
arbor fructu; nisi ad hypfllla^n 
recurras , omninm absurditatum 
communem locum ; sed non opus 
e^ , quum Pragrandes optimum sit. 
Vult dactylos ita ^^randes esse, ut 
termitos teu ramt qmbns haerebant 
Uterent stib iis et tegerentnr. •— - 
Oevart. tn ^ap. leet. atlatis Martial. 
VHI, 35, et XII, 26, mdrem et- 



ponit, quo Tetebm temites caryo- 
tidibas onoatos aoreo raeeo ohda- 
eebant, eosqoe ita eoiiditos matao 
tibi dodo mittebant; neqoe alio 
modo Statii ^erba expUcari pos- 
sunt. H. — Cod. Paris. babet prm- 
grandet ; Ald. et GeTart. edidenmt 
pne^nantes. Ed. pr. pretgrandef oe- 
reotides. A. 

aa. Edd. pr. et Ald. Plias. A. 

23. Quali. God. Paris. Edd. pr. 
Ald. Gev. qualis. A. 

a4- Sedentem. Cod. Parit. Bdd. 
pr. Ald. Gev. serenam. Ed. Parm. 
eihibet severam. Yid. not. ent. A. 

25. LoBtis. God. Paris. edd. pr. 
Ald. Gev. latis, Ed. pr. merentur 
pro minetur. A. 

29. Pro speciey edit. princeps ha- 
bet5/>ecies. A. 

32. Pro subtmetant^ ed. pr. ni^ 
nectant. A. 

33. Marcida. Ed. Gev. Matsica. 
▼id. not. crit. A. 



LIBEH I, CARMEN VI. 

Idaeos totidem putes ministros. 
Orbem , qua melior severiorque est , 
Et gentes alis insimul togatas ; 
Et quum tot populo9 beata pascas , 
Hunc, Annona, diem superba nesci«. 
I nunc saecula compara , Vetustas , 
Andqui Jovis , aureumque tempus : 
Non sic libera vina tunc fluebant, 
Nec tardum seges occupabat annum. 
Una vescitur omnis ordo mensa, 
Parvi, femina, plebs, eques, senat^s. 
Libertas reverentiam remisit; 
Et tu quin etiam (quis hoc rogare 
Quis promittere posset hoc Deorum?) 
Nobiscum socias dapes inisti. 
Jam se (quisquis is est) inops, beatus 
Convivam ducis esse gloiiatur. 

Hos inter fremitus, novosque luxua, 
Spectandi levis effugit voluptas. 
Stat sexus rudis , insciusque ferri , 



59 



35 



40 



45 



5o 



35. £d. pr. omittit ^st, A. 

36. Ed. pr. aliissemel togatis, A. 

37. Pascas. Sic cod. Paris. a 
prima maiiOy pascat ex emenda* 



36. Nescis. God. Parit. nescit ex 
eneDdaUooe. Sit ed. pr. A. 

43. Fescitur, £d. Ven. nascimur, 
«iide conficitur certis«ima emeo- 
datio, vescimur; omnis ordo vesci" 
flHcr^ «t Herc. Surrent. ▼. 85 : huc 
omnis turba coimus: exempla nbi- 
91U. » Cod. Pair> habet vfiscimur. 
Ed. pr. fteMtmur. A. 

4S. Edit. princ. Libertus. A. 

46* Quis huc vocare. Scal^er ex 
MS. Senenfti legit qws hoc rogare: 



recte; et Editt. Parm. et Rom. re- 
tincDt hoc. Mox pro possit legen- 
dam posset, ex sensu et Virgilio 
IX, 6; ex quo hoc adombratum 
est i « Tume, quod optanti Divum 
promitlere nemo Auderct; » aude- 
ret promittere; ergo, posset pro- 
mittere. Voces rogare et vocare^ 
pari quo hic modo, commutantur 
apud Ovidium, Heroid. XX, 193. 
— Edd. Ven. Parm. Rom. hoe, 
Cod. Medic. hoc vocare. Gron. — 
Cod. Paris.* hoc vocare; Ald. Ger. 
/luc vocare. £d. pr. « Et tu quando 
etiam quis hoc Tocare. » £t versu 
seq. possit in codice Parisiensi •!> 
edd. pr. et Ald. A. 



,6o P. P. STATII SILVARUM 

Et pugnas capit improbus viriles. 
Creda^ ad Tstnaim, ferumque Phasin, 
Thermodontiacas calere turmas. 

Hic audax subit ordo pumilonum , 
•Quos Natura brevi statu peractos 
Nodosum semel in globum ligavit. 
Edunt vulnera, conseruntque dextras, 
Et mortem sibi (qua manu ! ) minantur. 
Ridet Mars pater, et cruenta Virtus : 
Casuraeque vagis grues rapinis, 
Mirantur pumilos ferociores. 

Jam noctis propioribus sub umbris 

' Di ves sparsio quos agit tumul tus I 

Huc intrant faciles emi puellae : 
Hic agnoscitur omne quod theatris 
Aut forma placet , aut probatur arte. 
Hoc plaudunt grege Lydia3 tumentes , 
Illo cymbala, tinnulaeque Gades : 
Illic agmina confremunt Syrorum , 



55 



60 



65 



70 



54* £<i' princ. habet ut pugnea 
eupit. A. 

57. Hic, Ed. Rom. hinc. Gkov. 

58. Brevi statu pemctas. Godd. 
Sen. Mcd. cdd; Rom. et Vcncl. 
statim, et ita legisse Domitium ap- 
paret ex commentariis ; statim enim 
intcrpretatnr, simul ac nati sunt: 
sed accipicndom paulo laxius : 
moz, haud ita multo post quam 
csse coepcrunt, quam natura eos 
elaborarc orsa est. Gnon. — Cod.- 
Paris. edd. pr. Parm. et Rom. 6re- 
vis statim peracta ; Ald. Gev. brevi 
statu peracto. Vid. not. A. 

59. ^eme/. Lege «mu/. Gbvart. 

60. Conserunt. Vcnet. eonferunt; 
ntmmvis probum, conserere ma- 



nns, vel conferre, Ed. princ. eonfe- 

runt. A. 

61. Pro (jfua, ed. pr. quam> m. 
m. Ald. minentur. A. 

66. Sparsio. Pro sparsio Parm. 
habct Spassio; Rom. spasio; de 
quo, si riderevciis, lcge Domitii 
annotationem. 

67. Huc. Pro hue intrant, mal- 
lem hic^ ut v. 57, « hie audax su- 
hit ordo pumilonum,» ubi male 
Remartius hism 

70. Pro tumentesy cd. princ. fi- 

mentef. A. 

71. Hlo. Cod. Parisin. et Aldin. 
illic. Vid. not. critic. Editio prin- 

ceps praebet Hlie tinnicuUt^ 

que. A. 



LIBER I, CARMEN VI. 

Hic plebs scenica, quaeque comminutis 
Permutat Yitreis gregale sulfur. 
Inter quae, subito cadunt volatu 
Immensse volucrum per astra nubes , 
Quas Kilus sacer, horridusque Phasis, 
Quas udo Numidae legunt sub Austro. 
Desunt qui rapiant ; sinusque pleni ' 
Gaudent, dum nova lucra comparantur. 
ToIIunt innumeras ad astra voces, 
Saturnaui principis sonantes ; 
Et dulci DOMiNUM favore clamant : 
Hoc solum vetuit licere Gaesar. 

Vixdum caerula nox subibat orbem, 
Descendit media nitens arena 
Densas flammeus orbis inter umbras, 
Vincens Gnosiacae facem coronae. 
Collucet polus ignibus, nihilque 
Obscurae patitur licere nocti. 
Fugit pigra Quies; inersque Somnus 
Haec cemens , alias adivit urbes. 

Quis spectacula , quis jocos licentes ,. 
Quis convivia , quis dapes inemptas , 
Largi flumina quis canat Lyaei? 
Jamjam deficio, tuoque Baccho 



16 



80 



85 



9« 



95 



73. QiuBque. Cod. Paris. Ald. 
tfuuiue. Ed. pr. quinque, A. 

74. Permutat. Edd. pr. Parm. et 
Ven. permutant; recte. — Cod. 
Paris. permutat. A. 

78. Austro, Sic Cod. Paris. a 
prima mann , et eistro in margine. 
Ed..pr. astro. A. 

80. Pro comparantur^ edd. pr. 
Ven. temperantur. — Cod. Paris. 
eomperantur. A. 



84- Licere. Editio Parmensis ha- 
bet nocere. 

93. Adivit Ven. et Parm. abit 
in urbes^ quod verisftimum est; mu- 
tatum ah aliquo qui metro timebat. 
— Cod. Par. adivit^ a prima manu, 
ahit in margine. Ed. pr. ahit in ur- 
hes. A. 

96. Deficio. Heins. ad Or. Her. 
V, 1 5o , ■ ex Parmensi yult deficior. 
Recte quidem dicimus, deficior vt* 

1 1 



i63 P. P. STAT. SILV. LIB. I, GARM. VI. 

In serum trahor ebrius soporem. 
Quos ibit procul hic dies per annosl 
Quam nullo sacer ex<4escet sero I 
DumnMmtesLatiiypaterqueTybriSy loo 

Dum stabit tua Boma , dumque terris 
Quod reddis Gapitolium maaebit. 

n6ii5, Tel animO} velpecttnia; sed sius non probant hoc. Noster, 

adhuc qoaero exemplum ubi <ro de- Epic. Puer. v. 4^ : « Deficio , medi- 

fidor sine ablatiyo ponitnr pro easqaemannslbmentaqpiequ»ro.» 

deficio. Quae enim ibi attnbt Hein- Nihil isitor mnto. . 



IN CAHMEN SEXTUM LIBRI PRIMI 

SILVARUM. 



Vebs. 4* ^ATVBHUS compede exsoluta^ etc. Scribit ApoUodoinS) Satur- 
nui Tinciri per aiuaiim laneo vincQlO) et solvi ad diem sibLfactnm^hoc 
est, ia Saiumalibus, Domiti€8. 

7. JDum refero diem heatam IabH QBsaris^ ehriamque partem, Mirum 
est quantum in hoc loco ezplicando sstuarunt viri doctissimi, et quam 
Tariaj (ne pejus dicam) lectiones et interpretationes commenti sunt; 
et tamen longe meliora eos primum docuerat vir doctns Bichardus 
Tbomsonus nostraS) qui in lateris ad Petmm Scriverium le^t ebriamaue 
noetem : quod adeo verum est, ut non potuerit aliter scribere Statius; et 
ti aliter SGripserit ( audacter affirmo ), male scripsit. Quippe non dies tan- 
tum, sed etiam rojc in hoc convivio absumebatur; adeo ut nulla diei 
mentione factsi , noctis tantum meminerit in Prologo bujus libri : • In 
iine, inquit, sunt Kal. Decembr. quibus utique credetur : noctem enim 
Hlam feticissimam habent, et voluptatibus publicis inexpertam. » Prae- 
terea, duas partes continet hoc Carmen; descriptionem scilicet diei a 
T. 9 : ■ Vix dum Aurora novos movebat ortus ; » deinde noctis a v. 85 : 

Vix dum caerab Nox subibat orbem. 

PorrOf ipse Statiits in hoc ludo pemoctavit; dicit eniih , vs. 96 : 

Jamjam deficio , tuoque Baocho 
In serum crahor ebrius •oporem. 

Vere igitur ebriam noctem ezpertus est Statius. In quodam Codice in- 
Tenit ^niamquB mteram idem vir doctus ; quod a vero non multum ab- 
Indit. In contextum igitur recipiatur noctem^ et si qua in his rebus exi- 
guis laus sit, ea tota Thomsono referatur; ebriam vero noctem ut apud 
Martial. Epigr. X, 4? 9 ^^ ^7 ejusdem libri; noctem in contextu editionis 
Thome Stephani reperio. Lege tamen eruditi Gronovii Diatr. cap. i3, 
quod de hac re totum est. Hli placet ebriamque partem; et ita legit Reliq. 
sA Slat. SilTas. Non me movet; et adhuc edico verum esse, ebriamque 
noetem. Parmens. habet parcam^ Rom. pando; quod, opinor, est Do- 
mitii, qai has Silvas suis lectionibus passim interpolavit. 

I I. 



i64 NOT^ IN CARMEN SEXTDM 

lO. Jam bellaria adorea pluehant. In MS. Florent. erat velaria Borea, 
iD Senensi velaria linea; qnam scripturam saniorem pntat Salmasius 
]Epist. 88, et interpretatar funem e quo forte vela seu velaria pende- 
bant, quae tegerent et a populi aspectu arcerent eos qui in populum 
' missilia spargebant; ut et res ipsas quae spai^gebai^tur : hinc divitem hanc 
lineam appellasse Martialem, Epigram. VIII, 78. Hunc igitur locnm sic 

constituit : 

ViiE Aurora nuTOS movebat ortus 
Jam Telaria lineae ; et pluebat 
(Honc rorem ▼emens profudit Eorus ) 
Quicqnid nobile Ponticis nucetis , etc. 

« Vix, inquit ille, Aurora illucescebat, et jam velaria iineae, vel linea 
cum velaribus praetenta ; et piuebat statim quicquid nobile, etc. • Haec 
vir maximus, festinanter et minus accurate. Primo enim, scio Statium 
non admissurum fuisse tam rudem et duram eiisionem in versu, lineue; 
etpluebat. Deinde, quid volunt ista, Hunc rorem veniens profudit Eu- 
rus? Haec significant, inquit Saimasius, pleraque eorum quae tunc sparsa 
erant ex Oriente venisse : qiiid audio? an Pontus in Oriente ? an Ebusus, 
insula in mari Baiearico, juxta Hispaniam ; istam Hispaniam, quae (ut 
alibi Statius ) stridorem rotoe cadentis audit? Sed et hoc concedamus, ut 
porro quaeramus quid sit veniens Eurus. Veniens quidem sol et veniens 
dieSy pro oriens sol et dies, passim occurmnt apud poetas : sed locus ipse a 
quo veniunt, seu oriuntur, non nisi absurde dici potest venire, seu oriri: 
Eurus enim veniens esset oriens Oriens. Tantum contra Saimasium. Gro- 
novius enim prudenter hunc locum transmisit, sive quod niliii de eo 
dicere faabuit, seu forte veritus offendere amicum Saimasium, cujus 
conjecturas sine dubio approbare non potuit. Et sane, ut dicam quod 
sentio, frustra est omnis labor in perditissimo, et, ut mihi videtur, mu- 
tiio loco. Unum hoc tamen possum dicere, Statium , scil. scripsisse, 
Hunc rorem veniens profudit Eos; 

ut apud Ovid. Fast. IH , 877 : « Tres ubi Luciferos veniens praemiserit 
Eos. n Metam. V, 44^ ' " veniens aurora. » Virgil. X, a4< • * aarora ve- 
niente. » Ita veniens soi, Horatius, Epist. I, 16. Feniens dies, Viiigiiius, 
Georg. de Orpheo , 

Te , venientc die , te , decedente , canel»at. 
iinde erudite Lucanus , 1 , 1 5 : 

Unde venit Titan, et nox nbi sidera condit. 
id est, Oriente et Occidente. Eos, prima producta , utpote a Graeco *H«c : 
et iia Lucanus , IX , 5^9 ; Ovid. Heroid. UI , 67, et alii. Post versum , 
Jam hellaria adorea p/ue6ant (quocunque modo iste scribendus sit, quod 
sane jnxta cum ignarissimis scio), excidisse puto tres vel quatuor, qni- 
bus enumerabantur missilia et bellaria qux prima prolusione sparge- 
bantur in popuium : post quos addit , Hunc rorem veniens profudit Eos, 
haec sparsio erat prima et matutina. Atqui absurdum esset dicere hunc 
rorem, nisi ante narrasset quis vel qualis essct hic ro5 seu nimbus; nec 



LIBRI PRIMI SILVARUM. i65 

unqaam peritissimus et decori obsenantissimus poeta tam prope collo- 
casset Fix Aurora novos movebat ortus^ et Hunc rorem veniens profudit 
Eoiy sensu tam simiii, siue intermediis quinque vel qnatuor saltem ver- 
sibas. Procul dubio aliquid excidit ante versum Hunc rorem, etc, quod 
et aliis barum Siivarum locis accidit, ut praefat. lib. I, initio : praefat. 
lib. V; Epiced. in Patr. vs. i3o; Epiced. in Puerum, ad finem; et alibi 
forte ubi nunc frustra nosmet torquemus : quod ne in posterum fiat , 
astericis hos locos notavi. 

i5. Et quiis prcBcoquit Ebusia cannas. Totam sententiam'videamus : 

Quicquid nobile Ponticis Dncetis , 
Fecuudis cadit aut jugis Idumes, 
Quod ramis pia germinat Damascus , 
Et qoas praecoquit Ebusia cannas , 
Largis gramimm cadit rapinis. 

ubi onmia faciiia sunt ad versum quartum ; in quo , pro pmecoquity Sal- 
masius ad Solinum recte legit percoquit, et illustrat Gronovius, Diatrib. 
cap. 14) et pro Ebusia legit Ebosea^ quasi esset 'hComi« vm^oc. Recte 
etiam hoc : et ita editiones aliquot. Ebusam vocat Servius ad Virg. VII , 
662. Deinde pro cannas erudite probat legendum esse caunaSy id est, 
ficos siccatas : nam sicut Caricis, id est, ficis e Caria accidit ut nomen 
fierent generale et commune omnium ficorum siccatarum, hoc est, 
iV;i^«i/«v ; ita et Cauneis ex ejusdem Carise oppido Cauno allatis postea 
usuvenit. Unde cauneis Chias dixit Columella pro caricis Chiis; et caunas 
Ebasi Noster, pro caricis^ vel siccisficis Ebusi, quas commendat Pliniu&. 
Unde totum versum sic legit , 

Et qnas percoqnit Khosia caunas; 

cai succinit Gronovius : ■ his certiora frustra ab ipso Phoebi operto pe- 
tas. > Hls igitur tam certo fundamento constitutis, jam videamus loci 
constmctionem , qux haec est: « Quicquid nobile cadit nucetis Ponticis 
aut fecandis ju^is Idumes ; quod , id est , quicquid pia Damascus Qer^ 
minat ramis, et caunai quas caunas Ebosia percoquit, cadit gratuitum 
largis rapinis. » Quid stupes, lector? quid miraris? exspectabas, opiuor, 
Statiam scripsisse gratuitce cadunt caunaSy non gratuihim cadit cauna: 
et ita sane mallem : sed summis viris aliter visum. Vix oculis animoque 
fides: et omnes strophas verto, si possim invenire quo eorum ciCxi^/tv 
excusem, et stnporem uieum excutiam : sed nihil occurrit. Vide,. lector, 
si qnid ta potes. Interea , Salmasii ope, Statium tibi facile restituo, 

Quod ramis pia germinat Damascuf , 
Et quod percoquii Ebo8'a caunis , 
Largis gratuitnm cadit rapinis; 

<fuod Ebosia percoquit, ut, quod Damascus germinat; caunis percoquit, 
ut, ramis germinat : omnia similia. Intelligit totnm proventum caunarum 
hujus insulae : quod enim cst quicquidy vcl quantum : et ita plane habet 
editiu Parmensis. Gevarttus per cannas intelligit istud quod nos voca- 
mus saccharum; pt veteribus non incognitum esse ex horloco adstruii. 



i66 ISOTi£ IN GARMEN SEXTUM 

Perieulosa ar(pimeiitatio , qaum adeo probabile sit Statiumi scripaisM 
catmiiy non eannis. De seqaenti ▼ecsu, LaryU ^mtuitKm eadit rupiniSf 
muka suspicidnem raihi movent non Statii eney sed lodikwicli alicujns 
qui seotentiam nimis lon^am (a vs. la ad ts. ao) puta^t, et ideo hac 
mora et respiratione interstinguebat. Primo enim vox eadit paulo ante 
occunrh, et statim sequitur cadehant. Deinde, caune, pruna, palBM& et 
similia non dici possunt cadere laiigis mpinii^ sed mwis; ut ruina poli, 
passim apod poetas. Dices forte rapinis cadera signiiicare in rafinaSy 
ut ▼. 63 : Caswneque vagis grues rapinis, id est, ^asurtB in rapinas, Recte , 
inquam, vagis rapinis; sed quo sensu lartjis? vagcs rapinm sunt qus a 
vagis rapiuntur : an ideo largos rapinas quae a largis rapii^ntur? ineptum 
hoc. Saltem scripsisse debuit, Lcetis gratuitum cadit rapinis : id est, que 
a Uetis rapiantur : vel , Largis gratuitum cadit ruinis, Sed remove pau* 
lispcr versum hunc , et vide quanto melius prooedat oratio : 

Qnicqaid Bobile Pomiuas nncetis 
FecuDdis cadit aut ju|ps Idnmes ; 
Qood ramis pia {jermiDat Damatcus', 
^ Et quod percoquit Ebosia caunis ; 

MoUes caseoli , lucunculique , 
Et massifl Amerina Don penistis , 
Et mastaceus , et latenie pakaa 
Pnegnantes caryotidea, oulcbaat. 

Sentis jam nullum opus esse versiculo isto aut inepto aut depravato : et 
cursus narrationis hoc pacto non frangitur vel impedituf, sed ponun- 
tur omniasimul, et coacervatim, et quemadmodum cadebant. Sed haec 
suspicio tantum est : certius istud , vei ineptum esse versum vel depra- 
vatum : quod et ultra probat Parmensis, qus habet 
<* Largis gratnitum calet rapinis. 

^4* Plebem grandine concutit sereuam. Nic. Heinsius ad Claudian. 
pag. 742, pro serenam legit serena, sciiicet grandine. Apponamus to- 
tum locum : 

Non taotis Uyas inserena nimbis 

Terras obmit , aut soluta PKas , 

Qoalis pcr cnneos hiems Latinos 

Plabem grandiDe ooncutit serenaiB. 

Ubi primum pro Plias scribendum esse Pleias supra monui ad Tiburt. 
Manl. vs. 95. Deinde oculis incurrit pauperies sermonis Hyas inserena^ 
grandine ^renamy seu, ut mavult Heinsius, serena: quod quidem ferri 
posset, nisi aliud obstaret. Tide enim. Infra vs. 38, dicit poeta , 

Ecce autem cayeas subit per omnes 
Iniiignis spccie , decora ctdtu 
iHebes altera , non minor sedente. 

.\(^ui nuUa in praecedentibus mentio plebis sedentis, quod tamen fieri 
oportet ut haec cohsreant et respondeant superioribus. Le^e, 

Plebcm grandmc concutit scdentem. 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 167 

Jan iedetUem habes Imdc plebom, et alterim ministrantem plebem, 
noa miooreni sedente, Et taDe tettatw Dio, lib. LXXVU, Domitianiim 
solere laifjiri muha ipeotanti popolOf et Goiitivia nomHwqaam facere 
eodem loco sedentibus. Originem erroris teti^i in Praefat. nempe ex 
eoalitione «roir te in a : ande pro Medenam fecerunt terenam, Seatu reftti-. 
tnto, laboranti Latinitati suocurranMis. Bjrai non ebruU Urrue tantis 
nimint^ qiuLlU hiemsplebem coficufit grandine. Nalla in bis conatraotio^ 
deest enim aliqoid qaod respondeat nS ianti$4 Lege, 

Qaali per coneos faMms Ltdnot 
Plebem gnndHne concotit sedentem ; 

non taniis nimbis, ^iialt grandine. Citios intellexisses si dixisifet quanta 
grandine : sed poetis solenne nomina quantiiatis et quxilitatis confiin- 
derey et pro se inTicem usurpare. Virgilius Giri) ts. ai : 

Sed nufpo intezens ( si fas est dicere ) pcplo > 
QualU Erectbeif olim porutur Athenis , 
Dcbita qimm castae solvuitur tou Bfinervx. 

Dicit i^tur Vir|plius , se , si permitterent vires , MessaUae bistoriam et 
pneclara facta velle intexere fBm magno peplo, quantus (pro quo dicit 
qtuUis) portatnr Atbenis in pompa Panatbenaifca. 

36. Et latis pluvias minetur agris. Legendum l^etis afris : nisi enim stc 
le|;aSy deficit argnmentatio. Quippe nulbim forte incommodnm seqoetur, 
si Juppiter minetur pluvias latis agris, qnoniam iati agri possunt esse 
vaiti et ineulti : aliter vero se res babebit, si plovias minetnr agris lettisf 
id est, fecundis, feracibus» Nonius lliarceHus : lettumy ferax. Vif^lius, 
Georg. I , Latus ager, fiilius Italicus , IV, 39 : 

Sed libys dnctor tnto fovet agaiina tbIIo 
Fessa gradnm, maltoque gela torpentia nervos : 
8ohindir|ue genot , tietos oatentat ad nrbem 
Per campos taperesse viam. 

Ita fego : tulgo, Itetis ostentat; male : milites enim Hannibalis eo tem- 
pore non lati erant , sed fessi et aelu torpentes, Recte igitur lietos cam- 
pos; ut apad Festum Avienum , Descr. Orb. vs. 996 : « L<ttis adsurgnnt 
gramina campis. » Ovidius , Past. lib. I, vs. 5^6 : « • . . .vagantur Incu- 
stoditse i^eta per arva boves ; » ubi pari errore scriptum erat lata. Vide 
Heinsium. Morellus etiam boc loeo legit loftis agris. 

33. Illi marcida vina subministrant. Ita constanter editiones : maliem 
tamen Massica : nisi Confngias ad Gevartii hypallagen , ut marcida vina 
aint qofe bomines marcentes reddunt. Marcidus qnidem dicitur BacchuSy 
Theb. rV. Sed ibi Bacchus est «-^«aMvror , non vinum. Nam in altero 
ezemplo qaod ex Sihis , IV, 6 : •> Tenet haec marcentia fratris Pocula , • 
addocit Gevartius , marrenfia pocnla f ratris sunt pocula marcentis fi'a- 
tris, sen Baechiy qui marcidus dicitar. Martiea vina Golamellat, XD, 10, 
minns nota sant. Mibi adbuc arridct Massica. Atqui , dices , unde tanta 



i68 NOTjE IN CARMEN SEXTUM 

vini Massici copia , ut tanto coetui sufficeret ? respondeo verbis Plinii 
Nat. Histor. XIV, 17 : « Quid ? non et Gnsar dictator triumphi sui coena 
vini Falemi amphoras, Ghii cados in convivia distribuit ? » Videreliqua. 

4^- Nec tardum seges occupabat annum, T^ullus in his sensus : vina 
non adeo libere tunc fluebant, nec seges occupabat tardum annum : 
immo tantum, id est, tam magnum, Magnus et bonus annus a veteribus 
dicebatur, quando lar^s erat frugum proventus : Noster, Theb. lib. IX, 
▼ers. 4^4 • * l^ynos meHor venit annus in agros. » Suaviter idem , 
lib. rV , vers. joS : 

.... donec Phariis alimenta rogatus 
Donet agris, ina|^aiiique indacat messibus annum. 

Lucanus, lib. III, vs. 70 : 

Effiasis magnum libye tulit imbribus annnm. 

Vide supra ad carm. 3, vs. 8. Sic major autumnus, Martial. Epi^amm. 
XII, 57. Felicior annus provenit, Ovid. Fast. IV, vs. 671. Sensus est : 
O Vetustas, compara secuia antiqua et aureum tempus cum hoc nostro ; 
non majorem vini copiam aut largiores frugum proventus invenies. 

5i. Hosinterfremitus, etc. Lipsius , Satumal Serm. II, 4 9 hunc locum 
citans , omittit versum proxime sequentem , « Spectandi levis efFugit vo- 
luptas : n utrum ex sui codicis auctoritate, an quia non intellexit, nescio. 
Posterius verum crederem , si de meipso jndicium facere liceret. Mihi 
enim ineptissimum videtur hoc loco, utpote narrationem interrumpens; 
quod facile perspicies si eum omittas. Gredo eum vel non esse Statia- 
num, vel certe non hujus loci. Non opus est ut cum eodem Lipsio lega- 
mns lusus pro luxus, quum de convivio Domitiani hec vox bene intel* 
li^ possit. 

58. Quos natura brevi statim peracto, etc. Gronovius le^t, Quos na- 
tum brevis statim peractos. Natura brevis, inquit ille, est haud longius 
indulgens, non larga. Et quidem editt. Parm. et Roman. habent natura 
brevis statim, et peracta, non peracto. Sed, si statim peractos, quare 
semel ligavit? horum enim utramvis supervacuum est; prout patebit si 
alteram omittas. Scripsit Statius : 

Qaos natara brevi statu peractos 
Nodosum semel in globum ligavit. 

peractos brevi statu, id est yabsolutosstatura brevi; in altiorem staturam 
nunquam evasuros, quoniam peracti sunt brevi statu a natura ; ut recte 
Barthius. Propertius, lib. IV, 8, 4t : 

Nanas et ipse suos breviter concrettis in artus 
Jactabat truncas ad cava buza manus. 

Ovidias, Trist. lib. O, vs. 53 1, de seipso : 

Invida me spatio natura coercuit arcto. 



LIBRI PRIMI SILVARUM. 169 

Giaodiaiius, de Bell. Get. vs. 584 ' 

Cui natura breves animU ingentibus artus 
Fiiixerat. 

rfondnm famen mihi ad plenum satisfacio de hoc loco, et suspicor sub 
-voce peractos latere per artuSf ut alibi in his Silvis depravatae fuerunt 
hae voces : « Quos natura breves statim per artus Nodoso similes globo 
ligavit ; » vei quid tale. 

I 

61. Et mortem sibi (^ua manu!) minantur. Id est, quali manu; per 
parenthesin. Thebaid. lib. IX , vs. 809 : 

.... trajectus pectora ferro 
VolTitur in fluctus : heu cnjus naufragus undae ! 

AiMODius, Gratiar. Act. pro consulatu : « Ipsa autem sedes honoris 
sella cttrulis, gioriosa pompis imperialis officii, in cujus me fasti^o (ex 
qua mediocritate!) posuisti , etc. » 

62. Cruenta virtus. BeUica scilicet, quae san^piine gaudet et cruore. A. 

70. LydicB tumentes. Feminas Lydias indicat> quas tumentes et obe- 
las fuisse e Juvenale accipimns, sat. II, v. i^i : 

Tur^da non prodest condita pyxide fytle. 

71. lUie cjmbala. Lego, Illo, ut respondeat pnecedenti hoc. Lydi« 
pJaudnnt hoc grege ; illo cymbalistrise et mulieres Gaditan». litera 
prima in voce cymbaia adhaesit ^S illo; illoc: unde iilic fecerunt. Per 
tinnuias Gades intellige mulieres Gaditanas , qu» cum crotalis et cymba- 
lis saltabant. Juvenal. XI^ i6a : « Forsitan exspectes utGaditana canoro 
Incipiat prurire choro. • Ubi pro prurire^ lego praire ex sensu et Amo- 
bio, lib. li, pag. ^3 : « Cantionibus ut praeirent obscenis, etc. » Vide 
iocnm, ex hoc Jnvenaiis desumptum. 

74* Gregale sulphur. Quod vuigo et a mercatornm grege vendebatur 
gregariee plebi. Judaeos ezsules inteiligit Bernartius^ et Romse meudi- 
cantes. A. 

79. Desunt qui rapiant. Ea fuit missilium copia ! Quis jejnnas genia- 
iium apud nos diemm sparsiones , et siccas compotationes , cum tanto 
snmptn , et fastn vere regio , non sine pudore aliquo contulerit ? Quis 
vero non piuris emi crediderit , largiente Domitiano ! — Saepissime 
occorsat apud Blartialem publicarum iargitionum mentio. Sic ille 
epigr. Lxzvni, lib. VIII, « Omnis habet sua dona dies, etc. >» Vid« 
edition. nost. voi. II, pag. 367. 

83, 84> Dulci dominumf. clamant; h. solum vetuit licere CcBsar, Sen- 
sus est, piebem Romanam Domitianum Saturnaiia celebrantem elata et 



170 NOT. IN CARM. VI LIB. I SILV. 

clara voce dominum appellasse , ipsum vero vetaisse ne domimu Uuic 
vocaretar; Saeton. in Domitiano, cap. i3 : « Acclamari etiam in amphi- 
theatro epnlari die libenter aadivit, domino et domincBfeliciter. » Ezistimo 
Domitiannm quam sese dominum appellari vetait, temporis rationem 
habaisse, Satumaliam, inqaam. Moris enim erat ut in Satamalibos servi 
sederent ad imperatoriam mensam; immo et ipsi dominl servis seden- 
tibas ministrarent. Gevabt. 



86, 87. Descendit flammeus orbis. Lychnachas ingens, malt«s 

facesy aut funalia plarima m orbem distribata ferens. Tales plares faisse 
oportet , aat tantae amplitadinis hanc , at amphitheatram aniversam illa- 
strare valaerit , qaae sane res artificiosissima et samtaosissima. Barth. 

88. Fineens Gnosicefacem coroius. Hoc est, sno splendore, vel iptiim 
AriadnM coronas splendorem vincit, saperat. Sic apad Virf^. JBneid. I , 
737, Lychni incensi noctem Jlammis vineunt. A. 



PINIS LlBill PRIMI. 



SILVARUM 



LIBER SEGUNDUS. 



EPISTOLA RP. STATII 



AD MELIOREM ATEDIUM. 



JjiT fiiDUiaritas nastra , qua gaudeo , Melior vir optime , i 
nec loiuus ia judicio literarum, quam in omui vitae colore 
tersia^ime, et ipsa opuscuiorum quae tibi trado couditio 
sic posita est, ut totus hic alter liber meus etiam sine epi- 
stola exspectetur . Primum enim habet Glauciam uostrum , 5 
€»}ua gratissimam iufautiam, et qualem plerumque infe- 
lices sorduntur, apud te complexus amabam. Jam vero 
tibi hajus amissi recens vulnus (ut scis) epicedio prose- 
cutns sum, adeo festinanter, ut excusandam habuerim 
afifectibus tuis celeritatem. Nec nunc eam apud te jacto, 10 
qui nosti y sed et ceteris indico ; ne quis asperiore Jima 
carmen examinet , et a confuso scriptum , et dolenti da- 



VARIiE LECTIONES. 



7« Amabam. Ed. pr. habet ama* fantia^ et quarum phrumque. A. 
bart. Vid. Dot. crit. A. 8. Pro tihiy ed. pr. non. A. 

a. Ed. pr. ijuam ocU vita cohre 9. Pro adeOy ed. pr. ad te. A. 

ierttmmte. A. 11. Judico in ed. princ. pro in- 

6. Ed. princ. cui gratissima in- dico. A. 



172 EPISTOLA AD MELIOREM ATEDIUM. 

tum, quum pene supervacua sint tarda solatia. Pollii mei 
Villa Surrentina cjuae sequitur, debuit a me vel in honorem 

i5 eloquentiae ejus diligentius dici : sed amicus ignovit. In 
arborem certe tuam , Melior, et psittacum , scis a me leves 
libeUos quasi epigrammatis loco scriptos. Eandem exige- 
bat stili facilitatem Leo mansuetus, quem in amphitheatro 
prostratum, frigidum erat sacratissimo imperatoritii sta- 

20 tim traderem. Ad Ursum quoque nosti*um , juvenem can- 
didissimum, et sine jactura desidiae doctissimum, scriptam 
de puero amisso consolationem, super ea, quae ipsi de- 
beo, huic libro libenter inserui, quia honorem ejus tibi la- 
turus acceptum. Excludit volumen GenethUacon Lucani , 

a5 quod PoUa Argentaria canssima uxorum , quum hunc 
diem forte consecraremus , imputari sibi voluit. Ego 
non potui majorem tanti auctoris habere reverentiam, 
quam quod laudes ejus dicturus hexametros meos timui. 
Haec qualiacunque sunt, Melior carissime, si tibi non dis- 

3o plicuerint, a te publicum accipiant; sin minus, ad me 
revertantur. 



i3. Ed. pr. sint corda : Sollatia 
Pollii, etc. A. 

i5, 16. Gd. pr. sedamicu^ igno^ 
ravit icerte tuaniy etc. A. 

18. Pto facilitatem y ed. 'pr. fa- 
cultatem; mox^ ao, pro ad Ursumy 
eadem, acft;mum. A. 

31. ^Ed. iprinc. scriptum. A. 

a3. Ipsi debeo, huic lihro lihen- 
ter inserui. Parm. ipsi de hoc lihroy 
huic inserui^ etc. Omisso rm lihen-' 
ter^ quod et facitRomana. — Cod. 
Paris. ed. princ. ipse de hochuic 
lih. inserui. A. — Vocem lihenter 
nesciunt veteres editioncs; ideo 
ckcludatur. 



34- £d. princ. tibi laturus acce- 
pto excluditvolumen : Genothiacon 
Lucani. A. 

a5. Carissima uxorum. Edd. Rom . 
et Pann. clarissima. Ed. pr. caris- 
sima uxor. — Cod. Par. clarissima 
uxorumy et in margine, carissima 
uxor. Vid. not. A. 

a6. Consecraremus. Edit. Parm. 
consideremus , Rom. considerare- 
mus. — Cod. Par. consideraremusj 
ed. pr, consideremus. A. 

37. Ed. pr. omitlit ma/orem. A. 

39 seq. Edl. pr. qualicunque . . . 
displicuerit ad te p. a. Summi ad 
me revert. A. 



NOT^ 



IN EPISTOLAM P. P. STATII 



AD MELIOREM ATEDIUM.' 



* i^uu fuerit Atedius ille Melior , vix satis constat : id unum patet e 
I9ostro, virum fnisse ditissimum, comi praesertim animo ac benevolo. 
Statio snccinit Martialis , qui non semel de Atedio Meliore loquitnr. Illias 
nomine inscripsit epi^amma xxviii libri VII, ubi laudat pietatem ejus 
erga Blssum scribam , cujus defuncti quotannis natalem revocabat , et 
festum Blssiannm appellabat. ( Vide Martialem editionis hujus, vol. II, 
pag. 325.) Immo, cum Atedio fusius gemit ipse Martialis de interempto 
Glaucia, epigr. xxyiii, et xxrx lib. VI (tom. II, pag. i3i sqq. ) quem- 
admodum ibi Statius , sicut antea videre est in epistola , et infra in 
carmine. A. 

LiHSA 7. Apud te complexus amabam, Prosam non sapit boc, nec «en- 
sni satisfacit. Lege, apud te complexus admirahar; scriptum erat ammi^ 
rahar; quod non intelligentes fecerunt amaham; intelligit istnd quod 
PUnius vocat eum admiratione diligere; Epist. III, 11, ex admiratione 
diligere, IV, 17. 

9. Excusandam hahuerim affectibus tuis ceUritatem. Tacitus , Histor. 
I, in orat. Galbae ad Pison. : a Ea aetas tua qu» cupiditates adolescen- 
tiae jam effngerit; ea vita, in qua nibil prsteritum excusandum habeas. « 
Sic prohandum haheo, Prefat. lib. III SUvar. ; iterum Tacitus , Histor. IV, 
77 : « NuUa hic proditio ; neque aliud excusandum habeo quam quod 
vos, etc. ■ 

19. Fri^idum; carmen intellige, de Leone, quod friguisset sane apud 
sacretissimum imperatorem, nisi in ipso extemporalitatis calore tradi^ 
tum fuisset. Vel id nnum habet pretii , quod extemporaneum. A. 

33. Qtda honorem ejus tibi laturus acceptum. Excidit verbum substan- 
tivnm: repone, tibi laturus est acceptum. Scriptum erat, tihi laturus e 
aceeptum, undc facile excidere potuit est. Sequitur, Polla Argentaria 



174 NOT. IN EPIST. AD MELIOR. ATED. 

carissima uxorum, Plinius Epist. VI, 34* Indeetiam nxorem carissimam 
tibi et prohatissimam habuistit S^i yerius ^t quod in edit. Rom. inyemt 
Lindenbr., clarissima uxoitMH: et hoc {>fobat Barthius, et retinet edit. 
Parmensis. Yult exemplo darissima : aliter posses rarissima uxonimy ut 
Pietat. Abascant. « Nos tibi, laudati juvenis rarissima conjuz; » et IV, 
8 : « Sed queror baud faciles, jayenum rarissime, questus. » Suspicor 
tamen Sidonium ApoUinarem legisse hoc loco carissimay et hinc erro- 
rem hausisse, quasi Statius loqueretur de stuiy non de Lucani uzore: 
Garm. XXm, i65: 

Qliid , quot dupUcibus jngata tcdit 

Argentaria PoUa dat poetat? 

Et ita fere sensisse Gronoriun^ jam inteUi|ro, Diatr. cap. 35. Gonfimdit 
forte Sidonius Pollam hanc cum Claudia Statii uxore; cujus priorem 
maritum canorum vocat Noster ad uxorem , v. 5a et v. 64 9 loquens de fiiia 
ejus quam ex priore marito tulerat, dioit, « Sive chelyn complexa petit, 
seu voce patema Discendum Musis sonat ; » Hinc forte colligebat Sido- 
nios iUum poetam fuisse, quum revera esset tibicen. Nisi potius Sidon. 
Pollam hanc eandem intelligat, quae PoUa uxor Pollii, qui et ipse fnit 
poeta; vide II, 3, v. x la ; quod si verum sit, scU. Lucanum et Poliium 
eandem uxorem habuisse, omnis erroris liberatur Sidonius. 

a8. . TVinti auctoris habere reverentiam. Phrasis usitatissima istius SBvi 
scriptoribus. Plinins Epist. IV, 17 : « Adolescentulus eram : et jam mihi 
ab illo honor, atque etiam (audebo dicere) reverentia, ut aequali, habe- 
batur; « vide et II, 7 ; Seneca , Consol. ad Helv. c. i3 : « Ignominia illa 
pneturse et consnlatus fuit, quibus ex Gatone honor habebatur; ■ ita pas- 
sim Suetonio; vide Calig. cap. 33, et Neron. cap. 9: habere di^piitatem 
sapietitite docUnibuSy Plin. Panegyr. perhibere honorem, eodem sensu, 
Plinins avunculus, Uist. Nat. XXXV, 17, prastare honorem alicui, Juve- 
nalis V, « O nummi, vobis hunc praestat honorem, Vos estis Frater; « 
ita legendum; vulgo, /mtnes. VideetTacitum, Annal.lV, 44? P^blicum 
aocipiant, id est, prodeant, Seneca, delra, 11, 10 : « Democritum contra 
aiunt, nunquam sine risu in publico fuisse. « 

3o. Publicum accipiant. Hoo est, puhlid fiant jnris. A. 



CARMEN I. 



GLAUCIAS ATEDII MELIORIS DELICATUS.* 



i^uoD tibi praerepti, Melior, solamen alunmi, 
Improbus ante rogos , et adbuc vivente favilla 
Ordiar? Abruptis etiamnum flebile venis 
Vubius biat, magnaeque patet via lubrica plagas. 
Quum ]am egomet cantus et verba medentia saevis 
Confero , tu planctus , lamentaque fortia mavis , 
Odistique cbelyn, surdaque averteris aure. 
Intempesta cano : citius me tigiis abactis 
Fetibus, orbatique velint audire leones. 
Nec si tergeminum Sicula de virgine carmen 
Affluat, aut silvis cbelys intellecta, ferisque, 
Mulceat insanos gemitus. Stat pectore demens 



lO 



VARIA LEGTIONES. 



Epifnplkm hvjas carmiiiis 
k qaeiMMbiiodvai OronOT. in 
dac^Nifl Godicibas reperiebat : Vt- 
49ct PsroMiMit habeac Bpieedmfn 
Glaumw Melicris; qaod ScatianoiB 
«SM lere pcrsoadeor. Vide qoa» no- 
tvri ad COT». VI liujo» libri. — 
God^Paris. od. fr.Effieediwm GUu- 
ciw Meliorits Ald. Spieddion m 
Oiamdm Meiioris. A. 

S. Sinmt ccmsero, Edideram ex 
eoDJectnra «rvir eonfero, et ita to- 
lidtia Uterb Veneta. — God. Par. 
^UL edit. Ceran. $tevm eon$ero. 



Ed. pr. madentia «Bvis eonfero. 
Vid. not. A. 

7. Pro sardaif utf ovtfrfmt anre, 
BBwUem surdas aurts rel swrdam au- 
retn, Orid. Faflt. I, 179: «Ad pri- 
mam vocem timidas advertimnr 
aares. • ita emendat Heins. , qnem 
tide et ad Met. VI, 180 ; et Amor. 
B, 6, T. 9. Boethiaa tamen fib. I, 
Metr. I, V. i5 : « Ehea quam 9urda 
miseroa avertifor anre : • nihil igi- 
tar moto. 

10. Ed. pr. nec nc, et y. 9> et s^ 
pro «oct s, A. 



i5 



ao 



176 P. P. STATIl SILVARUM 

Luctus , et admoto lati^nt praecordia tactu. 
Nemo vetat , satiare malis ;. segrumque dolorem 
Libertate doma. Jam flendi expleta voluptas? 
Jamne preces fessus non indignaris amicas? 
Jamne canam? Lacrimis en et mea carmina in ipso 
Ore natant, tristesque cadunt in verba liturae. 
Ipse etenim tecum nigrae solennia pompae, 
Spectatumque urbi scelus, et puerile feretrum 
Produxi; et saevos damnati thuris acervos, 
Plorantemque animam supra sua funera vidi : 
Teque patrum gemitus superantem, et brachia matrum , 
Complexumque rogos , ignemque haurire parantem 
Vix tenui simiUs comes, offendique tenendo. aS 

£t nunc (heu) vittis , et frontis honore soluto, 
Infaustus vates, vexo mea pectora tecum : 
Plango lyra. En! duri comitem sociumque doloris 
(Si merui, luctusque tui consortia sensi) 
Jam lenis patiare precor. Me fulmine in ipso 3o 

Audivere patres : ego juxta busta profusis 



i3. Pro latrant. Ed. Venet. /u- 
crant; an voluit, laceraty scil. iu- 
ctus? Heinsitis ad Ovid. Trist. II, 
459, mayult latrans; sed non opns 
est. Theb. II , SSy : « quoties h»c ora 
natare Fletibns, et magnas latran- 
tta pectoracurasAdmotadeprendo 
manu ? m ubi pectora latrant seu e/a- 
tranty ut hic , pracordia latranU — 
Ed. pr. lucrant pr. tractu. A. 

26. £d. pr. jamque pro jamne 
quod habet v. s. » Amicas. God. 
Paris. amicdf et in margine ami- 
cQ. A. 

1 9. iS^o/ennia. Edd . Pa rm . et Rom . 
iolatia; male. — God. Paris. habet 
quoque solatia. A. 

ai. Produxi: et savos. God. Pa- 



ris. omittit conj. et. £d. princ. pro- 
duxi senos, A. 

a a . Plorantem. Recte tuetur Ge- 
vartius plorantem aniuiam contra 
Scaligeri et Tiliobroge ploratam ; 
praeter loca ab illo adducta , vid. 
Theb. IX, 399; Xn, 56; etiu in- 
veni in edd. Parm. et Rom. — God. 
Paris. piorantem. A. 

aS. Et br. £d. pr. omtttit et. A. 

37. Fexo. Edd. Parm. et Rom. 
verso. — God. Paris. ed. pr. verso. 
Vid. not. ad v. a6. A. 

a8. En duri. Vulgo et diri. — 
God. Paris. edd. pr. Ald. et diri. 
Vid. not. ad v. a6. A. 

3o. Ed. pr. tam pTojam, etjam. 
pro me, et v. b, precespro patres. A. 



LIBER II, CARMEN l/ ,77 

Matribus, atque piis cecini solatia natis, 
Et mihi ; quum proprios gemerem defectus ad ignes 
(Quem , Natura ! ) patrem. Nec te lugere severus 
Arceo , sed confer gemitus , pariterque fleamus. 35 

Jamdudum dignos aditus , laudumque tuarum , 
O merito dilecte puer, primordia quasrens ' 
EMstrahor. Hinc anni stantes in limine yitae, 
Hinc me forma rapit , rapit inde modestia praecox , 
Et pudor, et tenero probitas maturior aevo. 40 

O ubi purpureo sufiusus sanguine candor, 
Sidereique orbes, radiataque lumina caelo, 
Et castigatae collecta modestia frontis, 
Ingenuique super crines , mollisque decorae 
MargQ comae? blandis ubinam ora arguta querelis , 45 
Osculaque impliciti vemos redolentia flores, 
Et mixtae risu lacrimae , penitusque loquentis 
Hyblaeis vox tincta favis? cui sibila serpens 
Poneret, et saevae vellent servire novercae.- 
Nil veris affingo bonis. Ubi lactea colla , 5o 

38. Anni. Sic Cod. Par. in mar- mista joco; » ubi pro mtf to Godices 

^ne cnjas legiuir) al. animi, £d. habejitinncCayeljuncto/ezqnibus 

pr. lumine vitw. 'A. optime Heinsius tinetajoco; ohlita 

4a. £d. pr. Sydereosque ^etc. A. Tuliiano mellefestivitaSy ap. Sym- 

44- ^ro ingenm<^ue^ ed. pr. in- mach. epist. I, a5 : Sermonis mella 

^eniumque. A. politi CJaudian. de Mall. Theod. 

48. Hyhlceisy etc. Hyblseis vox v. a5i. Pleni hac metaphora anti- 

mixta favis? lege, «Hyblaeis vox qui, ex quo Homerus de Nestore 

tiacta favis; » Lucr. IV, 9 : « Mu- dixerat, Toc7 xa) «tflro yKtivm fxixmt 

leo contio^ens cnncta lepore; i» in- yxuKimi fin aui^i, « Melleus vocui» 

ini V. 23 : « Et quasi museo dulci modulator Anti^enidas tibicen, » 

contingeremelle ; » Yide et YI, 97 1 ; apud Apuleium Floridis. Heinsius 

Manil. IV, 537 : « Nec triste inge- in Adversar. ad fin. Tibulli , edit. 

Diam; sed dulci tinctaleporeCorda Brockhus. legit pasta favis pro mi' 

creat. » Cbi vides corda tincta duici sta. Voces mista et tincta confun- 

iepore y ut vox tincta HyhlcBis fa^ duntur etiain apud Ovid. Metam. 

vts; ita sales tincti lepore Attico, IV, 5o3. — Cod. Paris. edd. princ. 

Alartial. Epigr. Ill , 30 ; Ovid. Trist. Ald . mixta. A. 
U, 566 : h Nulla venenato litera 5o. Heu lactea cotla. heQendum 

I. ja 



,78 P. P STATII SILVAHUM 

Brachiaque, et nunquam domini sine pondere cervix? 
O ubi venturae spes non longinqua juvent£e, 
Atque genis optatos honos , jurataque n:iultum 
Barbatibi? cuncta in cineres gravis intulit hora , 
Hostilisque dies : nobis meminisse relictum. 
Quis tua coUoquiis hilaris mulcebit amatis 
Pectora? quis curas, mentisque arcana remittet? 
Accensum quis bile fera , famuhsque tumentem 
Leniet, ardentique in se deflectet ab ira? 
Inceptas quis ab ore dapes , libataque vina 
Auferet, et dulci turbabit cuncta rapina? 
Quis matutinos abrumpet murmure somnos 
Impositus stratis, abitusque morabitur arctis 
Nexibus, aque ipso revocabit ad oscula poste? 



55 



Go 



affirmo, ubi lactea colla; c^arum 
hoc ex iis quae praeceilunt et s^ 
quuntur: «ubicandorsuffususpur- 
pureo sanguine?'ttbinam ora qup- 
relis arguta? ubi lactea coUa? ubj 
spes juventae? » — Cod. Paris. edd. 
pr. Ald. Gevart. heu. A. 

5i. Ed. pr. omittit et ante nun' 
quam. A. 

53. Pro spesnon longinquaf ed. 
pr. species longintfua. A. 

56. Pro amatis cd. Parm. habet 
amati t tua pectora amati, ut no~ 
stros vidisti flentis oceHos. 

68. Aceensitm quh hile feret? fa- 
mulisquetumentem leniet? Veisima 
sive nulla potius connexio : Quis 
fettt? farauii ferent; sive justis de 
causis, sive inique iratum domi- 
num ^ferent tamen. Dixisse debuit^ 
quis mitifjahit, vel qutd tale; sed 
hoc Qomprehenditur in sequenti 
voce leniet. Legeigitur, « Accensum 
quis bile fera, famulisque tumen- 
tem Leniet? n natus error ex simili- 



tudine <rof a et et, quae eodem fere 
modo scribuntnr; hiXefetq^ ut ra- 
h\e fera Gatullo, carmine de Aty, 
v. 57. Sed, quod summum est, mu- 
tuatns ent hoc epiiheton ex Homer. 
lliad. A, 23 : X0A02 <li fui ArPIOI 
nfpfi , i. e rahies seu hilisfera eam oe- 
cupavit. Hanc emendationem con- 
iirmat Parmensis, quB habet ^5? »■»«. 
— Cod. Paris. editt. Ald. Gevart. 
feret. Ed. pr. Accessum q. h. ferat 
f timentem; el v. s. deflectat. A. 
64. Pro aque ipso, plurimas edi- 
ttones insedit atque ipso : panim 
Latine ; emcndavit Bernart. aque 
ut apud Ovid. Heroid. XXI, 180: 
« Aque tua est nostra spreta pa- 
rentc parens?» et Ponticor. I, ^: 
« Aque tuis toto dividor orbe ro- 
gis;» Manil. V, 4^4 • «Par ex ^i- 
verso studium; et sociatur ntram- 
que In g^enns, aque uno digestqs 
semine surgit. « Ita legendum pu- 
to ; vutgo studet ; et atque uno 
fiigestum. — Ald. atqueipso; edir. 



UBKR U, QARMEN l. 179 

Obvwft mtfsv^ti r-ur^u» qiiis in qra, manusque 65 

Prosillet, bj^Yibu^que bumeroa eirauadahit ulniB? 
Muta doiinu& pariter descilalique penates, 
Et situ6 i^ tb^^iuois > et mffiata &ilentia meusis. 

Quid mirmsi, tmtQ si te pius altor honcirat 
Funere? Tu dowiio requie^ , portusque s^neetae ; 70 
Tu modo deUiiii^, dulces modo peotore curse. 
Non te h^hari(;^ veraabat turho catastae , 
Nec mixtu^ Ph^rii^ yenalia mercibus infano, 
Ck>mpositosque sales , meditataque \er)^^ locutus ' 
Quaesisti la^civus herum , t^rdeque parasti ; 75 

Huip flomuQ, hio<) ortua; dominique pen^tibus oliip 
Garus utejpquQ parena, atque in tua gaudia )iber, 
Ne quiarer^re geniJL^ , raptum te protinus alvo 
Sustiilit ^ic^ultfilis, ae pripa lucida voce 
Astra salutautem dominua sibi mente dioavit, 80 

Ampl^U^qufi sinu tulit, et genuisse putavit. 

Fas mihi sanctorum venia dixisse parentum, 



pripc. f«(9f^ ifB^pqi^. . . . po^tes. A. 

tis. A. 

67. Muta domm j fatear, 4^o(^' 

Bus \o^ i^t^ ff^^Ti fi e^im 4oV(^W 
mtfiae^€f if^\qti p^ai^, ^^ro 
a f^y SmM , qflid fi4 fenj ps% ^Jve \}i 
h^f^tfi^rui^li^nqfifift^risd lflg<^, 
f ]lf f^ ^oiQUS parit^r ^^^QlaUqqe 

P9qateS;i ^ ut inlr^ A^lofOfe A^«^"i 
T: 3^ : f Hla 4^^^^ pJiriler s^r^jens 

pl^ ia ^niguli^ feire PMfiui» ; infifi 
▼• >7I : f> ^^m: tonriif pjiril^r ver 
fte^ et pectpfft r^fjapi^. * r— Cod. 
P^. fdit^. pr, Ajd. Gev^rt. /«- 

7;^, Kfri|a caU^q^. fro vema, 
qnod PoUtfiini erat, Gronovius ei^ 



edd. Vett. et l^S. ^ei^easi elega^^s- 
«im^ re^tifuitfff r6o cata«t«p: qvqppe 
maacipia yenaiia ii^ c^ta«ta vel fo- 
ro, dum prae^onium fifba^ cpgpr 
))flP^ur fi| oji\m «rp, cHwr», aon- 
nunquam saltarcy ut adstqntos ai>t 
eipptqre«i aocuf atiu^ ]io.c ^pdp ^pe- 
cularentur corpora, illi^ue ^ADi^- 
tem,sv|{tui prpb^rei^t. ]£aB^ pircgm- 
actioneif^ ^arvorcim pu)ch|*e p^rlfi- 
netn catfistae vocat. Yi^^ (B|i^ erfi- 
^itisftiine 4^ h^c re ^^^f^^o^ 
Di^Xj. cap. i6. Ef «^ne ^dd. Pan». 
et flop». h^jbeuf tfirba. — Cqd- Pa- 
Fis. £d. pqi^9- turft^. Ed. Gevart. 
v^rn(^. A. 

78. 7e. Cofl. Ppris. £d. pr. sed. 

81. pod. P^n^. j}coui<$<? lex emen- 
dntione ; ed. pr. ^eiffiiisfc. 4- 

12. 



8o 



P. P. STATII SILVARUM 



Tuque, oro, Natura, sinas, cui prima per orbem 
Jura animis sociare datum : non omnia sanguis 
Proximus , aut serie generis demissa propago 85 

Alligat: interius nova ssepe, adscitaque serpunt 
Pignora connexis. Natos genuisse necesse est, 
At legisse juvat Tenero sic blandus Achilli 
Semifer iEmonium vincebat Pelea Ghiron. 
Nec genitor Peleus natum comitatus in arma 90 

Troica, sed caro Phcenix ha&rebat alumno. 
Optabat longe reditus Pallantis ovantes 
Evander, fibus pugnas spectabat Acoetes. 
Quumque procul nitidis genitor cessaret ab astris , 
Fluctivagus volucrem comebat Persea Dictys. 95 

Quid referam altricum victos pietate parentes? 
Quid te post cineres , deceptaque fidmina matris , 
Tutius Inoo reptantem pectore, Baccbe? 
Jam secura parens Thuscis regnabat in undis 



88. Legisse. Sic Cod. Paris. at in 
-margine legitur/avisje. A. 

90. Oenttor. Cod. Paris. Edd. 
princ. Gron. senior^ quod recepit 
Gev. Vid. not. cr. A. 

91. Caro. Cod. Paris. Ed. princ. 

alaro. A. 

91. Ovantes. Cod. Paris. Ed. pr. 

ovantis. A. 

95. Ed. princ. Dyctes^ ut Cod. 
Pam. a pr. manu; scd hic habet 
Dictys ex emendationc. A. 

96. Victos pietate parentes. De 
matribus loquitur, unde, opinor, 
ed. Venet. habet victas; sed non 
opus est. Sosipater Charisius , Inst. 
Gramm. lib. I, p. 79 : « haeres , pa- 
rens, homo, clsi in communi sexu 
inteliigantur, tamen masculino ge- 
nere semper dicuntur; » citatdein- 
de Virg. JSneid. lib. III , v. S^i , ubi 



Andromache de Creusa loqnitur : 
« Ecqua tamen puero est amtssi cu- 
ra parentis? » ubi tamen vide Pie- 
rium. — God. Paris. edit. princ. 
victas. A. 

97. Fulmina. Cod. Paris. edd. 
princ. Gron. Gevart. /imena. A. 

99. Parens. Vetus editio Parm. 
pro parens habet patris; et ita legi 
vult Heinsius ad Ovid. Met. VII, 
335. Sed aiiud agens , et phrasi tan- 
tum delinitus ; quare enim secura 
patris^ seu non tnetuens patrem di- 
citur Ilia? a patre nihil metuere 
habebat , sed Sipatruo Amulio , qui 
eam indi^rnis modis tractabat, et 
vinctam in carcerem dabat: vide 
Livium I, 4- Si i|^itur quicquam 
mutandum esset, dici oporteret 
securapatrui non patris. Verum est 
parens , id esi, mater; et hoc postu- 



LIBER 11, CARMEN I. i8i 

« 

Ilia , portantem lassabat Romulus Accam. i oo 

Vidi ego transertos aliena in robora ramos , 

Altius ire suis. Et te jam fecerat illi 

Mens, animusque patrem; necdum moresve, decorve: 

Tu tamen et motas etiam tum in murmura voces, 

Vagitumcjue rudem, fletusque infantis amabas. io5 

Ille, velut primos exspiraturus ad Austros 

MoUibus in pratis alte flos improbus exstat; 

Sic tener ante diem, vultu, gressuque superbo, 

Vicerat aequales; multumque reliquerat annos. 

Sive catenatis nudatus membra palaestris 1 1 o 

Staret, Amyclaea conceptum matre putares. 

OEbaliden illo praeceps mutaret Apollo, 

Alddes pensaret Hylan: seu Graius amictu 

Attica facundi decurreret orsa Menandri , 

Laudaret gavisa sonum , crinemque decorum 1 1 5 

Pressisset rosea lasciva Thalia corona : 



lat sensas et argamentatio : loqni' Vagitupique rudem, fletumque in- 

tor enim de matribus qn» a nutri- fantis amabas ; « ita ed. Parm. non 

cibus Tictse fuemnt pietate erga JUtus. Lucan. VIII , 68a , de Pom- 

natos ipsarum : «Quid referam al- peio : «tuIius, atque os in mur* 

tricumTictaspietateparentes?Quid mura pulsant Sin^ltus animae. ■ 

te, post cineres deceptaque fulmi- Noster, Carm. ad uxorem, ts. 33 : 

na matris Tatius Inoo reptantem •> motasqueinmurmuravocesAure 

pecCore, Bacche? Jam secura pa- rapis vigili; » ita optime emendat 

rens Thoscis regnabat in undis Ilia : Heinsius ad Claudian. in Rufin. I , 

portantem lassabat Romnlus Ac- i5a. Plura ad istum locum dice- 

cam. » mus. — Cod. Paris. ed. pr. Gron. 

loi. Aliena in rohora. Cod. Pa- mutas etiam tum murmure, A. 

ris.edd. pr. Gron. alieno in robore, io5. Fietus. God. Paris. ed. pr. 

Vid. not. A. fletum. A. 

io3. Nec dum. Cod. Paris. ed. iio. Nudatus. Cod. Paris. edd. 

pr. omittnnt cfum. pr. Gron. curvatus. Vid. notani. A. 

lo4' Tu tamen et mutas etiam ii3. Graiws. Cod. Paris. ed. pr. 

fum murmure voces. NuUus in his gratus; sed ille pra^bet Graius in 

sensus : si enim mutaSy quomo<1o marg. A. 

murmure? Lege , «Tu tamen et mo- 1 16. Pressisset. Cod. Paris. /re- 

las etiam tum in mnrmura voces, ^tW(,el in mar f^ine frenasset ; edd. 



i82 P. P. STATII SlLVAftUM 

Mdeonium sive ilie setiem^ Trbj^qiK^ lclbdfiss 
Diceret, aut casiis tartle remeantis Ulixi; 
Ipse pater sensus , i^si smptiere magistH. 

Sdlicet infauBta Lachesis cunabuladexthat 
Attigit) et gremio pueruiii dompleica fovebat 
Invidia : iUa genas , et adultunk comi^ne mnem^ 
Et monstrare«irt^s, et verba refringfere^ qtf^ nUnt 
Plangimus. Hercul^s annis a^qikteire labdres 
Coeperat assurgens , et adbuc infantia juMi : 
Jam tamen et validi gressus , mensumque nlajol' 
Gultibus , et visae {^uero deci^scere "^st^B : 
Quum tibi, quas vestesv quee non ge6t@Linini knitis 
Festi nabat herus ? br^vibus cotistri&gfere laeliid 
Pectora, et angusta tdlas arctare lacema. 
Enormi non iile sinens , sed sempet^ ad ^toho)» 
Texta legens, modo Puiii(c5eo vekbalamicbi, 
Nunc herbas imitante sinu , nunc duke rubenli 
Murice, nunc vivis digitos incendere gemmis 



lao 



iiS 



i3o 



pr. Gron. fregisget. Vhi. notam. A. 

II 8. Ulixi. God. Paris. ed. pr\ 
^ Ulyssis. A. 

i«3. Refringere. Edd. Ven. et 
Pjtrm-. ir^gete. Forte infringere. — 
6dd. Par. habet qVib^ae infigere. A. 

i-iS. S^d ndhetic infaniia mixta. 
Pl-iiAo le^endtiih et atfhuc^ propter 
seqti^ns jam tarHen et validi gres- 
sks; deihde-, quid est Vnixta infitn" 
tia?\e^ 'rt a^mc tnfanfia jnxta , 
scfl. tt^t. Theb.l. Vl, v. SSa, ^ Tibi 
nulla supersuht Gaudia; jain Tfie- 
bAp juiifta , et tenebrosa voragd. » 
— C<yd. Paris. edd. pr. Gron. sed 
ndhuc... mixta. 

1 3o. Angusta tiHas^f&tare lacema. 
Merito locum hunc pro rorrup^iis- 
Mfcio ndtavi. V«neta habei telasja- 
ctm^y |n*o tn^tare^ iinJe mihi ctin- 



firmatur qnod dadnta siisprcatus 
eram, nempe 'vt^cem artare (mtc 
h)co irrepsisse formatam ez aha si- 
mili Voce , nem^^e ex voce ^rtus ; 
« bt^evibns constring^ laenisPectO' 
ra,et angustos artns jictarehicerna . 
EhOrtoi hon ille sinens, etc. • VMe 
notas , ubi jpa^tim emendaVi ^t esc- 
pRcavi. Jactare ato^^stos itttAs etidr- 
mi lacema, est, imponendo lakas 
et enormres vtJsTes angnstis artnbus , 
fac^re ut artus maffores apipaream, 
quam revera sunt ; et hoc Opponi'> 
turprsecedenti, « brevibus constrin- 
(^cre Ixnis pectora. « Neutktim h6- 
rum, inquit Suitius, Fecit Mclior; 
f?ed semper ad annosteXt^ tegebat. 
i3i. Enormi.., shiens. Cod. Pa- 
ri<<. edd. princ. Gron. TSnorffies. . . 
sinus. Vid. not. ad v. li^ s^q. A. 



LIBBR n, CARMEN I. i83 

Gaudebat : non turba comes , non munera census , 1 35 
Sola verecundo deerat praetexta decori. 

Haec fortuna domus : subitas inimica levavit 
Parca manus : quo diva feros gravis exseris ungues ! 
Non te forma movet? non te lacrimabilis setas? 
Hunc nec sasva viro potuisset carpere Procne, 1 40 

Nec fera crudeles Colchis durasset in iras^ 
Editus iGolia nec si foret iste Creusa; 
Torvus ab hoc Atfaamas insanos flecteret arcus. 
Himc , quamquam Hectoreos dneres Trojamque perosus , 
Turribus e Phrygiis flesset missurus Ulixes. i45 

Septima lux : et jam frigentia lumina torpent , 
Jam complexa mdnu crinem tenet infera Juno. 
Ille tamen, Parcis fragiles urgentibus annos, 
Te vultu moriente videt , linguaque cadente 
Murmurat : in te omnes vacui jam pectoris efflat 1 5o 
Relliquias : solnm meminit, solumque vocantem 
Exaudit, tibique ora movet^ tibi yerba relinquit, 
Et prohibet gemitus, consolaturque dolentem. 
Gratum est, iata, tamen, qaod hon mors lenta jacentis 
Exedit puerile decus, manesque SMbiyit 1 55 



1 35 Census. Cod. Pari^ edd . pr. 
Groa. cessaut, Vid. not. A. 

jBft. Qiio fUvayfirot gmvis exe- 
rit 4mfues. Ita i^arin. et Rom. Sed 
▼anim est ungues. Thebaid. VUI , 
38o, de Morte : « prscitpuos aimis 
aiiiHU9qtie cnteDto Unfrae notat; ■ 
ita legwItHB vul^o -et ibi quo<|ue 
Migue. TibuUufi, lib. I, cL 3 : « Ab- 
«tuieas avidas ^ Mors , precor , at ra , 
maati». » Seueca, Uippol. v. 4^5: 
• Qtttiin tam rapaces cernerat Fati 
ManDs; » ita I^enduia,, aofi miuas, 
— Ged. Paris. ed. princ. dira... an- 

i^, Torims <id Uunc Athamas 



insan osfitcteretaapcm, Leg« r^b hoc , 
ex aenfeu,^ «t ut vitetur ambiguuoi. 
Editt. Parm. et Rom. adhuc. — 
God. Paris. ed. •Grou. ad hunc. Ed. 
GroB. adhuc. 

iSo. Omnes. Pro omnis lege om- 
nes; relliquias sctlicet ; hujus non 
nonendus esses »isi editiones plu- 
rimap qux ubique alias retinent oni' 
nes in quarto casu plurali, liic hu* 
bejcnt omnis; quasi esset omnts in 
te, pro totus. — Cod. Paris. edd. 
prinv. Gron. omnis. 

i55. Exrdit.Co(\..Pari6. cd. pr. 
Kxttdis. 



i84 P. P. STATII SILVARDM 

Integer, et nullo temeratus corpora damno : 
Qualis erat ! Quid ego exsequias, et prodiga flanunis 
Dona loquar, maestoque ardeutia fiinera luxu? 
Quod tibi purpureo tristis rogus aggere crevit : 
Quod Cilicum flores , quod munera graminis Indi , i6o 
Quodque Arabes, Phariique, Palaestinique liquores 
Arsuram lavere comam. Gupit omnia ferre 
Prodigus, et totos Melior succendere census, 
Desertas exosus opes ; sed non capit ignis 
Invidus , atque arctae desunt in munera flammae. i65 
Horror habet sensus : qualem te funere summo , . 
Atque rogum juxta, Melior placidissime quondam, 
Extimui! tune ille hilaris, comisque videri? 



i58. Loquar. God. Paris. ed. pr. 
loijitor. A. 

1 59. Tristis rogtu. MS. Senensiset 
Rom. et Venet. editt. (et Parmen- 
sis) habent tristis torus, notante 
Grooovio Diatr. c. 1 7, et iirmante 
hanc lectionem loco Theb. VI, 54 ; 
et y. 69; qaibus addas licet hoc ex 
Pietat. Abasc. y. ai^^ de Prisciflae 
funere, «Ipsa toris Serum Tyrio- 
que umbrata recumbit Te^mine. » 
Oyid. Metam. IX , 5oa : « Toroqne , 
Mortua compoiiar; » lectum vocat 
Persius : « alto Gompositus lecto. » 
Martial. YIII, 44 • * ^^^ **^' torus 
crescit. » Torus hic comburebatur 
cum corpore: unde damnatumjiam' 
mat torum vocat loco supra citato. 
— Cod. Paris. rogus. A. 

160. Indi. God. Paris. ed. princ. 
uiU. A. 

161. Phariique (^paiam est vidi^ 
que) liquores. Egregia restitutio est 
summi yiri Joan. Seldeni nostra- 
tis; qui Prolegom. ad Syntagma de 
Dls Syris pag. 7, legit, Phariique 
PaltBstinique liquores. Nihil verius : 



et ita Pietat. Abasc. v. aia : « prae- 
reptaque templis Tora, Palasstini 
simul Hebraeique liquores Arsaram 
lavere comam. » Vide totom locnm, 
huic simillimum. — Cod. Par. edit. 
princ. (paiam est vidique) uncis in- 
clusum. A. 

i6a. Lavere, God. Par. ievare. A. 

164. Exosus. Edd. Ven. et Rom. 
exufus; forte rectius; ita carm. 6 
hujus libri, v. 60, in re simili : « O 
quam divitiis censuque exutus opi> 
mo Fortior, Urse, fores ! » 

168. Tune ilie hiiaris comisque 
videris. RecteGronov. exMS. Sen. 
et editt. Rom. et Venet. restituit 
comisque videri; ut, parvusque vi- 
deri, Sentirique ingens., Herc. Epi- 
trapez. v. 37, et Thebaid. VI, 731. 
Constitit immanis cemi , innnanis- 
que tueri Argoiicus Capaneus; ita 
enim lcgcnd. cx MS. Petrensi, et ita 
ex alio Godice et vet. edit. legit 
Gronovius , Diatr. c. 16. Res per se 
clara est : ideo exemplis , quap obvia 
sunt, non abutar. Ita etiam Parmeii- 
sis. — God. Paris. tu ne hiiaris. A. 



LIBER II, CARMEN I. i8S 

m 

Unde animi, saevaeque manus, et barbarus ho^Tor? 
Tu modo fusus humi , lucem aversaris iniquam ; 170 
Nunc torvus , pariter vestes et pectora rumpis , 
Dilectosque premis visus, et (rigida libas 
Oscula : erant illic genitor, materque jacentis 
Maesta; sed attoniti te spectavere parentes. 

Quid mirum ? plebs cuncta ne£eis , et prsBvia flerunt 1 75 
Agmina , Flaminio quae limite Milvius agger 
Transvehit, inuneritus flammis dum tristibus inians 
Traditur, et gemitum formaque aevoque meretur. 
Tahs in Isdimiacos prolatus ab aequore portus . 
Naufragus imposita jacuit sub matre Palaemon : 1 80 
Sic et in anguiferae ludentem gramine LernaD 



171. Nunc. God. Paris. ed. pr. 
tune. A. 

173. Lambis Oscula. Verissiina 
emendatio magni Rentl., pro lam- 
bU legentis libas. Noster Theb. X, 
63, oseula iibat Vide eum Not. ad 
Uorat. Serm. II , 6 , nbi plura exem- 
pla. Posses etiamfrigida carpis Os- 
euta , nt apud Ovidium Heroid. XI, 
1 1 7, de re simili : « non oscula firi- 
gida carpsi. » Thebaid. III, 711: 
« carpens pater oscnla vultu. » Pro- 
pert. Eleg. I, ao, de Zethe et Galai : 
« Qscula carpere pennis ; » ita le- 
gendum ; Tulgu plumis , inepte. Sed 
verior est emendatio Bentleiana; 
et hanc in Gontextum recepi. — 
Cod. Paris. edd. princ. Gron. lam- 
bU. A. 

176. Milvius. God. Par. Molvius. 
Ed. princ. qua pro quas. A. 

178. JEvoque. Debetur hoc Jano 
Golielmio Qnaest. Plautin. Ante fuit 
formaque ac voce meretur. Supra 
notavi literas c et qu saepe confundi, 
nt in eatus pro questus : ita hic voce 
pro voijue; immo simplex q pro c; 



ita pequnia pro pecunia, Inscript. 
vet. apud Reinesium : quam tamen 
scriptionem improbat Sosipater 
Gharisins, p. 83 his yerbis: « Pe- 
cunia per c non per qu scribenda 
est , quoniam a pecore dicta : et 
quoniam q literam nosquam volunt 
poni alias nisi ut dus vocales se- 
quantur , quamm prior sit u. » Ma- 

rius Victorinus p. a4^9 ' * ^^^ '^^^ 
g quidem nec q Latinus sermo in- 
troduxit : ex quibus q et fuisse apud 
Graecos; et quare desiderat fungi 
vice.literie c, cognoscere potestis 
si Pontificum libros legeretis; » ita 
scribendum; yul|ro, literas cogno^ 
scercy omissa c. — God. Paris. ed. 
pr. ac voce. A- 

1 79. Prolatus. Ed. Rom. plora- 
tus; Parm. delatuSy bene. Horat. 
Epist. II, a, ad finem, Deferar in 
vicum, etc. — God. Paris. ed. princ. 
pioratus. A. 

• 181. Atiguifercs. In Parm. legi- 
tur angurifertB, et vs. sq. rescisum 
pro pnecisum. — Ed. pr. omitiit 
in. A. 



i88 P. P. STATII SILVARUM 

m 

Ut sileam morbos : hos ora rigentia Brumae , 2 1 5 

lUos implacido letalis Sirius igni, 

Hos manet imbrifero pallens Autumnus hiatu. 

Quicquid habent ortus , finem timet. Ibimus omnes, 

Ibimus : immensis urnam quatit £acus ulnis. 

. Asthicquemgemimus,fehx,hominesque,deosque,2ao 

Et dubibs casus et caecse lubrica vitae 

Effugit, immunis fati : non iUe rogayit, 

Non timuit, meruitve mori. Nos anxia plebes, 

Nos miseri, quibus unde dies suprema, quis aevi 

Exitus , incertum ; quibus instet fuhnen ab astris , 22S 

Quae nubes fatale sonent. NU flecteris istis? 

Sed flectere hbens. Ades huc emissus ab atro 

Limine ; cui soh cuncta impetrare facultas , 

Glaucia; nam insontes animas, nec portitor arcet, 

Nec dirse comes ille ferae : tu pectora mulce, 23o 

Tu prohibe manare genas; noctesque beatas 

Dulcibus alloquiis, et vivis vultibus imple; 



217. Pro AoJ, ed. pr. nos. A. 

218. Profinem timet, ed. Ven. 
pnem dahit. — In codice pereru- 
diti Tarnebi adscriptam erat : « Or» 
tus qoicquid habet, fioem timet. » 
Hanc lectionem malim , quia si 
quicquid adducit pluralem nume- 
rum habenty necessario scriben- 
dum sit timent : sed tunc Tersus 
tollitur : itaque Turnebo libenter 
adsentiar. A. 

219. Ulnis. Vulgo umhris, Ck>d. 
MS. quem couiulit N. Heinsius ha- 
buit idnis, teste Burmanno ad Va]. 
Flaccum I, 658: «Et Tethys, et 
magnis Nereus socer erigit ulnis; m 
scil. navem. Recte : et ita Parmen- 
sis. Immensis ulnis, id est, magnis 



hrachiis seu manUfus, Passim in his 
Silv. tmmensiaponiturproma^nuj; 
ita tmmenstfcarins, Soter. Gallic. 
ys. 120; immensus Auster, Pietat. 
AJbasc. V. 246; ulnis pro manibus 
apud Ovid. Met. IX, 65i : « S»pe 
etiam Nymphae teneris LelegeKdes 
ulnis Tollere conantur. » Quatit 
idem quod movet Horatio , « omne 
capax movet uma nomen ; » et 
Virgilio iEneid. lib. VI, vers. 433, 
« Qussitor Minos umam movet. » 
— God. Paris. edit. princ. Gron* 
umhris. A. 

220. Ast, Edd. Rom. et Parm. 
est. — Cod. Paris. ed. pr. est. A. 

23o. Dine. God. P&ris. ed. pr. 
f/uftr. Vid. not. A. 



LIBER II, GARMEN I. 

Et periisse nega, desolatamque sororem, 

Qui potes, et miseros perge insinuare parentes. 



i8g 



a34> Qui* Pro ^tia pates, Parm. 
et Venet. habeDt qui potes. Recte. 
Valer. Flacc, Vill, 379 : « primas 
celebro dotalia sacra, Qoi potoi. » 
Idem est qaod supra dixit, Cui soli 
euncta impetrare facoltas, Glau- 
da; obi TCtaa Parmensis habet 



Glaudas insontes animas ; qnam 
scriptnram Heinsius ad dictnm Si- 
lii locam probare Tidetar, male : 
qaippe yoz tules yocandi casam 
omnino postalat y Glaucia , non 
Glaucias. — Cod. Paris. ed. princ. 
qua potesy et miseroSf etc. A. 



y 



^V«iV«^«'«<^'«'*^'V«'x/«^«/«f«/«/VW^'V*'^'*^*^'^^^'* 



NOT^ 

IN CARMEN PRmUBf Umi SlQVmi 

SILVARDM. 



Vers. 5. JCiT verba medentia sctvus Consero. Quomodo savuSy qui homa- 
nitatis ofBcio fun^^itur in consoiandis amicis, qui verba medentia admi- 
nistrat? lege, verba medentia soivisy tui ^tivoiir, ita Thebaid. IV, ^44 - 
« Regales tamen ore notae, nec mersus acerbis Elzstat honos; ■ 11, 4<^7 
Pone modum laetis. Sil. Italicus, I, 169: 

At Pceni tucccnsi ira , turbataqae luctu 

Et taeyis gcns heu , rnuDt, tormencaqae porunt. 

Vide qus supra notavi ad Soter. Gailici, v. 61 . Deinde pro Consero plane 
legendum Coiifero. Lacrim. £trusc. v. 4^ : « Et ipse tu)i quos nunc tibi 
nonfero questus; » verbum Ainebre confero; vide ad III, 3, vers. i34; 
ubi fusius ago. Hos cantus et verba medentia ssevis, medicabiie carmen 
eleganter vocat Val. Flacc. IV, 87. 

9. Orhatique velint audire leones. Non leoneSy sed lewruB a poetis in 
hanc comparationem adhiberi fere solit». Vai. Fiacc. III , 7^7 : « Non 
aliter gemitum quondam lea prolis ademtae .£gra dedit ; * ita legit Hein- 
sios; vulgo gemitu^ et Terga dedit. Noster, Theb. X, 4i4* 

Ut lea y quam sspvo fetara pretsere cubili 
Venantes Numida; , Datos erecta superstat 
Mente sub incerta. 

Ovidius, Fastor. lib. V, vers. 177: 

Oiimque petit latebras fetae catulosque leaena; 
Ipse fuit libycae pneda cruenu ferae. 

Silius Italicus, lib. X, vers. ia5: 

Hand secos ac libyca fetam tellure le«nam 
Venator premit obsesso quum Maunis in antro , etc. 

Ex his iocis legendum videtur, « orbataequa velint audire lesnae, » nempc 
catulis orbatae, absoiute, ut ap. Val. Flacc. VIII, 4^7: ■ orbatac trahe- 
rent suspiria vaccae; n appositissime Ovidius, Metam. XIH^ 547 * "Utque 
furit catulo iactente orbata leaena. » Non tamen in contextum audeo 
admittere hanc lectionem, propter ea qu« annotavit cl. Burmannus ad 
Valer. Flacc. VI, 347. 



LIBRI SJECUNDI SILVARUM. 191 

17. tocrimis en ^t mea carmina in ipto Ore natant. Non opas e$t ut 
legaiDiu mai^ml pro wtant t UmeUi hao phrasi «irpe uTotur Statius; ut 
Theb. XI, 17: «Guocta madeBt iacrimi^ et ab omui piangitur aroe;>i 
Silr. lib. V, cann. IIJ, y. 58 : «• Ipsq madena lacrimis umbrarum anima^- 
<!«« sao«rdo9 ; • ita legepdum wq pro maden« oculisy plnribut ad loeum 
exemplis adfitruam. Becte se habet natantf Theb. 11, 337 : 

.... quoties haec ora natare 
Fletibus, et magnas latrantia pectora curas 
Admota deprendo mann ? 

Thebaid. iib. X, vers. 298 : « sta(jnant ni^rantia tahq Gramina, ^ao^ui- 
neisque natant tentoria rivis; * ita legendum} vulgo, sangqinei^ ni/itant. 
Thebaid. V, a55 : « Grateras pronos epula9<|ue in csede Dataptes Gemere 
erat; ■ Sidonins ApolUoaris, Gann. VII, 377 ; « natat obruta tellus San- 
^ine;a Glaudian. de IV Gons. Honorii : « Piau^tra cruore natant;» 
plura ad manum sunt; sed non opus est. Ters. a^, Recte tuetur Qevar- 
tius />/orant«m animam, contra Scali^eri et Tiliobrogae ploratam^ prsE?- 
ter loca ab ilio adducta, vide Thebaid. IX, 399; XHf 56. 

36. Et nunc heu ! vittis. Totum hunc (ocum ita legendum et distin- 
gnendum puto : 

Ec nunc heu ! vittis et froutis bonore soluto 
Infanstus vatesr vexans nea pfctpra tecum 
Plango lyra. £n ! diri • etq. 

sed vitium majus subesse iecundo versni opinor; nee mihimet satiafa- 
cio. En vero pro el verissimum est. Similis coraes, quoad luctum simi- 
lis; ut ele^anter apud Petronium: 

Grandine (|ui segetes et totum perdidit annum 
In simili deflet tristia fiita sinu. 

Pro diri praestat duri^ ot Vir^. ^n. V, 4 ^ " duri ma^no sed ampre do> 
lore3, ctc. n Hsc scripseram ; post^a nactus oditt. Parm. et Eomanam, 
alia rerum facies sese aperuit. Il)ae (*nim habent, « Infau^tup vates verso 
mea pectora tecura ; » non vejco. Statim vidi legendum es^e : « lofapstua 
vates verso mea pectora febo Plango lyrfi; « Ita enim scribere solebant 
quod nos vulgo concipimus Phoebo. Veno Phoebo , i. e. averso ; ut Epi- 
oad. ia Patvem v. i3 , in re aimili : 

Qols sterJU mea oorda sita , quis Apollhie ven<i 
Fri^ida damnatac prvduiit nahila mend? 

vti reete emendarit Heinslns, pro merso. Vlde eum ad Ovid. Herold. VII, 
4, nbi fnsius agit de hac phrasi averso Deo: et IhrouUrasium ad Ttbnni 
ni, 3, V. a8 1 « Andiat aver$a non ^nc»s aww» Psits- » Prop^r. IV, i : 

Aversi« Cbarisio cantas ; l^versus ApoUo 
Ppaqtiur ifiyita verba pig^nda lyT? ; 

ex optiaaa eoMMlBtioM ejutdem Heinsii ; qtli , sat f oio » conjecturam 
memn ap^obassat , si in vivts esset. 



\ 



192 NOTjE in carmen primum 

41. O ubi purpureo. Molto melias si scribas Heu! ubi; m Thebaid. 
V, 6i3 : K Heu ! ubi siderei Tahas, ubi verba ligatis Imperfecta sonis? » 
Et ita forte infra, v. 5a : • Heu ! ubi venturae spes, etc. b Ovidius, Fast. 
ni, 4^5 : « Hen ! ubi pacta fides? ubi, quae jurare solebas? » itemm No- 
ster, Tbebaid. V, 35o : « Hen ! nbi nnnc fariae? » VIII, 174 : « Heu ! nbi 
laurigeri currus solenniaque arma?» Silv. III, 5: «Heu! ubi notafides?» 
Ita apud Valer. Flacc. IV, 469, pro ■ O ubi nunc regni generisque ubi 
gloria, » mavuh Heinsius Heu ubi. 

4a. Sidereique orbes radiaiaque lumina calo, Agnosco radiata lumina 
ez Ovidii Metam. IV, 193 : «Forma, calorque tibi, radiataque lumina 
prosnnt; » sed qno modo lumina radiantur aeloy non inteUigo. An vo- 
Init radiatatjue lumina luce, vei sole? bae enim voces in BiSS. cum obIo 
commutantur. Sed mihi minime placet exihtas ista in fine versns ; nec 
enim Statium sapit..An denique, radiataque lumina Pboebo: quo sensu 
Seneca, Hippol. v. 377 : 

Et qoi tenebant ligna Phcebeae facia 

Ocoh, nihil gentiie nec patrium micant. 

Et, « facies igne sidereo nitens, » v; ia65; sed nec hoc perplaceL Quic- 
quid sit, orbes et lumina conjunguntur ut apud Lucanum II, 184, et 
V, 312, et Sil. Itahc. IX, 401. 

43. CastigaKB coUeeta modestia frontis. Frontem castigatam dicit in 
qua Dulhe rugae, nullus tnmor, nihii denique apparet, quod reprehendi 
posset. Sic Ovid. Am. I, El. V, v. 21 ; castigatum pectus. Gbv. 

47. Et mixUie risu lacrima penitusque loquentis Hyblceis vox mixta 
favis. Bene lacrim^B mixtw rbn. Thebaid. VI, 164 eleganter, 

Illa tuoi questas lacrimososque impia risus 
Audiit; et vocis decerpsit murmura primae; 

et DC, 820 : « Audiit, et mixto risit Latonia fletu. » Vdum gaudium vo^ 
catMartiaUs Epigr. X, 78; Petronins in Trojs Halosi: «Fletibus ma- 
nant genae Mentisque pavidae gaudium lacrimas habet. ■ Qaudianus de 
Bell. Getico : « Singuhns varios lacrimosaque gaudia miscent; » et alibi, 
« Permisto tremuerunt gaudia fletu. » 

48. Cui sibila serpens ponerety etc. Ait hoc ioco Domitias Papininm 
ad historiam HercuUs aliudere , cui infanti duo angues a Junone noverca 
immissi dicuntur : qua interpretatione nihil alienius dici potesl ; nam 
poeta sine dubio ad incantationem respexit, cui illam vim tribuunt nu|gi, 
ut etiam serpentes occidere^ossit. Gevaht. 

56. Quis iua coUoquiis hilaris mulcebit amatis pectora? DispHcet sjl- 
laba finalis is toties repetita : nec piacet vox hitaris, inutilis prorsum et 
superflua; conjicio, « Quis tua coiloquiis, Melior, muJcebit amatis Pe- 
ctora? » ut versu primo, « Quod tibi praerepti, Mehor, solamen alamni. • 
Sed vide porro : tua pectora : cujus? Glauciae? atqui hoc absurdum 



LIBRI SECDNDI SILVARUM. 193 

est de mortuo dicere; ergo Melions? atqui tox tibi quse modo prccessit 
ad Glaaciam pertinet, ut bene probat Gronovius. Pessime igitnr et more 
minime suo fecit Statius, si voces tihi et tua diversis personis assiima- 
verit , absque uUa transitionis nota : et hinb maxime confirmatur suspi- 
cio mea vocem Melior latere sub ista hilaris; nec ablodnnt Hterae. 

90. Nec senior Peleus. Non aliud verbum comminisci potes, quod ar- 
^umentationi et sententiss magis obstet quam istud senior. Probaturus 
est Statins parentes in amore erga natos sepe ab alienis et sanguine non 
jonctis superari: ita Peleus a Chirone et Phoenice; qnippe, inquit Pe- 
leus senior filinm Achillem non comicabatur ad bellom Trojanum sed 
Pboeniz. Et quid mirum si Peleus senior non comitabatur? immo ob hanc 
ipsam rationem non comitabatur quoniam erat senior; hoc est excusare 
dum accnsat. Achilieid. I, 4^8, ubi tota Graecia profectionem ad Tro- 
jam parat, ait Statius, 

Hos inter momt pigram gemit ora quietem 
Thessalis, ct geminis incusat fata querelis, 
Qaod senior Peieus , nec adhac matoraa Achilles. 

Vides ipsam hanc esse rationem, quod ad bellum proficisci non potuit 
Peleus, quia erat semor; apposite et quasi dedita opera locus iste Achil- 
leidos lectionem hanc refellit. Lege vero , « Nec genitor Peleus natum 
comitatuSy etc. ■ Jam servatur argumentum. Peleus, quanquam pater 
AchiUis, illum non comiubatur, sed Phoeniz aiienus et extemus. Hs 
vero voces genitoret senior interdum commutantnr, ut Silv. III, 3, ao8, 
pro gemtor mitissime patrum , Codex Florent. recte habet senior; vide 
Gron. ad Senec. Herc. Fur. v. 3a. Ita Lacrim. Etruso. v. 77, pro senior 
Parm. edit. habet genitor. 

9$. Fludivagus volucrem coxnehat Persea Dictys. Nota historia Per« 
•eos, quemcnm matre Danae Acrisius in mare projici imperabat. Dictys 
veropiscator Seriphius retibus cepit arcam in qua clausi erant, domum- 
qne retuiit, et educavit Persea. Hinc vides quam parum sensni satisfa- 
cit vox comebaty quse nihil significat praeter omabat. Atqui parum est 
omare aliquem puerum, nisi institutioni vel cducationi curam simul im- 
pendas; et hoc sensus loci postnlat et comparatio; dixisse deboit, ■ vo- 
increm curabat Persea Dictys ; » hoc enim totum exprimit et comprehen- 
dit. Qandianus, de Cons. Mall. v. i^a : « Himianum curare genns quis 
terminus unqnam Prsescripsit? » Idem, Laud. Stil. II, 53 , apposite magis, 

.... nec pignora caras 
Plus taa , quam natos dederat qaos iUe moDcndos 
Tutandosqne tibi. *" 

$ed mihi magis adhuc placet altera vox : ea est , « Fluctivagus volucrem 
toiiebat Persea Dictys ; » sive de suhlatione Perseos ex arca intelligas , 
•eu de edueatione; utrique enim accommodari potest; sed iUi potius. 
Apollodor. II , 4j in hac historia : ^f 0Mvt;i^6timf ^t tSc xa^tmcsc 'Xtfif^ , 
Aunvt "APAS , «vf^f«4* «rovroT : « arca vero in Seriphum delata , Dictya 

/. i3 



194 NOT£ IN CABMEN PRIMUM 

tolleHS puenua educftTJt. » Facilia inero la^ut etL tallAat m eomekM^: 
c eaim et ( tam aimiles sunt, ut vix digoosci qneant : diiplaz^viero / eepe 
matatar iu m ia M6S. 

97. Quid te post dnereSy deceptaque funera matris. De fiaceho loqui* 
tur, cujus mater SemelQ, suasu et dolo Junonis, petiit a Jove ut veni- 
ret ad se eodem modo <]Uo ad JuDonem Teaire soliuis erat : qua re eon- 
fla^«¥it, ut narrat Hy^^ut, Fabul. 179, et mytholo^ paMim. Funera 
igitnr decepta matris, sunt funera deceptm matriii, trauidaco epitheto, ut 
onwiihafi poetis fien solet, et plenius aotayi ad lY, 1, ys. 45. 6ed aliud 
suadet perpetua tam flTostri , tnm aliorwa consuetudo in deiicriptiooe 
ioteritus Semeles : nempe siffaaaCtus diquid, et qaod proprins et prapius 
eapnmat causam mortis ilikis ; iciiioet, « deceptaque fuioiiBa «latris, j» 
ut Thfib. IX, 4>^9 <^^ ^^ '^9 * deceptaque fulroina vidi ; » (uhi decepUz 
fulmina sunt decipientia^ ut apnd Ovid. Her. IV, 57, deoepto tauro, deci'- 
pienti vel simulatOy de Pasiphae : et Art. Am.I, 690, « dissimulatus ri- 
rnm, » pro dissimulans : arma expre$sa casus, pro exprimentia^ Valer. 
Flacc.I, 398; et, pocula expressa casus bellomm , simiHter, 11, i55; et 
defectus annis pro deficiens , passim). Ita et l^h. H , 7 1 ; X , 846 , «bi Bae- 
chus loquitur; Sidoa. ApoUin. oarm. XXU, a6, de Bacchot «UKii^nam 
jaculantur fohninis ignem. a Senec. Herc. For. t. 456: « E matris «tero 
fulmine ejectus puer? » Ausooius, Gupid. Crao. v, 16 : « Fulmineot Se- 
mele decepta puerpera paruis Deflet. » Manilius, hb. in, ven. 6: ■ Fal- 
roinis et flammas, partusque in matre sepultoa; » lieet hoe de gi^anti* 
bus potius intel%endum , non de Baccho , qui non sepultus fuit in matre , 
sed patre potius ; nec in hoc tamen sepultus. Scali(|;er de Semaie inter- 
pretatur; quamvis et gigantum mentionem faciaf. Arnob. lib. I, p. ao: 
« iEscuIapius et Liber pater, Coronide ille natus , et ex genitalibus ma- 
tfis alter fahniae pr<ecipitatus. » Propertius, III, i5 : « Dicam «(jfo, ma- 
teroos £tnieo fnlmine partos. » Ex his locis , et multo plura adferre 
possem, vides perpetaam /tt/mtiitf mentionem in hac historia; yutt^a 
quiden probum est, sed non aatis est; potes etiam legere ^^jrur» ma- 
tris, eodem sensu quo^/mtna (vide Betitl. ad Horat. Carm. &, 10) et 
propins ad vocem funera. Sed prestat fulmina propter frequentiorem 
cfQs in hac fabula usum : et unice ob sttpra citatam Thebaidos locvn, 
« deceptaque falmina vidi. » 

101. Transertos alieno in rohore ramos. Sensus et Latioitas posUiiant 
aliena in robora; per se patet. 

io3. Necdum moresve decorve^ scil. apparuerunt: non adhuc conji- 
cere potuisti qualibus futnrns erat moyi6itf , quali decore: fifAp^vxryiit 
Stat., ut infra ys. 146 : « Septima lux, et jam frigentia lumina torpent; » 
scil. aderat septima luz. Vide qu» notavi ad Epithal. Stell. v. i44« 

1 10. Sive catenati$ eurvatus membra pakBstris. Attende seneoi t sive 
cunratus membra staret , seu Graius amictu Menatidri ersa deeurreret. 



LIBBI SECUNDI SILVARCM. igi 

Qiueoam hic oppositio inter eurvaUu menibra et Graius amictu? et ta- 
«en reqairitur. Le^, « Sive catenatis nudatus membra. » Jam yides, 
sive nudusy seu Graio more amictus. Virgil. Georg. 11, 53i : > Gorpora- 
qne agresti nndant pnedura pakestra; >• iEneid. m, a8i : « Exercent pa- 
trias oleo labente pakestras ISfudati socii; » Ovid. Hei-oid. XVI, 1^9 : 

More tiue gentis nitida dura nuda pahntra 
Ladit, et es nadis femiDa mixta viris. 

Inde nudas palestras Noster, Silv^IlI, i : orsa Menandri^ ut apud Auso- 
nium y Protrep. v. 4^- 

116. Fre^isset rosea lasciva Thalia corona. Scio qnomodo haec ezpli- 
cat Gronovius, Observat. IV, ai, cujus verba haec sunt : «Frangi vult 
crinenl ezstructum, quum superimposita corona deprimitur, et sic quasi 
destruitiir. Virgilius , tonsa coma pressa corona : ut frangere toros pro 
deprimere. v Hec vir summus. Sed alio sensu dicitur /ran^erv toros^ alio 
frangere crinem; ez Virgilii loco citato veram ante oculos habuit lectio- 
nem, quam hanc csse autamo: « crinemque decorum Pressisset rosea 
lasciva Thalia corona; » Noster, Silv. I, 2 : « Minoa crinem premit ille 
corona. " Vides eadem verba; infra, Silvar. V, 3: «Heu quod me raizta 
quercus non pressit oliva ! » Virgilius (praeter locum a Gronovio addu- 
ctum) i£neid. IV, 147: «Ipsejugis Gynthi graditur, mollique fluentem 
Fronde premit crinem fingens : » ad qu£ Servius : Premit crinem^ id est, 
comprehenso crine efficit ne Jiuat; lege , compresso crine efficity etc. 
Ovid. Fast. IV, 655 : « Bis sua faginea tempora fronde premit; » ita ez 
MSS. edidit Heinsins j^rofronde tegit, Lucanus, V, 60: « pressos diade- 
mate crines ; » Senec. Hippol. v. 649 : « presserant vittas comam; » plara 
ezempla in promtu habeo : sed haec sufficionL Mox , casus tarde remean* 
tis Ulizi: aUudit forte ad ista Horat. Garm. I, 6: «Nec cursus duplicis 
per mare Ulizei; » adeo nt hic etiam forte scribendum sic cursus. 

1 a8 seq. Quum tibi 91105 vestes , quce non gestamina mitis Festinabat Ae- 
rus? Praecedentia verba sunt, « et visae paero decrescere vestes. » Hec 
paoperies sermonis non Statiana est, sed alins cujuspiam, qui in mar* 
gine libri sni hane Tocem seripserat ad explicandam aliam quae in con» 
teztn erat, et qaae difficilior ilii ridebatur; inde in ipsnm corpus poe- 
matis adscita erat hasc voz notha, ejecta genuina et Statiana; qua», ut 
mihi videtiir, viz aha esse potnit qnam cinctus : « Quum tibi qnos cin- 
ctns, qaae nen, elc. » cultibus enim et vestes modo prflM^esserunt. Admo- 
«hno veroaimile est ita hic factnm fuisse, qnod et innumeris vetenim 
aaetomm loois aocidisse nomnt eradiii; et ita baec quatuor dnctuSy ve- 
tUSf euituSy et ^tamina conjunguntur^ Theb. VI, 76, et seqq. « Quas 
n<m m nomen credula vestes nrgebat studio? » ez quo loco, hnic simil- 
limo, forte retinendnm est quas vestes, et legendnm versu praecedenti, 
et visi puero decrescere cinctus : « Quum tibi quas vestes , quae non, etc. » 
Verissimnm hoc pnto. Sed quid de verbo laboramus, quum sensus tam 
male affecttw sit? totnm locum apponamus : 

i3. 



196 NOT^ IN CARMEN PRIMUM 

Qaam tibi, qiiM Tcstet, qaae non gesUmiD« mitit 
Festinabat berus? brevibus coDsiriDgerc lcois 
Pcctora , et aDgusta telas arctare laccraa. 
Enormes noo ille siaus , sed scmper ad annos 
Tcxta le(*eDS , modo paaicco vclabat amicta , 
NuDc herbas imiunte siau , nanc dulcc rtibcnii 
Murice. 

Ita lesunt omnes qnotquot ridi editiones .* et, quasi omnia facilia essent, 
prseterennt interpretes. Primum igitur quasro, quodnam verbum praece- 
dit infinitivum istud constringere? dicent, opinor, festinahai; nullom 
enim aliud est; herus i^iViXT festinahat constringere pectora pueri brevi- 
bus ienis; nihil minus : nunquam enim hoc faceret si uUam salutis pnert 
curam haberet; haec enim constriciio in morbos pectorales puerum con- 
jiceret et auctum impediret; et hoc in Nanis faciehant Veteres >x«it7s- 
«oftoK suis, ut testatur Longinus, libro 9rtfi (/4- cap. 44* Dixisse igitur de- 
buit, non constringehat pectora brevibus laenis; ct ita sane dixit, ut mox 
videbimus. Sed quid est quod sequitur, festinabat arciare telas angusta 
lacema? quid est arctare telas, aut qua notione sumendum? revera non 
intelligo; et si intelligerem quid esset arctare telas, scirem tamen inep- 
tissimum esse arctare telas angusta lacema. Si enim telae arctantur^ mi- 
rum ni tacema (seu quodcunque texitur) angusta sit: adeo ut plane abun- 
det et superfluum sit istud angusta, quum prius dixeris arctare. Sequilur 
porro, Enormes non ille sinus legens : atqui boc ante dixerat, quum no- 
bis narravit herum festinasse constringere pectus pueri hrevihus Imnis: 
quodoam opus hoc iterum ingerere? milio enormes sinus^ et nunc heT' 
bas imitante sinu. Vides quot difficultatibus et absurditatibus laborat 
locus : cujus ex parte restitutionem tibi spondeo, si amoveas distinctio- 
oem post lacemay et pro sinus legas sineiu: 

.... brevibas coDStriDgere beuis 
Pcctora, et aof^usta tebs arctare laccroa 
£Dormes dod iUe siocns , sed sempcr ad aonos 
Texu legeos, modoi etc. 

Hoc modo noTa rerum facies nasci incipit. £t jam video legendam esse 
lacema enormi , ut opponatur bretdbus lcsnis : nec brevibus Itenis^ nec la- 
cema enormi, Hoc, quasi filo, ad sensum loci deducit, qui hic est: Nec 
permittens Uenis nimium 6ret;i6ti5 et arctis pectas constrin(^ere, nec con- 
tra lacema enormi membra puerilia gravare ; sed prout incrementum 
pueri et aetas postulabat, ita aemper adaptans et legens vestimenta, in- 
terdum puniceo amictu, interdum «'iridi stnu vel thorace vestiebat. Hsec 
videtur eBSe mens hujus loci, elegans et concinna. Viam tibi aperui: si 
Qculatas sis, per te videbis quid faciendum stt istis angusta telas arctare; 
Ri non, diceniem ant irridebis, aut fidem non habebis. Tantam moneo, 
ne legas aptare, quod primo intaita forte adblandietur. 

l35. Ngn turba comes^ non munera cessant, Qaaenam hssc muneru 
neroo ezplicavit;, et mirnm qnidem est, si vox cujus si^ificatio tam late 



LIBRI SECUNDI SILVARUM. 197 

patet, absolute etper seponatur, qunm ex circumstaDtiis non colli^ pos- 
tit , qoo sensu intelligi oporteat. Sed et quare cessant in presenti tem- 
pore y qnarn et praecedentia et subsequentia in prxterito efFerantur, ve- 
iahaty ^audebat y deeratPhcQey « non tnrba comes, non munera census, 
Sola Yerecnndo deerat prsetexta decori. » Nibil certius ; ante oculos ha- 
bnit Horatium, Serm. 1, 6. Ita et hic Glaucias describitur omnes Jngenui 
notas habens, vestes, gemmasy servos sequentesy et cetera census et pa- 
trimonii signa et muneray Tprmter pratextatn : munera censusy ut munera 
pulverisy Horat. Carm. I, 4^; muneru tumuli^ Sabin. Epist. I, 36; mu- 
nere claviy Propemp. Met. Cel. yers. la^^ inf. lib. III, silv. a; munera 
scientMP, Amobius, lib. II, p. 55; munera lucis, Sedulus, V, 55, qui 
moltns est in boc vocis usu. Symposius iEnig. 95 de umbra : 

Nam Deiu atoibait nobis haec munera formae , 
Qaod me nemo movet nisi qui priut ipse moveiur : 

ita legeDdum : in editione qua ntor mendose est quod prius. Munera 
dextne Daedaleae, Columella, X, 39, et similia ubique. 

14S. Fragiles argentUms annos. Anni fragites qui sint dicet Ovidius 
Trist. IV, 8, V. 3 : « subeunt anni fragiles et inertior stas, * de se se- 
nescente. Sil. Italic. XIV, 85 , de Hierone : ■ fragili senecta. * Ita muri 
fragiles tevOy Tbeb. H, 70. Nisi multum fallor, scripsit Statius, « Parcis 
faciles nrgentibus annos ; » hoc exqutsitam illius elegantiam decet. The- 
baid. Xn, 786 : « nec facilem dignatur dextra cruorem; » itSLfaciles tur- 
mas, Thebaid. YIII, 571, qu»/aci7*Veretnullo laborevincuntur; eadem 
elegaotia. Valer. Flacc. I, i5i : « animae faciles; » Senec. de Benef. IV, 
18 : imbeciilitsimus ac facillimus sanfpiis. Sic faciles herbas, Theb. IV, 
787; facilis nnda Propertio ; quse faciliter cedit et non resistit. Quintil. 
Declaro. I, injuriaB facilem. Hse vero voces perpetuo commutantur; ita 
Theb. 11, 664) ^to fragiles thyrsos, MS. Petrensis habet /aci/es. 

x8i. /n anguiferas ludentem gramine Lemts. Quid narras, Papini? 
Ophehen occisum esse in gramine Lema? adeone oblitus historiae ve- 
leris, et libri qninti to» Thebaidos, et quarti etiam et sexti, ut confon- 
deres Nemeam et Lemam ? quum etiam pueris notnm sit Ophelten peri- 
isse in sitva Nemea (et inde Ludos Nemeteos in ejns honorem institutos 
fnisse) non in palude Lema, Quid dicemus? festinanter et celeritate non 
excusanda hsec scripsisti : et jam verum esse video quod dicis, Epist. ad 
Meliorem, hanc Consotationem a confuso scriptam. Inspiciamus tamen 
qnid affert ; et primum condono illi ^ramina Lem<e : quura enim paludem 
pro silva semel posnisset, conseqnens erat ut quod pertinet ad silvam 
attribueret paludi : et sic gramina lAsma patudis habemus pro gramina 
Nemew silvte: hoc quidem est « Dclphinum silvis appingere, fluctibus 
aprum; » licet forte defendi possit si dicas gramina Lcmce esse qu» na- 
acuntur in ripis Lemae paludis; ut pascua Lemce^ Ovid. Metam. I^ ^97, 
qnae rirca Lernam sunt. Quomodo vero amolieris istam sordem, anguis 
in graminean^nt^erof Lernae? si enim dicas anguem esse in loco aliquo^ 



198 NOT* IN CARMEN PBIMUM 

cam fatais rem habeas oportet, vel ipse sis fatuas, si statim opos sit 
sobdere istam locam esse angmfemm, Lege, « Sic et in umbriierae la- 
dentem gramine Lenue. » Memineris tamen, qaod de Lema predicat ad 
Nemeam pertinere : ea vero umhrosa^ testeipso^Tbeb. IV, 82$ : « Silva* 
Iram, Nemea, longe regina Tirentam. » £t Theb. V, 4^, abi Adrastus 
Hypsipylen alloqaitar : « Nec facilis Nemea liaitas evolvere vires Qaippe 
obtenta comis et iaelactabilis umbra; i Martialis de Spectac. XXVlIt 
« Nemee frondosa. « Ophelten vero in gramine {apium dicit HygiMis 
Fab. 74) Nemea deposait Hypsipyle dum Argivis aqaam monstrabaCt 
teste iterum ipso contra seipsumt Theb. IV, 786: 

At puer in gremio venue uUiiris et alto 
Gramine, nanc facUei sternit procursibat herbM 
In vultiun niteiu, etc. 
nbi habes Ophelten ludentem in gramine Nemeas (ibi enim hasc facta 
snnt), atque iterum graviter errantem et sui oblitum Statium; modo 
enim dixerat ingentem esse siccitatem , adeo ut magna flumina fyrcius 
^t ingens Inachus, et Erasinus, et cequus fluctibus marinis Asterion ex* 
haurirentur et arerent: et paulo ante vs. 702 : « .£gra soio macies, te- 
nerique in origine culmi Inclinata seges. a Atqoi quomodo fieri potest 
ut in tanta siccitote et ca^ore alfum gramen esset; et vema teUus, quando 
ipgra solo maeies? sed hoc obiter. Recte igilur umbriferm, id est, um" 
hrostB, ut nemus umhriferum^ Virg. JSn. VI, 47^9 ^i notat Servius, 
umbriferum, umhrosum, frondosum. Aeademia umbrifera, Gc. de Divi* 
nat. I9 i3, quam silvas Academi vocat Horatius« Idem Gicero, eodem 
opere, II, 3o : ■ Sub platano ombrifera fons unde emanat aquai; » um' 
briferos iucos^ Prudentius, Hamartig. v. a^o. 

1 83 . Rahidus tulit anguis Ophelten. Alii , Avidus bibit ; Avidus autem an- 
guis est, jejunus, impastus; ut apud Ovid. Ib. v. 290. Sic avidusleo , Mar- 
tial. Ep. 1 , 1 5. Atqui anguis qui Ophelten interemit , uon fame percitus hoc 
facinus patravit, sed calore illo nimio efferatus etfurens; etiam ignartis 
quid fecerat : ita enim Noster , Theb. lib. V, vers. 538 : « Occidis extremsB 
destrictus verbere caude, Ignaro serpente^ paer. » l£t ob banc rationen^ 
non stare potest vox bibit, quae, opinor, idem denotare vult quod come^ 
dit, hausit. Falsum hoc : ApoUodorus, III, 6: Auxnunc /« <nlf x.^nnip e 
ToiV ««-oxtifd-tic Cxo J^faU^floc Jia^^tifwrof «r«v fttv m/v i^fOM^a tVi^ «utvltc 01 
ftto-A *A^ct9<rov Mfnmuat , TON A£ IIAIAA GAIITOTZI : « interea dum Hy- 
psipyle monstrat fontem, relictus puer a dracone occiditur: draconem 
vero Adrasti apparitores interimunt, ac puerum sepeliunt. » Nihil hic 
de esu pueri : nec quidem fieri potuit, quum defuncti corpus sepuharx 
maudarent Argivi, et exequias fuse describat Statius^ Thebaid. VI, 54, 
et seqq. Hyginus quidem tradit serpentem exedisse puerum, Fab. 74 ^ 
verba sunt : « IUa (Hypsipyle) timens puerum in terram deponere, apium 
aUissimum erat ad fontem, in quo puerum deposuit: quae dum aquam 
eb tradit, draco fontis custos puerum exedit. b Vides ingenium et Lati- 
nitatem scriptoris barbari^ addo etiam et corrupti; nam sine dubio le- 



LIBRI 8ECUNDI SILVARUM. igy 

Ijeodum est^ > draco foBtis custos pveram occidit. » Vide Servitim ad 
Vii)gil. Eclog. VI, 68, et totum locnm hnoc Statii ita lege : 

Slc et m vaatritent hulenteiii gramtne Lernae 
PrKcitttm-tqaBaMUM rabidat mUt angiiis 0)phehen: 

robkhts atigais, optime : describitar enim ut rabiosus et caloris^mpatiens 
et farens a J^ostro, Theb. V, 5o5, et seqq. et v. 5ai : « siccique Docens 
furic %iie yeneni. » Voces vero avidus et rahidus in scriptis codicibns 
perpetno commutantur, cnjus rei multa ezempla proferre possem, si 
vacaret. Vide Lucan. VI, 4^7- Recte etiam tulit pro hilit; quarum vo- 
com dncttts in MS8. psne iidem sunt, ut in Prsfat. dixi. Virgil. Eclog. 
V, 34 : « postquam te fata tulerunt ; » et ^neid. II, 599 : « flammae tu- 
lennt, » et ita alibi. Noster, Silv. III, 3 : • ferat ignis opes hseredis : » 
Theb. V, 685, « Templa Jovis ferat impius iguis; » Avien. Arat. v. 372 : 
« Castora Gecropu tulit inclementia belli ; * id est, abstulit. Et jam om- 
nia saaa puto pneter inezsupevid)ilem istum nodum de Lema pro Nemea ; 
cajiia Tide an aliqua sohitio dnci potest ex hac observatieDe. Notat Strah. 
Geo^. Ub. VIII, pag. a6a, ed. Gasaub. veteres poetas Tragicos, et no- 
miDatim Eoripidem in Iphigenia et Oreste, coafudisse nrbes Argos et 
MyeemUy propter earam vieiniiatem. Et hinc obiter explicari possunt 
aliqaoC loca in Tbyeste Senece, qui eos imitatus est in hac eadem re ; 
et locns iste Lucan. VII, v. 45i, nhi patraum Senecam imitatur : « astra 
Thyests ^LbstuUt , et subitis damnavit noctibus Argos ; » quum tamen My- 
C€ms non .^r^iJ hoe factom esse perpetoo poetaram testimonio constet : 
nnde ca&gantes abrupio soU Mycenas vocat Noster, Theb. I, 3a5. An 
i(piQr bac libertate nsns Statins (et plura ejnsmbdi exempla forte inve* 
niri poMent) coaf nndit ^ronMiMi Lemm cum gnaninibua Neme<By qoinm 
lenia elNem^a non km^ dissitse essent? Dispice an ferri potest: boc 
enim ukimum mibi saffn^um : nec tamen Cale ut Statinm sub hoc pro- 
te^ posse existimem. Vernm est quod suspicabar, nempe to Lernam 
positiun esse pro iVemea propter vicinitatem fecoram; sic Epieed. Patr., 
lib. V, silv. 3, V. i^2^germine Lemct pro Nemeae, seu corona qa» ludis 
Neaaeaeis conferebatur victori; et ita aHbi factam. 

i^. Neque enim magis ille traHentem Spemit. Vox enini huic loco 
minimeaccommoda, utpote rationem reddens sine causa; lege, nequ^ 
jam magis. Deinde, ille trahentem spemit: trahentem quid? utrum BI<b^ 
sum vel amictus ejus? at utramvis rusticitatis esset intolerandse. Lege, 
« Inde magis sequitnr ; neque jam magis ille sequentem Spernit ; » repe- 
titione eleganti et poetis usitatissima. Vii^r. Georg. III, 3^2 : 

Pan Dens Arcadiae captam te , Luna , fefeOit 

In nemora alta vocans; neqae m aspemata vocanteni. 

Ovid. Metatt.XV, i43; Fastor. IV; 369; Virg. XI, 6^5; Manil. I, 3o3; 
Ovid. Meum. VI, a34; idem, Amor. III, 9; et Art. Amat. II, 509; sed 
nimins snm. Pcobabile est primam syliabam se amissam esse in pnece- 
dente le: uade pro ^uentem, supplendo versui fecerunt Xw^hentem. 



300 NOTiE IN GARMEN PRIMUM 

2o5. Et obtiuo pallentes ^ermine flore$. Obtuso eit hebete^ miaus «jr- 
citato: at Thebaid. X, i35 : « ezceait ^rraYior nigrantibas antrit Irit, e( 
obtusam malto jubar excitat imbri; » obtusum jubar, lan^uens et mar^ 
cens; contusa eodem sensu Claudianus, de Bell. Gild. Et retuso sole, d« 
Cous. Prob. et Olybr. t. ai, ubi videndus Heinsius. Bene igitur et pro- 
prie hsc vox hoc sensu usurpatur quando de coloribus, aut luce^ aat 
rebus lucidis sermo fit, ut in hoc loco. Longe diversa res est, si ad alia 
fransferas; non enim potes dicere /errum obtusum velfalx obtusa eodem 
iiensu, quo soi obtusus etjubar obtusum^^ seu parum splendens, Hsc ad- 
noto, ut videas non recte conjungi obtuso germine^ quum de colore hoc 
loco agi appareat ex voce pallentes. Lege , « et obtuso pallentes lumine 
flores ; » Ausonius , Cupid. Crucif . v. 8 : 

Qaorum per ripas neboloso lumiDe marcent 
Fled olim regum et puerorum nomina flores : 

abi flores marcent nebuioso lumine^ ut hic flores pallent obtuso iumine. 
Plin. Epist. V, 6 : « Lectns hic , et andiqae fenestne , et tamen lumen 
obscurum umbra premente. » Versu prsecedenti, steriies ramos : audi 
glossatorem ad Theb. II, I3 , « Tum steriles luci, possessaque Manibas 
arva : » Apud inferos credibile est nihil gigni , quia iUic sunt habitationes 
Tita fnnetorum. Et si quid gigneretur, necesse esset imaginari aKos in- 
feros, quo postmDrtem istud recideret. 

1 1 4* S<Bva cupido. Lege , aeca cupido. Lucret. III ,59:« honomm 
ceca cupido; » Ovid. Metam. Ilt, 6ao : « Pncd» tam cjeca cupido est; » 
Manil. IV, i : « caecaqne capidine reram? » Mamertinas, Grat. Act. pro 
Consul. cap. i3 : « propter caecam imperandi cupidinem in femim rue- 
ront; » Juvenal. X, 35i : « caecaqae cupidine ducti; » idem tamen,XrV, 
175 : « saeva cnpido Immodici census; » ubi .tamen prsestare puto ceeca. 

31 5. Hos ora rigentia Bruma. Id est, ora rigentis Bnime, translato 
epitheto, ut pnssim; ora BrumnB rigentisy pro Bruma rigenSf ut Qesaris 
ora tetigit jactura leouis, Silv. II, 5, pro Caisarem tetigit; unde redar- 
guitur Domitius, qui dicit Ccesarem flesse : quod ex lioc loco colligi non 
potest. Lucaous, X, vers. i44* 

.... caesosque Atlantide silva 
Imposuere orbes , quales ad CapMris cra 
Nec capto venere Juba. 

Ila legendum; vulgo, sectosque. Sil. Italic. IX, v. i3o : • Ad vos et carar 
properabam conjugis ora; » Senec. OEd. act. II, ad fin. « Candida for> 
mosi venerabimur ora Lysi; » id est, I^csum. Audacter idem ora bigm 
pro bigam^ Herc. OEt. v. 5 18. Etiam ipse Virgil. .£n. XII, v. 335, dicit 
ora Formidinis pro Formido; ita enim scribendum et intelligendam , ex 
Lucretio lib. VI : « Impendent atrae formidinis ora supeme. » Formidinis 
oruy id est, Formido, Irae^ et Insidiaque pro Personis suraendx sunt; 
«jood non intellexit Servius, uicx obscura ejas adnotatione patet. Val. 



LIBRI SECUNDI SILVARDM. 201 

Fla<x. V, 388 : « Duc, precor, ad vestri, qmcunque ett, ora tyranni; m 
id est, ad vestram tjrrannumj seu regem. 

317. Ho9 manet imbrifero pallens Autumnus kiatu. Nemo explicat 
qnare Autumnus hic dicitur pallens imbrifero hiatu : Autumnus emvfi 
non ma^s hiat quam Fer, quam jEstas ye\ Hiems. Et sciendum est , 
imaginem hanc desumtam esse ez tabola aliqna, in qaa pingebatur 
Aatnmnus ore hiante et patuiis rictibus, efflans morbos, quibus mazime 
obnozia est ea anni tempestas : unde gravis Autumnus labitinw qutestus 
4teeHHBy Horatio, Satir: II, Ti) 19, et poetis passim. Hinc intelligendus 
locas Thebaid. VlU, vers. 377 : 

Mors fruitnr carlo , bellatoremqae votando 
Campum opcrit, nigroqae viros invitat hiatu ; 

orv acil. patulo, ut innuatur capacitas excipiendi totnm genus huma- 
nam : et hoc sine dubio ez Pictura aliqna. SU. Italic. II, v. 5^8 : «< Mors 
Ipraditar vasto pandens cava guttura rictu , Gasuroque inhians popnlo. » 
HinG etiam intelligantur phrases iste hiatus et fauces Bore» vel Aquilo- 
iiis. Noster, Theb. VII, 35, de Mercurio descendente in terram a csbIo : 

Atque illnm Arctoae labentera cardine portae 
Tempettas «tema plagae , prartentaqne ciclo. 
A^ina nimbomm , primiqae Aquilonis hiatus 
la diverta ferunt : 

ubivetns scholiastes Lactantios : « Hiatas, pnncipium flatux, quia Venti 
pingantar hiantes; » Amobius, lib. VI , pag. 196 : « Intelligimns omnes 
ventos aeris esse fluorem pulsi, et mundanis rationibas concitati; per 
bos hominvm forma sant , 6uccimirum antmantes tortus intestinis et do- 
mesticis Jlatibus. » Itemm Stat. Theb. 1 , 3^6 : « venturaque rauco Ore 
minatnr biems; » Sidon. ApoUinar. carm. H, 48 : « Aquilonis Hiatus; » 
Martial. epigr. VII, 37 : « Quum flaret madida fauce December atroz. » 
Hinc etiam patet, cnr orafrementum dixit Val. Flacc. I, SgS^ de Ventis; 

.... regemque dedit, qaem jussa vereri 
Sanra cohon : immensa chalybs itcrataque moris 
Saxa domaot Euros ; qunm jam prohibere furentum 
Ora neqnit, rez tunc aditus et danstra refringit 
Ipse volens, placatqne data fera mnrmura porta. 

Ita legeqdom ; vulgo inconcinne, « Saeva cohors : in monte chalybs,ete. » 
CSandian. de Bapt. Proserp. I, vers. 237, ezscribit hunc Flacci locnm; 
• stant ardua ferro Moenia ; ferrati postes ; immensaque nectit Claustra 
chalybs ; ■ unde adstruitnr nostra emendatio. Sed hoc obiter. Huju d- 
modi allosioni referendns est iste Tibulli versus, eleg. I, 1, vers. 84 : 
« Jara veniet tenebris Mors adoperta caput; » quem quuro scripsit, sine 
dttbioobversabatar, aut ocuHsy aut animo^TaboIa aliqua, in qua Mortem 
ad hanc modum repraesentatam viderat. Quod etiam affirmare licet de 
AocSore elegise in Mort. Dmai, v. 373, obi de Fortuna ita loquitur : 

Qnaque rait, furibunda mit, totumquc per orbem 
Fnhninat , ct easci» cvca triurophat equii . 



!k03 NOT. IN CARM. I LIK. II SILV. 

Ele(||Bati8siiiie, hoc a»pecta; si aliter somas, paeae absarde, et non in- 
telligibile : quid enini Fortunce cttn CMts equU? Std «Undtt notse alicwi 
Picturx cujus propositum sive titulus erat Fortunw Tfiumphus : in qao, 
opinor, Dea caca vehebatnr corra jnncto aecis equis. Sed satis harum 
amoenitatnm. 



193. Meruitve moit* Nott optime scripsit Statiiu, st ita seripsit; ^fuippe 
pro faistcNrioo staftias judex factns eat* Nartat qnaro prodenter in altkma 
iUavaletopdine «e gesaeritGIauciasf «on, inquit, mdri rogavit nec tinwit; 
recte hnciwqQet et«l Aarratorem decait; aveitit sobito orationem, et 
in se recipit judicium ferro audax, ne dicam impiifm; non meruity in- 
quit, mori. Impudehs vateB l Tune igitur providentiam divinam incusare 
audes? tu quod diis placitom est improbare? Sed absolvo te impietatis; 
scripsisti enim , « Noa timait renuitve mori. » Tria hic nbtat Stailius per 
qo» ostendat Glanci» prddentiam et pudentiam : non rp^avaf , non m«- 
fuit, non recuia^it. Non rogavity utpote diis permitteD» statuere prout 
iis visum est. Noa mehdti hoc enim esset animi de^neris et parum vi- 
rihs. Non reiiiuit seo recusavif; hoc enim esset frostra contumacis, et 
divinis legibus et decretis sine fructu recalcitrantis. Videtur Statius hoc 
loco ezscripsisse Senec. Nat. Quasst. VI, 3a, de eadem re, scil. morte: 
« Nec rogaveris, nec timueris, nec te velut in aliquod malum exiturum 
tuleris retro ; » vides sensum eumdem et psene verba : parom distat inter 
retroferre et renuere. HenUit mori ut renuitis confiteriy apud Amobium, 
lib. III init. desimulacris Gentilium. Vide Heinsium ad Ovid. Met. IX, 
5o6, obi pro timUere scribi vult renuere : rectio» tamen Burmann. ^ qui 
ibi legtt tei^uere, 

33o. Nec. dirtB comes ille fera. Mirus est hoc in loco Barthius, qai 
legit, Nec tnW canis ille ferae. Si dixisset, canis trino ca^tfe vel ene, in- 
tellexissem; sed canis trinae/enr tam monstrosum est, quam ipse Gerbe- 
rus; recte se habet vul(rata lectio, doctissime explicata a Nic. Heinsio 
ad Sil. Italic. Xllly Sil5. Opene pretium est locum adire. — ( Vid. Edition. 
nostram, tom. II, p. i38. £n.) — Supra v. aaj ,a</es huc emissus ab atro 
Limine. Gronovius, ad Senec. Gontrov. IV, 24 9 citans hunc locum ha- 
bet ah atro Garcere : memoriae, opinor, errore. 

a34* Miseros perge insinuare parentes. Jubet Glauciam, dum in so- 
mnis domino patronoque apparet, commendare ei parentes suos ct soro- 
rem , qui quum unius Glauciae gratia niterentur, defunclo illo metus erat , 
ne patrono Meliori minus nunc curae essent. Groh. 



CARMEN II. 



VILLA SURRENTINA POLLII FELICIS/ 



JtiST inter notod SiFenum nomine muros, 

Scoaque Tyrrhenffi templis onerata Minervse, 

Gelsa Dicarchei speculatrix villa profundi, 

Qua Bromio dilectus ager, coUesque per altos 

Uritur, et praelis non invidet uva Falemis. 5 

Huc me post patrii l^etum quinquennia lustri , 
Quum stadio jam pigra quies , canusque sederet 
Pulvis, ad Ambradas conversa gymnade fix>iides, 
Trans gentile fretum placidi &cundia Polli 
Detulit, et nitidae juveniUs gratia Pollae « lo 

Flectere jam cupidum gressus, qua hmite noto 
Appia longarum teritur regina viamm. 
Sed juvere morae. Placido lunata recessu 
Hinc atque hinc curvas perrumpunt aequora rupes : 
Dat Natura locum ; montique intervenit udum 1 5 

Litus, et in terras, soopuUs pendentibus, exit. 



VARIiE LEGTIONES. 

* Filla Surrentina PoUii FeU' rumpunty qaod etbabeced. pr. A. 
cu. Cod. Par. PoUii vUla surren' i5. (/(/um. Cod.SeneDsisimum. 

tina. A. Cod. Paris. et edit. princ. unum 

7. Figra quies. Lege jnirta quiei. Vid. not. A. 
Vid. not. Maitiand. A. 16. In terras. Lege ulterius. Ed 

I». Longarum. In Geyart. le^« Parm. in terris. Vid. not. — Exit. 

tar tersarum, A. Sic Cod. Par. qui inter lineas ezhi- 

14. Pmumpcinf. God. Par. prie- bet tntreU. A. 



2oi P. P. STATII SILVARUM 

Gratia prima loci , gemina testudine fumant 
Balnea, et e terris occurrit dulcis amaro 
Nympha mari : levis hic Phorci chorus, udaque crines 
Cymodoce, viridisque cupit Galatea lavari. 30 

Ante domum tumidae moderator caerulus und» 
Excubat, innocui custos laris : hujus amico 
Spumant templa salo : feUcia rura tuetur 
Alcides ; gaudet gemino sub numine portus. 
Hic servat terras , hic sasvis fluctibus obstat. aS 

Mira quies pelagi : ponunt hic lassa furorem 
£quora, et insani spirant clementius Austri. 
Hic praeceps minus audet hyems , nulloque tumultu 
Stagna modesta jacent, dominique imitanda mores. 
Inde per obUquas erepit porticus arces , 3o 

Urbis opus; longoque domat saxa aspera dorso. 
Qua prius obscuro permixti pulvere soles, 
Et feritas inamoena vise, nunc ire voluptas : 
Qualis , si subeas Ephyres Baccheiados altum 
Gulmen, ab Inoo fert semita tecta Lechaeo. 35 

Non, mihi si cunctos Helicon indulgeat amnes, 
Et superet Pimplea sitim, largeque volantis 
Ungula se det equi, reseretque arcana pudicos 
Phcemonoe fontes, vel quos meus , auspice Phoebo, 
Altius immersa turbavit Pollius urna ; 4^ 

Innumeras valeam spedes, cultusque locorum 
Pieriis aequare modis. Vix ordine longo 
SufFecere oculi, vix, dum per singula ducor, 
Su£Pecere gradus. Quae rerum turba! locine 
Ingenium, an domini mirer prius? haec domus ortus 4^ 
Prospicit, et Phoebi tenerum jubar; illa cadentem 

37. Pimplea. Ed. pr. piplea. A. Cod. Par. edii. princ. referet ar- 

38. Se det, God. Paris. et edit. cana. A. 

pnnc sey/e<. — lU^^etetque atcana. 4^ Proipicit. Valgo aspicii — 



LIBER II, CARMEN IL aoS 

Detinet , exactamque negat dimittere luceic , 
Quum jam fessa dies , et in aequora montis opaci 
Umbra cadit, vitreoque natant prsetoria ponto. 
Hasc pelagi damore fremunt; hsec tects^ sonoros 5o 
Ignorant fluctus, terraeque silentia malunt. 

His &vit Natura locis : hic victa, colenti 
Cessit, et ignotos docilis mansuevit in usus. 
Mons emt hic, ubi plana vides : haec lustra fuerunt, 
Quae nunc tecta subis : ubi nunc nemora ardoa cemis , 55 
Hic nec terra fuit : domuit possessor, et illum 
Formantem rupes, expugnantemque secuta 
Gaudet humus. Nunc ceme jugum discentia saxa, 
Intrantesque domos, jussumque recedere montem. 
Jam Methymnaei vatis manus , et chelys una 60 

Thebais , et Getici cedat tibi gloria plectri. 
Et tu saxa moves , et te nemora alta sequuntur. 

Quid referam veteres ceraeque aerisque figuras? 
Si quid Apellei gaudent animasse colores ; 
Si quid adhuc vacua tamen admirabile Pisa 65 

Phidiacae rasere manus : quod ab arte Myronis , 
Aut Polydetaeo jussum est quod vivere caelo , 



God. Parii. ed. prioc. aspicit. Vid. 
not. A. 

5a. Pro hie uicta. edd. Parm. et 
Rom. hist forte recte. — His legi- 
mr in Cod. Paris. et ed. pr. A. 

53. Mansuevit, God. Par. edit. 
priDC. mansuescit. A. 

54. HcBC lustru. Edd. Parm. et 
Rom. et lustra; opinor, • at lustra 
inenmt Qae nuiic tecta subis. n "- 
Cod. Paris. ed. pr. et lustra, A. 

60. Pro Methymncn, edd. Ven. 
MjtOenei; de qna scriptura vide 
Vosaiiim ad Melam, O, 7, p. 201. 

65. Adhuc vacua Pita^ etc. Id 



est, « nondam posito simulacro Jo- 
▼is Olympii ad Pisam, » ut bene 
Domitius. Sed tamen corruptus est 
locus , et yalde suspicor, sub voci- 
bus adhuc vactutj latere olQpiacaf 
id est, Olympiaca, « Si quid 01 jm- 
piaca famae admii^abile Pisa Phi- 
diacae rasere manus, » pro adhuc 
vacua tamen ; Pisa Olympiacay pro- 
pter certamen Olympium. Vid. Apu- 
leium, initio Flor. II. FamcB admi- 
rahUef ut/amo? obscuru^ Epiced. 
Patr. y. 1 09 , ubi yide quse notayi. 
66. Phidiaew, God. Paris. edit. 
princ. Phidaicte. A. 



70 



2o6 P. P. STATIl SILVARUM 

^raque ab Isthmiaci& auro potiora &YilIis ; 
Ora ducQiay et vatum, sapientumque ora prioram, 
Quos tibi cora sequi , quos toto pectore seutis 
Expers turbarum , atque animum virtute quiela 
(}ompositas, semperque tuus. Quid miUe revolvajDi 
Gulmina, visendique vices? sua cuique voluptas, 
Atque omni proprium tbalamo mare : transque jteeiif£m 
Nerea diversis servit sua terra fenestris. 7^ 

Haec videt Inarimen, iUi Prochyta aspera paret: 
Armiger hinc magni patet Hectoris : inde m a H gnnm 
Aera respirat pelago drcumflua Nesis : 
f nde vagis omen feUb^ Euplcea carinis , 
QusBque ferit curvos exerta Megalia fluctus. 
Angitur et domino contra recubante procul qui 
Surrentina tuus spectat prastoria limon. 
Ante tamen cuiuctas procul eminet una diestas 
Qoffi tibi Parthenopen directo limite ponti 
Ingerit. Hic Graiis panitus desecta metaUic 
Saxa : quod E08B respergit vena Syenes : 



80 



85 



68. jEraque ab Jathmuieis, Vo* 
ah deest in God. Paris. et ed. pr. A. 

71. Turbarum. God. Paris. ed. 
pr. eurantm, Gf. noc. ad ys. 70. A. 

76. Hli, God. Paris. ed. princ. 
iUine. A. 

77. Hine. Vnlfpo kac. Lege hinc 
nt rotpondeat vS inde; hinc patet 
Miienum^ inde Nesis. —^ God. Par. 
haCy scil. fenettra, Ed. pr. ac. A. 

78. Nem. Cod. Paris. Nessis. A. 

79. Pro Euplcta , edit. Parm. 
EuboiM. 

So. QutHfue ferit e. exerta Afe* 
galim JL Cormptus locus ; diusse 
debmt Me^liam /erin a fluccibiis, 
non ipsam ferire flaotns. Ven. ha- 
bet : « Qnseque serit onnros eaerta 



Megalia ftnctns;» force : « QQaecpe 
premit curvos ezserta M. fl. • Ru- 
tilius, Itin. I, 3i5: «Tenditnr in 
medias mons Argentarins undat 
Ancipitique jugo casrula rui^ prv^ 
mit. N Ed. Parm. navalia pro Me- 
galia. 

81. Procul qui. Cod. Paris. prth- 
cul que. Vid. not. A. 

82. Tuus... Lim&n. Bdit. Pnrm. 
fuum... limen. 

S3. Ante, . . . cunctas. . . . diatas, 
Cod. Paris. ed. prino. Una... cufi- 
ctis... ditetis. Vid. not. A. 

85. deseota. Edd. Parm. et Rom. 
delecta. — God. Paris. delecta. A. 

86. Pro quotSoa et quotftmta, 
edit. Rom. habet qnod; reete. Ita 



aoj 



90 



94 



LIBEB II, CARMEN II. 

Synnade quod nMesta Phrygiae fodere secures 

Per Gybeles lugentis agros , ubi marmore pieto 

Gandida purpureo distinguitur area gyro. 

Hic et Amyciaei caesum de monte Lycurgi 

Quod viret, et radies imitatur rupibus herbas. 

Hic Nmnadum iucent flayentia saxa, lliasosque , 

Et Ghios 9 et gaudens fluctu certare Garystos. 

Omnia Chalcidicas turres obversa salutant. 

Macte animo, quodOraia probas, quod Graia frequentas 

Arva ; nec invideant qusB te genuere Dicarchi 

Moenia : nos docto melius potiemur alumno. 

Quid nunc ruris opes , pontoque novalia dicam 

Injecta , et madidas Bacchaso nectare mpes? 

Ssepe per autumnum , jam pubescente Lyaso , 

GoDBcendit scopulos» noctisque occulta sub umbia 

Pftlmite maturo rorantia lumina tersit 

Nereis 9 et dulces rapuit de coUibus uvas. 

Saepe et vidno sparsa est vindemia flaetu; 

Et Satyri c^cidere vadis , nudamque per undas 

Dorida jBMMitani cupierunt prendere Panes. 

Sis felix, tellus, dominis ambobus in anitos 
Mygdonii, Pyliique senis; nec nobile mutes ^ 



100 



io5 



B»ax, veiv. 91, quod viwty id ^, 
fukquid,^ qutmJtfmu; Kal. Peceaib. 
• Qop4 xnwM pf a (^ermiosp Dm^r 
JCtti. • -r- Cod» Piaris. habet ^«a*, 
et iu i» vj. $q. quot mmtta* ftm^ 
terea» t. 87, toroJOBS X^^pxwt m 9o4. 
Co4f et 9etmw in mavgine, 

89. Piiirpum)^ X^d. Par. iater 
lio. utufuineQ, 

f3. /ZuctM certate. CodL Paris. 
e<L pr.fiuistu$ fp^ctar^t Vid. i|ot A. 

95. Graioe,, Graia. It» recce re- 
stitoit Gevartias pro grata. Neapo- 



lim GrpBCip esse ongipii omnibQf 
Dotom ' ▼i^ Strab. lib, y, p. 170^ 
«bi oarrat i^tiam a4 soa tfmpora 
<Wa««e plorima Gnecorum iaeii^ 
tiii^nim ▼«fftisia : unde Qraiam 
Parthenopen Toeat Siil« Ital. VJIi^ 
$34* P^ri «^4o depravataiR puto 
Virgil. Culic. Ts. 65 : « nec pocuU 
gratum Aleonis reffrent, Bpetiqua 
toreum;» i » iiJh legendqm putu 
Graium iifreumay et referuntf ut 
paulo ante tan^it ^tmanet. — Cod. 
Paris. grata... grata. A. 



ao8 * P. P. STATII SILVARDM 

Servitium; nec te cultu Tirynthia viacat 
Aula, Dicarcheique sinus : nec saepius istis 
Blanda Therapnaei placeant vineta Galesi. 
Hic seu siderias exercet Pollius artes, 
Seu volvit monitus , quos dat Gargettius auctor , 
Seu nostram quatit ille chelyn , seu dissona nectit 
Garmina, sive minax ultorem stringit iambon ; 
Hinc levis escopulis meliora ad carmina Siren 
Advolat; hinc motis audit Tritonia cristis. 
Tunc rabidi ponunt flatus , maria ipsa vetantur 



ito 



ii5 



1 lo. Pro istis. Ed. Parm. isti. — 
Cod. Parit. isH. A. 

III. Blanda Therapnmpiaceant 
vineta Galesi. Therapncei Galesi, 
id est, Lacedosmonii i qao epitheto 
hanc JSlaTiuin donat Martial. Epi^r. 
n , 4^ • " '^^ Lacedsmonio velat 
toga lota Galeso ; » et Noster , Silv. 
ni, vs. 93. Recte igitur Therapncei 
Galesi; et ita habent omnes quot- 
quot vidi editiones, praeter unicam 
Parmensem , quae exhibet vineta 
Tarenti. Sensus idem est in utro- 
que. Et fieri potest ut voz Tarenti 
glossa sit seu explicatio margina- 
lis Tov Galesi^ in contextum postea 
adroissa : multum tamen vetustis- 
sima ediiioni deferendum est, nisi 
aliud suadeant Godd. MSS. De Thc 
rapnceo vero (ita enim scribendum, 
non Theramnteo , monuit Berkelius 
ad Stephanum) seu Lacedcemonio 
Tarento, vide Justinam, lib. 01, 
edit. nost. pag. i38; Stmbon. VI, 
pag. 192 ; Servium ad Virg. Georg. 
rV,.ia6y edit. nost. vol. I, p. 619; 
Horat. carm. III, 5, tx alios. 

iia. Seu. God. Paris. ubiy et in 
marg. Hhi. A. 

ii3. Gar^ettius. Cod. Par. Gar- 
^eticus. A. 



1 16. Hine l. e sc... siren. God. 
Paris. kiic l. et sc... syren. A. 

117. Binc: God. Paris. et in con- 
textu, huc in margine. A. 

118. Rahidi. Pro rahidi JiatuSy 
Parm. et Rom. rapidi. Utrumvis pro- 
bum suo loco : sed hoc loco mdius 
rahidi; ita rahiosa murmura Anieni 
attribuit Tiburtin. Manl. vers. ai; 
Lucan. X, aii, rabidos qua Sirius 
ignes Exerit; ubi etiam nonnallar 
editiones rapidos. Hs voces semp^ 
commutantur iu BiSS. Vide Hein- 
sium ad Glaudian. Fescen. in Nupt. 
Uonor. et Mar. v. 83 , ■ Rabidi ta- 
cete Cori ; « ita enim legit ex Codd. 
pro Jiapidi. Sil. Italic. XTV, i3i : 
« Sternuntur passim ; pedibusque 
evadere letnm Eripuit rahidns Ma- 
vors ; w ita legondum puto ; vulgo 
minus concinne, Eripuit rapidus. 
Avienus Arat. Phaenom. vs. 67$: 
« Exitiumque sali rabidique pert' 
cula ponti Anteveni. ■ — God. Pa- 
ris. rapidi. A. — Fetantur. Non 
male legas , verentur ohslrepere , 
qnod majorem reverentiam mon- 
strat cum timore juncUm ; sicThe- 
baid. Vni, 391:« Snmere tunc at^ 
cus, ipsumqae onerare verrtur Pa- 
tris equum. » 



LIBER II, CARMEN 11. 209 

Obstrepere: emerguht pelago, doctamque trahantur 
Ad chelyn , et blandi scopuHs delphines aderrant. 1 20 

Vive , Midae gazis et Lydo ditior auro, 
Troica et Euphratsea supef diademata fehx : 
Quem non ambigui fasces, non mobile vulgus, 
Non leges , non castra tenent : qui pectore magno 
Spemque metumque domas , vitio sublimior omni , i aS 
Exemptus fatis, indignantemque refellens 



119. Emergunt, God. Par. mer" 
^unt. A. 

lao. Pro blandidelphineSf Hein> 
sius, referente Burmanno ad Ovid. 
Heroid. XVHI, i3i, in ora codicis 
sni notarathoc loco legendum esse 
pandi delphines. Verius hlandi^ et 
multo elegantius. Oandian. de rV 
Cons. Honorii: irentblandisuA vin- 
cula tigres. Dicit Slatins delphinas 
hlandos aderrare scopulis, delecta- 
tos et quasi Pollio adulantes. Ovid. 
Met. XIV j a54, de lupis et ursis 
qui erant in domo Circes : « Quin- 
etiam blandas morere per aera 
caudaSyNostraque adulantes comi- 
tant vestigia. « 

lai. Ditior. Forte legendura di- 
^nioTy ut Tiburt. Manl. vers. io5, 
« digne Mida Croesique opibus, et 
Perside jaza,» nbi eadem omnia 
vides. 

I aa. Euphrate supra. Itn plurims 
edidones; unde Gronovius, Diatr. 
rap. ao, minima mutatione legit 
Euphralaa supra diademata. Bene 
quidem; sed contra morem Statii. 
Ille enim primam in supra semel 
tantum , opinor, corripit , Theb. 
IX, ii4: « circumque supraque 
Vertitur. ■ £t hoc ex imitatione 
Virg. .£neid. VII , 3a , magis quaui 
judicio suo; unde in Tiburt. Manl. 
▼. ao: « Ipse Amnis (miranda fides) 

/. 



infraque superque, ■ quum obvium 
esset et psne necessarium ut dice- 
ret infraque supraque, vitavit, et 
pro eo substituit superque. I.e^^n- 
dum, ■ Troica et Eupliratsa super 
diademata felix ; » quo pacto vita- 
tur etiam imbecilliias tot vocum in 
a exeuntium ; Euphratiea supra dia- 
dematB. Sensus idem est. Super pro 
ultra, vel magis quam, ut Silv. 111, 
a , 81, N Teque super reliquos , te 
nostri pignus amoris. » Editio Par- 
mensis habet Euphratis supra : non 
male; sed verius est quod dixi, et 
ma^s Statianum, utpole concita" 
tius et dactylis currens. Sxpe com- 
mutantur hap voces. Theb. X, 787 : 
« Concinitur vulgo Cadmum atque 
Amphiona supra Conditor. « Codex 
Petrensis male habet super. — Cod. 
Paris. Euphratis supra. A. 

I a6. Indignantemque refellis For- 
tunam. Requiritur participium quod 
respondeat tS Exemptus. LeQe , 
« Exemptus fatis , indignantemque 
reiellens Fortunam. ■ Perse patei. 
Nonnulla; editt. habent repellis. Ve- 
net. refelleSy amisso apice qui su- 
per e appingebatur. Sed probum 
alterum : quod et antiquissimis edi- 
tionibus confirmatur. Virg. Mn.lVy 
38o : « neque te teneo , neque dicta 
refello. • Heinsius , ad ClaudiaD. 
Epith. Pall. etCeler. v. 79, tnavult 

14 



2IO 



P. P. STATII SILVARUM 

Fortunam : dubium quem non in tarfauie rerum 
bcprendet suprema dies; sed abire paratum, 
Ac plennm vita. Nos, vilis turba, caducis 
Deservire bonis, semperque optare parati, 
Spargimur in casus : celsa tu mentis ab arce 
Despicis errantes , humanaque gaudia r ides. 

Tempus erat , quum te geminae suffragia tenrae 
Diriperent, celsusque duas veherere per urbes : 
Inde Dicarcheis multum venerande colonis, 
HijDC ascite meis ; pariterque his largus , et ilUs , 
Ac juvenile calens, plectrique errore superbus. 
At nunc ^iscussa rerum caligine, verum 



i3o 



i35 



repellisf et Favec Stat. Silv. V, 4* 
« oltro te, lomne , repellit. » Utcan- 
que sit , requiritur partictpium. — 
God. Paris. babet refeilis ki con- 
tbxtu, et repellis in Biargine. A. 

137. Dubio quemnon in turbine 
rerum Depreniki suprema dies, sed 
abife paratum, Locus mendosug; 
attende enim sensni et constru- 
ciioni : • quem in dnbio rerum tur^ 
bivie suprema diea non deprendet^ 
sed abire paratum ; » deprendet 
qualem? manifesto deest aliquid 
quod respondeat voci paratum. 
Lege , ■ Dubium quem non in tur^ 
bine rerum Deprendet suprema 
dies, sed abire paratum. » Kon in- 
veniet dubium, sed paratum. Per 
se patet ; scio vocem deprendere ab- 
sobite aliquando sumi pro eo quod 
est impamtwn inveniref inopinanti 
supervenire; sed oppositio bic po- 
stulat ut legamiu ita ut edidi. — 
God. Paris. et edic. princ. dvbio q, 
n. 1. 1. r. Deprendety etc. A. 

i34< Duas, Sic God. Paris. qui 
enhibet tuas in roarg. 



i36. Aseite. Edit. princ. malei 
asciUe. A. 

i3S. Diseussa rerum cali^e, ve- 
rum Aspids. Ad quem locum ita 
Gronov. Diatr. c. aa: « Levis cor- 
rectio est, sed quam me vix spero 
ma^stris probaturom, quibus pa- 
ronomasia blandietur : discussa ve- 
rum caligine verum Aspids. « Mihi 
certe, virdoctissime , nnnquMu pro- 
babis : non quodblandiatiir parono- 
masia, sed quod scio haac vocem 
i^entm frequenlissime abnndare , 
pariter ac in hoc loco. Propertius, 
in, 8 : • Omnia non pariter rerum 
sunt omnibus apta. » Noster, Theb. 
U : « cunctos tamen omina rerom 
Dira movent?» carm. VI, vers. 8, 
hujus libri : « quoniam rerum om' 
nia cxca Sic miscet Fortuna ma- 
nu. ■ Prudentius Gathem. Uymn. 
Octav. Kal. Jan. v. 5^ ; Tertulliaii. 
de Judic. Dom. vs. 49* Quibus lo- 
cis , et multo plura possem addere 1 
si omittas ri rerum , sensua perfe- 
ctus eril. Nulla i|;itur mntatione 
opus. 



LIBER II, CAKMEN 11. 

Aspicis : illo alii rarsus jactentur in alto; 
At tua seqMros portus , blandamque qnietem 
Intravit non qua^ ratis. Sic perge; nec unquam 
Emeritam in nostras puppem dimitte procelkis. 

Vivite securi, quorum de pectore nuxtce 
In longum coiere faces, sanctusquc pudicee 
Servat amicitifiB leges amol*. Ite per annoe 
Saeculaque, et priscae titulos praecedite (amae. 
Tuque, nurus inter longe pulcberrima, cnjus 



at I 



i4o 



145 



iSQi AlUruTSutjwtantm-inaU 
to. Quhis Tidet legeodam eueja* 
ctentur; et ita Barihius. Senec. Nat. 
Qmest. rV, init. « TQrbam rerum 
bominuoiqiie desiderent , qui se 
pati nescaant: tibi tecum optimr 
convenit. ■ Noster, Geueth. Lucan. 
TS. 4^ • * Noctumas alii Phry^m 
ruinas , Trita Tatibus orbita , se- 
qnantur : Tu cams Latio , etc. » 
Joyena]. DI, 45 : « ferre ad nuptam 
qnx mittit adulter, Quae mandat , 
norint aiii : me nemo ministro Fur 
erit: atqueideo nuUi comes exeo, 
tanqnam Mancns, et exstincta cor- 
pns non utile dextra. • Ita le^en- 
dum ; Yulgo , exstinctce dextns. Mar- 
tial. lib. Uly ep. y, ▼. II : « alios com- 
mendat epistola ; » nbi Tulgo legi- 
tur eommendat. — God. Paris.ya- 
etantuT; et seq. vers. £f pro At. A. 

i4a> Emeritam in nostras pup' 

pem demitte procellas. Demittere 

aliqnid est ex superiore in inferio- 

rem locum mittere; ut demittere 

ocnlos in terras ex caelo,,Plin. Pa- 

negyr. Atqui hoc de nave dici non 

potest : non enim demittitur^ sed 

dimittitur in procellas : puppem di- 

mitte procellas; et ita vetus Parm. 

Silv. V, I, vs. 86: «magnum latc 



dimittere in orbem Rorikulei man- 
data ducis. » Fnsius agan ad lU, 
3 ^ vs. 77 ^ nbi eadem depravatio. 
Pro nostnu prooeUas sensus videtur 
postoiare noyts; priieeUaa ^uaa car- 
pertus es» Ua apnd Valen Flacc. I, 
3^7^ pro notag vooes Codex Barm. 
Jiabuit nras.t id est, nostras. Clan- 
dian.deMall.Theod. Cons. ▼. 3io: 
« Nec molles cgeantnota dulcedine 
ludi ; • ita recleediditHeins. pro no- 
stra. Emeritam puppem , utMartial. 
Epigr. X, Lxxxv^ 5; et Lucan. III, 
5i5 : « emeritas repetunt navalibus 
alnos. » — Cod. Paris. demitte. A. 

143. Vivite. Cod. Paris. discite 
in contextu , vivite in margin. Cf. 
not. A. 

147. Propu/c/ierrimaedit. Parm. 
habet prcecordia ; unde patet hanc 
vocem non esse figmentom Domitii 
et nusquam alibi lectam, quod vo- 
luitGronovius.Totum veroversum 
sic concipit Pdrmens. , « Tuque nu- 
rus inter longe prscordia cure Non 
fontem visere minse ; » Romana , 
prcecordia cujus. Heinsius ad Ovid. 
Heroid. XXI , i65 , pro vertere cx 
vetusto Codice legit traxere : bene. 
Ita Ovid. loco illic adducto , Amor. 
II, 11 , 33 : « Quum bene vir traxit 

14. 



212 p. p: stat. silv. lib. ii, carm. ii. 

Non frontem vertere minae, sed candida semper 
Gaudia, et in vultu curaram ignara voluptas : 
Non tibi sepositas infelix strangulat arca 
Divitias , avidique animum dispendia torquent 
Foenoris : expositi census , et docta fruendi 
Temperies. Non ulla Deo meliore cohaerent 
Pectora, non alias decuit Concordia mentes. 



i5o 



vultum f rugasqae coe^t ; • idem 
quod contraxit; cujus oppositum 
solvere frontem . Deinde , Tersu pro- 
xime sequenti pro curarum Toluit 
rugdrum. Sed nimis ambigua vide- 
tur Tox rugarum ; et paulo ante di- 
xerat non frontem vertere mimg; 
qu» qnum idem exprimant , in 
Tcu/TOXe^MCf poetam conjicient. — 
Cod. Paris. 'm(er cujus prtecordia 



(in marg. plaeidissima) cura, A. 

149. Pro Gaudia optime potes 
legere Gratia : et fere persuadeor 
Statium ita scripsisse. Passim hanc 
Yocem de re eadem usurpat : y. lO: 
« nitidfle juvenilis gratia Polhe. • 
Vid. Lacr. Etrusc. v. 114. — Cod. 
Paris. ed. pr. Gaudia tuentur. A. 

i54* Decuir. God.'Paris. (/ocuit, 
et in margine decuit. A. 



k-V^^V*'^^''^^^'*^'*''*'^*''*'^ *^\ 



NOTiE 



IN CARMEN SECUNDUM LIBRI SECUNDI 



SILVARUM. 



Vebs. 6. tluc me post patrii latum quin<iuennia lusiri. Laudanda Statii 
inodestia; innuit enim se victorem esse in a(rone Neapolitano; sed no- 
luit plenius efferre ne jactantior vidcrretur. Loetum , scilic. victoria : ut 
apnd Valer. Flacc. 11, vers. io8 : 

Dax Lemni y pnppes lenui contexere canna 
Ausas , et inducto cratem defendere tergo , 
La^ta mari tunc signa refert ; 

lata^ ob victoriani quam de Thracibus obtinuerat. Sed mendum huic 
loro subesse puto : non enim salis est dicere cratem defendere tergo, 
nisi addas aliquid quo intclligatur cujus animalis ter{;o defenditur. Hoc 
vero ab antiquis fiebat taurina pelle; legendum igitur, « Et inducto cra- 
tera defendere tauro,» id est, pcUe taurina. Sil. Italic. de Didone, I, 
aS: « Cingere qua secto permissnm litora tauro,» hoc est, pelie tau-* 
rina : nota hisloria Ipse Flacc. IV, a5o, dc cxstibus : « Adspice et haec 
crudis duratn volumina tauris; 9 juvencis eodem sensu Statius, Achilleid. 
1 , 4 > 7 : ■ Lerna graves clipeos capsis vcstire juvencis ; » et Lucanus , IV, 
1.3 1, de harum puppium fabrica: 

Priroum cana salix madefacto vimine parvam 
Texitur in puppim y cxsoque inducta juvenco 
Vectoris patiens tumidnm suprrenatat amnem. 

Ex quo loco sna hausit Valer. Flacc. ut notaturo ab aliis : et binc stabi- 
litur nostra emendatio. Plene Ovidius, Fast. IV, 34^ : « Ht feriunt molles 
taurea terga manus. » 

7. Quum stadio jam pigra quies. Pessime hic inseritur vox pi^ra ; quare 
enim pigra potissimum, quum placida vel lceta vel quodvis aliud epi- 
iheton melius conveniret? pigra quies in malam fere partem sumitur: 
infra , Arbore Atedii : • Cui nec pigra quies , nec iniqua potentia , nec spes 
Improba; » supra, Ral. Decembr. vers. 91 : • Fngit pigra Quies, etc. » 
Achilleid. I, v. 438 : « pigram (rpmit ora quictem Thessalis; » Apuleius, 



at4 NOT^ IN GARMEN SEGUNDUM 

Miles. XI : « Confestimque discussa pigra quiete , alacer exsurgo. » Quare 
igitur ^i^ra de stadio? yel denique quodnam opus uUo epitheto, qnum 
satis fuisset dizisse, ^uum stadiojam ^uiesessetPlege, « Quum stadiojam 
parta quies;» Virgil. ^neid. lib. III, vers. 49^ ' « Vobis parta quies; 
nuUum maris aequor arandum; » et Ub. VH, vers. SgS; « tam diro foe- 
deria icta Parta qviet ; » et vers. 5o5 : « Parta quies miaeris ; » Quinti- 
Uanus, Instit. Ub. I, cap. i : « Post impetratam studiis meis quietem; » 
Glaudian. de Cons. MaU. Theod. vers. 6i : 

Postqaam parta quies , et saiBiniim nacta cacumen 
Jam secura petit privatam {•loria portum. 

Germanicns, Arateis : « Si aon parta quies, te praeside, puppibus aequor 
Cultorique daret terras ; » Virgil. VII , 598 : « Nam mihi parU ^uies , 
omnisque in Umine portus. Funere feUci spoUor;» ubi obiter moneo 
ineptissimum istud et sine sensu hemistichon , « omnisque iu limine 
portus, » mihi comiptissimum videri. Servius tamen, suo more, inter- 
pii<etatur, qnaai inteUexisset : «Securitas omnis, inquit, in portn est. » 
Seeundum hunc igitur portus est secaritasy et limen est porhis; quid fa» 
cias hufc interpreti, ant qno nodo teneas? Alibi de hoc loco dicam. 

i5. Unum Litus, Ita pturimae editiones. Gronov. Diatr. cap. i5, frigi- 
ditate epitheti unum offensus, primo legebat uncum Litus, pro unum: 
quam sententiam postea mutavit; et affirmat Statium scripsisse imum 
Litus : prssertim quum ita habeat etiam MS. Senensis. Sed mihi nequa- 
quam persuadet : licet hoc quoque ingerat Elench. Antidiatr. cap. 3. 
Adhnc enim dico epitheton imum frigidnm esse et otiosum ; quippe si 
aliquod est tmum Utns, quarro quid sit summum Utus? ad lioc ille re- 
spondet, « snmmum litus sunt scopuli pendentes. » Hoc igitur si verum 
sit, jam sensus secundum Gronovium hic est: i^feriorpars litoris inter- 
venit monti; superior pars litoris (i. e. scopuli) impendent litori, Hinc 
necessario sequitur, ut aut duo Utora fingenda sint, aut ut idem Utus 
impcndeat sibi ipsi; quorum utrumvis primo intuitu absurdum est. Ite- 
rum dico istud tmum otiosum esse: non enim verendum erat ne quis 
putaret summum litus intervcnturum esse monti: hoc enim essct mon- 
tem intervenire seu intrare et subire sibi ipsi^ seu monti. Voluit Statius 
dicere litus simpUciter (sine distinctione minime necessaria summi et 
imi) subire montem. Noluit vero hanc vocem litus epithcto nudam re- 
Unquere : scripsit, « montique interveni^udum LituS; » ct hoc non ine- 
legans est et paene necessarium : affectat enim antitheton, opponendo 
montem et litus udum; et recte addit udum^ ut ostendat spatium istud 
quod fluctus maris interdum occupant , qnum vox litus aliquando signi- 
ficet solum quod vicinum mari est, non tanlum quod a fluctibus alluitur : 
vide Virg. iEneid. IV, 212, et Servium, et Horat. carm. DI, 4 : « arentes 
arenas Litoris Assyrii; » quum tamen Assyria non sit rcgio maritima; 
vide Bentleium ad locum, et Virg. JEn. III, i35. Bene igitur, litus udum . 
ct hoc perpotuum cst litdris marini epitheton. Noster, Silv. fll, 1, 68 ■ 



LIBRI SECDNDI SILVARDM. 21'. 

• licore dociiDas udo; ■ Ovid. Met. VIII, 176 : • comitemqve SQam cra- 
delis in udo litore desernit; * ita ei Godice LeideBsi restituit Heinsitis 
pro illo lAtore, Horat. carmv I, 3a; Neniesiaii. Eclog. II, si ; PnideDt. 
Praefat. lib. I, contra Symmachum , v. 1 3. Passim j?xempla invenies. Ha" 
vero Toces untis et tu/us saepe invicem commutantur; ita via Domit. 

V. 27, pro axe vectus uno^ Heinstus restituit udo; et udo frigore pro uno , 
Ovid. Pouticor. 11, 9. Vide eum ad Valer. Flacc. VII, v. 229. Sic Pleias 
uda Ovidio restitutum vult Bentleins^ ad Borat. carm. I, 10; ubi vulgo 
legitur una, 

16. St tn terras tcopulis pendentibus exit. Gronovrus, loco citato, ait 
kanc esse verissimam Statii scripturam. Et ferri forte potest : suspicio- 
neffl tamen roendi incntit versus abhinc secundus , « et e tertis occurrit 
dulcis amaro Nympha mari. » Et sensus aliud quid postulare videtnr; 
vix enim dici potuit, litus exire in terras, quum inter terras et litus sco- 
puU intermedii essentj distin^it enim Statius . /itus a terris; per istud 
udum solum, per has, siccum intelligens. Voluit poeta dicere « litiis in- 
tervenire monti, et longius exire, scopulis impendentibus. » Scripsit, 
credo, « et ulterius, scopuJis pendcntibus, exit; » lon^ius excurrere di- 
ceret Cicero, nt de Orat. III, 49 > Senec. NaL QuaesC. III, a8 .* « Deinde 
ttbi litufl bis terque prolaturo est, et pela^jus in alieno coustitit. » Optime 
explicat Festus Avienus , Descr. Orb. v. 685.. Ita litora in portum rece^ 
dentia, Senec. Gonsol. ad Marciam, cap. 18; quando nempe seslns ei 
aqme roarinae longius evehuntnr, et recedunt terrx. Parum vero diffe> 
reutic inter scriptnram vqu ulterius et in terras. Exit litus, ut Tlicbaifi. 

VI, a56. Scopulis pendenlibus est ex Virgilio, iEneid. 1, 170. 

tio. Cymodoce. Haic cst pra^clara illa concionatrix Virgiliana, /um/i 
doctissima.^ nt ille ait, iEneid. X, saS; ubi loquitur de Nymphis qutT e 
navilius factx fuerant : 

Quvaoi , quae fajidi doctissina Cymodorea 

Pooe sequeos deztra puppim tenet, ipsaqoe <brso 

&niDet, ac larva tacitis sul>remi(;at andis. 

Sed pace tua, ma|^a Dea Gymodoce, et nisi roolestus sim, libenter a le 
quaererem (ita tamen ut ne marinam tuam eloquentiam in me acuam) 
quid tibi cum fando? an ut iu Concionibus Squammeis domineris, et 
piscibus SAlenlium indicas, phocarum cymbalum? Sed serio : scripsit 
Vir^lins, «Quarum, quae n^ndi doctissima Gymodocea. » Jam vides 
qaare « dextra puppira tenct et dorso eminet, etlxva undis subrcmigat ; •> 
scilic. « peritia natantis ostenditur, » ut ait Servius; unde patPt, illuin 
quoque ita legisse. Suaviter in hanc rem Sil. Italic. III, 4*^ ' 

Non aiiter , quoties pcrlaljitur aequora currii 
Rxlrenamqae pctit , Phc£hca cobilia y Tetliyn 
Freoatis Nepluous equis, fluitomni» ab antris 
Nereidum choriis; et , spreto certamine nandi , 
Candida prrspicuo conncctunt hrarhia ponto. 



ii6 NOTJ: IS CARMEN SECUNDUM 

Ita legeiidom puto ; vulgo , tueto : quod absurdum ett : si enim certani 
nando, quomodo dici possunt connectere brachia? talis enim eonnexio 
omne certamen nandi tollit; spreto igitur certamine, omisso^ posthabito. 

a6. Mira quies pelagi. Quies pelagi, et qus sequuntur, «ponunt hic 
lassa furorem .£quora, ■ idem sunt. Magis poeticum facies, si mecum 
legas, « Mira fides pelagi; » ita Silv. III, i, 8i : « lcsique fides reditora 
sereni; » Virg. .£neid. III, 69 : ■ Inde obi prima fides pelago; » Clan- 
dian. de Del. Gildon. yers. 499' " Ceru fides celi; » Petronius Arbiter, 
Satyrico : « maris fidem inspicere. n Non quin probum sit quies pelagi , 
soo loco : Lucan. V, 44^ 9 " Saeva quies pelagi. » Praestaret tamen hoc 
Statii locofides^ si codex aliquis addiceret. Ita commutantur lue voces, 
Tbeb. V, 330: «ut falsi criminis astu Parta fides; » ubi MS. Petrensis 
habet quies, 

3o. Arces sunt scopuU , jn{;a ; ut apod Valer. Flaccum, III, vers. 565 : 
« Jam pater umbrosis Tirynthius arcibus ornos Depulerat;» ubi vide 
icterpretes. 

45. Heec domus ortus Aspicity et Phoebi tenerum juhar. Legendom , 
« ortus Prospicit, et Phcebi etc. » haec pars domus prospectum habet 
versus Orientem ; illa , versus Occidentem. Alia res est adspicere; nempe , 
ahqoidyujcfa videre. Ovid. Mctam. II, 188, de Phaethonte: « Prospicit 
occasus; » Sidon. ApoUinar. Epist. II, v. 10 : « ortum prospicit; » Plin. 
Cpist. II, 17, in descriptione Laurentini sui: « quasi tria maria prospe- 
ctat;» paulo infra : « villas prospicit;» Claudian. in pr. Cons. Stilir. 
lib. II, vers. 355 : « Prospicercm dubiis venturum Saxona ventis; » ita 
bcne edidit Ueinsins pro Aspicerem. Vide eum. Non male etiam legas 
« ortus Accipit et Phcebi, etc. » ez loco ejusdem epist. Plin. : « Hujus a 
laeva retractius paulo cubiculum est amplum : deinde aliud minus, quod 
altera fenestra admittit Orientem, Occidentem altera retinet. ■ Qui lo- 
cus huic Stafiano simillimus est. Sed mihi magis placet Prospicit; quae 
vox in MSS. ita scribitur,;9s/7ictt • unde, ooiissa prima litera, utpote ini- 
tio versus, ex spicit fecerunt AspiciL Pariter commutantur hae voces apud 
Ovid. Fast. IV, vs. 290. Vide cl. Burmann. ad Ovid. Heroid. V, vs. 63, 
ubi probat o-o prospicere esse ex alto videre. Hinc emendare potes Tibul- 
lum, Eleg. III, 4) ^ers. 31 : 

TaDdem quam sammo Phosbus prospexit ab ortu , 
Prcfsit iao^eDtii lumina sera sopor. 

Intelligit ortum solis. Sed qoid est summus ortus? si enim dicas idem esse 
quod primus ortos, falsum continet : sol enim non prospicit primo ortii , 
nec anteqoam in altitodinem aliquam evectus sit. Lege, « Tandeiu quum 
summo Phoebus prospexit ab OEu. » Ilospes es in antiquorum lectione, 
si nescis veteres credidisse aut finzisse solem a monte OEta oriri. Summo 
OEta,ut auratus Qfi^ta, Virg. Cuhce ; ^e/iVf U5 OEta, idem Ciri. Vide lleins. 
ad Ovid. Metam. IX, i65, et Bunnann. ad Mrt. V, 35a; Senec. Herc. 



LIBRI SECUNDI SILVAUUM. 217 

Fur. V. i33: «Tican sammo prospicit OEta; » ita eDim Godex optimus 
Mogantinus , teste Heinsio ad Oyidium et Glaudianum ; non summam 
OEtam : hsc est ipsa res quam probare volui. Lucanus, X, 4^4 : « Luci- 
fer a Gasia prospeiit rupe. » Mons enim Casius pariter ac OEtay ob hoc 
notabilis. Seqnentia, « ezactamque negat dimittere lucem, etc. • mu- 
tuatur Glaudianus, Laud. Serene, vers. 5a, de Hispania loquens : « Tu 
fessos, exacta luce, jugales Proluis. » 

59. Intranies domos, Interpretes aiunt intrantes domos hic esse recon- 
ditas suh saxis. Quin potias poetice dizit Papinius domos recenter ex- 
scructas ^ jam quasi intrare et migrare ad hunc locam , qui ante oronino 
iocultus erat : opponit enim illa duo , montem recedercy et domos intrare. 
Gevart. 

60. Et chelys una Thehais. Otiosa videtur vox una; mallem, et che^ 
lys illa Thehais. Chelys iila^ emphatice et J^ttmixSt. Paulin. Natali IX, 
■ inter opes inopes, quasi Tantalus ille, Inter aquas sitiunt, nec habent 
quod habere videntur. » Ita passim apud omnes. Gontra, Lucano, IV, 
4 9 ubi vulgo legitur, ■ Jure pari rector castris Afranius illis Ac Petreins 
erat, » scribendum est unisf approbante summo Bentleio : et pro erat 
malim erant: vlde qnae notavi ad Kpithal. Stell. v. 227. 

70. Quos tibi cura sequi, quos toto pectore sentis Expers curarum^ Uo- 
spes est iji poetarum lectione, qui non sentit quain insuavis sit haec re- 
petitio cura et curarum in eadem sententia, ct diversa signiticatione. 
Absque duhiu scripsit Statius, Expers turbarum, Infra, Arbore Atedii, 
vs. 68 : « Incorrupte fidem noliosque experte tumultus. » Turbamm est 
t£i <r«cp<t;^af : ut Silv. III, 5 : « Aut intrat sensus clanio^i turba theatri; » 
turbellas dare, Plautus, Pseud. 1, 1 : Sil. It^lic. XII, 5oi : « Turbarum ex- 
pertein. » Auson. Villula, vers. 29 : 

H«c mihi nec procul urbe siia est , nec prortas ad urbem ; 
Ne patiar turbas, utque boDis (lotiar : 

et Epist. XXIII, 90, Horatium imitatus, « Mc juga Burdigalae, trino me 
inmina coetu Secernont turbis popolaribus. » Tacit. Annal. I, « nullis 
novis causis, nisi quod mutatus princeps liceniiam turbarum et ex civili 
bello spem praemiorum ostendebat. » Similiier commutantur hae voces 
apad CKidium, Art. Amat. III, 4t7- 

75. Seruit sua ten-a fenestris. Plin. Epist. V, 6 : « piscinam quae fene- 
stris servit ac subjacet. » Quem locum Gevartius , sed depravatissime , ad- 
ducit, Papni. Lect. 11,9. Senec. Herc. OEt. 776: «Phryxeum mare scan- 
dit Gaphareus': servit hoc Aostro latus. » 

81. ringitur et domino contra recubante proculque. Iterum lege hinc: 
inde Euploca, hinc Linion. Sed quid hoc, « Linion angitur spectatque 
Sarrentina prsptoria? • quaenam haec connexio? Saltem dehuit scrip.Hisse, 



ai8 NOTiE IN CARMEN SECUNDUM 

• LdinoD speetans Sarrentina pnutoria angitur; » hoc sensus postulat. 

AoQilur hioc dominQ coiUra recnhaote procul qai 
Kurrentina taus spectat prstoria LimoD : 

per ae patet emendatio. Qui spectat, ut mox, ipue ingtnt, Exerapia hu- 
jttsniodi temuaationis Tersus petas ex Bentleio ad Horat. Serm. I, 4? 

V. iio, ubi pro utque legit ut qui, 

83. Una tanken cunctis procul eminet una dicetis. Eleganter quidem 
repetitur vox quaodo cum indigpaatione vel graviori aliquo animi motn 
qyidquam pro^rtur; ut apud Vaier. Flace. ViU, 44 > ^^ ^ostrum, Tfaeb. 
II, 6ao. Sed hoe io ioco nuUo majore animi aCfectn opus est utpote in 
simplici narratione. Preterea, Latinitas postulat eminet ante cunctas^ 
uon cunctis eminet, quod nemo unquam dixit. Theb. VII, 690: « Emi ■ 
net ante alios; » lege igitur, « Ante tamen cunctas procul eminet una 
disetas Qu« tibi, etc; » nihil Yerins, procul eminet, ut Theb. fV, aai : 
m procul ipse graTi metuendus in hasta Eminet ; « Virgil. ^iu JII , 3ai : 
■ O feVix una anle alias Priameia Tirgo! » Iterat faoc hemisticnon,Theb. 

VI, 43i : « Ante tamen cunctos sequitur,; » SiW. III, 3 , 3^, « Tn tamen 
ante omnes diva cum matre Palaemon, Annne. «* 

93. Et gaudensjluctus spectare Carystos. Carystos hoc loco ponitur pro 
marmore Carystio; vide quae notavi ad Baln. Etrusc. vers. 34* Sed quo- 
modo Carystiom marmor gandet speetare flnctus? quis in his sensns? 
Diu est quod conjeci le(i[eodnm esse, et gaudens fiuctus^vtf^Ave Cary^ 
stos; subnigrum enimmarmorCarystium. Vide supracitatum locum Baln. 
Etrusc. Et ita hunc locom legit Salmasius, ad Capitol. p. 139. Gaudens 
(Bquare est cequans, ut fusius notavi ad Tiburtin. Vopisc. v. 56; «quans 
flnctus sc. marinoSy ut eequus Jluctibus Asterion, Theb. IV, 714» Vir]g. 
X", 348 : « Ocior et jaculo et ventos asquante sagitta; » ventos aeqnante, 
scil. celeritate. Potes tamen melius legere, ^ucfu certare; et ita ibidem 
legit idem Salmasius; ut Silv. IV, 3 : « et glanca certantia Doridi saxa, » 
de hoc marmore. Utrumvis probum est, et utriusque exempla obvia. 
Mihi tamen magis plocet yiuclu cemlare quam yJucCusffyunre, quia minor 
est mutatio in illa quam in hac scriptura. Theb. II, 3i6: « vivis certan- 
tia vultibus acra ; • Silv. IV, 6 : « Vinaque centenis «vo eertantia fastis ; » 
ita lc£;endum essc, non perpetuis, ad locum probabo. SiL Ital. XVil, 
V. 3^3 : « vidi, ccriantia cxlo Quum juga calcastis, summas volitare per 
Alpes. • Exempla ubique. 

96. Nec iAvideant quce te genuere JDicarchi Mcenia. Puteolos iotelligit, 
qui olim dicti erant Dicaarchia , Grmcis AutamfX*** ^^ ^tuuofX**- Festus: 
« Dicxarchia vocabatur qu» nunc Puteoli; quod ea civitas quondam ju- 
stissime regebatur. • Statius, more poetarum in propriis nominlbus lo- 
comm , ehdit diphthongum cb , quasi esset Dicarehia. Unde vero IH" 
carrhi? hor cnim omni analo{)[i9P repu(;nRt : nisi prohari possel a Dicarcho 



LIBRI SEGUNDI SILVABUM. 319 

aliquo hanc urbem nomen sumsisae : vel nisi luec nrbs yocaretur Dicar- 
chium; qno pacto Dicarchi poni posset pro Diearchii, nt Virigil. dixit 
urhem Patavi pro Patavii. Minime dnbito qnin Statins scripserit Dicar' 
ckm matnia, elisis dnabns diphtbongis, qnasi esset Dicarcha, ^MLfXa. 
vel ^x*fV 9 ^^^ AtJuuJifX***' Petronins vocat Dicarchida^ eadem elisione : 
« Parthenopen inter ma^nseqne IKcarchidos arva , » non Diccsarchidos; 
notam est qnantnm in his rebus sibi permittant poetae; et plenins de hoc 
ajram ad Viam Domitianam. Lncilius apud Festnm, voce Minor Delosi 
« inde Dicaearchum populos, Delumqne minorem; » nbi plane Tides Di^ 
ceearekum pro DiceBarehorum , a Toce primaria Dicwarcha, hoc est, 
more 8catiano, Dicarcha. 

100. Seepe per autumnum^ etc. Imitatur seu exscribit potius hunc lo- 
cnm Ansonitts, Mosell. t. i^S. 

io5. Nudamque per undas Dorida montani cupierunt prendere Panes, 
Si proprius spectes suborietur mendi suspicio : vox enim nudam super- 
flua videtur, quum nemo in animum inducere possit ut credat vestibus 
indutam \}onAvi per undas ludibundam. Videamus quomodo hunc locuoi 
expressit Auson. Mosell. t. i8a : 

Tunc insultantes sua per Ireta ludere Nympbas 

£t Satyros meraare vadis, rudibiisque oatandi 

Per medias exire manus, dam labrica falsi 

Memhra petunt , liquidosqae fovcnt pro corpore fluctus. 

Nihil hic de nuditate Nympharum; nec enim opus fnit, utpote quae ex 
ipsa re intelligi potuit ; sine dubio Anson. le£;it et Stat. scripsit : « Udaro- 
que pcr undas Dorida montani cupiemnt prendere Panes;« udam^ id 
est , hdmcam ; unde Ausonii ista , per medias exire manus ^ et , lubrica 
membra. Lubrica Nais, Silv. I, 3, t. 62; Glaudian. de Nopt. Honor. et 

Mar. TS. i36: 

Pelagi sub flactibus ibat 
Carjiatliii Triton , oblactantemqae petcbat 
Gymothoen : timet iUa ferani , seseque sequenti 
Sorripit, et daris clabitar uda laecrtis. 

Hoic Statii loco nihil magis accommodum esse potuit. Ovidius, Heroid. 
XV,Ters. 161 ^ Naias uda ; Claudian. de Rapt. Proserp. lib. in,vers. 16, 
udte Naiades; Calpurn. Eccl. 11, i^: * Adfuerunt sicco Dryades pede, 
Najfdes odo. • 

107. Dominis mnhobus. Culpat Gevartins Domitium, qni per ista do^ 
minis ambobus inteUi^it Pollium et Julium quemdam Meneeraten : ipse 
culpandns, qui Herculem et Neptunum indncit. Nonne enim absurdus 
est Statins si precetnr ut domini ambo, Hercules et Neptunusj Dii im- 
mortaUsy viTant in 0111105 Tithoni et Nestoris? sic enim intelligendus lo- 
cus : ande etiam palet per ambo$ dominos designari Pollium et PoHam ; 
abstemiit , opinor, Gevartinm vox domini , de mare etfemina , sive uxore 
ei vim. Ne metuat; adeat modo Claudianifin , dc Rapt. Pros. II, 3i4: 



aao !S0'1\E IN CARMEN SECUNDUM 

« Dominis iiitrnniibus ingens Assurgit Phlegethon ; » id est , Plulone et 
Proserpina. Noster , Theb. IV, SsS : « In specalis Mors atra sedet, domi- 
nisque silentes Adnumerat populos ; • id est , Plutoni et Proserpin^e. 
Serv. ad Virg. Eolog. UI, 34 : alter et hados; « male quidam priTignum 
accipiunt : alter enim de duobus dicimus , non de tribus : unde alter de 
noverca inteliigamns. Nec uos moveat, quod a/cer dixit de femina; nam 
et in subauditione ponuntur ea quie non possumus dicere , et scimus 
(1. sentimus): quia, quoties luec duo genera junguntnr, masculinum 
praeponderat feminino. » Ovid. Mctanj. VIII, vs. 700 : « Ilia vetus do- 
minis etiam casa parva duobus Vertitur in templum ; » id est, Baucidi et 
Philemoni. Senec. Herc. Fur. vs. 8o4 : ■ extimuit sedens Uterque solio 
dominus, et duci jubet; » de Plutone et Proserpina. 

124. Non legesy non castra tenent. ]Nisi«inteiiigas signifirationem vo- 
cis tenenty miraberis quomodo hoc inter laudes Pollii ponitur, quod il- 
lum leges non tenent. Tenent hic idem est quod « detinent, totum sibi 
habeut, cum admiratione vel stupore defixum et hianlem. » Val. Flacc. 
lib. I, vers. a6o: 

lUum nec valido spumantia pocula Baccho 
Sollicitant ; veteri nec contpicienda metallo 
Si^a teneut : ttupet in ducibus , magDumque sonantes 
Uaurit, et Herculeo fert cominus ora Iconi. 

Gicer. de Orat. lib. I, cap. 61 : « In eloquentia autem muita sunt, qu» 
teneant. » Plinius, Hist. Nat. iib. XXXV, cap. 9, de ApoUodoro pi- 
ctore : « neque anle eum tabula uUius ostenditur, quae teneat oculos. » 
Passim exempla. 

i3i. Humanaqxic gaudia rides. Humana gaudioy i. e. res quibus ho- 
mines delectantur et gaudent: ut timore^^ 1^,3, res pro quibus (tme- 
mus: amoresy III, 5, res quas amamus. Et hoc quidem pacto exsurgit 
sensus optimus; sed majus aliquid a Papinio exspecto, scil. humanaque 
grandia rides: omne istud quod nos magnum vocamus. Egregie Senec. 
Praef. Nat. Qoxst. « Tunc juvat inter sidera ipsa vagantem, divitum pa- 
vimenta ridere, et totam cum auro suo terram, etc. » Vide locum, et 
Consol. ad Marciam cap. 23. Pleni his sunt moralium scriptores. fmi^ 
tatur Lucretium, init. lib. II. 

187. Plectrique errore superhus. Plectrum eieganter dici potest errare^ 
quiini lyr» chordas percurrit. EodemsensudigituserransapudCIaudian. 
Consulat. Mall. Theod. v. 827 ; et Nostrum, Silv. V, 5. Si igitur sic scri- 
pserit Statius, dicit PoUium olim superbum fuisse errore plectri. Atqui 
primum, licet non negem recte dici posse plectrum errurc quando chor- 
das percurril, non tamcn possum concedere hanc percursionem recte 
dici posse errorem plectri^ nisi exempia hujusce usus proferantur. Quippe 
analogia non satis est sine testimoniis et auctoritatibus usum phraseos 
ronfirniar.tibus. Vide qua> dixi supra, ad Kpithal. Stell. vs. 4^^} <*< quap 



LIBRI SECUNDI SILVARUM. 221 

dxco ad Epiced. in Patr. vs. ga. Sed et si concedamus phrasio^ sensui 
tamen non satisfactnm erit. Stnltnm enim et ridicnlnm faceret Poliium , 
si describeret eum superbum errore plectri simpliciter : error enim ple- 
etri caivis contigtt , etiam AfMv^a , et illi qni lyram in manus primnm 
sumit, et chordas tentat et percurrit. Atqui ineptus esses, si diceres ta- 
lem snperbum esse hoc plectri errore; et ob hanc rationem non satis- 
facit GronoviuSi, qni Eiench. Antidiatr. c. 2 , dicit errorem plectri esse 
motum plectri. Mon enim satis est motus plectri; sed decenti et artifi- 
cioso et perito motu plectri superbns esse debuit et se jactare Pollius. 
Miram et enormem hujnsce loci interpretationem commentus est Gevar- 
tias, Papin. Lect. II, 11, his verbis : « Existimo poetam hic errorem ple- 
ctri dixisse ob lyricomm gestnm et canendi modum. Nam quemadmo- 
dom errantium yertigo cst ab Occasu in Ortum, ita lyrici, dum a leeva 
in deztram obvertebantar, antistropha uti dioebantur; stropka vero, nbi 
a dextris in Isevam fiebat conversio. Itaque lyram pulsantes ab uno la- 
tere in altemm se vertebant et qnasi errahant : nnde suavissime poeta 
plectri errorem dixit. » Vide quantnm fallitur vir eruditus, dnm vagas et 
avias explicationes consectatur. Haec enim canversio, seii strophe et 
antistrophe, seu plectri error (ut vult Gevartios) locum tantum habuit 
in hymnis sacris et choris tragoedoram et odis iViTMuoi;; non in quoti- 
diano cantu et vulgari usu lyrae, de quo solo hic agere potest Statius. 
Marius Yictorinus, Art. Grammat. lib. I, pag. 260 1 : « Antiqui Deorum 
landes carminibns comprehensas circum aras eomm enntes canebant; 
cujus primnm ambitum qnem ingrediebantnr ex parte dextra, 0t^o^nt 
vocabant : reversionem autem sinistrorsum factam , completo priore 
oibe, antistrophon appeilabant; dein in conspectu Deoram soliti con- 
sistere, cantici reliqua consequebantnr, appellantes id epodon. » Jam 
haec applica ad Gevartii interpretationem , et videbis quam male cohae- 
reant : Ucet enim hae strophae et antistropha observarentur in reous sa- 
cris, non tamen sequitur ut quicunque lyram in manus sumserit animi 
vel exercitationia gratia, illi continuo assignetur plectri error; et si ple^ 
etri error denotet lyricum carraen ex eo quod in hoc genere carminis 
lyram pnJsantes se vertebant et 4^1405» errahanty eadem argumentatione 
dico, pedum errorem significare posse Ijrricum carmen : pedes enim in 
antistrophis vertebantur et revera errahant. Sed nullus hic error plectri, 
sed Gevartii : aliud enim sine dubio dizit Statius, ut ex sensu patet. Lege^ 
« Ac jnvenile calens , plectrique decore superbus. » Jam ahquid habet 
ob quod merito superbus esse potuit Pollins. Utitur eadem locutione , 
Epiced. in Patr. v. ai3 : « Tu decus hoc quodcunque lyrae. » Potes etiam 
plectfique canore superhus, ex Ovid. Heroid. XVI, 180. Tale aliquid de- 
siderat sensus. Mihi placet prior conjectura : nisi forte depravatio lateat 
in voce piectri non in errore : quo casu non male legas, « Ac juvenile 
calens, aevique errore snperbus; » ut apud Ausonium, Profess. VIII. Sed 
mthi adhuc placet piectriffue decore, propter sensum, et minimam mu- 
cationem, et similem alibi locum. 



»22 NOTiE IN GARM. II LIB. H SILV. 

143. Discite securi. Sine nUa hfleiiutione lege, • Vivite securi ; » Vuqg. 
^iHsid. m, 49^ : «Vivite feliceg;* 8U|Mr«,Tt. iai,luiiu8 carm. «Viye 
Midae ^ui^ et Lydo ditior auro ; » iufray Arb. Ated. vcrs. 4^ : « Vive diu 
D08tri pignus meniorabiie voti; » Claudianus, Epithal. Pallad. et Celer. 
V. 129 : « Vivite concordes; ■ Tibull. III, 5 : « Vivite felice», meokores 
et vivite nostri; » Ovid. Heroid. VI, 164 : « Vivite devoto nuptaque vir- 
que toro. » Solennis h«c formula in votis : vide Gevartium, Elect. III, B. 
Nullus in his Silvis locus magit eaiercuit Gronovium quam hic^ ut ipse 
fatetur, Diatr. c. 19, ubi transpositionem versunm fin^rit, et pro JHteite 
legit Dieite: quod expUc4it et defendiiy Elench* Antidiatr. cap. 3, pro- 
latis aliquot Ovidii locis ; qui tamen , ut mihi videtur, minime hnic loco 
quadrant, nec eodem modo«t more dicuntur. Mostra simplicissina est 
raedicina, et mutatio minima. Optime vero coluercnt hcc. Nam inilio 
carminis, PoUii et PoUsb conjunctim mentionem fecerat, vers. 9 : et 107 , 
« 8is feUx teUns dominis ambobus. • Jam iterum eonjuni^it, Fitnle se- 
curi, etc. £t mox PoUam separatim laudat, «Tuque nurus inter longe 
pulcherrima, etc. » qaoniam imnqaam anle fecerat. 



GARMEN IIL 



ARBOR ATEDII MELIORIS. 



OTAT, quae perspicuas nitidi Melions opacat 
Arbor aquas, complexa lacus : ea robore ab imo 
Curvatay enodis redit iude, cacumiiie recto 
Ardua ; ceu mediis iterum nasGaUir ab undis, ^ 

Atque habitet vitreum tacitis radicibus amnem. 5 

Quid Phoebum tam parva rogem? vos dicite causas 
ISaides, et faciles (satis est) date carmiua Fauni. 
Nympharum teneree jFugiebant Pana catervse : 
Ille quidem it, cunctas tanquam velit; it tamen unam 



VARIiB LECTIONES. 



I. Stat, qu48 perspicuas nitidi 
Melioris c/paeat Arbor aquaSf com^ 
plexa Imcus; «pus robore ab imo CuT- 
vaia, elc. Attende constructioDi 
h«|us loci : « Arbor qve opacat per- 
spicnas a<pas nitidi Melioris stat 
coBplesa lacuB ; qn« cnrvata ro* 
bore ab imo, etcJ Qois ferre potest 
banciBcnriaBi compositionis ? Lege 
et distingoe, Stat, quat perspicoas 
nitidi Melioris opacat Arbor atpiaS) 
complexa lacus : ea robore ab imo 
Curvata , eCc. » Jam evnnescit ob- 
scwitas orta eoL doplici quw, Ita 
infra ▼. lo : « sahris ea, finminibufr- 
qne #eqnentis Ntmc hirtos gressus, 
nnnc improba cornua vitat ; ■ ita 
enim Jegendum ex edit. Parmcnsi , 



pro silvis hoBC, — God. Paris. opa- 
cet a primamanu, opacat ex emen- 
datione. Cruc. et Gct. opaeeU A. 

3. Lacus : ea. Cod. Par. lacus: 
qucfy et ita Cnieeus. A. 

3. Enodis redit inde c. Edidi ex 
conjectura , curvata^ enodis redit in- 
de, etc. ; firmat Veneta quse habet 
in nodis. Cod. Paris. babet in mo- 
dos r. m c. a prima manu ; at exhi- 
bet in mar^ne m nodis. . . . inde. 
Cruc et Gron. in nodos, Vid. no- 
tam. A. 

6. Cattsas. £dit. Parm. habet car- 
men; perperaniL -— Cod. Paris. in 
contextu prsebet carmen , et in mar- 
gine causas. A. 

9. Ille quidem ity cunetas tan- 



224 P. P. STATII SILVARUM 

In Pholoen : silvis haec fluminibusque sequentis 
Nunc hirtos gressus, nunc improba cornua vitat. 
Jamque et beUigerum Jani nemus, atraque Caci 
Rura, Quirinalesque fuga suspensa per agros 
CkeUca tecta subit : tum demum victa labore, 
Fessa metu , qua nunc placidi Melioris aperti 
Stant sine fraude lares, fluidos collegit amictus 
Arctius, et niveae posuit se margine ripae. 
Insequitur velox pecorum Deus , et sua credens 
Connubia, ardenti jamjam suspiria librat 
Pectore, jam praedae levis imminet. Ecce citatos 
Advertit Diana gradus, dum per juga septem 
Errat, Aventinaeque legit vestigia cervae. 
Poenituit vidisse Deam; conversaque fidas 



lO 



i5 



30 



quam velit; it tamen unam In Pho- 
loen. Olim conjeceram, « Ille qui- 
dem , cunctas quamquam yclit , it 
tamen unam In Pholoen. » Atque 
huic conjecturae maxime favet edit. 
Parm. quae omittit vocem it : « Ille 
quidem cunctas tanquam velit. » — 
Pro it tamen unam^ God. Paris. et 
t. u. A. 

lo. Silvis h<ec. Cod. Paris. haic 
syluis. 

I a . Belligerum. Sic Cod. Paris. in 
contextu : legitur belligeri in mar- 
gine. 

i4* Ihi demum victa labore. Ita 
Theb.11,473: « JamTelamonasoio, 
jam stratum Ixiona linquens, Te, 
Meleagre, subit : ibi demum cuspide 
lata Haesit. » Sed aliud suadent ed. 
Parm. et Rom. quae exhibent,jam 
demum victa labore. Lege , tum de- 
mum. Virgil. XII, 6 : Tnm demum 
movet arma leo ; passim exempia. — 
Cod. Par. jam d. Cruceus jam de- 
mum ; Gronov. t6i d. 



'16. Fluidos. God. Paris. yZavos, 
quod retinuit Cruceus. Vid. not. A. 

18. Pro credit ratio constructio- 
nis pustulat credens : ■ Insequitnr 
velox pecorum Deus; et sua cre- 
dens Conoubia , ardenti jamjam su- 
spiria librat Pectore, jam prasdae le- 
vis imminet. » Pro levis imminet 
Domitius notat inemendatos Codi- 
ces babere suus invenit. Ardentipe- 
ctore, scil. amore ardenti. Apuleins, 
Miles. V, p. 1 1 7 Bip. : • At illa , Op- 
portune, inquit, ardenti prorsus 
isti meo pectori volentiam scilicet 
perpetrare venitis ; » ita legendum ; 
vulgo inepte violentiam, PricKus 
conjecit, volentia pectorimeo : pro- 
xime veritatem. Voleniiam perpe^ 
trare estfacere rem gratam. Utitur 
hac voce Soiinus. Vide Nonium 
Marcellum. — Cod. Paris. credit, 
et sic Cruceus et Gron. A. 

22. Orwp.God. Paris. fenw; ira 
Cruceus ei Gron. Vid. not. A. 

a3. Fidas. Ed. ^r, fidos, A. 



LIBER II, CARMEN III. 29.5 

Ad comites : « Nunquamne avidis arcebo rapinis 
Hoc petulans , foedumque pecus? sempeme pudici iH 
Decrescet mihi turba chori? » Sic deinde locuta 
Depromit pharetra telum breve, quod neque flexis 
Gomibus, aut solito torquet stridore; sed una 
Emisit contenta manu , laevumque soporem 
Naidos aversa fertur tetigisse sagitta. 3o 

lUa Deam pariter surgens hostemque protervum 
Vidit, et in fontem, niveos ne panderet artus, * 
Sicut erat cum veste, ruit; stagnisque sub altis , 
Pana sequi credens, ima latus implicat alga. 

Quid faceret subito deceptus prsEKlo? nec altis 35 
Gredere corpus aquis hirtae sibi conscius audet 
Pellis , et a tenero nandi radis; omnia questus , 
Inunitem Brimo, stagna invida, et invida tela; 
Primaevam visu platanum, cui longa propago 
Innumeraeque manus , et iturus in aethera vertex , 4o 
Deposuit juxta, vivamque aggessit arenam, 
Optatisque aspergit aquis , et talia mandat : 

« VivE diu , nostri pignus memorabile voti, 
Arbor; et haec durae latebrosa cubiUa nymphae 
Tu saltem decHnis ama, et preme frondibus undam. 45 

25. Sempeme, Edd. Parm. et 4^' '^spergit, God. Paris. habet 

RoiD. semperquey et istnd melias. aspexit in conteitii, et inspenit in 

— Cod. Paris. sempeniue, quod re> margine. A. 
tionit Gmceos. A. ^S. Tusaitemdeclivisamaypre- 

a6. Deerescet. God. Paris. decre- mefrondibus undam. Primo legen- 

sdi. A. dum declinisy id est, obliquo pen^ 

3o. Ndidos. God. Paris. Naia" dula truuco, nt mox dicit; et ita 

doS' A. conjecerat Tiliobroga ; alia res est 

33. Sicut erat, Vnlgo stc tota. — declivis. Hae vpro voces perpetuo 
Cod. Paris. edd. Gruc. et Gronov. ^ commntantur. Deiode, interpone 

sie Unta, Vid. not. A. conjuDctionem , quae excidit : « Tu 

38. Brimo. God. Par. Bromium saltem declinis ama , et preme fron- 

quod legitnr in edit. Gnic. Vid. dibus undam. » Notum hoc iis qui 

not. A. poetas vel roinimnm intelligunt. 



226 P. P. STATII SILVARUM 

Illa quidem meniit; sed ne, precor, igae supemo 
iEstuet, aut dura feriatur grandine; tautmn 
Spargere tu laticem, et foliis turbare memento. 
Tunc^go teque diu recolabUy dominamcpie benignfle 
Sedis , et iUadsk tutabor utramque senecta. 5o 

, £t Jovis , et Pbcebi frondes , et discolor mnbra 
Popuius, et nostrae stupeam tua germina pinus. » 

Sic ait. lUa Dei veteres imitata calores, 
Uberibus stagnis obliquo penduia trunco 
Incubat , atque uiBbris aorutatur amantibus undas. 55 



Ita Theb. IV, 5ai : « telluris opeiiae 
Dissilit umbo capax, silTaeque et 
ni^ra patescimt Fiutnina, liventes- 
que Acheron ejectatarenas ; » itale- 
gendum : vulgo omittitar que ante 
Acheron; et utnbra male pro umbo, 
— Cod. Paris. ecld. Cruc. et Oron. 
dedlivis ama : preme. Vid. not. A. 

53. Imitata. Vulgo animata. — 
Cod. Paris. edd. Crac. et GroDOV. 
animata. Vid. not. A. 

55. Atqueumbrisscrutaturaman- 
tibus undas. Ita invenit in scripto 
Codice Beroariius, a qao in «di- 
tiones h»c lectio propag^ta est : 
antiquiores enim Parmensis et Ro- 
mana, habent sinuatur, ut et Al- 
dina an. 1 5oi , et aliae quas inspexi. 
Domitius ootat ioemendatos Codi- 
ces habere sertMilur. Oainia leque 
mendosa ; tinuatur et servotur nui- 
lum habent aenaum ; fcnitefurma* 
lum; quippe scmtari est penHus et 
sollicite ezcQtere et inqmrerey eC 
in secreta rei alicujns penetrara. 
Item Ceosorin. de Die Natali, C. X : 
« Nunc vero^ ut liquido appareat 
quemadmodum voces nec aub oc«i- 
los nec sub tactum cadeates habere 
possint mensuraSy admimbile Py- 
thagorB referam cummentum; qui, 



secreta Naturae scrutaiAlo , reperit , 
phthongos mnsiconim convenire 
ad rationem numeromm. » ha le- 
l^endiun : volgo, ulufmi appareat. 
Hinc fere hxc vox usurpatur, qnan- 
do de rebus latentibus sermo fit. 
Oirtina, lU, 4 9 ^ 3 : « Thl-aeas leviter 
armatos prscedere juaserat, seru- 
tarique cailes , ne occuitus hostis in 
snbenntes erumperet. > Horatius , 
epist. I, i^, 3^; « Arcaaum neqne tu 
scnitaberis ; » Curt. VUI, 3, « scru- 
tantibns , quid occuleret > osten- 
dit. » Bimilias , IV, a46 x « Scratari 
caeca metalla Depositas «c opes, 
terramque exurere venis, Materiam- 
que manus certam duplicare per 
artem ; » ita legendwn puto ; vu]0o , 
manu oeita 4uplicaner eerte; quod 
Soaiigenim adeo ofifendh, ut pro- 
clamet versum esAe ab hominte iJ* 
chymista infractnm : ^dupUtdire tna- 
teriam per artem manus ele^nttt 
dicitur. Salmasius ad Hist. Angust. 
pag. 919, legit ut in vulgatis est, 
et Blaniiio di^saimum judicat. 
Nollem ^fiictum; sed per^o. H»c 
vero «roi/ scrutaii significatio • «m* 
6fwnon convenit, s«d piscatoribus 
potius, qui scmtari stagua et seru- 
tatores maris passim dicuntur. Vide 



LIBEB II^ GARMEN IIL 227 

Sperat eiaoiplexus; sed aquaorum spintus arcet, 
Nec patitur tactua* Taudeni eluctata sub auras 
Libratur funde^ rursusque enodecacumen 
Ingeniosa levat, veluti descendat in imos 
Stirpe iacus alia. Jam nec PhGebeKa Najfs 60 

Odit,etexclu9osinVitaLt(pirgite.ramois 

Haec tibi, parva quidem , genitali Ince paramus 
Dona, sed ingenti fbrsan victura sub aevo : 
Tu , cujus placido posuere in pectoi^e sedem 64 

Blandus Honos, hilarisque (tam^n cum.pondere) Virtus 
Cui ne<i pigra quies, nec iniqua potentia , nec spes 
Improba; sed medius per honesta , et diilcia limes : 
lacornipte fidem, nullosque experte tumnltus , 
Et secrete palam : qui digeris ordine vitam ; ^ 

Idem anri facilis contemptor, et optimus idem 70 



autem majorem abtarditatem ; se- 
qnitiir enim , « Sperat et ampleztis ; 
sed aqaamm spiritus aroet, Nec 
patitor tactos ; » quomodo fieri po- 
test at scrutetur undas arbor, et si- 
mnl Ron tangat? ridiculum hoc. 
Le^e , « atque umbris tutatur aman- 
tibus ondas;» defendit nempe ab 
igne fuperno et dtun grandine , 
quemadmodum mandaverat Pan , 
anpra vs. 4^ • ^^^o recte dicuutur 
anibre amantes; umbng sunt folia 
eC comae, ut Thebaid. 11, vs. 4oi : 
« amiMw redierunt montibus uro- 
brae; • quod non recte capiens Ber- 
nartius , ez Lipsii codice male sub- 
stitoit , redierunt yallibus umhrce : 
qul enim, inquit, umbrce in monti- 
iu$? Dic^im tibi ex Virgil. Georg. 
I, 34a : « Tunc soi;nni duices den- 
s«qaeis montibus umbre ; • ad quae 
notatSerriust «Quiatuncincipiunt 
arbores frondescere. • Vide et cor- 
rupcusimum istnro locum ^neid. 



I, 607, dum montibus umbro! Im- 
stmbunt convexa etc. qui similiter 
intelligendus est, quocunque modo 
legendus sit : nec audiendi Ser- 
yius et Donatus nugantes de solis 
et lune urobra. Senec. in OEdipo, 
vs. i55 : « Non siiva sua decorata 
coma Fundit opacis montibus um- 
bras. » Piuribus possem , si opus 
esset. Recte igitur : tutatur undas : 
et hoc in contextum admitti me- 
retur. — Scrutatur legitur in mar^ 
gine God. Paris. qui habet sinuatur 
in conteztu. Cruc. edidit smuofur: 
Gronov. scrutatur. A. 

61. Pro ^enitali edd. Gruc. et 
Gronov. geniali, God. Paris. edd. 
Parm. et Ven. ^entta/i, quodetha- 
bet ed. pr. Vid. not. A. 

69. Secrete. Sic God. Paris. a pri- 
ma manu, satiaie in mai^ne ex 
emend. et pro qui exhibet quod a 
priroa manu, quo ex emendatioae. 
Vid. not. A. 

i5. 



2a8 P. P. STAT. SILV. LIB. II, GARM. III. 

Comere divitias, opibusque immittere lucem. 

Hac longum florens animi morumque juventa, 

Uiacos aequare senes , et vincere persta 

Quos pater Elysio, genitrix quos detulit annos. 

Hoc illi duras exoravere sorores : 

Hoc, quae te sub teste, situm fugitura tacentem 

Ardua magnanimi revirescit gloria Blaesi. 



75 



•j I . Pro Condere divitias MS. Se- 
neBsis, editt. Parm. Rom. et Ven. 
habent Comere, quodGronoyio no- 
tatum, etillastratnm, Diatr. c. 27, 
mnltis exemplis; et inter cetera hoc 
ez Claodiano, de VI Gons. Honor. 
¥S. 5a3 : « Ac velut officiis trepi- 
dantibus ora puelbe Spe propiore 
tori mater sollertior omat Adve- 
niente proco , vestesque et cingula 
comit Sspe manu, viridique an^^- 



stat iaspide pectus , etc. ■ Ubi qu»- 
ro, quare mater dicitar « Sspe co- 
mere vestes et cingula,* quum 
unus tantum proci adventus hic 
describatur ? Lege, Ipsa ntanu : non 
permittit ancillis et omatricibus, 
sed ipsa oraat et comit vestes et 
cingula ; quibus cura et soUicitudo 
matris optime exprimuntur. — God. 
Paris. comere; et seq. vers. hac^ a 
sec. manu factum exac. \, 



mjM 



IN CARMEN TERTIUM LIBRISECUNDI 



SILVARUM. 



Vbbs. a. JtvoBOBE ab imo Curvata in nodosy etc. Robur boc loco idem 
est qaod truncus: at Glaacia Atedii vs. loi, et Theb. IX, 585. Nodi qai 
siat io arhoribas qoiyis iotelligat vel ex hoc loco Plio. XVI, 38 : « unde 
deprehenditar, an torta sit materies, nodisque concisa. » Arbor curvaia 
in nodos est quae euruatura nodos efficity ut digiti eurvantur in ungues 
apad Ovid. Met. X, 699; luna eurvata in comuoy Piin. Hist. Nat. II, 
3, et XXXVII, 10; Virg. iEneid. III, 533 : « curvatus in arcum. » Hoc 
vero pacto abundat aliquid ; quippe satis erat dixisse « quae ab imo trunco 
curvata, exinde surgit recta. » Lege et distingue, « Ea robore ab imo 
Cnrvata, enodis redit inde, cacumine recto Ardtia. » Jam duo vides ob 
quae hanc arborem laudat, quod recta et quod enodis. Glare confirma- 
tur haec restitutio vers. 5 7 : 

.... tandein eluctau tn}> auras 
Librator fando, nirsusqac enode cacumen 
Ingeniota levat, veluti descendat in imos 
Scirpe lacoj alia. 

Qoo loco idem dicit quod hic, mutatis tantum verbis. Reetam hanc et 
sine nodis elevationem , enodem tenorem eleganter vocat Plin. Hist. 
Nat. V, I, de monte Atlante: « proceritatem spectabilem esse enodi te- 
nore; > ita omnino legendum puto pro efiodi nitore^ quod vulgo obtinet. 
Glaadian. Rapt. Pros. 111, 35^ : 

.... succidere pinos , 

Et magis enodes properat prosternere cedros , 

Exploratqne obiens truncos , rectique tenorem 

Stipitis. 

14. Cwliea tecta subit: ibi demum vieta labore, Pro Ccelioa tecla N. 
Heinsius ad Ovid. Fast. IV, 3^5, mavult CoBlia tecta, ut vitetur ambi- 
goitas. Sed ne metuat : primum enim Caslicus pro Oelestis non est atvi 
Statiani , sed mnlto inferioris. Deinde Mons Coelius per o fere scribitur ; 
atium vero per a quemadmodum in Virgilio suo semper Heinsias : unde 
sequitur has vore.<« coelicus et aelicus confundi non potuiHSc. Mnjor mihi 



a3o NOT^ IN GAKMEN TERTIUM 

videCur difficulus in voce tecta; quomoclo enim dici poluit Pholoe 5u6- 
iisse tecta, qunm statim itequatur iilam deposnisse se margine ripcBy et 
eo loco ubi nune sunt aedes Melioris? quin et Diana eam cubantem vidit, 
dum crrat per septem juga. Non igitur intra tecta tunc fuit Pholoe, sed 
suh dioy nudoque sub aetheris axe. Lege, « CkKlica tesca subit. » Tesca 
s«u tetqus sunt loca aspem et inctUta, qaalia fere sunt monief. Horat. 
Epist. I , i4> 19 : nani quae deserta et inhospita tesqua Gredis, amoena vo- 
cat mecum qui sentit; » unde nemorosa tesquaf Lucan. VI, 40. Glossse : 
Tesca y luvtattf^jutnt , mu fax^tf , mu Ifvfit^t towoi. Festus : « Tesca , loca augu' 
rio designata. Cicero aspera ait esse et difficilia. > Ubi vide Scaligernm et 
interpretes. 

1 6. Flavos coUegit amictus Arctius. Pro Jlavot editio prima Veneta 

habuit fluvidos : unde Gronovius optime, fluidos collegit amictus, Sen. 

OE^dip. vs. ^22 1 

Uode uni moUes placocre cultoSf 
Ua sintts laxi» fluidnmqve tyrmJi 7 

Ovid. Art. Am. III, 3oi : « tumcisque flaentibus auras Excipit. » Apnleiut^ 
io Floridis, de Indis loquens : « primi aidenhas, oltioii teiris , super ^Egy- 
ptios eruditoSy et Judseos superstitiosos , et Nabatheos mercatoret, et 
fluxos vestium Arsacidas; >• ita legendum; volgopnmiset ultimis. Araob. 
1. III , p. 108 : « fliiidarum vestium saperjectiouA perfusos ; « Tacit. de Mlor. 
Germ. 17 : « Locupletissimi veste disiinguuntar, non fluitante sicot Sar* 
matae ac Parthi, sed stricta et singulos artus exprimente ; • Val. Fl. III, 1 S7 : 

Hiiic Halyn, binc rigido traucurreiis demetit ense 
Prothin , et intignem cithara cincmqoc fluenti 
Dorcea : 

ita omnino legendum puto pro cantu^ue fluenti. Et scio qnidem recte dict 
posse cantus jfluens (vide Gl. Drakenborch. ad Sil. Italic. XI, 4^^)» ^^ 
si hoc loco retineas cantu, bis idem dicentem poetam facies. Cinctus 
Jluens est pallay perpetuum citharoedorum gBStamen. Tibvlliu, UI, 4^ 
de ApoUine citharcedo : « Ima videbatur talis adludere palla; » ubi vide 
BrQukh. Si de hoc Flacci loco aiiter sentiant GI. viri Burmann. et DrakQob. 
non conteadam. — Nos confu. Vid. nostr. Val. Flacc. tom. I, p. 191. £». 

17. Nive(B posuit se margine ripcB. Quid sit nivea ripa non intelligo ; 
roagis forte placebit niveo margine : ut Balu. Etnisc. v. 5i ; sed ibi nt- 
veus mai^ est ex marmore candido factus : qoae interpretatio huic loco 
non quadrat. Suspicari potes vocem viridis vel viridi latere sub ista 
nivecB; hae enim voces saepe inter se commutantur in MSS. viridis ripw^ 
ut Ausonius, Mosella, v. i^i; Gicer. de Legg. 1,5: « in viridi opacaqne 
ripa inambulantes; • Noster Theb. IX, Sai : 

CreNPOS, cui prima dics io ^rgite fido , 
£t natale vadua, et viridas cunahula ripar. 

Val. Flacr. V, 217: « viridesque premunt longo ordine ripas. » Vel c»i« 
ndi margtne. Pliii. Epist. VIII, 8, 4? de Glitumno : « Ripe fraxino multay 



LIBRI SECUNDI SILVARUM. aSi 

mulca populo yestiantur : qnas pexspicuus anmia, velut mersat, viridi 
mar^ioi adnumerat; » ita legeadum alicubi monui^ (Nos, viridi ima- 
gine. Eo. ) — Margituf ripa probum est , ut apud Ovid. Her. V, 37 : « con- 
«ta mar^ne ripae; ■ et ita Biet. I, 729, et V, 698, et Apul. Mil. I, p. i4 , 
et alibL Aliter non male l^ere posses, « vitrei posuit se nuirgine rivi; *» 
Toces enim vttreus et niveus, ripa et rivus pariner in codicibus confnn- 
duntar. Silius Italic. IV, 534 • 

Monle proceUoso Murramun miserat Anxtir, 
Triumic oiveo te sacra , Phahnte , proAmdo : 

ubi pro niveo Heinsius mavult Libyco : ego non dubito, quin Silius scri- 
pserit vitreo, Piin. Epist. YUI, 8, de eodem Clitumno : « fons... qui lato 
(p-esiio patescit purus et ritreus, ut nuraerare jactas stipes et rclucen- 
tes calculos possis. » Noster, Propempt. Met. Celer. y. 16 : « Surgite dc 
ritreis spnmosae Doridos antris. » Vide Heinsium ad Claudiani Fescen- 
nina in Kupl. Honorii €t Maris. De comroutatione tov ripa et rtvui yide 
Beotleiom ad Horat. Carm. HI, a5, y. i3 ; et IV, 2, v. 3i. Malo tamen 
viridis ripte, T« ripa absolnte, mejluvii vel aquarum mentione, ut Ti- 
buH. n, Eleg. 5y vs. 53, de INaz 

Goncubilasqne tuos fiirtim , vittasque jacenteR , 
Et copidS ad ripas arma relieta Dei : 

nbi nuUa vel in prscedentibus vel subsequentibus aqimriun mentio. Ita 
Manilius, lib.IV, vocat Illyricum vicinum ripis: quodiScaliger interpre* 
tatur 'lXAv^i/« ^afoUhaf : ripa enim et de mari dicuntur, eodem libro : 
« Magna jacet tellus, magnis circumdata ripis Partbis; n et ita lib. V, 

Quiiqais erit taU capiens sob tempore vitam , 
Liloribus ripisqne raos circumferet annos. 

19. Jrdenti jamjam suspiria librat Pectore. Barlhius interpretatur, 
« anhelitum ex cursu vehementem compescere nititur. » Sed boc noii 
videtur esse It6rarv suspiria^ et potius videretur suspiria vibrat, id est, 
emittitf ut apad Gratium, Cyneget. vs. 388, de cane rabido: «^tivis 
vibrans accensos febribus ignes; » ita legendum : vulgo <estivoSf et ac- 
eensis. Pmdent. Apotbeos. v. 49 ^ 

Hoc verbam est quod vibratam patris ore bcnifno 
^umsit virgineo fragilem de corporc formam. 

Sed vide quid sequatur, « jam pred» levis imminet. » Oppositio videtur 
postnlare, « ardf nti jamjam vesii^a librat Pectore ; jam pr»d» levia im- 
minet; » sua eredfos connnbia, boc est, certus omomm, ne^li0enttus in- 
trrdom agit^ et vestigia libraty sistit s^, cursum sostinet: statim tamen 
pued4B levis imminety cursum repetit. Sic librare cursus, Ovid. Amor. II, 
6y II ; librare pennas , Quintil. Deciam. XIII, de apibus; Ubrare volatum , 
Siiius, XV, 436; librare brachia, Apulei. Miles. UI. Recte vero librat ve- 
stigia Pan, cursum sustentums : nisi enim ita fecisset, aut procidisset, 
aut in ter(pim lapsus fuisset ; quum snperiora corporis adeo graviora es- 
sent inferioribus; libint igitur, in ceqmlibrio tenet. 



232 NOTiE IN GABMEN TERTIUM 

32. Aveniiiueque legit vestigia temg: Non miror interpretes hunc lo- 
cam praeterire; quomodo enim explicarent quod non intellexerunt, nec 
unquam intellectum erit; nempe, quid sit legere vestigia terrce? an igi» 
tnr terra aufugere solet, et Diana yestigia ejus legere seu sequi? agno- 
sco quidem ma^am venatricem Dianam /eramm vestigia legentem; unde 
beluarum agitatrix dicitur Amobio, lib. IV, pag. aJ^i (ubi ynlgO male 
leQixnr silvarum agitatrix) et, saevis inimtca virgo beluis^ Horat. carm. I, 
1 a , aa. Sed ferne vestigia quienam sint,ignoro. Agnosco etiam Aventinum 
montem et collem et silvam Aventinam ; sed de terra Aventina nunquam 
ante inaudivi. Quid multa? lege, minima mutatione, « Aventineque le- 
(][it vestigia cerv«; » Seneca, Uippolyto, de Diana v. i6o: « tua Getulos 
Dextra leones, tua Cretaeas Sequitur cervas; » Vestigia cervcBy ut Tibull. 
IV, 3, i3 ; Ovid. Trist. V, 9 , 37 ; CatuU. de Nupt. Thetid. etPelei, v. 338; 
Gratius, Cyneget. v. aoi : « sequi leporis vestigia parvi;» id est, legere 
testi^ia leporis. Aventina cerva ut Osscea ursay Ovid. Metam. XII, 319. 
Legere vestigia phrasis bene nota; vide Theb. IX, 171; XII, 37 a; Ovid. 
Metam. III, 17; Lucan. VIII, aio. Recte vero et ex decoro facit Dia- 
nam errautem per septemjuga; illa enim, utpote venatriz, montibus 
loaxime ^randebat (unde montivaga Dea appellatur, Achill. I, 4^)? 
prssertim Aventino, ubi templum illi et pran^ipuus cultns: unde Ovid. 
Fast. III, 884 : * Aventino Luna colenda jugo. » Festus : « Servorum dies 
festus vulgo existimatur Idibus Augusti, quod eo die Servius TuIIius na« 
tus serva edem Dianae dedioaverit in Aventino : cujus tutebe sunt cervi; 
a quorum celeritate fugitivos vocant cervos; » ita legendum pro vocent 
servos : quod et partim monuit Dacierius. Hic autem vides cervos sub 
Dianae tutela : longe aliter Horatius, carm. IV, 6, 33 : 

Deliae tutela Dcx , fugaces 
Lyucas et cervos cohibentis arcu. 

a4' Numquamne aviJis arcebo rapinisy etc. Ne dubites de epitheio 
avidis facit locus Prop. I, ao, 1 1 : « Nympliarum semper cupidas defende 
rnpinas; » et Nostri, Thcb. IV, 695 : « noctumaque fuita licentum Cor> 
nipedum et cupidas Fauuorum arcebo rapinas. » 

33. ^^ic tota cum veste ruit. Sic ruit: quomodo ruiC? nnlla enim bic 
comparatio. Deiiide, tota cum veste: iuepte: quis enim supponere po> 
test eam cum parte vestis in fontem ruituram esse? Lege, certissima 
emendatione, « Sicut erat cum veste, niit ; » Thebaid. HI, 680; IV, 8oa ; 
VII, 819, de Amphiarao nd inferos descendente; Ovid. Metam. XUI, 
584; Si^on. ApoUinar. carm. 11, 4o5; Noster, Tlieb. IX, 36: 

. . . . juvat exh.^tastos iterare labores 
Sicat erant : polvis sudorqoe cruorqae per artus 
Miztos adhuc : vertere gradum vix, etc. 

ita legendus et distinguendus iste locus, vulgo pessime habens. Contra- 
rium passa est Arethusa apud Ovid. Mrt. V, 601 , « Sicut eram^ fugio sine 



LIBRI SECUNDI SILVARUM. 233 

Yestibus: • Nostra, cum veste. Sueton. Glaudio^ c. 34 : « Induzit et unum 
ex nomenculatoribus suis, sicut erat togatum. » Plura eiempla ad ma- 
num sunt, si hec non sufficiant. 

38. Ifnmitem Bromitim ^ etc. Gronov. Diatr. cap. 20 : « Auctor sum 
edituris Statium, ut sine ulla haesitatione in textum recipiant palmariam 
iilustrissimi viri conjecturam, Invitam Brimo. » Is est Scaliger, Not. ad 
Propert. U, 2, 1 2 : « Virgineum Brimo composuisse latus. » Quod vero Sta- 
tius Dianam vocat ^rimo, in diversum abeunt ceteri scriptores, qui 
Cereremy non Dianam, Brimo appellant; causam hujusce appellationis 
narrat Arnobius, lib. V,p. 170. Jupiter enim incestis libidinibus iu ma- 
trem.Cererem aestuans, quum non auderet vi petere quod procaci ap- 
pelitione conceperat, fit taurus, et ita cupita potitur, « ardescit furiis 
atque indignationibus mater (verba sunt Amobii), spumat, anhelat, 
euestuat, nec fremitum continere tempestatemque irarnm valens , ex 
continnn passione Brimo deinceps ut appelletur, assumsit. » £t ita quu- 
que dem. Alexandrin. Admonit. ad 6entes,'pag. 11, ed. Paris. ^ouc ii 
fiUfmfut luu Aiof ^^oc /uuni^A AM/MTpav tt^f^nM nf*9rK9iutUy tuu juSrts (oi)» 
m/' »ri ^« Xoi;rov, fiwfli n yuiAiJiCf) nrSf Ajiow' »c ^» X^H"^* BPIMO Tpoace^o- 
fut&wa* xiryvtsu : « Cereris vero mysteria , et Jovis cum matre veneres 
conjunctiones, et ira Cereris (nescio an dicam matris vel iixoris), ob 
quam iram Brimo appellatam csse dicitur. » Est enim Bpiftoc/^flU idem 
quoddfi/<oi7^Ai, ifyi^taSAtyfremerey irasci. Hesychius: Bpi/x», eiriiXji' xtu 
yvv4u*uA iLffwMrwiL' quae ultima verba explicanda sunt ex istis Hesychii : 
Bf yicA^ii, ifyS, tK 9uiw9i%fy Kv^pioi. Sed haec obiter. Nequaquam igitur 
Staiio et auctoribns citatis convenit: nisi dicas Cererem seu BrimOy et 
Dianam seu Lnnam, easdem esse : de qua re vide Macrobium, Saturn. 
I, 18 ad finem. Sed tota Veterum MudoXoyiA tenebris et contradictioni- 
bus obvoluta. Memoriae vero falsus fuit Grono vius , quum Invitam Brimo 
Scaligero impntaret: ille enim non Invitam sed Immitem Brimo, ut in 
vulgaiis est, legebat. 

41. Depasuit juxta. Id est, plantavit: ex Virg. Georg. II, 23: « Hic 
plantas tenero abscidens de corpore matrum Deposuit sulcis. n Senec. 
Consol. ad Marciam. cap. 16: « A(pricola, eversis arboribus, quas aut 
ventus radicitus evulsit, aut contortus repentino impetu turbo perfire- 
git, subolem ex illis residuam fovet, et amissarum semina statim plan- 
tasque deponit;* ita legendum; vulgo tiisponit, male; quum de planta- 
tione non ordinaUone et dispositione e& sensu liqueat eum agere. Vide 
GronoviumadEpist. 86, ubisimile mendum sustulit. PUnius, Hist. Nat. 
XIX, 6, de caepis : « Ascaloniarum propria natura: etenim velut steri- 
les snnt ab radice; et ob id semine seri illas, non deponi, jussere Graeci. » 

52. Stupeant tua germina; id est, colant, venerentur, cnm stupore 
quodam seu admiratione. AchilSid. I, v. i4* ad Domitianum : « At tu, 
<|nem primum longe stupet Itala virtus ; * Clandian. in Prob. et Olybr. 



334 NOTiS IN GARMEN TERTIUM 

CoDS. Y8. 163 : « Medisque snlMbCtit Mo<tra Semiraimae •tupeant insignia 
turre« ; » ita inveiut Heiu^ias in Pulmanni Godice ( Nos Yero , timeani, En. ) 
ybique exempU. 

53. lUa. Dei veteres animaia calores. Latinitatem in kis quaero : dixisse 
enim debuit vel animata in calores^ vel animata caloribus. Moster, The- 
baid. lib. VI, vers. 268: 

^in nuigiuiiiiinum series antiqua parentiiai 
Invefaiior , miria in vnltum animau figarit. 

Ovid. Metam. IV, vers. G17: 

Gorgonei capitis gattar cedderc cmentae : 
Qnas humut exceptas varios animavit in angues ; 

et XIV^ 566 : «In nymphas animata classe mariaas; » Sedul. V, a66: 
« Gorpora Sanctorum fractis abiere sepulchns, In cineres animata suos. • 
Vel animata caloribus. Glaudian. IV^ Cons. Boaor. ys. 691 : • muhaqae 
animantur iaspide cultus ; » quem locum adduxi et emendavi sapra ad 
£q. Max. vs. ao, quo tempore editio Heinsii ad manns non erat; hac 
inspecta , vldeo eum annotantem y « iMiriaaCui' unus Mediceus ; hortatur in 
nonnuUis; forte animtUur. » Ne dubites quin scripserit Glaudian. ita at 
emendavi, animantur: quae vox in MSS. hoc modo scribitor aiolw: 
unde ista variantur et hortatur et vulgata omantur. Nost. Pietat. Abasc. 
vs. 3 : « Aut ebur, impressis aurumve animare figuris; » Theb. III, aaS 3 
« urmaque in auro Tristia^ terrificis monstrorum animata fi(pris. » Plara 
exempla utriusque generis vide apad Heins. ad Glaadiaa. in Rapt. Pros. 
III, 386, et passim in Statio reperies. Jam vero qua analogia, quo senao 
interpretabimur istud animatacalores? quippe notuaille Grsecismaa quo 
subinteliigitur prsepositio «ata, hic locum non potest habere; nec enim 
potes dicere, arbor animata calofes^ eo modo qao dtpeus ccslatus pugnas 
apad Nostrum, AchiUeid. II, 178; et, aama exptessa castis, Valer. Flacc. 
I, 398; et, flores inscripti nomina regum, apud Virgilium ; in illis eoim 
iocis idem est ac si dixissent, clipeus qui pu^nas caslatas habet; et arma 
quse casus expressos habent seu exprimunt; et flores qui nomina re^tm 
imcripta habenti nuUo vero sensu potes dioere, arbor quae calores Dei 
animatos habet. Domitius interpretatur, animata , tfute concepit : more 
suo verba detorqaendi ad sensum quem animo conceperat, securos 
utrum ea sit eomm significatio, neone. Lege, « illa Dei veteres imitata 
calores. » Sensu optimo , matatione minima. De rebus inanimis hanc 
vocem usurpari notum est. Manilius, I, aoi : « Terra quoque aerias le- 
fj^s imitata pependit; » Ovid. Met. IX, 34o: «Tyrios imitata colores;» 
Martial. I , iliy , 6 : • Aut imitata breves punica mala rosas ; • Horat. 
ep. 11 , 1 , vs. 207 : « Lana Tarentino violas imitata veneno ; » ita legendnm 
puto pro lana : alibi dixi. Plin. Histor. Nat. XIV, 3 : « caudas vulpium 
imitata aiopecis; » viiis ea species. In contextum itaque admisi tmtlafa. 
Qttod si quis audaciam hanc damnet , tantum peto , at exemplo uno ha- 
jusce constructiani» me refutet. Aliquis forte cotijiciat, « illa Dei to 



LIBRI SECUNDI SILVARUM. a35 

veteres animata ealores. » Sed probe scio Statinm non ita scripturum 
fviMe. 

6a. Hmc tibiy jparva <pndem, ^eniaU hme paramus Dona. Ita omnes, 

qiMS inspezi, editiones^ pnster nnicam Parmensem, ex optimis codici- 

im espreasam, proot teiUtur N. Heinsius alicnbi ad Clandianum. Ea 

hi^ec iftnitali luce. Nihil yerins : hix genitalis idem est qnod dies nata' 

ia » in qua ^eatmtir, seu na»eimur. Orid. Trist. III , 1 3 9 1 8 , que est de iVo- 

tali suo,vocat tempus genitale; qam ibi est indqbitatascriptura. Noster, 

GenetbliacoLucani, y. i3i : «Procul hinc abite mortes : Haec vitae geni- 

talis est origo; » ita enim et illic ex eadem Parmensi scribendum pro 

fettialis; allndit ad titulum eclogae quae est Genethliacon seu proprius dies 

sen nataiis Lucani : et simul opponit mortem et genitalem originem yiue : 

qaasi dizisset, Quid morti cum die natali? abeas, o Mors ; nihil tibi cum 

hac luce : hsec enim est natalis Lucani. Miror igitur Salmasium, qui ad 

Gapitolini Pertinacem, cap. i5, scribit genitales dies pro nataliciis non 

esse termonis aut consuetudinis Latins; nec audiendus Gronoyius, qui 

legit, Hae vii<B genialisj pro hac; nesciit yir summus lectionem edit. 

Parm. qnam nnnquam viderat. Hie yero voces saepissime commutantur 

inCodd. MSS. Ovid. Art. Amat. I, 136, de virginibus Sabinis: «geni- 

talis pneda, • que estelegans Burmanni restitutio, pro genialis. (Nos t 

omisimns. Bn. ) Sciunt pueri quare^^entta/em pnedam vocet Sabinas Ovid. 

quia nempe rapiebantur Kberorum gignendorum et snscipieDdorom gra- 

tia. In contextum itaque recepi genitali luce : idem factums etiamsi in 

Parmensi non invenisaem. Aliud est geniaHs luz; nempe festa, hilaris, 

Itetay qna Genio indulgemus. Juven. aat. IV, 66, • genialis agatur Ista 

dies; « nnde genialis hiems, Virgilio. Optime autem conveniunt Dona; 

ea enim nala/t6tt5 mittebantnr amieis , ut ex Martiale et aliis notum. Ita 

Censonnns librnm snum deDieNatali misit Q. Cerellio, iVata/ittt titolo, 

Qt ipse ait, cap. i , ubi vide notas lindenbrogii. Sic etiam Antholog. I, 

3o : 'AfTiVtirrf 9c ntf0«ivi FENEeAlON airan BIBAON. 

68. Et secrete palam. Domitius : « Inemendati Godices habent , ef sa" 
tiate palam; nos secrete legimus, ut dicat, Qut non minits continenter 
secretus visus (opinor vivis) quam si publice ageres. » Hinc apparet, vel 
Domitinm non bona fide et ingenue agere, vel eum non vidisse edit. 
Parmensem, que clare habet Et secrete palam. Et hoic lectioni dcquie- 
seic GroBov. Diatr. cap. ao, me non renaente, modo intelligerem quid 
sit virseoretusy ant qua laudis parte afBciendus. Secretus quidem turbis 
popuiaribus aut negotiis recte dicitur aliquis ; sed exemplum desidero 
nbi laodatur quxspiam eo quod sit secretus aBsolute : et magis quia tani 
in malam qnam bonam partem secretus quis esse potest. Multo minus 
admitto interpretationem et conjecturam Gevartii , Exsatiate palam ; hoc 
esc, inqnic ille, pienus vita, Quid? an exsatiatus significat plenus vita? 
non certe magis quam pienus vino; et quid est paiam pienus vita? Quod 



236 NOTiE IN GARMEN TERTIUM 

si (licat <ro viUB repetendam esse a fine versus et voce vitiMniy respondeo, 
tunc scribi oportnisse Exsatiate palam quam digeris ordine vitam : pa- 
lam exsatiate vitse quam vitam digens ordine ; non qui. Hjc sunt allaci- 
nationes doctorum virorum quum fateri nolint se non intelli^re quod 
non intelUgunt. Sub vocibns satiate palam latere puto epitheton aliquod 
vov vitam ; quaerant acutiores : mihi simplicius videtur fateri nescire quod 
nescio. Scio quidem voces secrete et secure a librariis saepe confiindi: 
vide cl. Drakenborch. ad Sil. Italic. XI, 324* Sed si Statius scripsisset 
Et secure palam, vix explicare potuissem. 

73. Vincere persta Quos pater Elysio^ genitrix quos detulit annos. Id 
est, superes «etate patrem et matrem tuam mortuos: vincas annos quos 
illi ad caropos Elysios detulerunt. Ita , Silv. V, 269, de JBnea, 

TentanteiD et vivos molitam in Tartara gressixt 
Detulic iiiferoc vaies Iongaev:i Dianar. 

75. Hoc illi duras exoravere sorores, Illi, id est, pater et mater tua 
boc Parcas tibi ezorarunt, hoc impetraverunt a Parcis, ut eorum an- 
nos superes; hoc etiam exoravit f^lorisi Blsesi, quam non sinis interire. 
Haec explicanda erant, quoniam interpretes non intellexerunt vocem earo- 
ravit repetendam esse in ultima parie sententi», ut Theb. VI, v. i44 ^ 
« At tua nondum , Cadme, domus ; nuUus Tyrio (pnege plangitor infans; • 
ubi yojL plaijigitur «Vo «oivov utrique parli sententice appUcanda est. Ovid. 
Metam. Xv, vers. i56: 

Corpora Mve rogus flanuua , sen tabe vetustas 
Abstulerit, mala posse pati non olb putetis. 
Morte carent animae : 

ita distingruendum ; vulgo <r«Xfi« 0ti)/m ponitur post to putetis; quo pa- 
cto pars ultima sententise, quae pendet a voce animay corrumpitur. Gon> 
structio est : neputetis animas possepati mala ulla; quippe morte carent 
animce. Juvenal. VI, vers. 162: 

Sit formosa, decens^ dives, fecunda , vetustos 
Porticibus disponat avos , intactior omni 
Crinibus effnsis beUum dirimente Sabina 
(Bara avis in terris , nigroque simillima cycno) : 
Qais fcret uxorem cui constant omnia ? . . . . 

ita distio£[uendum. Sit VLTorformosa, decens^ diveSy e.tc. quis ferat uxo- 
rem cui omnia conslant? Locum adduco^ ut mecum mireris istam vocem 
intactior, quae mibi absurdissima videtur: non enim uxores (de quibas 
hic a^it Juvenalis) sed viryines dicuntur intactof; vide Virg. .£neid. I, 
349) ^* poetas passim : intactCB quidem recte dicerentur Sabinae anie> 
quam a Romanis raperentur; et ita eas appellat Propcrtius, lib. 11; sed 
non ita quum hellum dirimebant; tunc enim matres eraMt; vide Liv. K 
i3.-JViitlo vocem intactior^ novam, nec alibi, credo, inveniendam. Leg^^ 

Porticibus tlisponat avos , sit c.istior omni 



LIBRI SECUNDI SILVARUM. aSy 

Grmibaa effosis bellain dirimeDte Sabina. 

Notabiles castitate Sabin»; vide Horat. epod. 11, v. ^i. Ita emendave- 
ram , <]aam inspecto vetere scholiaste illum quoque ita legisse depre* 
hendi. Sic enim habet : « Bellum. Sit castior Sabinis, quse foedera inter 
Tatiam et Romulum fecerunt. » Vides ipsa verba, hoc est, rem ipsam. 
Prima litera *nd sit amittebatur in ultima pnecedentis avos: unde ex 
iteastior fecerunt intaetior^ minima mutatione. « Ezoravere hoc duras 
sorores, • ut carm. VII, vers. lai : « Unnm quseso diem Deos silentum 
Ezores. » Hoc, Hoc , ut apud Virg. Georg. 11, 35a : « Hoc effusos mu- 
nimen ad imbres; Hoc, ubi hiulca siti findit canis sestifer arva. • 



CARMEN IV. 



PSITTACtS MELIORIS. * 

Jr siTTAGE, dux volucrum, domini facunda volnplaft, 
Humanae solers imitator, Psittace, linguae, 
Quis tua tam subito praedusit murmura fato? 
Hestemas, miserande, dapes moriturus inisti 
Nobiscum; et gratae carpentem munera mensae, 
Errantemque toris mediae plus tempore noctis 
Vidimus : af&tus etiam meditataque verba 
Reddideras; at nunc aeterna silentia Lethes 
Ille canorus habes. Gedat Phaetontia vulgi 
Fabula ; nec soli celebrant sua funera cycni. i 

At tibi quanta domus rutila testudine fiilgens , 
Connexusque ebori virgarum argenteus ordo, 



VARI^ LECTIONES. 



* Psitta4:us Melioris. God. Paris. 
Psitacus Atedii Melioris; qaod et 
habet ed. pr. A. 

3. Pro murmura ed. Parm. /u^ 
mina; perperam. Vide qvub dixi 
in pnefatione, de commntatione 
vocum trisyllabarum. 

4. Hestemas. Edd. Rom. et Ven. 
extemaSy forte exfremos, et hoc ve- 
mm puto : hae tres voces perpetuo 
confunduntur in libris. — God. Par. 
extemas. 

9. Hahes. Heins. ad Ovid. Herr. 
XrV, 9$ , « pro haheSy forte , inquit , 
reponendum 0615. » Non opus est: 



Noster, Protrept. Crisp. vers. i36: 
■ an te septenns hahebit Ister? « 
Ovid. R. Am. vs. 63o : « Alter, si 
possis, orbis hahendus erit; » ubi 
hahere alterum orhem, ut habere 
silentiaLethes. Genethl. Luc. v. 1 1 1 : 
«Seu pacis merito nemus recia- 
sae Felix Elysiis tenes in oris. » Idem 
ergo : « tu habes silentia Lethes , » 
et « silentia Lethes te habent; » et 
proinde nihil mutandum. — Ha" 
hes. Sic God. Par. ex emendatione : 
habet a prima manu. A. 

10. Edit. Parmen. exhibet non 
pro nee. 



P. P. STAT. SILV. LIB. II, CARM. IV. aSg 

Argutiunque tilo stridefttia limma corda ! 

En queruke j&m sponte fore^ ! vaoat ille beatus 

Garcer, et )Eingusti nusquam conTicia tecti. 1 5 

Huc doctse stipentur aves , quls nobile iandi 
Jus Natura dedit : plangat Phoebeius ales ; 
Auditasque memor penitus demittere voces 
Stumus , et Aonio Versi» certaDUoe picae ; 
Quique refert j ungens iterata vocabula perdix ; ao 

£t qute Bistonio queritur soror orba cubili; 
Ferte simul gemituSy cognataque ducite fiammis 
Funera, et hoc cunctse miserandumaddiscitecanneii : 

« OcciDiT aeriae celeberrima gloria gehtis 
Psittacus, ille plagae viridis regnator Eoae; a5 

Quem non gemmata volucris Junonia cauda 
Vinceret, aspectu gelidi non Phasidis ales, 
Nec quas humenti Numidae rapuere sub Austro. 
lUe salutator regum, nomenque locutus 
Gaesareum , et queruli quondam vice fiinctus amici : 3o 



i4< En. Vnlgo el. — Cod. Par. 
et : sic edd. Crac. ec Gronov. Vid. 
not. A. 

i5. Ed. Parm. augusti tecti, non 
angusti : et ita in saa editione Gro- 
noTiua. Snpra quid^m dizerat, 1 1 : 
■ At tibi qaantadomns ratila testa- 
dine fiil^ens. • Nihilominas tamen 
▼iz fieri potest ut augustum tectum 
diceret quod raodo vocaverat car" 
eer: vel ut eadem appellatione af- 
ficeret imperatoris palatium et avi' 
cuUb eaveam : illud enim augustum 
tectum Tocat, Eucharistico, v. i8. 
— Cod. Paris. augusti n. convicia ; 
in margine convivia legitur pro con- 
vieia. Ed. pr. convitia. A. 

16. Nohile. Cod. Par. mohile. A. 

18. Pro demittere Biultse edi- 
dones perperam habent dimitte' 



re. — Cod. Paris. dimittere. A. 

19. EtAonio versa certamine pi- 
cte. Omnino legendum vidaB certa* 
mine : non enim vertebantur certa- 
mine, sed vincebantur. Ovid. Met. 
V, 3oo, de hac re : « Nuper et istae 
Auxerant volucrem victae certami- 
ne turbam; » idem Met. Xm, 19; 
Noster Theb. VIII, 61 5; Ovidios, 
Heroid. XVI, 359; >dem Met. VI, 
91; Lavius I, a4 • * Priusquara di- 
micarent , foedus ictum inter Ro- 
manos et Albanos est his le^pbus, 
tit, cujusque populi cives eo ccrta- 
mine vicissent, isalteri populo cum 
bona pace imperitaret. » 

39. i^e^fum nomen^ue. Cod. Par. 
nomen regumque. Edit. princ. llle 
salutator nomenque regum locu' 
tus. A. 



24o P. P. STATII SILV. LIB. II, GARM. IV. 

Nunc conviva levis, tnonstrataque reddere verba 
Tam facilis : quo tu, Melior difecte, recluso, 
Nunquam solus eras : at non inglorius umbris 
Mittitur : Assyrio cineres adolentur amomo, 
£t tenues Arabum respirant gramina plumse, 
Sicaniosque crocos : senio nec fessus inerti 
Scandit odoratos Phcenix felicMor ignes. 



3S 



35. Gramina. Vulgo germine. 
Edd. Parm. et Rom. et Ven. habent 
gramine. — God. ParU. et ed. Grac. 
gramine. Ed. Gron. germine. Vid. 
not. A. 

36. Sieaniasque crocos. God. Par. 



sicaniisque crocis; ita le(^tar in ed. 
Gruc. et GronoT. A. — Prm fessus 
senioy edd. Parmensis et Ven. ha- 
heutfusus; perperam. 

37. Pro Phaenix^ ed. Vesi./elix: 
pessime. 



^^^^^^/^/^^^ft/^M^ ^ '*!^/^ <W»/«^V«/«'W«/V'«M«<% %/»<'«i>V««.'«/V^«<«/«/WVWWW^WWW*/%^/%'« % i 



IN CARMEN QUARTUM LIBRI SECUNDI 

SILVARUM. 



* r siTTACUs MELiORis. Ecce occurrit adhuc Atedius ille Melior, cui 
novnm offert carminis soi tributum Statius. Nuper (hnj. lib. carm. I, 
pag. 1^5 sqq.) cum illo lugebat poeta de Claucia interempto; nuncy 
plectro leviore, Psittaco, domini deliciis, delicate simul et poetice nie- 
nias canit. A. 

Veiis. I. Pnttace, dux volucrum. In Gloss. Cyrill. scribitur unico t 
"fnmt, Psitacus. Plinius, lib. X, cap. ^2, ait avem banc vocari in In- 
dia Sitacem. A. 

1 4- £t queruUe jam sponte fores. Oper» pretium sit ezscribere no> 
tulam viri de Statio bene meriti. « Ingeniose (inquit ille) Politianus 
(epist. VI, i) hnnc locum interpretatns est ; Queruite, inqait, jam sponte 
jfores videnturj quoniam quidem queruhe antea*quoque, sed non sponte; 
qaia bmtoram yoces etiam interdum querulte dicunlur. Ita questus avium 
dndt IV SiW. , ad Sever. Ait itaqne poeta caveam Psittaci jam conqueri 
qood desolata sit. Eodem modo, Tfaeb. V, nidum avis quem serpens ra- 
pnerat queruiam domum vocat. * Revera vix intelligo, quid velit vir do> 
ctus : puto tamen contraria omnia a Statio dici debuisse; quomodo enim 
queruhe esse possunt fores quum tacet cavea? hoc enim inteUigendum 
est istis, « et an^sti nusquam convicia tecti. n Contrarium, inquam, 
oportuit, hoc modo: 

En ! mutse non sponte fores ! vacat iUe beatus 
Carcer , et an^ti nusquani convicia tecti« 

Jam oninia beUe cohaerent: limina olimtuo rostro stridebanty ounc mut(e 
aant; sed non sponte; invito, et quasi hoc silentium dolentes. Ita Achill. 
I^ a37 : « spehincaque docti Muta senis; • docti se^us, Chironis. Alibi , 
Tbeb. lib. VIII , vers. 196 : « Mutisque diu plorabere Delphis. » Non 
gponte, ut Virgil. ^neid. Hb. XI, vers. 837: « Simul his dictis linque- 
bat habenas, Ad terram non sponte fluens; * alibi, ^neid. IV, 36 1 , 
m f f aliam non sponte sequor. » Tale quippiam sensus videtur requirere : 
«ed inultum abest, ut affirmem Statium ita scripsisse. 

/. 16 



a42 NOTiE IN CARMEN QUARTUM 

20 Quique refert jungens iterata vacabula perdix. Vir doctus Jaco- 
bus Dalechamp. not. ad Plin. Hist. Nat. lib. X, cap. la, citot hunc 
versum, ut probet cornices vocales essc • « Quique refert jungeua iter- 
ata vocahula cornix. » Memoriaj errore. Vide tamcn erroris inconstan- 
tiam : quippe ad cap. 42 ejusdem Ubri, hunc ipsum vcrsum adducit 
ui probct perdices vocales esse, «Quique refert jungens iterata voca- 
bula perdix. ■ 

32. Quo tuy Melior dilecte, recluso Nunquam solus eras. Quero quo 
sensn Psitlacus reclusus dici potcst, id est, apertus. Cavea quidcm recbi' 
ditur, sed non Psittacus, nisi culiro chirurgico. Lege, « quo tu, Melior 
dilecte, relicto, Nunquam solus eras; • si omnes alii convivae abierint, 
hoc tamen relicto, non solus eras; hic ubi erat pro turba ct sodaHbus. 
Ncc metuas a sono vocum dilecte^ relicto : parilcr enim optimi po«tae. 
Ovid Amor. 11, 7, v. 10, « dicor amorc moriy » et Metam. VII, v. 538 : 
« rniratur arator; . Virgil. JEn. XI, 552 : . Telum immane nianu, ctc . 
Manilius, II : « Sic mihi cuncfanti tento succedere moli , ctc. j • msi ibi 
legendum sit conanti; quod verum puto. 

35. Et tenues Arabum respirant germine plumcs Sicaniisque crocis. 
Edition. Parm. et Roman. pro germine habent ^ramiW. Lega, « Et te- 
nucs Arabum rcspirant gramina plumae Sicaniosque crocos;- Propert. 

lib. II,aa: 

Afflabant tibi non AraJi»Dm de gramine odores , 
Sed qiios ipse sais fecit Amor manibus. 

Apuleius tamen , Miles. XI ;• « Talis ac tanu , sptrant Arabt» FeliSi ger- 
mina, divina me voce dignaU eat. » Utroque modo rectc dici potest ! 
xeqnor taitoen vetustUsimas. Bcne vcro respirani ftamina non grafkime; 
iu H, 2, V». 77: « inde malignum Aera respirat pelago circumflua Ne- 
sia; »'non Jere. Respirant idem quod spirant, extpiranL Silint lulkms, 
lib. III , vers. 7o3 : 

Ib Isms Hesperium flammam exspirare fhrentet 

Gornipedes, multoque fluentia sanenine lora , 

scll. eemo. Suspirare hoc sensu utitur alibi Silius; et Lucan. lib. VI, 

vers. 369: 

Quiqite dec hamentes nebiius , nec rope madantem 

Aem , nec tcnues ventos auspirat Anaums. 
Inspirare pro eodem utitur Ammian. MarceUinus; sed non occurrit lo- 
cus; ita spirare cum quarto casu: de qno vide Heintium ad Claudian. 
IV, Gona. Honor. v. Sgi. Non vero dimittendum hoc cantten anteqaam 
in integrum restitnamus insignem locum Ovidii ca Elefpa a qna mnlta 
mutuatus est Sutius. Ea est Amorr. II, 6, a5, ubi mortem Paitteci de- 
flet, et hoc elogio decorat: 

Rapnu es invfdia ; non tu fera bella movebat : 
Garmlns, et placid» pacis amator eras. 



LIBRI SECUNDI SILVARUM. a^S 

Ecce , cotnrnicefl intcr tua praplia ▼iTuiit ; 

ForuUD et fiont inde frequenier aniu. 
Plenua eras miaiaio: n«e, prae •eriaonis amore, 

In multos poteras ora vacarc cibos. 
Nnx erat esca ttbi, caussque papayera aomni; 

Pellebatque sitim simplicis humor aquae. 
Vivit edax vultur , ducensque per aera gyros 

Miluns, et pluTiae graculus anctor aqnse : 
Vivitet,«U:. 

Ita omnes, opinor, editioDes et codices. Sed parum accaratns lector 
est qai non statim videt quam inepte inseratur secuDdum distich. Ece^ 
eotumiceSf etc. qnod narrationem inopportaoe admodum abnmipit, 
qaum jam in eo esset poeta , at Titam et mores Psittaci describeret. Detra- 
deadum dico istnd distichon in qaartnm locom, et totnm sie le^endum : 
«RaptQa es invidia, etc.; Garrulus et, eto.; Flenu« eraa miBimo, etc; 
In multos, etc.; Nux erat esca, etc; Pellebatqae, etc. » £t jam locum 
kabet: « Ecce, coturoices ioter soa praelia viyuot, fortitan et, etc; Vi- 
Tift odax Yoltnr, cto. » Res per ae patet. 

— Onwibns inootescit concessa avibas aliquot et pratsertim Psittaco 
Iscnltas bnm^nam vocem reddendi. De illa fus3 Plinius, Hist. Natur. 
bb. X y cap. 4^ ' * Super onmia hnmanas voces reddonf Pi&ttaiii , et 
qaidem sermociMwtca. India avt«m bi«c cnittil . . . r Imporatares salu- 
tat : et qaae accipit verba pronuotiat in yino praecipue lasciva . . . . • Ad 
hatc postrema alludere possunt ver^ba poetse : 

Nnnc comnva leufs, monstrataque reditnv vc^ 
Tam fiicUts «... 

Di^a fnit avis illa, qnae poetarum ingenia certatim s^ceoderet| et sic- 
nti immort;.lem fecit Gatullus Lesbiae Passerem , ita et Psittacum cele- 
braveroot Ovldins, tfoem jam citavimns; Fers.-Vrok»^. Sali^. ver». 8 : 
Martial. X, iii, vs. 7 9 et XIV, lzxiii. Non tacendum est ioprimis exi- 
minm poema, quod taota lepiditate^ et tot amoeois carminum floribns 
respersit Cl. Giessbt , cui nomen dedit Fert-i;ert. Multa in hon occnr- 
roat fere Statio similia : 

.... Gratat carpeataDB munem meDfie. 

GBHMiT,«AantI*': 

« Admls partoat , si Fon en croit fhistpire , 
• L'afDant cii^ri mangeait «n rtfeetolre. • 

' .... monstraoique reddere verba 
Tam fscilb 

« Par phislenrs voix inierrog^ sans cetse , 
« 11 i^pondait k tont avcc jnstevse. » 

Sic est de ploribas aliis , quse hic referre oon vacat, ne<)ae nAMVtrtH est. A . 



16. 



CARMEN V. 



LEO MANSUETUS IMP. 



QuiD tibi constrata maasuescei^e profuit ira? 
Quid scelus , humanasque animo dediscere casdes , 
Imperiumque pati, et domino parere minori? 
Quid, quod abire domo, rursusque in claustra reverti 
Suetus , et a capta jam sponte recedere praeda , 5 

Insertasque manus laxo dimittere morsu? 

Occidis , altarum vastator saeve ferarum , 
Non grege Massylp, curvaque indagine clausus, 
Non formidato sqpra venabula saltu 
Incitus , aut caeco fovese deceptus hiatu , lo 

Sed victus fugiente fera; stat cardine aperto 
InfeUx cavea , et clausis circum undique portis 



VARI^ LECTIONES. 



7. Scsve. Vulgo docte. — Cod. 
Paris. ed Gron. doete. Vid. not. A. 

la. C(auft5... porfts. Edd. Parm. 
et Rom. habent clausas portas; ab- 
rupta luec videotur ; et suspicor ali- 
qnid deesse, nisi scribendnm et 
di3tinguendnm sit, • Stat cardine 
aperto Infelix cavea, ocdusis cir- 
cum nndique portis. Hoc licuisse 
nefa^ pavido Q^emuere leones. » Ctr- 
cum undiquey ut Silv. V, i, «mise- 
ram circum undique leti Vallavere 
plagx. • Restitue hanc vocem Vir- 
gilio , ^neid, IV, 4 « 6 : « Anna , vi- 



des toto properari litore : circnm 
(Jndique convenere : vocat jam car- 
basus auras. ■ Ita distingueDdum ; 
vulgo male divellitur hec vox, et 
ponitur distinclio postcincum : «An- 
na, vides toto properari litore cir- 
cum : ■ quae in errorem induxit Ser- 
vium , ul putaret circum esse adver-^ 
bium loci: quod quidem interdum 
verum est, sed non hoc loco. — 
God. Paris. habet et interpungit, 
clausas... portas. Hoc I. n. p. t. leo- 
nes, T. etc. Gron. poriis. Hoc I. n. 
p. I. leones, T. etc. A. 



P. P. STAT. SILV. LIB II, CARM. V. 245 

Hoc licuisse nefas pavidi timuere leones. 
Tunc cuDCtis cecidere jubae, puduitque relatum 
Aspicere, et torvas duxere in lumina frontes. 1 5 

At te non primo fusum novus obruit ictu 
lUe pudor; mansere animi, virtusque cadenti 
A media jam morte redit : nec protinus omnes 
Terga dedere minae : sicut sibi conscius alti 
Vulneris, adversum moriens it miles in hostem , ao 
Attollitque manum , et ferro labente minatur : 
Sic piger ille gradu, solitoque exsutus honore 
Firmat hians oculos animumque, hostemque requirit. 

Magna tamen subiti tecum solatia leti , 
Victe , feres , quod te moesti populusque Patresque , 3 5 
Geu notus caderes tristi gladiator arena, 
Ingemuere mori : magni quod Gaesaris ora 
Inter tpt Scythicas, Libycasque, et litore Rheni, 
Et Pharia de gente feras, quas perdere vile est, 
Unius amissi tetigit jactu ra leonis. 3o 

i5. Torvas. Cod. Paris. et edit. Pjinius, epist. VII, 27 : « lile 000 

GroD. totas. Vid. Dot. A. tollere oculos , noo remittere sti- 

16. At te non. God. I^aris. At Inm, sed obKrmare animuia^acri- 

non te. A. usque pertendere ; n ita legendum 

33. Solitoque exsutus honore. So- puto ;(Nos,aun6usgue^ftrfem/ere, 

no eteJegaDtiae consulueris si legas, ' scilic. animum ; licet pergat Markl. 

so/itoi^ueeJCSufu$Aonorps;DODquin « pbrasi vix poetis concedenda , 

altenuD probumsit,sedboc magis Dedum scriptori prosajfco, et iu 

StatiaDum videtur. — God. Paris. simpliciDarratione. »ED.)Tacitus, 

prxbet excitus in mar^ne. A. Ann. XV, Sg : « animum firmabat. » 

33. Firmat hians oculos ani' Ovid. Met. IX, ^44 '• * animum fir- 

mumque. Omnino legendum ani- mas. » Passim ezempla invenies. — 

mumque. Tbebaid. FV, 494) " ^^' God. Paris. ed. Gronov. animam. 
mans animum ; » Epitbal. Stell. et 36. Notus in mar<jine God. Par. 

ViolaDt. vs. 93 : « Firmavique aoi- qui Iiabet noctes in conteztu. A. — 

mos; m Tacit. Annal. I, 6, de Cen- Pro gladiatoiy ed. Ven. Germanm ^ 

turione quodam : firmatns animo. quod glossatoris est. 



NOTiE 

IN CARMEN QUINTUM LIBRI SECUNDI 

SILVARUM. 



Vers. 7. TABTATOR doctt fetarum. Sic vulgo. At mimm epitheton 
istud docte vastatort putares leonem hnne feras fire^mMeimiftim artem. 
Olim coojeceraiA vagtator torve; quod de leonibns hanc vocem nstnrpari 
ez multis poetarum locis obserraveram. Sed aliud me docuit Parmensis, 
que habet vastator ctede ferarum: nnde nollo negotio elicitar vera le- 
ctio , vastator sctve feratum ; et hoc ieonibus conveDie&tifliinam ec tisita- 
tissimum epitheton. Viro;i1. GeorQ, II, i5i : «saeTa leonum Semina. » 
Noster, Thebaid. IX, i5 : « saevos Libyae contra ire leones? Manilius, 
lib. rV, de Africa : « ssvosqne leonea ; » Ovid. Met. IV, 102 : «lea 8a»Ta ; • 
Martial. epigr. II, lxxv, 7, de leojie : « Sevus et infelix furiali dente pere- 
mit, « sc. duos pueros. Ubique invenies. * Erunt fortasse, quibus mi* 
rum et incredibile videbitur vocabulum tam notum et obvium sic cor- 
rnmpi potuisse. Verum qui veteres codices tractanint, sciunt nihil esse 
tam monstrosum, utin illud non paullatim abeant verba etiam vulga- 
tissima, postquam semel male legi et reddi coeperunt. » Verba snnt Frid. 
Gronovii ad Plinii Hist. Nat. XXXIII, 1, ubi pro consertoris, vel, ut in 
aliis codicibas legitar, sartoris, legit armorum. Vide locum. 

i3. Hoc licuisse nefas pavidi timuere leones. Hanc lectionem fnlsi ar- 
^it sensus communis : nemo enim timere potest aliquid iicuisse; quippe 
timor locnm habet ubi in incerto res sunt , non ubi pneteriit quod ti- 
muimus ; tunc enim succedit dolor, vel desperatio , vel talis allquis aF- 
fectus. Si igitur pro timuere licuisse scripsisset doluere licuisse, recte et 
secnndom natnram scripsisset : ut apud Lucan. IX, io55 : « captique in 
viscera Ma£;ni Hoc aliis licuisse doles; » Procol dobio a Stalio foit, « Hoc 
licnisse nefas pavidi gemuere leones. » Ita Theb. I, 8t4* «et longom 
si^is conctantibus annum Stare gemit ; • VII ^ 82 1 , de Amphiarao : 
« campumque coire Ingemuit;» Sil. Italic. H, 335: «portaque atque 
agijere toto Erupisse gemunt; • Ovid. Metam. III, 94 : • Parte flagel- 
lari gemuit soa robora caad«; » Horatius, epist. I, i5 , 5 : 

, .... sanc myrtcta relinqai , 



NOT^ IN CARM. V LIB. II SILV. 247 

Dictaqae cefMntem Q«rvU elidwe morbnoi 
Snlfara contemni vicus gcmit. 

Sed nco adlmc reote habet mubus : noii enia leanes ^emtiere hoc liouisse , 
«beolate, sed « fioc lionisee nefes pevido gemuere leones. » Si alius et 
fortior leo koe facinus perpetvasset ^ mhil adeo dolendnm foret : quum 
vero pamdo tigridi (quem supra Tocat/eram fugientem) tantum licuity 
hoc qoidem gentundam erat; compar sentefttia apud Glaudian. in Hufin. 
fl) 1981 « ignavo tantum licuisse nocenti Miratur. » Sil. Italic. XIV, 671 : 
• In^cmuit nimium jnris, tantumque licere Horruit; > Avien. Fab. II, 
« ingemuit votis faaso liouisse suis. » De re vtde Martial. lib. de Spectac. 
epi^r. sVni. Gemere vero de leonibus recte dici notnm ex isto Virgil. 
Eelog. V, vers. 27 : 

Daphni , tuum Poenos etiam ingemuisse leones 
InteTitum , montesque feros siWasqne loqunntur : 

ita legendus iste uunquam adhuc intellectus locus, pro/m etsilva. Or- 
tns error ez eo quod non intelli^ebant to loquuntur idem esse ac /emn<, 
dicuntf ut^n.I, 'j^i:^ Jnppiter (hospitibus nam te dare jura loquuntur), 
Honc lastom, etc. » id est, dicunt te dare jura. Uorat. epist. I, ao : 

Me libertino ttetnm fMCre , et In cenui re 
Biajorei pennas nido extendisse loqucris : 

ubi eadem verborum constmctio , loqueris me extendisse penncu, ut lo- 
ifuuntur ieones ingemuisse interitum, Jam vero sensu et constructione 
loci Virgiliaui nihil facilius: « Daphni, dicunt leonea et feros montes et 
silvas ingemuisse tuuro interitum. » Pro/eroserrorclibrariiscriptum erat 
/erif; inde,ultima hterasa proxime sequenti absorpta ,/ert: dehinc factum 
siluiB pro silvas, ut ejusdem casus esset acferi; millies hoc veterum scri- 
ptis accidit. (Nos, hic etiam Markl. repugnantes, montesferi, silva, in 
nostra Vir^l. editione retinuimus. Videvar. lect. etnotas, p. 1^3 , vol. I, 
et p. a83 , vol. V, ubi fusius nostram explicuimus sententiam. Ed. ) 

i5. Tot€tt duxere in lumina frontes, NuIIius usus vox ista totas; nun- 
qnam enim, opinor, partem frontis in lumina ducere solent leones. Ju- 
venal. sat. IX, i : 

Scire velim qaare toties mihi , Nxvole , tristis 
Occurras fronte obducta , ceu Marsya victus : 

vides/ronfe obducta, non tota fronte obducta. Scripsit Statius : «Torvas 
duxere in lumina frontes; » Virgil. ^Eneid. III, 635 : « Telo lumen tere- 
bramus acuto In^^ens, quod torva solum »ub fronte latebat; » Martialis, 
Epigr. rV, xiT, II : 

Nec torva lege fronte , sed remissa , 
Lascivis madidos jocis liheUos. 

Sil. Ital. III, 75: «Ora parentis A^osco, torvaqae oculos sub fronte 
minaces. >» Et ita passiro apud poetas. 



I 



»48 NOT. IN GARM. V LIB. II SILV. 

So. Unius atnissi tetigit jaetura Uanis, Mimm sane est qnod oocnrrit 
▼eriu ultimo hnjns carminis , « magni qnod Gesaris ora Unins amissi 
tetigit jactnra leonis; <• quippe joctum iunissi leonis paene idem est ac si 
diceres amissio amissi leonis ; non tamen adeo absimile istud Oridii^ Met. 
DC, 98, de Acheloo amne : « Huic tantum ablati doluit jactnra deeoris; 
Csetera sospes erat; » ita enim legendnm; vulgo, « Hunc tamen ablad do- 
mnit, etc. » Gomparat poeta sortem Acheloi cum sorte Nessi, qui ambo 
Dejaniram amarunt: Achelous^ inqnit, ez amore Dejanirs tantum do- 
iuitf nullum aliud malum assecutus est praeter dohrem (ob amissom 
scilic. alterum comu); at tu, Nesse, exztmm. Anctor tibi som Oridinm 
ita scripsisse, et tute fateberis si locum spectes. Naugerius inyenit in 
nonnullis codicibus fanfiim, et ita Heinsius in quinque : domuit pro do- 
iuity freqnenti vice literamm / et m : de qua ad SUv. V, 3. Pro sospes 
erat codex nnns Heinsii habuit, sospes abit : quod defendit rir summus. 
— Nos, ad Ovid. tom. IV, pag. 87 : « Haud tamen ablati. . . » Caetemm, 
quia scpo nostris ab editionibiis variat Markl. non operae pretium esse 
jndicamusy hanc discrepantiam in opere deinceps indicare. Non equi- 
dem omittemns annotationes Markland. de varietate lectionnm. Sed hoc 
semel lectorem admonitum Tolumus, ut recurrat ad locos citatos , qoales 
in nostra editionef non sine cansa et maturo jndicio^ relati fnemnt. Eo. 



CARMEN VI. 



CONSOLATIO AD FLAVIUM URSDM, 

DE AMISSIONE PUERI DELICATI.* 



^JEVE nimis, lacrimis quisquis disciimina ponis, 
Lugendique modos ! Miserum est primaeva parenti 
Pignora, surgentesque (nefeis) accendere natos : 
Durum et deserti, praerepta conjuge, partem 



VARIiE LECTIONES. 



Consolatio ad Flavium Ur- 

sum, etc. Ica edidi, secutua Gro- 

noFinm, qui iii duobus codicibus 

pari fere modo hauc epigraphen 

iDTenit : nisi qnod in nno Fiavium 

Buffitm de morte puerL Verum est 

amissUme^ ut epist. ad Meliorem, 

libro buic prefixa ; « icriptam de 

pneroamissoConsolacionem; » ubi 

titulo carminis hujus alludit ; quod 

et ahas facit. Eadem epistola : « Jam 

vero tibi hnjus amissi recens yul- 

nns, ut scis, epicedio prosecnCus 

snm;> de Glaucia Mehoris; ubi 

pariter carminis lenunati allndit, 

^od fuit, EpiceJium GlaucieB Me- 

l£oWs(non, m Glaueiam Melioris); 

et ita ibi habet vetusta Parmensis: 

kic Tero , « Ad Ursum juvenem ami- 

cisstmnm; « quod etiam habuit ex 

eadem epistola; licet ibi paullo ali- ' 

ter sit, « AdUrsum quoque nostmm, 

joTenemcandidissimum,etc. » non 

amicissimttm . Pro PUetus legendnm 



Philetus, a >Craeco •IAHT02 : et 
ita apud Martialem , II, xlit , 8, et 
vet. Inscript. apudHeines. pag. aSg 
et 766; ita etiam scriptus codex, 
notante Gronovio. Vide Marq. Gu- 
dium ad Phaedrum, V, 10: « Haec 
cnr, Philete , scripserim , pulchre vi- 
des. » Vetus apitaphium, Romae re- 
pertum : ^IAHTH, to^i cm/jul, juut^t- 
XV**^? ffVTc/«f v?ai , A^a^nartU yafA^fttL 
fjaf»fAocvf»t «ft«f. Gitatur in not. Sir- 
mondi, ad Sidon. ApoUinar. epist. 
IX, 16, et a Grevio, in Spicileg. 
Notar. in Rutilii Itinerar. vs. 419; 
ubi probat primam syllabam hnjus 
vocis communem esse. — Cod. Par. 
ad Ursum Juvenem Epicedion Pi- 
leti; edit. pr, ad'Ursum Juvenem 
Amidssimum; Ald. etveteres, Epi' 
cedion Pileti Ursi. A. 

1, £d. pr. modoy pro modos. A. 

3. Accendere. Cod. Par. praebet 
suceendere in margine : v. not. A. 

4> In ed. pr. est:.. patrem, A. 



aSo P. P. STATII SILVARUM 

Conclamare tori : mcesta et lamenta sororum , 5 

Et fratrum gemitus. Arcte tamen, et procul intrat 
Altius in sensus, majoraque vulnera vincit 
Plaga minor. Famulum (quoniam rerum omnia caeca 
Sic miscet Fortuna manu, nec pectora novit) 
Sed fatnulum gemis , Urse , pium : $ed amore , fideque lo 
Has meritum lacrimas; cui major stemmate juncto 
Nobilitas ex mente fuit. Ne comprime fletus, 
Ne pudeat: rumpat frenos dolor iste (Deisque 
Si tam dura placent) , hominem gemis (hei mihi! subdo 
Ipse faces ) hominem , Urse , tuum , cui dulce volenti 1 5 
Servitium, cui triste nihil; qui sponte, sibique 
Imperiosus erat. Quisnam haec in funera missos 
Castiget luctus? gemit inter bella peremptum 
Parthus equum, fidosque canes flevere Molossi, 
Et volucres habuere rogum, cervusque Maronis. 
Quid si nec famulus? vidi ipse animosque notavi 



ao 



5. Pro ecnclamarey ed. pr. cla" 
maimv. A. 

6. Arcte, Ed. pr. ad te : t. not. A. 

8. Ed. pr. habet quia rerwn om' 
ntum egena; Ald. quoniam r. om^ 
nia cieca. A. 

9. Nec peetora novit. Ita recte 
Bernartiaa et Gevartias pro mo* 
vit. Fortana non novit^ non inspi- 
cit , et recte OBStimat animos et pe» 
etora hominum : qnod si fecisset, 
di^us foisset Philetns nasci liber. 
Pari sensu Herc. Epitrap. V, 89 : 
« 6i mores hnmanaqae pectora cu- 
rsB Nosse Deis. » Male Gronovius 
sinceram corrumpit leupendo et de- 
fendendo (Diatr. o. ai): «Simiscet 
Fortunamanu, nec pectoramorit ; » 
licQt Elench. Antidiatr. c. 3, dicat 
se ideo tantum protnlisse banc con- 
jectararo, utejus occasioneSilium, 



Statiam alibi, Lucanam et Voler. 
Flaccam emendaret et illustraret. 
— Cod. Par. edd. pr. Ald. moptt. A. 
10. Urse, Cod. Paris. uj^ue. Ed. 
pr. habet Necfamulumgenusei^e' 
pium. A. 

13. Nobilitat, Cod. Paris. edd. 
pr. Ald. lAberiat. Vid. not. A. 

'3. Pro Deisque, ed. pr. dies^Ktf. 
Vid. not. A. 

14. Hominem gemis. Ed. priDC. 
hominum genus^ et v. s. hominum 
pro hominem. A. 

31. Vidi iptey habitusque notor- 
viy etc. Ita plurimae editiones. Bod- 
tleius tamen ad Horat. Sermon. II ^ 
▼II , 83 y citat , « vidi ipse animoaqtie 
notavi ; • et ita inveni in Parmenti; 
in Romana, animo<jue : et Craeei 
editio habet animosque; omniQO 
Terum animos, id est, spiritwm , 



LIBER II, CARMEN VI. 

Te tantum capientis herum : sed major in ore 
Spiritus, et tenero manifesti in sanguine mores. 
Optarent multum Graiae, cuperentque LatinsB 
Sic peperisse nurus. Non talem Gressa superbum 
Callida sollicito revocavit Thesea filo : 
Nec Paris OEbaHos talis visurus amores 
Rusticus invisas dejecit in aequora pinus. 
Non fiiUo, aut cantus assueta licentia ducit : 
Vidi , et adhuc video, qualem nec bella caventem 



35l 



35 



3o 



generosaemdolisindiceoi. Virgtliiis, 
^Eo. VII, 42 : «Dicam acieS) actos- 
que animis in funera re(];es. > Se- 
neca , Troad. t. 34o : « Hos Scyros 
animos?» nbi Agamemnon Pyr- 
rfanm alloquitur, et illi exprobrat 
natalis sni ignobilitatem. Sily. TV, 
4 : • niic egregium formaque ani- 
misque Tidebis Marcellum. — Pro 
animosque Cod. Paris. affert habi" 
tusifue in margine; edit. pr. Ald. 
babent habitusque, 

aa. Te tantum cupientit herum. 

Qaisquit bemm cupii neceste est 

iervili sit animo ; ferre quidem </a- 

minwan necessitate adactns inter- 

dnm potest maf^ns animns; nnn- 

quam Tcro cupere: lege igitnr, «Te 

tantnm capientis bernm. • Vide an- 

nouu ad Silv. I, a, t. 107, ubi de 

Jbac Toe« fnsius; statim etiam se- 

«fiiitar, « cuperentque Latine Sic 

peperisse nurus; • quod ultra men- 

dam ar^uic. Sed contra me movet, 

qnod snmmns fientleius in sua hu- 

jua loci ezplieatione legit cupienti$; 

et huic aliqnatenus favent prsce- 

«ientia , « tunm cui dulce volenti 

Serritiam. • Melius itaque forte ni- 

hil in conteatn mutasse. — Cod. 

Parsi. ed. pr. Ald. et omnes TCtt. 

eupientis, A. 



37. Pro ftt/if, God. Paria. habet 
tales. 

a8. Pro invisas nonnullae edd^ 
perperam habent invttes. — God. 
Paris. edd. pr. Ald. et onua. Tett 
invitas. Vid. not. A. 

3o. Qualem nec bella caventem. 
Bella caventem, id est, nt bella ea- 
veret, seu vitaret, ut recte Domi- 
tins : nec andiendns Gevartius, qui 
canentem legit. Sensus est : non 
tam formosns erat Achilles , qnem 
mater inter Tirgines occoltaTit, at 
bella vitaret; non , nt bella eaneret; 
cavere in hoc sensn Statio familiare : 
Theb. VI, 769: • Sed proridns astu 
Et patria Tigil arte Lacon hos reji- 
cit ictoi, Hos caTet;» ibid. 780: 
« ninm rigida arma caTentem Ato- 
cat; n iterum, t. 793 : • motnSpar- 
tanus acuto Mille caTet lapsas cir^ 
cnm caTa tempora mortet; » i. e. 
vitat. Verum quidem est quod di- 
cit Oerartius, Achillem mnsicnm 
fuisse et solitum esse bella eanere^ 
a Ghironepreceptore edoctnm ; sed 
hoc non satis est; requiritur enim 
causa propter qnam mater enm 00- 
cnltaTit : h«c Tero non fait, ut bella 
oanerety sed caveret seu Titaret : et 
ita pnefernnt antiquissim* editio- 
nes Parmensis et Roroana. Grooo- 



252 P. P. STATII SILVARUM 

Litore virgineo Thetis occultavit Achillem : 
Nec circum saevi fugientem moenia Phoebi 
Trdilon iEmoniae deprendit lancea dextrae. 

Quahs eras, procul heu ! cunctis puerisque virisque 
Pulchrior, et tantum domino minor ! illius unus 35 

Ante decor, quantum praecedit clara minores 
Luna feces, quantumque alios premit Hesperus ignes. 
Non tibi femineum vultu decus , oraque supra 
IVfoUis honos (quales dubiae discrimioa formse 
De sexu transire jubent); parvoque virilis 40 

Gratia, nec petulans acies, blandique severo 
Igne oculi (qualis bellis jam casside missa 
Parthenopaeus erat); simplexque horrore decoro 
Crinis, et obsessae nondum , primoque micantes 
Flore genae. Talem Ledeo gurgite pubem 45 

Educat Eurotas; teneri sic integer aevi 
Elin adit, primosque Jovi puer approbat annos. 



vius edidit caventem : in erratis ta- 
men reponi valt canentem. — God. 
Par. ed. pr. canentem. A. 

33. Pro deprendity ed. pr. tro- 
jeciu A. 

34. Qualis eratprocul heu! cun^ 
ctis puerisque virisque Pulchrior! 
Parmensis, Talis eras procul En: 
Romana, Qualis eras procul heu; 
et hoc veram, eras oon erat: pue- 
rum enim jam alloquitar, ut mox, 
« Non tibi femineum vu]tu decus. » 
Notanda vero voxproculy quae cum 
comparativo significat longe : prO' 
cul pulchrior pro lon^e pulchrior; 
ita supra vers. 6 : « arcte taraen et 
procul intrat Allins in sensus ; » pro 
ionge altius. Etiam sine compara- 
tivo in Surrent. PoUii , v. 83 : « Ante 
tamen cunctas procul eminet una 
diaeta? ; ■ id est, /ort^c antc runrf as. 



— Pro eras, Ald. erat; edit. princ. 
e cunctis» A. 

36. PrcBcedit. Ed. pr. procedit. A. 

39. Quales dubite discrimina. 
Cod. Paris. edd. princ. Ald. et 
vet. qualis duhite post crimina. 
Vid. not. A. 

40. Pro parvoque Parmensis ha- 
bet torvaque; Romana, forvo^ue: 
perperam. — Cod. Par. iorvoquey 
et omat in margine. Edit. pr. tor- 
vaque. A. 

4a. Parmens. et Rom. pro helli 
habent hellis; missa eiiam casside, 
pro visa^ ex MS. Senensi reponen> 
dum. — Missa est in marg. Cod. 
Paris. qui cum Cruc'. habet visa. 
Ed. pr. visu, Ald. visa. Prsterea 
helli pro hellis in Ald. A. 

43. Horrore. Sic Cod. Pari». in 
marg. cnjws legiiur crrore^ 



LIBER II, GARMEN VI. a53 

Nam pudor ingenuae mentis, tranquillaque morum 
Temperies, teneroque animus maturior aevo, 
Carmina quae donasse queant? Saepe ille volentem 5o 

Castigabat herum, studioque altisque juvabat 
Gonsiliis ; tecum tristisque, hilarisque, nec unquam 
Ille suus , vultumque tuo sumebat ab ore : 
Dignus et iEmonium Pyladen praecedere fama, 



48. Nam pudor inde nova men" 
tis. Qtumain hxc nova mens, et 
qiiem sensuin habet ista tox inde? 
lege minima matatione, « Nam pn- 
dor ingenuae mentis ; > nihil verins. 
Seneca, Hippol. v. sSo : « Non om- 
nis animo cessit ingenno pudor. » 
Plin. epist. VUI , 6, 17 : « Scio quam 
sit tibi Tivus et ingenuus animus. » 
Aoctor de Cansis corrapt. eloquen- 
tis, cap. 6 : « Quid enim dnlcius 
libero et ingenuo animo, et ad to- 
Inptates honestas nato , quam vi- 
dere pienam semper et frequentem 
domum concursn splendidissimo- 
rum homiuum ? » obiter emenda 
Oaudianum in hac voce , Nupt. 
Honor. et Mar. vers. 3i3: « Quis 
consitio, qois juris et sequi Nosse 
modum melior? quod semper dis- 
sidet, in te ConTenit, ingenuo ro- 
bur, prudentia forti; » vulgo, in^ 
genio robur; sine sensu : ingenuus 
es, sed non sine robore;fortiSy sed 
non sine prudenHa. Pro inde nowe^ 
Parmensis habet, unde nowe men« 
tis? Romana, inde nota. — God. 
Paris. inde notee; ed. pr. inde notm 
menii; Cruc. cnm Aid. inde novw 
mentis. A. 

5o. Carminaqueedonassequeant? 
Diflicillimas locus; ad quem h«c 
notat Barthius : « In yeteri Linden- 
brogiiano libro foit, « Garmina qua; 
donasse queant ; » meo animo re- 



liqnit Papinins, « Nam pudor inde 
nove mentis tranquillaque morum 
Temperies, teneroque animus ma- 
turior aevo , Carmina quas non fessa 
premant? » Recepit Lindenbro«;ia- 
nam scripturam in contextum ser- 
monis doctissimus Gevartius; sed 
ea nihil dicit : si vero recipienda 
esset, accusandi casu priores duo 
isii versus forent concipiendi, qaae 
absnrda sit mutatio : hac autem 
emendatione omnia suo pede ingre- 
diuntur. » Viderint alii quali pede 
hsec ingrediantur; ego quidem nec 
sensum nec verbomm constrnctio- 
nem intelligo : sed si nihil excidit, 
scio ad hanc formam concipi hec 
oportere , « Nam pudor ingenuse 
raentis, tranquillaque morum Tem- 
peries , teneroqne animus matu- 
rior svo, Carmine quo nota esse 
queant?» ad hanc, inquam, for- 
mam ; hipc enim pro veris Statianis 
venditare uolo ; minima vero diffe- 
rentia inter nota esse et donasee : et 
conjecturse meffi favet Parmensis 
qua> ezhibet, «Carmine quo potasse 
queam ; » ut jam pmem hanc esse 
scripturam Statianam , « Carmine 
quo nota esse queant?» — Car- 
mine..., (fueam legitur in Cod. Par. 
et in ed. Cruc. Edit. princ. carmine 
qux> potasse queam. A. 

53. Pro suus, edit. princ. 5M(5 ; 
Cod. Paris. suus. A. 



a54 P. P. STATII SILVARUM 

CSecropiamque fidem ; sed laudum terminus esto , 55 

Quem fortuna sinit. Non mente fidelior aegra 
Speravit tardi reditus Eumaeus Ulixi. 

Quis Deus, aut quisnam tam tristia vulnera casus 
Eligit? unde manus Fatis tam certa nocendi? 
O quam divitiis censuque exutus opimo 6« 

Fortior, Urse, fores ! si vel fumante ruina 
Ructassent dites Vesu>rina incendia Locros, 
Seu Pollentinos mersissent flumina saltus : 
Seu Lucanus ager, seu Tybridis impetus, altas 
In dextram torsisset aquas , paterere serena 65 

Fronte Deos : sive alma fidem , messesque negasset 
Cretaque, Cyreneque, et qua tibi cumque beato 
Larga redit Fortuna sinu: sed gnara dolorum 
Invidia infelix animi vitalia vidit, 

Laedendique vias. Vitae modo limine adultae 70 

Nectere tendebat juvenum pulcherrimus ille 
Cum tribus Eleis unam trieterida lustris. 
Attendit torvo tristis Rhamnusia vultu : 
Ac primum implevitque toros , oculisque nitorem 
Addidit , et solito sublimius ora levavit 75 

(Heu ! misero letale favens), seseque videndo 
Torsit, et invitam Mortem complexa, jacenti 



57. Pro Ulixi, God. Piirit. et 
Grac. UlissiSy vel Ufysns; ed. prioc. 
Eumelus Ulyxis. A. 

58. Pro camSy ed. pr. oreasy et 
▼ers. seq. jam pro fam. A. 

65. Pro serenay edit. pr. serenos. 

70. Pro liminey Cod. Par. edd. 
pr. Ald. et Tett. omnes, earmen. 
Vid. iiot. A. 

71. Tend^taU God. Parit. tenta» 
hatm margine; Ald. ttntahat. Vid. 
finem not. ad vert. 70. A. 

73. EUis u. t iuahris, Heinriat, 



ad Oyid. Metam. XIV, 3^5, pto 
iMtstris conjicit luctis; nihil matan- 
dum : Elea lustnty ot CapiioUstM 
lustra , ad Uxor. y. 91 ; patrnmt wtm 
Seapolitanum lustrum , SinreBt. 
PoU. T. 6, e€ tinilia pattiro. 

74. Pro impUvity ed. pr. impU- 
cuit. A. 

77. Invitam Mortem eompUxa. 
Vnlgo invidiam mortemtfw ampU' 
xa, — * God. Parit. edd. pr. Ald. «t 
Tet. invidia mortemtfue ampiaxa. 
Vid. not. A. 



LIBER II, CARMEN VI. ^55 

iDjecit nexus, carpsitque immiti^ aduQGa 

Qra verenda manu. Quinta vix Phospfaorus hora 

Rorantem sternehat equum , jam litora duri So 

Sffiva, Philete, senis, dirumque Acheronta videbas, 

Quo domini clamate sono ! non Sd^vius atros 

Nigrasset planctu genitrix tibi saeva lacertos , 

Nec pater : et certe qui vidit funera frater 

Erubuit vinci. Sed nec servilis adempto S5 

Ignis : odoriferos exhausit flamma Sabdeos 

Et Cilicum messes , Phariaeque exempta volucri 

Cinnama , et Assyrio manantes gramine succos, 

Et domini fietus : hos tantum hausere favillae, 

Hos bibit usque rogus : nec quod tibi Setia canos 90 

Restinxit cineres, gremio nec iubricus ossa 

Quod vallavit onyx , miseris acceptius umbris 

Quam gemitus; sed et ipse juvat. Quid terga dolori, 

Urse, damus? quid damna foves ; et pectore iniquo 

Vulnus amas? ubi nota reis facundia raptis? 95 

Qoid caram crucias tam ssDvis luctibus umbram? 



79. Pro vmmiay God. Paris. ed. 
pnD€. fertmda , et phosphoros pro 
phosphorus, AJdua . verenda, . . . phos- 
phoros» A. 

81. Pro scBva Parm. $€9sva Qt et 
moa , saevius > et , tibi scmva. -^ 
PhiUU.,.. dirum, Cod. ParU. edd. 
pr. AJd. Pilete.... durum : io versQ 
«eqaeoti iidem elamante pro cla" 
mate. Vid. not. A. 

83. Tibi, Sic Cod. Par. et Crac 
ntergiie sibi ez emendauoDe. Vid. 
not. ad. V. 82. 

84. Pr ofrater^ ed. pr« /ratru. 
88. Gnnama, e. A, m. gramine 

MUiCeoi. Heins. ad Ovid. Ueroid. XV, 
76, ita citat hnnc Tersum : ■ Bal^ 
\, €. A. m. germine sucei; non 



gramine qnod nanc legitur; mjr^ 
rham enim innuit , qnoe arbor. • 
Meiponse nimis fideb«it vir summns. 
Veram antem videtnr quod dicitde 
germine pro gramine, licet in hoc 
consentiant editionee. Vide eam ibi 
fnse agentem. 

89. Atdominijietus, hostantum 
hamere favUUe* Pro a(, ex codice 
Senensi recte legi et, notat Gevar- 
tins : et ita inveni in Parm. et Rom. 
qna habent y Et domini flectus , hos 
tantum ausere/avi7/<r. 

90. Quod: edit. pr. quo, Eadem 
reftrinxit. pro restinxit, vs. seq. et 
acceptmia pro acceptius, v. 93. A. 

93. Quid. Ed. pr. quod. A. 
95. Pro vuinus , ed. pr. uinut. A. 



256 P. P. STAT, SILV. LIB. II, GARM. VI. 

Eximius licet ille animi , meritusque dolorem , 
Solvisti; subit ille pios, carpitque quietem 
Elysiam, carosque illic fortasfse parentes 
luvenit : aut illi per amoena silentia Lethes 
Forsan Avernales alludunt undique mixtse 
Naides, obliquoque notat Proserpina vultu. 
Pone , precor , questus : alium tibi Fata Phileton , 
Forsan et ipse dabit, moresque habitumque decoris 
Monstrabit gaudens, similemque docebit amari. 



lOO 



io5 



97. Meritusque dolorem. Ita plu- 
res editiones ; recte. Gronov. edidit 
doleriy ct in Parmensi dolerri; sed 
alterum yerius. — Pro merituSy ed. 
pr. meritit, A. 

98. Carpsitque quietem. Immo 
jam carpity jam fruitur quiete Ely- 
sia, ut subit pios^ non subiit, et in- 
venitparentes in priesenti tempore : 
ita mox alludunt et notat : et huc 
facit lectio edit. Parm. quae habet 
capit. — Cod. Paris. edd. pr. Ald. 
carpsit. A. 

99. Pro carosparentes^ male edd. 
Parm. Rom. et Venet. claros: quo« 
modo enim clati parentes Phileti, 
quum ipse famulus fuerit? — Cla- 
ros invenitur in Cod. Paris. edd. 
pr. Ald. et vett. A. 

100. Illi. Cod. Paris. edd. pr. 
Ald. et vett. illic. 

10 1. Pro Avemaies, edit. princ. 
vernales. A. 

102. Naiades in God. Par. et ed. 
pr. quae habet rotat pro notat. A. 

104* Moresque kabitumque de~ 
coris Monstrabit gaudens. MS. Flor. 
Rom. Venet. codexhabent decoros, 
notanteGronovio : dare legendum, 
etiam sine his auctoritatibus, mo- 
resque habitusquedecoros: vox enim 
habituSy quando de animo usurpa- 



tur, nomero muititudinis plerum> 
que effertur; ita Silv. V, 3, v. 61 , 
H Meqne habitus moresque tuos et 
facta canentem Fors et magniloquo 
non posthabuisset Uomero,Tende- 
ret et docto pietas aequare Maroni ; ■ 
ita legendum esse ad locum pro- 
babo ; vulgo , Atque' tibi moresque 
tuos; et torvo Maroni. Theb. VI, 
26 a : « ibi corpore mizto Metiri nu- 
merum vultusque habitusque «uo- 
rum Dulce viris; • Ovid. Met. IV, 
767 : « Narrat Lyncides moresque 
habitusque virorum ; « ubi tamen 
vide Heinsium. Martial. epigr. IX , 
Lxviy 3 1 « Si tihi tunc isti vultusque 
habitusque fuissent. > Pro habitus^ 
que Parmensis praefert habitare : 
et ita Romana : et decoros non c/e- 
coris , eaedem : ut et amari pro amo' 
rem ; et istud probat Gronov. Diatr. 
c. 21, et Elench. Antidiatr. cap. 3. 
Mihi amorem et verius et simplicius 
videtur : recepi tamen in contextum 
70 amari propter summam Grono- 
vii et editt. Parm. et Venet. aucto- 
ritatem : licet ipse in sua editione 
praeferat amorem : quod omnino 
verum est. — Cod. Paris. et Cruc. 
habitumquey et in vs. praeced. jPi- 
leton. lidem amorem pro amari ^ 
V. io5. A. 



«* '%^^/'m/^%^'*^^^^*/*^'*/%/\^%^*^'^f*/^'%^'^/%/^%'%f^f%/\^^'^/%^'^/^\rmt%0^^0%r%,^/%r^'\/%/% ■%/%/%-%/%/%,■%/%/% 



NOT^ 



IN CARMEN SEXTUM LIBRI SECUNDI 



SILVARUM. 



Vkb«. 3. &U1IGBIITB8QCB (nefas!) accendere natos. Ita distuiguendum : 
Tulgo omittitur parenthesis, quasi constructio esset, « nefas est accen- 
dere snrgentes natos; » vitiose. Tbeb. VI, ad finem: « Monstratumque 
(nefas!) uni remeabile bellum; • XII, 83 : • Meque super, cui Tita (ne- 
fas!), cui sanguine nati Partus honos;* ita optime codex Petrensit; 
Yulgo, et sanguine. Virgii. ^neid. VIII, 685 : 

Hinc ope barl>arica , variiBqne Aiitoiiias armis , 
Dnctor ab Aurorap populis et Htore rubro , 
^Egyptum, ▼iresqifc Orientis, et ultima secum 
Bactra Tehit ; sequimrque (nefas !) jE^jptia conjuz : 

ita legendum ; vulgo Victor ab Auroras populis : quod multis nominibus 
isti loco non convenire facile esset probare. Ducem Tocat Horat. epod. 
IX, in eadem descriptione : et Qvid. Met. XV, 826: «Romanique ducis 
conjux iEgyptia, taedae Non bene fisa, cadet; > ubi hunc Virgilii locnm 
in animo habuit. Ductor ah Auroras populis^ ut, Pastor ab Amphryso: 
et per contemptum haec dicuntur et indignationem , quod ductor ah im- 
bellis AurortB populis arma adversus Augustum, Agrippam, et nomen 
Romanum sumere auderet. Vide pag. 4^6, tom. III Virgil. nostri^ ubi 
confntatur hec MarUandi opinio. Ed. 

6. Arcte tamen , etprocul intrat Altius in sensus. Haec est lectio onmium 
qootquot vidi editionum , preter Parmensem , qoae habet ad te tamen ; an 
Toluit, • alte tamen , et procul intrat Altius in sensus? > Q. Gurtius, IV, 
6, 18 : ■ omnibus territu, quia nunquam tam alte penetrasse telum, lo^^ 
rica obstante, cognoTcrant; » nbi pariter in uno codice scriptum erat 
ad te pro alte. Domitius explicat , arcte , « quamvis nnlla sit necessitudo : » 
quod sane non capio. Nec puto plagam recte dici posse arcte seo arfe 
mlnifv, qnsB per ardum seu tenue foramen intrat. Latet, optnor, Terbum 
atiquod snhstantiTum ; optime congmeret, proarfe, transpositisliteris, 
envt, id est hwret: « lueret tamen , et procul intrat Altius io sensus, ma- 
joraque vulnera Tincit Plaga minor; » Lucan. VIH, ^iy : • Hereat Eom 
Tnlnos miserabile sortis; » Virgil. iEneid. VII, 533: « hesit enim sub 
gottore Tnlnus, et udae Vocis iter, tenuemque inclusit sanguine vitam; » 
abt vulnus pro sa^itta qu» infert vulnus ; et ita forte capiendum to plaga 
hoc Statii loco. Auson. epitaph. XXVII, de riiobe : « Sed dolor, obstru- 

/. 17 



258 NOTJS IN CARMEN SEXTUM 

ctis quamqaam yitalibushaeret; • Javen. U, iBy : •> Interea tormentom in- 
gens nubentibus hasret ; > Plin. epist. 1 , 5, 1 1 : « Ait, timere se, ne animo 
meo penitus hiereret, quodin Centumvirali judicio aliquando dixisset; • 
ita gaudium karcat animo dicit idem, in Panegyrico. 

1 1 . Cui tnajor siemmate juncto Libertas ex mente fuit. Qaam male 
hic argumentatur Statius, et res diversas et uihil commune habentes 
conjungit! Libertas, inquit, majorjuncto stemmate; quid libertati cum 
juncto, iongo, et continuato stemmate? dixissc debuit lihertas omni vin' 
dicta, omni manumissione major; nonjuncto stemmate major: quippe 
junctum stemma non ad libertatem facit, sed nobilitatem, Vides jam 
Sutinm scripsisse, «cui major stemmate joncto NobilitBi ex mente Mt ;» 
Ovid. Pontic. I, s , initio : 

Maximie , qai tanti tnensuram nominis imples, 
Et geminas animi nobilitate gemit. 

Noster, Theb. H^ 43^ ' * tibilarga (Pelops etTantalns auctor) N(^ilitas , 
propiorque fluat de san^juine juncto Juppiter; • IV, 6oo: «huic ampla 
quidem de sanguine prisco Nobilitas. » Yides nobilitatem , non /t6erta- 
tem de sanguine prisco et genere acquiri. Juvenalis, sat. VIII» i : «Stem» 
mata quid faciunt? quid prodest, Pontice, longo Sanguine censeri?» 
concludit deinde, vs. ao : • Nobilitas sola est atque unica virtus; » non 
libertas. Infra , eadem satir. v. 4o : * tumies aito Drusorom stemmate , 
tanquam Feceris ipse aliquid, propter quod nobilis esses. » Alcim. Avit. 
lib. tV, 179, de Noacho : 

Stemmatia hic sancti ; nam claro nobilis ibat 
A proavo , qnem prisca fides et conscia virtus 
In caelum sine morte tulit. 

Auson. Profess. ^ILXIV, « Stemmate nobilium deductum nomen avomm; » 
Senec. de Benef. III, a8 : « Qai imagines io atrio expoount, et nomina 
familiap sue longo ordine ac multis stemmatum illi£[ata flexuris in prima 
parte edinm coUocant, noti raagis quam nobiles sunt. • Huic Statii sen- 
tenti» similis ista Auctoris Panegyr. ad Pisonem , v. 5 : 

Hinc tua me virtos rapit, ct uiraoda pcr omoes 
Vita modos; qoae, •■ deesset tibi forte creato 
Nobilius , eadem pro oobilitale fuisset. 

Male vero Gevartias legitybut pro fuit : n enim qoid^«im motaiidoro , 
scriptiste d^uit fkuit no^Jiuit; recte hahetfuit, ot mox, imperios«s 
eral. £t si sanguis vel stemma fiuere dicitar, Bon «ameo UbertaSy quem» 
admodum legebat Oevartios : adeo ut bis peccet. Has vero voces Uher^ 
tas et nebUitas conmiutatas observavi alic«bi apod veterem Horatu soho- 
liastem; sed locos 000 nouc memoriA occurric 

i3. Rumpatfrenos dolor iste {deis^ue Si tam dura placent) hominem 
gemis, etc. Nihil hic matant cditiones , praeter Parmensem , qsae pro 
deisquehBhetdiesque , transpositisliteris. Gevartius, Papin. Lect. U, iS, 



LIBRI SECCNDI SILVARDM. aSg 

luBCBOtat : « Itaqne qoQm ait deisque^ snbaudi, convicia inferas^ aut quid 
ttBiile. Vel lege Jeosquej « rampat frenos dolor iste, deosque: • deos 
mmpey id eat, deorom invidiara contemoe, Tel fortiter feras. » Quam 
mnltipliciter peccat Tir politissimus ! Primnm rumpere deos pro invidiam 
deornm contemnere vel fortiterferre; qnod si sensus et phrasif admit- 
terent, quo tamen referenda essent ista Si iam dura piacent? Deinde, 
deis, pro convicia inferas deis. Si kajutinodi ellipses admittantur, quid- 
yii ex quovis probari potest. OUm conjeceram, «(deisne Hei tam dura 
placent?) hominem gemis (l\ei milii ! subdo Ipae facet), homiDem, Ur- 
se, etc. » Non male, opinor, quia idem coojectantem postea deprehendi 
GronoTium, Diatr. cap. ai , qoi ob^ervat, « Summa ars exceUentiisimi 
poetae est quod periodos breve» velot siogultibus ioterstio^it. Ei in 
Tett. iibr. scriptom foerat, ot assolet, pro Hei: id in Si degeneraTit. > 
Et hoc sane placeret, nisi honc iocom, rctenta veteri lectione, ezpUca- 
ret doctiss. Bentieios, not. ad Horat. Satir. 11, 7, vers. 83, his Terbis: 
« Excosat Ursom poeta , qood in famuli morte tam acerbe logeret : « Fa- 
molom, inqoit, gemis, sed piom, sed mente ingenoom. » Elsto igitor 
famolos (fi deisque tam dura placent; hoc est, ot tam Hberalis pner in- 
dolis Tcl nascendi conditione Tel captiTitatis sorte foret servos); at Ao- 
minem gemis : qoid hic podendum? qoanto hoc jostios qoam qood 
«Persae eqoom fortem, Molossi cancm fidom logent exstinctum? • Hcc 
Tir sommos; et hoc qoidem pacto optimos exsorait sensos; adhoc ta- 
men, ot mihi Tidetor, torbat istod quCy quod soperfloum est, nec ali- 
qoid connectit ; proot Tidere potes etiam in explicatione Bentleiana : 
qoam etiam si admittas , alieno tamen loco ponontttr ista « deisqtte Si 
tam dora placent : » deboeront enim seqoi Tocem famulum : « gemis 
qoidem famolom (Si deis tam dora placent) sed piom, etc. » ita paollo 
ante, « famolom (qooniam reram omnia csca Sic miscet Fortuna manu 
nec pectora noTit} gemis. » ReTera Tix aliter scribere potuit Statius ac 
conjecerat GronoTius, « rampat frenos dolor iste (deisne Hei tam dura 
plaeenC?), hominem gemis ,etc. » Omninohuic similis apostrophe, Theb. 
X, 799, vbi mater Mencecei queritor, 

.... not sava piacola beUo 

Demas, at ahemis (pbcet hoc tibi, fulminis auctor?) 

OEdipodioaii muceai diademau frstres? 

Recte Tero idem Tir magnos distingoit, tuMn servitiumy non tuum homi- 
nem, Seqoitor, « qoi sponte, sibi^ue Imperiosos erat; » iterom Tidetor 
atmndare qne : satis enim erat dixisse, « qui sponte sibi imperiosos erat, » 
omisso vrf que; an scripsit, « qoi sponte sibi qoi Imperiosus erat? • ut 
in isto Horatii, II, Sat. 7^ 83 ; « sibi qui imperiosus. » Vel, « qui sponie 
sibimet Imperiosus erat; » qusre an haec tox unquam Tersom finiat. 

38. Jlnsfscus imvisas dejeoit in iBtiuora pinus. Qoilius invisas pinus di- 
cit? non eoim absolute invism dici possnnt; quippe Helenie non invisee, 
Paridi noo inviste : non igitor simpliciter tnviste. Sospicari posses ince- 
stas pinus, ex loco Achilleid. II, 363. Sed majos aliqoid latet: qoare 

'7- 



26o NOT^ IN CARMEN SEXTUM 

enim rusticus Paris? Terum quidem est olivi rusticiun fuisse Paridem, 
quando scilicet pastorem ageret, et antequam regisjilius agDOsceretur : 
sed uon rusticus>f quando dejecit in csquora pinus : quippe in aulam Tro- 
janam receptus fuerat, et rusticitatem procul dubio exuerar. Audi Ovi- 
dium^ Art. Am. II, 369, de Paride et Helena: 

Quid faciat? vir abest, et adest non rasiicas bospes; 
£t timet in ▼acuo sob cubare toro. 

Agnoscis Paridem non rusticum. Prsterea, vix est ut rusticum diceret 
quando propter /ormam laudare instituisset : ■ nec tam formosus fuit 
Paris rnsticus; » ha&c enim aliquatenus se mntuo tollunt. Satis, opinor, 
patet depravatio ; non adeo facilis medicina. Et dixisse quidem potuit 
matribus invisas pinus : ut apud Horatium, bella matribus detestata: et, 
Hannibal patvnft6u5 abominatus: et ita apud Sil. Ital. III, 70, ubi idem 
Hannibal naturo infantcm alloquitur, 

.... amplior , oro , 
Sis patrio decore , et factis tibi Domina condas, 
Queis snperes bellator avum , janique aegra timoris 
Roma tuos nameret lacrimandos matribas aanos. 

Sed hoc non satis fuisset: quippe ambiguum foret utrum matribus 7*ro- 
janis^n Lactenis has puppcs invisas designare yoluerit^ quum ad utrasque 
cx xquo pertinerent. Sine dubio intelligit/emiim^ Trojanas, quibus me- 
rito inviste eranths puppes, utpote mulierem peregrinam in opprobrium 
ipsarum invecturae, et frustraturse spem quam ipss liabere poterant de 
matrimonio formosi sui popularis Paridis ; et ob multas alias rationes. 
Pmne certus sum Statium scripsisse, 

Nec Paris OEbalios talis visurus amores 
Troasin invisas dejecit in aequora pinus. 

Sensus, ut mihi videtur, hoc postulat; nec aliam comminisci potes vo- 
cem, quse per omnia tam bene conveniat. Gausam immanis hujusce mu- 
tationis in Prsfat. aperui: nempe ullima syilaba in amissa erat in sub- 
sequente invisaSy ut ssepe fit. Deinde pro tr6as fecerunt ticus, quum 
inter hoc et illud parum sit differentiae in minuto charactere. Et jam 
obvium erat exscriptori vel lectori eruditulo addere syllabam rusy ut 
integram vocem rusticus faceret; qua pejor, et sensui magis opposita^ 
vix inveniri potuit. Pariter et in eadem voce depravatum Ovidii locum 
feliclter restituit Salmasius, teste Gronov. Observ. III, 3. Verba Ovidii 
sunt, Heroid. XIII, i^y, epist. Laodami» Protesilao, « Troadas invideo: 
que si lacrimosa suorum Funera conspicient, etc. » ubi vulgatam lectio- 
aem Troadas invideo tf-oxoix/^jiiT probat Heinsius: in Godice Puteaneo erat 
Troas invideo : unde, rS in geminato, Salmasius reponebat Troasin tn- 
video. Nihil verius , aut magis appositum huic meae emendationi esse 
potuit. Troasin vero ut Ifydryasin et Uamadryasin apud Propert. I, ao, 
vss. la, 33; Lemniasin seu Lemniasiy Ovid. Art. Amat. III, 673, ex 
emendatione Heinsii pro Lemnias. Vide locum : ibi enim plura exempla. 
iVo invisas^ uonnullse editiones perperam habent invitas. 



LIBRI SECUNDI SILVARUM. a6i 

39. Quaies dubite post crimina form<B De sexu trunsirejubent. Nullum 
ex his sensum efHcere possum : « jubent de sexu transire post crimina 
dobiae formse: « qui jubent? deest enim casus rectns. Sed majus quod 
sequitar, « post crimina dubis formx : » qusnam hsec crimina inteUigit? 
qnodDam in te crimeny si 

Dom dabitat Natara marem faceretne pueliara , 
Factas es o pulcher psene poella puer ? 

ut eleganter Ausonius : non tuum hoc, sed Naturos; nec tamen crimen. 
Vide quam levi mutatione eyanescunt hae absurditates ; lege modo , « qua- 
les dubiae discrimina formie De sexu transire jubent ; » « discrimina du- 
bise formae de sezu Iransire jubent : « notum enim pueros formosissimos 
in hanc rem eli{p solitos; quippe « nnllum Deformem s»va castravit in 
arce tyrannus. • Bene vero discrimina : Horatius, lib. II, Od. 5, 21, d« 
poero formoso, 

Qnem si puellarum insereres choro , ^ 

Mire lagaces &Ueret hospites 
Discrimen obscurum , solutis 
Crinibus, ambiguoqae valtu ; 

quem Horatii locum in animo videtur habuisse Statias, Achilleid. 1 , 332 , 
ubi describitur Thetis natum cultu maliebri ornans : deinde addit «U- 
gantissima haec, 

Qualiter artificis victurc poUice cerae 

Accipiunt formas, ignemque manumqne Mquuntur; 

Talis erat Divae namm muunlis imago. 

Nec luctata diu : superest nam plurimus UU 

Invicta virtotedecor; faUitqae meutes 

Ambiguus, tenuique latens discrimine sezus; 

vertn quinto, pro Invicta virtute lege Invita virtute; ut apud Sidonium 
ApoUinarem qui hoc mutuatiis est a Statio, carm. V, vers. 17: «Invita 
saperat Tirtute venustas. • Claudian. de Bapt. Proserp. II, 29 : « solus- 
qoe dahat discrimina sezus. » Ovid. Met. IV, 280 : « Ambiguus fuerit , 
modo vir, modo femina, Scython;* Noster, Theb. V, «ambiguo visus 
errore lacessunt OEbahdie gemini; • ambigui mares de eunuchis Glaud. 
in Eatrop. Ausonius, epi^. 69 : « Ambifjuoque fuit corpore Tiresias; » 
JuYeiial. XV, i35 : 

Pupillum ad jura vocantem 

Circumscriptorem, cujus manantia fletu 

Ora puellares fadunt incerta capiUi. 

Senec. de Provid. cap. 3 : « Exoletus omnia pati doctns, ezsectse virilt- 
latis aot dubise. » Recte vero , discrimina juhent^ id t^xfaciunt : ita apud 
Juvenal. VI, 6ao : • boletus tremulum (C/aM</ii) caput in coilum descen- 
dere jassit; » id est,/ecit. Passim apud poetas invenies. 

54. Dignus et Mmonium Pyladen pracedere fama. Heinsius ad Ovid. 
Trist. I, 9, V. 27, h»c notai : « Htemomum Pyladen facil Statius in Sil- 



26» NOTiE J[N CARMEN SEXTUM 

vis sed librariomm, nt opinor, calpa. » Quippe Pylades erat Pk^ceus. 
Id. Ovid. Amor. II , 6 ^ 1 5 : « Quod fuit Argolico juvenis Phoc^uft Orestas ; • 
id est, Pylades; et Ponlicor. II, 3 : ■ Adfuit insano juvenis Phocens Ore- 
sts. » E Phocide nempe , Graeciae regione , Boeotiae contigua : ita enim 
dicit pater ejus Slrophius apud Senecam, Agamemn. act. V, vera. 918 : 
« Phocide relicta Strophius , Elea inclytus Palma revertor. ■ Non igitur 
jEmonius seu Thessalus Pylades. An scripsit « Dignus et Aonium Pyla- 
den prscederc fama? » ut contiguas regiones Bceotiam seu Aoniam et 
Phodda forte confuderit: vide qn» notavi ad carmen I, hujus libri, 
Tcrs. t8i. Conjungit alibi has regiones, Achilleid. Ii « Phocis et Aoniae 
jaculis rarescitis nmbrs. » 

58. Qius Deus<f aut quisnam tam tristia vulnera casus Eligit7 Non op- 
timnm videtur istud, Deus eligit vuinera : melius exigit; ita Theb. VIII, 
"58 : « plus exigit ultrix Tisiphone, » de Tydeo mandente capvt Mena- 
iippi. Thebaid. XI, vers. 167 : « Sed exige tandem Supplicia;» Ovidius, 
Metam. IV v. igo : « Exigit indicii memorem Cythereia poenam; • clare 
Fastor. V, vers. 3i3 : 

Quid f acerem , per qaod fierem manifetta doloris ? 
Ezigerem nostne qmlia dsinaa noue? 

Noster, Silv. V, a, v. 91 : • Exegit poenas hominmn cm cttfa saoriim; « 
Lucanus, VIII, vers. 701 : 

Hac Fortana fide Magni tam prospera fata 

Pertalit ; hac illam wmmo de cnhnine rerom 

Sorte dedit ; cladesque onmes exegic in «no 

Saeva die , qaibas immuaes tot prKstitit annos : 

ita legendum puto ; vulgo Morte petit; imitatur Virgilinm^ de Priamo , 
iEneid. II, 554- Expetere potnas Auson. Caesaribus : « Expetiit poenas de 
Caio Cherea mollis ; > ita emendo pro , de Cmare Chserea moUis : in MS. 
conceptum erat de C. Chnerea mollis; qu«e litera et Oesarem «t Qiium, 
denotaft : Caligulam vero vocari Caium omnibus notnm: Qesare nimis ge- 
nerale est. Vide tamen Theb. I , a^g : « FacU luant Thebse : ewr hostes 
eligis Argos? » Senec. Medea, V, 534 • 

Nec difigenti tela hbrentar mann : 

lo me , vel istam : qttis<|uis e nobis cadit , 

Noceos peribit. 

et Hippol. vers. ao8, de Amore : 

Cur io penates rarios tenaes sobit 
Hrc delicatas eligeos pestis domos? 

CEdipo, vers. io36 : 

ntrumne pectori infigam meo 

Telum, an patenti conditnm jagulo imprimam ? 

Eligere ocscis Talnas ? hunc , dextra , hanc pete 

Uterum capaceuu 

Niosler, Theb. VII, 175 : « Quin ctiam invisos (sic bostis defnit?) Ar^gos 



LIBRI SEGUNDI SILVARUM. 263 

Eli|^ ; » ita optime Codes Petrensis : yulgo ElicU, Hinc patet nihil mu- 
tandum esse loco Curtii IV, i , ai : «hortum intrant^ quem forte steriles 
herbas eli^ens Abdalonymns reporgabat; » ibi enim N. Heinsius maluic 
exigens; eligere steriles herbas est notare eas que steriles erant, ut evel- 
kret et abjicerat. 

63. Buctassent elites Fesuvina inoendia Locros, Scio quomodo hanc 
locum explicatGronovius, Diatr. c, 5o : Incendia ructassent dilesLocros , 
id est, inquit, ructando ignem Locros vexassent: ita nodare palastrus, 
Herc. Surrent. quia in palaestris nodi ligantur: plaudere choreas Maroni 
et aliis, quia saltando terra plauditur; yide locum: plurima enim ejus- 
modi exempla ibi addncit. Mihi tamen non satisfacit in hac phrasi; nec 
simili modo dici posse videntur no</are palastras^ plaudere choreasy et 
ructare Locros , seu ructando ignem vexare Locros : quod affectatum , 
juuofbxov , et longe accersitum mihi ridetur. Et si hec admittatur inter- 
pretatio , Tide quid sequitur : « Vesuyina incendia ructando incendia 
▼exassent Locros. » Quid? an incendia possnnt ructare seu evomere m- 
eendia? certe non hoc dixisset Groaovins, licet ejus interpretatio boc 
dicat. Biihi minime dnbium est hanc vocem ructassent depravatam esse; 
et medicinam videor invenisse, « si vel fumante ruina Undassent dites 
VesuTina incendia Locros; « ex Achilleid. I, 86 : « Quum tuus .£acides 
tepido modo san^ine Teucros Undabit campos ; • ubi undabit campos 
sanguine, uf hoc loco undtissent Locros ruina, Undare vero Aejiammis 
usitatum poetis. Silius, IX, 44^* «Undantes Tolvit flammas ad sidera 
vertez. • Vide Heinsinm ad ejusdem VH, 355, ubi satis exemplorum. 
Gonstmctio est, « si Vesuvina incendia fumante ruina undassent (i. e. 
nndare fecissent) dites Locros, » fundos et praedia tua circa Locros, 
Bmttiorum urbem. Posses etiam, Nudassent dites, etc. sed istud ahe- 
mm placet ma^^is ; et yeram puto , nisi malis , « Rnctassent dites Vesu- 
vina incendia Locri ; » quod etiam faciie dcfendi potest. 

64* S^ Lucanus ager, etc. Fidi et boni interpretis esse puto, non 
solnm explicar^ qna adii vel non, vel male, inteilexerint; sed etiam mo- 
nere, ai quid occurrat quod ipse non intelligat. Qnod mihi hoc loco eve- 
niss« nltro fateor : 

9cn lAcanus ager , tea Tybridis impetas altas 
In dextrum torsi^set aqaas , paterere serena 
Fronta Deos : tive alma, etc. 

Ubi Gonstmctio est , « Seu Lucanus ager torsisset in dextrum ahas aqnas , 
sea Tibridis impetus torsisset in dextram ahas aquas. > Nisi ita con- 
straas, non video quo referri possunt verba Seu Lucanus ager: per se 
eoim nihil efficiunt. Jam vero miram est quod dicit de Lucano agro 
aqnas torquente : non enim agrorum est, sedjiuviorum , aquas torquere; 
provt ex innumeris poetarum locis liquet. Nocmutationedistinctionis, 
aut aMo quopiam pacto possum huic loco opitulari : nam quod in men- 



364 NOTiE IN GARMEN SEXTUM 

tem veoiebat, 

Sea PoHendiii meni esieoc flumiDe »1(0« , 
Sen Lacaniu aQer : seu Tybridii impeins alus 
In deztmm tonistet aquas, etc. 

pro PoUentinos mersissent Jlumina ; statim abjeci, gnams haoc laxam 
compositionem oon e»se Statii. Aut igitur excidisse videtur versus, aut 
mira est eliipsis, « Seu Lucanns ager admisisset aquas, seu Tybridis im- 
petus torsisset aqnas in dextrum. > Sed quid Tyhridi cnm agro Lucano, 
tam longe dissito ? Despero igitur, et supra captnm meum esse haec con- 
fiteor. Recte vero ez duobus Godicibus edidit Gronovius /n dextrum , 
scil. latns; non dextram; ita Theb. II, « in l«vum prona jacet Inachns 
nma;» et X: «huic languida cervix, In Isvum cogente Deo, etc. • 
Q. Gurtius, IV, i3, i6: « interdnm haesitare, an potins in Isvnm tor- 
queret agmen. » Passim exempla. 

70. Lwdendique vias, etc. Totus hic locus vulgo ita legitnr et distin- 

{[uitur : 

Latdendique vias vitae modo carmen adultar 
Nectere tentabat juvenom pulcherrimns iUe 
Cum tribus Eleu anam trieterida luetris 
Attendit torvo tristis Rhamnusia yultu. 

Nihil fcedius, aut minus intelligibiie his verbis. Sensus quidem facile 
perspicitur, nempe, Philetum jam annorum esse quindecim : quiodecim, 
inquam, non octodecim, ut falso Bernartius et Gevartius, Elect. III, 10, 
decepti significatione vocum trihus Eleis lustris^ quae duodeeim tantum, 
non quindecim annos efficiunt : qnum lustra Elea idem sint quod Olym' 
piadesy hoc est, ^tmrfotiTiifii^tt^ non ^iyT«fa>«^i/ii(. Ad sensnm i^tnr atten- 
denti statim patebat Statium scripsisse, « vitse modo limine adultc; ■ 
id est, in ipso limine adoiescenticp^ ubi concessit iempus puerili juventm ^ 
ut eleganter Ovidius, Metam. VI, 719 ubi: « ter quinos adoleverat an- 
nos, n ut de Romulo et Ilemo idem, Fast. III, 69, nisi quod ibi sit ter 
tenos, JBtatem adultam vocat Lucretius, lib. II, et rohur adultum^ ibi- 
dem. Idem, III, 4^09 «< 1^9 loBa; Virgil. Geoiig. II, 362 ; et iEn. XII, 
V. 438 : ■ Tu facito, mox quum matura adoleverit aetas, Sis memor ; • id 
rst, « quum adulta letas maturavent, » vel, « adolescendo matura e%%e 
cceperit, » ut bene Servius. Sic prima vita pro pueritia passim apud poe- 
tas : primam tetatem vocat Noster, Theb. VI, aSa, et Achilleid. I, i63. 
Sic puher <evum -pro puhertas Ausonius, Profess. XVII, vs. 10 : « pneros 
grandi mercede docendi Formasti rhetor, metam prope puberis evi ; ■ 
id est, « pueros pubcrtatem jamjam ingressuros. » Idemy Protrep. V, ^3: 

Idem vestidpes motu jam puberis levt 

Ad mores artesque bonas fandique vigorem 

Prodnxi : 

ubi forte praestat/an</i^iie decorem : motus puberis avi est progressus pU' 
bertatis: el ita iteram, Genethliaco , v. 8. Primam hanc atatem^ de qtio 
raodo dixi, s\d annos tfuatuordecim ad minimum pertigisse colligo ex 



LIBKI SEGUNDI SILVARUM. a65 

loGoTSenec», Goosolat. ad Marciam, cap. ao. Appositissime Vanro, apiid 
Censorioiim, de Die Matal. cap. i^* Recte i^tur Philetus dicitur fuisse 
in limine vite adultce seu initio adolescentias ^ utpote qui jam decimum 
quintum «tatis annum ingressus fuerat. Ut Yero adulta vita pro adole» 
scentia, seu ea pars Yitte in qua adoUscimus, ita matura vita Manilio, 
lib. II, quae « ad florem juYentse penrenit, » ut ait Florus : robustam ata- 
tem Yocat idem, ibidem, Pro<£m. lib. I : maturos annos Horatius, Art. 
Poetica. Sic anni domiti Tbeb. IX , 210: de equo loquitur : domitis ab 
annis, ab ea parte Yit» in qua primum domabatur : domitam vitam di- 
xisse potuit. Recte etiam limine vitte, ut epiced. Glauc. ; Tbeb. V, 535 ; 
et supra y. s6o; Noster» Eucbarist. y. i3. Vetus inscriptio, citata a Jos. 
Castalione, Not. in Rutil. Itiner. p. a8 : « Annus erat natae primus; mox 
deinde secundi Liminibus rapuit me sibi Persepbone; « id est, initio se^ 
cundi. Passim occurrit apud Statium et ceteros poetas. GronoY. Reliq. 
ad Scatii SiW. et Elencb. Antidiatr. cap. 3, aliud Yult; et notat, « Scimus 
Statinm reliquisse viUe modo cardine adulta Nectere tendebat. Fita adulta 
est ctas in qua adolescimus, aut adulti redditi sumus; ut alibi vita labo' 
rataj in qua laboratum est. Merito igitur et cardines illas Yitae partes , 
inftintiam, pueritiam, adolescentiam , etc. » Haec Yir summus : non recte 
tamen, opinor, in ista Yoce cardine; hec enim yox non denotat initiwn 
rei (qnod sensus loci hujus requirit), sed contra, notionem extremita' 
tis fere continet : saltem ambi^um est, nisi.addatur epitheton quod si- 
|;nificatiooem ejns determinet. Sil. Italic. IX, i^o, ubi Satricus moritu- 
rus loquitur : « Sat magnum hoc miserae fuerit mihi cardine Yitae Sola- 
men, carisse meis; » Senec. de Benef. IV, 33. Ob banc rationem, nempe 
quia Yox est dubise significationis , saepe iuYenitur additum epitbeton 
summum ycI extremum ; ita exemplo illo quod GronoYius adducit ex 
Thebaid. X, Yers. 853 : «Tum Yero attoniti fatorum cardine summo; » 
Senec. Troad. Yers. 5a : « Mortalis asYi cardinem extremum premens ; » 
Lucan. VII, 38 1. Si igitur scripsit cardine boc loco Statius, addidisse 
debnit Yocem primo, ut notum esset illom innuisse initium adolescen- 
tiae Phileti. Rectius idem GronoYius in Yoce tendebat; quam, praeter sen- 
sum loci, conflrmant MS. Senens. et edit. Romana: et ita ex conjectura 
emendaYeram priusquam uUam Yariantem lectionem Yideram; nectere 
tendebat idem est quod pergebat nectere seu nectebat; ita SilY. V, ys. 3 : 
• Tenderet et torvo pietas aequare Maroni; » id est, aquaret Maroni; ita 
tendit diveilere nodoSy Vir{;. ^oeid. II, aao; tendit convineere pro con- 
vincit, Lncret. V; atiua tendet rumpere plumbum , Horat. Epist. I) 10, 
ao; Tacit. Ann. 1, 19 : « Si tamen tenderent in pace tentare, quae ne ciri- 
Uum quidem bellorum rictores expostulaverint, etc. » Claudian. in Eu- 
trop. I, 3oo. Eodem libro, Yers. i^: *t Nilnsne meatu Devius, et nostri 
tendat jam transfu^a mundi Se Rubro miscere mari? » ita ex duobus li- 
bris MSS. legit Heinsius pro tentat. Pari modo depraYatnm Oridii locum 
ex optimis membranis restituit idem , Metam. XI , y. 533 : « Pars igitnr 
tendebat adhuc iuYadere pinum ; » yuI^o erat tentabat. Infeliciter vero 
OronoYius, quum ilistinguit, « Invidia, infelix, animi vitalia vidit, • et 



266 NOTJS IN GARMEN SEXTUM 

ad Ursmn pertinare lacit infelixy Tocandi oasu. Sanptum eniin boc epi* 
theton InviduB ex Virg. Geoi^. III, 3^ : « Invidia infetix Furias amnem- 
que severum Gocyti metuet; » ubi notat Servius, « Qo» infidentee efli- 
cit infeHces ; » cui interpretationi pulcbre convenit quod de bac dcA 
mox dicit poeta, teseque videndo Torgit. Ovidius, Met. II, 780, de Invi- 
dia : « intabeecitque videndo Successus bominum; carpitqne, et carpi- 
tur una, Snppliciumqae suum est; • unde pulcbemma Alexandri magni 
▼ox, « invidos homines nibil aliud quam ipsorum esse tormenta; a refe- 
rente Q. Curtio , lib. VIII , cap. 1 3 , 1 8. Recte igitur , Invidia infeiix. Multa 
de hoc Statii loco Salmasius , epist. 86 ad Gronovium : quae <Hnnia re- 
texit, epist. 88, et demum legit, « vitae modo limen adult» Nectere teo- 
tabat : » proxime veram. Nostram correctionem «va^*«^<r«Tef pnto. 
Nectere vero trieterida ut apud Ausonium, Epi^ramm. « Undecies nnam- 
qne super trieterida necte. » 

77. Torsity ef InvidiMn Mortenufue amplexa. Totum locum libet ap- 
ponere, «t videas quam negligenter bic egerant interpretes : 

Atieadii lorvo trisdt Rbamoaiui vulm: 

Ac prinam impfevitqne toros» oculisqae nitorem 

Addidit : et soUto sublimiiu ora lcvavii , 

( Heu misero letale faveiu ! ) seseque videndo 

Tortit , et InvidiaiD Mortemqae arapleza jacenti 

Injecit nezus : 

ubi Rhamnuiia eadem est quK JYetnesis seu Invidia (nt pauUo ante dixit 
vs. 69, Invidia infelix); Dea nempe quae nimiis mortalinm successibus 
et rebus laetis invidet: unde agram lcetis Invidiam dicit, Theb. I, 136. 
Quintil. Proaem. lib. VI, 10 : « Observatum fere est, celerius occidere fe- 
stinatam maturitaiem ; et es^e nescio quam , quae apes tantas decerpal , 
invidiam; ne videlicet, ultra quam homini datum est nostra proveban- 
tur. » Hanc Glancije Nutricem assii^nat Statius, in ejus Epiced. v. 130 : 

Scilicet infausta Lacfaetis cunabula deztra 
Atti^t , et grcinio pueriuD complexa fovebat 
Invidia : 

quem locum explioans GevartiuSy Elector. m, lo, bsec notat : « Invidia 
bic auferendi casus oon est, sed noroinandi. Statius enim pbilosopbice 
luvidiam seii Nemesin velut altricem et nutricem Glancise asai({nat, qoe 
in primo pueritise flore, omnia iJli elegantiae ac venuatatis dona, omnes 
Veneram Gratiarumqne dotes liberali^sime concesserit , sed nt postea 
Qravius illi nocerety et vita vix salutata iUum eriperet. Interpretationem 
banc meam lirmavi simillimo loco Statii, qui exstat boc eodem lib. 0, 
Silvar. in Epieedio Piletif juvenis formosissimi ; cui quum omnes animi 
corporisque dotes etiamnnm puero a Nemesi Dea, quam ibi Hhamnu- 
tiam appellat, coUatas esse poeta cecinisset; boc ab iila factum ait, nt 
deinde acerbins juvenem afflifferet; etlnvidiam ac Mortem^ aocias sttas 
secum adducens, eum annos vix duodevigintiliatam e medio tolleret. 
Locus ita babet: • Vita* modo carmen adultse Nectere tentabat, etc. ■ 



LIBRI SEGUNDI SILVARUM. 367 

Errorem Genirtu sopra notaTi, qao Phileton duodeviginti annos natnm 
factt, qaom quindeeim tantom Statius Yoluerit. Sed grarins adhuc errat 
▼ir politns » dicit enim ■ Rhanurasiam secmn addncere socias suas Invi- 
diam ac Mortem. » Qnid? an Rkamnusia secnm addncit soctam JHhttm^ 
fiwiam, Invidia. Intfidiam? easdem enim esse Invidiam et Rhamnusiam^ 
nisi jam scias, disce ex Glandiano, de Bell. Get. ven. 63 1, ubi postqnara 
Alarici successnra et conjngis ejns fastum descripsit, addit, « Sed Dea 
qmt nimiis obstat Rhamnusia TOtis Intnmuit, flexitque rotam; » ita le- 
gendnm; Talfro inepte Ingemuit. Dea qne ebtiat nimiis wtis qnaroam 
alia est prcter Invidiam? ApaleinSy Miles. IV: « Nec ille tam clarus , 
tamqne splendidas publicsB voluptatis apparatns, Invidiap noxios effugit 
ocnlos. » Ex qno Apuleii loco intelligitur Statii Attendit; scilicet eenje^ 
dt in cnm noxios illos oculos suos Rlkamnasia : ut oarm. ad Uxor. init. 
« Andiat infesto licet hoc Rhamnnsia ynltn. » Q. Gurt. X, 9, 6 : « Absit 
raodo invidia, excipiet hnjns saMsnli tempora ejusdem domus ntinam 
perpetna , certe diutuma posteritas. » Audi Nostrum saaTissime qae- 
rentem, Pietat. Abasc. y. iBy: 

Qaisnam impacata eonsaDgoiiiitate K^aYic 
Fortunam InTi4iamque , Deus ? qui janit iniqnas 
iElemum bellare Deai? noUaouie notaYit 
nia domum , tonro qoam non haec Inmine figat. 
Protenns, et saera perturbet gandia dextra ? 

Etinm ipse Gevartius , loco supra citato , Invidiam et Nemesin unam 
eamdemque facit : Nemesin vero et Rhamnusiam eamdem esse norunt 
omnes. Hesychius : *P«(fCfM/ray, N«/u«mf. Alibi : N^imc, vffti^ /<^u4k> 
#00N02. Mira hapc viri docti oblivio , in eadem sententia unam persp- 
nam duas facientis. Sed sensui et verborum significationi non satis hoc 
loco attendit Gevartius : quod si fecisset , facile vidisset Statium scri- 
psisse, «et invitam Mortem complexa, jacenii Injecit nexus. » Nihil ve- 
nnstius dici potuit : Mors, etiamsi blanditiis Dese InvidicB allecta, invita 
tamen, praeter morem, opus suum peregit : tanta amabilitas Phileti fuit. 
Mors invita aliquid facere eleganter dicitur , quando contra leges natune 
vim suam exerit: quando rapit yuvenem ^ qui secundum vitae humanae 
Gonditiones dintius vixisse sperare potuit. Lucanus, VI, Sag, de saga 
Thessala : 

Viventet animas et adhac sua membra regentet 

Infodit busto : fatis debentibus annos 

Mors invita tubit : 

imafa^ utpote ante tempus^ et quom fata adhuc annos deberenU Manil. 
IV, ver». 86 : 

Quod Decios non omne tuUt, non onuie Cainillos 
Tempus» et invictom devicta morte Catonem , 
Materies in rem snperat, ted lege repugnat. 

Ubi nescio quid sibi velit. Scaliger, qui hos tres versns ita ut hic vides 
ex optimo Godice Gemblacensi adducit, nota tamen proxime sequentc 



a68 NOTiE IIS CARMEN SEXTUM 

dicit, « Male Gemblacensis ; et iniricta devictam morte Gatonem. • Ul' 
cunque sibi contradicat Scaliger, ne dubites quin elegantissimi scripto- 
ris sit, « et invita devictum morte Catonem. « Qui bistoriam letbi Gato- 
nis legerunt) facile intelligeni quare invita Morie devictus ille dicitur. 
Noster, Tbebaid. X, 809, nbi mater Menoecei queritur, « sponte en ul- 
iroque peremptus Irrumpis moestas, fatis nolentibus, umbras; » noien' 
tifnis fatis^ « quia ante diem periit; > ut bene Lutatiua scholiastes. Ita 
Cantbus, apud Valer. Flacc. VJ, 3 17, tela rapit ab i^rgus navis carina 
inuita, quia sc. Argo fatorudk prxscia novit illum periturum esse; ideo 
invita administravit iili tela; Manil. V, « glebas inter deprendere gazam, 
Invitamque novo tandem producere cselo. » Ita , « mors juveni accldere 
adversante et repugnante Natura, « alicubi apud Gic.^de Senectute^ di- 
citur. Pro que ampiexa edidi compiexa; supra notavi de qu pro c, et 
vice versa; ita apud Manil. V, «Mazimus Orion, magnum complezus 
Olympum ; « pro complexus optimus Gemblacensis habet que amplexus. 

80. Jam litora duri Sceva^ Philete, senis, durumtjue Acheronta vide- 
bas, Quo domini clamante sono ! Non ferri potest duri senis et statim 
durum Acheronta; lege, « jam litora duri Seva, Philete, senis, dirum- 
que Acberonta videbas; « durisenis, ut apud Senecam, OEdip. vs. 166, 
de Gbaronte: 

Quique capaci turbida cymba 
Flumina tervat durus senio 
Navita crudo. 

Hercule tamen Furente, v. 771 : « dirus exclamat Cbaron, Quo pergis, 
audax ? » Apulcius , Apolog. « Igitur agnomenta ei duo indita ; Charon , 
ut jam dixi, ob oris et animi diritatem; sed alterum, quod libentius au- 
dit, ob Deorum contemptum, Mezentius. » Utrovis modo rccte dici po- 
test : mihi tamen magis placet duri senrs, quia dirum est perpetnum 
Acherontis epitheton. Dira Furiarum ioca, Senec. Herc. Fur. vs. laai ; 
Charontem navitam tristem vocat Virgil. JEneld. VI, 3i5; tetrum por- 
thmea, Juven. III, a66; torvum senem, Propert. III, 18: hoc vero est du- 
rum potius quam dirum senem. Hs autem voces durus et dirus in MSS. 
perpetuo confonduntnr ; vide fientleium ad Horat. carm. II, la, 2; Dra- 
kenborch. ad Sil. Italic. XIV, 126, ubi diro Laslrygone edidit pro duro. 
Contra duri Ditis seu Plutonis apud Virgil. JSneid. XII, 199, uti recte 
cx Codicibus Pierius, pro diri. Sequitur, « Quo Domioi clamante sono ! » 
pro quo bene Gronovius ex duobus Codicibus ciamate; ita Theb. IX, 
476: « Unde hafc, Ismene, repente Ira tibi? quove has traxisti gurgite 
vires Imbelli famulate Deo?» ubi pari errore in nonnullis editionibus 
legitur /amu(anle. Tbebaid. III, 201 : 

.... nec qnod te , Delia , casto» 
Probpsum ad fonies specub temerare profana 
Heu dominum insani non agnovere Molossi , 
ncflerim maQis : 



LIBRI SECUNDI SILVARVM. 169 

ita legendus iste locus: valgo tibi et temerante. Gonstnictio est, « nec 
magis defleiirn qaod insani Molossi non a^overe dominom Actaeonem 
prolapsum ad castos fontes temerare specula profana te, Delia. » 

83. Non iievius atros Nigrasset planctu genitrix tibi swva lacertos. Qajs- 
rit Barthius quomodo Atri lacerti nigrari possunt ; et cur stevius et steva 
de eadem re dicuntur? pro swvius itaque legit scepius; de ceteris, nihil 
mutat. Ego adhuc quaero quare sceva litora et siBva genitrix tam proprt 
posita; et, quod majns est, quomodo genitriz sceva fuit haic pnero mor- 
tuoy quum suos lacertos nigraret» et plangeret? propius ad rem fuisset si 
dizisset sibi saeva, non tibi. Sed nec ita dixisse puto : adhuc enim siieva 
et steva nimis vicina sunt ; et subfrigidum est istud sibi steva : cui enim 
nisi sibi s«ya esse potuit quae suos lacertos verberarit? sensum igitur non 
promovet sibi sceva. Ego non dubito a Statio fuisse « non secius atros 
I9i^asset planctu genitrix insana lacertos;» non secius, id est, pari 
modoy non aliter. Sosipater Gharisius, lib. I, p. 6i: «Fit secus et ad- 
verbium, qnod significat aliter; unde nascitur «egutui, A^Xoie<r«^»(. n Me- 
ministi vero quae supra dixi de promiscuo usu literarum qu et c : unde 
idem sunt ^ecius et sequius. Virgil. Georg. III, 36^: a Interea toto non 
secius aere nio(;uit; » idem, JEneid. VII, 781 : « Filius ardentes haud se- 
cius aequore campi Exercebat equos; » IX, 44' * " instat non secius, ac 
rotat ensem Fulminenm; » Ovid. Metam. II, 809 : «Felicisque bonis non 
secius uritur Herses, etc. » ita edidit Heinsins, quum in quibusdam 
exeroplaribus invenisset non Uevius, in aliis, noit ieniuSy in quatuor non 
aiiter. Vide eum plena manu exempla congerentem. Noster, Thebaid. V, 
361 : « gelida non saevius Ossa Luxuriant Lapitharnm epulae , si quando 
profundo Nubigenae caluere mero ; » ubi pro non stevius "MS. Petrensis 
babet non segnius : lege, non secius. Hoc verissimum puto. Deinde, 
« Nigrasset atros lacertos ; » probum hoc : ita apud Lucan. II, 87 : « ictu 
liventes atra lacertos. » Notum vero est vocem insanus usurpari de iis 
qoi magno aliquo luctn afficiuntur. Noster, Silv. V, 5 : « Tanta- miki fe- 
rilas , tanta est insania luctus ; » II , i : « Mulceat insanos gemitus ; » 
Thebaid. VI, vers. 303 : 

JaiD face subjecta primis in frondibus ignis 
Gxchniat : labor insanos arcere parentea. 

Xn, 374) ^^ Gerere Proserpinam lugente, « Illius insanis ululatibus ipse 
remngit Enceladus; » Ovid. Metam. IV, 690, de Andromeda: «genitor 
lugubris, et amens Mater adest; ambo miseri, sed juatius ilia ; ■ Pro- 
pertius, f, 6: 

Ut miki deducta faciat coDYicia puppi 
Cynthia , et insania ora notei manibus : 

Ovid. Amor. III 9 6, vers. 57 : 

Qnid fles , et madidot lacrimis comnnpis ocellos , 
Peciomque insana plangis ^erta manu ? 

Plin. epiat. IV, 3 ; « amissum tamen higet insane. » Potet etiam legere , 



a^o NOT^ IN CARMEN SEXTUM 

genitrix ve$anay ex Propertio, II, 9: 

Nec non eunimem anpleocen» Biiteif AchiHon 
Candi4a TCMna yerberat ora aana : 

Senec. Herc. OEt. v. igSo, ubi AlcmeDa de seipsa loquitnr : 

Fallor , fallor , Tesaiia parens ; 

Nec te manes umbra*qae timent, etc. 

Et hoc forte veriiu , propter perpetuam fere mutationem literarum B et 
y : tivisfgva, pro tibi sceva, parum differt a vesana. Ita vene merenti 
pro 6eiie^ apud Reines. Inscript. p. 543, bixit et biginti pro vixit et 
vigintiy p. 901. 

93. Sed et ipse juvat. Hsc verba , quoram sensum et connexionem 
cum pnecedentibus aut subsequentibus nullatenus video, corruptissima 
puto. Fniatur iis Gruceus, qui pro juvat Xe^iijuva: et addit, « Sensus 
apertus: nihil quidem acceptius umbris quam gemitus, sed tamen tu 
eas, Urse, pro virili juva, i. e. subleva, dolori resistendo, ne caram 
Pileti umbram nimio luctu offendas. Huic lectioni favent sequentia, 
Quid terga dolori, Urse, damus? etc. n Mihilo melios adhuc intelligo. 
Diu me torsit hic locus, et desperaveram ; sed jara verum inveni) ot 
opinor. Prsecedit : 

Et domini fletos : hos tantom hausere faTiUsB, 
Ho» bibit usque rogus ; nec quod tibi Setia canos 
Restinxit cincres, gremio nec lubricus ossa 
Quod vallavit ooyx, miseris acceptius umbris. 

Hnc nsqiie luctum et lacrymas Ursi describit : horiatur dehinc illom, at 
seipsum erigat et dolorem excqtiat : 

QuiA gemitns sedaase ( vel sedare } jnvat? qnid tcrga dolori , 
Vne^ damus? quad damna foves? etpectore iniqao 
Vulnos amas ? 

Qkms est hortantis cum iiKerrogatioD«, idem quod atcurmm, vel eur 
uotu VirQ. ecl. II, 71: 

Quin tu aliquid saltem , potior quorum indiget nsofl, 
Viminibus mollique paras detexere junco? 

Ita legendum puto pro potim. Gellius, N. A. H, si: «Quin, inquam, 
▼o», Opiciy dicitis mihi, quare, etc. n ita legendum, vu%o : Quidy eic. 
Qmin dicitis est cMr non dicitisy exprobratorie ; sed admodam probabilem 
facit hanc conjecturam locus simiiis in Glaucia Mel. v. 208 , in re nempe 
simili : «Qtiin tu jam vcdnera sedaSy Et tollis mersum loctu caput?» 
Omiiia fere eadem vides. 

95. Ubi nota reis facundia raptis? Non explicant interpretes qoinam 
sint hi rei rapti; intelliges vero ex loco Senecc de Brevitat. vite, cap. 6^ 
de Livio Dmso : « Aotus enim et popillos adhuc et pnstexutos jodici- 
bus reos commendare, et gratiam suan foro interponare tam eflicaciter, 
ttt ^assdam iodicia canstet ab iUo rapu. » Hijudkia^ iu rti rapi dioun- 



LIBRI SECUNDI SILVARUM. 271 

tar, qui contra onmium spem et exspectationem, sola patroni facundia, 
causa vincunt ; eripere et extorquere hoc sensu passim utitur Gicero ; 
cawLsam auferre eleganter L. Senec. Gontrov. II, 9, pag. i3o. Audacter 
Alcimus Avitus, lib. V, aa^, de latrone crucifixo : « Abstulit ille suis cae- 
lomm regna rapinis; » nempe quia dizerat Evangelista Matthseus, XI, 
la : « fia^ikM. vmi wfaw BIASETAIy tuu /iut9fttu 'APIIAZOTSIN amv nec 
minus Noster, Pietat. Abasc. y. 7 : « Sic auferre rogis umbram conatur, 
€t in^ns Gertamen cum Morte gerit. » Quintilianus, Instit. lib. II, 16 : 
«Nam et M. A<|ailium defendens Antonius, quum scissa veste cicatri- 
ces, quas is pro patria pectore adverso suscepisset, ostendit, non ora- 
tionis habuit fiduciam, sed oculis populi Romani vim attulit : quem illo 
ipso atpectu maxime motum in hoc, ut reum absolveret, creditum est. » 

96. Quid caram crucias tam scevis iuctibus umbram ? Probum forte 
suo loco epitheton istiid iimt; sed non hic : nifaii enun sensni addit. 
' Lege , « Quid caram crucias tam seris luctibns umbram ? « luctibus seris, 
et nihil profuturis; vel veteribus, et in longum tempus continuatis : 
utrovis enim modo optime sensui congnut. Pari modo, et in eadem voce 
depravatus Lucaous, VII, 43o : « Quod aamper aeras debet tibi Parthia 
poenas: » ita legendum pro satvas, Vide not. ad Valer. Flacc. V, 26i,ubi 
idem mendum ; et SenecMedea , v. 686, ubi idem. 



I 



CARMEN VII. 



GENETHLIACON LDCANL* 



LiUGANi proprium diem frequentet, 

Quisquis coUibus Isthmiae Diones 

Docto pectora concitatus oestro 

Pendentis bibit ungulae liquorem. 

Ipsi , quos penes est hbnor canendi , 5 

Vocalis citharae repertor Arcas , 

Et tu Bassaridum rotator Evan , 

Et Pa^an , et Hyantiae sorores , 

Laetae purpureas novate vittas : 

Grioem comite , candidamque vestem lo 

Perfiindant ederae recentiores. 

Docti largius evagentur amnes , 

Et plus Aoniae virete silvae : 

Et si qua patet , aut diem recepit , 

Sertis moUibus expleatur umbra. i S 

Gentiim Thespiacis odora lucis 

Stent altaria , victimaeque centum , 

VARIA LECTIONES. 

Genethliacon Lucani, Editto 5. Pro Ipsi, ed. princ. ipsis. A. 

Parmensis addit , ad Pollam .- non 8. Hyantics» Cod. Paris. euhan^ 

male , propter ea Praefat. : « Exclu- iiee ; et vers. 7 y euhan pro Evan . A . 

dit volamen GenetUiaconLacani, i^* Et si qua patet, aut dietn 

<|nod Polla Argentaria, clarissima recepiu God. Paris. edit. pr. Et si 

uxonim,qaamhancdiemfortecon- qua pateram et diem recepit. Vide 

secraremus, imputari sibi yoluit. » not. A. 



P. P. STAT. SILV. LIB. II, CARM. yiL ayS 

Quas Dirce lavat, aut alit Cithaeron. 

Lucanum canimus : favete linguis : 

Vestra est ista dies ; favete , Musae , ao 

Dum qui vos geminas tulit per artes 

Et vinctae pede vocis , et solutae , 

Romani colitur chori sacerdos. 

Felix heu nimis , et beata tellus , 
Quae pronos Hyperionis meatus a5 

Summis Oceani vides in undis , 
Stridoremque rotae cadentis audis : 
Quae Tritonide fertiles Athenas 
Unctis , Baetica , provocas trapetis ! 
Lucanum potes imputare terris ; 3o 

Hoc plus quam Senecam dedisse mundo , 
Aut dulcem generasse Gallionem. 
Attollat refluos in astra fontes 
Graio nobilior Melete Baeds. 
Baetin , Mantua , provocare noli. 35 

Natum protenus , atque humum per ipsam 
Primo murmure dulce vagientem 
Blando Calliope sinu recepit. 
Tum primum posito remissa luctu 
Longos Orpheos exsuit dolores ; 40 

£t dixit : « Puer o dicate Musis , 
Longaevos cito transiture vates , ' 
Non tu flumina , nec greges ferarum , 
Nec plectro Geticas movebis omos ; 
Sed Septem juga , Martiumque Tybrim , 45 

Et doctos Equites , et eloquente 

as. Vinctm. Cod. Paris. a priina margine , nvmium. Ed. pr. nimis. A. 

naiiii, vincto?; a secanda^yunctis: a8. Tritonide. Sic Paris. cod. 

hoc retinet edit. pr. A. Ed. princ. Tritonida. A. 

a4- Nimis. God. Par. nimis^ et in 4^* ^octot Equites. Lege ceUoi^ 

I. i8 



^74 P P STATII SILVARUM 

Cantu purpureum trahes SeAatuin. 
Nocturnas alii Phrygum ruinas , 
Et tarde reducis vias Ulixi , 
Et puppem temerariam Minervae , 
Trita vatibus orbita , sequantur : 
Tu carus Latio , memorque gentis 
Garmen fortior exeres togatum : 
Ac primum , teneris adhnc in annis , 
Ludes Hectora , Thessalosque cumis , 
Et supplex Priami potentis aurum. 
Tu sedes reserabis inferorum ; 
Ingratus Nero dulcibus theatris 
Et noster dbi proferetur Orpheus. 
Dices Guhninibus Remi vagantes , 
Infandos domini nocentis ignes. 
Tu castae titulum decnsque iPoUse 
Jucunda dabis Allocutione. 



5o 



55 



60 



eC vide not. God. Paris. tloctas. A. 

49. Tarde, Cod. Paru. edit. pr. 
et Gronov. tardi. A. 

53. Carmen fortior exeris toga^- 
tum. Supra dixit mov<6is, trake$i 
infra , ludes^ reserabiSf etc. hic ita- 
qae reponatur exeres. Hoc non ad- 
▼ertens Heinsius, hunc locum ita 
legebat : « Tu par es Latio, memor- 
que gentis Carmen fortius exeris 
togatae ; » male : dixiste enim debuit 
par erts non es , ut respondeat <r^ ex- 
eres^ quod sine dubio Statianum est. 
Nec opus est ut legamus togatoB pro 
togatum ; togatum enim cannen est 
earmen argumenti Romani : ita pax 
togata, pro Romana apud Calpuiv 
nium Siculum , eclog. IV, 8 : « Qui 
populosurbesqueregit, pacemque 
togaiam. » Diomed. lib. ttl : « To- 
gattt f^buls dicuntur, quse scripte 



suBt Bacandmn Kitni ct habitus ho- 
minum togatorum , id est , Roma- 
norum. • Unde togatumforum pro 
Bomano, Protrep. ad Oispinum, 
V. 108. --* God. Paris. et Gronov. 
ejceris : idem Gronov. nescio an ty- 
porum vitio, pro togatum scribit 
rogatuwi. A. 

54- /» annis. Ed. princ inanis : 
absurde. A. 

57. Tu sedes. Cod. Par. et Gron. 
Et sedes. Vid* »ot. A. 

59. Proferetur. Sic Cod. Par. et 
Groo. ApudCruc. praferetur. Yid. 
not. A. 

60. Vagantes. Cod. Par. et Cruc. 
vagantis. Vers. seq. cod. Paris. et 
ed. princ. pro dominiy habent do» 
minis. A. 

62. Tu. Cod. Paris. edit. princ. 
Huc. A. 



LIBER U, CABMEN VU. 

Mox , coepta generosior juvanta , 
Albos ossibus Italis Philippos , 
Et Pharsalica bella deconabis , 
£t fulmen ducis inter arm^ Drvi ; 
Libertate graven^ pia C$itonem , 
Et gratum popularitate Magnum. 
Tu Pelusiaci scelue Ganopi 
Deflebis pius ; et Pharo crujenta 
Pompeio dabis altius sepulcrum. 

Haec primo juvenis canes sub sevo, 
Ante annos Gulicis Maroniani. 
Cedet Musa rudis ferocis Enni 
Et docti furor arduus Lucreti , 
Et qui per freta ducit Argonautas , 
Et qui corpora prima transfigurat. 
Quin majus loquor ; ipsa te Latinis 
JEneis venerabitur canentem. 
Nec solum dabo carminis nitorem , 
Sed taedis genialibus dicabo 
Doctam , atque ingenio suo decoram ; 
Qualem blanda Venus , daretque Juno ; 



%fS 



65 



70 



75 



80 



67. Et fulmen ducis inter arma 
Divi. Venet. et Parm. Quofulmen. 
Scripsit : 9 Qnod fulmen dncis in- 
ter arma Diyi ; » id est , tfuale vel 
quantum fulmen; nt passim his 
Silyis. Dux Divus, emphatice , Jn- 
lins Gaesar. — Ducis. Edit. pr. dul- 
as; (piod et habet Ck>d. Par. ; idem 
a secunda mann , ducis. A. 

69. Magnum. Paris. cod. Ma~ 
^num : ed. pr. magum. A. 

77 . Et qui per freta duxit Aryo^ 
nautas. Sequitur, « £t qui corpora 
prima transfigurat; » hic igitur lege 
dueit Argonautas. — Cod. Par. ed. 
pr. Cruc. Gron. duxit. Vid. not. A. 



79. Quin. Cod. Paris. edit. pr. 
Quid. A. 

81. Carminis. Cod. Par. ed. pr. 
carminum. A. 

83. Doctam , atque ingenio tuo 
decoram. Polla quidem uxor Lncani 
decora seu decorata fuit ingenio 
mariti, utpote qni titulum decusque 
ilH dedisset jucunda allocutionCy ut 
supra vs. 6a; sed majus quiddam 
hic Yoluit Galliope, nempe «Do- 
ctam atque ingenio suo decoram ; w 
majoris quippe glori» est suo quam 
alieno ingenio eminere. — Cod. 
Paris. edit. princ. Cmc. OronoT. 
tuo. A. 

18. 



^76 P. P. STATII SILVARUM 

Forma, simplicitate , comitate, 
Censu , sanguine , gratia, decore. 
Et vestros Hymenaeon ante postes 
Faustis cantibus ipsa personabo. 

O saevae nimium , grayesque Parcae ! 
O nimquam data festa longa summis ! 
Cur plus , ardua , casibus pateds ? 
Cur saeva vice magna non senescunt? 
Sic natum Nasamonii Tonantis 
Post ortus obitusque fuiminatos 
Angusto Babylon premit sepulcro : 
Sic fixum Paridis manu trementi 
Peliden Thetis horruit cadentem : 
Sic ripis ego murmurantis Hebri 
Non mutum caput Orpheos sequebar: 
Sic et tu ( rabidi nefas tyranni ! ) 



85 



90 



95 



100 



BS.Deduobushisvers. cf.not. A. 

88. Festiscantibusipsapenonabo. 
Lege Faustis cantibus; quippe sta- 
tim sequitur festa longa; faustu 
vero proprium in hac re verbum. 
Glaudianus , epithal. Pal. et Celer. 
V. 22 : « Quum subito varius vicina 
clamor ab urbe Et fausli juvenum 
plausus , mistasque choreis Auditae 
per rura lyr». » Idem , de Nupt. 
Honor. et Mar. v. igS : « Tibia pro 
lituis , et pro clangore tubarum 
Molle lyree faustumque canant ; • 
ubi pariter erat fesUimque. Vide 
Heinsium ad locum. Noster, Theb. 
lil, 691 : iiEx quo primus Hymen, 
movitque infausta sinistram Juno 
facem. » Ob eamdem rationem pro 
scBva vice, v. 92 , mallem liBva vice , 
propter pnecedentem , O stewB ni- 
mium, etc. vide Burmanni not. ad 
Val. Flacc. 1, 870; ubi pro face 



stBva^ Heinsius 4n Oson. cod. io- 
venit loBva. Claudianus, Idyll. VI, 
92 : « nec sevo Sirius igne nocet;« 
ubi qnatuordecim libri habent Uevo^ 
testaute Heinsio. Vide Drakenb. 
ad Sii. Italicum, V, 660. — Cod. 
Paris. Cruc. Gron. festis. A. 

91. Patetis. God. Paris. in texta, 
petatis; ad marginem patetis. Ed^ 
princ. et Cruc. petatis : Gronovius, 
patetis. A. 

96. Sicjixum Paridis manu tre- 
mentis. Aures exigunt trementi 
manu, id est, trepida: hoc multo 
suavius quam Paridis trementis. 
Seneca, Troad. v. 967 : « O manum 
Paridis levem ! » Edit. Parm. habet 
prementis : Romana, potentis; et 
obruit pro horruit. — Cod. Paris. 
ed. pr. potentis. A.^ 

97. Horruit. Cod. Paris. ed. pr. 
ohruit. A. 



LIBER II, CARMEN VII. 

Jussus praecipitem subire Lethea , 
Dum pugnas canis , arduaque vooe 
Das solatia grandibus sepulcris ; 
( O dirum scelus ! o scelus ! ) tacebis. w 

Sic fata est , leviterque decidentes 
Abrasit lacrimas nitente plectro. 

At tu , seu rapidum poli per axem 
Famae curribus arduis levatus , 
Qua surgunt animse potentiores , 
Terras despicis , et sepulcra rides ; 
Seu pacis merito nemus reclusae 
Felix Elysiis tenes in oris , 
Quo Pharsalica turba congregatur ; 
Et te nobile carmen insonantem 
Pompeii comitantur , et Gatones : . 
Seu magna saCer et superbus umbra 
Nescis Tartaron , et procul nocentum 
Audis verbera , pallidumque visa 
Matris lampade respicis Neronem ; 
Adsis lucidus ; et, vocante Polla , 
Unum , quaeso , diem Deos silentum 
Exores : solet hoc patere limen 
Ad nuptas redeuntibus maritis. 

Haec te non thiasis procax dolosis 
Falsi numinis induit figuras ; 
Ipsum sed colit , et frequentat ipsum 



277 



io5 



110 



ii5 



iio 



135 



III. Merito, 8ic cod. Paris. ed. 
pr. et Gruc. Apod Gronov. meri" 
tum. Vide not. A. 

1 16. Tu magna sacer, Sensas et 
constmctio postnlant Seu magna 
$aeer: hoc nt percipias necesse est 
nt recarras ad ▼. 107 : qnippe longa 
cst periodns, nec iinitnr ante ver- 



sum 1 20 : « At tii adsis lucidus , seu 
terras despicis, seu pacis nemus 
tenes, seu nescis Tartaron. » Uno 
spiritucontinuasententiam av. 107 
ad YS. lao, et statim Tidebis. — 
God. Paris. ed. pr. Tu magna, A. 
1 a5. Figuras, \u\qo figura; quod 
et habet cod. Paris. et ed. pr. A. 



atyS P. P. STAT. SILV. LIB. II, GABM. Vli. 
Imis altius imitaiu medullis ; 
Ac solatia vana sabministrat 
Vultus , qui simili notatus auro 
Stratis prsBoitet , excubatque somno 1 3o 

Securas. Procul hino abite , mortes ; 
Haec vitae genitatis est origo ^ 
Gedat luotud atrotx: ^ genisque manent 
Jam dulces lacrimsD ; dolorque festus 
Quidquid fleverat ante i nuno adoret. 1 35 



i3o. Excuhakfue tomno. Vulgo 
incubatque t. Sic et Par. cod. Vid. 
not. A. 

i3a. Pro genialisy PannsDtis ha- 
bet genitalis : recte. Vide qnae no- 
tavi ad Arb. Ated. ▼. 6a .* genitaiis 
4ingo idem est qaod iiiUxttm, 8m<- 



fiit Noflter ex Lncretio 9 cesli geni- 
talis origo : et alibi, mundi temjnu 
ghiiHdle; 2d est Milfctcm teu nata- 
Um mumli \ diewi g^italem Yocat 
Tacitus, AnnaK XVI, i^. — Cod. 
Paris. gemaiis. A. 

t34* ^ptifemuftofestus.A. 



>^^ 



NOTiE 



IN CARMEN SEPTIMUM LIBRI SECUNDI 



SILVARUM. 



Vbbs. io. vjaiNEM comitef candidemuiue vestem Petfundant ederte recen" 
tiores^ Cujasnam usus sit edera in vestibus perfundendis^ vel quid sitper- 
fundere ^estem edera omnino tacent interpretes ; et perdoctus sit oportet 
qui haec ezplicare possit. Colligere quidem sinus edera inTenio^ Achilleid. 
lib. I, vers. 609: « Ut vero a tereti demisit jyebrida coUo Errantesque . 
linus edera collegit, etc. » £t ligare sinus edera Val. Flacc. lib. II, a68, 
de Hypsipyle patretn Hioanta omante in speciem Bacchi. Ex quibus lo- 
cis ptimnm stispicabar de cinctu (non perfusione) vestis hxc Statii intel- 
ligeada esse : omnem mox scrupulum remoirit Sidonius ApolUnaris, 
perpetuos Statii imitator, epist. VIII, 1 1 : 

Spanam striogc coinam ▼ireme vitta :^ 
£t rugas tibi syrmatis profaDdi 
Succingaat edcrx expeditiores. 

Hkc ad verbum iStatii quasi filo ducunt, « Crinem oomite, candidamque 
vestem Praecin^ant edere recentiores: » non perfundant. Preecingere 
pro vincire seu ligare centies occurnt «pud Ovidium ^et alios. Prsposi- 
tiones per^ prm et pro, eodem modo in MSS. signantBr ; unde siepissime 
confunduntttr. 

i4* El si qua patet, aut diem recepit Sertis mollibus expleatur umbra. 
Nnlhim opus disjunctiva particula dut, quum res eadem fexprimatur ; 
qujppe ^a(ere et diem recipere idem snnt ; quum umbra quae pateat neces- 
sario etiam diem recipiat. Melius itaque si dixisset patet et diem recepit: 
qno pacto, to fltc/ro bis tantum diceretur ; quod poetae sil>i interdum in- 
dnlgent. Istb Vero modo, patH aut diem recepit^ disjunctivum aut vitiose 
usurpatttr : uunquam enim diajunguntur nisi verba aut res divers% signi* 
fieationis : ridicufe cnim diceres , non possum , aut bibere, aut liquorem 
haurire. Domitius satis absurde edidit , « Et si qua paterara diem rece- 
pit : 9 quod tamen magis absurde interpretatur, « Si aUquis se contulit 
in umbram in diem ut pateram daret volnptati. • Ex MSS. vero hanr 
lectioncm hansisse Domitium hinc coUigo , quod editio Parmensis , qua> 
duobus annis editionem Domitii praicessit , habet patet aut : quam 



28o NOTiE IN CARMEN SEPTIMUM 

lectionem si vidisset Domitius, avide, sat scio, arripaisset; et binc pro- 
babile fit illum nunquam inspexisse istam editionem. Quid i^tur, in- 
quis , facies isti voci pateram ? ecce tibi , 

Et si qoa pamlain diem recepit 
Sertis moUibus expleatur umbra. 

Jam numeros Statianos agnoscis. Pro patulam errore librarii scriptum 
erat patelam : nnde , mntata una litera , fecerunt pateram. Bene vmto 
diem patulam : ita aerpatuius Avieno, Pbcenom. Arat. t. i i i3; aprieam 
diem vocat Val. Flaccus , I, 8^5 ; aprica saxa Virgil. Georg. 1. II , v. 5a2 ; 
abbi^ eodem libro, v. iia , aperlos colles^ eodem sensu : id est, patw 
los. Appositissime Ovid. Art. Amat. II, 619: 

Et si non tenebras, at «piiddam nubis opacc 
Quaerimns , atque aliquid luce pateute minus : 

id est, die patula. Dies enim boc Statii loco idem est quod calum^ lux, 
Noster, Tbebaid. lib. I, vers. 199, 

Interiore polo : spatiis hnic omnia juxta , 
Primaeque occiduaeque domus , et fnsa sub omni 
Terra atque unda die. 

Ita legendus iste locus : vulgo, hinc, et effusa. Vetus interpres : sub 
omni die^ id est, sub omni ccelo. Lucanus, III, 44^9 ^^ caesis arboribiu 
loquens : « Tunc primum posuere comas , et fronde carentes Admi^ere 
diem : » id est, lucem recepere. 

a4* Felix heu! nimis. Prsestat, Felix o, nimis. Seneca, Herc. OEt. 
V. 1778 : « O nimis felix, nimis, Thebane conjux ! » Quippe heu viz lo-' 
cum habet nisi in re lugubri ; ut in ista Didus apud Virg. iEneid. lib. IV, 
vers. 667: 

Fdix , hen nimium feUx , si litora tantum 

Nunquam Dardanise tetigissent nostra carinte ! 

Noster, Lacrim. Etrusc. v. a5: « Felix , heu nimium felix , plorataque 
nato Umbra venit. » Hic vero exsultandi potius quam dolendi datur 

occasio. Supra , Silv. I , a : « satis o nimiumque priores De~ 

spexisse procos. » De his vocibus dixi ad Carm. primum bujus libri v. 4> • 
Tbebaid. lib. IV, vers. 761 : .... tantum reduces det fleciere gressus 
Juppiter , o quanta belli donabere preda ! » ubi male codex Petrensis 
habet , heu quanta. Lucanus tamen in re simili VIII , 189 : « Heu nimiuua 
felix Ktemo nomine Lesbos. * Charisius, lib. II, p. ai3, notat o etianm 
dolentis esse : « O dolentis est, ut Maro, O terque quaterque beati : Afra- 
nius in Emancipato : O quid clamas? » et ita Semus ad Maeid. iib. XI , 
vers. 4i5. 

36. Natum protenus^ atque humum peripsam^ etc. Imitatur Sidon. 
Apollinaris , carm. XXIII , ao^ : 

Jaro primum tenero calcntem ab ortu 
Kxcepere sinu novcm sorores. 



( 



LIBRI SECUNDI SILVARUM. 281 

46. Et doctos Eifuites, Quare Equites potissimnm hoc epitheto do- 
nat ? nisi illi pre Senatoribm et ceteris Romanis docti fnerint : qood 
non memini me legisse; et Senatores quidem proprio et perpetno epi- 
theto designat , purputfum trahes Senatum : eodem modo cam Equiti- 
bus actnm esse oportait, Et celsos Equites ; hoc enim Equitibus pro- 
priom : Silv. III, 3 : «... . lieyaeqae ignobile ferrum Exsait, et ceUe na- 
toram apqaa-rit honori : » celse nati sant Equites, Horatias , Art. Poet. 
Ters. 34^ : « Gelsi pnetereant aastera poemata Rhamnes. » Noster, Silv. I, 
4 : <* Pompeio nec celsas Eqaes, nec femina Bnito. » Potes etiam ad vnl- 
gatam propius le^fere claros Equites; quippe cl in d siepe coalescit; ita , 
dura pro clara Theb. IV , 827 , de quo supra monui ; et tandem pro 
xanclem vel zanclen apud Silium Italicum , libro primo. Coride apud 
Martial. Epigr. lib. III, xcin, a^» ?■*<> H^^ restituit Coricle Scaliger, 
Aason. Lection. 11 , 4* Clari vero Equites interdum dicuntur : vide Bent- 
leium ad Horat. carm. I, 20^ 5. Sed hoc particnlare est, nec omntbus 
Eqnitibns convenit : maneamus itaque in priori conjeetnra. 

58. Ingratus Nero duldbus theatris Et noster tibi proferetur Orpheus» 
Vera est lectio quam hic posui; et ita censuit GronoviuSy Diatr. c. 29. 
GoDStrnctio est, proferetur dulcibus theatris , non ingratus dulcibus 
theatris : id est , « tu proferes , exbibebis theatro poemata Neronem et 
Orphea. i> De verbo proferre dixi aliquid in not. p. 3o4 ; ubi monui 
verbum esse artificum. Cicero, Academic. II, i , de Themistocle : « Qui 
quidem etiam pollicenti cuidam se artem ei memorise quae tum primum 
proferebatur, traditurum , respondisse dicitur, oblivisci se malle di- 
scere. » Stare i^^tur potest versus ille Ingratus Nero dulcibus theatfis; 
licet epitheton dulcibus non adhuc nimis arrideat. Auctor Vita; Lucani : 
• Prima ingenii ezperimenta in Neronis laudibus dedit , quinquennali 
certamine. » Hic tertio loco ponitur Nero. — Pro Et sedes (v. 67) lego 
Tu sedes; qnum ut vitetur insuavis repetitio conjunctionis , et supplex^ 
et sedesy et noster : tum ut servetnr emphatica iteratio pronomini3 9 tu 
carus LatiOy tu sedes reserabis, tu castm titulum, tu Pelusiaei : ut in £q. 
Maz. vers. 79 : « tu belia Jovis, tu praelia Rhediy Tu Givile nefas, ta tar- 
dnm in foedera montem Longo Marte domas, etc. » Et saepe hae voces inr- 
vicem commutantnr. Titulus autem hojus poematii in quo de Orpheos 
descensn ad inferos egit Lucanus, fuit, credo, K»ra,x^iff^i') Subterror 
neus; seu plenius, Orpheus Catacthonius ; hoomihi sn^essit Lutatias, 
vetus scholiastes Statii; qui ad Theb. lib. IX, vers. aa^? duos versus 
citat ex Lucani Catagonio; quam vocem intelligere hactenus non value- 
mnt viri eruditi : sed si legas Catacthonioy et de Orpheo apud Inferos 
accipias, evanescet obscuritas : nisi raalis Catonio; eodem sensu : de 
quo adeundus Salmasius, adSpartianum Adriano, p. 171 : ethoc forte 
verias. Vid. Gic. Epist. Famil. VII, a5. 

63. De Allocutione consule Sahnasium , ad Trebel. Pollionis Galfie- 
nos, p. a 1 4 9 vbi ex vetustissimo Godice Epigrammatnm profert Allocutio- 



a8a NOTiE IN CABMEN SEPTIMUM 

nem Sponaalem Ahiti vel Aviti cujusdam, ad hunc modum : 

linea constricto de pcctore vinooki sohre , 
£t doDUDo te crede tuo : neo cmdida laedaa 
Id quibui ora vide , vel ne cooticta rqnignet. 
E»t io nocte timor , oon est io nocte peridum. 
Nec volo contendas : vioces quum vicerit ille. 

lu etiam citantur hi veraua aTheod. jaos. AlmeloveeniO, in Kpif^rara. et 
Foem. Vett. Mimm neutri eorum suboiuitse mendnm aperiissimam in 
vertu tertiot lef^odum nempef « nec candida Ifedas Ungiubits ora Wde: • 
Bon In ifuibus ; qnod settsum nuUum babel. 

69. Et ^ratum popularitate Magnum. iterum alludit Sidonius, car- 
men IX ^ v. 397 : « Et canis popularitate princeps. m PopuLantate gra- 
tum, id est, oh popularitatem. Plinius, Epist. H, i , de Virginio Ruifo : 
« Caesares, quibus suspectos atque etiam invisus virtntibus fuerat, eva- 
sit. n Tacitus^ Annal. IV, 19 : « Erat uxor Silio Sosia Galla, caritate 
A^ippinae invisa principi. » Et Annal. XIV, 5^ : « Octaviamque conju- 
gem amoliri, qoamvis modeste a^t, et nomine patris, et studiis po- 
puli ^ravem?» id est, ob studia populi invisam. 

70. Tu felnsiaci scelus Canopi. Quintilianus , Instit. I, 5, de Barba- 
rismo : « Scd in prosa qnoque est quxdam jam recepta immutatio : nam 
Cicero Canopitarum exercitum dicit, ipsi Canobon vocant. » Servius, ad 
Virgil. Ceorg. TV, 287 : « Pelloei Canopi; Canopus autem dicta est quasi 
Canobus, a Canobo Menelai gubernatore illic sepulto. » KavmCov etiam 
non Xfltva»^ov semper appellat Strabo, Geogr. lib. XVn,pp. 55o, 55i. Sed 
nibll mCitandum. 

« 

^. Fofma ^ simpiiiHf&te , eoMftoe^ , Cmiu , Mrit^utft^ , grdtia , decore. 
De versu priori» noiat Cevartius : « Versus hic trivialis et insititius e 
^nvi^lie vid^ufirrepridse, ob siimHtadinem s^qnentis, tfni sine dnbto 
8tatianuft «st. « Ai»enlior d« priMo ; et idetifi etiftm censeo de altero ; 
nempe nedtmm Sintii csm, sed facbti alieojns, qui p6r luetmi dirobtis 
versi«ults e« Blngall» vefbi^ compa^tis PoHatn nostram omnibtis pr«cla- 
ris dotiba» oii|a«« «t qttu^i ciMrperire volait; et de primo c^aidem cer- 
tum-ett \ 91 emni admit«aiB , cum C«vartio , eeniti , sanguine^ gratia , deeare ; 
-tmn e^rie f»mui loeam habere, ttisi samwa Cunh ^taanhkt^dL , n6ta potest. 
Ad faime igitvr modtnn paolisper cam virt>tlocto locum concipiamas , 

Doclam atque iogenio suo decoram , 
^dYem bUnda Venus daretque Jono 
Censo , Mnguine , i^rMia , decore : 

ubi primum oculis incurrii inscita repetitio decoram et decore. Deinde , 
grammaticorum iilios intcrrogarem , quare in ablativo casu Wc conci- 
piantur, et a quo verbo regantur. Porro, quaero, qu»nam sit difFerentia 
inler gratiam «t decorem. Aufer ita^e versus m^e n<atos.j et sinr qui- 
bus opcime procedit sensus ; et roonachus s>uam Gratiofn sibi habcat. 



LtBRI SECUNDI SILVABUM. a83 

I to. Ttnrai despicis et tepulcra tides^ Alludit ad Terba ipsias Lttcani , 
initio lyt». IX , de Pouipeiot Seqtiitar, Seu pacii mefitam iieancs reclusm, 
Helnsfcis malebat paueis et reeludis yulgatAm optime taetnt GronoTiua , 
fHatr. c. 9S, «ft elpliciit, * Seu tenes beatum in Gampis Eljsiit et bene 
liieritttm nennlM <|uil»tis, quam (voluit^ opitior, qutkl, so. nemus) tn. in- 
daeto et redueto Orphet> reehcisisti. • 

AcquieVeraAi in OronoYii eitplioatione. Sed t|attm jam Tidcam aBti4> 
qaiores Ven. Parm. et Rom. uno consensu (et ita MS. Florent. teste 
eodem) habere meritOy cur dubitem quiu ^tatios ita seripserit? seu te- 
nes nemuS pacis^ reclusufn tneriio tibiy Vel metito tuo. 

lag. Fultus (jui simili notatus auro Stratis prcenitet. Hygin. Fab. CIV, 
de Laodamia : « itaque fecit simulacrum cereum simile Protesilai con- 
jaf|;i8, et in thalamis posuit sub simulatione sacrorum, et eum colere coe- 
pit. ■ Apuleius ., Miles. VIII : « Imaginem defuncti , quam ad habitum 
dei Liberi formaverat, affixo servitio divinis percolens honoribus, ipso 
tese solatio cruciabat. » Hoc ezemplum explicat prsecedentia , Falsi nu- 
minis induit figuras : ita enim ex Rom. et Venet. editt. le^^t Gronovius , 
Diatr. c. C, -profigura; ubi etiam hunc Apuleii locum adducit : figuras 
Parmensis quoque. 

i3o. Stratis pnenitet incubatque somno. Scio quid sic ineubare ovis vel 
divitiis; sed quomodo aliquis somno incubat non possum animo conci- 
pere. Lege, certissima emendatione, excubatque somno Secura : elegan- 
ter; quasi Bonus Genius excubias agit et somnum tutatur uzoris, securce 
ideo quia ille exeubat. Eamdem constructionem habes apud Lucan. IX, 
912, de Psyllis : « Nec solum gens illa sua contenta salute, Excubat ho- 
spitibus. • Ita in Surrent. Pollii, v. ai , Neptunus excubare dicitur. Et 
AmoT pulchrisexcubatingenis CAuFapud Horat. carm. IV, i3, 8, quihoc 
mataatas est ex Sophocle, Antig. v. 794 ( prout et ab aliis notatum video ) , 

sc. "'Efmt' servare somnum vocat Sidon. Apollinaris, carm. V, 3o. Sueto- 
nias, Glaudio, 0.37:« Nec dubitavit postero die Claudius ordinem rei 
geste perferre ad Senatum , ac liberto gratias agere quod pro salute sua 
etiam dormiens excubaret. » Seneca , epistola 102:« ubi disposita tot 
numina in actus suos ezcubant. « Plinius, Hist. Nat. XXXV : « Nondum 
Bbebat parietes totos pingere : omnis eorum ars urbibus excubabat: 
pictorque res communis terrarum erat. » Apuleius, Miles. V : « Nos aa- 
tem que pervigili cura rebus tnis excubamus , cladibus tuis misere cru- 
ciamar. » Non igitur audiendns Gevartius legens., incuhatque somno 
Seeure : nec Heinsius, « Sint cune procul : hinc abite, mortes. » — Ma- 
nes delnnctoram ex opinione veterum nocte errare, satis expositum est 
a doctis viris. Vid. Meursius, ad Lycophron. v. laaS ; Burmannus, ad 
Propert. lib. IV, el. 7, v. S9 ; ubi etiam affert Lucretii IV, v. 794 : « Sci- 
iicet arte madent simulacra et docta vagantnr ; » in quibus desidero 



a84 NOT. IN GARM. VII LIB. II SILV. 

ciiraiii novissimi editoris diu ezspectatam. Nam Tarnebi emendationi 
inhaeret , qaod displiceat. Pneterea mortaomm animae ita vagantes tni^ 
bare et illudere dicebantur homines, qui iis vivis odiosi essent. Vid. 
Broakhus. ad Tibull. 1, 6, i5, et interprr. ad Ibin, i^i seq. Hinc Tertnl- 
lianus, de Resurrect. cam. c. i6 med. illudia aaimarum. £t inveniun- 
tur in plurimis sepulcris antiquis foramina media, per qoae nmbns 
mortuorum nocte voiare et amicos put^bantur visere , etc. H. . 

i34* Dolorqne festus, Itafurorfestus Sidon. Apollinari, carm. IX, 3o5. 
Qui locus et phrasis egregie refutat Cruceam, qui aliquid mutire voluit 
contra Oronovianam istorum Statii verboram explicationem. 



FINIS LIBRl SECUNDI. 



SILVARUM 



LIBER TERTIUS. 



STATIUS POLLIO SUO 



SAL. 



1 iBi certe , PoUi dulcissime , et hac , cai tam fideliter 
inhaeres , quiete dignissime , non habeo probandam diu 
libellorum istorum temeritatem , quum scias multos ex 
illis in sinu tuo subito natos, et hanc audaciam stili nostri 
frequenter expaveas , quoties in illius facundiae tuae pene- 5 
trale seductus, altius literas intro, et in omnes a te stu- . 
diorum sinus ducor. Securus itaque tertius hic Silvarnm 
nostrarum Uber ad te mittitur. Habuerat quidem et se- 
cundus testem; sed hic habet auctorem. Nam primum 
limen ejus Hercules Surrentinus aperit , quem in litore lo 



VARIiB LECTIONES. 



I. FideUter. God. Par. in marg. 
fodieittr, A. 

3. LiheUtmim, Edit. princ. hel- 
lomm. A. 

5. Quotiet in illiusfaeundiw tute 
p enei n Ue 9^iuctus. Editio Romaoa 
pro peneiraie habet penetrasti: a 
qoa lectione merito diiMentit Poli- 
lianiis, epiat. VI, i, et le^it pene- 
traie. ParmensU exhibet penetra- 



lia; qaod ▼erinsputo. £t hioc qao- 
qne probabile est Domitium nun- 
quam yidisse ezemplar Parmense : 
melios enim de eo opinor qnam 
ut pntem illum receptumm fuisse 
ineptum \A\.vApenetrasti^ siusquam 
invenisset penetraiia. — God. Par. 
in teztu habet, penetrasti; ad mar- 
ginem , penettale. Ed. princ. pene^ 
trasti. A. 



286 EP18T0LA P. P. STATII 

tuo consecratum , statim ut videram, his verMbus ado- 
ravi. Sequitur libellus, quo splendidissimum et mihi ju- 
cundissimumjuveuem, Metium Celerem » a sacratissimo 
Imperatore missum ad legionem Syriacam , quia sequi 

i5 non poteramus , sic prosecutus sum. Merebatur et Clau- 
dii Etrusci mei pietas aliquod ex studiis nostris solatium , 
quum lugeret veris (quod amarissimum est) lacrimis se- 
nem patrem« Earinus pr93terea , Germ^nici nostri liber- 
tus , scit quamdiu desiderium ejus moratus sim , quum 

3o petisset, ut capillos suos, quos cum gemmata pyxide et 
speculo ad Pergamenum Asclepium mittebat , versibus 
dedicarem. Summa est Ecloga , qua mecum secedere Nea- 
polim Claudiam meam exhortor. Hic, si verum dicimus , 



i3. Metium. OoA. Parii. et ed. 
pt. N^vium. A. 

i5. Quia sequi non poteramuSy 
sic prosecutus sum. NHiil frecjueii- 
tjus bae nvmeri «uitacioQe; ita 
Lacrtm. £tru5c« ys. 37 : « nos hob 
arsura feremus Munera , yenturos- 
que tuus <hirabit in anuo^, Me 
inopptr^n(«) dolor. » £t ila pa«9iiQ. 
Parmensis vero praefert, « quia se- 
qui Qon poteram, sic prosecutus 
mm ; m quod qaarQ tpenMrw ? 
prssertim quwn per totam hanc 
epistolam (unico excepto loco in 
quo nostri pro mei) numero singu- 
lari agat. Hoc i{;itur in contextum 
recipi velim. — God. Paris. ed. pr. 
{fuia sequi non poteram A. 

17. Pro amarissimum non opus 
est ut legamus rarissimum. — Go<l. 
Paris. superscriptam habet Tocem 
quodante amarissimum; ed. princ. 
plane omtttit : sed vitio , ut appa- 
ret, librarii et typorum paulo post 
exhibent : quod Earinus (Carinus 
ed. ^r.) prtBterea, etc. A. 



iS. Grnnaniet dei ndftri ii6er- 
tuS' Vox dei additamentum est Do» 
mitii, ut ipse fatetur : nec a^^no- 
scit Panneiisis : ejeei itaq«e. -^ 
Ood. Paris. vocem dei nostri rsti- 
net , sed ad mar^rinem quasi emen- 
datio annotatur, ut nosti. A. — ■ 
Quanuiiu, id est^ gt^m W9n diu, 
quam brevi tempore carmen istad 
scripsi ; per contraria loquitur : fft 
Earinum testem advoeac temerita- 
tlf iatius Ubelli. 

21. Mittebat. Cod. Faris. micte- 
bat; ed. pr. mitebar. A. 

23. Hic, si verum dicimusy sermo 
est qyiidem securusy ut cum ujcore. 
Olim emendaveram, sermo est, et 
quidem securus, ut cnm uxore; et 
quiy etc. Confirmat Parm. quae ka- 
bet, equidem pro et quidem : et 
Rom. e quidem. Notum quid sis 
^ermo ex Horatio. Apuleius, IVtiles. 
Ilf , de simulacro Epona : « qaod 
aoowate coroilis roseis et qnidein 
recentibus fnerat ornatum. Tum 
deniqoe, etc. » Italegeadam; vul^o 



AD POLLIDM. 287 

sermo est ; et quidem securus , ut cum uxore , et qui per- 
suadere malit quam placere. Huic praecipue libello fave- ^5 
bis, quum scias habere destinationem quieds meae, et tibi 
maxime intendere : meque non tam in patriam quam ad 
te secedere. 



equidem : et omittitiir Tum^ a voce 
praecedente absorptum : qnaliter 
factam est etiam lin. a6 hnjus 
epistols : « Hnic praecipne libello 
favebis, qnnm scias hanc destiiMr 
lionem qnietis me« tibi maxime 
intendere ; > ita valgo legitnr. Par- 
mensis : « cnacias habea!9 destina- 
tionem quietis mese tibi mazime in- 



tendere; » lege : « Huic praecipue 
libello favebis tu, cu scias habere 
destinationem quietis mese , et tibi 
maxime intendere. i> Duas Toces, 
tu, ^qna et^ a simiUbua literls ex- 
trusas Tides. — Cod. Paris. ed. pr. 
sermo est equidem secutus : mox , 
q umn fciaf ha9o indm^knmm ^uie- 
tis meo! tibi muxime intisndere, A. 



CARMEN I. 



HERCULES SURRENTINUS 
POLLII FELICIS. 

Intermissa tibi renovat , Tirynthie, sacra 
Pollius ; et causas designat desidis anni 
Quod ooleris majore tholo ; nec litora pauper 
Nuda tenes , tectumque vagis habitabile nautis , 
Sed nitidos postes , Graiiscpie effiilta itaetallis 5 

Gulmina; ceu taedis iterum lustratus honesti 
Ignis , ab OEtaea conscenderis aethera flamma. 
Vix oculis , animoque fides : tune ille reclusi 
Liminis, et parvae custos inglorius arae? 
Unde haec aula recens , fulgorque inopinus agresti lo 
Alcidae? sunt fata Deum , sunt fata locorum. 
O velox pietas ! steriles hic nuper arenas , 
Aspersum pelago montis latus, hirtaque dumis 
Saxa , nec ulla pati faciles vestigia terras 
Cemere erat. Quaenam subito fortuna rigentes i5 

Divisit scopulos ? Tyrione haec moenia plectro , 
An getica venere lyra? stupet ipse iabores 
Annus , et angusto bisseni limite menses 

VARI^ LECTIONES. 

i6. DiTnsit scopulos. God. Pari.1. nt et istud quod sequitur : Deus ad- 

ed.pr. Gruc. GronoY. duetavit. \id. fuit, arces erexitque suas: pro quo 

not. A. Parm. et Rom. attulit : alie affluit : 

17. Pro lahores Parmensis habet verum est adfuit^ ut v. i la , « ipse 

laborans : et angusti bisseno pro an- adero , et coDanima tanta juvabo ; » 

^ujfo hisseni; utrumque perperam ; ita Virgilius, Ciri, v. io5 , in re si- 



P. P. STAT. SILV. LIB. III, CARM. I. aSg 

Longaevum mirantur opus. Deus adfuit , arces 
Erexitque suas , atque obluctantia saxa lo 

Summovit nitens, et magno pectore montem 
Reppulit ; immitem credas jussisse novercam. 

Ergo age ; seu patrios , liber jam legibus , Argos 
Incolis , et mersum tumulis Eurysthea calcas ; 
Sivc tui solium Jovis , et virtute parata ^5 

Astra tenes, haustumque tibi succincta beati 
Nectaris , excluso melior Phryge, porrigit Hebe ; 
Huc ades, et genium templis nascentibus infer. 
Non te Lema nocens , nec pauperis arva Molorchi , 
Nec formidatus Nemees ager, antrave poscunt 3o 

Thracia , nec Pharii poUuta altaria regis ; 
Sed feiix , simplexque domus , fraudumque malarum 
Insda , et hospitibus Superis dignissima sedes. 
Pone truces arcus , agmenque immite pharetrse , 
Et regum muho perfusum sanguine robur , 35 

Instratumque humeris dimitte gerentibus hostem. 



miU : « Stat Megara , Actaei quon- 
dam munita labore Alcathoi, Phoe- 
bique : Deus namque adfuit illi : 
Unde etiam cithare Yoces imitan- 
tnr acntas; » lege « Unde etiam ci- 
thane roces mittnntnr acntae ; » nnU 
Ins in alte^o sensus idonens; mit" 
iantur pro emittuntur. Val. Flacc. 
IV, 65a : « stetimus tamen , et Deus 
adfuit ausis. » Claudianus, Idyll. 
VII , TS. 35 : Sensemnt elementa 
fidem : pater adfuit iEther, Terra- 
que matemum seduia juTit onus. » 
LiYias, I, 9 : « Satis scire, origini 
RomansB et Deos adfuisse, et non 
defatoram virtntem. » — God. Pa« 
ria. deus «tfu/it arceSy et in marg. 
aries. Ed. pnnc. « dens attulit arce 
Erexitque saas. » A. 



3o. Pro antmque, legendum an- 
troYe : ut Pietat. Abascant. v. Sy : 
«Illnm nec Phrygius vitiasset ra- 
ptor amorem Dulichiive proci; nec 
qui fraternus adulter Gasta Myce- 
nxo connubia poUuit auro. » £t ita 
passim. — Cod. Par. antrtuiue, A. 

35. Perfusum. God. Paris. edit. 
pr. profusum, A. 

36. Instratumque humeris dimit- 
tegerentibus hostem. Edd. Parm. et 
Rom. pro Instratum habent Lustru" 
tum : quod Domitius ita explicat : 
« dimitte pellem leonis qno lustra- 
sti et purgasti a^frum Memeum : » 
festinanter, et nnlla aut sensns aut 
Latinitatis ratione habita : et tamen 
hanc lectionem multae sequuntur 
editiones ; optime vero Godex Se- 



ago P. P. STATII SILVARUM 

Hic tibi Sidonio celsum pulvinar acantho 
Texitur, et sigais crescit torus asper ebumis. 
Pacatus, initisque veni ; uec turbidus ira , 
Nec famulare timeus ; sed quem te Masnalis Auge 
Gonfectum thiasis, et multo fratre madentem 
Detinuit; qualemque vagse post crimina noctis 
Thestius obstupuit, toties socer : hic tibi festa 
Gymnas , et insontes juvenum sine caostibus irao 



40 



nensisy Instratumque humeris: et 
hoc approbat 6«vart. Papin. Lect. 
III y I ; et loco Virgilii confirmat, 
JEn. n, V. yai : « Uaecfatas, latos 
humeros sabjectaque coUa Veste 
super, fulviqne instemor pelle leo- 
nis: » nihil verius. Deinde, pro ^e- 
rentibus^ mavult Gevartius, Hteris 
transpositiS) rigentibuss ante enim 
omnia ut borrida et aspera descri- 
psit Statins, « truces arcus agmen- 
que immite pharetrae. » Gronovius, 
Diatr. c. a3, pro vulgata contendit : 
« Et potest et debet, inquit, iegi 
gerentibus, non rigeniibus; gerenti- 
bus humeris ost non jam luctanti- 
bus, sed (festantibus modo, et jaro 
victoribus humeris. » Mihi tamen 
adbuc superflua videtur luec voz t 
« dimitte hostem instratnm hume- 
ris : » quodnam opus vZ gerentibus 
(Gevartii enim rigeniibus nihil mo> 
ror)? quippe si hostis (i. e. pellis 
leonis ) instratus sit hnraerta, mifum 
ni eum gvrant humeri : abundare 
i^tur vidotur vox gerentibus; licet 
ftciam hoc etiam apud alios inter* 
dum inveniri : ita Valer. Flacous j 
II , 543 : « Emioat Alcides^ vinclis* 
que tenentibus aufert Virg^iueas de 
rupe manus ; » et VU , 898 : ■ A^ 
quehic se profugam volucri Than- 
mantias al.i Sustulit : inde Veoaa 
dextne dilapsa tenenti ; » qutbus 



locis voces tenentibus et tenenii 
omitti possent absque ullo incom- 
modo. Hic vero ) ut mibi videtur, 
requiritur aliquid signantius etHer- 
culi magis proprium; hoc vero est, 
« Instratumque humerii dimitte in- 
gentibus hostem ; » nimirum ante 
oculos habuit supra citatum Virgi- 
liilocum, « Hsec fatns, latos hume- 
ros insternor pelle leonis ; » ita 
Theb. IV, a34: « Frena tenent, du- 
plexque inserto missile nodoExser- 
ti ingentes humeroi}» Tal. Flacc. 
IV, a44 * " Ingentes humeros spa- 
tiosaque pectoris ossa Protulit; • 
Ovid. Met. XIII, 961 : « In(;ente9- 
que humeros et c»rula brachia 
vidi. » Inter pr«oipua Herculii ym- 
ftejfuQ* namerabantur humeri in^ 
gentes : nnde Amphitryon apud 8«^ 
nec. Hercal. Far. post filii reditam 
ex inferis dubias utrum is ipte ea- 
set , necne , taodemeix toris et hu* 
meris agnoscit. Noster, Theb. VT , 
836 : « levat ardua contra Membra 
GieoiMDK stirpis jactator Agylleiu, 
Heroulea nec mole minor ! tic graQ* 
dibas alle Insargens homeris , ho- 
minem super improbus exit. ■ 

43. T^^esCiuf. Cod» Paris. ed. pr. 

Gmc. Gron. Thetpius. Vid. not. A. 

44* ^^t insontesju^enmn sine ett^ 

stihus in*. Domttius iavenit in SQis 

Codicibus testiims: unde feeit emtii* 



LIBER III, GARMEN I. 391 

Annua veloci peragant ceitamina lustro. 45 

Hic templis inscriptas , avo gaudente, sacerdos 
Parvus adhuc , similisque tui , quum prima novercse 
Bfonstra raanu premeres, atque exaiumata doleres. 

Sed quaBuam subiti veneranda exordia templi-, 
Dic age , Galliope : socius tibi grande sonabit 5o 

Alcides , tensoque modos imitabitur arcu. 

Tempus erat, oaBli quum torrentiseimus axis 
Incumbit terris , ictusque Hyperione multo 
Acer anhelantes incendit Sirius agros. 
Jamque dies aderat , profiigis quum regibus aptum 55 
Fumat Aricinum Trivi» nemus , et face multa 
Ck>nsciu8 Hippolyti splendet lacus : ipsa coronat 
Emeritos Diana canes, et spicula tergit , 



hus; qnod ante illum habnit editiD 

Pannensis, Et ferri quidera potest 

haec lectio : mihi tamen subfrigi- 

dom Tidetnr : quafe enim eaistUnu 

potissimum ? quasi ideo solum tit- 

sonies essent hs juvenum irae, quia 

ctestus non adhibebantur his ludis ! 

quasi nuUum esset aliimdfl pericii«- 

Uim nisi a ctBstibm ! qnasi non m 

iueta qnoque crus aut brachium 

aaepe frangeretur, aat talus iir?er> 

teretur! Non i^tiir ideo insontes 

irae qnia sine castibus^ sed quia sine 

etedibus: « Et insontes juTenum , et 

«iiie csdibas, irae, ibinua veloci 

p«r«gnnt ocrtiinuQa lustro ; » hoc 

maxime placet; inermes pugnas vo- 

Mt, TlMbaid. VI, a49, et VII, 90. 

m Insontes et sine csdibus , <» ut 

apisdOvid.Amor, 1^7,51 : « Adstitit 

aim amens , albo « et «ine sangnine , 

YnJm.* Si quis pro vulgata con- 

een^t^ ^ueile inyeiwt speciosa sa- 

tim qnibws eam tveatnr. Cave vero 

7« in» hic aliiid quid deno- 



tare qafun animoa , ipiritusy forti- 
tudinis et virtutis indices ; utTheb. 
IV, aa8, de Laconibus : «Oeus ipse 
viros in pnlv«re cmdo Aroas alit ; 
nnds^que modos virtntis, et iras 
In^enerat ; » de palcBStra loquitnr ; 
ut et VI, V. 83o : « sic otia Martis 
De^pore, et armiforas laxare adsue- 
verat iras Ingentes contra ille vi- 
ros, Acheloia circum litora, feli- 
cesque Deo monstrante pa liestras : » 
passim invenies, <-^ Cod* Paris. ed. 
pr. jtne cestibus ira. A. 

53. Incumbit. Ck>d. Paris. edit. 
pr. inctt6iitt. A. 

55. Pfofugi$ qwvrn regitnis ap- 
tum Fumat Aricinvm TrivicB ne- 
mus* Parmensis, Aricinn Trivia: 
alterum poetis usitatiqs, etauribus 
l^ratius. Pro aptum nescio unde in 
Gronovii editionem irrepserit al- 
tum : quam sequitur Veenhusius , 
errorum etiam fidus exscriptor : 
ceterae omoes quas vidi, habent 
aptum. 

'9- 



392 P. P. STATII SILVARUM 

Et tutas sinit ire feras ; omnisque pudicis 

Itala terra focis Hecateias excolit idus. 60 

Ast ego, Dardaniae quamvis sub coUibus Albse 
Rus proprium , magnique ducis mihi munere currens 
Unda domi , curas mulcere aestusque levare 
Sufficerent; notas Sirenum nomine rupes, 
Facundique larem PoUi non hospes habebam ; 65 

Assidue moresque viri pacemque novosque 
Pieridum flores , intactaque carmina discens. 

Forte diem Tnviae dum litore ducimus udo , 
Angustasque fores assuetaque tecta gravati 
Frondibus et patula defendimus arbore soles ; 70 

Delituit caelum , et subitis lux candida cessit 
Nubibus, et tenuis graviore Favonius Austro 
Immaduit; qualem Libyae Saturnia nimbum 
Attulit , Iliaco dum dives Elissa marito 
Donatur, testesque ululant per devia Nymphae. 75 

Diffiigimus; festasque dapes, redimitaque vina 
Abripiunt famuli : nec quo convivia migrent; 
(Quamvis innumerae gaudentia rura superne 
Insedere domus , et multo culmine dives 
Mons nitet) instantes sed proxima quaerere nimbi 80 
Suadebant, laesique fides reditura sereni. 

Stabat dicta sacris tenuis casa , nomine templi ; 



65. Habebam. Sic ed. princ. et 
cod. Paris. qui ad marginem ha- 
bet adibam. A. 

69. Angustasque fores. God. Pa- 
ris. a mana prima, angustas; a se- 
cunda, augustas. Mox gravamus, 
•t ad mar(r. gravati. Edit. pr. An* 

gustas gravamus; et assuta pro 

assueta. Vide not. A. 

71. Pro /ujc, Harm. habet nox: 
€t Tersu 73 astro pro Austro. 



77. In Parm. et Rom. deest tox 
qw)^ elisa a similitadine sequeti- 
tis co. 

78. Pro supeme, ed. princ. su^ 
pemcB. A. 

8a. Stabat dicta saeri tenuis casoy 
nomine templi. NuUus in his sen- 
sus : lege , « Stabat dicta sacris te^ 
nuis casa; » dicta sacrisy id est, re^ 
bus sacris dicata : dicere propriunk 
consecrationibns verbum : Serrii&s 



LIBER III, CARMEN I. 293 

Et magnum Alciden humili lare parva premebat , 

Fluctivagos nautas, scrutatoresque profundi 

Vix operire capax : huc omnis turba coimus ; 85 

Huc epulae, ditesque tori , coetusque ministrum 

Stipantur, nitidaeque cohoi^s gratissima PoUae. 

Non cepere fores^ angustaque deficit aedes. 

Erubuit , risitque Deus, dilectaque Polli 

Corda subit, blandisque animum complectitur ulnis : 90 



ad Virg. JEo. VI, i38, ubi dictus 
interpretatari/icatus. Vide eumdem 
ad JEa, Vni, 344. Noster, Tl^eb. 
V, 5i I, pleDius, «iDachio saoctum 
dixere ToDanti A^fricolae ; » Persius, 
Sat. II, 63 : « Et bona Dis ex hac sce- 
lerata dicere pulpa ; » ita legendum 
puto; Tulgo, ducere : nullo apto 
sensu. — Cod. Par. ed. pr. sacri, A. 
86. Ditesque tori. Cod. Paris. in 
textu, chori; ad marg. thori. Edit. 
princ. chori. A. 

89. Erubuit^ risitque Deus. Non 
▼ideo quam risus causam hic ha- 
buit Hercules ; irw potius et indi- 
^nationis^ quod tanto numini tam 
angusta esset sedes. Conjicio , « Eru- 
boit Tidisse Deus , » id est , visu ; 
Orid. Metam. U , 49 ^ « PceDituit 
jurasse patrem ; * id est ^juramenti 
poenitnit; verbum infinitivum pro 
snbftantivo, ut pueri sciunt. No- 
ster, Silv. II, O, « et certe qui vi- 
dit fhnera frater Erubuit vinci ; » 
Virgi). Ecl. HI , 78 : « Phyllida amo 
ante alias; nam me discedere fle- 
▼it ; » i. e. meo discessu flevit. — 
God. Paris. ed. pr. Cruc. Gronov. 
JEnibuity ri»tque deu^. A. 

90. Blandisque virum comple- 
ciitur ulnis. Quomodo potuit virum 
complecti? non enim in propria 
specie apparuitHercules; sed corda 
PoUii suhiity et menti has cogita- 



tiones iufudit: patet hoc ez v. 1 16, 
« dixit, mentemque reliquit. » Lege : 
« Corda subit , blaDdisque animum 
complectitur ulnis ; » Corda et ani- 
mum passim conjnncta reperies. 
Saepe vero h» voces commutantnr. 
Ita Lucan. IV, ^ya : ■ mox robora 
nervis Et vires rediere auimis ; » ita 
legeudum sensus et oppositio po- 
stulaot: vulgo, viris: sic et Theb. 
X, 635 , pro Elegit penetrare virosy 
scribeudum esse animos monui su- 
pra, ad Epithal. Stel. v. 107 : eo- 
dem libro, vs. 9^7, de Capaneo 
morituro : « Sed membra virum ter- 
rena relioquuDt, Exuitnrque aui- 
mus ; » pro virum , legendum esse 
animam ex vet. scholiaste putat 
BurmaDDUS, ad Ovid. Metam. II, 
3 1 a : verba scholiastis suDt : « Extu- 
turque animus. Mire ejcutfurdixit, 
quia anima exuitur corpore : idco 
metaphoram a vestibus posuit : » 
sine seDSU hec : Ieg[e, quia anima 
induilurcorpore; potuit «que bene 
dixisse quia animus induitur cor- 
pore: quippe animam et animum 
pro eodem posuit : unde patet ui- 
hil mutaudum esse in voce virum , 
quum verba scholiastis pertiueant 
ad <r« Exuiturque animuSf noD ad 
praecedeDtia , sed membra virum 
terrena reiinquunt. — • Cod. Paris. 
ed. pr. Cruc. Gronov. virum. A. 



394 P P STATII SILVARUM 

«c Tune y inquit , largitor opum , qui mente profusa 
Tecta Dicarchese pariter, juvenemque replesti 
Parthenopen? nostro qui tot fastigia monti y 
Tot virides lucos, tot saxa imitantia vultus, 
.£raque, tot scripto viventes lumine ceras 9$ 

Fixisti? quid enim ista domus, quid terra, priusquam 
Te gauderet, erant? longo tu tramite nudos 
Texisti scopulos , fiieratque ubi semita tantum , 
Nunc ibi distinctis stat porticus alta columnis , 
Ne sorderet iter : curvi tu litoris ora 
Glausisti calidas gemina testudine nymphas : 
Vix opera enumerem : mihi pauper, et indigus uni 
Pollius ? et tales hilaris tamen intro penates , 
Et litus, quod pandis, amo : sed proxima sedem 
Despicit , et tacite ridet mea numina Juno. 
Da templum, dignasque tuis conatibus aras, 
Quas puppes velis nolint transire secundis : 
Quo pater aetherius, mensisque accita deorum 
Turba , et ab excelso veniat soror hospita tecto. 



lob 



io5 



91. Tunty myial. Cod. Paris. 
tunc^ et ad marg. tun€^ inquiL Ed. 
pn Tuno. A. 

96. Quid €nim itia dcmus, tfuid 
terra,*» erant? Ven. Parm. etRom. 
erant; quod veram eitt. Vide ad 
EpithaJ. StelK t. aay. Quid eranty 
at ap«d Properf . IV, 4 • * Qnid tom 
Roma foit, tttbicen yiciiia Core- 
tia Qatim quateret iento marmare 
saza Jovis ? • ; forma loqaendi qaam 
comparatur praeteritaa statos rei 
alicujus, cum ejusdem prBsenti 
8tatu. -^ Cod. Paris. ed. princ. et 
Oac erant: Gronov. enrt. Mox 
pro Ungo tu tramite , cod. Paris. 
cd. pr. Imgoque in tramite. A. 

I o I . Gemina testudint lymphas. 



Pantt. et Rom. diaertim habent 
nymphast recte. Vide qosB notaivi 
ad Tiburtin. Vopisci, vs. 64* ^" 
Cod. Paris. teneru (a seoonda mann, 
^emina) .,.nymphas: ed. princ. to- 
nera... nymphas t Gron. et Gr«e. 
gemina... lymphas. A. 

io3. Tales... penates. God. Par. 
ed. pr. fa/is... penatis. A. 

io5. Numina. Cod. Paris. edit. 
pr. lumina. A. 

109. Et ab exeelso ueniat sotvr 
hospita templo. Pneotssit , anitio 
sententia , « Da tempinm, dignas- 
qae tuis conatibns arns. » Grednt, 
qoi vult, Statium ita scripsisse: 
e|^ non dabitavi in conteitnm ad- 
mittere> « et ab escdso veniat so- 



LIBER III, CARMEM I. 296 

Nec te , quod solidus contra liget umbo maligni 1 10 
MoDtis , et immenso non unquam excisus ab aevo 
Terreat ; ipse adero, et conamina tanta juvabo, 
Asperaque invitae perfHugam viscera terras. 
Incipe, et Herculeis fidens hortatibus aude. 
Mon Amphionise steterint velocius arces , 1 1 5 

Pergameusve labor. » Dixit, mentemque reliquit. 

Nec mora; conscripta fbrmantur imagine templa : 
Innumeres coiere manus : his caedere silvas , 
£t levare trabes : iliis immergere curae 
Fundamenta solo. Goquitur pars uvida terrsB 



I30 



ror hospita tecto ; » senra eodem , 
Toce tanlam diversa : ita. supra, 
V. 4 : * tectum habitabile nautis ; » 
id est templum : pariter utrumque 
conjun£ptinfra,T. 1^7 : «etjunot» 
tecta noTercsB ProYOcat etdignis in- 
▼iucPallada templis. » Tecta Deum 
pro tempUs «biqne occurric. fle 
▼ero Toces teeta eC templa siBpis*- 
sime a librariis confunduntur c ita 
Eq. Maz. pro Julia templa CodeK 
lipsii habnit teeta} quod Terum 
eat, et in conteztum meum admi»- 
«am : et jam addo , me ita in Par»> 
menai qnoqaeinTenisse. 8ic et apnd 
Chrid. Met. 1 , 1 70 , « magni tecta 
Tonantis, * eadem est diTcrsitas in 
libris SGriptis : ut et Nostro , Theb. 
If ao8, • Anrea templa replent,» 
im nonnullis codicibus tecta, Versv 
pr«c^ente, pro accita Heins. Not. 
ad Chiudian. de Bel. Gild. t. 171, 
jnavnlt a$eita sea adseita : bene ; 
sed Tix opus est ulla motatione, 
propter excmplum qnod addncit 
ex Ausonio, Perioch. Odyss. VIII, 
m accitoque ad eouTiTiuro Ulize, 
citharam jubet pulsare Demodo- 
cassn. 9 UtriMiTis probum est , <io- 



dfi mendSy et adsetsd seu adsciri; 
eadem diTersitas apud Viiigilium , 
^n. Xn, 38, « Si Turno ezstincto 
socios sum adscire paratus, » ubi 
nonnuUi codices le^unt adcire; no- 
tante Pierio. — Cod. Par. ed. pr. 
GronoT. Gruc. templo,' A. 

III. JVan unqwMm excisus. Cod. 
Par. nonnuntjuam exesus^ et a manu 
sec. non unquam exesus y quod ha- 
bent edit^r. Cruc. et GronoT. Vid. 
not. A. 

117. Formaniur. . . templa. Cod . 
Par. ed. pr. Cmc. GronoT. formor- 
tur... tela. Vide not. A. 

119. Et relevare trabes. Ita plu- 
rimae editiones. Parmensis tamen 
et Romana lemre; quod Terum est : 
idem scil. quod lcevare tcI lesvigare : 
mutalum ab aliquo qui quantitati 
prims» syllabe *rw levare metuebat. 
Via Domit. ▼. 5i , « Hi ferro sco- 
pulos trabesque levant ; » ubi ite- 
rum ob eamdem, opinor, rationem, 
sttbstituerunt OBdunt. Thebaid. I , 
5ia, a Pars teretes levare manu, 
ac disponere roensas. — Cod. Par. 
ed. pr. levare. A. 

lao. Pro uviduy Doroitius nofat 



296 P. P. STATII SILVARUM 

Protectura hiemes , atque exclusura pruinas ; 
Indomitusque silex curva fomace liquescit. 
Praecipuus sed enim labor est exscindere dextra 
Oppositas rupes, et saxa negantia ferro. 
Hic pater ipse loci , positis Tirynthius armis 1 a5 

Insudat , validaque solum defbrme bipenni , 
Quum grave nocturna cselum subtexitur umbra , 
Ipse fodit : dites Gapreae, viridesque resultant 
Taurubulae, et terris ingens redit aequoris echo. 

Non tam grande sonat motis incudibus j£tna , i3o 
Quum Brontes Steropesquie ferit : nec major ab antris 
Lemniacis fragor est, ubi flammeus aegida caelat 
Mulciber , et castis exornat Pailada donis. 

Decrescunt scopuli , et rosea sub luce reversi 
Artifices mirantur opus : vix annus anhelat i35 



inemendatos Codices habere tn- 
vida; se ▼ero fecisse uvida. Recte 
fecit Domitius , et bene interpre- 
tatus est; per partem uvidam tems 
intelli^it arenam, ez qua fiebant 
teguUgy protecturae hiemes, et prui- 
nas exclusurae. — God. Par. vivida 
in contextu; ad marginem, invida. 
Edit. princ. vivida; quod et habet 
Grnc. A. 

1 33. Pro exscindere dextra Op^ 
positas rupesy Crucei et Tho. Ste- 
phan. editt. exhibent dextrce Oppo- 
sitas : forte non male : oppositas 
dextrmy ut, negantiaferro ; ita enim 
in Parmensi et Aldina invenitor, 
non rigentia; et Statio vindicavit 
Gronovius, Diatr. cap. 4^, multis 
exemplis ; saxa negantia ferro sunt 
non cedentia^ inexpugnabiUa, Lu- 
can. VIII , 3 , de Pompeio : « Cor- 
nipedem exhaustum cursu, stimu- 
lisqoe negantem Magnus agens, 
i ncerta fugae vestigia turbat ; » quem 



locum adduxit Gronovius; ut et 
hunc ex Nosiro , Theb. IV, « dexter 
laccho CoIIis, at Ennaee Cereri ne- 
gat; » id est, non admittit segetemy 
non ferax est segetis. Sed nota snnt 
haec cruditis; et exempla obvia. -— 
Cod. Paris. ed. pr. Gron. excindere 
dextra; Cruc. dextra. Seq. versu, 
cod. Paris. saxa rigentia ferroy et 
in marg. negantia ferrum : ed. pr. 
et Cruc. rigentia ferro. A. 

i3o. Pro jEtnaj Parm. et Rom. 
JEtnas: forte ^tne^ terminatione 
Graeca , ut Nemee infra v. 1 43 , pro 
quo Rom. Nemea, Parm. Nemees. 
Vide quae dico ad V, 3, 93. — Cod. 
Par. JEtne : ed. pr. JEtnw. A. 

i35. Vix annus anhelat Mtery 
ety etc. Parmensis, ut notavi, habet 
anhelans : quod non est de nihilo : 
immo Statianum hoc esse persua- 
deor. Annm ponitur pro parsanni; 
annus igitur anhelans est ea pars 
anni in qua anhelamus seu CBshta' 



LIBER III, GARMEN I. 297 

Alter, et ingenti dives Tirynthius arce 
Despectat fluctus , et junctee tecta novercae 
Provocat , et dignis invitat Pallada templis. 

Jam placidae dant signa tubae ; jam fortibus ardens 
Fumat arena sacris : hos nec Pisaeus honores i4o 

Juppiter , aut Cyrrhae pater aspemetur opacae. 
Nil his triste locis : cedat lacrymabiUs Isthmos, 
Cedat atrox Nemee : litat hic felicior infans. 
Ipsae pumiceis virides Nereides antris 
Exsiliunt ultro , et scopulis uventibus haerent ; 14^ 

Nec pudet occulte nudas spectare palaestras. 
Spectat et Icario nemorosus palmite Gaurus , 
Silvaque quae fixam pelago Nesida coronat ; 
Et pladdus Limon , omenque Euploea carinis. 



mus; lioc est, testas; viz rediit 
tesUu altera , et Hercules templam 
habuit. Sic horrens annttf Thebaid. 
IV, 1; ea pars anni in qua horre^ 
mus, id est, hiems. Ita vemantia 
tempora pro vere Virg. Cul. v. 409 ; 
ubi aeque bene dizisse poterat ver- 
nans annu$. Vide qun notavi ad 
Tiburt. Manlii, ys. 8 : Fix annus 
anhelans altery sc. aderat; ut Ov. 
Fast. V, vs. 534 : « Jamque decem 
menses ; et puer ortus erat. » Vide 
ad Epithal. Stell. v. 144. — God. 
Par. ed. pr. anhelat. A. 

i36. Pro arce Parm. arte; et pro 
junelir Parm. etRom. victce: perpe- 
ram : si enim vicUBt quodnam opus 
provocare? tecta novercai junctce 
sunt templa Junonis in proximo^ 
juxta. — God. Par. ed. pr. arce, 
et vers. seq. vtcte tecta n. A. 

i44> ^p^ pumiceis. Cod. Paris. 
•d. pr. Ipse puniceis. A. 

145. JSt seopulis humentibus has' 
rent. Ita editiones plereque : anti- 



qniores tamen Rom. et Venet.^MS. 
Flor. et Parm. habent vtventi6uj : 
unde Gronovius, Diatr. cap. a^? 
fecit uvenfi6u5, id est, ;Sff;tV*ivoi(- 
Recte : significatio utriusque verbi 
eadem fere ; licet aliqnam diffe- 
rentiam statuat Salmasius , Epist. 
85. Vide cl. Drakenborch. ad Si- 
lium Italicum , IX , 3o , et alios 
ejusdem poets locos. — God. Par. 
viventibus, et ad marg. Aumenti6ia: 
ed. pr. vtventi6us. A. 

149. Numenque Euploea cari- 
nis. Snpra in Surrent. Pollii, v. 79, 
• Inde vagis omen felix Euploea 
carinis ; » ex quo loco corrigendus 
hic , « omenque Euploea carinis ; ■ 
non enim numen erat carinis Eu- 
plcea (qui potuit?) sed omen^ ut* 
pote prosperam navigationem de- 
nouns. Homerus , Iliad. e , Bi H 
jtfv ETnAOiHN ^tf» MXme *Effo«- 
y<t<oc. Ultima litera vocis Limon 
adhesit insequenti omen ; Limo no- 
men : unde fecerunt numen; et ila 



agS P. P. STATII SILVARUM 

Et Lucrina Venus ; Phrygioque e vertioe Graias 1 5o 
Adsciscis, Misene, tubas ; ridetque benigna 
Parthenope gentile sacrum , nudosque virorum 
CertatuSy et parva sutt simulacra coronse. 

Quin age, et ipse libens proprii certaminis actus 
Invicta dignare manu : seu nubila disco 1 55 



inTeiii in Parm. « fitplaoidmii Linio 
numenqae : » Romana Limen. Moi 
hic sive superstitio yeteram eK re- 
bos fortoitis 6tnina capiendi, satis 
notas. Saeton. Au^. c. 94 1 • Apod 
Mundam Divus Julins castris lo- 
cum capiens , quum silvam caed^ 
ret, arborem palm« repertam con- 
servari ut omen Tictorise jossit. » 
Seneca, Agamemn. 938 : « Et ista 
donum palma Pissi Jovis Velamen 
eadem praestet atque omen tibi. » 
Tale omen Augasto ante pu(rnam 
Actiacam erat aseltns cum asina** 
• Eutychns homini , bestiar 



no 



Nicon erat nomen : » verba sunt 
Suetonii, Aug. c. 96. -^ God. Par. 
Et placidus Lifnon (ad marg. li* 
men) numenque Euplea, Edit. pr. 
Limon numenqtkt. Ita quoque Croo. 
etGronoT. A. 

1 5o. Pkrygioque e vertiee Omittt 
Addiscisy Misene^ tahas, Immo ad 
Trojam satis</ui»e«mtOraias tubas 
Misenus : non itaque opus erat ut 
hic iMisoeret, sed ut agnoseeret: 
m Agnoscis , Misene , tubas. « Theb. 
XI, sai : « auditos proayts agno'* 
vimos ignes ; • Silios , XII , 660 : 
«Agoovit tenebris celestia beila 
Typhoeus. • Exempla ubique. £t in 
hftc coDJectora acquievi ante in-' 
spectam editionem Parmensem : ea 
vero exhibet, « Adscises, Misene^ 
tubas. • Atqoe hinc de pra^stantisi 
istius editionis conjecturam facere 



lioet e hmo enim lectio, qoanquam 
depravata , ad varam noUo nego- 
tio dacit , « Phrygioque • vertice 
Graias Adsciscis , Misene, tubas : » 
qna nihil ele^ntios.'.^d!ictsoene di- 
cimnr quidqnid naiivum et de pro- 
prio non habemus; ita quum in 
Fhrygio laonte Graia tobe nata- 
raliter ene non possint, Misenos 
dicitur illas adsciseete, id est adop- 
tare^ et admittere: in quo etiam 
lueo oppositio et acumen est, qood 
dicit Graiag tobas Phrygio Miseno 
^atas esse ; qoum inter istas gen- 
teg, Oratos et Phryg;ios, maximse 
alias essent inimicitie. Graias vero 
tuhas dloit, qoSa omnis joventos et 
turba que ad hos ludos eonfluebat 
ez opptdis proximis, Gneem fere 
erat originis ; qoum ista pars Gam- 
paniae Graecis coloniis maxime et- 
set referta. Idem sensus et eadem 
oppositio Epiced. Patr. v. 1 16 : « Te 
de ({ente suom Latiis adseita colo- 
nis Graia refert Selle; • Ov. Met. 
XV) 6aa : « Pandite nunc, M09», 
praesentia nomina vatom^UndeGo^ 
roniden circumflua Thybridis alveo 
Insola Romole« sacris adsciverit 
urbis ; » oti recte emendavit Heiii- 
sius pro adjecerit vel accesserit. Vide 
eam de hae voce plena manu ibi 
agentem. ^ God. Paris. ed. princ. 
Gronov. Gruc. Addiscis..,. tuhas. 
Pro Misene^ ed. pr. Miseene, A. 
1 5 2 . Pro gen tUe , Parm . jenitale. 



LIBER III, GARMEN I. 299 

Finderey seu volucres zephyros prsevertere telo, 
Seu tibi dulce manu liqnidas nodare palaestras; 
Indulge his sacris : et si tibi poma supersunt 
Hesperidum , gremio venerabilis ingere PoUse ; 
Nam capit , et tantum non degener ambitlionorem. 1 60 
Quod si dulce decus viridesque resumeret annos 
( Da veniam , Aldde) , fbrs huic et pensa tulisses. 

Haec ego nascentes laetum bacchatus ad aras 
Libamenta tuli. Nunc ipsum in limine cemo 
Sol ventem voces , et taUa dicta ferentem : 1 65 



1 56. Pro Findere DOnnulkB ediu. 
Fingere : Rom. Fidere : perperam. 
Epiced. Patr. y. 53 : n niio OKbalio 
Don finderet aera diico Graionun 
yis nlla ▼imm : » Parmens. Findere. 

iSj, liquidas nodare paLjestras. 
Vnlgo Ubycas nudarepal, Ita God. 
Paiis. et ed. pr. Vide not. A. 

i58. Induiye his sacris* Vnlgo 
Indulye sacrisy pro qno Tiliobroga 
in OlMerttttionibns ita : • Indui^e 
m Mcru. Al. deast in^ eed fors sic 
an lagendnm ki$ sacris. « Bane nok 
lam adbnc iridi editionem qnss «ro 
in fetineret : Romana tamen plane , 
Indul^e his sacris , prout conjecerat 
Tiliobroga, et tensns postulat : iu 
Thebaid. II, 719, kuic annue sa- 
cro, -*- God. Par. ed. pr. Indulge 
kis sacris : Grnc. m focrif . A. 

160. iVofi de^ener ambit kono^ 
Tnm, Vttlgo , non dedignatury fe\ 
degenenbii k, God. Par. dedigna^ 
tur^ et ad marg. degenerabitf edit. 
pr« dedignatur. Vide noL A. 

161. ifuod, God. Par. et ed. pr. 
fmd. A. 

i6a. Huie. God. Par. ed. princ. 
hine, A. 

i63. HiBc ego nascentes iaius 
bacekatus ad aras. Qnem non of- 



fendit Bibiius tot syllabarum in s 
exenntium , necesse est duras aures 
habeat. Hoc modo emollias Ter- 

m 

snm I « Eato ego nasoentes IsBtnm 
bacchatus ad aras. « Jam nibil est 
de quo queraris : lcetum bacchatus, 
ut Theb. ni, 618, Uetumfremit; 
Achilleid. I, 333, «Mnlcetur, lae- 
tumque mbet ; » Virgilius , Gulice , 
V. 71, «Atque illumcalamo Ia:tum 
reeinejite palustri, etc. • Sic fui^t- 
dum lcBtari, Horat. Garm. II , 1 9, 1 7: 
inexpletum lacrimans^ ^■■'Cil* ^°* 
Vlll, 559 ; (fuerulum spirare et acer- 
bum tussire^ Mart. Epigr. II, xxvi , 
I. Auctor JEtntt,T. 35, « Quitanto 
motus operi , qus causa perennes 
ExpHcet immensum flammas, quss 
ructet ab imo Ingeuti sonitn mo- 
les, etc. » ita legendom puto ; Tulgo, 
in densumjtammas, eruttes : sic /on- 
gum tenebo, Theb. H, 4^9; ^ ^' 
nnmera ejusdem formie. Qnie se- 
qttuntur, « nune ipsom in Umine 
cemo , etc* « hoc modo citat N . 
Heinsius, ad 8il. Ital. VHI, 366: 
• nunc ipso in limtne ceroo Sol- 
▼entem curas, et talia dicta seren- 
tem: » memorie, opinor, calpa. — 
God. Par. edit. pr. Grac. Gronov. 
loftus bacchatus. A. 



3oo P. P. STATII SILVARUM 

« Macte animis opibusque, meos imitate laboreSt ' 
Qui rigidas rupes , infecundaeque pudenda 
Naturae deserta domas, et vertis in usum 
Lustra habitata feris, foedeque latentia profers 
Numina. Quae tibi nunc meritorum praemia sol vam? 1 70 
Quas referam grates ? Parcarum fila tenebo , 
Extendamque colus : duram scio vincere mortem : 
Avertam luctus , et tristia damna vetabo , 
Teque nibil laesum viridi renovabo senecta ; 
G>ncedamque diu juvenes spectare nepotes , 1 75 

Donec et hic sponsae maturus , et illa marito : 
Rursus et ex illis soboles nova ; grexque protervus 
Nunc humeris irreptet avi , nunc agmine blando 
Certatim placidae concurrat ad oscula PoUae. 
Nam templis nunquam statuetur terminus aevi , 180 
Dum me flammigeri portabit machina caeli. 
Nec mihi plus Niemee, priscumve habitabitur Argos , 



166. Jmitate. Ed. princ. etCruc. 
imitare, A. 

169. Fcedeque. Ed. pr./bec/dP^ue. 

173. N. Heinsius, not. ad Eleg. 
in Mort. Drosi, ts. 444? dubitat 
annon legi debeat fila renebo pro 
tenebo. Non opns est : tenebo est 
inhibebo , ut Soter. Gailic. ys. 6o , 
• teneamus adorti Tendentes jam 
fila colos ; » teneamus coloSf ut hic , 
tenebofila. Vide quae ibi notavi. Se- 
quitur, Extendamque colos, Parm. 
et Rom. colus: et ita Ven. an. 1 5o2 ; 
et Rothomagi an. i6i3. Parum in- 
jierest : ha*c enim vox tam quarte 
quam secundae declinationis est : 
Tide Priscianum, lib. V, p. 654* 
Noster, Theb. IX, 838, de Parthe- 
nopso : > premit hinc Mavortia 
cuspis , Hinc plenae tibi , parve , 



colus ; » et X , 6^9 : « ^t turbare 
colus , et tympana rumpere dez- 
tra. » Sic laurus pro lauros ez BiSS. 
Claudiano restituit Heins. VI Gons. 
Honor. v. 38. — Cod. Paris. edit. 
pr. colos. A. 

175. Juvenes, Ita cod. Paris. ct 
a manu secjuvenem. A. 

179. Certatim. Sic cod. Par. et 
in margine, certamen. A. 

i8a. Priscumque habitabitur Ar' 
gos. Lege , priscumve ; et versQ 
proume seq. solisve^ non que. Ita 
snpra , ▼. 3o , eadem depravatio : 
« Nec formidatus Nemees ager, an- 
trave poscunt Thracia, nec Pharii 
polluta altaria regis; » ubi vulga 
antmque. •» Cod. Paris. ed. princ. 
Cruc. Gronov. priscumque... soiis^ 
que. A. 



LIBER III, CARMEN I. 3oi 

Nec Tiburna domus , solisve cubilia Gades. » 

Sic ait , et tangens surgentem altaribus ignem , 
Populeaque movens albentia tempora silva , i85 

Et Styga , et aetherei juravit fiilmina patris. 



t83. Pro solisve cubilia Gades, 
Parmensu habet cunabula : perpe- 
raun : et contra legem Pediam. Ho- 
ratius , Garm. IV, 1 5, i : • f amaqne et 
imperi Porrecta majestas ad ortum 
Solis ab Hesperio cubili ; » Valer. 
Flacc. m, 37 : « Ipse diem longe, 
solisque cubilia Tiphys Gonsulit. » 
Sil. Ital. m, 41 1 : «Extremamque 
petit, Phoebea cubilit, Tethyn. — 



Cod. Paris. ed. princ. cubilia. A. 
1 84* Sic aitj etc. Tres ultimi ver- 
sus hujus carminis editioni Ro- 
manaedesunt; typothetarum, puto, 
incuria : nam in commentario eos 
a{p[ioscit Domitins. — Locnm etiam 
habent in cod. Paris. et edit. pr. ; 
sed haec pro fulmina scribit Jlu^ 
mina; ille a prima manu /?umina; 
ex emepdatione,/u/mifui. A. 



^^^<l/%/v<^%<</V%;^/%/W%/%^^*»^V»<VW^'^^«%%^^ '%^*i^^^t^/^ M^^%f9t*/^%/%^>%^%^V%/%f^fm^Mn^*^ 



NOTiE 



IN CARMEN PRIMUM LIBRI TERTII 



SILVARUM. 



Vkbs. 9. £T;7am? austos inglonusane, Parvte arvs^ ut opponatar Maxinm 
illi qoie Uerculi saora erat. Ovidios, Fastor. 1, 58i : « Constitnitqve sibi, 
qiue Maxima diciturf aram : » ubi vide qns coUegit de hac re Heipsius in 
notis edit. Barman. Virgilias, ^neid. lib. VIII, vers. 371 : 

Hanc aram luco statiiit, qwe Mazima semper 
Dicetur nobis , et erit qoae maxima semper. 

Qaod hemistichion, et erit qwg maxima semper^ qui non odit, necesse 
est is amet Ovidianam istud « Omnia pontus erat : deerant quoque litora 
ponto. » Putasne Virgiliam ita scribere potuisse? 

10. Agresti Alddte. Qui et Rusticus dicebatur. Lampridius, Gommod. 
c. X : « Habuit et hominem quem Onoo appellabat , sibi carissimum ; 
quem , et ditavit , et sacerdotio Herculis Rustici pneposuit. » Ubi vide 
Salmasium. 

i5. Quoenam subito fortuna rigentes Ductavit scopulos. Diu est qnod 
hanc Tocem Ductavit snspectam habui , propter ea qaae notat Quintilian. 
Instit. VIII , 3 9 44 ' " ^^^ quoniam yitia prius demonstrare aggressi sn- 
mus , vel hoc vitium sit , quod K«uK^^«Tev vocatur : sive mala consue- 
tudine in obscGenam intellectum sermo detortus est, ut duciare exercituSy 
etpatrare hellum^ apud Sallustium dicta sancte et antique, ridentibus 
si dii^tplacet. » Et Sosipater Gharisius, lib. IV, p. 342 : « YMMifju^anvt ett 
compositio verborum obscoenae significationis, aut unius verbi obscoena 
pronnntiatio ; fit et in uno verbo , ut apud Sallustium ductabat exerct- 
tum , et , arrexit animos militnm. » Nimirum ductare est verbum leno- 
nium et obscoennm (vide cl. Bnrmannnm, ad locum Quintiliani; et 
Muretum, Var. Lect. VI, 7 ) ; et in lasciviori sensu eo usi sunt Plautus et 
Terentius : honestiori demnm Sallustins, Catilin. c. XI, tamen propter 
ambiguitatem vocis derisns et male acceptus; post hunc, opinor, hoc 
verbnm a lingua Latina exsulavit; neque alibi, credo, reperies, nisi in 
unico hoc Statii loco : hinc quoque ejiciendum : nam optima Parmensi<( 
editio clare habct « quaenam subito fortnna rigentes Divisit scopulos : ■ 



NOTiE IN CARM. I LIB. III SILV. 3o3 

hoc est qiiod mox dioit « oblnotantia saxa Sammovit nitens, et magno 
pectore raontem Reppulit ; » et Ters. io4» Htus pandere : clarius adhnc 
▼er«. iioi 

Nec te ({uod solidus coutra rlget umbo naligni 
Montis, et immenso non unquam excisos ab sevo 
Terreat ; i|»se adero , et conamina tanta juvabo, 
Asperaque ioTitae parfringam viscera temi s 

hoG et t « dividam seopulas. Vide etiam ▼. i ad ; et SorreBtiii. PoHii, ▼. 54 : 
H Mona erat hic , nbi plana ▼idea : • et 56 : 

.... llIUBi 

Formantem mpes expugnantemque secuta 
Gaudet humus : nnnc ceme jngnm diKentia laxa 
Intrantesque domos, jttssnmque recedsre roontem. 

Diducere scapulos vocat JuTenalis, aat. X ^ i53 , de Hannibale m ,.. op- 
posuit Natura Alpemqoe niyemque : Didacit acopuloa et montem rum- 
pit aoeto. » Seqoitur apnd Statium, « , . . . Tyrionebasc mosnia plectro 
A.n Getica vcnere lyra ? » recte venere i iu Tbeb« Ub, VII, ▼era. 663, ubi 
Euosua Tbebanus dicit , 

prohibete manns : hsc omine dextro 

Moniia Qrrhaa moostraTit ApoUo juvcnoa i 
Pardte : in hste ukro seopnli venere volentes» 

43. QuaUmque vagm post erimina nootis Thespius obstupuit^ toties 
socer. Non Thespius sed Thestius vocatur hic Thespiensium rex qui tam 
genialiter Herculem excepit, Apollodoro, Bibliothec. lib. II, 3, sec. 9, 
nbi ioquitur de leone Gith«ronio : •S^h if/mfA%nt •aTo? Ki^nfsvsc, (I. Ki6«ci- 
/•Wi^TsU *Aft^(lfv»vct i^9uf$ /^m^ xdu Tfltc QESTI^OT. Be^tksvt /1 »v sSr»( 
Btetrmf : « Hic e Cithflsrone impetu facto 1 Amphitryonis et Thestii bovea 
occidebat : erat autem Thestiu^ rex Theapiarum. « Reliqua vide, de filia- 
bus ejus quinquagipta ; et ita vocatur pauilo poat, sec. la. ArnobiuB, 
lib. IV 9 Pt t4^ : • lUe ( Jupiter ) noctibus vix oovem unam potuit prolem 
extundwv cpncinnare» compingere 1 at Herouleg, sancius Deus, natas 
qoinquaginta de Thextio nocte uoa perdocnit et oomen virgioitatis ex- 
ponere, et geoitricnm poodera austioerek » Hiuo intelligia quare vagam 
noctem et toties socerum Thestii Heroulem vocat elegantisaimus poeta. 
Vide Obsorvat. Elraeahorstii ad Arnobii locuin : ubi mnlta auctomm te- 
stimonia de hoc Thestio adfert. 

45. Per lustrum intelUgitur aliquod tempus seu temporis periodus 
quae statis vicibus recurrit; ita Eleum lustrum in Phileto Ursi^ idem 
quod olympias , quatuor annomm , seu quod quinto quoque anno re- 
vuttebatnr ; ita Eucharist. v. 6s : ■ fiiepe coronatis iteres Quinquennia 
lusiris! « Tacitus, Annal. XVI, 1 * • Ac forte quinquennale ludicmm 
secundo lustro celebrabatur. <• 3eneoa, Agamemn. v. 4^ : 

Post dena Phcebi lustra , posc captuni Hium , 
Adeit damrus eoDJngi j«f akMH SUSb ; 



3o4 NOT^ IN CARMEN PAIMUM 

post dena Phcebi lustra^ id est, annos decem : bene igitur veloci , « An- 
noa veloci peragunt certamina lustro ; » contra , in^ens iustrum vocat 
Martialis spatium centum annorum : quo completo ezhibebantur Lu<K 
Saeculares : « Hic colat ingenti redeuntia ssecula lustro. » 

46. Hic templis inscriptus, avo gaudentey sacerdos. Minime dubito 
quin Statii manus fuerit Hic templis adscriptus^ avo gaudente : nisi 
probari potest nomina sacerdotum in aliqua tempiiparte tnscu/pisolere: 
hoc enim vult to inscriptus templis; aiia res est adscripttis templis sacer- 
dos ; nempe assignatus, numeratus inter sacerdotes, Horat. cann. III, 3 : 

.... dacere nectarii 
Saccot, et adscrtbi quietis 
Ordinibus patiar Deoram. 

Gapitolinus , in Antonino Philosopho , c. VII : • Ob hanc conjunctio- 
nem pueros et puellas novorum hominum frumentariae perceptioni ad- 
scnbi praeceperunt. » Adsumi eodem sensu Noster, Thebaid. VIII, 9. 
Vers. 4? • " cfaum prima novercae Monstra manu premeres, atque exa- 
nimata doleres. » Ez hoc loco sua hausit Sidon. Apollin. cann.]!CV, i35: 

Amphitryoniadi snrgebat terda vestis. 
Parvulm hic gemino cinctus serpente novercx 
Inscios arridet nionstris , ladnmque putando 
Insidias, dum netcit, amat ; vultuque dolentis 
Ezstingui deflet quos ipse interficit angaes. 

Si quis haec digna ezscribi non putat^ nae illum non amant Musae. 

53. Ictusque Hyperione muito. Recte : Lucretius, VI : oNubila sol- 
yuntnr soUs super icta calore. » Tacitus , Ann. II, 61 : • Ceterum Germa- 
nicus aliis quoque miraculis intendit animum ; quonim precipna fuere 
Memnonis sazea effi^es , ubi radiis solis icta est , vocalem sonum red- 
dens. • Tubero apud Gellium y Noct. Attic. VI, 4 : « In atras, inquit , et 
profundas tenebras eum claudebant; ac die post, ubi erat visus sol ar^ 
dentissimusy repente educebant, et adversus ictus solis oppositum con- 
tinebant. ■ Ita legendum ; vulgo, diu post. Vide Heinsium ad Ovid. Met. 
V, 389; et Bentieium, ad Horat. carm. II, 1 5, 10. Non igitur opus est ut 
legamus • auctusque Hyperione muito : » licet hoc quoque probum sit. 
Ausonius, Precatione , vers. 16 : « Sirius ardentem non augeat igne leo- 
nem. » Seneca, OEdip. vers. 38 : 

Non Zephyri leves 

Spirant; sed ignes anget aestifieri Cania 

Titan , Leonis terga Nemeaei premens. 

60. Hecateias idus^ id est, idus Augusti mensis, quse sacrae erant 
Hecata keu Dianae. Ausonius, Eclogario: 

Et medias Idus , Maii , Aagasdque recorsa , 
Qaas sibi Mercorius quasque Diana dicat : 

ubi Vtentus dicit se non meminisse aliud legisse de Diante sacris Jdihus 



LIBRI TERTII SILVARUM. - 3o5 

AuguiH. Exciderat memorue hic Statii locas, et Martialis Epi^. XII, 
1.XTII , I > sq. 

Maiae , Mercariom creaiti* , Idiis : 

Angnstit redit Idibus Diana. 

vide et Festum in toc. Servorum diesfestus. Hunc-Statii locum explicat 
Ovidias , Fast. III, 269, de hoc sacro die Dian» : 

Saepe potens yoti , firoDtem redimita coronis , 
Femina lucentes porut ab Urhe faces. 

Vides qaare /ace multa splendet Hippolyti lacus; et quare pudicifoci di- 
cuntur ; nempe a Matronis faces portatae. 

63« JBstusque levare : ex Virgil. iEn. VII , 4^4 : « • • • flnvio qanm forte 
secundo Defloeret, ripaque aestus viridante levaret : » abi pleriqae Codd. 
antiqui habent iavaret, notante Pierio : alterum confirmat hic Statii locus. 

64> Notas Sirenum nomine rupes Facundique larem Polli non hospes 
habeham. Locus notabilis ob errores Salmasii in Plinian. Exercitat. p. 58 
edit. optimae. Sed prius videamus de situ hujus Villee Pollii ; ea locaba- 
tnr in montibus Surrentinis. Noster , ad Uxor. vers. loa : 

Caraqne non moUi juga Surreniina Lyseo , 

Quse mens ante alios habitator Pollius auget; 

inter Surrentum et promontorium seu templum Minerva : ita enira in 

Surrent. Pollii affirmat , v. i : 

Est inter notos Sirennm nomine muros , 
Saxaqne Tyrrhenae templis onerata Minervse, 
Celsa Dicarchei speculatrix viUa profundi. 

Muri isti noti Sirenum nomine nulli alii esse possunt prseter Surrentum : 
unde redarguitor Morellus, qai negat Surrentum a Sirenibus dici posse^ 
quia Graecis Z(/^/tv7ov et Zc/^ajov per u non per u scribitnr; contrarium 
plane affirmat hoc loco Statius; utri creditis, Quirites? Nisi per notos 
Sirenum nomine muros intelli^^endum sit fanum Sirenum : quod in istis 
montibus positum esse narrat Strabo, lib. I, p. i5. Porro , ex his Statii 
locis patet montes Surrentinos elSirenianos eosdem esse : quippe in carm. 
ad Uxorem, Villam Pollii ia ju^is Surrentinis locat; hic vero, in rupibus 
notis Sirenum nomine : ut necesse sit eadem esse juga Surrentina et 
rupes notas Sirenum nomine; nimirum, dicebantur Sirenes tenuisse sco- 
pulos circa Sarrentum et Promontorium Minervae : unde utrovis nomine 
recte dici possent , sive Surrentinosy sive Sirenianos malles. Plinius, Hist. 
Nat. m, 5 : « Surrentum cum promontorio Minervae, Sirenum quondam 
sede ; » vel, ot alii legunt, sedes, Froniinos, libro de Goloniis : « Surren- 
tom oppidum : ager ejus ex occupatione tenebaiur a Grsecis ob conse- 
crationem Minervae : sed et circa montes Sirenianos militibus pro parte 
Aogostanis est assignatos : » ita legendtun, non limitibus. His ita consti- 
totis, jam videamus quid de hoc loco adferat Salmasius : « Surrentini 
montes diversi a Sirenianis, quos male quidam confundunt, nec quic- 
qoam eos joverit Mela vel Plinias. » Atqui Statius juvabit : ille enim 
eosdem facit , ut plane docuimus : ei vaide sufFragatur Plinius ; saltem 

/. ao 



3o6 NOTiE IN CARMEN PRIMUM 

Salmasio refragatur. Pergit : * Surrentini tnontes circa Sorrencam j at 
Sireniani scopuli sive montes tres parvae insalae desert» , wnftUin qiue 
et 1tifww9iu dlcebantar, de qaibus Strabo, lib. I. » Immo eiSireniani 
montes erant circa Surrentam j ut ex Frontini loco supra addacto clare 
patet : narrat enim agrum Surrentinum , qui jacebat circa montes Sin- 
nianos, militibus Au^ustanis pro parte assignatum fuisse : et plane do- 
cet Strabo, lib. I, p. i5^ si verbis ejus attendas : sed in hoc totus viri 
maximi errorvertitur, quod non distinguit Sirenusas insulas a Sirenit^ 
nis montibus^ qui quidem diversi erant^ ut luculenter ibidem monstrat 
'Strabo : unde^ quum voces scopulos et saxa et rupes Sirenum tam de 
insulit Sirenusis quam de monUbuM Sirenianis usurpaUs obacrvasset vir 
doctissimus , male oonfadit; et qaod daorum erat, in unum compegit. 
Sequitur : «jStattat Sucreaiinam Villam PoUii inter Sirenum mantes ot 
promontorium Minervs sitam fuisse docet, in montibus nimirum Snr- 
rentinis. » Non inter Sirenum> montes et promontoriam Minerv» sitam 
hanc Tillam docet Statius^ sed inter notos Sirenum nomine muros et 
promontorium Minervae. Pergit : « Sic ille : 

Est inter notos Sirenum nomine muros , 

Saxatjue Tyrrhena tempUs onerata Mfnervee 
Celsa Dicarchei speculatrix vilta profundi. 

Per muros Sirenum nomine notos intelligi debere certum est Sirenianos 
montes : alibi rupes vocat, in Herc. Surrent. notas Sirenum nomine ru'- 
pes. » Quid audio? per muros intelli^ debere montes? et, quod eque in- 
commodum est^ si Pollii Villa sita fuit inter ^irenuinos monfes (hoc esty 
secundum Salmasium , Sirenusas insulas ) et promontorium Minervw , 
necessario sequitur eam in mari sitam fuisse : quippe promontorium 
istud ad mare pertin^ebat^ ut inter illud et Sirenusas nihil esse potuerit 
praeter aquas : quod satis mirnm est^ sive Villae fundamentum, sive Sal- 
masii commentum. 

69. Augustasque fores assuetaque tecta gravamus. Domitins : « Ine* 
mendati Godd. habent assuetas et gravatis : nos vero leg;imas, assutaque 
tecta gravamus F^ndibus : ut sit sensus, Dum tegimas tecta assuta ma<» 
leque heerentia hiantibus rimis, atque ita solem arcemus. » HaacDotai* 
t:i interpretationem merito rejicit Gevartius ; ipse tamen errans, qauiii 
dicit, Statium hoc loco describere augustissimum et magnificam tem* 
plum Diante Arieinas. Nihit hic , ne verbam qoidem , de templo Dianae 
Ariciwg; quum he augustte fores , de quibas Statias loqoitur, non Ari^ 
cue essent, sed VHles Surrentince PoUii, ubi tunc versabatur poeta. 
Gevartinm decepit voz Trivias^ qu» conjun^enda erat cum diem, non 
cum udo litore, aut augustas fores : dies TrivuB ett festus eUes Trivim^ 
Idus scil. Augusti mensis : ut Theb. VI :«.... da, parve, tuom triate- 
ride multa Instaurare diem , » id est, tunm festum diem , de Archemoro : 
ita Lucani proprius dies^ Genethl. v. i ; et Casaris alma dies, apud Blar» 
tialem. De reliquo, in verbis hujus loei nihil ftiutat Gevartius, nisi quod 
pro Angustas, qaod typographis imputat, vult Augustus : de quo moz 



LIBR! TERTII SILVAROM. Joy 

▼idebinnit. Salmasius, Erero. Plinian. p. a65, legit 

AttgdStaKpie fbrei flitneuiqae tecta gravamor , 
FroDdibos et patala defendinms Arbore solef : 

et hoc Ttrom esse pronnntiat Gronoviut , Diatr. c. a3 ; immeaor to- 
cem vero Tel autem hoc pacto desiderari : dixisse enim debuit, « graTa- 
mnr assneCa tecta> frondibus vero et arbore defendimus aoles : » aliter 
enlm non connectuntur h«c. Quemadmodttm in suis Godicibut invanit 
Domitins, ita etiam est in vetusta Parmensi, gravatk : unde nulio ne- 
gotio eonfici potest 

Augnsttaqne fores assneuque tecca gravati , 
Frondiboi et patula de£BDdiniaB arbore loles : 

constmctione ita postulante : et ita tandem Gronov. m Errat et Omiss. 
ad finem Diatr. p. 4o6, cz MS. Senensi. GrAwui idem qvod odUte^ uv€t^ 
tarii tam qnarto catn : Lucanus^ lib. VII , Ters. s84 : « Romonos oder* 
onoea, dominosque (j^aTantur, Qnos noTcre, magis. n Suetonins, Aa> 
^Mo : « ampla eC operosa praeloria gravabatvr! » qni locna a Grodo- 
TiO addncitiir. Apnleius, Apolog. : « recitari ipsa hee jnbebo; qnoniam 
•stendia hnmanissimo Tnltu auditionem te istam non ^aTari : * ita le- 
gendnm; tuI^o, amJitiane isia; passim ezempla. Pro augusiag mults 
editiones babent angustas ; quod mihi verius videtor t in hac enira veoe 
continetur ratio quare convive gravabantur fores seu domum , nempe 
quia angusUB erant ; et ideo aperto lethere frigus captabant , frondibns 
arbornm nmbram concinnantes. Vei^m quidem est, bas^oref seu sdes 
augustas fuisse : sed non erat hitjns loci hoc innuere : non enim arava- 
bantur eaa utpote augustas^ sed angustas : et ita jam sentire video Heins. 
ad Ovid. Heroid. V, i6, ubi notat, « Angustas fores, ob immensnm 
fngns, non Augustas. » Voluit, opinor, 06 immensum calorem; non 06 
immensum frigus. Pro fores etiam optime legere potes lares : tares et 
tecta ssepe conjunguntnr : infra tamen occurrit rot,fores eodem sensn, 
vefs. 88 : nihil igitur in hac voce innovandum. 

71. Ddkuii eeskutii et suhitis lux eandiia cessit Nubibus, ht non* 
mttaa edhioBibiia deeat copula et : scd eam retinent Prinn. fiom. et 
VmM, et ita edi Cttravl. Pro eandida lux HeiAaiits ibideiB geifibi vtfk 
cemdim ; a ^oniam «andida Inx plemimqtie ftnttmata. • Non «pos eit : 
oandidb enim iux idem qnod eiara ; et nubiU «pponifn'. Oriditii, Tri^r. 
H, r^i : « Nnhe tolet ptdsa candidtis ii« dle«. » Idem, Heroid. IVI^ 
317, nbi hidit ia duplid hajns Tods tigtUicaliMnke : 

Te aiihi , onqae tlbi eottniMiia gSadia jnngam ; 
Camlidlor medio not erit iHa dle. 

Ici eandidussol^ Mctam. KV, 3o. fnde albtt lucesy Martial. Epigr. X^ 
Lzn, 6. PlautuSy Amphitr. I, 3: 

Nanc te , nos j qiue aae manaiafi , niittOf m ccdas die ; 
Ut mortalibus illttcescat Ince dara et candida. 

ita, opinor, lcfpcndQBB ; non iJ/iiOfScas; c« pro Ut forte legeiKhMn /5, 

20. 



3o8 NOTiE IN CARMEN PRIMUM 

.cil. dUs, n^ortalibu, iHace*cat. L.ctantiu,, VI 2 : .Ip.e in ««.m h^ 
minU taiii claram, ttm candidam lucem dedit. . Multo plora colligi 
poMunt : sed h«c «atis ad vnlgatam candida tuendam. 

ni Dives Elissa ; ex Virg. .«neid. IV , »63 , desnmptum epitheton ; ut 
et ?.« .equuntur, « testesque uluUnt per devia N,mph« , " « «°;>«^ 
libro IV 168 , « summoque uiuJarunt vertice Nymphas. . Ibidem pro 
Jttulit rei-endum esse DetuUt persuasissimum habeo : . qualem IJbjf» 
Lrnu1in.b«m Detulit. . Nos.er, Theb XI, .76 : - hos JnU e^entt. 
Fert humus, hos pelago patrios jam detuht anuus. . Val. Flacc. IV, i5 . 
Dixit et arcano redolentcoi nectare rorem, 
Qaem penei aUa quies liquidiqne potentia sonmi 
Detnlit, inque vagi Ubavit tempora naii ; 
MHemsinseon^icitDepluit: merito reprehensu» a Barmanno, qui 
notat proprie deferri dici qu» ex alto (eruntur : ut mfra v. 80 ejusd. lA.: 
.Diva volat, defertqae viro celeranda parentis Imper.a. . VirgU. XII, 
i,6 • . Hoc Venus, obscuro faciem circumdata nimbo Detulit. • Scio 
quidem locum istum Thebaid. VIII, 4ii, -Quam liby» Boreas Italos 
2i«er attuUt imbres : . sed diversa ratio est istius et hujus loci : qu« 
euim ex lo>iginquo veniunt recte afferri dicuntur, ut imbres ex Italia m 
Africam : qua vero ex alto, melius deferri, 

77 Nec quo convivia miarent. Ita recie Parm. ei Rom. , et in vet. ed. 
Paris! leRi testatur Morellis, qui ila interpretatur : - nec tamen locus 
idoneus occurrebat, quo transferrent epulas ; . et ita fere Adr. Behouus 
et Salmasius, epist. 92. Aliam viam insistit Gronovius, ReUq. ad S)taL 
SUv his vcrbis : - Nec quo convivia migrent. Vere sic legitur, non tamen 
eo sensu quem dant Morellus et Behotius, « nec tamen occurrebat ido- 
neus lecus quo transferrent epulas: . «c enim quidvis in quovis intel- 
liFcre posses : sed et occurrebat satis locorum , ut exponit ipse staUm. 
Proximum verbum repetendum inteUectu : ahripiunt, nec tamen eo oA^ 
rimunt quo possint aut soleant convivia migrare : scihcet 111 sacellum 
vel «diculam HercuUs. - Hoc modo pulcher quidem exsurgit sensus ; 
sed verior aUera distinctio de qua jam dicturus sum. Adversativa parto- 
eula serf in sequenti sentenUaB membro, . instantes sed proxima quierere 
nimbi Suadebant, . necessario denotat aUquam oppositionem inter banc 
et priorem sententi» partem. Sic igitur construendus locus, voce itec 
resoluta in et non, ut passim : - et iustante» nimbi suadebant quanrere 
non quo convivia migrent, sed proxima: . reUquis parenthesi indusis: 
et ita edi curavi : repentinus,inquU,imber famuUs non permittebat con- 
suleref5«-/>i«-om,sedcommoditati : cogebat eos peterenon quo epute 
in taU casu transferri solent , privatam aUquam domum ; sed proxuna : 
scU. saceUum HercuUs. 

Q2 Tecta Dicarchem pariter, juvenem<jue replesH Parthenopen. Men- 
dose fere h«c vox scrihitur, Dicarchm et Dicarchei, quum opoiteat 
Dicarehea, penuUima producta : est enim a Gr«co Ai«u«f^.it vel A.- 



LIBRI TERTII SILVARUM. Sog 

MMUkfX^^j Don ^uuugLfX"^* ^cl Aix«i«cp;t**' lcge igitur , Tecta Dicarchete 
pariter : et infra , y. i io, Aulay Dicarcheique sinus : noD Dicarchceique. 
Vide qux sapra notavi ad II, a, v. gS. Sed quid sequentibus faciemus, 
juvenemque replesti Parthenopen? infra enim, SiW. IV, 8, v. 55, hanc 
eamdem Parthenopen vocat fessam cbvo. Quomodo igitur haec conci- 
lianda? nullo modo : sed sanari possunt, si legas^ mitemque replesti 
Parthcnopen, pro juvenemque replesti, Ductus calami in vocibus mitem 
etjuvenem non adeo dissident : epitheton vero mitis Neapoli optime 
con^mit : ita infra carm. V hujus libri, vers. 79: 

Parthenope , cai mite tolam trant cquora vects 
Ipte DioDKa monstravit Apollo columha. 

$ilias[Italicus^ XII ^ 27 : «Prima instaurantem sensit certamina mitis 
Parthenope. » Dulcem vocat Virgilius , Georg. IV , ad finem : benignam 
Noster, infra, hoc carmine, v. i5i : Campaniam, in qua Neapolis, mi- 
tem appellat idem Silius, VI, 65i. Dicarcheam ^ id est, Puteolos in Cam- 
pania, Noster, IV, 8 : « et socii portus dilectaque mitis Terra Dicar- 
cheae : » ubi etiam'male legitur Terra Dicarchei. Florus, I) 16 : « Omnium 
non modo Italia, sed toto orbe terrarum pulcherrima Campaniae plaga 
est. Nihil mollius cxlo : denique bis floribus vernat. » Mitis TaraSy id est, 
IJarentum, in Eqno Maz. v. 103 : mttem Corinthon, Thebaid. I : mitis 
Hyhlay Achilleid. I, 557. 

1 10. iVec tequod solidus contra riget umbo maliyni Montis, et immenso 
non unquam exesus ab tevo, Pro quod non male legas qui : « umbo mon- 
tis qui soliduSy et ab immenso aevo non unqnam exesus, contra ri^et. » 
Pro Nec te etiam non male Neu te : • neve te terreat mons rigidus, ipse 
adero. ■ Sed non opus est; ut perspicere potes ez loco Propert. IV, 6: 

Nec le , quod classis centeDit remiget alit, 
Terreat : iovito labitor iUa mari. 

Deinde^ non unquam exesus : vox un^imm nihil ad rem; non enim bis- 
aat ter exedi tevo potuit mons ; quarc igifur noa un^iuzm exesus? pra»- 
Cerea, dixisse debuit <rt;o exesus-, non ab cbvo-: diversas enim notiones 
ezpnmnnC hae duae phrases : qnam enim dicimus, « aliquid aevo imraenso 
non exeditury » vox <rvo instrumentnm seu causam denotat : quum vero 
dicimus, ab eevo immenso non exeditur, non instruraentum, sed dura- 
, tionem longi temporis ex quo aliquid non exeditury exprimimus ; ut 
qmun dicimns, « a viginti annis hoc non accidit. » Lucanus, III, 899 : 
« Lncas erat longo nunquam violatns ab aevo : » recte ; vult enim dicere , 
• per longum aevum ab hominibns non caesus ; » (Ovid. dixisset^ « Silva 
IreqntDS trabibus, qnam nulla ceciderat aetas » ) vitiose, si idem expri- 
merevoiuisset omissa prappositionea6; « longo aevo nunquam violatus : » 
saltem, aliam rem dixisset : quippe, in priori Ibquendi modo, homines 
sont instmmentum per quod lucos violatur; in posteriori , wvum : quani 
disiinctionem servat , Achilleid. I , de monte loquens , « Pars exhausta 
manu, partem sua raperat aeCas. » Hanc observationem ad hunc Staiii 



3io NOTJE IN GARMEN PRIMUM 

locum appUca , et videbU iUuin •cripfUse, « imwifiiio aon uDqwm 
cuns ab «evo. » Exscindm Yocat, infra y. laS ; 

PradpQUi sad eDioi Itbor est exfcindere deztn 
Oppotitas mpet , ct nza negeDOa ferro ( 

▼ir||[i1ins, VI, 4' , •Excisam Enboic» latas ingeDS rapis in antrum. 9 
Idem, ^neid.Iy 4^9? ' immanesqae colamnas Bapibas ezcidant. 9 Sae- 
tonias , Calig. c. 87 , ■ ezcisae rupes darissimi sUicis ; » et Glaadio , 30 : 
«Per tria aatem patsaum millia, partim effosso monte, partim exciso, 
canalem absolyit. » Vooem umbo amat Statius; Achilleid. I, 4^7: 

Nec taDmm exoiri blmari qnos Istlimia ▼aDo 
ClaDStra, nec undisooae quos circnit nmbo Malec, 
Sed procni amoiK, ete- 

Hiebaid. VI, 35i: 

Metanim instar erapt hiqc ondo robore qaercus 
OHm omnes exnta comas; hinc saxeus nmbo, 
ArMter a^ricoUs. 

Restituenda haec rox Thebaid. IV, Sao : « Panditur Elyaiam chaos , et 
telluris opertse DissiUt umbra capax.- » legendum dicO| umbQ capox 
dissillt^ id est, dividitur .* umbra telluris disnlit nallum habet sensum. 
Iterum , Thehaid. VII, i5 : « omne qaod Isthmiua umho Diadnet. • No- 
tanda vero in hoc Statii loco^ quem jam explicamus, vox unquam 
irxioy«f«(/^« : quippe non unquam excisus, idero esty nms a»pUQS« q«am 
non exdsus : ita Theb. IV, 340 : 

Qui |e , iave » natam terris Alphee , Sioanis 
Advena um iougo non unqoam inlecte profnndo : 

id ett, nan infeett, Here. Epitrapes. ▼. 106 : 

Nec te regnator MacetnBi , aec barliamt nnqaam 
AoDibal, ant sKYi postet yox borrida BjUsb 
His celebrare modis; 

obi nque bene omitti potuit to unquam, In qnalibec Statii pa^inA inw- 
niet. VirgiUus, <£neid. Q, 33 1 1 « Millia quot magnit unqaam TeDere 
Mjcenii. • Ubi ti omittat to unquam^ nihil perdet. Val. Flacc. IV, 167 : 

Fnbninca frontcm dexira, diijectaqne (udit 
Lnmina» me Dnnqnam leto dignatut et aimit ; 

nunquam dignatus, id est, non unqucan, id ett, non dignatas. 

117. Nee mora, eonscripta formatur imagine teUu Domitins 1 « 8ca- 
lim detignatum est pictum sedificium in teU ; ut ea timilitadiae crige- 
retar. » Male : formse enim cpdificiorum non in iela, aed eharta deacribi 
solent : pneterea, non /ormari, sed texi dioitar le/o. Cruceos ita : « No- 
tatur ^Xxj^f^*» id ett, tenait et prima delineatio operit teu aedilicii 
exsCruendi , quam redemptorei yelut exemplar tibi proponere aolent in 
teia vol charta exprestam. » Eamdem cantilenam de tela oanit : et ita 
quoque Buchnerus ad Plinii Epist. IXy3g, hit ▼erbis : • sigoificat Sta- 



LIBRI TERTII SILVARUM. 3ii 

tins striMiidi templi speciem in tela sen iinteo picta imagine ezpressam 
fnisse ; » nt^ quod mireris et indigneris simal , in eumdem errorem ab- 
ripuerant politissimom Broukhusium ; qui not. ad Tibull. II ^ 5, ys. a3) 
citato hoc Statii loco, addit, ■ vides ichnographiam in linteo coloribus 
depictam. » Atqui^ o boni^ ipsa tela hoc locofbrmari dicitur, non tem* 
pli species in tela. At cui bono formaretur tela ? an tam ineptus fuerit 
PoUius, ni formaret telam seu Unteum huic tantum fini, utin ea postea 
foraam aedilicii describeret, qnura ad manum esset charta Tel membrana, 
qnm huic usoi melius inserviret ? Mitto qnod formare non est teztorium 
sed architectonicum YcH^um; idem nempe quod describere, delinearei 
nec Yoz tela simplidter et sine adjuncto denotat linteam teUan ; non 
hercle magis quam laneanij «ut sericam, Dizisse i^tur debnit mdesfor- 
matur, non tela ; et sane ita dizit : scripsit enim , « Nec mora , con- 
scripta formatur ima^e tepla. • Yeritatem et erroris orif^em simul 
▼ides ; seriptum erat, nt fere jformatur ipto formantur^ et pro templa^ 
tepla (ut supra y. 109, pro templo edit. Parm. habet teplo); unde^ 
omissa p^ tela. Recte Yero templay pro templum, ut inlra y. i38, d« 
hoc templo ; ec 18O9 de eodem. Surrent. PoU. y. a , « Sazaqne Tyrrhe- 
nsB temptis onerata Minervae. » OYidios, Fast. V , 677 : « Templa feres, 
et me Yictore Yocaberis Ultor : » ubi , pariter atque hic , in tredecim 
BISS. erat telaferes. Bene etiam imagine .* eadem nerape quam /brmam 
Yocant architecti; imitationes tedificiorumy itrnviuSy notante Buchnero; 
qoem Yide ad supra ipemoratam Plinii epistolam ; tfestigia ac lineamenta 
Auctor de Gaus. corrnpt. eloquentic Plinins, Hist. Nat. XXVIII, 3: 
« scipione prius determioata templi imagine, etc. » Yide totnm locum. 
Qnintilianus, Instit. lY, a : « Ubi Yero major res erit, et atrocia invi- 
diose, et tristia miserabiliter dicere decebit ; non ut consumantur affe- 
ctns, sed ut tantom Yelut primis lineis desi^entur; ut plane, qualis fu- 
tura sit imago rei , statim appareat. « 

las. Jndomitusque silex curva fomace liquescit. Parodia, seu potius 
hemistichion Virgilianum , ez ^neid. VIII , 44^ ' * Vulnificusque cha- 
lybs vasta fornace Hquescit.'» Hic igitur reponendum videtur vastafor- 
nace : curva enim nequaquam convenit fomaci. Sumsit forte Virgilius 
cz Lacretio , VI , 680 : 

Nunc tamen illa modis quibus irritata repente 
Flainma foras vastis ^in» forDacibus efBat, 
Eipediam. 

Laoaoas» VI, 4o5 : * immensis cozit fomacibus asra. • 

ia8. Dites Capreai, viridesque resultant TaurubuUe. Domitius notat 
hoc nomen Taurubulee a cosmographis praetermissum esse , atque ita 
appeUari Viam Herculeam seu aggerem iUum quem inter lacnm Lucri- 
nnm et mare fecit Hercules , ad traduccndos boves Geryonis : nempe a 
taZf^y et lla>}Myjacio seu trajicio; unde Taurubula. Non potest vera esse 
h«c Domitii iictio : primum enim^ dicendus foret hic locus , Tauroboles^ 



3i2 NOT^ IN CARMEN PRIMUM 

non TaurubuliJB : TtLufofitKAi , con TAv^v/Sc/Xat). Deinde , ignobilU bcc «t 
perexigua terrs lingua (qaippe longitudinis unius tantum fniliiaris^ la- 
titudinis plaustri erat) non bene cum ditibus Capreis componereinr : 
mitto epitheton virides, isti aggeri minime congmum^ prout exStrabone 
discere potes, lib. V, p. 169. Alii pro Taurubultg legunt TeUbotB : qoc 
Joan. Scopie, Fr. Tiliobrogae, et Fred. Lindenbrogii erat conjectura : et 
faanc in Godicem suum retulerat vir summus Adr. Tumebus, referente 
et approbante Morello : et Barthius dicit, non dnbinm esse quin Tele- 
boee sit yera lectio. Rem confeciam putant loco Virgilii, JEn, VII, 734» 
ubi Capreas vocat Teleboum regna : « qucm generasse Telon Sebcthide 
nympha Fertur, Teleboum Gapreas quum regna teneret. » Nemo dubi- 
tat , quin Caprea recte appellari possint Teleboum regna ; et ita appel- 
lat Sil. Ital. VII, 4iB : domos Teleboum Noster, carm. ad Uxor. v. 100. 
Gapreis vero pharon fuisse notum ex Suetonio, Tiber. cap. 74* Addere 
etiam potuissent Tacitum, Annal. IV, 67 : « Grscos ea tenuisse, Ga- 
preasque Telebois habitatas fama tradit: * ubi pariter errantem vi- 
deo Lipsinm , his verbis : « Tfaelebois habitatas. Ideo Theleboe pro ipsii 
Gapreis, Ausonio : viridesque resuhant Theleboie. » Voluit dicere Sta' 
tioy non Ausonio : et locum citat quasi nulla esset de lcctione dnbita- 
tio. Secundum hos igitur dicit Statius^ « dites Gapreae et virides Capreae 
resultant; » quod primo intuitu absurdum est; nec minus istud, qnod 
Teleboas vocat virides. An si Capreas virides recte dixeris, ideo sequitur 
incolas quoque Gapreamm virides recte dici posse ? hoc modo incoUe 
Gauri montis vocari possunt nemorosi; hoc enim epitheto donatnr ipse 
Gauras, infra v. '47 * '^•i'> probare posses Telebotu solere viridi aliquo 
medicamento cutem pingere : tunc enim virides recte dicerentur^ nt vi- 
rides Britanni apud Ovid. Am. II, 16, 89, ob hanc rationem. Quum itaque 
manifesto vitiosum sit «re Teleboa^ nec quidquam mutent editiones, in 
contextu retinui Taurubulce; de iis prorsum ignarns : censeo tamen cum 
Scaligero vn^i/^oi aliquod esse ignobile istius tractus , ut Nesis et Euploea, 
quorum nomina vix alibi exstant. Dites vero Caprem propter sdificia 
Tiberii Gesaris, et cetera oroamenta ; ut bene Domitius : licet aliternon 
male legi posset mttes CaprecB, ex Tacito , Ann. IV, 67, de hac insula : 
« celi temperies hieme mitis, objectu montis, quo saeva ventorum ar^ 
centur. » 

139. Jamfortibus ardens Fumat arena sacris. Justus Lipsius, Satnra. 
Serm. II, 14, Tpro fortibus legit sortibus y assentientibus Beniartio et 
Gruceo, quia sorfe utebantur in his certaminibus. Male : precessit enim, 
« Jam placidae dant signa tubae : » ergo ludi commissi erant, ut sortibus 
jam non locus fuerit : nec in his ludis omnino usurpari sortes putat Gro- 
novius, Diatr. c. 24 ; ubi contra Lipsium dispntat, et defendit /orti6tts 
sacris : « Elegantissime , inquit, Statius fortia sacra dixit certamina haec 
palaestrica, quae in honorem Herculis exercebantur : quod nomen dari 
potest omnibbs virilibus ludis, ut decursibus equestribus^ etc. Gontra, 
moljia sacra sunt thiasi, epul.T^ ludi Florales, pervigilia Veneris. Et sic 



LIBBI TERTII SILVARUM. 3i3 

cnidelia sacra , qa» fiebant Diane Tauricie , Latlari Jovi , Cslesti Gar- 
tha^iBiensi. In Hercnle Vindicis ipsnm fortem Deum et fortissimam Di- 
vtim appellat ; cnjns merito sacra fortia. H«c sacra sunt palaestrse; qa« 
etiam fortes : Manilius, IV, ^ai : 

Perqae colontas sobtflis Graeda gentet 

Gymiiasimn pnefert Taku , fortesqae palcstras. 

Ita fortia lamenta vocat Statius afflictiones corporis in lucta, ut quum 
plangitor pectas, secantur genae, crines rumpuniur. a Hec vir doctissi- 
mns; nec de phrasi /ortta sacra dubitandum est, nec palmstras recte dici 
posse fortes : tantum restat qusestio , utrum sensui loci conyeniat vox 
fortihus ; et mibi secus videtur : Statii enim propositum est commen- 
dare bos ludos non ez eo quod erant fortesy sed quia innocentes : patet 
hoc ez verbis praecedentibus , « Jam placidae dant signa tube : » non 
ferales illae, quae in ludis £^ladiatoriis sanguini et morti pnscinebant, sed 
« placidae tubae dant signa ; * et mox , a Nil bis triste locis : cedat lacri- 
mabilis Istbmos, Cedat atrox Nemee : • ita supra , v. 43 , « bic tibi festa 
Gynmas et insontes juvenum sine oaestibus irae : » omnia vides non forti- 
tudinemy sed pacenty quietemy et innocentiam exprimentia. Optime igi- 
tur scripsisse potuit , ■ Jam placidae dant signa tubae , jam mitibus ardens 
Fumat arena sacris : » cui oppositum esset triste sacrum apud Pruden- 
tium contra Symmacb. II , 1 1 iB^ de gladiatoriis muneribus : 

Qaod geDiis ut sceleris jam nesciat anrea Roma , 

Te.precor , Ausonii Dux augustissime regni; 

Et um triste sacmra jabeaa , ut cetera , tolli. 

Hoc modo cogitabam : confirmavit inspecta vetus editio Parmensis , quae 
habet jam frontibus ardens; statim vidi legendum esse, « Jam placida 
ilant signa tubae, jam insontibus ardens Fumat arena sacris : » ut supra, 
insontesjuvenum sine castibus ircBy vel ccedibus. Eleganter Acbill. I, 1 1 a , 

.... hic hominum naHos cxperta cruores 

Spicola , oec truncc bellis genialthus omi .... 

Sed pharetrae insontes, et inania terga feraram. 

Bfinime dabito quin istud fortibus sit ab interpolatore Domatio , qui has 
^iivas innumeris locis, ubi non intellexit, ad libitum depravarit : unde 
in insequentes editiones propagatae sunt lectiones non Statii y sed Do- 
mitii. Prima syllaba tov insontibus absorpta erat a praecedente m : de- 
hinc ex sonttfms fecerant Iibrarii/it>nti6us, Domitius /orttfrus. 

143. Litat hic felicior infans, Intelligit nepotem Pollii, filium Julii 
Menecratis; eumdem quem supra memoravit, v. 46^ templis adscnptum^ 
et sacerdotem Herculis : felicior hic puer quam Archemorus, qui in Ne- 
mea occisus ludis Nemeaeis originem dedit. 

1 49« Silvaque quafixam pelago Nesida coronat, Non placet voj.fixam , 
et Latinitatem desidero : nisi dicas^am pelago esse affixam ; qno facto , 
rsensiim desidero: insala enim non affigitur pelago y sed solo. Gonjicio, 
« Silvaque qaae cinctam pelago Nesida coronat. « Haurio hanc conjectu- 



3i4 NOTiE IN GARMEN PRIMUM 

ram ex Saif«ntui. PoUii, vs. 78 , ubi hic locos dicitar pela^o dramfim 
Nesis; id ett cincta pelagoi ut iqnuatar msuimn esfe m Nesida- Scit* 
ptum erat ciQtam : vaide fictam ^fixam, Ovid. Heroidd. XX, 332; Met. 
X , 53o , et alibi passim. Hunc vero locum Tidetur Statius liau«isae ex 
Met. y, 388 : « Siiva coronat aquas, cin|;en» latus omne. » Hujus Nesidot 
mentionem facit Seneca, Epist. LUI. Ut vero coronare pro cingere Lati- 
ms, sic rtftm^tf Graecis. Yide Callimach. Hyma. in Del. ▼. 93. Coronai 
est clauditf cingit, ut apud Virgiiiumf-fin. IX| 3do, « omaemque abicom 
cnstode coronant, » 

157. Seu tibl dulce manu Libycas nudare palastras, Indulge sacris. 
Gertissima emendatio Gronovii pro nudare legentis nodare, Diatr. c. a5: 
et ita postea invenit in prima Tenet. et Membranis Salisburgensibus. 
Nodare et nodus propria luctae ^erba. Lucanus, IV, 63i , de Antseo : 

Intumuere tori, totoftqne mdorait arm>, 
Herculeosijue novo laxaTit robore nodos. 

Noster, Acbilteid. II, 4^9, 

Nmd procal OEbaiios in nnbila condere discos , 
Et liquidam nodare palen, et apargere cjettoti 
Ludus erat reqaiesqae mihi. 

Ita recte emendavit idem Gronovius, quum ec ibi male esset nudare. 
Vide eum in dicto Diatribes loco. Fallitur vero vir magnus in eo quod 
pntat emendalionem suam confirmari a voce Libycas^ quia scilicet Her- 
cules Antaeum Libyn elisit nodis et manu ; non defensoribus istis eget 
prseclara emendatio ; et si isto tantum fundamento niteretur, faJsa esset; 
omnino enim prava est voz Libycas : quomodo enim possunt Lihycm 
paUfstrae nodari ad Surrentum in Italia ? hoc primo intmtu absurdum. 
Quod si dicat Libycas palmstras denotare non pahestras quas exercebat, 
sed quales exercebat Hercoles cum Anteo in Libya; (ut apud Silium 
Itaiicum, Vetuvius mons dicitur contorquere JEtnmos ignes ^ id est, 
tales quales iEtna contorquere solet ; et multa ejasroodi ezempla adferri 
possent : ) respondeo ^ hoc pacto Statiam sibi ipsi contradicere et de» 
struere propositnm suum : quippe hse Hbyas paUestrae stBViB erant ac 
sanguinolentcs^ utpote in quibus occisus erat Antieus : hic vero invita- 
tns est Hercules ad insontes juvenum , et sine ccedibus iraSy et insontia 
sacra, de quibus supra, ad v. 139. Ifullo igitur apto sensu stare potesC 
vox Libycas : plane legendnm , « Seu tibi dulce manu liquidas nodare 
palestras : » ut loco AchiJL supra citato, a Et liouidam nodare palen , * 
quod est licfuidas nodare paUestras^ quia palen aucit e Grseco vocabuJo 
ir«x«, luctatio : Lucan. in Phars. lib. IX, 661 , « Arcados auctoris cithare 
liquidaeque palasstne. » Glaudian. de Mal. Theod. Gf. v. 387, « Calliope 
liquidas Alciden posce palaestras. » Unctas luctas vocat Sidon. Apotlin., 
carm. IX ^ i84; uncfam palen Noster, Th^. VI, 83a ; etpinguespaidB-- 
stras. Putris paligstra Martial. Epigr. VU, Lxvn, 7 ; et lubricus palastritm 
ni , 58. Ita Gneci TFPAS waXMevfat^ et AHIAPAS : propter o/eccm sciiioeC : 
unde nitidus magister vocator Polluz , Tbebaide : et nitidis palmstris Bfar- 



LIBRI TERTII SILVARUM. 3i5 

lial. Epigr. IV, viu, 5. Acamen vero 9t ozynioroB Affecut Noster in vo* 
«ibu« lujuidas et nocfaiv ; Uqnida wim non poeswit nodari. 

160. ifam capitj et tantum non dedignatur honorem, Ita e<litioDe«. 
Polidanus tamen , Epist. VI , i , monuit se restituisse verbum degenerw 
vit in suum locam, in qnem subierat dedignatur; procul dubio ex MS. 
inqnit GronoTias , Diatr. c. 36. Haec enim talia sunt, ut ab ingenio nudo 
proficisci non possint. Et quidem degenerare Cttm qoaito casu probnm 
est : Oyidiiu, Pontic. m, i , 

lla^na tibi impotiui eit nostris persooa libellis» 

CoDJngis exempluin diceris esse bonai ; 
Hanc ca?e dcgeneres. 

St M«ta«). VI2 , 543 f «( Acer eqaos qnondam , mafpseqQ* in pnhrere fa- 
wtm^ Dogvnerat paboas : • ita libri meliores, testante Heinsio, non De^ 
§en^ ad palmas .* lioet boc qnoque probum ; ot degener ad perieula 
Tacit. Ann. I, ^o, Noster, Tbeb. IV, 149, de Tirynthe urbe : « non fof^ 
tibns iila Infecunda yiris 9 famamye immanis alumni Degenerat ; » ita 
le|raidam ; vnlgo famaque. Sed alia ratio hujus et istorum locorum : 
qnippe ridicnlnm esset dicere Pollam non degenerare honorem quem illi 
«ptat poeta ; et consequenter illa nondum accepit. Praeterea , vox capit 
iMm pr«teritnm , sed pnesens tempns secum connecti requirit ; capit et 
non degenerat. Verissima restitutio Gronovii , qui putat to degeneravit 
positnm esse pro degenerabit; (frequenti vice literarum v et 6) hOc 
vero pro degener amhit, litera m non adscripta, sed nota ejus super a 
posiia : ■ Nam capit , et tantum non degener ambit honorem. » Nihii 
verius : et MS. Flor. habet degenerahit; et ita in Parmensi ego inveni* 
Boethins , Gonsol. Philos. III , Metr. 8 : 

Qiud digniup stolidis mentibos impreocr ? 
Opes, hooores aobiant. 

Beoto etinm noM degener : Aosenias, Mosell. v. 355, « Snra tuas prope- 
rat nosi dcKener ire snb nndas. » Tacitns, Annal. IV, 61 t ■ Pine anni 
emiteu%re insifpes viri , Asinius Afprippa , daris majoribus qnam vetn* 
slis, vitaque non degener; et Q. Hateriasy familia senatoria. » Noster, 
Theb. IX, 619, do Parthenopsso : 

.... nec degener ille 
Sangniiiis ; ioqae meos repurit protenos arcns , 
Telaqoe per Ucrimas et prima Toce poposdt : 

ita legendum ; vulgo sine sensa , Tela puer lacrimis. Heinsius , ad Ovid. 
Pontic. ni , I , assentitur Gronovio de if degener amhit : et locum The- 
baidos IV, 1^9, mecum emendat; nisi qaod ^rofamamve citat/amam- 
que : verius alterum. De significatione verbi capere supra egi , Epithal. 
Stellae, v. 107. Quod vero optat Statius, ut Hercules poma in(;erat in 
gremium Poll», pndice innuit Pollam desiderio liberorum teneri : poma 
enim veteribus credebantur conceptum adjuvare , et erat lascivum ali- 
quod in istins vocis notione : nnde istud Propert. 1 , 3, a4 • " ^^*^^ fartiva 



3i6 NOT. IN CARM. I LIB. III SILV. 

cavis poma dabam manibus : ■ qunm Gjnthiam inyiseret dormienteu: 
et Virgilius , Eclog. III , 64 , « Malo me Galatea petit, lasciva paella ; • et 
Eclog. II, 5i , « Ipse ego cana legam tenera lanugine mala : » ad qu« 
Senrius : «Terecunde rem inhonestam supprimit, qnam Theocritus 
aperte commemorat ; a vide praecedentia. Vetus Epigramma a Scaligero 

editum: 

QaaUbns Hippomenet rapuit Schoenelda pomia , 
Qualibus Hesperidam nobilis hortui erat. 

Hujusmodi igitur poma , inquit Statius , ingere in gremium Pollafr : Nam 
eapit; capaz est propter aetatem , non vetula nimis, ( unde in Surrentin. 
V. 10, «nitids juvenilis gratia Polbes) et cupit; tantum ambit honO' 
rem : et meretur; non degener ambit. Hanc Pollam eamdem fuisse qose 
PoUa Argentaria, Lucani uzor, jam fere persuadeor ; et erroris imputa* 
tione liberandum esse Sidoninm Apollinarem , qui duobus poetis juga- 
tam eam facit ^ scil. Lucano et buic Po//to, mon Statio. Vide quas notavi 
ad Pnefat. lib. U. 

1^3. Duram scio vincere mortem, Cum Morte enim Inctatus est Hercu- 
les, et ei eripuit Alcestidem Admeti uzorem : qnod ad medicinae peritiam 
refert Plutarchns. Noster, Herc. Epitrapes. v. lo^: ■ Hic penetrata tibi 
spoliataque limina Mortis Concinet : » de Hercule loquitur. Sic Abascan» 
tius, V^ I y dicitur « ingens certamen cum Morte gerere. • 

i85. Populeaque movens albentia tempora silva, Populeasilva idem 
qaoA popuiuSf quse AlcidiB grntissimay ut ait Virgilius : et ideo ez hac 
arbore coronam gestabat. Vide Broukb. ad Tibull. I, 4, 3o. Senec., Herc. 
OEt. vers. 1640 : « contexit pyram Populea silva, frondis Herculeae ne* 
mus : » ubi pro contextt pyram optimus codez Florent. habet se complet 
rogo : nnde Gronovius dnbitanter, se confert rogo. Sed qnare nemus^ 
quum ii/vam Jam dixerat; et quid est nemus frondis? lege certissima 
emendatione, « se confert rogo Populea silva, frontis Herculee decns : » 
hoc est Statii populea albentia tempora silva. Confert proprium in re 
funebri verbum , ut pluribus dicemus ad Lacrim. Etrusc. v. 1 34 : ffo^ 
nor et decus frontis vocatnr corona seu serfum. Glaucia Melioris, v. 36, 
« Et nunc heu 1 vitiis et frontis honore solnto. ■ Thebaid. X , a54 : 

Ponit adoratas Phoebea insignia firondes , 
Longaevique ducis gremio commendat honorem 
Frontis : 

idest, coronam lanream. Appositissime, Epiced. in Puer. v. a8: « sed 
nec solitse mihi vertice laums, Nec fronti vittatus honos : en tazea mar- 
cet Silva comis. » Taxea silva pro taxus. 



CARMEN 11. 



PROPEMPTICON METIO CELERI. 



l)l y quibus audaces amor est servare carinas , 
Saevaque ventosi mulcere pericula ponti , 
Sternite moUe fretum , placidumque advertice votis 
Concilium , et lenis non obstrepat unda precanti. 

« Grande tuo rarumque damus , Neptune, profundo 5 
Depositum : juvenis dubiae committitur alno 
Mettus , atque animae partem super aequora nostrae 
Majorem transferre parat; proferte benigna 
Sidera , et antiennae gemino considite comu , 



VARIiE LEGTIONES. 



* Propempticon Metio Celeri. Ita 
inTenit in Godicibns Rhod. «t Sa- 
Uab. GronoTias, non Metii Celeris, 
Et ita editio Parmensis ; nisi qnod 
pro Ceieri habet Celere. Pro Metio 
uon opus est ut legamns Mettio; 
qiinm illud in inscriptionibos anti- 
qois frequenter occurrat, et apud 
Donatum, Vit. Terentii. Vide Gru- 
terum passim in ma^o opere. — 
Cod. Paris. ed. pr. PropemticonMe' 
tii Ceieris. A. 

6. Dubiw alno. God. Paris. edit. 
pr. Cruc. duhio alto. Vid. not. A. 

9. Antenn€B gemino eonsistite 
eomu. Ita editiones : Romana ta«- 
men consite; Parmensis contidite: 
recte : Hor. Serm. I , S , 6 : ■ Af t im- 



portunas yolucres inTertice amndo 
Terret fixa, vetatque novis consi- 
dere in hortis ; * Ovid. Metam. H, 
63a , « Inter aves albas vetuit con- 
sidere corvum ; » ubi eadem seri- 
pturae diversitas in codicibns. Cui^ 
tius , lib. in , 1 , 4 9 ^® Marsya amne : 
« quippe traditum est , Nymphas 
amore aiflnis retentas in illa mpe 
considere. » Aoctor Panegyr. ad 
Me8sallam,v. i5i : • Nam circum* 
fuso considit in aere tellus; » ut 
bene emendat Heinsius, pro consi- 
stit. Ita insidere rtnnis apud Lucan. 
lib. ni, vers. 407» "^* vulgo insi» 
stere; vide Burmann. ad Quintil. 
Declarm. XIII , 4- Suhsidere vocat 
idem , V, 316, de Appio. • — Cod. 






lO 



3i8 P. P. STATII SILVARUM 

OElbalii firatres : vobis pontusque polusque 
Luceat : Iliaca; longe nimbosa sororis 
Astra fugate, precor, totoque excludite caelo. 

Vos quoque cderuleum , divae Nereides , agmen ^ 
Quts honor, et regni cessit fortuna secundi , 
( Dicere quas magni f as sit mihi sidera ponti ) 1 5 

Surgite de vitreis spumosae Doridos antriS', 
Baianosque sinus, et feta tepentibus undis 
Litora tranquillo certatim ambite natatu , 
Quaerentes ubi ceka ratis , quam scandere gatidet 
Nobilis Ausoni» Celer armipotentis alnmnus. lo 

Nec qu»renda din : modo nam trans SBquora terris 
Prima Dicarcheis Pharium gravis intulit annum : 
Prima salutavit Capreas , et mai^gine dextro 
Sparsit TyrrhenaB Mareottca vina MinervflB. 
Hojoa utrumque latos moUi prsecingite gjro ; a5 

Partitaeque vices, voa stuppea tendite mali 



Paris. edit. princ. et Gronov. scri- 
bunt considite; Grnc. consistite. A. 

lo. Pro vobispontusquepolusque 
Jjuceai, TiUobroga notat uk veteri 
Godice esse fia;t pontusque serentM 
Luceat; ego in Parm. et Rom. in* 
T«ni poiUusquepoUuque serenus Im* 
ceat : quod iflto altero meline esf i 
noo tamen 8tatii : optima eet fnl- 
f^atAf qaam ^raeboit Venet. -^ God. 
Pari». p6ntu§que polus^e serenus 
iMceat^ et ex emendatione^ vohii 
pontusifue polusque Luceai. Edit. 
prine, serenus pontusque poiueque 
Luoeat, A. 

iX Divm^ Sic o«d. Par. qm ad 
maiig. habet, ponii, A. 

i5. IXwrequwmagnifmssitmihi 
siderttpomti, « Voa quoqae^ Nem- 
dea, qiftv mihi fat sit dkere pontt 
; » immo qmas ; ita «fiim po» 



stulat £;rammatica. — God. Paris. 
ed. pr. Gruc. Gronov. qum. A. 

19. Matis qua scandere gaudet 
Celer* IidnM quam. Horau Carm. 
n, 16, 21 1 «ScaddiCerttaBTitioM 
iiaT«sGiinr|« GatuU. Garm. GH, 
• Pimplaenm aeaBdere montem}» 
Vir|pliu8 , ^tt. n , »27 : « Scandii 
fatalis uiaokina mtiro9 ; » Swi q c n , 
Hippol. r. 7, • Scandlte eolles Sem- 
per canoa nire Riph»« : » setmdere 
puppetn idem, Herc Fur. r. 77S. 
— God. Paris. ed. pr. Cnii^ Gron. 
qua. A. 

a6. Pro Et partite vioes, Parm. 
et Rom. Partiteque viceSf id Oftt , 
Partiitmqme. Recte : et ita edidi. -^ 
God. Par. Partiteque, et super- 
•cript. pmrtiamini. Bd. prine. pssT' 
titeque : Gnic. Ei partiie; Oronor. 
ParttiTfii^. A. 



LIBER III, GARMEN II. 319 

Vincula , tos sumniis antiectite suppara velis , 
Yos Zephyris apeiite sinus : pars transtra reponat , 
Pars demittat aquis curvsa moderamina puppis. 
Sim quibus exploret rupes gravis arte molybdis , 3o 
Quaeque secuturam religent post terga phaselon , 
Uncaque submersae penitus retinacula vellant. 
Temperet hsBC aratus, pelagusque indinet ad ortus : 
OfBcio careat glaucarum nulla sororum. 

Huic multo Proteus, geminoque huic corpore Triton 35 
Praenatet; et subitis qui perdidit inguina monstris 
Glaucus , adhuc quoties patriis allatMtur oris 
Litoream blanda feriens Anthedona cauda. 

Tu tamen ante omnes, diva cum matre Pakemon , 
Annue , si vestras amor est mihi pandere Thebas , 40 
Nec cano degeneri Phoebeum Amphiona plectro. 

Et pater , ^lio frangit qui carcere ventos , 
Cui varii flatus , omnisque per aequora ponti 



do. SintifuilmSfttc.Cod.Ptais. 
ediit. pr. Grac. Sint tfuilms expiofti 
vufe» (cod. Pam. ad mftrg. Jeopu- 
los ) ^mMs arie molorehua. Grono v. 
Autt.... Meloehus» Vid. DOt. A. 

33. Pro vellantj miilta editt. u^ 
ienty sine Mnni. f^eilant uned re^ 
Un m eu ia eet aveUttnt^ extrahantan- 
t&ram e% niari : fide Lucan. II, 694; 
«t ita ParmeBsis. — God. Par. vei» 
imi; td, pr. veians, A. 

S3. Pela^uspteineiinetadortus. 
FvBi. M(hrtus, ana voce : male : 
incUnare peia^us adoftusetitjhtxum 
maris impeUere versus Orientemy 
efu> mm^tumt est Geter. Siimait 
boe, vt multa aKa in hoc earm. ex 
Orid. Attor. H, if, ▼. ^t «Tnm 
mare in hKc magnua proclinet li- 
tora Nerens ; Tane reoti splrent ; 
IMM a||M tntna aqiias? > ita legen* 



duCn puto; non Hue venti^ et Aiie 
affmt. Idem , Metam. XI, aoy : « Non 
Impune fcree, reetor maris inqnili 
et omnes Inclinavit aquas ad avar» 
litora Troj». » ^ God. Paris. ed. 
pr. adortui pro ad ortus. A. 

35. Huiemulio Protem^ ^emmo 
hinc et eorpore Triton Pranatei. ha 
editiones. Parmensls , Hie muHo , 
et geminoque iUe eorpore: kffas 
■ Huic multo Pfotens, gemiBoqae 
hoie corpore Triton z • quod mnlto 
suayias est altero; etita ediditGro- 
norlus.^God. Paris. J^uic (a sec. 

manu, Ifine) eemino^ue hin6 

eorpore Triton. Edit« pr. Huie. . . • . 
feminoque hine e. T. Gme. Hine.,.. 
ffemino hine et e, A. 

41. P^«6eiim. God. Paris. PImv> 
beiumj et ad morg. ;>MiMiOT. A. 

43. Omnif^av periaf uera m«ndS 



3ao P. P. STATII SILVARUM 

Spiritus, atque hiemes nimbosaque nubila parent , 
Arctius objecto Borean , Eurumque , Notumque 45 
Monte premat : soli Zephyro sit copia caeli , 
Solus agat puppes ; summasque supernatet undas 
Assiduus pelago ; donec tua , turbine nuUo , 
Laeta Paretoniis assignet carbasa ripis. » 

Audimur : vocat ipse ratem , nautasque morantes 5o 
Increpat : inde meum timido jam frigore pectus 
Labitur , et nequeo , quamvis movet ominis horror , 
Glaudere suspensos oculorum in margine fletus. 

Jamque ratem terris divisit fiine soluto 
Navita , et angustum dejecit in aequora pontem ; 55 
Ssevus et e puppi longo clamore magister 



Spiritus. Becte Heinsios ad Valer. 
Flaccum, I, 5oi, pro mundi legit 
ponti. Lucretius, I9 8; Ovid. Met. 
n, 873 ; Avien. Orb. Descr. vs. 78 
et 964. Freta ponti, et marmora 
ponti passim apud eumdem occur- 
rout: wquora maris ^Hor. Garm. IV, 
5, 10; et ita legendom notissimo 
illo Lucretii yersu , initio Ub. II : 
■ Suave maris magni turbantibus 
«quora ventis E terra magnnm al- 
terins speclare laborem : » vulgo 
mari magno} quod redundat : satis 
enim fnerat dixisse, «suave est, 
▼enlis turbantibns aequora , e terra 
spectare, etc. » Mutatum ab aliquo 
qui nescivit aquora maris recte dici 
posse. — Cod. Paris. ed. pr. Gruc. 
Gronov. mundi. A. 

44* ^^ hiemes nimbosaque nubila 
parent. Intolerandus hic cullis au- 
ribus hiatus : fidenter edidi, contra 
omnes quas vidi editiones , atque 
AiVmes: raro invenies ac^ quando 
sobsequeni voz a vocali incipiat. 
Noster,Epithal. Stell. v. 3^8 ; Theb. 
X, 787 ; Lyrico ad Maximum, v. 3 , 



« ^ortis heroos Erato labores Dif- 
fer, atque ingens opus in minores 
Gontrahe gyros ; » ubi si vulgo le- 
ctum fuisset ac ingens ^ iine nlla 
hesitatione in contextum admisis* 
sem atque, Silius Ilalic. VIU, 36o : 

■ Quos celso devexa jugo Juncmia 
sedes Lanuvium , atque altrix casti 
Gollatia Bruti ; n ita ex scriptis de- 
dit N. Heinsius pro ac altrix. — 
God. Par. ed. pr. Gmc. Gronov. etc 
hyemes, A. 

5i. Ecce meum timido. Pro eeee 
MS. Senens. Bom. et Venet. codeK 
habent inde: perquam elegans nsiu 
particule, inquitGronovius,c. 26, 
pro «nunc vero, ab hoc momento, 
enimvero jam; » ita IV, 4» vs. a6, 

■ Gertum est : indo sonns ^eminat 
joiihi circuit aures. ■ Vid. 'Hieb. I, 
3o3 ; Virgil. iEneid. IH, 663; Val. 
Flacc. V, aa5 ; et ita edit. Bomaaa.: 
Parmensis unde, — God. Par. tiufe, 
et in marg. ecee : edit. princ. inde, 
Gruc. et Gronov. ecce. A. 

56. Longo clamore non plaoet^ 
propter seqnens Nec longtim cawaz 






LIBER III, GARMEN IL 3^1 

Dissipat amplezus, atque oscula fida revellit, 

Nec longum cara licet ia cervice morari. 

Attamen in terras e plebe novissimus omni 

Ibo f nec egrediar nisi jam cedente carina. 60 

Quis rude, et abscissum miseris animantibus aequor 
Fecit iter? solidaeque pios telluris alumnos 
Expulit in fluctus, pelagoque immisit hiantes? 
Audax ingenii ; nec enim temeraria virtus 
lUa magis , summae gelidum quae Pelion Ossae 65 

Junxit j anhelantemque jugis bis pressit Olympum. 
Usque adeone parum lentas transire paludes, 
Stagnaque et angustos submittere pontibus amnes? 
Imus in abruptum , gentilesque undique terras 
Fugimus f exigua clausi trabe , et aere nudo. 70 

Inde furor ventis, indignataeque procellae, 
Et caeli fremitus , et fubnina plui*a Tonanti. 

Ante rates , pigro torpebant aequora somno ; 
Nec spumare Thetis , nec spargere nubila fluctus 



lege, tnagno clamore, Sil. Italicus; 
XVn , a6 : «Tum puppe e media ma- 
gno clamore sacerdos, etc. > tam- 
etsi occurrat longo elamore^ Theb. 
V, 55a, et alibi passim. Eodem 
versa : « Savus nbi e puppi , etc. » 
CoDJeceram , « Sevus et e puppi... » 
sensu ita postulante : Rom. et Parm. 
« Serius e puppi. » — God. Par. ed. 
pr. « Serius e puppi. » A. 

58. Pro lieti Parro. valet; quod 
non intelligo. — God. Par. ed. pr. 
Ueet, A. 

60. Cedenie, Sic edit. princ. et 
Cod. Par. qui ad marg. habet cur- 
Tente, A. 

61. Animantibus» God. Paris. ad 
■aari;. monalibus; in conteztu ani- 
mantibus; ed. pr. animaniibus* Vid. 
not. ad hunc yers. A. 



63. Expuliu God. Paris. expuliiy 
et inter lin. compuUi : edit. pr. ex- 
pulit. Moz pro pelagoque immisit 
hiantesj cod. Paris. qui vulgatam 
in contextu retinet, ad roarg. scri- 
bit : pelagoque immisit hiantiy su- 
perscript. aperto, Vid. not. ad ver- 
sum 61. A. 

66. Pro bispressitf Parm. bisprc' 
sit. — God. Paris. ed. pr. bis pres^ 
sit Vid. not. A. 

7 1 . Pro indignatte<fue mallem m- 
dignaniesque y ex Virgil. iEneid. I , 
55 , de ventis : « Uli indignantes 
magno cum murmure montis Gir- 
cum clanstra fremunt ; » et Ovid. 
Metam. XU, 353: «Tereaque, Hae- 
moniis qui prensos montibus ursos 
Ferre domum vivos, indignantes- 
que solebat. » 

21 



A 



322 P. P. STATII SILVARUM 

Audebant : viais tamiierunt piappibus uiiddSy 7$ 

Inque hominem surrexit hiem^. Tunc nubila Pleias, 
Oleniumque pecus ; solito tunc pejor Orion. 

Justa queror : iugit ecce vagas ratis acta per undas 
Paulatim minor , et longe servantia vincit 
Lumina , tot graciU ligno complexa timores , 80 

Teque super reliquos , te, nostri pignns amoris 
Portatura , Celer. Quos nunc ego peotore somnos , 
Quosve queam perferre dies? quis cuncta paventi 
Nuntius, an fadli te praetermiserit unda 
Lucani rahida ora maris : num torva CharylxKs 



75. AudehanU Qaare vero Don 
audebat spumare Theiis ante rates 
inYentas ? an visae puppes audaciatn 
illi indidenjnt? non certe, ted iram 
potins et tumorem; visis tumuerunt 
puppibus unda , non audaciores 
erant, Lege omniBO , ^udebant 
spargerCy id est, spargebant: ante 
rates sequora torpebant, nec spU" 
mahat Thetis , nec iluctus sparge- 
bant nubila : nihil verius. Gaude~ 
bant spargere est spargebant; ut 
supra ▼. 19, ratis quam scandere 
gaudet Celer: id est, scandity seu 
scansurns est. Fusius dizi ad Ti- 
burtin. Vopisc. ▼. 67. 

76. Pleias* Edit. pr. plias. A. 
79. Minor, God. Paris. in con- 

teztu, miror: ad marg. minor. A. 

8 1 . Tetj ue super reliquos. Vulgo , 
Qumque s. r. Hunc versum in suis 
codicibns ita conceptum invenit 
Domitius : ■ Quamquv super reli- 
quos et nostfi pignus amoris; » unde 
fecit Quaque et te. Parmensis , Qua' 
<fue et te, non et. — God. Par. ed. 
pr. Qjuteque.... te. Vid. not. A. 

Sa. Somnos. Ita cod. Paris. qui 
inter lin. habet, noctes. A. 



85 



83. Quis cuncta pqvenii Nun» 
ciet, anfacill, etc. Ita plures edi- 
tiones : vetusdores rero Rom. et 
Venet. et M$. Fiov. habent AVcn- 
cius; quod impendio el«gancius et 
Sfatio di^^nius judicat Gronovius, 
DSatr. 0. ng : veriasiBie. Ita Theb. 
III, 590, «Cedere nec validas san- 
ctis e stirpibus hastas, Nec pudor 
emerito clipeum vestisse juvenco : ■ 
sic potius dicit, quam pudet. IV, 
263 , de Parthenopso : « ta>det ne- 
morum , titulumque nocentem San- 
guinis humani pudor, et nescire sa- 
gittas ; » ita legendum ; vulgo sine 
sensu, pudor est nescire sagittas. 
Constrnctio est : pudorque est (i. e. 
pudet) se nescire titulum nocentem 
humani sanguinis f etsagittas: boc 
est, se humanam caedem nondam 
perpetrasse , tsta setate adolescen- 
tem. Iterum, VHIy S^^i : «Tnnc 
magis atque magis vires animusqne 
recedunt, Nec pudor ii*e retro ; >• ubi 
MS. Petrensis pudet; sed altemm 
elegantius. Vide Gronovium ad Li- 
vium XXXVn ,10. Pro/ar<A'Parm. 
facilis: perperam. — Cod. Par. ed. 
pr . Nuncius. . . . facili. A . 



LIBER III, GABMEN II. 3a3 

Fluctuet, aut Siculi populatrix Tirgo proiundi : 
Quos tibi currenti praeoeps ferat Adria mores : 
Quae pax Garpathio : quali te subvehat aura 
Doris Agenorei furtis blandita juvenci? 

Sed merui questus : quid enim , te castra petente, 90 
Non vel ad ignotos ibam comes impiger Indos 
Cimmeriumque Ghaos? starem prope bellica regis 
Signa mei » seu tela manu , seu frena teneres , 
Armatis seu jura dares; operumqne tuorum 
Etsi non socius , certe mirator adessem. 95 

Si quondam magno Phoenix reverendus AchiUi 
Litus ad lUacum , Thymbraeaque Pergama venit 
Imbellis, tumidoque nihil juratus Atridae, 
Gur nobis ignavus amor? sed pectore fido 



86. Aut Siculi. Cod. Paris. edit. 
pr. an Sicidi, A. 

87. In Pannensi et Romatia pro 
femt mores invenio ^erat; sed fru- 
^ra; matatnm, opinor, ab aliquo 
qui noTit morem (ferere idem esM 
qnod obsequi : quod tamen hujus 
loci constructio non admittet. Ve- 
rom est ferat et recte a Gronovio 
explicatmn , Diatr. c. 79. — Cod. 
Paris. ed. pr. gerit, Conf. not. ad 
Ters. 85. A. 

94* ^^* Cod. Paris. sive: ddit. 
princ. seu. A. 

96. Sic quondam magno. Totum 
hunc locum ita lege et distingue : 
■ Si quondam magno PhGenix re- 
verendus Achilli Litus ad Iliacnm 
Tjmbrsaque Perg^ama venit Imbel- 
]is , tnmidoque nihil juratus Atrids, 
Cur nobis i(|rnavus amor ? » ante , 
plena «7i>/<if posita erat post vocem 
Atrida; quo pacto sententia nova 
abmpte ordiebatur ab istis, Cur 
nobis , etc. Claudian. de T9upt. Ho- 



nor. et Mar. vs. 271 : « Si Bacchus 
alnetorDotalipotnitcxlnm si^are 
C^rona, Gur nulUs vir^ redimitur 
pulchrior astris ? » Silv. V, 3 : « Si 
chelyn Odrysiam pigro transmisit 
Avemo Gausa minor ; si Thessali- 
cas Admeton in oras Si ronjuz re- 
tro Phylaceida rettulit umbram; 
Cur nihil exoret, genitor, chelys 
aut tua manes Aut mea ? » ita le- 
gendum esse corruptissiroum istum 
locum probabo. Valer. Flacc. VII, 
376 : « Si Pelopis dnros prior Ilip- 
podamia labores Expediit.... Si de- 
dit ipsa neci fratrem Minoia virgo , 
Cur non hospitibus fas sit succur- 
rere di(][nis Te qnoque?» Similis 
forma apud Sil. Italic. XII, 674 
sqq. Ut conjeceram ita in editt. 
Parm. et Rom. inveni : illae enim 
plane habent , « Si quondam ma- 
gno, etc. » — Cod. Paris. edit. pr. 
Si quondamm Cruc. et Gronov. Sic. 
Pro Phoenix , ed. pr. phoeoix. A. 
98. Atndai. Ed. pr. Atride. A. 

21. 



io5 



324 P. P. 6TATII SILVARUM 

Nusquam abero , longisqae sequar tua carbasa votis. loo 

Isi y Phoroneis quondam stabulata sub antris, 
Nunc regina Phari , numenque Orientis anheli , 
Excipe multisono puppem Mareotida sistro; 
Ac juvenem egregium , Latius cui ductor Eoa 
Signa , Palaestinasque dedit frenare cohortes , 
Ipsa manu placida per limina festa , sacrosque 
Duc portus , urbesque tua3 : te prseside, noscat 
Unde paludosi fbecunda licentia Nili : 
Cur vada desidant, et ripa coeroeat undas 
Cecropio stagnata luto : cur invida Memphis, 
Curve Therapnsei lasciviat ora Canopi : 
Cur servet Pharias Letha^us janitor aras : 
Vilia cur magnos aequent aniipaha Divos : 
Quae sibi praestemat vivax altaria Phoenix : 
Quos dignetur agros, aut quo se gurgite Nili 
Mergat adoratus trepidis pastoribus Apis. 

Duc et ad iEmathios manes , ubi belliger urbis 
Conditor Hyblaeo perfusus nectare durat ; 
Anguiferamque domum , blando qua mersa veneno 



IIO 



ii5 



loo. ProiVus^uam^ Ven.etPariD. 
Nunquam, — Cod. Paris. Nus» 
quam. A. 

lo3. Multisono sistro. Aaream 
lectionem servat Vcneta ; nempe 
mulcisono sistro; de qua non est 
dubitandum quin Statii sit : quippe 
non satis erat precari Isidem ut ex- 
ciperet puppem multisono sistro, 
quia multisonum sistrum potuit esse 
signum Isidis fremebundse et iratcs; 
sed optatpoeta ut illa ezcipiat pup- 
yemplacido et mulcente sistri sono, 
aujrrfm 7xia> xaj iu/jiiu7, A mulceo et 
sonia fit mulcisonus; ut ab horreo 
et sonus, horrisonus. — God. Par. 
ed. pr. muUisono. A. 



iio. Stagnata. Ita cod. Paris. 
qui ad mai^. signata. Edit. princ. 
stagnata. Vide not. ad vs. 109. A. 

III. Curve Therapwei, Edit. pr. 
Curva teramnei. A. 

114. Quw sibi pnestemaL Cod. 
Paris. prostemat; ed. pr. Qucb tibi 
prostemat. A. 

1 16. Adoratus. Cod. Par. odoru" 
tus; ed. pr. adoratus. A. 

1 1 9. Pro qua mersa plurimas edi- 
tiones insedit qua; pessime. Par- 
mensis habet qua; et ita edid«rat 
Gronovius. Niliil autem hoic loco 
attinet quaestio , quo g«nere venem 
perierit Gleopatra; utrum delibu- 
torio, an pancto acus comatoriae 



LIBER III, CARMEN II. 3^5 

Actias Ansonias fiigit Gleopatra catenas. 1 30 

Usque et in Assyrias sedes, mandataque castra 
Prosequere, et Marti juvenem , Dea , trade Latino. 
Nec novus hospes erit : puer hic sudavit in araus 
Botus adhue tantum majoris munere clavi ; 
Jam tamen et turmas facili praevertere gyro 125 

Fortis , et Eoas jaculo damnare sagittas. 

Ergo erit illa dies, qua te majora daturus 
Gaesar ab emerito jubeat discedere bello? 
At nos y hoc iterum stantes in litore, vastos 
Cememus fluctus , aliasque rogabimus auras. i3o 

O tum quantus ego ! aut quanta votiva movebo 
Plectra lyra ! quum me magna cervice ligatum 
Attolies humeris , atque in mea pectora primum 
Incumbes e puppe novus, servataque reddes 
CoUoquia , inque vicem medios narrabimus annos , i35 



Teneno iDfects ; quam ▼ox angui^ 
ftram plaoe ostendat Statium im- 
pQtasse mortem ejua morsui aspi- 
dum aomniferarum ; unde hypo- 
theai suae serrieDS recte addidit 
mersa vetemo: qnod, ut certissi- 
mum, in cootextum admitti Telim. 
Vide not. 

131. Pro Usqtte et in Assyrias se* 
desy quod Terum est, Domitii co* 
dices habebant, « Usque ad Masu- 
rias aedes ; » unde fecit ille , « Usque 
in Assyrias. » Parmensis, > Usque 
ad Massyrias sedes; » obvium erat, 
« Usque et in Assyrias sedes. • 

135. Pro pranfertere, Parm. per^ 
vertere: male. — God. Paris. pre» 
verterei ed. pr. pervertere. A. 

1 39. Pro At nos hoc iterum y etc. 
Ven. « Hac nos hoc iterum ; » Rom. 
JBToe; quod ▼ernm est : « Hoc nos , 
hoc itenun stantes in htore; » quo 



pacto augetur affectus. Virg. XH , 
359: « Hoc erat, hoc votis, inquit, 
quod Sicpe petiri i » Glaudianus in 
Hufinum , H , 4o3 , « Hac petit , hac 
Stilico, quemjactaspellere, dextra 
Te ferit; » ubi ride Heinsium. Val. 
Flacc. y,.i 7, « Ardpotens adyerte, 
precor, nuncjdenique, Apollo ; Hoc, 
pater, hoc nubis refove caput. » — 
Ck>d. Par. « Hoc (ad marg. Ac) nos 

hoc iterum. » Edit. pr. « Hoc 

hoc. > A. — Fastos^ Lege versos ; 
et conf. not. 

1 35. Inque vicem medios namt" 
bimtis annos. Tres ultimas voces 
omittunt editt. Parm. et Rom. Prior 
hoc modo : « inque ricem Euphra- 
ten et batra sacraque ; » Romana 
sic : « Euphraten bactra sacrasque. » 
Nescio quidem in qua editione pri- 
mum comparuerint ista « medioa 
narrabimus anoos ; » sed optima 



326 P. P. STAT. SILV, LIB. III, CARM. IL 

Tu y rapidum Euphraten , et regia Bactra , sacrasque 
Antiquse Babylonis opes, et Zeugma, Latinae 
Pads iter ; qua dulce nemus florentis Idumes ; 
Quo pretiosa Tyros rubeat, quo purpura fuco 
Sidoniis iterata cadis ; quo germine primum t^o 

Candida felices sudent opobalsama virgae : 
Ast ego, deviqtis dederim quse justa PeLasgis, 
Quaeque kboratas daudat mihi pagina Thebas. 



sant et Statiana. Pro Zeugma Parm. 
Zeuma; Rom. Zaugma. — Ed. pr. 
■ Colloquia inque yicem fiaphniten 
et Bactra sacrasque Antiquae B. o. » 
Idem in cod. Paris. qui ad marg^. 
▼ulgatam reponit. Hic autem et ilia, 
Zeugma. A. 

iSg. Vulgo: Qua,.^ qua purpura 
succo ; ita etiam cod. Paris. et ed. 
pr. Vid. not. A. 

140. Pro cadis^ aliquot editiones , 
et ee plares, inepte habent vadis; 
mox aatem, pro tjuo germinevul^ 
le^ttur ubi germine. -^ God. Paiis. 
edit. princ. vadis et vbi germine. 
Gonf. not. A. 

i4i. Pro sudent Parm. etHom. 
sudant : perperam ; sudent, ut rW' 
beat, dederim , et clattdat; pro quo 
Parm . claudit; Rom. claadet, — God. 
Par. ed. pr. sudant. A. 

i4a. N. Heinsias ad Orid. Trist. 



IV, 10, V. 80, « matri proxima jasu 
tuli , n pro busta Pelasgis leQit justa; 
nihil Terius i justa dare frequens 
phrasis. Noster, Theb. K, 5i8: 
■ certe tumulos supremaque Tictis 
Justa dabas ; n ubi male Busta nunc 
legitar. Lucanus, IX , 67, ubi que- ' 
ritur Cornelia Pompeii: « nunquam 
darejusta licebitConjufpbus?» ita 
veterrimus Cod. Vossianas; non 
busta. Vide plura exempla ibidem; 
justa solvere et persolvere et pnr- 
state idem Q. Gurtlo. Flor. IV, a, 
de Julio Ca^sare : « Tandem rece- 
ptus a dassicis suis.... justa generi 
manibus dedit. n — God. Par. ed. 
pr. Gronov. Grac. busta. A. 

143. Pro QwjBve leg^endam Qiue- 
^ue; et ita Parm. et Rom. editiones. 
— Cod. Paris. edit. princ. GronoT. 
et Gruc. Quave. Pro daxidaty cod. 
Paris. et ed. pr. claudit, JL, 



NOT^ 



IN CARMEN SECUNDUM LIBRI TERTII 



SILVARUM. 



Vbb9. 6. Jdykbis dubio cammittitur alto Metius* Hanc leetionem tnetar 
GroDOT. ObseiT. II, 1 1, cootra eos qai alveo rel alno iegnnt. Percur- 
ramnfl sex yel septem ▼ersns, nt meJius jndiciam feramos : « Di qoi gaa- 
delis marit pericvla malcere, stemite mare; et mate non obstrepat pre- 
cantL Grande depositom damas tao mari, o Neptune : qaippe Metias 
comnuttitar dabio mari , et partem majorem anime me« super mare 
transferre parat. » Dadum, opinor, tedet ingratas repetitionis : ievemas 
igitar aliqua parte, scnbendo, > dubie committitar alno; » qaamquam 
ne sic quidem omnem T^urroxo^iAc reprehensionem vitabit. Ladunt ^oi- 
dem et interdum plarimum sibi permiuunt in his repetitionibus poetae; 
eomdem vero sensum in se^ Tersibus continuis ingerere , omnem om- 
ninm morem et licentiam saperat. Ita Tcro Nostnim scripsisse, non altOy 
cUrius patebity si conferas nnnc locum cam isto unde bsec desnropsit; 
is est Eorat. carm* I^ 3 9 in Propemptieo Virgilii : t. 5 : 

NaTis , qoae tibi creditnm 
Debet Virgiliam , finibat Atticit 
' B^ddatittcoliinem, precor, 
Et tcrret animte dioidiom mese I 

idem est ac si dixtsset , « Aine coi commitdtar Virgilias , etc. » reliqua 
confer, si Tacat ; per totum enim boc carmen Horatii oden ante oculos 
habak Noster. Recte Tcro dubiee alno. JuTenabs , sat. XII, 3i : « Alter- 
iram puppis latas eTcrtentibus nndis Arboris incertae ; » id est , dvhios 
aini. Stattns , Theb. V, t. 370 : « incertae nec jam prior impetus alno ; » 
Bilr. IV, 3: «ViK passus dubias ptias carinas; » Theb. IV, aa^: «Qaas 
Pylos et dubiis Malea Thata cannia; » Glaudian. Praef. Hb. I, 3, de Rapt. 
Pros. « Qut dubiis aasus committere flatibus alnum ; » id est dubiam al- 
nam eommittere flatibus , translato epitheto ^ de quo alibi. Ovid. Art. 
Am. II, 5 14 : «Nec semper dabias adjuTat aura rates.» Puppem timen- 
dam Tocat Noster, carm. IV hujus libri. 

3o. Sint quibm exploret rupes gravis arte molyhdis. Non operae pre- 



3a8 NOTiE IN GARMEN SEGUNDUM 

tium est exscribere quae interpretes io difBcillimuin hnnc locum com- 
menti sunt: minimo negotio vagae eorum conjectune redarg^ui possunt; 
sed nihil interim de meo afferre valeo. Audtamus tamen quid de eo 
8ummu6 GroDovius, Diatr. cap. a6 : « Scripsit Statius, inquit illOf Sint 
quibus exploret lino gravis alta molybdis; dictio rupes semper suspecta 
fuit ; nec enim rupes ezplorantur, sed fundus maris et ipsius altitndo ; 
pro ea in Florentioo leg^itur primo ; sed hanc mutari malim in Uno y 
quo sc. molybdis in mare demittitur. Arta pro alta deinde arte corre- 
ctum est. Vocaront olim instrumentnm mari explorando fMxMi^tty qnia 
plumbum habebat assutum in extremo. c Haec ille, ex Salmas. epist. 88; 
primo quidem iotoitu speciosa , et ceterorum somniis longe saniora ; 
cpiae tamen et ipsa examen ferre non valent; elige enim quamvis ver- . 
borum constructionem , vox lino abundat. Sahnasius, epist. 88, legit, 
«Siot quibus exploret plumbo gravis alta molybdis;» speciosum qui- 
dem et hoc, sed forte nihilo verins : quippe no/i opns est dicere molyb- 
dis plumbo gravis; hoc enim continetur «ub notione Tocis molybdis, 
quae per se significat linum seu funem plumbo gravem. Idem io Plinian. 
Exercit. p. 712 , huoc versum ita citat, « Sint quibus exploret mpes gra- 
vitate molybdus. » In Parmensi ita concipitur : « Sint quibus exploret 
prios gravis arte molucros; » in Romana, « exploret rupes molorchns. » 
Domitii video manum interpolatricem in vocibus rupes et molorchus; 
qui y inquit ille , « est instrumentum nauticum ad latentia saxa inda- 
(janda ; quod miror et a nostris et a Graecis, Julioque PoUuce inprimb, 
praetermissum fuisse. • Nil mirum praetermissum fuisse, quum nec ana- 
logia , nec veterum aUorum testimoniis appareat hoc verbum usquam 
exstitisse, nisi in Domitii oommentariis. Pro eo minime dubium scribl 
oportere molubdis seu mofybdis; fMKuCSify plumbeum instrumentum ad 
hnnc usum ; quod et 0^t et tuurturttfMmf seu lunmsrufannfia, vocabatur. 
De ceteris tacendum puto , doneo ex codice aliquo aut felici conjectnra 
liquidius aliquid effulgeat. 

46. SoliZephyro sit copia cali, Ex Ovid. Amor. II , 11 ,t. 4 1 : « 'psA rogea 
Zepliyri veniaut in lintea soli; » ita Puteaneus et quatnor alii codices, 
non pleni; quod licet probum sit, Statium tameu legisse soli vel ex hac 
imitatione patet. 

5a. Quamvis movet ominis horror. Gronovius pro movet legit moneC; 
sed quoniam monere et monitus propria sunt verba de fuguriiS) or»- 
culis, prodigiis, ominibus, somniis; parum accurate argumentatur; tam 
enim movemur ominibus quam monemur; et hoc loco nulium opns est 
monitu; movet idem est quod turbat, terret, anxium reddit. Lege modo 
haec ex Thebaid. 11, 363: « cunctos tamen omina rerum Dira movmt, 
variisque metum sermonibns augent; » Sil. Ital. IX 9 a58 : « tnm triste 
movebat Augurinm ; » Virgil. IX, 471 : *> simul ora virum praefiza mo«- 
vebant, Nota nimis miseris ; » Ovid. Met. I, v. 55 : « humanas motara 
tonitrua mentes ; • Heroid. IX , 89 ; 



LIBRI TERTIISILVARUM. 329 

Me pecadum fibne, timubcraqoe inania somni , 
Ominaque areana nocte petita moTent. 

Passim apud Senecam haec vox occnrrit hoc sensa. Si hsc in mentem 
venlssent, nihil rooTisset acerrimi judicii vir. 

61. Quis rude, et abscissum miseris animantibus cequor Fecit iter? Ita 
omnes quas vidi ediliones. Heinsius vero ad Valer. Flacc. 1 , 827, citat 
abscisum, absque uUa diversitatis nota , et quasi in omnibus libris ita 
legeretur. De differentia verborum abscindere et abscidere ( quorum al- 
temm ^abscinderey praeteritum facit abscidi, media brevi, et participium 
abscissus; alterum, abscidercy a praepositione abs et casdo y in praeterito 
abscidiy media longa , participio abscisus) et quam frequenler oommu- 
tentur, vide cl. Drakenborchium y ad Sil. Italic. XV, ^'jo. Hoc tamen 
]oco nihil mutandum esi^e , prater consensum editionum , docet Hora- 
tias, carm. I, 3, ai : 

Neqoicqnam Dent abscidit 
Pmdens Oceano dissociabilea 

Tenras, si tamen itnpiae 
Non tangenda rates trantiliont vada; 

cai loco palam alladit Noster. Qaudian. de Bapt. Pros. I) i^s : * '^P'* 
confinia Nereus Victor, et abscissos interluit aequore montes ; » ubi nihil 
variant codices. Plin. Hist. Nat. IV, i : « Dein sinus ac Leucadia : ipsa 
peninsala, quondam Neritis appeliata , opere accolarum abscissa a con- 
tinenti. » Vir^. JEn. m, 417: « venit medio vi poiitus, et undis Hespe- 
rium Siculo ]atus abscidit. » Indignandum sane hane voeem a^sctssiis 
ubique fere a viris doctis repadiatam esse, ut locum faciat *tm abscisus; 
etiaro sioe causa , et ubi praestaret abscissus; ut facile possem monstrare: 
praesertim in locis ubi requiritur divisio ; quam scindo et composita ejus 
melias certe ezprimunt quam ctedo et ejus composita : scindere enim pro 
ditndere tralatitium est , et primitivae significationis ; ctedere nonnisi in 
compositis , et per consequens. Sed pergo. Gronovius , Diatr. cap. 27, 
miratur emditionem Statii in voce animantibus; et,culpat doctos, quod 
non viderint hanc vocem usurpari hoc loco pro terrestribus tantum aiti- 
malibus, utpote quae anima seu respiratione utantur, quae piscibus seu 
jyv^oif (W«ic non competere noverat , inquit , ex Aristotele poeta do- 
ctisaimas. Acuta sane haec observatio : et multum in Statio intelligendo 
profecerit, qui taKa antitheta notare poterit ; 8ed nirais acuta hoc loco 
videtar : quod enim fundamenti loco ex Aristotele sumit , pisces non 
spirare, l|oc ilJi negabit Pltnius , Hist. Nat. IX , 7 ; et qnod dicit terre-' 
stria tantam animalia hac voce designari, interdum verum est, inter- 
dam non; quod videbis ex loco Giceron. de Amicit. cap. ai : «Quod 
si hoc apparet in bestiis, volucribas , nantibus , 'a^estibus , cicaribus , 
ferts, primom ut se diligant ipsae (id enim pariter cnm omni animante 
nascitar) deinde at requirant atque appetant ad quas se applieent ejns- 
dem gcneris animantes ; qnanto id magis in homine sit natura, etc. » Vi- 



33o NOTiE IN GARMEN SEGUNDUM 

iles riMUes sea pisces inter animantes plane namerari. NiminuD per ista 
miseris animantihus Statius intelli^t non omnia terrtstria animalia^ aed 
homines simpliciter;. non ullo palmonum aut resplrationis respectu, sed 
quod anima id est vita utuntur; patet hoc ex epitheto miseris, quod 
cum T^ animantibus conjunctum significationem ad homines restringit: 
misera enim animantia x«bt' ff|o;|^MiF homines poetis passim dicuntur. No- 
ster, Thebaid. III , 55 1 : « unde iste per orbem Primus venturi miseris 
animantibns XQer Crerit amor?» ad qux ▼etus Scholiastes : miseris ani- 
mantibus i « Flominibus , qui fere miserrimi inter animalia super ter- 
ram. » Infinita tum Nostri tum aliorum loca adduci possunt, ubi tox 
animantilms per se significat homirtihus; non ut opponantur aquatili' 
busy sed quia animas habent, ut bene Lutatius scholiastes , quem vide 
ad Theb. XI , 465 : 

Quid me , ait, ut saevis animanmm , ac saepe Deoram 
Obetatnrum ammis, princeps Natvn , creabas ? 

ubi plane opponit animantum id est hominum, et Deorum, mhil igitor 
«X intima philosophia et de respiratioM in hoo loco qusras ; sed sim- 
pliciter sume miseris animantibus pro hominibus. Sic in eo quod sequi- 
tur, pelagoque immisit hiantes : « Eadem ratione , inquit Gronovios , 
hiantes est respirantes : antecedens positum pro consequenti ; est enim 
hiart proprie redndere os ad respirandum. » Itenun nimio acnmtne 
peccat vir eraditissimus : qoippe hiare non magis proprie est reclodere 
os ad respirandum quam ad edendum vel sorbendum aliqoid; in re^t- 
rando quidem interdiim hiamus seu os redadimas ; et ita in edendo vel 
torbendof male tamen inde cooduBeris propriam verbi sigoifieationem 
esae edere vel sorbere; et quod snmmam est, si to hiantes denotat ter^ 
retiria tantum animalia ex eo quod hianty id est, secandam Grono- 
vinm, respitfunt; ef^a dico pisees quoqae hiare (qaod docet ««v*4^«), 
koc est, secoBdam consequentiam Gronovianam, respirare; lege modo 
kos ele^ntissimos Aosonii versos y Moaalhi , v. a63 , abi describantnr 
pisces capti et in ripa moritori : 

'Jtm pi^er «walido ribratiir eorpore plausns» 

Torpida svpreaiios patitv jan cauda cremores: 

Nec coeum rictus^ haiuus ted hiatibus aiiras 

Reddit mortiferos exspirans braochia flatas ; 

aJbs maJim hausia auru^ M^t alt^rnm per appositionem sure potsit. 
UlAC vides t» hiare pon satis esse ad terrtstria deaotandai» nisi iimal 
probetur aqaatili^ non hiare ; qaod ex hoc Ausonii ioco falsam esse 
ooAviaGitur ; quid eaim est reddere haustas aurasy nisi respirare, vel re> 
mittero.auras hiatibus acceptas? Qmd rnnha? hiantes est cupidos, ava^ 
ros, ut recte explioavit Domitios. Tacit. Uist. I, la : « Qaippe bianteii» 
io magna fortnaa., amicoram capiditates ipsa GalbsB facilitas ioteode- 
bajl; » et lY, ^3 i « libidine sao^uinis et hiatn pnemionim, etc. » Amo- 
bias^ lib. I, pag, 39 : « non libidinum exstinxit flammas? oon hiatam 
coi*pre«sit avidilatis? » Apposiu FesCas Avieo. Arat. Pkeoom. ▼. 663, 
de oautis: 



LIBRI TEBTII SILVARUM. 33 1 

.... umen Uci s«pe malonuii 
Imnemoret, agiunt toto« in flnctibus annos 
Mergorum et pbocis similes : trabit unda paventes 
Ac retrabit : quaerant oculis distantia sempcr 
litora , et in pontum cogunt lucra semper biantes : 

eleganter Lacfetios , lib. III , ad finem : « Et sitis sequa teoet yitai sem- 
per hiaotes. » Tirgii. Georg. II , 5o8 : 

Hic stnpet attonitus rostris : bunc plausus biantem 
Per cuneos (geminatus enim ) plebisque patrnmque 
Corripit : bi gandent perfusi sanguine fratrum : 

ita scripsic TirgiUus ; vulgo : « Corripuit : gaudeot , etc. » vide locnm et 
fateberis. Seoec. de Benef. Vn, a6 : « Aspice quemadmodum immensa 
homionm cupiditates hieot semper, et poscant. » Recte igitur hiantes, 
id esty cupidos seu avaros; et ezprimit Propertianum istud, eleg. III, 
7 : « Natura insidias pontum substravit avaris. » Recte etiam immisit 
pelagoy ot apud Val. Flacc. VII , 53 : « Rex suus immisit pelago ; » ubi 
male leg;itur illisit pelago; quod alia res est: misit in cequora, eodem 
sensu, idem, I, 81 5. Hec ad ezplicationem hujusce loci Statiani : et 
fateor quidem plus acurainis subesse interpretationi Gronoviane; com- 
pertnm tamen habeo plus veritatis alteri. 

66. Anhelantemquejugis bis pressit Olympum. Quare his pressit? nus- 
quam enim alibi legitur, nec quidem opus foit ut Olympus Pelio et Ossse 
6is imponeretur. Mira comminiscitur vir doctus, qui ad ista bis pressit 
Olympunty hec notat : « quia mons ille altissimus, duplicibus eum aliis 
comulatum dicit , ut eo nempe citius sic in cslum penetraretur. » Qnasi 
non eodem recideret, utrum Pelion et Ossa imponerentur Olympo, sive 
Oiympns Pelio et Osse t 6» igitur ju^is pro binis jugis accepit. Quid 
multa ? corroptus est locus , sic restituendns , « anhelantemque jugU 
impressit Olympum. » Exprimit Virgilianum istud, Georg. I, a85 : 

Tcr sont conati imponere Pelio Ossam 

Sdlicet, atque Ossae firondosnm involvere Olympnm. 

Panllo aliter Ovidius, Amor. II, i , i3 sq. : 

Qnnm male se tellus ulta est, ingesuqae Olympo 
Ardna devexnm Pelion Ossa tulit ; 

ex quo loco optime legeres ingessit Olympum; vide cl. Rurmannum ad 
Ovid. Met. V, 346. Sed mihi magis placet impressit, tum quia vulgata; 
lectioni propins est , tum etiam quia Statius alibi hac voce utitur eodem 
sensn , Theb. XI , 8 , ubi post f ulminatum Gapanea , Jovi 

Gratantnr Snperi , Pblegrae cen f essus anbelet 
Praelia, et Encelado fumantem impresserit iEtnam. 

Seneca , A^amemn. v. 33^ : 

.... stetit imposita 
Peli<m Ossa : pinifer ambos 
Prcssit Olympns. 



333 NOTiE IN GARMEN SEGUNDUM 

Alio ordine idem, Qerc. OEt. t. i i52 : 

Jam Thessalicam Pelion Otsam 
Premet ; et Pindo congestus Athos 
Nemus «Tthereis inseret astris. 

Qaamqaam ferri potest vulgata^ si constructio sit, « Lis pressit Olym- 
pum anhelaniem ju^is. • Bis, scil. Pelio et Ossa. -— Hanc interpretatio- 
nem ipse cod. Paris. innuit, qui ad yocem biSf superscriptum habet, 
« propter Pelion et Ossam. » Ed. 

69. Gentiies terras non sunt natale solunij sed terras quas proprie per- 
tinent ad ^entem nostram , id est hontines^ seu kumanum genus; optime 
explicat Lucanns , VI , 4^ • 

Prima fretum scindens Pagasspo litore pinos 
Terrenum ignotas hominem projecit in undas. 

Inde hominem terrenum animal vocat Golumella, Praefat. lib. I, R. R. 

80. Tot gracili ligno complexa timores. Heinsius ad Ovid. Pontic. I , 
10, V. 39, post citatum bunc locum, « prsestiterit fortasse, inquit,/Wi^ 
gili quam gracili, quod nunc circumfertur : quum hae duae voces pro- 
miscue in vetustis codicibus confundantur : quamquam et scriptura vul- 
gata satis comroode se habet. • Huic conjecturae favere videbitur forte 
Uoratianum istud , carm. 1,1,9: 

lUi robur et aes triplez 
Circa pectus erat, qni fragilem tmci 

Commisit pelago ratem 
Primus. 

Sed nibil mutandum. Recie enim Horati us /ra^tVem nitem opponit truei 
et navifrago pelago; et asque recte Statius tot timores gracili ligno^ tam 
multos timores tam parvo navigio ; quam oppositionem Statio amatam 
perdideris, si admiseris /ni^i7i. Graciii ligno pro parvOy ut gracilis lar 
sevL parva domus Apuleio , Apolog. gracilis iibellus Martial. Epi^am. 
Vni, XXIV, I. 

81. Quir^iie super reiiquoSy te^ etc. Timores versn praecedcnti sant 
amici pro qwbut timemus; hoc intellecto , jam scies Statium scripsisse, 
« Teque super reliquos , te , uostri pi^rnus amoris , Portatura , Celer ; » 
eleganti et affectuosa iteratione; ita Silv. I, 9, « te concinit iste (Pande 
fores) te, Stella, chorus ; » IV, a : 

Tene ego , regnator terramm , orbisqne snbacti 
Blagne parens , te , spes hominum , te , cura Deorum , 
Cerno jace ns 7 

Virgil. JEn, VII, 596, et Eclog. IV, 11 ; Noster, Theb. IX, 160 : «ipse 
manu Tyria tibi captus Adrastus Raptatur, teqne ante alios , te voce 
manaque Invocat; » Virg. .£neid. X, 81 , 

Tu potes Anean manibos snbdacere Grtiom , 



LIBRI TERTII SILVARUM. 333 

Proqae wiro nebulam et Tentos obtendere inanet ; , 
Ta pote8 in totidem cbssem conTertere Nymphas. 

Ica legendnin ; tuI^o fri^de , ■ £t potes in totidem. » 

85. Pro torva Charyhdis Heinsina ad Orid. Amor. II, i6,v. a5, ]egit 
torta^ ez eo, opinor, quod ita in edit. Parm. invenerat; et ita qnidem 
recte dici potnisse nemo neget ; rectius tamen hoc loco , ut mihi vide- 
tur, torva Charyhdis : quippe Charyhdis hic pro Dea aeu persona acci- 
pienda est, ntScylla versu prozimo , « Siculi populatrix virgo profnndi ; » 
huic vero epitheton lorva magis convenit quam torta. Per totam hanc 
aententiam affectat opposita Statios : Quis mihi nuncius erit an Luca- 
num mare, alias rahidum, praetermiserit te faciii unda: an Deae illas 
Scylla et Gharybdis , alias torvcsy tui gratia y?ucment tantum, hoc est 
moveant modo fluctus , flustris temperatae sint : an mare Adriaticum , 
alias prwcepSf tibi currenti ferat tnores^ hoc est gratia tui navigantis 
componat se , legem patiatur, modeste ei tranquille se gerat ; hoc enim 
eal ferre mores; Plinius eodem sensu pati mores: « quid ferri duritia 
pngnacins? sed cedit» et patitur mores. » Accipere mores Noster, Achil- 
leid. n, i83: 

Ut leo matemo qaam raptas ab ubere mores 

Accepity pectique jubas, bominemqae vereri 

Edidicit. 

109. Cur vada desidant, et ripa coerceat undas Cecropio Stagnata luto, 
Intelligendus hic locns ez Plinio, Hist. Nat. X, 33, de hirundinibus lo- 
quente : « In .£gypti Heracleotico ostio , molem continuatione nidorum 
evaganti Nilo inexpugnabilem opponunt, stadii fere unius spatio : quod 
humano opere perfici non posset. In eadem .£gypto juxta oppidom 
Copton insula est sacra Isidi , qnam ne laceret amnis esdem muniunt 
opere, incipientibus vernis diebus, palea et stramento rostrum ejus fir- 
mantes , continuatis per triduum noctibus ; tanto labore , ut multas in 
opere emori constet. Ea militia illis cum anno redit semper. » Paria re- 
fert Plntarchus, libro de Fluviis. Cecropio luto^ quia Procne quae in 
himndinem versa fnit, Atheniensis seu Cecropia erat. « Ergo rrpa sta- 
gnata coercet undas Cecropio lutOf est vel, quae modo turbida et limosa 
aqua superfusa fuerat , jam coercet ripas hirundineo opere ; vel , sta- 
ffnata ripa est qnam stagnando fecit , induxit , limo auxit Nilus. » Sic 
vir clarissimus, Diatr. cap. aS, quasi constructio esset, « ripa stagnata 
coerceat undas Gecropio luto ; » a qua merito dissentit Salmas. Ep. io8; 
et ostendit stagnatam ripam sensu Gronoviano dici non posse. GoDStm- 
ctio est: « ripa stagnata Gecropio luto coerceat undas, id est, firmata, 
mnnita Cecropio Into ; » a Grseca voce o^afS^gu fit Latina stagnare, 
idem qnod munire. Justin. XXXVII, i, 6, de Mithridate: « Quod me-i 
tnens , antidota saepius bibit , et ita se adversus insidias exquisitioribus 
remedits stagnavit, ut ne volens quidem senex veneno mori potuerit; » 
et XXXVI , 3, 7 , de lacu Aspbaltite : « nam neqne ventit movetur, resi- 



334 NOTiE IN GARMEH SECUNDUM 

stente tnrbizubtu bittiniiiie, qno aqna onniis «tagprratar; neqne naviga- 
tionis patiens est; • id est^ densatur, firmatur solidatur. H«c fere Sal- 
masins ; qnae Terissinia snnt ; et his aildas licet locnm Vegetii, Art. Ve* 
terin. iib. DI, cap. 2 : « Quod si toto anno adversns omnes egritudines 
desperatas botas stagnaire volueris, incipiente vere, id est, ab idibaa 
Febrnarii , quindecim diebns continnis faanc potionem dabis ; » nbi in^ 
ter Tariantes leotiones in margine edit. Joan. Sambnci legitur prmer^ 
vare; cpiod glossatoris est; Vegetii stagnare* «^ Hdec atitem alta Maricl. 
in Addendis deinde subjicit : « Ceeropio HA^nata luto, De hac iectione 
jam dnlMto , postqaam in Venet. comperi , Ceeropio signata iuto; quod 
omnino vemm pnto. Duobus vel tribus mcNlis ezplicari potest voz si" 
gnata; et omnibua eleganter. * En. 

II o. Cur invida Memphis, Cur»e Therapnm Uueimat ora Canopi. Non 
satis ezplicatur qnare Mempliis invida cUcitur. Domitii ratio adeo ofo- 
scnra est , nt vix inteiligi qneat ^ nedum ut ttiemocari mereatur. Beroal- 
dns existimat oausam esse, quod Sacerdotes iEgyptii,'tanquam Hvore 
et invidia agttati, nollent rerum csriestium scieniiam ac dogmata sna 
cum extemis gentibus communicari. Hanc rationemnon omnino reji- 
ciendam putat Gevartins, Papin. Lect. III , 7,^ Ezistinat Camen Memphin 
hic invidam dici propter snttmnm odinm ac simtdtatem duam iEgyptii 
inter sese mutno exercebant , ortam ob diversitatem Deorum quos quis- 
que locus colebat ; et huc trahit notissimam illam historiam Ombitarum 
ac Tentyritarum, quam narrat Juven.XV, 33 sqq. Non potest vera esse 
hs?c ratio; qnippe non invidia erat, sed Immortale odium intcr hos po- 
pnios, pront refert idem Jovenalis; et, qnod prd?cipuum est, et a Ge- 
vartio non animadversum , Memphis hoc loco non pro tota JSgypto po- 
nttnr, sed pro uno tantnm oppiJo : cur Canopus laseiva , cur Memphis 
invida. Jam vero qui fieri potest ut Memphis invida dicatur propter ri- 
diculom prelintn inter Ombitas et Tentyritas? Aliam igitur hujusce vo- 
cis (si sana sit) rationem exspecto : hatc enim nequaquam satisfacit. 
Qnerite , studiosi , si qnibus tanti videbitur. 

1 1 a. Cur. servet Phariai, LethcBus janiior aras. Lethentsjanitar est Orw 
berus : qno i^tur sensn dicitur Gerbems s^rvare Pharias aras? Grono- 
vins, Diatr. cap. 39, post rejectas aiiomm sententias, sic rem solvit : 
« Papinins hio ^^^ahtyi^tTM * quia enim Anubie efat facie camina, canis 
antem Romanorum vnlgo inter Deos nnllus msi CerheruSy Lethteus sen 
Orm janitor, ideo calnmniatnr .£gyptios Cerherum colere, et Denm il- 
inui latratorem (Anubin) Cerherum appellat. • £t mox: « Annbis aris 
colitnry Anubis facie canina : cannm proprium servare ; hinc Anubis 
servataras, id est, aris, quibus colitur, nt canis observans impositns 
est , aras Pharias cnstodis ritn obsidet. » Hsec vir emditissimns. Atqni 
si Cerberas inter Deos Romanornm vnlgo coleretur ( quod tamen ibi non 
prol>ataf), qosenafn ca/umnui, qut' 9fltp«xo^»0jttoc , si idem facientes 
.fi^fyptii indaetiiitiir 7 Mitto qnod Cerberum ponere pro Jnubide dnris- 



LIBRI TEHTII SILVARUM. Hi 

siinam Tidetvr, et hbIIo ^itfaMyiffftf ezciisanidaai. Latet dlhid qitid, de 
qao qiuerajit emditiQres. 

119. Jnguiferamque domumy hlando qua mersa veneno Actias Au$o- 
niasfuffk Cleopatra catenas. Loqvitur de sepulcro et morte Cleopaftrae, 
qa« morsn aspidutar absnmta fuit, secundtnn pfnres:. Aspidum vero tre- 
nenam torpore et somno eonfieiebatr unde bianihim, utpote sbmnum 
indaceatf.) non male dtct potuit, niisi obataret vox mersa. Somno qui- 
dem (qoi litfUidus et irriguns pbetfs passim- dlcitur) Cteopafra mersa^. 
id est obruUty per metaphoram dtcr potuit : et mersa veneno tuxurice 
vel defidisei ete. per eatndem metapftoram ; sed non simpticiter meria 
venenoy ubi de morte ejus ag;itur, nisi in doKum tef lacum veF fale ali- 
quod veneni receptaculwn eoiijecia foisaet : non enim mersa fuit , sed 
absumta et occisa venan&, lia ^fladio seipsanviaterfieif , non dici po- 
test metyigladioy sedf occidi' hif^cu^i^iiii^s Statiwa 8cnp«i88«, « Uando 
qua mersa veterno Actias Ausonias fu^t Cleopa^ra ealewis;:» valenMcl 
vel veCemumest torpor, pigritiafS^mnus. Yijrgil., Gseurg*. I, la^y «Nef 
torpere gravi passos sua regna vetemo; » ubi vide Sepvium^ Ptin. Hiaii 
Nat. VIII, 36, de ursis loquens : «Prin^is diebus bi^septehis lam gtai« 
somno premuntnr, ut ne vulneribus quidem excilari queant : tunc mi- 
rum in modum vetemo pinguescunt. » £xempla ubique. Bene vero blando 
veterao : blandus veternus est torpor iners et mors imitam quietem, ut 
Noster, Epiced. Patr. v. 269, ubi mortem qoietam /a/flum somnum vo- 
cat. Optime czplicat Florus, IV, 11, de roorte Cleopatne: « in Qilaudo* 
leum se (sepulcra re^um sic vocant) recipit: ibi maximos, ut solebat, 
induta cultns , in differto' odoribus Solio , juxta stium' se collocavit Au- 
tonium: admotisque ad venas serpentibus, ^lc. morte quasi somno so- 
Inta. » Nimiram istud Ciceronis, de Senect. cap. 32, « nihil est morti 
tam simile qnam somnus, » invertere potuit Cleopatra, « nihil est somno 
tam eimile quam mors. » Cora. Nepo3, Didn. cap. a , « Quo ille coih- 
moios , ne agendi cum eo esset Dioni potestas , patri soporem medicos 
dare coe(pt: hoc e^er sumto, somno sopitus, diem obiit supremum. » 
Talem somnum seu vetemum inducebat morsus aspidis^uiide aspida 
somniferam Lucan. IX, jo^. Plinius, Hist. Nat. XXI, 3i: «Nec illud 
pnBteriboi, aspidvm natva^ kalieacabam in tdntum adversam, nt radice 
ejos proptns admota aoporetar ilia •opore enecans vis ^anmi. • PVropert. 
10 9 9 9 ▼• 53 , de Qeopatra : 

Brachfai spectavi sacris admorsa colabris ; 
Et trahere occuhmn membra soporis hcr. 

Recte etiam mersa vetemo seu somno; ut apud Valer. Flaccum, Vllf, 
65 : « an lumina sonmo Merg^us ; >• qus vera ibi scriptura est ; non 
Heinsii Vergitur. Eleganter somno mergimus, quia somnus poetis /i^ut- 
dus appeUatur, at tapra notavi ; unde intelligitor ittnd Lucret. Kb. III, 
de anima loqoentis : « Adde quod in p%ras Lctliar^ mer|;it«ff' imdas ; • 
ita leyendofli pato pta ni^raf . 



336 NOTiE IN CABMEN SEGUNDUM 

ia6. Eoasjaculo damoare iogittas, id egt, superare; per coafeqQen- 
tiam : qui enim superatur seu vincitur, damno afficitor. Alibi hac Toee 
eodem sigDificata atitar Noster. 

1 39. Fastot Cememus Jiuctus. loeptissimam hoic loco epitheton : 
qaippe vastijluctus tempestatem efficiont : et si non efFecerint tempe- 
statem , tamen tam contra Metiam in Italiam navigantem , qaam pro 
illo esse possant. Dizisse debait , Gememas flactas in Italiam qui bene 
velaferantf at Propert. IV, 3. Nimiram qaam in Syriam nayigataros 
esset Metius, oravit Nereidas Statias, at inclinarent Jluctus ad OrtuSt 
T. 33 : jam in Italiam redeonti optat aliosjtuctus et alias iOtraSf diversas 
a prioribus. Scripsit Statius , 

Hoc not, hoc iteram stantet in litore» Tertos 
Cememiis flactos , aliasqae rogabimns aoras ? 

nihil certins ; et hoc quoque in conteatom ex ima pa^na adroittas tc- 
lim, lector. Ita verso velo OTidius, Heroid. X, t. 1^9 : « Flecte ratem, 
Theseu , Tersoqoe relabere tcIo ; » ita optime Burmannas pro venlo : 
nisi dicas verso vento esse , quando ventus vertit, Adumbrata sant h»c 
Statii ea Orad. Amor. n, 1 1, io Propemptico CorinnaB, t. 37 : 

Vade memor nottri, ▼eoto reditura secondo; 

Impleat illa tuos fortior aora sinus ! 
Tom mare in haec ma^as proclinet litora Nerens: 

Tunc Tenti tpirent; hnc agat aestus aquas ! 

Deinde , t. 43 : 

Primus ego aspidam noum de litore pinom , 

Et dicam : Nostros advehit iUa Deos : 
Eicipiamque humeris , el mnlta tine ordine carpam 

OscuU : pro redicu Ticlima vacca cadei ; 

ita legendum : Tulgo , victima vota : pro quo Francofort. habet vaca : 
prozime Terum. Horat. Epist. 1 , 3 , 36 : ■ Pascitur in Testrom reditom to* 
tiTa juvenca ; « sed hoc obiter. Confer totam Ovidii Elegiam com hoc 
Propemptico. 

139. Quo pretiosa Tyros rubeat, tfuo purpura fuco SidonOs iterata 
cadis, Ita legendnm esse dudum Tideram; non Qua et succo; et ita Gro- 
novius, Diatr. cap. 34; tibi tamen citat succo; postea Tcro edidit/itco; 
tta etiam Heinsios ad Claodian. in Rufin. I, 207 : « rapiunt Tyrios ibi 
Tellera fucos ; » obi pariter ac hic erat succos. Vide illic multa exempla 
«jusdem motationis. TibuUus, IV, a, i5: 

Sola puellarum digna est , cui moUia caris • 
Tellera det fucis bis madefacu Tyros : 

ita recte edidit Brookhasios pro succis. Piinios, Hist. Nat. XXXIU, 5: 
« natara est quae lino lanaeTC ad snccum bibendam; » obi pro succiim 
God. Vossian. habuit sucum : unde recte GronoTins fucum. Praiien- 



LIBRI TERTII SILVARUM. 33; 

tias, Hamartig. vs. ii4) « aoguino medicans nova semina fuco;» sic 
Heinsias ex MS. Thuaneo, pro succo. Seneca , Hippol. v. lo^S : « Lon" 
gum rubenti spargitur fuco latus ; » ita recte Lipsius , et Gronovius ex 
cod. Mediceo : vulgo et ibi succo. Multo plura ejusdem diversitatis 
esCempla proferre possem ; sed ha?c satis docent vices vocum succus et 
fiicus in MSS. 

i4o. Tjrrii eadi sunt quos Epithal. Stell. vocat Tyrium ahenum; et 
ita pasiim poetas. Sidonia vero et Tyria purpura dibapha omnibus 
nota. Petronins, Satirico : «Yestimenta mea accubitoria perdidit, qus 
mihi nataii meo ctiens quidam donaverat, Tyria sane dibapba, sed jum 
semel lota; • ita legendum puto; vulgo inepte, « Tyria sine dubio, sed 
jam, elc. » Tyriam et Sidoniam purpuram dibapham similiter conjungit 
Alcimus Avitus , de Laud. Virgiuitat. v. 38 : 

Nec te Sidoninm bis cocti muriris ostrum 
Induit, am mtilo perlncens parpora fuco : 

nbi pro aut rutilo legendum aut tirioy id est Tyrio; si enim retineas ru- 
Hloy bis idem dixeris : quippe Sidonium ostrwrn bis cocti muricis quid 
alind est, nisi jmrpura perlucens rutilo fuco? omnino verum est Tyrio 
luco. Sequitur in Statio , « nbi germine primum Candida felices sudent 
opobalsama virgae ; » legendum quo germine; per se patet : et in altero 
nullns sensus. Plin. H. N. XH , a5 seu 54 9 de balsami aribore : « Succus 
e plaga manat, quem opobalsamum vocant, saavitatis eximiae, sed te- 
nui gntts ploratu : lanis parva colligitur in comua ; ex iis novo fictili 
conditnr, crassiori similis oleo, et in musto candida. » Vides quare can- 
dida opobalsama; et hinc redarguitnr Heinsius, qui, referente Burmann. 
ad Ovid. Fast. I, 186, pro Candida malebat Condita opobalsama; quod 
sane Hetnsio indignum est. In hac voce pariter erravit vir praestantis' 
simus, supra , Herc. Surrent. v. 71, ubi pro candida lux voluit condita. 
Quo germine est quali germine : Tu , inquit Statins , narrabis mihi qua- 
lis sic arbor balsami, ex qua fluunt opobalsama. Quare vero hoc nar- 
raret Statio Metius? quia dissensus erat inter scriptores de hac arbore. 
Disco hoc ex eodem Plinii loco : « Servit nunc haec (arbor), et tributa 
pendit cum sua gente : in totum alia natnra quam nostri externique 
prodiderant ; quippe viti similior est quam royrto. » Vides quam nihil 
otiosum sit in Statio. 



12 



L 



:s=^ 



I 'i I 



CARMEN IIL 



LACRIMiE CLAUDII ETRUSCL * 



ouMMA Deum Pietas , cujus gratissima caelo 
Rara profanatas inspectant numina terras , 
Huc vittata comam niveoque insignis amictn , 
Qaalis adhac prassens nullaque expulsa nocentum 
Fraude, rudes populos atque aurea regna oolebas. 



VARI£ LEGTIONES. 



* Vnlgo , Lacrimcd Etrusci. Notat 
GronoTius in MSS. Rhod. et Saltz- 
burg. titulum hujus carminis con- 
cipi , « Consolatio ad Claudium 
Etruscum ; » et ita sane iuTeni in 
editione principe ( sive temporis 
sive bonitatis ordinem spectes) Par- 
mensi : et verum puto , propter 
ea praefat. « Merebatur et Claudii 
Etrusci niei pietas aliquod ex stu- 
diis nostris solatium ; quum lugeret 
veris (quod amarissimum est) la- 
crimis senem patrem. * Scio alte- 
ram epigraphen e\ hoc loco sBque 
defendi posse ; sed mihi non sper- 
oendus videtur librorum consen- 
8U8. Utcunque sit , certe voz Ciau- 
dii addenda est titulo carminis; 
et ita edidi , « Lacrinue Clandii 
Etmsci. « — Cod. Paris. edit. pr. 
Lachrymae Etrusci^ omissa voce 
Claudii. A. 

3. Huc vittata comam . Parmens. 
Nunc vittata comas ; Romana : Nunc 



vittata comai venim est Huc^ ut 
Herc. Surrent. : « Huc ades, et ge- 
nium iemplis nascentibus infer. • 
Parum interestutrum eomas vel co- 
mam legas, quura utroque modo 
Noster efFerre soleat. Infra, v. i4) 
« fessique senectus Longa patris; • 
ele(janter et proprie : senectutem 
enim fessam «tatem vocabant. Ta- 
citus , Hist. 1 , 12: « Non sane cre- 
brior tota civitate sermo per illos 
menses fuerat ; primum licentia ac 
libidine talia loquendi ; dein fessa 
jam aetate Galbae ; • ubi si qnid ma- 
tandum, potius esset, « fesso jam 
aetate Galba ; » ut apud Senecam , 
Herc. Fur.v. i3o8 : «hanc animam 
levem Fessamque senio ; • Ovidioa , 
Met. IX , V. 439 : « Quum videant 
fessos Rhadamanthon et ^Eacon 
annis. » Et ita passim Ovidias et 
alii. — Cod. Paris. edit. pr. Nunc 
vittata comas. Cruc. et Gron. vul- 
gatam exhibeut. A. 



i5 



I 

P, P. STAT. SILV. LIB. III, CARM. III. 339 

Mitibus exsequiis ades;. et lujgentis Etrusci 
Gerne pios fletus, huilataque lumina terge. 

Nam quis inexpleto Fumpentem pectora questu, 
Gomplexumque rogos, incumbentemque favillis 
Aspiciens , non aut primaevae fiinera plangi 10 

Conjugis , aut nati modo pubescentia credat 
Ora rapi flammis? Pater est, qui fletup : adeste, 
Dlque hominesque, sacris : procul hinc , procul ite, nocentes; 
Si cui corde nefias tacitum, fessique senectus 
Longa patris ; si quis pubatse conscius umbram 
Matris , et inferna rigidum timet ^con urna : 
Insontes, castosque voco. Tenet ecce seniles 
Leniter adplicitos vultus, sanctamque parentis 
Canitiem spargit lacrimis, animaeque supremum 
Frigus amat : celeres genitoris filius annos , 
(Mira fides) nigrasque putat properasse sorores. 
Exsultent placidi Lethaea ad flumina manes ; 
Elysiae gaudete domus ; date serta per aras , 
Festaque pallentes hilarent altaria lucos. 

Felix , heu ! nimium felix , plorataque nato 
Umbra venit. Longe Furiarum sibila , longe 
Tergeminus custos : penltus via longa patescat 
Manibus egregiis : eat, horrendumque silentis 
Accedat domini solium , gratesque supremas 
Perferat , et totidem juveni roget anxius annos. 3o 



au 



25 



i5. Umbratn. Vulgo, tm^iuim. 
God. Pari». ed. pr. unquam, Vide 
not. A. 

16. Migidum. Parmensu, refjfi" 
dmm ; Romana , re^im^n. — Cod. 
Paris. ed. pr. riginkan, A. 

1 8. AdpUcitM vu/lia. V ol^o , tm- 
^Ueitog. God. Par. ed. pr. implici" 
tat, Vide noi. ad Ters. 17. A. 

11. Vtoputaty Venei. ferat. — 



God. Pana* edit. princ. putat, A. 

a3. Aras* God. Paris. auras; ex 
emendatione, ams. A. 

a5. EeliXy heu! nimium felix. 
GronoT. « f^lix, et nimiam felisc • 
God. Paris. Aeu, saperscript. et; 
ed. pr. et Gruc. heu. Vide not. A. 

3o. ProP6i;]|l?rat, Parm.etRom. 
PrmferaL — Cod. Paris. edit. pr. 
Praferat. A. 

22. 



34o P. P. STATII SILVARUM 

Macte pio gemitu ! dabimus solatia cUgnis 
Luctibus , Aoniasque tuo sacrabimus ultro 
Inferias, Etrusce, seni. Tu largus Eoa 
Germina , tu messes Cilicumque Arabumque superbis 
Merge rogis : ferat ignis opes haeredis , et alto 35 

Aggere missuri nitido pia nubila caelo 
Stipentur cineres : nos non arsura feremus 
Munera; venturosque tuus durabit in annos , 
Me monstrante, dolor : neque enim mihi flere parentem 
Iguotum , et similes gemui projectus ad ignes. 4*> 



3i. Pro dijnis luctibus mallem 
magnis, ut Silv. V, 3 : « Da vocem 
raagno', pater, ingeniumque do- 
lori ; » saepe commutantur hae vo- 
ces; vide Heins. ad Ovid. Fast. III, 
9. Sed forte nihil mntandum. 

3a. Pro wtemasque^ pecte Gro- 
novius ex libris Aoniasque\ et tuo 
sacrabimus ultro seni , pro ultro sa- 
crabimus umbrissenisy ex codicibus 
idem: recte. In Parm. est, « aeter- 
nasque ultro sacrabimus umbras 
Inferias , Hetrusce , seni ; » et ita 
Romana. Aoniw inferice sunt car- 
mina exsequialiay Epicedia. Aoni~ 
des sorores , Musce ; ab Aonia seu 
Bceotia. — £d. princ. « Luctibus 
aetemasque ultro sacrabimus um- 
bras fnf. Etr. s. » Sic. et cod. Par. 
qni ad marg. vulgatam restiluit. A. 

34* Superbis. God. Paris. ed. pr. 
Gruc. superbas. Gron. superbis. A. 

35. Merge rogis. Heins. ad Ovid. 
Ponlic. 1 , 9 , v. 5a , legit Verge ro' 
gis; et ita ego dndum conjeceram ; 
ned monere insuper habui , propter 
lueum Theb. Vf , 2a5 : « sen frena 
libet , seu cingula flammis Mer- 
{]ere. » Et Epiced. Puer. vers. 19, 
« Immersit cineii juvcnem. » Nihil 
iyiior muto. — Ferat. Sic Par. cod. 



qui inter lin. exhibet, voret. A. 
40. Similis gemui projectus ad 
ignem. £x aure et Statianis numeris 
et scribendi more certus sum eum 
hod loco dedisse , « neque enim 
mihi flere parentem f gnotum ; et si- 
miles gemui projectus ad ignes ; » 
ita in Glaucia Melioris, vers. 33: 
« quum proprios gemerem defectus 
ad i|;nes Quem, Natura, patrem ! » 
Theb. m, 193, de Niobe: «Tan- 
tahs , innumeris quum circumfusa 
ruinis Gorpora quot raperet terra 
tot qusereret i^es ; » ita legendum ; 
vulgo, tot raperet; Xfl, 3^8: «pro- 
les ego regis Adrast\ ( Hei mihi ! 
num qiiis adest!) cari Polynicis ad 
ignes , Etsi regna vetant ; » eodem 
libro, vs. 779: « Jamne dare ex- 
stinctis justos, ait, hostibus ignes. » 
Potes etiam legere similem ignem ; 
hac enim voce, hoc sensu, in siii> 
gulari numero interdnm utitur; sed 
melins alterum ; et eo ducit vox si- 
milis y id est, similes. Uinc patet 
carmen hoc scriptum fuisse post 
mortem Statii patris ; eC consequen- 
ter post carmen 3 lib. V Silvarum ; 
siquidem tres tantum menses inter- 
cessemnt inter roortem patris et 
scriptionera isfius Epicedii. Pro 



:^i 



LIBER III, CARMEN lil. 

lUe mihi tua damna dies compescere cantu 

Suadet ; et ipse tuli , quos nunc tibi confero, questus. 

Non tibi clara quidem , senior placidissime , gentis 
Linea , nec proavis demissum stemma; sed ingens 
Supplevit fortuna genus, culpamque parentum 
Occuluit : neque enim dominos de plebe tulisti ; 
Sed quibus occasus pariter famulantur et ortus. 

Nec pudor iste tibi lAjaid enim terrisque poloque 
Parendi sine lege manet? vice cuncta reguntur, 
Alteruisque regunt : propriis sub regibus omnis 
Terra : premit felix regum diademata Roma ; 
Hanc ducibus frenare datum : mox crescit in illos 
Imperium Superis ; sed habent et numina legem : 
Servit et astrorum velox choms , et vaga servit 
Lune , nec injussi toties redit orbita solis. 
Et (modo si fas est aequare jacentia summis ) 
Pertulit et saevi Tirynthius horrida regis 
Pacta, nec erubuit famulantis fistula Phoebi. 

Sed neque barbaricis Latio transmissus ab oris : 
Smyrna tibi gentile solum , potusque verendo 
Fonte Meles, Hermique vadum ; quo Lydius intrat 
Bacchus , et aurato reficit sua comua limo. 
Laeta dehinc series , variisque ex ordine curis 



45 



5o 



55 



60 



gemui^ Parm. geminutn ; Bom. ge~ 
minunnfue. — Cod. Paris. «similis 
^eminamque (ad mar^.gemui) pro- 
jectus ad ignem. n £d. pr. « similis 
geminum projectas ad ignem. » 
Crac. et Gronoy. « similis gemai 
projectus ad ignem. » A. 

44* Pro stemmay Parm. stegma. 

49' f^ice cuncta, etc. Gronov. 
« irice cuncta ref>[antur, Alternisque 
premunt. » Cod. Paris. cd. pr. et 
Cruc. « vice cuncta geruntur Alter- 
nisque premunt. • Vid. not. A. 



5i . Vulgatam ed. pr. luetur, ut et 
cod. Par. qui cx emendatione alic- 
rum hoc adjicit : « omnis Terra pa- 
tet. Felix regum dlademate Roma. » 

55. Injussi solis. Vulgo , injusste 
lucis; quod retinent Paris. cod. et 
ed. pr. Vide not. A. — Pro injussce, 
Parm. invisscs. 

57. Forte legendum ; Pertulit 
Eurysthei, etc. et mox Jussa pro 
Pacta. Vide not. ad vers. 56. 

61. Hermi. Parm. heremi. 

63. Variisque. Cod. Paris. et 



i 



342 P. P. STATII SILVARUM 

Auctus honos ; seiQperque g^radus prepe numiiia, semper 

Cdesareum coluisse latus , sacrisque Deonum 65 

Arcanis haBrere dalum. Tibereia primum 

Aula tihi , vixdum ora nova mutante juvenCa , 

Panditur : hic, annis multa super iudole victis, 

Libertas oblata venit : nec proximus hsBres 

Immitis qumiquam et furiis agitaius , abegii. 70 

Hunc et in Arctoas tenuis comes usque pruioas 
Terribilemafiatu passus visuque tyranaum 
Immanemque suis, ut qui metuenda ferarum 
Corda domant^iBieraafiquejubeiit jama^nguinetaoto 

Reddere ah ore manus , et nuUa vivere pradda. 7^ 

Praecipuos sed enim merito subvexit in actus 
Nondum steUigerum senior dimissus in axem 



edit. princ. variisy omisso que, A. 
64. Pro graduSy Parm. et Rom. 
gradu, — Gradu etiam in cod. Par. 
et ed. pr. A. * 

67. Ora. Cod. Paris. ridicule , 
hora. A. 

68. Multa. Forte leg^ndum, frta- 
gna, Vide not. 

71. Pro Bunc, Parm. et Rom. 
Hinc. — Hinc etiam in cod. Par. 
et cd. pr. A. 

72. Pro affatUy Rom. effatu. — 
Cod. Paris. edit. pr. affatu. A. 

76. Subrexit in actus. Heinsius 
^d Claudian. Epithal. Pall. et Celer. 
V. 83 , Jegit subvexit. Recte : idem 
.ic evehere. Eutropius, lib. VU, de 
Ai^sto loquens : « in cunctos li- 
beralissimus , in amicos fi(lelis«i- 
mus; quos tantis evexit opibus, qt 
.paene sequaret fasti|;io suo. • Juve- 
nalis, sat. f : « in caelum quos evehit 
optima summi Nunc via proces- 
su8. » Ezempla ubique. IVec me 
movet Gropovius , Diatr. cap. 38 , 



ubi hanc vocem d<*fendit ez eo 
quod Lucilius, Virgilius, Livius, 
Seneca, Plinius ssepe, aliiqne usi 
fuerint. Verum quidem est «os banc 
vocem usurpasse, sed numquam 
eo sensn quem postulat hic locus, 
pro evehere, Subrigi monsyeA insula 
dicitur quum e plano exstat^ emi' 
nety surgit. Homines vero subrigi in 
honores vel actus dici posse, non 
credam^ antequam ezempla inve- 
nero. Parm. tamen et Rom. retinent 
surrexit; et pro actus, Rom. arcus. 
— £d. pr. surrexit in arcus .* idem 
apud cod. Paris. cum notula, in 
triumphos. A. 

77. Demis^us in axem. Recte Gro- 
novins c£imi5su5; nec te moveat no- 
tissimus ille Juvenal. locus, sat. VI, 
6a X , ubi Claudius dicitur <£esceR«fere 
in caelum ; Juvenal. enim ibi ridet 
et satirice agit ; Noster bic serios 
est , et narrat ta«(um ; ut bene ob- 
servat idem vir clariss^imus. Qnid 
igitur passus est , quando postea , 



LIBER III, CARMEN III. 343 

ClaudiuSy et longo traDsmiait habere Neroni. 
Quis Superoa metuens pariter tot templa , tot aras 
Prom^ruisse datur ? summi Jovis aliger Arcas &• 

Nuntius : imbrifera potitur Thaumantide Juno : 
Stat celer obsequio jussa ad Neptunia Triton : 
Tu toties mutata ducum juga rite tuUsti 
Inte^er, inque omni felix tua cymba profiindo. 

Jamque piam lux alta domum , praecelsaque toto 85 
Intrayit Fortuna gradu. Jam creditur uni 
Sanctarum digestus opum , sparsaeque per omnes 
Divitiae populos , magnique impendia mundi ; 
Quicguid ab auriferis ejectat Iberia fossis, 
Dalmatico quod monte nitet , quod messibus Afris 90 
Verritur , aestiferi quicquid terit area Nili , 
Quodque legit mersus pelagi scrutator Eoi , 
Et Lacedaemonii pecuaria culta Galesi , 
Perspicuaeque nives, Massylaque robora, et Indi 
Dentis honos : uni parent commissa ministro , 95 

Quae Boreas , quaeque Eurus atrox , quae nubilus Auster 
luvehit. Hibernos citius numeravoris imbres, 
Silvaromque comas. Vigil iste animique sagacis 



Beliq. ad Silv. snspicaretnr Statium 
jcripsisse senior emissus? Verissi- 
mam est dimissus; JtiveD. VI , 469 ; 
Locan. 1,44^; vbi eadem diversitas 
ser^nr». No6ter,Surr. Poll. y. 1 4); 
bIm ila restitui dimitte pro demitte; 
itcmm, Pietat. Abasc. v.S6; Valer. 
Flaoc. VII, 44? • * atias «Hmittet ad 
arbet ; i ita iegeudfum ; non alias' 
ipte immittet. Senec. Cons. ad Helv. 
cap. 6 : « cogitationes saas in omnia 
Bota aKjae ignota cKmittit. » Idem, 
deBenef. V, 16 : « interfectores ejas 
in proTiooias et iroperia dimisit. » 
Std satis bsec. — God. Paris. edit. 
princ. et Crnc. demissits. A. 



78. Transmisit.... Neroni. Cod. 
Paris. ed. pr. Croc. Gronov. tranP' 
mittit,... nepoti. Vid. not. A. 

87 . Sparsceque. Vulgo partasque ; 
Ven. parce, unde confirmatur con- 
jectura mea sparsce. — Cod. Paris. 
pai^csque; ed. pr. parcwque. Vide 
not. A. 

95. Uni. Cod. Paris. ed. princ. 
unique. A. 

96. Nubilus. Cod. Paris. et ed. 
pr. nubibus. A. 

98. yigit iste. Cod. Paris. edit. 
pr. Cruc. GronoT. vigilis te. Seq. 
vers. pro Exitus, cd. pr. Excitus.. 
Vide not. A. 



344 P- I' STATII SILVARUM 

Exitus evolvit , quantum Romana sub omni 
Pila die, quantumque Tiibus : quid templa : quid alti loo 
Undaram cursus, quid propugnacula poscant 
iEquoris , aut longe series porrecta viarum : 
Quod domini celsis niteat laquearibus aurum , 
.Quae Divum in vultus igni formanda liquescat 
Massa ; quid Ausoniae scriptum crepet igne moneta;. i o5 

Hinc tibi rara quies, animoque exclusa voluptas, 
Exigua^que dapes , et nunquam Idesa profundo 
Cura mero ; sed jura tamen genialia cordi , 
Et mentem vincire toris , et jungere festa 
Ck)nnubia , et fidos domino genuisse clientes. • 
Quis sublime decus formamque insignis Etrusca) 



IIO 



io3. Pro Quod domini celsis tti- 
teat iaquearibus aurum , ParmensU 
habet, « Quodque bonum celsis ni- 
let, etc. » Romana , Quoddomuum ; 
ct ita Aldina i5oa, Grasseri, Cru- 
cei, et alifle. Verum est domini, sc. 
Domitiani , qoi passim Dominus 
vocatur. Ductu& calami in domini 
et domuum fere iidem sunt. — Cod. 
Paris. domini; qui ex emendatione 
scribit domuum, Ed. pr. vulgalam 
retinet,'(/om(ni. A. 

107. L(Bsa, Sic Par, cod. qui in- 
ter lin., sed a manu glossatoris non 
rorrectoris, mma. Vide not. A. 

109. Vincire. T^^e mulcere et 
conf. not. 

III. Quis sublime genus formam- 
que, etc. Hic/ormamEtruscspra;- 
dicaturus est Statius ; sed quid ad 
hanc facit^enii^.'^ preeserlim quum 
de genere sigillatim dicturus est 
mox, V. Ii5. fn sedem igiiur non 
suam irrepsit ha;c vox. Conjicio, 
« Quis sublime decus formam- 
que, etc. » Sil. Ital. Xlir, 436, «In 



decns egregium vultas intenta ju<- 
ventap ; » sublimem formam vocat 
Auctor Elegiar. sub nomine Maxi- 
miani. Claudian. de Nupt. Honor. 
et Mar. v. 4o : ■ sublime decus toi^ 
rentis fberi. » Verum, inquies, sta- 
tim sequitur « Sed decus eximium 
forme ; » ita quidem est ; hsreo igi- 
tnr; interim pro certo habe vocem 
genus in mendo esse : si enim ncmo 
nesciit sublime genus Etrusc» , 
quam inepta erat tMntKvyiK statim 
subnectero « Nec vulgare genus? ■ 
pJaceat igitur, snblime decus; et ve- 
nim est ; Theb. VI , 563 : * Quis 
Ma>nali» Atalantes Nesciat egre- 
gium decus? » decus hoc sensu Sta- 
tio familiare ; Silv. III , i : « Qnod 
si dulce decus viridesque resume- 
ret annos. • Et ita passim. Pro fot' 
mamque , potes eiiam famamque ; 
ethocverius puto , proptersequens 
formw. Vide ad Valer. Flacc. II, 
148; ubi eadem diversitas. — Cod. 
Paris. edit. princ. Gronov. Cruc. 
genus. A. 



LIBER III, CARMEN III. 345 

Nesciat? haud quamquam proprio mihi cognita visu , 
Sed decus eximium formae par reddit imago 
Vulcibus y et similis n&torum gratia monstrat. 
Nec vuigare genus : fasces , summamque curulem 1 1 5 
Frater , et Ausonios enses, mandataque fidus 
Signa tulit, quum prima truces amentia Dacos 
Impulit , et magno gens est damnata triumpho. 

Sic quicquid patrio cessatum est sanguine, mater 
Reddidit ; obscurumque latus clarescere vidit 
Connubio gavisa domus. Nec pignora longe : 
Quippe bis ad partus venit Lucina , manuque 
Ipsa levi gravidos tetigit fecunda labores. 
Felix ah ! si longa dies , si cemere vultus 
Natorum viridesque genas tibi justa dedissent 
Stamina ! sed media cecidere abrupta juventa 
Gaudia , florentesque manu scidit Atropos annos \ 
Qualia pallentes declinant lilia cuhnos , 
Pubentesve rosse primos moriuntur ad Austros , 



I20 



I2S 



112. Haud quamquam. Sic, pro 
haud quaquam , Gronovins ; Par- 
metiftu , haud quaquan^; Rom. hatid 
nunqman; Venet. aut unquam, id 
est , h€ttid unquam : recte. To un~ 
quam irat^i^xti, m sepe. — God. 
Par. « prima manu (qtiantum per- 
•picere Iicet)auf unquam : ez emen- 
datione , haud quamquam , cum 
ezpUcatione : « licec tuam uxorem 
non Tiderim. » Ed. pr. aut unquam ; 
Cmc. haudquaquam. A. 

1 13. Pro decus eximium formte ^ 
Venet. decu9 exiguum famte. Rom. 
rf«if pro decus. — Cod. Paris. ed. 
pr. mlgatam reiinent. A. 

1 19. Pro ceisatum est sanguine, 
Venet. eessatum a sanguine; non 
male: mater explevit quicquid dee- 



rat a partc patrls. Alterum defen- 
ditur loco Virgilii, Mn. XI, 288 : 
« Quicquid apud durae cessatnm est 
moenia Trojae. ■ — Cod. Paris. ed. 
pr. cessatum est^ et paulo ante, Si 
pro Sic. A. 

' 121. Longe. Sic Paris. cod. ei ex 
emendatione^ longa. A. 

122. Pro manuqucy Rom. ma- 
nusque. — Cod. Paris. edic. princ. 
manuque* A. 

124. Felix ah! Cod. Paris. Felix 
o , superscript. a ; ed. pr. el Cruc. 
Felix o. A. 

125. Firidesque. Cod. Par. edit. 
pr. Cruc. viridisque. A. 

129. Pro Puhentesqucy Romana 
Hubcntesque ; verum erai Puben' 
tesve, non que. Et hic imitatur Vir- 



346 P. P. STATII SILVARUM 

Aut ubi verna Dovis exspirat purpura pratis. 

Illa sagittiferi circumvolitastis, Amores, 
Fnnera , maternoque rogos unxistis amomo : 
Nec modus aut pennis laceris aut crinibus ignem 
Spargere, coUataBque pyram struxere pharetras. 
Quas tunc inferias , aut quse lamenta dedisses 
Maternis, Etrusce, rogis, qui funera patris 
Haud matura putas, atque hos pius ingemis annos? 

Illum et, qui nutu superas nunc temperat arces 
Progeniem claram terris partitus et astris, 



i3o 



i35 



gil. JEn. XII, 68 : « «nt mixu rnbent 
ubi lilia multa Alba rosa. » — Cod. 
Paris. Rubentesque , et ad mar^. 
jmbentes. Ed. pr. Jhibentesq. Cme. 
Gronov. pubentesque, A. 

t3a. Pro matemoque , quod pro- 
bam est , Parmens. et Rom. minus 
benje matemosque. ~« God. PartS. 
matemosque; ez emendatione, ma- 
temoque. Ed. pr. matemosque. A. 

■ 34. CoUectwque pyram struxere 
pharetrw^ Olim emendaveram col-' 
laUgque; jam video Gronovium oc» 
capatt9e , Diair. cap, 3a. Conferre 
verbum funebre : Lucanus , VIII , 
755, de Codro combusturo trun- 
cum Poropeii : « collata ro(;o lacerae 
fragmenia carios Exigua trepidus 
posuit scrobe ; » ita le^endumputo ; 
vulgo collecta procul lacerte, etc. 
coUata rogo, i. e. tn rogum; locum 
imitatur Manilii , IV, 55 , de eodem 
Pompeio : « Qectceque ro(rum fa- 
cercnt fragmenta carinae ; • utrum- 
que simul exhibet Seneca, Hipp. 
V. 1111:« Passim ad supremos ille 
colligitur ro^os Et funeri confer- 
tur. » Idem, Consol. ad Helv. c. la : 
« Menenius Agrippa.... aere collato 
funeratus es|. • Aarelius Victor, de 



eod«m : « Meneiiiiit aaten tanu 
paupertate decessit, ut eam po- 
pulus collatis quadrantibus sepeli- 
ret. n Similiter deprayatas idem hac 
▼oce in M. Valer. PopUc. : « . • . adeo 
paoper exstitit , ut collatisa popalo 
nummis publice sepultas sit ; •▼algo 
CQUectis. Gattsa omiiiam homm er- 
rorura y quod litene a et ec iiadem 
calami ductibus constant. I^can. 
IX , 6a : « sine faneris allo Ardet 
honore rogus : manus hoc £gyptia 
forsan Contulit ofBcium grave Ma* 
nibus ; • kta iegendum pro 06tu^t 
^fjicium, PUn. Hifit. INat. XXX III, 
10 ; « Nam quod A^rippn Menenio 
sextantes aeria io fuous concu- 
lit, etc. • Senec. Herc. OEt. ▼. 1640 . 
« se confert rogo Popaiea siiva, 
fcontis Herculeae decas. • De quo 
loco supra dixi. Ferre eodem seDSU 
Pedo Albinovanus, de Mort. Drasi, 
V. 188; et Noster supra ,¥.37; et 
Val. Flacc. V, 3i ; ei alii. — Cod. 
Paris. ed. pr. Cruc. cQUectmq%»e. A. 

137. Piua, Edit. pr. prius; idem 
apud cod. Paris. qui ex emeada- 
tione, pius, A. 

i38. lUum. Cod. Pari». IIU; ad 
marg. lUum. EdiC pr. /i/e. A. 



LIBER III, GARMEN III. 34; 

Laetus Idumaei donavit bonore triumphi : 1 40 

Dignatusque loco victricis et ordine pompas 
Non vetuit, tenuesque nihil minuere parentes. 
Atque idem in cuneos populum quum duxit equestres , 
Mutavitque genus, laevaeque ignobile ferrum 
Exui t , et celse natorum aequavit bonori. 1 iS 

Dextra bis octonis fluxerunt saecula lustris , 
Atque aDvi sine nube tenor. Quam dives in usus 
Natorum, totoque volens excedere censu, 
Testis adbuc largi nitor inde assuetus Etrusci , 



143. Attjueidemy etc. Mira p^r- 
tioacia vetostae Va». Ptrm. et Do- 
mitii Godd. habent deduxit pro 
ifuum duxity quod Domitii est. La- 

tet aliquid. Forte , Vtque idem 

deduxit, idem qood Quujnque idem 
deduxit; nisi sic potius legendum. 
Potest etiam servari yetustarum le- 
ctio , et per populmn iateUigi £tra- 
scus; deduxit populum , pro Etru- 
scom qui ante erat e populo ; ut 
apud Horatinm, P/065 eris, pro e 
piebe; et molta hujusmodi sunt 
exempla. Sed nihil aflGrmo. Popu- 
los etiam omnes editt. preeter Par- 
mens. qn» habet populus : veroBi 
est popuium ; et ita edidit Grono- 
vins , qni tamen nnllam diversae 
scriptnrap mentionem facit.-Alia res 
esset si scripsisset populos : hoc 
enim ^entes, nationes, denotasset; 
qnod fieri non potest. — Cod. Par. 
populos cum duxkf et ad mar^. de^ 
duxit; ed. princ. et Cruc. populos 
quum duxit, A. 

745. Celso natorum <pquavit ho" 
nore, Recte Salmasius celse natO' 
rum , id est Equitum , qnibns epi- 
tbeton ceisus est proprium et per- 
petanm. Vide quae notavi ad Silv. 
'^ 9 7f ^> 4^ » ct Heinsinm , not. in 



Eleg. in Mort. Dmsi, v. 1 1 1, et 379. 

Jta eUtre natus apud Eutropium , 

]ib. VII , de Vitellio Imp. , > Nam 

pater ejus non admodum clare na* 

tus , etc. « CnjQS eontrarinm 06- 

scure natuSy paulo infra de Vespa- 

siano: eto65Curi!»imena(um,]ib. IX, 

de Diocletiano; et vilissime natuSy 

de Caravsio. Seoec. Epist. 4? » " ^^ 

riana clade quam multos splendi- 

dissime natos , etc. » Iia sordide et 

abjeete muiapnd Auctorem Dialogi 

de Oratoribus. Plinius^ Epist. VI ^ 

33 : « Nam femina sp^endide nata^ 

nupta Prsetorio viro , etc. n Feticiter 

ntUuSf Seneca, de Benef. HI , aa ; 

ubi opponit servum etfelicius na- 

tum. Recte etiam honori^ non Ao- 

nore legit idem Salmasius, ibidem, 

not. ad Hist. Aug. Script. p. 761 , 

vol. I. jEquavit honori celse nato- 

rum, est, ex Liberiino Eqiiitem fe- 

cit; pro ferreis anoulis quales li- 

bertini generis homines gerebant, 

aureos dedit, qui Equitum proprii. 

Hnic emendationi frusira ohlatrat 

Cruceus ; esc enim certissima. Pro 

Exuit Parm. Exivit. — Cod. Paris. 

celso.... h onori {si bene scripturam 

video); initio vers. Exuit. Edit. pr. 

Exivit et celso... honore. A. 



348 P. P. STATII SILVARUM 

Cui tua non humiles dedit indulgentia mores. i5o 

Hunc siquidem amplexu semper revocante tenebas 
Blandus, et imperio nunquam pater : hujus honori 
Pronior ipse etiam gaudebat cedere frater. 

Quas tibi devoti juvenes pro patre rebato, 
Sumrae ducum , grates , aut quae pia vota rependant ? 1 55 
Tu (seu tarda situ , rebusque exhausta senectus 
Erravit ; seu blanda diu Fortuna regressum 
Maluit) attonitum et venturi fuhninis ictus 
Horrentem , tonitru tantum lenique procella 
Con tentus monuisse senem : quumque horrida supm 1 60 
iEquora , curarum socius procul Itala rura 
Linqueret, hic moUes Campani litoris oras , 
£t Diomedeas concedere jussus in arces , 
Atque hospes, non exsul erat. Nec plura moratus 
Romuleum reseras iterum , Germanice, limen , i65 
Mcerentemque foves, incU^atosque penates 
Erigis. Haud mirum , ductor placidissime ; quando 
Hsec est quae victis parcentia fbedera Cattis , 
Quaeque suum Dacis donat clementia montem : 169 
Quae modo Marcomanos post horrida bella, vagosque 
Sauromatas Latio non est dignata triumpho. 

Jamque in fine dies , et inexorabile pensum 
Deficit. Hic moesti pietas me poscit Etrusci 
QuaUa nec Siculae moderantur caimina rupes , 
Nec fati jam certus olor , saevique marita 1 75 

Tereos. Heu quantis lassantem brachia vidi 

i5o. Pro Cui, qiiod probum est, Cod. Paris. ed. princ. Hunc, Vide 

multie editt. habent Cum; Parm. not. A. 

Cui. — Cod. Paris. a manu prima, i64- EraU Sic edkt. pr. et cod. 

Cui, a secnnda, Cum; ed. pr. CuL Paris. qui a secunda manu scribil, 

Mox hec et ille , humilis pro hu~ era$. Mox idem cod. nec plura mo- 

miles. A. ratury et ad maiig. longa moratus. 

i5i. Pro Hunc^Varm.Nunc. — Ed. pr. mQratur. A. 



LIBER III, CARMEN III. 349 

Planctibus , et prono fusum super oscula vultu ! 
Vix famuli , comitesque tenent , vix arduus ignis 
Submovet. Haud aliter gemuit perjuria Tneseus 
Litore quo falsis deceperat iEgea velis. 180 

Tunc immane gemens , foedatusque ora, tepentes 
AfFatur cineres : n Cur nos, fidissime, linquis 
Fortuna redeunte, pater? modo numina magni 
Praesidis , atque breves Superum pacavimus iras , 
Nec frueris ; tantique orbatus muneris usu 1 85 

Ad manes , ingrate , fugis. Nec flectere Parcas , 



179. Valgo: « haud aliter^emmt 

perjaria Theseas Litore , qui falsis 

deceperat iEgea velis. Tanc im- 

maoe gemens^ etc. » Primo legen- 

dam « Litore quo falsis , » non qui. 

Deinde displicet ^emuit et gemens. 

Lego : « Tunc immane fremens. » 

Thebaid. XU, 684: « Grande fre- 

mens ; » Vfl , 584 • " immane fre- 

mentes ; » Claudianns , de Cons. 

Mallii, V. 237 : « immane fremant; « 

Sil. Italicus, XI, 146 : « victorqae 

immane sub ira Infremuit leo ; » 

Virgiliu«, XII, 535: « animisque 

immane frementi. » Sspe vero ha 

voces confanduntar ; ita apud Ju- 

venal. VI, a6o, -pro fretniiu sensus 

postulat gemitu; vide cl. Draken- 

borchium, ad Sil. Italic. I, 435. 

Sed forte nihil hoc loco mutandum : 

fremere enim iratorum potius quam 

tMtstorumy quahs hiceratEtruscus. 

Pro Litore^ Parm. et Bom. Littora. 

— Ed. pr. Littora qui. Idem apud 

cod. Paris. a prima manu; a se- 

cnnda , Littora, A. 

i8a. Cur. God. Paris. ed. pr. et 
Gruc. Cui. Gronov. Cur, A. 

184. Piacavimus. Itaomnes quas 
vidi editiones; parum tamen accu* 
raie Statius, si sic scripserit; se- 



quitur enim versu abhinc tertio : 
« Aut placare mabe datur aspera 
numina Lethes. » Edidi igitur pa- 
cavimusirasproplacavimuSf sensu 
eodem, verbo tan tum mu ta to ; qu od 
in secundo loco, si malis, facere 
potes ; et , retento nrS placavimus , 
legere , « Aut pacare maUe , etc » 
Parum interest, quum utrumvis 
probum sit. Hae vero voces placare 
et pacare adeo sspe in Codicibus 
commutantur, ut vix locum invene- 
ris in quo hoc sit, quin illud quo- 
qUe pro varia lectione repereris. Ita 
Theb. IV, 25o, pro Pacahat comu 
codex Petr. habet Placabat; Pietat. 
Abasc. ad fin. pro Pacantem terras, 
editt. Parm. et Rom^ Placantem ; 
male , quia preecedebat Placat. Pa- 
cavimw iras^ ut Horat. Art. Poet. 
V. 197 : « Et regat iratos, et amet 
pacare tumente^ ; » ubi vide cl. 
fientleium ; et Drakenborth. ad Sil. 
Italic. II, 483. Placare iras quoque 
passim occurrit. — God. Par. edit. 
princ. placavimus, A. 

186. Pro ignare, legendum in- 

grate; quod et monuit Gronovius, 

.Diatr. c. 33, ex MS. Senens. editt. 

Rom, et Ven. Et ita quoque Par- 

mensis; altera lectio ignare falaa 



i 



35o P. P. STATII SILVAHDM 

Aut placare mal8& datur aspera numina Lethes ? 
Felix , cai magna patrem cenrice vebenti 
Sacra Mycenaeae patuit reveretttia flammae ! 
Quique tener saevis genitOFem Scipio Poenis 
Abstulit , et Lydi pietas temeraria Lausi ! 
Ergo et Thessalici conjux pensare mariti 
Funus , et immitem potuit Styga vincere supplex 
Thracius? ah quanto melius pro patre liceret ! 
Non totus rapiere tamen , nec funera mittam 
Longius : hic manes, hic intra tecta tenebo. 
Tu custos, dominusque laris; tibi cuncta tuorum 
Parebunt : ego rite minor, semperque secundus 
Assiduas libabo dapes et pocula sacris 
Manibus, effigiesque colam : te lucida saxa , 



190 



195 



aoo 



est; Etrnscns enim filiuj patri rele* 
gato restitQtionem ab Imper. Domi- 
tiano impetravit (unde ista, « modo 
numina magni Praesidis , efc.»); 
atqui quomodo hujus rei ignarus 
esse potuit Etruscus pater? ingratus 
igitur, qui non osus est hoc bene- 
ficio Caesaris et filii sui. — Cod. 
I^aris. et edit. princ. ingrate. A. 

192. JEr^o Thessaliciy etc. Par- 
mensis , auctius , Ergo et Thessa- 
licif etc. quod ▼erum ost : etconjux 
Thessalici mariti et supplex Thra^ 
cius, seu Orpheus. Et conjux est 
etiam conjux, perfitlmmf; Potuitne 
mulier pensare funus mariti; ego 
non possim patrisf ita in ahero 
ezemplo ; Potuitne supplez Thra' 
dus ezorare Styga pro conjuge; ego 
Bomanus non possim pro patre? 
Similiter conjonguntur Orpheus et 
AlcesHs in re simili , Epiced. Patr. 
▼.271. ^ToPhryga^ versu proxime 
sequenti, optime Cruceus Styga: 
vineere Styga est impetrare a Styge, 



ezorare Styga , nt transmitteret et 
remitteret Orpkea. Hanc Cmcei 
conjectaram probant Oronovias, 
Diatr. c. 33 , et Ueinsius ad Orid. 
Heroid. XVm, 11 ; abi pro oA 
iluAnto melius pro patrt iuiret (▼. 
194) mavalt af ^tuinto meliMS, etc. 
Non opas est; et alterum taetarlo- 
eos Tbeb. m, a86 : • ah mea quanto 
Sithonia mallem napsiaset Tirgo 
sob Arcto t a Parmensis tamen , at 
▼erum fateamur, habet at tfuanto 
melius. — Cod. Paris. ed. pr. Ergo 
ei; mox autem, pro^ir^a, phiyga ; 
et Ts. 194 9 ah ^uanfo, etc. A. 

19S. Parmensis pro min&r habet 
memor; perperam. "^de noc 

199. Assidue. Melias Patmensis, 
« Assiduas libabo dapes. » Similit 
locus Piet. Abasc. t. 335 sqq. ; ita 
et ibi Parmensis Assidum, non As- 
sidue. — Cod. Paris. in contezta , 
Atsidue; ad marg. Amduas. Edit. 
pr. Assidue. A. 

300. Pro tmcida saxa^ Rom. i&if- 



ao5 



LIBER III, CARMEN III. 35i 

Te similem doctae referet mihi linea cerae : 
Nunc ebm* , et fiilvum vultus imitabitur aurum. 
Inde viam morum , longaeque examina vitae, 
AflBtusque pios, moniuiraque somnia poscam. » 

Talia dicentem genitor dulcedine laeta 
Audit , et immites lente descendit ad umbras , 
Verbaque dilectae fert narraturus Etruscae. 

Salve supremum , senior mitissime patrum , 
Supremumque vale : qui nunquam , sospite nato , 
Triste Chaos, moestique situs patiere sepulcri. 
Semper odoratis spirabunt floribus arae, 
Semper et Assyrios felix bibet urna liquores , 
Et lacrimas , qui major honos. Hic sacra litabit 
Manibus, inque tua tumulum tellure levabit. 
Nostra quoque , exemplo meritus , libi carmina sanxit , 
Hoc etiam gaudens cinerem donasse sepulcro. 



tio 



ai4 



cia^ literis transpositis : perperam ; 
lucida saxa sunt ^emmoB. — Cod. 
I^ar. a mana prima, dulcia; a se- 
canda, lucida. Ed. pr. dulcia. A. 

aoi. Pro linea, cod. Paris. ed. 
princ. lintea, Vide noL ad hunc 
vcrs. A. 

ap3. Longceque, Forte legen- 
dam y sancueque. Tide not. 

ao4> Pro monitura somnia^ Ko- 
mana et Bemartii editt. perperam 
moritura. 

ao8. Senior. Vulgo^enttor; qaod 
et habent cod. Paris. ed. pr. Vide 
not. A. 

2IO. Pro mcestis sepulchris j Gro- 



noy. Reliq. ad Silv. notat in MSS. 
Rhod. et Salisb. et edit. Ven. esse 
mcesti sepulchri; et ita Parmensis 
quoque : omnino vere. — Cod. Par. 
mosstis sepulchrisy et a manu prima 
patiare; a secunda, patiere. Edit. 
pr. mnsstis,; patiare sepuichrit A. 

ai4. Inque. Vulgo eque; Parm. 
et Rom. atque ; verum pulo inque. 
— Cod. Paris. et ed. princ. atque. 
Vid. not. A. 

21 5. Vulgo : meritis,.. sancit. — 
Cod. Par. a manu prima, meritis; 
ex emendatione, meritus; iternm 
ez emendatione , sancit. Ed. princ. 
meritis,.. sancis. Coaf. not. A. 



'%/%/%.'\/%/%%i^t^'%/%/%^'mii%/^'^%/\.%/%/\.-%/\/\,'%/^/^^/%/^'%/\^'^f\^*''*^'*/'^^'\/^^'*/^^ tfx/^i^/f*/^/^/^'^/*/* ^ ^^^*^^ 



mTM 



IN CARMEN TERTIUM LIBRI TERTII 



SILVARDM. 



* ijACBiMiB GLArim ETmusci. Qandins Etruscas Smyriueus servUi con- 
ditione, Bomam translatus in imperatornm aula servivit, Tiberii pri- 
mum, a quo libertate est donatus. Mox in aula Caligule mansit; et 
Glaudii qui snccessit; et Neronis. A Domitiano in ezsiiium missus est, 
quum in re eerarii administranda levi quodam errore lapsus esset : la- 
crimis et pietate filii reditu impetrato , rcvocatus est. Quum ad nona- 
gesimum letatis annum pervenisset, mortuus iliatu^est tumnlo uxoris, 
defletus mira pietate filii. I>omit. 

Vers. 1 5. i^t quis pulsatte eonscius un<juam Matris, et infema ti^idu^ 
timet JEacon uma, If a omnes quas vidi editiones. Et supra , ad Herc. 
Surrent. notavi vocem unquam saepe otiosam esse, et «rA^tXjcti?. Remo- 
veamus igitur eam parumper; et constructio erit, «Si quis conscius pul- 
satai matris et timet iEacon rigidum infema urna. » Qnare et timet? 
oportuit, 51 quis conscius pulsata matris timet jEacon^ non et timet; 
nisi dicas verbum substantivum intelligi in priori membro , « Si quis 
conscius est pulsabs matris, et timet ^acon. » Sed omnino frigidum est 
istud unquam ; scripsit Statius , « si qnis pulsatae conscins umbram Ma- 
tris, et infema rigidum timet iEacon uraa;» quanto elegantius boc? 
ut de ejus ^ra^i^TiiTi dubitare paene malignum foret : « umbram pulsatae 
matris , • vel « conscius pulsatae matris ; » utrovis enim modo ad idem 
fere recidit. Hnjusmodi conscii fuerunt NffoiT, 'O^tcnc, *AXjyMiuiT, ^dH- 
1TOKTONOI. Suetonius , Nerone , c. 34 , « Ssepe confessus exagitari se 
materna specie, verberibus Furiarum, ac faedis ardentibus; quin et fa- 
cto per magos sacro evocare manes, et exorare tentavit. » Noster, Gfr- 
neth. Lucani, v. ii8: « pallidumque visa fiiatris lampade respicis Ne- 
ronem. » Ovid. Metam. IX, 4io, de Alcmaeone: «matrisque agitabitur 
umbris ; » Virgil. ^n. IV, 47 1 : 

Aut Agamemnoniua Poenis agitatua Orestes, 
Armatam facibaa matrem et aerpeDtibos atria 
Quum fugit, ultriceaquc sedent in limine Dinr ; 

ita legendum easc alio opusculo docui, Epist. Gritic. pag. ia3 (vid. Vir^ 
nost. edit. vol. II , p. 5s8. Eo. ); et firmavi iraitationeVal. Flacci, VII, i47 = 



NOT. IN CARM. III LIB. III SILV. 353 

Turbidas ut Poenis caecisque pavoribiu, enseni 
Corripii, et taevae ferit agmina matris Orettes. 

Pcewe sunt Furiw; vulgo apud Virg. legitur seenis agitatus Ortstes. Pul- 
sattg matris ex Virgil. VI, 609: « Pulsatnst;^ parens, aut fraus ionexa 
clienti; a ita lege ; non, etfraus. 

17. Tenet ecce seniles Leniter implicitos vultus, Qninam sunt hi im- 
plieiti vultus? quomodo aut cui impliciti? Lege, « Leniter adplicitos vul- 
tus; »ud eity admotos, appositos; leniter tenet seniles vultus suis arf- 
motos. Ovidius, Fastor. IV, 85i : « Osculaque adplicuit posito suprema 
feretro ; • ubi in tribus Godicibns pari errore scriptum erat impHcuit. 
Virgil. ^n. I, 619: 

Qnis te, nate Dea , per tanta pericala casus 
Inseqoitnr? qnae vis immanibas appHcat ansis ? 

ita legendum puto ; vulgo frigidissime, immanibus oris; ad qns verba 
▼ide Servium palantem; pro auds scriptum erat osu, antiqito more; ut 
aula et oUay aura et ora (unde iuminis auras passim Virgilio pro oras) 
Paulla et Polla; ez osis, quod non intelligebant , fecerunt oris, et I)i- 
donem induxemnt vocantem sua regna immanes oras; in^ptissime et 
contra decorura ; dizit illa, quar vis major admovet te tam immanibus 
ansis, tam ingentibus eceptis? nihil faciUus , aut magis proprium. 

31. Nigrasque putat properasse sorores. Nic. Heinsins ad Sil. Ital. 111 
96, et Ovid. Met. IV, 470, pro nigras legit pigras; ut sensus sit, quam- 
vis pigra fnerint Parcae, tamen ea est filii pietas, ut eas properasse putet. 
Recte : ac^men enim captat Statius, ut ex antithetis potes videre, « Fi- 
lius puf at annos genitoris celeres , et pigras sorores properasse. » Nihil 
eximium esset si nignjB sorores properasse viderentur; hoc enim et aliis 
accidit qni amicos caros perdiderunt ; sed quando , licet pigrce fuerint, 
tamen videntnr properasse; nec hoc solum, sed et ^1/10 videntur pro- 
perasse; ea demum est mirafides. De his Martialis, Epigr. VII, 4o: 

Hic prope ter senas vixit Olympiadas : 
8ed festinatis raptam tibi credidit annis 
Aspezit lacriroas qnisqais, Etrosce, taas. 

aa. Exsultent placidi Lethtea ad flumina Manes. Solita numeromm et 
poeseos elegantia Statinm expressit hnjus Editionis magister cultissimus, 
N. E. Lemahik , in carmine quo tragicum nostrnm Ducis quondam al- 
loquebatnr : « Exsultate pii gelido sub marmore Manes. » A. 

a5. Pro et nimiumfelix, lege, heu nimiumfelix; supra monui. Scri- 
ptnm erat eu pro heu , ut ei pro hei passim in MSS. nnde nihil proclivius 
quam ex eu facere ef ; qui error frequentissimus est , et insignem Vir- 
gilii locum insedit, .£n. VII, 778 , de Hippolyto ab equis distracto : 

Unde etiam templo Triviae lucisquc tacraiit 

/. a3 



354 NOT;E IN GARMEN TERTIUM 

Comiptfdet arceiitur eqni , <{aod titore cnmim 
Et juTeaem monstns pa^idt effudere marinis. 

Supra ad Epitbal. Scell. v. 30, notavi hunc locum corraptum es$t; si 
enim effundere juvenetn recte dicas, certe curras qui continet jnvenem 
non effundi, sed everti dici oportuit. Lege, « quod Htora circnm Heo! 
juvenem monstris pavidi effudere mariuis ; » circum litora nt vs. ^63 , 
« humentia circum Litora ; • J£neid. 1 , 667 : « FraCer ut iEneas pelago 
tnus omnia circum Litora jactetnr ; » III , 76 : « Quam pius arcitenens 
oras et litora circum Errantem; » VI, 3ik9 : « Centnm errant annos, vo- 
licantque hiec litora circnm.w Amat faanc verborvm positionetn Virgi- 
lius ; sic tempora circum , attaria circum , Jbtmina drcum y compitu cir- 
cum, ovilia circum; et innumera ejusmodl. Vox circum minima muta- 
tione abiit in currum{ dcinde pro Heu sive Eu fecerunt Et : « currum 
Et juvenem ; » et jam necesse erat ut iitora mntaretor in litore ; et sic 
unus error duos alioS) ut fit, procreavit. 

49« yice cuncta reguntur Altemisque premunL Quis non staiim videt 
Papinium scripsisse Alternisque regunt? Librarius cunjet^erat oculos in 
Yersum proxime sequentera , premit felix , etc. unde hanc vocem repe- 
tivit. Seneca, Medea, v. ai8: « peiebant tunc meos tbalamos viri Qui 
nunc petuntur ; » idem, Tbyest. vers. io5i : « genitor en gnatos premo 
Premorque gnatis; » Lucrct. II, « Nunc hic, nunc illic superant vitalia 
i*erum, Et superantur item; » Laberius,apudSenec. delra,ll, ii : «Ne- 
cesse est muitos timeat quem multi timent; ** id est, vice timetur alter- 
nisque timet; Auctor Panegyr. ad Pisonem, v. 112 : 

Nec qnisqnani vero pretium br|[itur aorico, 
Quem regat ex aequo vicibusque regaiur ab iUo; 

Martian. Oapella, lib. IX, « Ahernisqnc regit ct regitur polis. • Crono- 
vitts ad Livium, XXXIV, 3i, nihil hoc loco mutatum vult: et explicat 
premunt, « piotentiora et soperiora snnt, incumfount, urgent. « Non de 
sensn verbi premunt (is enim obvins est) sed de ipso verbo dubitamns; 
et si quid eiegantiae sermonis et nitori dictionis concedendum est poe- 
tis, affirmamus Statium scripsisse regunt, non premunt; quod vcrbum 
prae altero languidum est , lorpens ; et , nt ait Martialis , « Vatreno Eri- 
danoque pigrius. » 

55. Nec injussas toties redit oHiita lucis, Notabilis tiujus sententise cli* 
max : Omnia alternis reguntur et regunt ; totos terrarum orbis est sub 
propriis regibus; reges sob Boma ; Roma sub dueibm sen imperatoribus ; 
imperatores sub numinibus; ipsa numina sub legibus suis ; quippc astra, 
lima , et iux sorviunt , et non nisi prvscripio agunt ; eiiam ipse Ber- 
cuies et Apollo dominos pcrtulerunt. Hoc est artifi^rnm Papinii in ele- 
vanda Etrusci sorte, nc cuiquam pudcnda vidcretur. Unde vero tux 
inter numina? Astra quidem et luna innumeris vetemm lestimonis lo- 
cum suum facilc tuebuntur; scd de iuce, vereor nc Statio dicam sori- 



LIBRI TERTII SILVARUM. 355 

|)«t Areopjigufi , ut olim Socrati , ob introduotoB lUunuf efot)^. Se^l ecri- 
p«it Statios, «nec injuisi toties redit orbila soli^;» orbitasolisM <>rbi/i 
soii$ 9eu soi. Valer. Flacc. Vl , 44> ^ 

lUioa ad fremims •parsosqae per avia saccoa 

8idera fixa pavenc, et avi ittipet orbita Solii; 

Pmdentius, Gathemer. III, 66 : 

Te , pater optime , mane dovo 
Solis et orbita quum media est, etc. 

Hotam solis vocant alii; de quo vide Broukhus. ad TibuII. I, lo, v. 62 ; 
et rotam simpliciter; sic orbita Titania pro luna Sil. Italic. X, 539; 
Anctor Mxxkdd , vs. 229 : » Solis scire modum , et quanto roinor orbita 
lun» cst ; • licet ibi sumi possit pro circulo ouem luna conficit : ut or- 
hita solis passim pro Ecliptica. Plinius , Hist. Nat. II , 68 : « Media vero 
terrarum, qua solis orbita est, exusta flammis et cremata, cominus va- 
pore torretur. » Avien. Phaenom. Arat. v. 6^9 : 

Imus ubi Australi dcscendit cjrculns axe 
Si^roifer, inque Notum rutili cadit orbita solis; 

Lucan. IX, 691 : « premit orbita aolis Exuritque «olnm. n Claudian. in 
Rnfin, II, V. i55: «non orbita solis, Non illum Natura capit. » Multo 
plwra proferre po^sepi ; sed ex his vides legendum esse ofhita folis, non 
lit4:isi <p]« voces a librariis s^pe in MSS. confunduotur. Claudian. de 
Hapt. Pro8. I9 1 15 : « Obducam tenebris lucem; » ita edidit ex scriptis 
Heinsiusy dojb solem. Eodem opere, Ub. II, 263 : « Eripitur cuw sole 
pudor; s ubi quoqu^ ex conjectura idem edidit lure, quia sole mado 
pneeess;erat. Noster, Theb. II, 120, « Dixit, et abscedens (etenim jam 
pallida turbant Sidera Lucis equi), etc. ; » pro Lucis equiy codex Petren- 
ug babet Solis. Auctor Octavie, v. 385^ ubi loquitur Seneca • 

O ^am Jurabac ( qno nibil jnajus jiare^s 
Natura |^auit, operis immcosi artifex ) 
Cselum intucri , solis ct cursus sacros , 
Mundiqae motus , solis alternas vices ; 

ubi pro soiis aitemas vices, sine dnbio legendum, iucif aitemas vices; 
quia solis cursus praecedebat. Manilius, V, 456 : «Buctantemque patrem 
natos, soIemqu£ reversum, Et csecum sine solc diem; » quis ferre po- 
test? iterum lege, «Et caecum sine luce dieui. » Axuon. Ephem. v. 10, 

Et locum roentis sopor allus urget , 
Nec coruscaotis oculos laccssunt 
Fulguralucis: 

scribendum ibi quoque Fuigura soiis; seqoitur enim versu abhinc se- 
cundo, Noctis et iucis vicibus manentem. fiene v^jo astra, iunam, et 
soiem conjungit Statins, et eo ordine ponit ut servietur gradatio et pro- 
^T tMtmo « raitioribus ad majora; quem pe^didisset «i aslra, /wiam, et 
lurem dixiaset. SimiliXer Lucret. lib. II, io3o : 

Quemqse in se cohibcDt |Hd«Dtia sideia passim , 
Limspquc ct lol^s prxclara lu^c aUorero- 

23. 



356 NOTiE IN CARMEN TERTIUM 

Et passim invenies. Obiter solem rcstituam obscurissimo loco Clandii 
Mamertini, Geneihliac. Maximian. c. 6 : « Vobis Rbenus et Istcr et Ni- 
Ids, et cum gemino Tigris Eupbrate , et uterque qualem accepit et red- 
ditOceanus, et quicquid est inter isia terrarum et flumiiium et litomm 
tam facili sunt jBquanimitate communia , quantum sibi gandent esse 
communem oculi diem ; . ubi pro qualem aecepit Lirineius legit, quam 
iatecedit; Gruterus, veritalem propius, qua lucem accipit; verum erat, 
«uierque qua {vel qui) solem accipit et reddit Oceanus ; . manifesu 
imitatio Virgil. iEn. VII , loo : 

Omnia «uli pedibu» , qua sol atrumqae recurrcni 

Aspicit Oceanum, vertiquc regique vidcbunt. 

56. Et (niodo si fas est csquare jacentia summis) Pertulit etsavi Tiiyn- 
thius hortida regis Pacta. Notanda primum gemioatio conjunctionis ei 
minime necessaria : « et et Tirynihius pertulit, elc. » Deinde, stevi regis 
pacta • quisnam bic rejc scbvus? Eutystheus, opinor; sed et Laomedonus 
' to pertulit Hercules; et iUe quoque rex savus dici potest. Non igitur 
satis exprimit, et nimis ambiguum est istud safvi regis. Depravatio latet 
sub TOK et soivi; forte scripsit, « Pertulit Eurystbei Tiryntbius borrida 
reftis- . ex Virgilio , VIIl, 291 : • ut duros mille labore» Rege sub Eu- 
rystbeo , fatis Junonis iniquaj, Pertulerit. . Placet boc, et ▼erum puto; 
est enim manifesta allusio ad locum Virgilii. Hyginus, Fab. 3o, dc 
Hercule : « Cervum velocem in Arcadia cum cornibus aurefs vivum in 
conspectum Eui^stbei regis adduxit. » Et mox : « Eurystbeo regi mala 
altulit. - Posses etiam legere et facile defendere Afgivi pro et scvi; sed 
mihi alterum multo impensius placet, propter locum VirgQii. Scio Gro- 
novium , Diatr. cap. ao , defendere repetitionem conjunctionis in hoc 
loco. Sed si boc admittaiur, quomodo defendetur ambiguum isind w?w 
reqis^ nisi probari possit to savi regis necessario designare Eurysthea ; 
quod quis dixerit? Sed falsum videtur quod sequitur, horrida regis pa- 
cta : non enim Eurystbeus ad pacta descendebat ; non tam benc cum 
Hercule actum fuit ; sed merus rex fuit , et jubebat, Valer. Flaccus , I , 
j i3 ubi Juno boc modo queritur : 

O utiDam Graiat rncret non omne jnvcntai 
In nova fata dccus ; nostriqtic Eury»thco» h«c nunc 
Jussa forcnt 1 
Senec. Herc. Furente, v. 4o, Juno dicit, 

.... monstra jam detunt mihi , 
Minorque labor cst HcrcuH jussa ezcqui 
Quam mihi jubcre : Isetns impcria cxcipit. 
Quae fcra tyranni jusia violcnto qucant 
Noccrc jnveni? 
ubi tamen alteram ex istis vocibus utpote tam juxta se collocatis merito 
suspicari potes ; ibidem , infra , vs. 78 : « Ipse imperando fessus Eury- 
stbeus vacet ; » et 479 : « Hoc nulla Juno , nullus Eurystbeus jubet ; • 
Justinus, n , 4 , de Oritbya Amasonum regina : • Hujus virtute tantam 



LIBRI TERTII SILVARUM. 35; 

«dditum glorue et famae AmazonQm est , at Herculi rex, cui XII stipeii- 
dia debebat, quaai impossibile, imperaverit, ut arma regiiue Amazonum 
sibi afferret. » Glaudianus, de Bell. Get. y. 377 : « Qualis in Uercnleo , 
^noties infanda jubebat Eurystheus , fuit ore dolor. » Martialis , epiQrr. 
IX , 66 , ad Uerculem , de Statua Domitiani : « Sed tu jussisses Eury- 
stbea. » Ex his locis non pacta, sed jus$a Enrystheos a^oscis. Totum 
igitur locnm sic lege , 

£t ( modo ti hM ett Kqnare jacentia suiniiiis ) 
Permlit Euryttbei TiryDthiiis horrida rcgis 
Jnssa. 

Nihil tamen in contextu muto , propter istud initio Thebaidos , « Sido- 
nios raptns , et inexorabile pactum Legis Agenoreae ; » et Valer. Flacc. 
VI , V. 4 • * Sternere si Minyas , magnoque rependere luctu Regis pacta 
queat; » Ucet ibi qnidem proprie pactum esset : non ita in Hercnle. Recte 
▼ero horridajussa, ut Silv. IV, 2 : « Sic gravis Alcides post horrida jussa 
noyercae, etc. » ita legendnm esse locum docebo ; vulgo, « post horrida 
jussa reversus, » 

61. Quo LyMus intrat Bacchus, et aurato reficit sua comua limo. 
Diodorus haec scribit : « Sunt , qui Hammonem affirment natura in 
ntroque tempore parva habuisse cornua : propterea filium ejus Diony- 
stnm eodem fuisse aspectu ; posterisque traditum Deum hnnc cornua 
gestasse. » Domit. 

68. Hic annis multa super indole victis. Sed quali indole? multa enim 
imdoies tam m^ila quam 6ofia esse potest : quippe indoles est t«? /utMif , 
et ex adjunctis in hanc vel illam partem determinatur ; unde dubia in^ 
dolesy Senec. de Clem. I, i4* Lege, « magna super indoie victis; » AchiU. 
1 , 376 : ■ crada exordia magnae Indolis ; » Sil. Ital. XI , 3o8 : « Quam* 
qnam imperfectis , magnae tamen indolis , ausis ; » Florus , IV, 8 : « nisi 
quod magnae indolis signum est sperare semper. » Glandian. IV Gons. 
Honor. ▼. S^S, «vestigia magnx Indolis agnosco. » Ita recta indolesy 
Seneca, Hippol. t. 453 ^/e/iJf, Troad. ▼. 702 ; plenay Auson. Parental. 
X; bonay Senec. Epist. XI; segnis, Sil. Ital. U, 347) et innumera ejus- 
modi. Potes etiam , « pulchra super indole victis. » Sed mihi magis pla- 
cet magna , propter frequentes vices Tocum multus et magnus, Orid. 
Amor. 1 9 i5, yers. ult. , « parsqne mei multa superstes erit ; » ubi noo- 
nnlla exemplaria habent magna ; vide cl. Bnrmannum. Ita Metam. V, 
81, pro mtdtcB masste y Thuanens codex habet magnoB. TibuIIus, Eleg. I^ 
I9 V. 3 : «Et teneat culti jugera multa soli ; libri scripti , monente Brou- 
khusio, fere habuemnt magna. Lucanus, III, 44^9 «^^i* irreligiose: 
■ servat mnltos fortnna nocentes, Et tantum miseris irasci nuroina pos- 
sont; • sensus omnino postulat magnos nocentes; patet hoc ex oppo- 
sito miseris. Irasci possunt est troscunlur; nt s«pe Propertio et emditio- 
ribns poetis. 



358 NOT^ IN CARMEN TERTIUM 

71. Hune et itt Aretoai, «tc. Difliciliorem senientiaiu ita construas: 
n tenuis COI1169 ttsque ei in Arctoas prainas passus es hunc tyrannaui 
lerribilem affatu yt^uqae ; » passus es , inqaam , « ut qut (id est, eodem 
tnodo quo Hli qui) domant metuenda corda ferarum , jubenique, etc. « 
Per qu« dstendit Statius qaanta auctoritate apud Gali($alam fuerit 
Etroscus. 

i 

78. Et longo transmittit habere nepoti. Pro transmittitj primo legendum 
est transmisity ut supra subtfexit; sumptum nempe ei Virg. iEneid. III, 
339 : ■ Me famulo famulamque Ueleno transmisit habendam. » Sed quis 
est hic iongus nepos Glaudii, cui iransmittebatur Etiruscus? nuUos enim, 
quos scio) nepotes habuit Glaudius; nisi si filia Antonia qus Gn. Pom> 
peio , deindo Fausto Syllas nupta erat , aliquos tulerit : Octavia enim , 
quam Nero in matrimouio httbuit, ab eodem ut sterilis dimittcbalur, de 
quo vide Sueton. Ner. c. 35; et Tac. Annal. XIV, 60. Lege, • £t longo 
transmisit habere Neroni; » et de Nerone quidem certi sumus ex scnsu 
et ordine narrationis : primum, inquit, Tiberii aula tibi patuit; nec 
»be{];it Caligula proximus heres ; sed iu actus prsecipuos subvexit Ciau- 
diuSf et transmisit te successori Neroni. Nihil certius : et eodem ordine 
cos recenset Tacit. Ann. I, init. «Tiberii, Caiique et Claudii et Nero- 
nis res, florentibus ipsis, ob mctnm falsaa, etc. » Sidonius Apollinaris, 
carm. V, Saa : 

Post Capreas Tiberi , post turpia numina Caii , 
Ccnsurani Claudi , citLaram thalamosque NeroDis , etc. 

qnem ordin^m servat^ carm. VI! , lo^: «Gepreasque Tiberi Et caligas 
Caii , Claudi censnra secuta est , £t vir morte Mero. » Ne igitur sata^ 
{vant posthac ostendere qnomodo Nero dici potuit nepos Glaudii, quum 
nepoB fuerit Germanici , fratris Glaudii : tiunquam assentiar. Si enim 
lioc admittatur, perierunt consan^initatis nomina , et nihil certi habe- 
bimus. Nepos Glaudii debuit esse filius filii vel filis Claudii; pro qno 
tilius filiae Germanici , fratris Glaudii , hic dicitur nepos Glaudii ; cujus 
roi ai>«urditat6m multis nominibna ostendere possem , si opus essct; sed 
pet-j^o. Hino patet epitheton ioHgo depravatum esse. Gevartius , Elect. 
lil , 9 ^ volutt ^ iongum transmisit habere nepvtiy « eo qucd Nero ditt ac 
longo lemporis spatio (aonis enim quindecim imperavit) Etruscum 
hUni) in famulatu habUerit ; » dixisse debuit quatuordedm pauUo rainus, 
non tfulndecim. Gronovius, Diatr» cap. 3o, tutius putat retinere vulga* 
tam^ eodem sensu qno Gevartius; nepos habet iongus idem est, inquit, 
qiiod nepos habet longum , usitatissiroo Griecismo ; et hoc tuetur, Eleoch. 
Antidiatr. cap. 4? contra ineptientem Gruceum , et exemplis illustrat et 
cotifirmat. Sed ut fcrri posset hoc scnsu iongo nepoti , minime tamen 
cpiiheton ionjo convenit Neroni^ quae vera est Statii scriptura. Latet 
aliquod Neroni pix>prium , et quod mores ejas exprimit; torvo, vel talc 
(piidpiam ; de quo tacendum usque dum exemplaria aliquid submint- 
sirent; /cro Neroui^ Protrep. Grisp. v. 33. 



LIBRI TERTII SILVARUM. 35g 

79. Quis superoM metuens pariter tot templa , tot arqs Pitimeruisse da» 
tur? Comp^ratar hie sors Etrusci cum sorte ministrorum c«leitium , et 
praefertur : Quis y inquit , qui Diis miuistrat , fertur inserviisse tot heris 
quot tu , Etrusce, inserviisti? non Mercurius, non Iris, non Triton; illi 
enim singulis tantum inserviebaot ; ta quatuor dominis. Hic est sensus 
hujus loci ; nec aiius esse potest ; datur est dicitury fertur^ ut Thebaid. 
VII, 3i5, de Hypseo: « Asopos genuisse datur; * Claudian. de Rapt. 
Pros. III , V. 336 : « pater post prsUa praedam Advexisse datur ; » id est , 
narratur; exempla obvia. Jam vero metuere Superos pro inservire Su- 
peris quemadmodum famulus hero inservit , quis unquam dizit? alia res 
est metuere Superos; scil. colere, venerari; unde metuens Deorum pro 
religiosoy Ovid. Met. 1 , 323 , de Pyrrha ; et metus pro religioney Virgil. 
iEn. VII, 60, et ita aliis. Ilic igitur verbi sensus huic loco non com- 
petit (non enim de religione^ sed de ministerio agitur) et necessario rc- 
qniritur serviens vel ministrans vel aHquod ejusmodi. Conjicio , « Quis 
Superom faraulus pariter tot templa , tot aras Promeruisse datur? » Pro 
Superdm scriptum erat Superom , antiqua scribendi ratione : inde istud 
Superos, Potes etiam , « Quis Superis famulans , etc. » sed hoc , nescio 
qut , minus Statianura videlur ; omniura optiroe hoc modo scripsisset , 
« Coi Super6m faraulo pariter tot templa, tot aras Promeruisse datur?» 
ubi To dalur poneretur pro concessum est, ut s«epe. Hoc modo, inquam, 
scriptum esse oportnit, et aliquid ejusmodi sinc dubio scripsit Statius. 
Sed quia nil mutant codiccs, quantura novi, raeo periculo non placct 
mihi tam ingenioso esse ut in contextu quidquam rautera; raeliora excra- 
plaria hunc nodum olim forte solvent : meum erat monere. De verbo 
promereo dixi aliquid ad Soter. Gallici, snpra p. i^a. 

86. Jam creditur uni Sanctarum digestus opum^ etc. (usque ad, quas 
nubilus Auster Invehit ; ts. 97). Qusrunt interpretes, quo nomine mu- 
nns hoc appellatum sit , quod tam late hic desrripsit Statius. Sunt qui 
prwfectumm ararii intelli(][ant : sed eos refntat vel solum epitheton san- 
ctarum; illud enim proprie ad Iroperatorem spcctat, cujus res omncs 
familiares solenni titulo sacrte dicebantnr. Hinc sacram domum^ saerum 
latus , sacros vultus , alibi dicit Noster , abi de Domitiaoo a(|[it. Itaqoe 
Dispensatoris moous bic notari censeo ; sic enim in Constituttonibus 
Tocantur, qui principum pecunias curant, thesaurommque administra- 
tiooem gerunt. Labente imperio , hujusroodi muneribus priefecti dicti 
SQot Comites sacmrum largitionumy sub quibos erant Pnefecti the^ 
smurorttmy Camites mmtaUorum^ aliique. Erat et Comes rei privatcs dietus. 

GlYABT. 

^7. Partfxque per omnes Divitia populos. Divitiai partcs per omnes 
popuios sant divitiae quas omoes popaU pepererunt; ut apud Ovid.* Am. 
lU , 8 , partus per vuluera census, est census queto vuinera pepereruui ; 
ita parium per soelus regnum est regnum quod scelus peperit seu acqm- 
sivit , apud Curtium , VII , 4- Quibus in locis dcnotalar ifislramentttm 



36o NOT^ IN CARMEN TERTIUM 

• 

sen eausa baram acqaisitionum. Hic vero sensus huic loco non congrait; 
non enim Yult Statins Etrusco mandatas esse divitias quas omties papuli 
acquisiverant (quomodo enim fieri potnit?) sed quas Romani per om- 
nes terras possidebant. Scripsit igitur « sparsaeque per omnes DiTitis 
populos. » Vid. OTid. Fast. II, aio, et IV, 760; Valer. Flacc. I, 293. 
Hyfrinus, Fab. laS , « cujus ossa per fines Ambraciae sparsa sunt. » Lu- 

canus , Vn , 649 : 

.... stetit aggere campi 
Eminus ande omnes sparsas per Thessala rura 
Aspiceret clades, quae bello siante kitebant: 

ita legendum; vuliro, bello obstante, minus recte si locum cnriosius in- 
spicias. Virgil. Georg. IV, 5ao , de csede Orphei : 

.... Spret2 Ciconiun qao monere manre* 
Inter sacra De&m nocturnique orfpa Bacchi , 
Discerptom latos jaTenem sparsere per agros ; 

in quibus verbis frustra sensum quaesiveris ; nihil enim est ad quod re- 
feras ista quo munere. Deinde, qifid est munere? nupiialiy inquit Ser- 
vius ; eu0e , grammatice , agnosco tuum judicium ; aeqoe vere dixisse 
potuisses munere ibi esse munere centumvirali. Aliquot antiqui codices, 
testante Pierio, le(junt spreto quo munere; aeqne mendose: adhuc enim 
turbat quo relativum sine relatione, et munere pro munere nuptiali. 
Solns sensum vidit Asper grammaticus, qui, ut ait Philargyrius ^ ^uo 
munere^ « ob qnam rem , n vult accipi ; nihil verius : « ob quam rem (scil. 
quia Nulla Venus , non ulli animum flexere Hymcnaei , et quia Solus 
Hyperboreas glacies lustrabat, raptam Eurydicen qoerens) spretae Ci- 
conum matres illum discerpserunt. » Sed hoc non efficit quo munere^ 
sed quo nomirie, « Spretae Giconum quo nomine matres, » id est, « qua 
causa, quam ob rem. • Catullus, carm. XX VII, 1 1, de Mamurra : 

Eone nomine , Imperator nnice , 
Fuisti in uldma Occidentis insula , 
TJt , etc. 

Varro , de Re Rust. I , a : « Hoc nomine etiam Athenis , elc. • id est , 
fcoc causa, Vide PUn. Hist. Nat. II, a5; et exempki ubiqne. Vidfe autem 
originem erroris ; prima syllaba in nomine absorpta erat in ultimis duo- 
bus literis vocis praecedentis quo, ut esset quo mine; hoc non intellecto, 
addebant syllabam re versui supplendo, sensus securi; sezcenties hoc 
accidisse facile probare possem , nisi eraditis notum esset. In syllabis 
uomune vocem nomine qnivis videat. Confunduntur vero has voces mu' 
nera et nomina in MSS. ; vide Scaligerum ad Manil. IV, 207. Ita apud 
Ovid. Met. XV, 819, pro nominis heres^ codex Zinzerling. et Leidensis 
habant muneris^ teste Heinsio. Claudian. de VI Cons. Honor. vs. 17, 
« Url>is et Au(vusti geminato nomine felix ; • et ibi Codices nonntilii ha- 
buerunt munere, In scriptis criticorum passim invenies. Propertius, II, 
11, «Taleque sab nostro nomine carmen erit; • in suo libro invenit 
Scaliger munere; quod probat. 



LIBRI TERTII SILVARUM. 36i 

90. Dalmatieo quod monte nitet, Aanim sigtiificat , quod e Dalmatia 
mittebatnr ; et Plinius ita scribit , lib. XXXIII, 21 , edit. Bipont. : « inve- 
nitur aliquaudo in sumraa tellure protinus rara felicitate , ut nuper in 
Dalmatia , principatu Neronis , singulis diebus etiam quinquagenas li- 
bras fondens ; gummi inventum est in summo cespite. » Domit. 

94. Penpicutsque nives. Oystallina pocula. Plin. Hist. Nat. XXXVII, 
9 : «Gontraria huic causa crystallum facit, gelu Yeheroentiore con- 
creto; nec aliubi certe reperitur, qnam ubi maxime hiberne nives rigent ; 
glaciemque esse certum est , unde et nomen Graeci dedere. • — Massy- 
laque rohoray et Indi Dentis honos, Mensie citreae , cujus pedes ex ebore. 
Behhart. 

98. Vigilis te animique sagacis Exitus evolvit quantum Romana. Sal- 

mas. Epist. 86 , quie est ad Gronovium , hunc locum ita legit : « Silva- 

rumque comas, vel aquas quot in amne sequaces Exitns evolvit; » « Scis, 

inquit ille , exitiu amnium dici ostia eorum , quibus in mare se exone- 

rant. Evolvi etiam in mare dicuntur, quum in mareexeunt per istaostia. 

Memini ita locutum politum scriptorem Gurtium ; sed nunc loccs ad 

manum non est. Aquas sequaces in amne eleganter appellat , quia unda 

sequitur undam. Posset tamen etiam leQifuqaces; lympham /u^ere dixit 

Horatius. » Non exagitanda haec Salmasii conjectura (licet longe infra 

Salmasium sit), quia ipse alibi eam damnat, Epistola qua! pnefigitur 

Gronovianx Elencho Antidiatr. p. 37, ubi demum legit^ « Vi^il-usque, 

animique sagacis Et citu» evolvis quantum , etc. • Tria , inquit , in eo 

conunendat, vigilantiam, sagacitatem^ et celeritatem in illis evolvendis 

et expediendis, de quibns sequilur. Hiec quidem superioribns longe 

prestantiora ; sed adhuc Statium quapro, et spiritum illum et majesta- 

tem que nun)]oam serpit humi. Evolvis vero , non evolvit, certissimum 

est : Etruscum enim alloquitur poeta, ut snpra, v. 83, et infra, v. 106. 

Pro vigilis te, Parmensis aliter dispescit voces, vigil iste; quod admisi 

in contextum , non quia intelligerem , sed qnod aliquid necessario esset 

admittendum. Possem infinitas conjectnras disperdere in hunc locum ; 

sed nulla earum mihimet satisfacio; nedum ut aliis sperem. Animi vero 

sagacis proba est et usitata phrasis. Lucretius , 1 , 4^3 ; U , 839 ; Plin. 

Hist. Nat. U, 31 : «Pythagoras vero, vir sagacis animi, etc. ; • Manil. 

II, i56; in, 3 76. Plura exempla possem proferre; sed quorsum haec, 

inquies ? Ut mecum mireris quid sibi velit Gicero , qui ob usnrpatam 

hanc phrasin veniam petit, De Fin. Bon. et Mal. 11, i^) ubi de mente 

seu animo loquitur : « Homines enim , etsi aliis multis , tamen hoc uno 

a bestiis diflPerunt, quod rationem habeant a natura datam, mentemque 

et acrem et vi^entem, celerrimeque molfa simul agitantem, et, ut ita 

dicam, sagacem: quae et causas rerum et consecotiones videat, et si- 

militudines transferat , et disjuncta conjungat , et cum praesentibus fu- 

tura copulet, omoemque complectatur vitae consequentis statum. » Nota- 

bis ista , « mentem , ut ita dicam , sagacem ; « qnae verba , « ut ita dicam , » 



36a NOTiE IN CARMEN TERTIUM 

ipse, De Oratore, III, 4^) usurpanda esse docet quando trajDjatio du- 
rior videtur : « Si vereare ne panllo durior translatio esse videatur, mol- 
lienda est pneposito scpe verbo : ut si olim , M. Gatone mortuo , Pupil> 
lum Scnatum quis relictum diceret, pauUo durius; sin, ut ita dicam, 
Pupillum, aliquanto mitius. * Jam vero mens seu animus sagax non est 
durior translatio , sed usitata locutio ; ut ex Lucrctio et exemplis allatis 
vides ; et proinde non opus fuit ut bac excusationis formula uteretur 
Cicero. Sed aliud latet; et scripsit Tullius, « celerrimeque multa simul 
agitaniem, et, ut ita dicam, sata^^acem. » £n tibi novam vocem celo 
Latino donatam : quam introducturus Cicero pnefatione se munit. Sa^ 
tagax cst quicquid multo discursu, et anxietate, et omnes stropbas ver- 
tcns, aliquid agit : eleganter et analogice formata vox : ut enim a spemOf 
nis, fit spemax; a stemoy nis^ stemax; ab emo, emax; a vendoy vendax; 
a tago (antique pro tango), tagax; ^fallo^ fallax^ et similia ; ita a «a- 
tagOy gisy satagax, Notus ille Doroitii Afri in bac voce jocus, quem re- 
fert Quintilianus , Instit. VI , 3 : « Afer enim venuste Manlium Suram , 
multum in agendo discursantem , salientem, manus jactantem, togam 
dejicientem et reponentem, uon agere dixit, sed satagere; est cnim 
dictum per se urbanum , satagere , etiam si nulla subsit alterius verbi 
similitudo. » Ciceronis sensum in nova hac voce nihil melius explicare 
potuit quam iste Quintiliani locus. 

Tandem in conjecturam incidi, qnam pro roanu Statii pa*ne ausim 
venditare. £a est: « Vigil ipse, animoque sagaci Excitus, evolvis quan- 
tum , etc. n Vulgata est : « Vigil iste animique sagacis Gxitus evolvit 
quantum, etc. » quae est Parmensis lectio. Tu, Etrusce (inquit Statius; 
senem enim alioquitur et supra et infra), vigil et excitus sagaci animoy 
evolvis quantumy etc. Ipse pro t5te, quae minima est mutatio. Excitus 
animo tagaciy ut apud Senec. tiippol. v. 1082 : «Tum vero pavida so- 
nipedes mente exciti Imperia solvunt ; n qui locus mihi hanc correctio» 
nem primus firmavit, licet dudum ita conjecissem. Vide Stat. Thebaid. 
III, 598. Ovid. Metam. II, 779, « Nec fruitur somno, vigilacibus excita 
cttris. n £x hoc versu sensum snum Noeter videtur surosisse. Poies etiani , 
vigilans, vel vigilax animoque sagaci Excitus; sed magis placet prior 
conjectura. Et sane Venet. habet Excitus^ et vigil ite, 

io4* Qute Diuikm in vuUus igni fomianda liqueseat Massa: quid Au- 
sonite scriptum crepet igne moneta, In priore versu igni ponitur pro 
igncy antiquorum more. Snmsit Noster ex Virg. eclc^j. VUI , 80 : 

Limns at bic dnrctcit, et hnc nt cera liquescit 
Uno eodemque i^i ; sic nostro Daphnis amore ; 

Virg. ex Lucretio, VI, 5i4 : 

MiUaiii humorem pliivium , stillaQt(|ae quasi igni 
Cera supcr calido tabesceos multa liqueKcat. 

Wvcic i{;itur igni liquescat iu primo Statii versu ; undc uiagi!» su>p«cl<i 
redditur vox igncy in scqucuti; abundat etiam ti igne; sati> cmiiui crat 



LIBRI TERTII SILVARUM. 363 

cUxisse, (juid (i. e. quantufn) AusonicB monetnB scriptum crepet , non iync 
srriptum: scriptum eoim est signatum, inscriptione notatum. Prudent. 
Peri Steph. II, 117: 

Is ipse tatitum dod habet 
Argeuteomm apaigmatum 
AugustaSy arccm possideas , 
Cui nummus omnis scribitur : 

i. c. signatury ;^Apatf0W«ti. Scripsit, opinor, Statius : « quid Ausoni^e scri- 
ptutn crepet ore Monetae ; » « quid scriptum ore Ausoniae Monetac cre- 
pet , » id est , quantum nummorum , Romana nota si{jnatorum , in mo- 
netis et ofBcinis Imperatoris pcrcussum sit. Moneta est Dea nummOnim ; 
unde beoe, ut de persona , addit ore. Insignis de hac Dea locus Marlia- 
h's, qui criticorum ingenia suromopere esercuit, epigr. I, 77, ubi Val. 
Flaccum a studio poetices dehortatur : 

Pierios difler cautusque cfaorosque soronim ; 

IEa dabit ex iiiis aulla puella tibi. 
Qaid petis a Phcebo ? oummos habet arca Mioerva: : 

Hsec Mipit , hxc omnes fcenerat una Deos. 

Uaec omniam MSS. et editt. lectio, testante Scriverio ; et, quasi satis 
saiva omnia , arcam MinervtB aut praetereunt iuterpretes , aut jurisprw 
dentiam intelli£[endam esse dicunt. Atqui primum , quis eos docuit Mi'- 
nervam esse peculiarem jurisconsultorum prsesidem? omnium quideni 
liberalium et ingeniosarum artium fautrix iila Dea; sed non iude sequi- 
tur arcam Minervee denotsire Jurisprudentiam magis quam textrinam; et 
quare arca Minervmy si de jurisperitis sermo sit? sed, quod prscipuum 
est, quomodo Minerv^ foenerat omnes Deos? hoc /i*fjittfi^tty inquit Sca- 
liger, et legit Deisy mirante Scriverio , qui vulgata; adhaeret et explicat 
fcenerat pro defoenerat sive fosnore exhaurit Deos. Itcrum quaero , quo 
sensn Minerva , jurisprudentiw secundnm eos Dea , foenore exhaurit om- 
nes Deos ? ioeptissima haec mihi videntur. Tu lege , 

Quid petis a Phoebo ? nummos habet arca Mooetae ; 
Haec sapit, haec omoes temperat uoa Deot: 

seoflu pertptcuo : « Qaare petia a Phcebo ? Moneta pouns tibi roganda 
foic : baec enim , non Phoebus , sapientiam donat : hec , licet una tantum 
sit, tamen omnes Deos moderatur et regit; » hoc enim est temperaty ut 
sepe. Scriptum erat teperat; unde, frequenti vice literarum t ei f, p 
et n,fenerat; quod Latioom non est, com vm Deos conjunctiun. Sed 
haec obiter ; licet non prorsus aliena huic Statii loco. Heins. ad Glaud. 
Rapt. Pros. III, 386, ita citat: « Quae Divum in vulius igni formata li- 
quescat Machina : * memoriae lapsu. 

107. Et nunquam Uesa profundo Cura mero. Merum profundum non 
dici potest iadere curas; quippe Dissipat Evius curas etlaces; et, Cura 
fugit muito diiuiturque merOy ut canit Ovid. Art. Amat. I, 238. Conje- 
ceram , nunquam lcsta profundo Cura mm), id est, itietata et icetafacta ; 



364 NOTiE IN CARMEN TERTIUM 

ut apud PetroDiam , carm. de Bell. Giv. ▼. i56, « Juppiter omiiipoteDS, 
et tu , Satnrnia tellns , Armis laeta meis. » Sed cura hic non pro angon 
et soUicitudine animi , sed pro tViyuUtiA et Bde quam Domino et Impe- 
ratori debebat ; ut alibi , vigilesque suo pro Ccesare cunB; et ita passim: 
recle igitur nunqiuim Itesa nimio mero haec cura dicitur : et nihil mu- 
taodnm. 

109. Et mentem vindre toris. Scio qnidem istud Propertii, Eleg. III, 
4, «Me juvat et muho mentem Tincire Lyaeo. » Sed hoc loco, si quid 
video, scripsit Statius, « Et mentem mulcere toris ; « id est soiari^ et 
delectare. Supra , Silv. 11, i, «Quis tua colloquiis hilaris mulcebit ama- 
tis Pectora?» infra, V, 3, « Qualis eras Latios qnoties ego carmine 
Patres Mulcerem ! » Valer. Flacc. II , 1 39 : « lougo mnlcens insomnia 
penso ; » idem IV, 44^ : * ^oc animum solamine mulcens ; » et ita pas- 
sim apud eumdem. Ovidius,Remed. Amor. ▼. 197; et Metam. X, 3oi ; 
Arnobius , VII , p. 2^0 : « putant et caelitum mentes ludorum delecta- 
tione mulceri. • Levamen mentis appellat Vitellius , apud Tacit. Annal. 
XII : « Quid porro honestius censoriae mentis levamen quam assnmere 
conjugem prosperis dubiisque sociam? » Muleere etiam absolute Noster, 
carm. V, i5 , ad Uxorem , « nec aut rapidi mulcent te pnelia Girci. • Pro 
jura genialia j versu praecedente, quaere an non scribendum sit ^entra- 
lia; ut perjura gefiitalia designet matrimonium. Vide quae de his vo- 
cibus disi ad Arb. Ated. v. 63. Carmen genitale idem quod ^enetA/iacofi , 
Epiced. Pueri, v. 70. 

1 13. Sed pro tamen ut apud Ovid. Met. V, 54 : 

Ille quidem jacalo qaarovis distantia misso 
Figere doctas erat , sed tendere doctior arcus ; 

et alios passiro. Horatius, carm. 11, 19, vs. a5 : 

Qaamquam clioreis aptior et jocis 
Lodoque dictus, non sai idoneas 
Pagnae ferebaris , sed idem 
Pacis eras mediusqoe bcUi. 

Noster, Achilleid. I , init. « Quanquam acta viri multum incly ta cantn 
Moeonio, sed plura vacant. » Symposius, ^ni(pn. XGIV, cujus lemma, 
Fwiambulus : « Semita si brevis est , pedibus sed sufBcit ipsis ; • ita le^n- 
dum; vnl(ro, « sed brevis est, pedibus nec sufBcit;» inepte et contra 
mentem aeni^atis: /ccet semita sit brevis, tamen pedibus snfficit. Ju- 

venalis, Sat. I, io3: 

.... qoarovis 
Natas ad Euphratem ( moUes qaod in aure fenestne 
Arguerim , licet ipse negem ) sed quinque tabeatue 
Quadringenta parant. 

Voces vero decus et genus in MSS. commntanlur. Ita apud Ovidium , 
l^eroid. XVII, v. 54, pro « Tantahdae Pelopis Tyndareiqtie genus , • 
rodex Puteanus habct decus: recte; naro ^enu^ paulo ante praeccsserat, 



LIBRI TERTII SILVARUM. 365 

notante Heinsio. Vide cl. BurmaDnum ad Val. Flaccum, VI, Sg^. Male 
autem Gronovins , qui monet distinctionem ponendam esse post imago , 
non post tniltibus, Conslructio est , « sed par Tultibus ima^o reddit exi- 
mium decus formae. » 

i5i. liic rem roiram tibi narro, lector; perversus continuos triginta 
quatuor, a v. i/^S ad 180, Statium integrnm te habere puto, et nuUo 
mendo foedatum ; quod alibi in his Silvis, nisi unico tantum loco, Lyric. 
ad Max. Juniuro , a v. 11 ad 5i, frustra, opinor, quaesiveris: de hoc et 
tibi et mihi gratulor. Variantes quidem lectiones sunt tres vel quatuor 
in Parmensi , sed non megni momenti. 

171. Scturomatas Latio non est dignata triumpho. Domitianus de Sar- 
matis a se devictis triumphare recusavit, et lauream tantum Jovi Capi- 
tolino intnlit , teste Sueton. Huc oculos habuit Moster, Silv. IV, Consul. 
Domitiani : « Miile tropaea feres^ tantum/permitte triumphos. n Martial. 
£pi^. VIII , XV, vs. 4 9 ub^ de Victoria Sarmatica : 

Hot quoqae secretos memorabil Roma triumphos , 
Nec minor ista tuae borea pads erit. 

Gevaht. 

198. Ego rite minor, semperque secundus^ etc. Minor, id est, ut mi- 
nistrum decet , inferiorem se ferendo et fatendo ; Horatius , Od. III , 
6, vs. 5 : «Diis te minorem quod geris, imperas; « Tacitus, de Morib. 
Germ. cap. 89 : « Nemo nisi vinculo ligatus ingrcditur, ut minor, et po- 
testatem numinis prae se ferens. » 

30I. Te similem doetas^ etc. Heinsius in ora sui exemplaris corrige- 
bat ductCB pro doctte, referente cl. Burmanno ad Ovid. Heroid. XX, aio; 
ubi recte putat nihil hoc loco innovandum esse. Doctum bene dicitur 
quicquid suo modo ingeniosum est , et id quod velit efficit. Propert. II , 1 5 , 

lUic assidue tanroi spectabis arantes , 
Et Titem docta ponere fiilce comas ; 

doctafalx, ut docta cera. Vide eruditissimum Burmann. ad Val. Flacc. 
I, 122; et ad memoratum Qvidii locum. 

2o3. Inde viam morum, longcsqiue examina vitce, etc. Multo melius 
fecisset Etruscus , si a patre poposcisset t;iam morum sanctaque examina 
vitigy potius quam longee. l^amina vitdBy ut legum examina Ovidio, 
Met. IX , 55o : 

Jura senes norint , et, quid liceatque, nefasqne , 
Fasque sit, inquirant ; le^mque examina senrent. 

208. Genitor mitissime patrum. Gronovins, Diatr. c. 33, conjecerat 
senior mitissime patrum ; recte : Statins enim jam loquitnr, non Etm- 
scus ; et in MS. Florent. invenit senior. H» voces saepe commutantur. 



366 NOT. IN CARM. III LIB. III SILV. 

Ica ^upra , v. 77, pro senior dimissus in €ucemy Parm. faabet genitor, Dixi 
supra, ad Glauc. Atedii, ▼•90, ubi pro tenior Pelem^ probavi legendnm 
et»se genitof Peleus. 

2i3ki Hic sacra litabit Manibus; eque tua tumulum tellure leuabit. 
Lege, « inque tua tumulum, etc. ^* Sensua est : hic, in Italia, litabit 
Manibus tuis ; et cenotaphium tibi eutruet in tua tellurey Srayma, tno 
gentili solo. Notus veterum mos cenotaphia constituendi amicis defnn- 
ctis ; ita ^neas Deiphobo , Virgil. JEn. VI , 5o5 : «' Tunc egomet tumu- 
lum Bhoeteo in litore inanem Gonstitai;* Andromache Hectori, .£n. 
ni , 3o4 ; Procne Philomela; , Ovid. Metam. VI , 568 : 

Ut Ucrimae fecere fidem , Telamina Procne 
Deripit ex faoiaeris auro falgentia lato, 
Indaiturque acras TesCes , et inane sepalcram 
Gonstituit, falstsque piacnla lianibus inferc: 

ita le(^dam et disting;nendam ; yvX^o , « Et lacrim» fecere (idem : vc- 
lamina, etc. » sed jam video Heinsinm caris secnndis hoc occupasse: 
Priamus iEsaco, Met. XII, 3. Vide Nostrum, Theb. XII, 160. Elegans 
in hanc rem Epi^ramma exstat Antholofpa, DI, la : N«i iJn^fAtu 4r«fe- 
/iT«, etc. 

31 5. Nostra quoque exempio meritis tibi carmina sanciu Nullus in liis 
sensus. Gronovius, Diatr. c. 33, conjecerat, exemplo meritus, id est, 
carmina quae exeroplo pietatis sua> meruit, a nobis elicuit; recte: et ita 
inveni in Parmensi. Sic in Phileto Ursi , v. 97^ « Eximius licet ille animi, 
meritusque dolorem, Solvisti. * Pro sancit^ ego conjeceram sanxity ut 
ejusdem sit temporis quo <ro donasse versu sequenti; et hoc quoque con- 
firmat Parmensis, qive clare habet sanxit. Si scripsisset sancity debnit 
etiam donarcy non donasse. Hoc sepulcroy id est, hoc honore sepulcraU. 
Sepulcrum vocat Statius quicquid in honorcm mortui perficitur; ita 
Theb. IX, 563: 

.... veniei cincrl decus , et suus ordo 
Manibus : iDterea justos dum reddimus ignes , 
Hoe nkor Capaneiu opcrit taa membra sepolcro ; 

nbi faoc sepuicrum nihil aliud fuit quam arma Hypseos qnae Capaiiens 
tenebat supcr occisum Hippomedonta. Sic Geneth. Lucan. v. 70 : 

Tn Pelusiaci scelus Caoopi 
Deflebis pius , et Pharo cruenta 
Pompeio dabis altius sepurcrum ; 

Lncani Pharsaiiam 70C9t sepuicrum PompeiL GJaudian. Epist. nd Adrian. 
V. 1 7, de Alexandro : 

.... Darium famulis manibus doluisse peremtum 
Fertur', etnigenti solatvs fata sepuloro. 



^^^»""*" 



CARMEN IV. 



CAPILLI FLAVII EARINI. 



Ite , coroae, facilemque, precor, transcurrite pontum : 
Ite, coronato recubantes molliter auro : 
Ite, dabit cursus mitis Cytherea secundos , 
Placalntque Notws : fors et de puppe timenda 
Transferet , inque sua ducet super a^quora conclia. 5 
Accipe laudatos , juvenis Phoebeie , crines 
Quos tibi Caesareus donat puer : accipe laetus , 
Intonsoque ostende patri : sine dulce nitentes 
Comparet , atque diu fratris putet esse Lyaei. 
Forsan et ipse comas nunquam iabentis honorem ic 



VAaiA LECTIONEtf. 



* Vu1{»o, Cema Earini. Snspiea* 
tus eram epigrapfaen hn}«i8 carmi- 
nis faisse Capilli Earini , ut Praefat. 
seu Epist. ad Pollinm : « Earinus 
prapterea , Germaniei nostri liber^ 
tus , scit qnamdiu desiderium ejns 
moratus sim , quum petiisset nt 
C^illos snos. . . . versibus dedica- 
rem ; » solet cnim Statius in epis- 
toKs praefatoriis alludere titulis cu- 
jusque carmiuis. Et ita In MSS. 
inrenit Gronovius : codex enim 
Rfaodianns liabuit , « Capilli Flavii 
lerini ; » Saltzburgensis , « Capilli 
Flavi lerini. » tn Parmensi ego in- 
veni aAiquanlo auctius , « Capilli 
Flavii Earini Doroiiiani Liborti. » 
Edidi igitur,« Capilli FlaviiEarini. >> 



Nec me mnvet locni Sidon. Apol- 
linaris, tibi titulos oonattUorum 
carminum recenseos , ait , « istum 
liquido patet neque Balncnm Etrn- 
sei, oeqse IlercaleoiSarrenciaam, 
neque Gomas Flavii Earini , neque 

TiburVopisci lectitasse ; • (ita 

enim recte emendant viri docti pro 
Cunas Fl. Sabini) qutppe Sidonius 
sensum potius tituli quam verba 
respexit; iia Tibur Vopisci vocat, 
quod esse debuit Tiburtinum seu 
yiUa Tiburtina Mantii Fopisci : sic 
enim omnia exemplaria, et ipse 
Statius , epist. ad Stellam ; sed Si- 
donius alliisit primo versui istius 
carminis , « Cemere facnndi Tibur 
glaciale Vopisci, etc. ■ — Cod. 



368 P. P. STATII SILVARUM 

Proferet , atque alio clausum tibi pouet in auro. 
Pergame , pinifera multum felicior Ida ! 
IUa licet sacrse placeat sibi laude rapinas ; 
(Nempe dedit Superis illum , quem turbida semper 
Juno videt , refugitque manum , nectarque recusat ) i5 
At tu grata Deis , pulchroque insignis alumno , 
Misisti Latio , placida quem fronte ministrum 
Juppiter Ausonius pariter, Bomanaque Juno 
Aspiciunt , et uterque probant. Nec tanta potenti 
Terrarum domino Divum sine mente voluptas. ao 

Didtur Idalios Erycis de vertice lucos 
Dum petit , et molles agitat Yenus aurea cycnos , 
Pergameas intrasse domos, ubi maximus aegris 
Auxiliator adest, et festinantia sistens 
Fata salutifero mitis Deus incubat angui. a5 

Hic puerum egregiae praeclarum sidere formae 
Ipsius ante Dei ludentem conspicit aram. 
Ac primum subita paulum decepta figura 
Natorum de plebe putat : sed non erat illi 
Arcus, et ex humeris nuUae fulgentibus umbrae. 3o 

Miratur puerile decus ; vultumque comasque 
Aspiciens, « Tune Ausonias, ait, ibis ad arces, 
Neglectus Yeneri? tu sordida tecta , jugumque 
Servitii vulgare feres? procul absit : ego isti 34 



Par. et edit. princ. Coma Earini. A. 

II. Clausum. Cod. Paris. et ed. 
pr. clusum, A. 

i3. Laude rapinas: vnlgo nube 
rap. — God. Paris. et edit. pnnc. 
nube; et pro si6i, tihi; Par. tamen 
cod. ex emendatione , sibi. Vide 
not. A. 

i5. Juno videt: edit. pr. dedit; 
cod. Paris. dedity et ad marg. vi- 
dei. A. 



27. Aram, Ita omnes quas Tidi 
editiones prster Parmensem, que 
aras habet , non aram : recte. Sic 
infra , y. 8i, « patrias nunc Tertez 
solus ad aras Naviget ; » et gS : 
« patriis nec gratius nllum Munus 
erit templis. • Majus et auguetius 
aliquid in plnrali nnmero : et hoc 
pacto vitatur ambiguitas composi- 
tionis in <rerc ludentem aram, — 
God. Paris. et ed. pr. aram. A. 



LIBER III, CARMEN IV. 369 

Quem meruit , formae dominutn dabo. Vade age meaim , 
Vade , puer ; dilcam volucri per sidera curru 
Donum immane duci : nec te plebeia manebunt 
Jura ; Palatino famulus deberis amori. 
Nil ego, nil , fateor , toto tam dulce sub orbe 
Aut vidi , aut genui. Cedat tibi Latmius ultro 40 

Sangariusque puer ; quemque irrita fontis imago 
Et sterilis consumpsit amor : te caerula Nais 
Mallet , et apprensa traxisset fortius uma. 
' Tu , puer , ante omnes ; solus formosior ille 
Cui daberis. » Sic orsa , leves secum ipsa per auraj^ 45 
ToUit , olorinaque jubet considere biga. 

Nec mora : jam Latii montes , veterisque penates 
Evandri , quos mole nova pater inclytus urbis 
Excolit , et summis aequat Germanicus astris. 
Tunc propior jam cura De® , quae forma capiUis 5o 
Optima , quae vestis roseos accendere vultus 

38. Deheris, God. Pam. debebis; i a , 9 ; Virgiiius, VIl , a54 ; Vtler. 
ed. pr. deberis. A. Flaccns, II, 4?^ et 58i. Hocetiam 

39. Jam dulce, Hic quoqne op- modo Titatur concursus triom to- 
tima' ParmeDsis tam dulee , non cum in es eiemitium, rhontes ve- 
jam ; yere. Perperam eadem eedet tere% penateB. Seq, Ters. pro Evan- 
procedafyversuproximesequefiti; drif quos, etc. Parm. habet Evan- 
Yemm est eedat^ nt ▼. 84? « Huic et dris quo ; et pro pater urbis, eadem 
pnrparei cedat coma sanciaNisi; » or6tS) ut iib. IV, l, « Salve, magn6 
«t £q. Mazim. Yers. 84 : « Gedat parens mundi; » et Enchar. ▼. i4, 
equQS., Lati» qui contra templa « Teneego,re0natorterrarnm,or- 
DioDes , etc. ; » et ita passim. — bisque subacti Magne parens ; • et 
Cod. Paris. et ed. pr. jom pro fam ita passim poetis. Sed Terius hoc 
retinent ; Yersu sequenti, hsc et loco urftts, idest, i^omce; agitenim 
ille cedat. A. Statius de edificiis quibus Romam 

46. OmsM^ere. Ed. pr.consec/ere ; excohierat Oomitianus; et Pala- 

cod. Paris. ez emendatione, consi- tium intelligit. Notnm istud Hora* 

dere. A. tii, Garm. III , a4 ' * ^i quieret Pa- 

47- Veteresque Petiutes Evandri. ter urbium Subscribi statuis. » — 

Lege veterisque Penates Evandri; God. Paris. edit. pr. Gruc. Gronov. 

snavins hoc , et magis poeticnm , veteres. Deinde , cod. Par. et edrl. 

et nsitatios. Horatins, Garm. II, pr. pater urbii. A. 



370 P. P. STATII SILYARUM 

Apta ; quod in digitis , Gollo cjuod dignius aunun. 
Norat caelestes oculos ducis, ipsaque tsedas 
Junxerat , et plena dederat connubia deztca. 
Sic omat crines , Tyrios sic f undit amictus ; 55 

Dat radios, ignemque suum. Cessere priores 
Delicise, famuliimque greges : hic pocula magno 
Prima dud , murrasque graves , crystallaque portat 
Candidiore manu : crescit nova gratia Baccho. 

Care puer, Superis qui praslibare verendum 60 

Nectar , et ingentem toties contingere dextram 
Electus , quam nosse Getse , quam tangere Persae , 
Armeniique, Indique petunt ! o sidere dextro 
Edite, multa tibi Diviim indulgentia favit! 
Olim etiam , ne prima genas lanugo nitentes 65 

Spargeret , et, pulchraa fuscaret gratia formae , 
Ipse Deus patriae, celsam trans sequora liquit 
Pergamon : haud ulli puerum moUire potiestaa 
Credita; sed tacita juvenis Phoebeius arte 
Leniter , haud uUo concussum vulnere corpus 70 



5 2. Pro di^nim^ Bom . pi^tuusf 
male : dignitu est nptius^ coAtw- 
nientius. Auct. ^Cn. v. a6a z « hsBC 
heii)u disnissima tellusj» qaem 
locam non nunc vacat oxcutere. 
Parm. omittit in aote digitis. -— Ed. 
princ. quid pignius : cod. Paris. in 
texta, pinguius ; ad maiigio. ^i- 
gnius, A. 

55. jFWu2tt amfctus. Veneta,/iA- 
git <nnictus 3 an volait , fingit ami^ 
ctus? — God. Paiis. edit. princ 
fundiL A. 

58. LesCf tnumuque puer. — 
Et puer pro graves habent cod. 
Paris. et ed. pr. A« — Male Parm. 
portet, — Cod. Par. ed. pr. portai. 
Vide not. A. 



60. Carepuer^SuperisMAmm» 
potias Clare puer, ntpote cni per» 
missum est prmUbare nectar venst- 
dum Superis (non antem nrmiiban 
Superis)y et dextram Domini con^ 
tingere : ita Silvar. Y, a : • Sic te, 
clare poer ; * siq»ra ^ eodem carm. 
V. 8 y « Qaod si miliciae jam te , paer 
indite, etc » Raete i^tor ctare: 
istud altemnk nimia familiare. Hm 
yero voces pcrpetno confundantmr. 
Vide fieatletam ad Horaf . carm. III, 

14, V. 7- 

66. Spargeret. Vnlgo, Carpereii 
ita quoque cod. PirU. et edit. pr. 
Vide Dot A. — Moz Ibite le^endnm 
gaudiafarmw^ pre gratia. Cf. not. 

70. Haud mUa cencmmtm. Vei». 



LIBER III, GABMEN IV. 871 

De sexu transire jubet* Tamea auxia curis 
Mordetur y puerique timet Gytkerea dolores. 
Nondum pulcbra ducis dementiatXBperat ortu 
Intactos servare marea ; nimc frangere sexum , 
Atque bominem mutare nefas ; gavisaque solos 75 

Quos genuit Natura videt ; nec lege smistra 
Ferre timent fiEunulffi natorum pondera matres. 

Tu quoque, nunc juvenis, genitns si tardios esses , 
Umbratusque genas, et adultos fortior artus , 
Non nnum gaudens Pboebea ad limina mmius 80 

Misisses : patrias nunc vertex solus ad aras 
Naviget ; bunc multo Papbie saturabat amomo , 
Hunc noya tergemina repetebat Gratia dextra. 



aut fitt//o. Scribe : « Leniter, eC nallo 
concasniiii Toliiere corpos. » Pro 
ctffjfm», Rom. iorpensf qydDomi* 
Ms iiii«r|Nretatiur tatis ridicole. — 
Cod. Par. in cootexta tbrpens; ad 
naii^. corpmt ed. pr. torp«fU. A» 

74« Pro frangere texwn , oomes 
Domilii eodicea habcbant taxo t 
perptram* Miroirom in aoribas li*- 
bffwii qoi primas oorrapit, tiuiie- 
bat ittad Yii^l. £n. L, iS3} «Et 
torrert parant flammis , et franf^ere 
aaso. m Parmansia qaoqae scuco. 
Ista, nume frungere sexunty etc. 
palcbftrrima aont 1 nemo poetaram 
potoit melios. — * God. Par. texwnf 
OflL pr. ssrHni. A* 

S I . Pro veriex uUus^ m omnibas 
oodd. erat u4u» victor: 
ille dfloriatar se Tal^tam fo> 
cisse usita* toius» Parmensis quo* 
qae eeUu wietor ad eem, Bernartios 
BOlat in Bf8. fnitse nune erinU: 
qaod glocsa sen esplicatio videtar 
T*v vertex, Veram poto Domitii 
aaaosidatioMm veriex tohts; certe 

i(pa fifpmtDm et poeticum est 



vertex qoam crinit; licet hoc malit 
Politian. Epist. VI, i, forte ex scri- 
ptis. — God. Paris. in texta verfex 
toluiy et ad mar^. pro vertex, cyr- 
rut; mox , ad finem yers. oras a sec. 
mana. Ed. pr. vertex tolut ad arat. 

S3. Tergemina peetebat Gratia 

dextra. Rom. et Venet. editiones 

repetebat, probante Gronov. Diatr. 

cap. 34, recte. Ovid. Met. VI, 30, 

« repetita vellera ; » Noster, Theb. 

VI, 5417 «cblamys repetita ma- 

rice ; 9 Orid. Metam. V, 4^3 ' « Et 

repetita snis percassit pectora pal- 

mis ; » eleganter idem , Amor. m, 

6 ^ de tanro , « revocatas rnmioat 

heri)as ; • reeocatas ibi idem quod 

repetitM : qoem locum imitator 

Galporn. edog. III, 17, de taaro: 

« gelidaqoe jacet spatiatus in um- 

bra , Et matntinas revocat palea- 

ribus herbas. » Probum quidem suo 

loco pectehat; sed hic muko ele- 

gantins et magis poeticom repete- 

baty vel propter ista tergemina dex- 

tra, -^ God. Paris. et edit. princ 

repetebat. A. 

a4- 



85 



37a P. P. STATII SILVARUM 

Huic et purpurei cedat coma saucia Nisi , 
Et quam Sperchio tumidus servabat Achilles. 

Ipsi , quum primum niveam praecerpere frontem 
Decretum est , humerosque manu nudare nitentes, 
Accurrunt teneri Paphia cum matre volucres , 
Expediuntque comas, et serica pectore ponunl 
Pallia : tunc junctis crinem incidere sagittis, 
Atque auro, gemmisque locant : rapit ipsa cadentes 
Mater , et arcanos iterat Cytherea liquores. 

Tunc puer e turba, manibus qui forte supinis 
Nobile gemmato speculum portaverat auro, 
« Hoc quoque demus, ait; patriis nec gratius ullum 95 
Munus erit tempUs , ipsoque potentius auro. 
Tu modo fige aciem , et vultus hos usque rehnque. » 



90 



84« Pro cedat^ Parmens. cedet : 
mendose. — Cod. Par. edit. princ. 
cedat. A. 

87. Humerosque modo nudare 
nitentes. Dan. Heinsius, Grepnn- 
diis Silianis ad XV, 674, ez eo qnod 
erat in editionibns « hnmerosque 
modo nndare nitentes, » transponit 
et iegit « nodoqne humerQS nudare 
nitentes. • Sed non opns est ; ve^ 
ram enim lectionem senrant Parm. 
Rom. et Venet. editt. « humerosqne 
manu nudare ; » ita carm. praece- 
dente, ▼. 137 : « florentesque manu 
scidit Atropos annos ; » vide Theb. 
IV, V. 189 ; III , 348 : « Ipse manu 
Thebas correptaque moenia fnndo 
Ezcutiam , versasque solo super 
Inacha tecta Effundam turres, ac 
stagna in caerula vertam , etc. ; » 
nbi dispUcet versas et vertam ; lege, 
sta^na in carula mergam , ut infra 
eodem libro, v. 3oa : « prius in pa- 
tmi deus infera mergar Stagna ; » 
XI , 6a8 : ■ occulte telum, nisi nata 



▼etaret , Qoerebat ; sed canta manu 
subdnxerat enses Antigone ; » ita 
legendum ; vulgo , casta Antigone, 
epitheto huic loco alieno. Clandia- 
nus, de Bell. Getic. v. 274, « Nunc 
instare mann, toto nunc robore 
niti Gommuni pro puppe decet ; » 
ita legendum esse apparet ex prse- 
cedentibus et sequentibus: vnlgo, 
communipro luce^ frigide : vide lo- 
cum. Nvveam frontem nt apud Sil. 
Italic. VII, 446: « Ast alins nivea 
comebat fronte capillos ; ■ nbi ta- 
men , nisi omnia me fallunt , scri- 
psit Siiins niveo dente. — Cod. Par. 
ed. pr. mantju A. 

88. Teneri. Forte legendnm , 
pueri. — Cod. Par. ed. pr. Cmc. 
Gronov. teneru Vide not. A. 

90. Fro sagittis^ Parm. laeertis; 
et pro futic, cum; verior vn%ata. 
— Cod. Paris. edit. priDC. tunc. . . 
sagittis. A. 

97. Fultus kos usque retin^pte'. 
Vulgo, hue usquej et sic etiam ed. 



LIBER III, CARMEN IV. 373 

Sic ait , et speculum seclusit imagine rapta. 

At puer egregias tendens ad sidera palmas, 
« His mihi pro donis , hominum mitissime custos , 1 00 
Si merui , longa dominum renovare juventa , 
Atque orbi servare velis ! hoc sidera mecum , 
Hoc undse, terraeque rogant : eat , oro, per annos 
Uiacos, Pyliosque situs ; propriosque penates 
Gaudeat, et secum Tarpeia senescere templa. » io5 

Sic ait , et motas miratur Pergamos aras. 



prtnc. et cod. Paris. Vide not. A. palmas. ••^Cod. Paris. edit. princ. 

98. Pro reclusit^ recte Gronovius reclusits et seq. vers. egregiiks; qnod 

seelusit;recludereemmestaperire; ynlgo scribitur. A. 
qaod sensui hujus loci contrarium io4- Situs. Vulgo , simuL Cod. 

est. Deinde pro egregius , aures Paris. edit. pr. simuL Vide not. ad 

poeticae ezigunt egregias, ut Vii^, ys. io3. Mox penatis pro penates, 

iEn. n,«geminastendensadsidera iniisdem. A. 



■v a r fci ^-w ^ffc*> 'i i ^^ ">^ ^^^" ^■^^n ^^ i ^^^^'»^^ ^"■'t^^v^ir^-i^ptj^n^rt ^ »^^'^'^^'^^'^ !'!» ' » '»^-»'^^^^ ^ 



NOTiE 

IN CARMEN QUARTUM LIBRI TERTII 

SILVARUM. 



* APif.u F1.ATII EuMvi. Antiijau mo« hdt^ iit, qunm primain baibam 
deponer^Dty et tonderent cnne», nnmini dicarent, exhilararentqqe diem 
sacris et conTivus ; et) ut ex TranquiUo dUcimufi • Nero barbam pci» 
mam conditam in aurea pixide, et pretioaissimis mai|pritif adomatam 
Jovi Capttoliao conaecravit. > £t alibi : • Caiuf princeps barbam depo» 
suit aine ullo honore. w Eodem instituto Earinas, Domiiiam libartns, 
jam forme gratia languentey crines dicat iEsculapio Petigameo; aam 
Pergamon liabuit patriam in Asia, imperatorique Domitiano pocnla mi- 
scuit. Nomen a vere sumsit, quod numeris Latinis comprehendi non 
posse jocatur Martialis. Domit. 

Vers. 1 3 . Sacra placeat sibi nube rapinof. Quis mihi ezplicabit quid sit 
nubes rapinw? et scio quidem hunc locum adduci a doctissimo Heinsio, 
ad Val. Flacci I, 706 : « Nube nova linquente domos; » sed alia ratio 
istius ac hujus loci : ut enim Daedalus et Icarus poetice vocari possent 
Nubes^ non tamen explicari potest ex sensu communi, quomodo Ida 
sibi placere potuit nube rapince. Ne dubites quin scripserit Statius, «sa- 
crae placeat sibi laudc rapinae ; » Val. Flacc. II, 148 : ■ non laude pu- 
doris Par tibi ; ■ Noster, Theb. IX , 704 9 dc Parthenopeo , « Nec foraue 
sibi laude placet ; » et VI , 5^4 9 de eodem : ■ Ipse tamen formae laudem 
aspernatur;» Maroertin. Grat. Act. pro Consulatu, cap. a5: «Si qnis 
prsstat virtntibns bellicis et laude militiae, in amicis habetnr; • Amo- 
bius , III : « Quum enim in singulis singulos anteire interioris contendi- 
tis scientj» laude, etc. » Thebaid. II , v. ao3 : « Egregiam Argiam, nec 
formae laude secundam Deiphilen ; » Priscianus , Perieg. 44^ • * J£tole 
gentis sunt belli laude potentis Campi. ■ Eutropius y lib. IX , de Qoin- 
tilio Impcratore : « Vir unica moderationis et civilitatis laude aequandns 
fratri , vel pneponendus ; » AureUus Victor , in Cicerone : « post, Rhodum 
petiit , ubi Molonem Graecum , rhetomm tum disertissimum, roagistrum 
habuit ; qui flesse dicitur, quod per hunc Grecia eloqnentiae laude pri- 
varetur ; • quo loco mallemy « ubi Molonem, Graecoram rhetonun tnm 
dismrtissimum , etc. » quod vernm est. Val. Flacc. VI, 5^4 : « Nec nunc 



NOT. IN GABM. IV LIR III SILV. S^S 

bade prior generif. • Laude ingemiy Umde eloqueniite fiorere passim 
apud GiceroDem. Nemo conjiciat labe rapinae pro nube; iaude enim ^e- 
nun est. 

i8. Romanaque Juno. Domitiam intelli^t, ex qna secnndo consnlatn 
filinm foscepit Domitianns. Altero anno salutavit nt Anfputam. Eamdem 
Paridis histrionis amore depcrditam repudiarit ; intraqne breve tempiis 
discidii impatiens rednsit, Domit. 

4o. Latmius puer. Endymion , (pi obdormiTit in Latmo monte lonia», 
a Lnnaque ob formse praestantiam amatus ; sed (ut bistoria babet) pigl- ' 
mus Lune cursum percepit , unde fabulaB locus datus est. •-▼- Sangarius 
yuer; Atis , dilectus Gybele. Sangams , Phryf^ flurius. Domit. 

4). Te (uerula Nais Mallety et apprensa traxiaset foriius uma. De Hyla 
pnero intellige, a Nymphis rapto, dum pronus aquam baurire parat. 
Fabnlam adfert Propertius, Eleg. I , ao, iibi yide nos. Ed. 

48. (^uos moU nova pater ineiytus urbis BxcoUt. Domitianns plurima 
ct amplissima opera incendio absunipta restituit, et Gapitolium qnod 
mrsns arserat : prseterea novam sdem Jovi Capitolino erezit : forum 
transitorinm, Isinm et Serapicum stadinm , Micam auream, Flariae gen- 
tis temphim , Minervam Ghalcidicam , Metodium forum , quod postea 
Trajani dictmn est. Hec antem omnia decimo sui imperii anno , ut Eu- 
sebins colligit, confecit. Dohit. 

53. Norat aelestes oeulos Duds. Id est yjudicium et a»fifittai Domi- 
tiani norit, et qnam elegans formarum spectator iUe esset; hoc enim 
vnlt per oeulos. Ita Herc. Epitrap. v. aa , « qnis namque ocnilis certave- 
rit nsqnam Vindicis , artificum veteres cognoscere dnctns ? « Et eodem 
carm. vers. nlt. • eerte tu ORnneris anctor Non aliis malles oculis, Ly- 
sippe, probari • IndejiMficium oculormm Plin. Epist. I, 21 : ■ Ut animi 
toi jndicio , sic ocvlomm plnrimnm tribno ; > et IIl , 6 : « Talia deniqne 
omnia , nt possint artificum etiam ocnlos tenere , delectare imperito- 
mm. ■ Qu« praecedunt in Statio , « qne vestis roseos accendere vultus 
Apta, etc. > ex Oridio snmta snnt, Heroid. XXI, 89: 

Ipu dcdit geminas digitis, et crinibiu aimim, 
Et vestes humeris indnit ipsa roeit. 

54- Plena dextra^ ut apnd Sil. luUc. XV, 56, • plenaqne dedit bona 
gandia dextra ; ■ Valer. Flaccus , VII , 608 : « Plena sic semina dextra 
Spargere gaudet agris. » Vide Broukbus. ad Tibull. 1 , 6 , v. 3a. Sed ut 
yemm fatear, non recte capio quo sensu connubia dici possint dari plena 
dextra; et aliquid Sirwhof suspicor latere. Forte legendum prona^ id est, 
facili, fayente. 

58. Myfrkaiqme grauei cfyttalUufue portat, Pro ntyrrhms, Salmasius, 



376 NOTiE IN CARMEN QUARTUM 

Plinian. Exercit. p. 1^3 9 probat scribendum esse murrasy a Graeca voce 
)Mo^^«; ea erat lapis e^ qao vasa murrina coDficiebantur; et ita semper 
scribi yult hanc Tocem , murra , non myrrha. Verum videtnr quod dicit 
vir maximus , et ideo in contextn meo secutus sum ; sed parum apte 
puero dantur gruves murrcs^ qu« robustiori «tati magis convenirent. 
Huic incommodo sobveniunt Parm. et Rom. qu» habent , « myrrhasque 
puer crystallaque ; « quod qunm expressum fuerit ex diversis et non- 
nullis eorum optimis codicibus , nescio sane quare mutarint in graves; 
forte ex eo quod versu abhinc secundo sequitur Care puer, Sttperis etc. 
qnod quidem me moveret, nisi scirem hoc carm. paene e^temporancum 
fuisse, et minimum temporis ei impensum esse, prout ipse, Pnefat. 
testatur ; praeterea , etiam exactissimi poets interdum hoc sibi permit- 
tnnt , ut eadem voce utantur non ionge dbsita , quando sensus et sen- 
tentia nova orditnr, ut in hoc loco : quod plnribus testimoniis, si opns 
esset, probare possem.In cootextum itaque recipiatur « murrasque puer 
crystallaque portat. » 

65. Olim etiam ne prima genas lanugo nitentes Carperet. Non intel- 
ligo quo sensn lanugo carpit genas; vestit quidem et obumbrat genas; 
sed carpere genas alia omnino res est, etfebris vel pthisios potius quam 
lanuginis. Noster, II , 6 : «jacenti Injecit nexus, carpsitque immitis 
adunca Ora verenda manu ; » Lucan. IX, 744 : « Ecce subit virus taci- 
tnm carpitque meduHas Ig^nis edax ; » Prudentius, Hymn. in Exseq. de* 
fanct. V. 101, 

Nam nalla deinde senectas 

Frontit decus invida carpet. 

Sic i^arpere vires pro iniminuere et exhaurire^ apud Vii|(. Goot^. m, et 
alios. Scripsit Statius , « ne prima genas lanugo nitentes Spar^ret ; ■ 
nibil certius. Gonf. Sil. Ital. VII, 691, et XVI, 469. ^jpar^ere proprium 
• in hac re verbum ; vid. Ovid. Metam. VIII , 567 ; Art. Amat. IH , 76 ; 
Epist. ex Ponto^ I « 4> ' » ^s^- Flacc. IV, a33. Pingere malas eodem sensa 
Auctor Pane^rici ad Galp. Pisonem, v. a48 ; et Ausonius in Epitaph. 

GlaucisB : 

Laeu bia octoDO tibi jam sub consulc pobes 
Pingebat teneras , Glaucia adulte, genas : 

iia legendum ; vulg o cingebat; licet alibi eamdem vocem usurpet eodem 
sensu , nempe Parental. XXIII : 

Tn tener et primo, nove flo», decerperis aevo, 
Nondum purpureas dnctns , Ephebe , genat : 

ubi vulgo, Quam tener; sine sensu. Apuleius, Miles. V, « Jam medium 
cursum statis agere, interspersum rara canitie. » Mox pro fuscaret gra- 
tia forma, Gronovius mavult ^aui/fa/orma?; bene ; Ond. Met. XIV, 65i : 

Deniqne per multas adilum sibi sirpe figuras 
nepperit, ut caperet speratse gaudia formx ; 

Noster, Thebaid. X , 6a8 : « Nunc age quis stimulos et pulchrae gaudia 



HBRI TERTII SILVARUM. 877 

mortis Addiderit javeni , etc. • Silv. IV, 7 : « Tentat andaci fide Idan- 
tuanse Gandia famae ; » et carm. IV ejusd. lib. « yentosaque gaudia famfle 
Qnaerimus. « Fuscaret gaudia : Symmacb. Epist. edita a Lud. €2arrione , 
Emendat. lib. I , cap. 1 1 : « Baiis remotus ab arbitris otiabar. Eo post- 
qaam mmor allatus est terre filios convenire , oppido cavemus ne so- 
briam solitudinem nostram solitas plebeia fuscaret ; » ubi pro solitas , 
Carrio conjicit ebrietas^ longe nimis a vulgatte scriptura : legendum clare, 
iodalitas piebeia ; at opponatar solitudini, Lucan. X, i34: * stat contra 
fortior setas Vix ulla fnscante tamen lanugine malas. » Qnomodo buic 
hirsutis obviam ibant mangones disce ex Plinio , Hist. Nat. XXX , 5 : 
« Ne sint male hirsutae, fbrmicarum ova pueris infricata praestant; item 
mangonibus , ut lanngo tardior sit pnbescentium , sanguis e testiculis 
agnomm qni castrantur. » Recte vero pulchne formcB ^ ut Via Dom. v. i5. 
Saeton. Vita Persii poetse : ■ Fnit momm lenissimorum , verecundiae 
virginalis, fomue pulcbrae. » 

74* Nune Jrangere sexum , Atque hominem mutare nefas. Domitianos 
legem tulit , qua castrari mares prohibuit. Tranqnillus : « Castrare ma- 
res vetuit : spadonom pretia , quae apud Mangones erant , moderatns 
«st. m Martialis : 

Non paer avari secras arte Mangoiiis 

Virilitatis damna mGeret ereptx. 

DOMIT. 

— Quibns obstitit Domitianus crimina nunc per Divinae Beligionis Pon- 
tifices licent ; neque in Italia sua lans theatro , quin feminea voce aures 
demalceant isti (an istae dicami , nescio) cantatores, quibus ab ignomi- 
nia sna nomen inditum. A. 

84* ffmc et purpurei cedat coma saucia Nisi» Gronov. Diatr. cap. 34 : 
« Sauciam comam interpretatur Domitius que decerpta a filia erat. Sed 
saucia nihil alind est quam purpurea, sanguineuy saucii colorem lefe^ 
rens.m Hanc Gronovii ezplicationem merito rejicit Salm. Epist. 108, 
qnum ob alias rationes, tnm qnia si saucia accipiamns pro purpurea, 
erit purpurea coma Nisi purpurei, Ipse nihil statuit , sed aUam inter- 
pretationem qnaerendam putat. Et quaerenti in promptn est; qnippe 
coma sauda purpurei Nisi est coma purpurea saucii Nisi; qna hypallage 
nihU frequentins omnibns poetis , et exempla dabimus ad Silvar. IV, i , 
V. 45. Coma purpurea , ut Virg. Georg. 1 , 4o5 : « Et pro purpnreo pce- 
nas dat Scylla capillo. » Hyginus , Fab. 198 , « Nisns Martis filius, sive, 
ut alii dicunt, Deionis filius, rex Megarensium, in capite crinem pur- 
pof eam habuisse dicitur ; » unde purpureus senex dicitur Nostro , Theb. 
J, 334. 

88. Accurrunt teneri Paphia ewm matre volucres, Per teneros volu^ 
cres inteliigit Cupidines; sed mihi vix credibile est S^atium duo adjectiva 
•ine sobstantivo adhibaisse. Vide qaibos rationibtu indnctua lego pueri, 



378 NOT^ IN GARMEN QUARTUM 

Ron teneri Toloeres. Ofid. Eput. ex Pont. III , 3 : « Hbc cf^ Tisua 
pnero dizisse Tolocri ; » AiDor. II , 7 : * Per Venerem jaro pneriqtie 
latiltf arciis ; « i. e. voluerit. Idem, Bfelam. V, 364 : > ^idet honc Ery- 
cina Tagantem Monte suo residens; natnmqne amplexa TolAcrem; « 
Glaodian. Epithal. Pallad. et Ceier. t. g , « Pennati passim pueri , qno 
qnemqve Tocarit Umbra , jaoent ; » Noeter, infra , carm. V, 68, • Nonne 
lcTes pneros, non te, Gytherea , pndebat Hoc cessare decns? » id est, 
puerot volueres. Thebaid. IV, 794 1 « Sic tener Odrjsia BlaTors niTc, sic 
pner ales Vertice Mssnalio , ete. » Dudom , opinor, agnoscis puems to- 
hicres ; ales puer Horat. Carm. UI , I3. 

94. Nohile gemmato speeulum portaverai auro. Modo dixerat, « At- 
que auro gemmisque locant ; » statim dictums est, « ipsoqoe potentius 
auro ; • haec mendi suspicionem incutiunt. Le^^o , ■ Nobile gemraato 
speculum portaTerat orbe ; » « specuium nobile gemmato orbe. » Mar- 
tial. Epigr. IX , xTin , de hac re : 

Hos tibi landatot domioo , sna toU , capiQos 

Ille taus Latia misit ab urbe pucr; 
Addidit et nitidam sacratis criBibas oibeu , 

Qao felix fedes jndice cnka fiut ; 

ita legit Heins. ad Ovid. Amor. I, i4> P^^ ^o^ ^^^* ^^^^ phira ejus- 
dem ar^meoti apud Martialem, loco indicato. Orbis gemmatus est m*- 
ft^ifu* spcculi, gemmis interstincta. Senec. Nat. Qu. I, 17: net mox 
propnus huic ministerio preparatus est orbis ; » de speculis. 

97. Et vultus huc usque relinque. Barthius gloriatur neminem ante se 
Tidisse legendum esse hic usque. E^o lippus rideo Stalium scripsisse , 
« Et Tullus hos usque relinque ; » dicit Cupido : speculum quoque una 
cum Gomis demus: nec ullum munus gratius erit .£sculapio; immo 
gratius erit aurea pyzide , modo tu in iUo figas aciem , et relinquas iUic 
in perpetuum bos vultus , taUs Tultus , talem formam, qualem nnnc ha* 
bes: elegantissime : scriptum erat pro hos, hoc; unde fecemnt kuc. 
Hos est iaUsf ut Herc. Surrent. t. i^o : « hos nec Piseus honores Jup- 
piter^ aut Cirrhae pater aspemetur opacae. » Herc. Epitrap. t. 106, « nec 
barbarus unquam Annibal , aut saeri posset tox horrida SuUce His cele- 
brare modis; » id est tales bonores, talibus modis. Thebaid. III, 229: 
« taUs mihi , nate , per Argos Talis abi ; sic ense madens , hao nubilus 
ira; » ita legendum ; Tulgo ac nubilus; hac ira est tali ira. EpithaL SteU. 
T. 162, «Quonam hic usque sopor, Tacuique modestia lecti?» Venus 
Violantillam aUoquitur: Quousque talis sopor, tii^us et sine conju((e? 
ubi male conjectabam pudor pro sopor, non tunc percipiens significa- 
tionem <rov hic in isto loco. Dele igitur pudor in ima pagina , et totam 
notam p. 79, nisi ob lcTem Lncani emendationem aerrari tcUs. 

io3. Eatj on9, perannos lUaeos Pyliotque simuL Stultum nimis ei 



LIBRI TERTII 8ILVARDM. 379 

pnerile boc Totsm tmini , o EariDe ; si enim aKqiiit eat per annos Ilia- 
ees, teo astatem Tithom, ifaodnam opos ut simul eat per antios Netto- 
ris ? Tohiiati , opinor, dicere , jmigat aetatem Nettoris vuti Titkoni ; m 
apnd Martialem , epi^p*. VIII , a , in rc simili , 

Terranmi Domino Deoqae nottro 
Promuic Pyliani qaater teBectam : 
Addat, iaae peter, toani ro^mot. 

Sed ho€ non ett simul ire per annos Pylios, Bed posiea; eat primnm 
per annos Tithoni, deinde Tel postea (non iimul) per annos Nestoris : 
si enim nmul eat , nihil annis Domitiani per hoc Totnm tuum addetur. 
Hoc modo optasti, « eat, oro, per annos Iliacos Pyliosqne situs; ■ i. e. 
feneefutem; probo hoc ex SilTSr. I, 4) ▼> isS: «Tn Troica di^ns Soe- 
cnla, et Enboici transcendere pnlTeris annos, Nestoreosque situs;» 
hcc est res ipsa. Virg. iEn. Vn, ^o , « Sed te Ticta sitn Terique efFceta 
senectns ; » ad qiue Serrius : > Vieta situ senectus, Temporis longinqni- 
tate , ex qna nascitnr situs. « Hnnc locum imitatnr Statius , SilT. III, 3 : 
«Tq, eeu tarda sitn, rebnsqne exhansta senectns ErraTit, sen, etc. • 
Thel>aid.Vn,744: 

Sic nbl nabiferi montit latas aat Doya yentis 
Sohrfa hiems , ant Tfcta sim non pertnHt aetas ; / 

ita legendnm; Tulgo, nubiferum, Seneca, OEdip. t. 8i8, «prima lan- 
gnescit senum Memoria, long^o lassa sublabens sitn. » Orid. Metam. VII, 
a85, de iEsone recocto , « abeunt pallorque situsqne; » et mox t. 3oa, 
• Dnmque refert inter meritomm maxima demtos ^onis esse situs. ■ 
PyUas dies OTidins, Trist. V, 5. Vir|rilius, Catalectis : 

Carmina , qaae Pyliom , saeclit accepta futnrisy 
Carmina, qiue Pyliom Tincere di^a seoem ; 

qms ferre potest Pjlium et Pjrlium senem? lege, « Carmina qnae Phry- 
0inm , saeclis accepta fnturis ; ■ Phrygius senex sen PriamuSp et Pylius^ 
scpissime conjnnguutnr, ut in loco Statii jam citando ^ et passim his 
SilTis, et alibi. Pylite senecUe Noster, Theb. V, 761: « Pyliae nec fata 
senectae Maluerit, Pbrygiis aut degere longins annis ; > ad quse Lutatius 
Tetus Scholiastes : « Pylias senex, jam annos Nestoris dicit ; » lege, « Py- 
liam senectam annos Nestoris dicit. » Pari modo depraTatus forte OTid. 
locns , Metam. IX, a53 : « aetemum est a me quod traxit, et expers At- 
qne immnne necis, nullique domabile flammae; • ubi pro neeis, codex 
habet simuly notanle Heinsio; qni conjicit^ « Atqne immune sitns: » 
bene. Verhorum situs Senec. Epist. 58 ; veferem istatem Terboram to- 
cat Horatins, Art. Poet. Est Tero situs «proprie lanugo qnaedam ex 
hnmore procreata , » nt ait SerTios , ad Virg. lEa. VI , 46a : pro tetate 
simpliciter eam luurpat Serenus Sammonicus, lib. de Medicina, c. 36 : 

Praeterea qaascnnqoe ▼otes aTcrtere setat, 
Atque in perpemnm rediviTa ocdadere tela , 
Gorporibas Tulsis saniem perdacito ranae, 
Sed qnae panra sita est, et ranco gamda qnesto. 



38o NOT. IN GARM. IV LIB. III SILV. 

De Nestoris iitu seu aetate insignis est Propertii locns, Ele(f. 11, lo, 
insigniter depravatns. Loquitur poeta de incommodis longae vitae, et 
quanto melius Nestori fnisset , si communem et nsitatnm vivendi ter- 
minum non ezcessisset: 

Nam qno um dabiae terremr •piritni horae ? 

Nettorit ett visus pott tria sccla cinis. 
Qait tam loDgKva: nemioissct fata seoectK 

GaUicas Hiacit mUes in aggeribos ? 
Non iHe Antilochi vidissct corpas humati ; 

Diceret aut, O Mort, cur mihi tera venit? 

Ita ediderunt Scaliger et Broukhusius ; et piget sane referre eorum ex- 
pUcationes falsas 9 qnum adeo in propinquo sit veritas : 

Nestoris ett vitus post tria ssda cinis ; 
Qoi si tam longae minaittet iata senectae 

GaUicat Iliacit milet in aggcrihut , 
Non iUe Antilochi vidittct corpat humati ; 

explicatione non eget locns jam facillimus. Simile est istud Vdl. Pater- 
culi ,11, 48 9 de Pompeio : « Qui si ante biennium qaam ad arma itum 
est , gravissima tentatns valetudine decessisset in Campania , defnissec 
Fortunae destmendi (f. destituendi) ejus locus; et quam apud superos 
habuerat magnitudinem , inlibatam detulisset ad inferos. » Et eod. lib. 
cap. 7, de Gracchis : « Qui si civilem dignitatis concupissent modum , 
quicquid tumultuando adipiscigestierunt, quietis obtulisset respublica.» 
Restat scrupulus , quare Nestor vocatur Gallicus miUs : vide , si tanti 
est y Scaliger. et Broukhus. : ego vero conjicio : 

Qtti ti tam longae minaittet fata senectae 

Saaciut lliadt roilet in aggeribat , 
Non ille Antilochi , etc. 

Si vitam, inquit, finisset eo tempore quo vulneratus erat pugnans ad 
Trojam, non vidisset funns Antilochi. Haurio hoc ex sensu, et simili 
loco lib. 1 , 31 : « Miles ab Etrnscis sancius aggeribus. • Possem tibi di- 
cere parum differentiae esse in scriptura Tocum Saucius et GaUicut in 
minuto charactere; sed satis haec. 



>^m -l— 



CARMEN V. 



AD CLAUDIAM UXOREM.* 



QuiD mihi maesta die, sociis quid noctibas, uxor, 

Anxia^pervigili ducis suspiria cura? 

Non metuo ne laesa fides , aut pectore in isto 

Alter amor : nullis in te datur ire sagittis, 

Audiat infesto licet haec Rhamnusia vultu , 5 

Non datur; et si egomet patrio de Utore raptus 

Quatuor emeritis per bella , per aequora y lustris 

Errarem , tu mille procos intacta^fugares; 

Non intersectas commenta retexere telas , 

Sed sine fraude palam y thalamisque orbata negasses. 10 



VAtilM LECTIONES. 



* M Claudiatn u^orem. Parmen- 
Stt addit , ut secum Neapolim lece- 
dat. Itennn ez Prsefat. « samma est 
Eclo^a, qua mecnm secedere Nea- 
polim Claadiam meam exhortor. « 
— God. Par. ed» pr. nil mutant. A. 

3. Ne, Cod. Par. a manv prima 
nec; ex emend. ne, Ed. pr. nec, A. 

9. Valgo : Non intertextas, Cod. 
Paris. edit. princ. non intersectas, 
Conf. not. A. 

10. Thalamosque armata nega»- 
ses. Non yideo qaem locam hic ha- 
bere potest tox armata; nzsi virt»- 
tis adeo Amazonicc faerit Claadia, 
ut ad depellendos procos arma su- 
meret : certe hoc non voloit Sta-- 



tias ; lege orbata : etiamsi marito 
orbata et desolata esses, tamen 
tantae ea fidei et probitatis, ut nuU 
los procos , nullas novas conditio- 
nes admitteres. Bene vero orbatay 
ut apudClaudian. de fiello Gildon. 
« Orbatas jubet ire nuras , nuper- 
que peremtis Arridere viris ; » No* 
ster, Glauc. Melior. vs. 8 : ■ citius 
me tigris abactis Fcetibus, orbata^- 
que velint audire letenae : » ubi vide 
quae notavi. Est autem Grapcae ele- 
gantiae quod verbum nego dativum 
casum post se trahit. Noster, Silv. 
UI, 1, 134 : « saxa negantiaferro, » 
id est, non admittentia ferrum ; sic 
Theb. IV, la^) Cereri negatDymey 



38a P. P. STATII SILVARUM 

Dic tamen unde alia mihi fronte, et nubila vultu? 
Anne quod Eubo'icos fessus remeare penates 
Auguror, et patria senium componere terra? 
Cur hoc triste tibi ? ceite lascivia cordi 
Nulla , nec aut rapidi mulcent te praelia Circi , 
Aut intrat sensus clamosi turba theatri : 
Sed probitas , et opaca quies, et sordida nunquam 
Gaudia. Quas autem comitem te rapto per undas? 
Quamquam , et si gelidas irem mansurus ad Arctos, 
Yel super Hesperise vada caligantia Thules , 
Aut septemgemini caput haud penetrabile Nili , 
Hortarere vias : etenim tua, (nempe benigna 



i5 



30 



id est, infoeeunda est fmgihutf ut 
bene schoUastes. Thebaid. UI, 69 : 
■ jamqae ut mihi prodiga vits Pe- 
ctora et eztremam nihil horrescen* 
tia sortem Aspicuis , helhim infon- 
dnm, ominibusque negantem Movi» 
sti, fnneste, aciem ; » italegendum, 
'vnlgo , extremam mortem et omt- 
nihus negatam; IV, 4^7, « jam tnm 
pavidis maculosa bidentnm Gorda 
nejjant, diraque nefas minitantia 
vena ; » ita etiam paM&m apnd hane 
et aUos ; vide ad Herc. Suit. v. i 33. 
I«cge igitor, « thalamisque orbau 
ne^sses ; » non admitteres novas 
naptias. — Cod. Paris. edit. princ 
thalamoiqiie atmata, A. 

1 X . Pro alia frontef Parm. alta; 
et pro vultu, Rom. vultuti bene; 
ut mitis vultus Herc. Epitrap. v. 55 ; 
ubiintelli^itur quoad; ut et Euch»- 
rist. V. 4I9 « Tranquiihun valtus et 
majestate serena Muloentem ra- 
dios ; » ubi parilier erat wdtu^ sed, 
— Cod. Par. ed. pr. alta frmUe,.,. 
vuUus, A. 

16. Ciamosi turha theatrL Snsp^ 
cor Statinm scripsisse cura themtri; 



ex PMperlio, H, 16^ 33 (GoUect. 
nost. Ed.) : « Tot jam abiere dies, 
quum me nec cura theatri Nec te- 
tigit Gampi ; nec mea Mnsa jnvat. » 
Vide ad II , 3 , V. 70, ubi he voces 
commatantur. 

ai. Haud penetrahiie, Sic edit. 
pr. et cod. Paris. qni ex emenda- 
tione habet inpenetrahile. A. 

22 . B(BC mens tua nempe henigna 
Quam mihi sorte Venus junetam 
fiorentihu* annis Servat ef m se- 
ntttm, H»c est editionum plerarum- 
qae lectio et distinctio, aine seasu 
aut ezitu. Gronovius vero , Rcli<|. 
ad Silv. monet le in membranis 
Salisbur0.inveiiisseatefitm tua; ia 
BiS. Rhod. et editt. Yenet. eteatm 
tua; et ita e^^o in editt. Parmensi; 
Romaiui enim, esi menstma; qnam 
lectionem a mala manu Douutii esst 
opinor, et inde in sequeiiteaedili»> 
nes propaf^aAam ^ mutau voce est 
in hmc, Omnino verum est elritim 
tua, etc. cum interpuoctione qnam 
in conteztu meo habes; sine qaa 
aullus esset sensus. Politianfts qno» 
qne, Epist. VI, 1, si verba ejus 



LIBER ni, CARMEN V. 383 

Quam mihi sorte Yenus junctam florentibus annis 
Servet ei in senium ; ) tua , ( quae me vulnere primo 
[ntactum thalamis , et adhuc juvenile vagantem a5 
Fixisti) tua frena libens, docilisque recepi; 
Et semel insertas non mutaturus habenas 
Usque premo. Ter me nitidis Albana ferentem 
Dona comis , sanctoque indutum Caesaris auro 
Visceribus complexa tuis ; sertisque dedisti 3o 

Oscula anhela meis : tu , quum Gapitolia nostrae 



recte capio , 1«^C eienim tua, non 
est mens tua, Pro forte, nonnuUae 
editiones, et inter eas Panneniis, 
habeat/brCe; perperam; son pro- 
priom iB hae re Terbnra ; vide que 
dixi a^ fipithal. Stell. v. Sa. Deinde, 
tervatetinsenium; ita Parm. Rom. 
et Venet. non servet; sed servet ve- 
rioa eat et elesantiof ; certe enim 
teoeriona esc affectns optare ut Ve 
inu istnd conjnginra aervaret io 
tenium ntrittsque, quam narrare 
tanCnm hoc ita esse : praesertim 
qunm ista narratio non adeo vera 
iit ; qnippe Stx^ins non erat senex 
q n a ad o haec tcripsit, prout discere 
petssia y si inspicias DodwcUi AnnaL 
Statian. cap. 47« Alibi quidem di- 
city • nos fortior stas jam fugit; » 
et alibi, « nos facta aUena caoeodo 
viaqpraor in senium; » sed non i» 
senium seruatus fuit , qid vergit i» 
senium tantum. £t qood summum 
•st^ probabale admodam «si Sut. 
flon eaceasisae tricesimnm sextum 
vit« annnm : qnomodoigitar dioere 
potait Venerem iUom sexvare m le- 
nnan? FaUatur i^tnr oecease est 
sommna Gronovios, ^nt DiatribL 
ca|i. 35 1 prsefert servmt, H Statium 
jam aejiem £acit ex eo qnod v. la 
diacrat , « Anoe qu<Ni bboioos 



£esvJL$ remeare penates Auguror, 
et^patria seninm componere terra ? • 
Atqui Statius non ibi dicit se jam 
compositurum esse senium patria 
terra , sed auguratur se olim factu- 
rum esse. AUter si snraas, ineptum 
erit istud Auguror : non enim de 
pnfsentibusy sed futuris soiemos 
augurari, Recte igitur servet; nt sit 
optantis ; et ita postea edidit Gra- 
OBOvius. Gevartius et Isaacus Pon- 
tanus hnnc locom infeliciter ten- 
taruot, ut necesse erat nescienti- 
bus antiquam et veram lectionem 
et enim pro hmc mens. — Edit. pr. 
esi mens tua^ etc. et moz servat. 
Idem apud cod. Par. a manu prima; 
41 secunda, eteiitm... servat, Hic 
autem et Ula, sorte, A. 

27. Insertas, Ck>d. Paris. a prima 
raano tocerfos; ex emendatione m- 
«erfiu. £d. pr. incertas» A. 

28. 7er me niiidis , etc. God. 
Par. a mano prima , nitidis.,, Dono 
eomis: a seconda, nitiJta,., Dona 
eomas, Edit. pr. nitidis,,, Domo co~ 
msis. Groo. nitidas,., Dona comms; 
Croc. nitidis^. Dona oemes. Vide 

BOt. Jkm 

3o. Visceribus, Sie ed. prioc. et 
ood. Parie. qni ad mar|;inem , pe^ 
cteribus. A. 



384 P- P- STATII SILVARUM 

Inficiata lyrae, saevum ingratumque dolebas 
Mecum victa Jovem : tu procurrentia primis 
Carmina nostra sonis, motasque in murmura voces 
Aure rapis vigiii : longi tu sola laboris 35 

Conscia , cumque tuis crevit mea Thebais annis. 
Qualem te nuper Stygias prope raptus ad undas. 



3a. Pro stevuni etdolebas^ Pami. 
saum et dolores; Bomi sctsvum, — 
God. Par. ed. pr. saevum in^ratum- 
que dolehas. A. 

34* Totiutfue tfi mturmure noetes 
'Jlure rapis viffili. Heinsius , ad 
Glaudianam , in Rufin. 1 , 1 5a , leffit 
motttsqHe in murmura voces; Teris- 
sime : alterum absurdum est. Quid 
enim est rapere noctes aure? « Scio> 
]u8 aliquis, inquit Heinsius, qui 
ignorabat aurem vigilem poetis pro 
attenta frequenter poni, illic loci 
refinxit, totasque in carmine no^ 
ctes; quomodo nunc legitur : quasi 
Statins totis noctibus aliud nihil 
egisset. « Iterum mala memoria viro 
eximio imponit : non enim vulgo 
legitur, tottuifue in carmine nocteSy 
sed in murmure; quod omnes quas 
ego vidi editiones habent. Sed hoc 
nihil est. Similiter dcpravatum lo- 
cum restituisupra, GlauciaMelior. 
V. 104» «Tu tamen et motas etiam 
tam in murmura voces y etc. » ubi 
ante erat, mutas etiam tum mut' 
mure voces; quod miror efFu^sse 
Heinsium, vel ab eo ferri potuisse; 
ita enim citantem video ad dictum 
Glaudiani locam ; quem omnino 
adeas ; ibi enim multa invenies hunc 
Statii locum illustrantia ; et ego 
aliquid dixi ad locum Giauciae ; cui 
addas licet hoc Auctor. Gonsol. ad 
Liviam , v. 307 , « Te raoriens per 
verba novissima questus abesse, 



Et mota in nomen frigida lingua 
tuum est; » Sabin. Epist. O, v. 3^, 
« Saepe abitura tuo ponentem bra- 
chia collo , Gavisum in fluctos 
aequora mota truces ; » Propertins, 
1 , 10, V. 5 : « Quum te complexa 
morientem , Galle , puella Vidimus 
in lon^m ducere verba moram ; • 
ita omnino legendum, vel longas 
moras; non , ot edidit BrouUiosias, 
« et lon^ ducere verba mora ; » 
quod prae altero inficetum pnto. 
iVox vero et vox in libris sspe 
commutantar ; ita Sil. Ital. VUI , 
a I o : « Anxia ducebat vigiii snspiria 
voce ; » Heinsius maluit nocte; qnod 
verum videtur ; vide Drakenborcb. 
ad locum. Valer. Flacc. II, aiS, 
ubi norratarus est scelas Lemni* 
dum : « o qni me vera canentem 
Sistat, et hac nostras exsolvat ima- 
gine voces ! » ita omnino legendum ; 
vulgo noctes. Quisy inquitFIaccas^ 
exsolvat nostras voces hac imagine, 
id est , excusabit me a necessitate 
narrandi hoc crudele facinus, «li- 
berabit vocem meam ab hac de- 
scriptione. » Nihil certius. — God. 
Paris. edit. pr. « totasque in mar- 
more noctes. » A. 

37. Nuper Stygias modo raptus 
ad undas. Quid est hoc , nuper modo 
raptus? nonne nuper et modo idem 
sunt? Vide supra, Lacrim. Etrnsc. 
vs. 170; et mox, vs. i83, «modo 
numina magni Pnes idii, atque bre- 



LIBER III, CARMEN V. 38s 

Quum jam Lethaeos audirem oomminus amnes , 
Aspexi , tenuique oculos jam morte cadentes. 
Scilicet exhausti Lachesis mihi tempora fati 40 

Te tantum miserata dedit , Superique potentes 
Invidiam timuere tuam. Post ista , propinquum 
Nunc iter , optatosque sinus comes ire moraris? 

Heu ! ubi nota fides , totque explorata per usus , 
Qua veteres Latias , Graiasque Heroidas sequas ? 45 



yes Saperum pacaTimas iras ; » id 
est , nuper p€u:avimus. Se J pndet 
hoc probare velie. Bene notat Ber^ 
nartitts veterem codicem pro modo 
habere/m>pe;qaodveri8simam est. 
Horat. Carm. UI, 8, 6, « Voveram 
dalces epalas, et album Libero ca- 
prum , prope funeratus Arboris 
ictu. v — God. Par. in textu , modo; 
ad marg. prope. Ed. pr. modo. A. 

4^- Timuere. Sic edit. princ. et 
cod. Par. qoi ad marg. babet me- 
tuere. A. 

43. Pro optatossinus^ quanto me- 
lius (inquit Bemart. ) seriptus, op- 
tandos? Non melius, sed pejus; 
verum est optatos sinus^ ut optata 
eonjux y non optanda, Epithal. 
Stelle ; et petita conjux , ibidem , 
non petenda. 

45. Qua veteres Laiias, etc. Su- 
spectns mendi versus propter tot 
voces in oi exeuntes , qus vitiosum 
ac ingratum sonant, ut bene notat 
Heins. ad Ovid. Trist. V, 5, v. 43 : 
unde , inquit , Statius reliquisse 
possit videri, « Qua veteris Latii, 
Graiisque Heroisin sequa es. » Satis 
cante agit vir magnus. Singula vi- 
deamos. Probum est veteres Heroi- 
dasy vX Pietat. Abasc. v. 355; et 
Ovid. Art. Am. T, 713. Veieres He- 
roidas aquas est ex Ovid. Amor. II, 



4) V. 33 : « Tu , quia tam longa es , 
veteres Heroidas sequas. » Nihil igi- 
tur in his vocibus innovandam, 
quum satis clara sitOvidii imitatio. 
De ceteris, mihi videtur legendum , 
« Qua veteres Latias, Graiumque 
Heroidas eequas. » Graium Heroi- 
dasy ut Graium murus Achilies, Ov. 
Metam. XHI, 281 ; Graium poette, 
Lucretius, II, 600. Latias Graium- 
<jue HeroidaSy pro Graias, ut No- 
ster, Thebaid. X , 838 , « exhanstis 
olim Graiumque suisque Missili- 
bus , V pro Graiis; et simiha pas- 
sim. Sic puellas JUbyte pro LibycaSy 
Herc. Epitrap. vs. io5. Jam vero 
tres voces in as desinentes ferri pos- 
sunt, ex his exemplis; Propemp. 
Met. Celer. v. lao, « Actiox Auso- 
nias fugit Gleopatra catenas; « Pro- 
pertius, II, a, 7, « Aut quum Mn- 
nichios Pallos spatiatur ad aros; » 
ita omnino legendum puto pro Du- 
lichias. Auctor Consolat. ad Liv. 
Aug. vs. 4>9» «Vix etiam faeras 
paucos vitalis in horos. » Et plura 
talia inveniri possunt. Insignis hu- 
jusmodi terminatio per quinque vo- 
ces continuas , in Epigrammate 
Antipatri, citato ab Heins. ad Ov. 
Amor. II, 18, V. a6, de Sapphone: 
•nif fjfnri MoS^AN ' Afl«f *tAN ^t^tA^N 
MoDaAN «cf i/c^tvAN • sed ibi omntnu 

35 



386 P. P. STATII SILVARDM 

Isset ad Iliacas (quid enim deterret amantes?) 
Penelope gavisa domos , si passus Ulixes. 
Questa est ^giale , questa est Meliboea reltnqui , 
£t quamquam ssevi fecerunt Masnada planctus. 
Nec minor his tu nosse fidem , firmamque maritis 
Reddere : sic certe cineres, umbramque priorem 
QusBris adhuc ; sic exsequias amplexa canori 
Gonjugis, ingentes iteras de pectore ptanctus, 
Jam mea : nec pietas alia est tibi , curaque natas : 
Sic ut mater amas, sic nunquam corde recedit 
Nata tuo ; fixamque animi penetralibus imis 
Nocte , dieque tenes : non sic Trachinia nidos 



5o 



55 



scribendum , TNf /Ata-tc Moi7^c 'aSa- 
yctT«cc, ex sensu. 

49. Corruptus Tersus, de quo 
vld. not. Cod. Paris. a manu prima 
vulgatam habuit ; nunc autem ex 
emendatione aliud innuit , sed vix 
perspicuum ; ni fallor, « Et quam 
que saevi , etc. » vel , « Et quae 
quaro. > A. 

50. Pro firmam , Partn, fictam ; 
et pro Reddere y Dedere. — Pro 
nosscy ed. pr. nosce. Mox Par. cod. 
in textu ^rmam que et ad marg. 
vitam; idem, seq. versu, Reddere^ 
et ad marg. Dedere. 

53. Vulgo : iterasii pectore: et 
sic edit. pr. et cod. Paris. qui ad 
luarg. reponit iteras in. Pro tngen- 
tesy ed. pr. ingentis. Vide not. ad 
vs. 53. A. 

54. Pro natas^ Venet. note; et 
mox Nota pro Nata. — Cod. Par. 
ed. pr. vulgatam exhibent. A. 

55. Pro ut, Parm. et Rom. et. — 
Cod. Paris. ed. pr. et. A. 

56. Nata tuo. Forte le^endum , 
fila tuo. Conf. not. 

5;. Non sic Trachinia nidos Al- 



cyone vemosy ut plurimi. Qninam 
autem hi vemi Halcyones nidi ? 
Plin. Hist. Nat. X, 3a s. 47) * faciunt 
autem septem antebrumam diebos 
nidos , et totidem sequentibus pa- 
riunt. » Ovid. Met. Xi, 7^5 , de iis- 
dem : « Perque dies placidos, hiber- 
no tempore, septem IncubaC Hal- 
cyone pendentibus apqaore nidis. « 
Lactantius, vetus scholiastes ad 
Stat. Thebaid. IX, 36i , « aves ma- 
rinae, quae hieme in mari nidificant, 
et pullos nutrire dicuntar qui dies 
septem tranquillissimnm facinat 
pelagus. » Vide et Hygin. Fab. 65, 
et Servium ad Virg. Georg. I, 399. 
Non igttur vemi Halcyones nidi; 
et si essent, nihil hoc ad rem, nrsi 
probari posset Halcyonen vetnos 
magis quam hrumales nidos dili- 
gere et amplecti soler^. Lege, « non 
sic Trachinia nidos Halcyone ve* 
ros , etc. • nidi sunt puHi ; rid. 
Claud. Praef. deUI Cons. Hon. v. 5; 
Virgil. ^n. XH, 4^5 » et Geoiig. 
IV, 1 7 ; et ita passim apud po^tas. 
Hoc non intellectum errori ansam 
dedit. Vides jam quamobrem veros 



LIBER III, CARMEN V. 387 

Alcyone veros , non sic Pfailomela pesates 
Gircuit amplectens, animaiDque in pignora transfert. 
Et nune ilia terit viduo quod sola cnbili , 60 

Otia tam pulchrae terit infecnnda juventse : 
Sed venient plenis, venient connubia , taedis. 
Sic certe, formseque bonis , animique meretur : 
Sive chelyn complexa ferit ; seu voce patema 
Oiacendum Musis sonat , et mea carmina flectit ; 65 
Candida seu moUi diducit brachia motu ; 



pulios sea nidos; quasi dixisseC, 
Alcjone non magis fovet suos, pro' 
prioSy et verospullos, quam tu hanc 
defuncti mariti filiam ; quae quidem 
sanguine non vere tua est, indueti- 
tia scilicet, etabaliena quasimanu ; 
tu tamen, qua es pietate, eam ve- 
lut verom tuam 8oi>olem amore et 
cnra proseqneris. Bene autem ve- 
ros nidos; sic Ovid. Met. JI, 38, 
vera propago; et mox , veros ortus. 
Virg. ^n. VUI, 3oi , « salve, vera 
Jovis proles. > Hujus contrarium 
dubius partus y Lucaq. IX, 902, de 
FsjUis; dubia soboieSf Sil. Ital. I, 
4i3 , d« iisdem ; et infinica ejua- 
modi. — Cod. Paris. edit. princ. 
«tniof. A. 

59. AmpUeUnSy aninumufue in 
pi^nom tfansfert, Parm. ample^ 
«tvnsfife aninuam^ue; Venet. am^ 
pUxuqua auinuan in pignora, Cer- 
tJMima eaieDdati* , ampiexutque 
mmmumufua in pignmru tramfert, 
^ God. Ptois. edit. pr. vul^atam 
rctmetit. A» 

60. Vnlgo, Btu wune; otinn in 
ced. Psaris. et ed. pr. Vers. seq. iuee 
et flle^jdm pro tam, Vide not. A. 

6a. Sed vement pienisy venient 
eomtuhia, tttdis* Non intelUgo has 
pienas Uedas; forte scriptum erat 



phettisy id estjfesiis, pli pro/, ut 
in libris MS8. miJlies fit : hoc non 
intellectum in pienis degeneravit. 
ita apud Symposinm , ^nigm. 83; 
Maium : « Est mihi nomen ovis , 
contentio magna Dearum^ Fraus 
juvenis Phrygii , pulchrarum cura 
sorornm , Excidinm Troja ; » vulgo 
le^tur juvenis functi pro Phrygii ; 
quae vox in libris MSS. scribitur 
frigii; itidefuncti; et pro puiehra- 
rum vulgo male muitatum. Juvenis 
Phrygius est Paris; nota historia 
aurei maii; puichrte sorores^ Juno, 
Venns, Minerva. Bene avLtemfestis 
tmdisy ut moz v. 70, « festascpie ac- 
cendere taedas; » conf. et Claudian. 
de Rapi. Pros. 11 , 3^7 ; idem , de 
Nupt. Hon. et Mar. «Tu festas, 
Hymenaee faces , tu , Gratia , llo- 
res Elige ; » et fV Cons. Uonor. 
« Quum tibi prodiderit festas nox 
pronuba taedas. » 

64. Ferit. SxS^o petit; qiiod et 
habent cod. Paris. et edii. pr. Vid. 
not. A. 

66. Pro didueit brachia , Heine. 
ad Ovid. Rem. Amor. v. 334, ^6^* 
dedueity quod idem esse ait ac mo- 
vet; et ita Parm. Male ; quippe di- 
spantio illa brachiorum, qmc in 
saltatione Ht, non at deductio bra- 

25. 



388 P. P. STATII SILVARDM 

Ingenium probitas , artemque modestia vincit. 

Nonne leves pueros , non te , Gytherea , pudebat 
Hoc cessare decus ? Nec tantum Roma jugales 
Conciliare toros , festasque accendere taedas 70 

Fertilis ; et nostra generi tellure dabuntur. 
Non adeo Yesuvinus apex , et flammea diri 
Montis hiems trepidas exhausit civibus urbes : 
Stant , populisque vigent : hic auspice condita Phcebo 
Tecta , Dicarchei portus , et litora mundi 7$ 

Hospita ; et hic magnae tractus imitantia Romai 
Quae Capys advectis implevit mcenia Teucris. 
Nostra quoque haud propriis tenuis , nec rara colonis 
Parthenope ; cui mite solum trans asquora vectae 
Ipse Dionaea monstravit Apollo columba. 80 

Has ego te sedes ( nam nec mihi barbara Thrace 
Nec Libye natale solum ) transferre laboro ; 
Quas et moUis hiems , et frigida temperat aestas ; 
Quas imbelle fretum torpentibus alluit undis. 
Pax secura locis , et desidis otia vitas , 85 



chioram , sed diduciio ; et ita le- 
genduni, isto qnem adducic loco 
Propert. II, i8, ex quo hoc Stat. 
mutuatus est , « Sive aliquis molli 
diducit candida ^cstu Brachia, seu 
varios inciniC ore roodos. » Ita di- 
ducet palmasy de natatore, apud 
Manil. V, ^22 ; ubi yulgo male le- 
fritur deducet, Nollem Broukhusius 
defendisset «ro deducet in loco Pro- 
pertii. Pro Candida VBrm. Grandia; 
absurde. — Ed. pr. Grandia didu- 
cit. Idem apud cod. Paris. qui ad 
marg. reponit Candida. A. 

76. Vulgo : at hic. God. Paris. a 
manu prima, at kic; a secunda , 
ac hic. Ed. pr. at hic. Vide not. ad 
vers. 75. A. 



78. Vulgo, etpropnis; quod et 
habent cod. Paris. edit. pr. Conf. 
not. A. 

80. Pro Dionoea columha, qnae 
est omnium editionam inepta le- 
otio, recte Gevartius Diontea co- 
lumba ; quod confirmavit simiUloco 
ex Theb. VII , 663 , ■ htec omine 
dexiro Moenia Girrhaea monstravit 
Apollo juvenca. » Addas locum 
Vell. Paterculi, 1, 4 • " Hujus clas- 
sis cursum esse directum alii co- 
lumbae antecedentis volatu femnt ; 
alii noctumo aeris sono , qaalis Ge- 
realibus sacris cieri solet ; pars ho- 
rum civium magno post intervallo 
Neapolim condidit. » — Cod. Par. 
ed. pr. Dionane columbw. A. 



LIBER III, GARMEN Y. 389 

Et nunquam turbata quies, somnique peracti. 

Nulla fbro rabies, aut strictae jurgia leges 

Norunt : jura viris solum , et sine fascibus, aequum. 

Quid nunc magnificas species , cultusque locorum , 89 
Templaque , et innumeris spatia interstincta columnis ; 
Et geminam molem nudi tectique theatri , 
Et Capitolinis Quinquennia proxima lustris ; 
Quid laudem risus, libertatemque Menandri , 
Quam Romanus honos et Graia licentia miscent? 



86. Pro peracH , Rom. paruti .* 
non male ; sed alterum melius. — 
God. Paris. et edit. pr. parati. A. 

87. In ed. Parm. pro strictaBJur' 
gia^ invenio scita Lycurgia; et leges 
non legis; et ila se invenisse testa- 
tur Heinsius ad Glaudian. p. 55a , 
nisi qnod pro aut citat neCy me- 
moriae culpa. Rom. scita Licugia. 
— Gronov. « aut strictx jurgia le- 
gis. V Gruc. ■ Nulla foro rabies , 
aot scita Lycorgia : leges Nferum 
jura viris , etc. ■ (vide not. ad v. 88). 
God. Paris. « aut scita Lycurgia le- 
ges ; » qui ad marg. reponit , « aut 
scriptx in jurgia leges. » Edit. pr. 
« aut scita lycugia leges. » A. 

88. Norunt : jura viris^ ctc. Vul- 
go : • Morom jura viris; » nt et cod. 
Par. et ed. pr. Gonf. not. A. 

93. Quid laudem risus liberta" 
temque Menandri. N. Heinsius ad 
Sil. Italic. Xn, 3i, pro risus legit 
ritus; et ita editiones nonnullae : 
bene ; licet alterum defendi possit. 
Parm. et Rom. litus; unde Ueins. 
ritus. Silius , loco notato , de Nea- 
poti loquens : « Nunc moUes urbi 
ritus, atque bospita Musis Otia, et 
eKemtum curis gravioribus levum. » 
Taoit. Ilist. V, 5 : « Quippe Libcr 
lestos Ixtosque ritus posuit ; Ju- 



dseorum mos absurdus sordidus- 
que. » Deinde pro Menandri legit 
theatri; et ila olim ego conjeceram : 
non bene : quippe praK:edit vox 
theatri, v. 91 ; praeterea, non adeo 
sui oblitus esse potuit Statius , ut 
uxorem ad Neapolim allicere ten- 
taret mentione facta libertatis thea- 
tralis; quandoquidem ipse, supra, 
V. 16, ait illam ex bis ludicrisnul- 
lam capere voluptatem : « certe la- 
scivia cordi Nolla ; nec aut rapidi 
mulcent te praelia Circi , etc. » uam 
quod memorat geminam moiem 
nudi tectique theatriy non istud fa- 
clt tudorum qui in iis fiebant , sed 
solummudo eedijiciorum causa , et 
ut Neapolin commendaret ob ma~ 
gnijicas species cultusque locorum; 
nt ex sensu patet. Non igitur thea- 
tri huic loco convenit ; molto mi- 
nus Menandri^ ob easdem et alias 
rationes.Later gerundium aliquod, 
ttt dicunt grammatici ; quale est , 
libertatemquejocandif vel tale ali- 
quid. Statianum hoc esse non puto, 
vel potius scio : placuit tamen ideo 
proferre , ut ad hanc formam acu- 
tiores vocem veram eruant sub tS 
Menandri latentem. — Cod. Paris. 
ed. pr. littus Menandri. A. 

94* Pro grata licentia bcne Ber- 



390 P. P. STAT. SILV. LIB. III, CARM. V. 

Nec desunt variae circuin oblectamiiia vilae : 
Sive Vaporiferas , blahdissiina litora , BEuas , 
Enthea fatidicae seu visere tecta Sibyllae 
Dulce sit , Uiacoque jugum memorabile remo ; 
Seu tibi Bacchei vineta madeotia Gauri 
Teleboumque domos , trepidis ubi dulcia nautis 
Lumina noctivagse tollit Pharus aemula lunse ; 
Garaque non moUi juga Surrentina Lyaeo , 
Quee meus ante alios habitator Pollius auget ; 
^nariaeque lacus medicos, Statinasque renatas. 

Miile tibi nostrae referam telluris amores : 
Sed satis hoc, conjux , satis hoc dixisse, creavit 
Me tibi , me socium longos adstrinxit in annos : 
Nonne haec amborum genitrix , altrixque videri 
Digna? sed ingratus qui plura adnecto , tuisque 
Moribus indubito : venies, carissima conjux, 
Praeveniesque etiam : sine me tibi ductor aquarum 
Tybris , et armiferi sordebunt tecta Quirini. 



95 



100 



io5 



110 



niMlius Graia ; patet ex opposilione. 
Similiter Sidon. Apollinaris, carm. 
XXin, 99, « rigorque Romanus 
fuit Attico in lepore. » De commu- 
tatione barum vocum dixi aliquid 
ad Silv. II , 3 , V. 96 , ubi par cr- 
ror, supra , pag. 218. — God. Par. 
edit. princ. grata licentta miscet. A. 
104. Pro JEnaricBque y Domitii 
cod. habebant Tanarumque; Parm. 
Penarumque. Emendationem Do- 
mirii confirmat Plinius, Hist. Nat. 
XXX, 3 : « In iEnaria insula calcu- 
losis mederi produntur aquac. « Bene 
igitiir lacus medicos. Auctor tamen 
^ttUe, V. 4^8) producit secundam 
^naricB syllabam : « Dicitur indi- 
ciis flagrans ^naria quondam. n — 
Cod. Paris. in contextu , JEnarice- 



que^ et ad marg. Termarum. Edit. 
pr. JEnariasque. A. 

106. Sed satis hoe^ conjux , satis 
hoc dixisse. Ita vulgo legitur. Parm. 
K Sed satis baec conjux satis est 
dixisse. » Bom. « Sed satis hoc con- 
jux satis dixisse. » Vulgata optima 
est ; ita , Propemp. Celer. v. 1 29 , 
« Hoc nos , hoc iteruip stantes in 
litore versos Cernemus fluctus ; » 
ubi vide qUtT notavi. — Cod. Par. 
ed. pr. « Sed satis haec conjunx satis 
est. n A. 

iio. Pro carissimay cod. Paris. 
et ed. pr. gratissima. A. 

III. Pro pjxjeveniesque etiam ; 
sineme, etc. Partn. pen/enies et sine 
me; Rom. pervenies. — Cod. Par. 
et ed. pr. Perveniesque e. s. m. A. 



NOT.E 

IN CARMEN QUINTUM LIBRI TERTII 

SILVARDM. 



* Ah CLkVMkM vxottKu. iEgrotayerat Papinins in arbe : jamque conva- 
leieeDS de secessa in patriam cogitabat, afFectas rerum urbanarum sa- 
tietate et tsedio. Glaodia uxor invita migrabat , desertura urbem et suos : 
eaaa hortatur et rogat , ut secnm discedat ; amoenitatem Campani» pro> 
poait, deniqiie nallam manendi cansam esse docet, quum ipse proficl- 
•catur. DoMiT. 

7. QuMtiuor emeritit p€r hella^ per tetfuora lustris, Ita editiones; et 
fofte defendi potest ; mihi tamen Terius yidetar, Quattuor emensis per 
Mia; certe multo usitatiua est. Ovid. Met. XV, aa6 : « et , emeritis mc- 
dii quoqae teniporia anots, etc. • abi in tribas eiemplaribas Heinsius 
iavenit ementis ; qaod illi placuit ; ( et ita edidimas. A. ) Eodem Hbro , 
rers. 186, « Cemis et emensas in lucem tendere noctes ; » quo tamen 
loco major est diyersitas ; vi^nti enim circiter libri habent emeritas ; 
octo immensas; ut difficile sit aliquid certi stataere. Heinsio placuit 
emersas, et ita edidit; non probante Burmanno, qui videtur maloisse 
emeritas. Videamus igitur an aliis exeinplis rem conficere possimus. Vir- 
gilius , Georg. 1 , 45o , de sole : « Hoc eliam eroenso quum jam decedet 
Olympo, Profuerit meminisse magis ; » Glaadian. XXIX Laud. Serena», 
T. 26 , de Ulixe : « terrae pelagique labores , Et totidem sevi bellis quot 
fluctibus anni Conjugii docuere fidem ; » ubi anni sssvi hellis frigidum 
est, et longe infra Claudianum : dixisse debuit anni exacti vel exhausti 
hellis; ex syllabis em savi lego, « Et totidem emensi bellis quot fla- 
ctibus anni ; * Sil. Italic. III, 898 , de Argantbonio , « Ter denos decies 
emensus belliger annos ; » Tibullus, m, 4 ^ 

Jam noz atberiiun nigris emcota quadrifis 
MuQdum , cxruleas bverat amne rotas ; 

Qaudian. IV Cons. Uonor. v. 373 , « necdum decimas emensus aristas 
Agpederis metuenda viris ; » licet tribus his exemplis active , non pas- 
mrt aamatur vox; ut et hoc Sabini, Epist. 1, v. gS, Ulixis Peneiope 

£t terra , et pelago , quidquid mihi triste canebat , 
Emeosus fato jam meliore vagor ; 



392 NOTiE IN CARMEN QUINTUM 

Alcim. Avitus , IV, 585 , « lateger emensam vertebat circinus annani; » 
Manil. IV, 5i , de Pompeio , 

Post victas Mithridatis opes , pelagusqne receptam , 
Et tres emenso meritos ex orbe triampbos. 

9. yon intertextas commenta retexere telas. Ita omnes editiones, ve- 
tustissimis exceptis : perperam ; quippe deest aliquid cui intertextee sint 
hae telae , auro puta vel argentc , vel tde quidpiam : <ro intertextas enim 
tluas res postulat : nec potes dicere tela intertexitur^ sensu salvo , nisi 
simul dicas rem cui intertexatur tela. Et vide quam facile sit criticam 
agere, et quam multis conjecturis pateat hic locus. Potes enim legere, 
« Non imperfectas commenta retexere telas , » ex Glaudian. de Rapt. 
Pros. 1 , 269 , in re simili : « Sensit adesse Deas , imperfectamqae labo- 
rem Deserit ; » potes quoqae interceptaSy ex eodem, lib. II, i56; et ibi 
quoque in re simUi , « Atque injerceptas agnoscit pectinis artes ; • potes 
etiam impertextas telas, non pertextas, non ad finem perductas ; et hoc 
Barthio placuit; potes adhuc intercisas; utTheb. 11, i84) ivx intercisa: 
a Mon fugeret diras lux intercisa Mycenas ; » ne qaidquam dicam de vm 
Beroaldi interfectas. Sed bene quod nulla harum egemus ; quippe Par^ 
mensis et Romana editt. dare habent , ■ Non intersectas commenta re- 
texere telas ; » « non commenta retexere intersectas telas , sed , etc. ■ 
retexere hoc loco est iterum texere , ut Ovidio , Met. X, 3i : « Earydices, 
oro, properata retexile fila ; » ubi Ueinsius memoriae lapsu hunc Statii 
locum de Parcis interpretatur. Retexere intersectas ttlas est iterum nere, 
redordiri telas, quas noctu intersecuisset. Elegantissime Propertius, II, 
9, 5 (Ediiionis nosr. pag. 168, Eo.), de Penelope, 

Conjagiam falsa poterat diCFerre Miaerva , 
Nocturno solvens tezta diarna dolo. 
Telam hanc fallacem vocat Sil. Italic. II, 181 ; tardam Sidon. ApolUn. 
Garm. XV, 160; mendacem Sabinus , Epist. I, v. 53. Si to retexere sumas 
pro dissolvere^ «cv«tX(^if , oronino legendum est imperfectas pro interse- 
ctas; sed vetustissimaram lectioni tutius est adhosrere. Atque hinc de 
misera Statii in his Silvis sorte jestimationem facere potes ; quippe ex 
quatuor yel quinque vocibus , quarum qusvis si ex conjectura librarii 
contextui inserta fuisset, ferri posset ; sola locum obtiuuit pessima, et 
nullo modo toleranda. 

a8. Ter me vidisti Alhana ferentem Dona comes. N. Heinsias, Not. 
ad Claudian. in Rufin. I, 37, hxc habet: ■ Apud Statium , Silv. lib. III, 
ad Uxorem , « ter me victrici Albana ferentem Serta coma , sanctoque 
indutum CKsaris auro Visceribus complexa tuis ; » quomodo restitaen- 
dus ilie locus. Vulgo scribitur, « ter me vidisti Albana ferentem Serta 
comes; » iii aliis codicibus est nitidis comes; sed victrici coma Statiam 
scripsisse sum certus. ■ Huin Ilcinsii conjecturac favel Nosier, Epiced^ 
Palr. v. i44 ? 



LIBRI TERTII SILVARUM. HgS 

Qaam toties lauata , tamen nnsqaam avia frondet 
Abstnlit , ant alinm tetigit Victoria crinem : 

et plnra hujasmodi coUigi possent. Sed prima editio Parmensis habet 
nitidas comas; Romana, nitidis comis. Quse quum MSS. sint lectiones, 
nec absurdi aliquid aut f alsi in se habeant , non audeo mutare. Niiidcs 
conue satis usitata locutio ; Ovid. Fastor. III, a : « Mars ades, et nitidas 
casside solve comas ; » conf. et Heroid. XXI , i66 : nitido capillo TibuD. 
1 , 8 , 5i : adde Horat. Epist. I, i4, 3a. Et ita passim poeta?, ne omnia 
exempla corradam. Retineo igfitur, 

. . . . ter me niiidis Albana feientem 
Dona comis, sanctoqne indumm Caesarit anro 
Visceribns compleza tais ; sertitqne dedisti 
Oscnla anbela meis. 

Quicunque primus mutavit nitidis in vidistiy non intellezit , opinor, ver- 
bnm substantivnm subaudiri , complexa es; cui respondet dedisti. Scio 
quidem nitidas comas plerumque sig;nificare unguento delibutas; sed 
non semper ita esse evincit primus ex Ovidio citatus locus. Faveo qui- 
dem conjecture Heinsianae , et vulgata eJegantiorem puto : sed non au- 
deo in contextum recipere. Quod vero pro dona citat sertaf lapsui me- 
moris imputo. — Ter me nitidis, elc. Ter Papinius coronatus est in 
certamine Albano , instituto a Doinitiano : id erat ubi poetae certatim 
Minervae laudes canebant : auctor Sueton. Victus autem idem est, ut 
bic fatctur, in certamine Capitolino , ubi Jovis CapitoUni laudes perpe- 
tua certantinm erat materia et argumentum. Domit. 

39. Tenuique oculos jam morte cadentes. Usitatius est , oculos morte 
natantes quam cadentes; Auctor Consolat. ad Liv. Aug. v. 93 sq. ; Ovid. 
Metam. V, 71 ; Noster, Theb. II , 638, « ille oculos etiamnum luce na- 
tantes Sistit; » ubi forte scripsit extrema luce natantes, i. e. morie; ut 
parva Uice natantes apud Sil. Ital. II, 133. Et sane ocnli luce natantes 
sine ullo epitheto vix mortem denotant. Nost. Theb. XI , 55^ : « Cerno 
0raves oculos atque ora natantia leto ; » alibi , Theb. VIII , 767, vocat 
lumina dubitantia figi, id est, natantiay et trahi oculos, de re eadem 
Theb. Vm, ad finem. Plura e poetis possem afferre, nisi sanam puta- 
rem vtilgatam l^ectionem. Vir^. iSneid. XI, 818 : « Labitur exsanguis; 
labuntnr frigida leto Lumina ; » Ovid. Trist. III, 3, 44? " Labentes ocnlos 
condet amica manus ; » ita pro languentes ex MSS. edidit Ueinsius , qui 
huncStatii locum addncit; eom vide. Senec. Epist. VIII, « oculos vigilia 
fetigatos cadentesqne; » Lucan. II, sS : « Vultusque exanimes oculosque 
in morte jacentes; » ubi tamen dubito, an non scripserit-Lucanus cU" 
dentes, Haec igitur adnoto, ne quis diligentiam meam desideret, aut 
putet se veram lectionem invenisse , his et aliis poetarum locis inductus. 
Ob hanc rationem porro moneo versum proximum , « Scilicet exhausti 
Lachesis mihi tempora fati , » mihi sandm videri ; argutari enim potes 
exactofiio^ ut Silv. V, 1, « exacti superest pars ultima fili; » vel, « exhau- 
stae tempora vitie ; » quae phrasis ssepenuinero apuil poctns occurrit. Scd 



3^4 NOT^ IN CARMEN QUINTUM 

tempora fati pnnUt Valer. Fi«£C. IH ^ 379 : • Sortitas^e breves , et 
parri tempora fati Perpetimur. >• 

49* Et quan<judun smvi feeerunt Mcmada planctus, Hic eac aaiia €& 
locis de quibos in Pcaefat. questus s«m ; adeo immaniter, si quid Tideo, 
depravatus, at sioe codicis alicajus vel variantis lectioiiis adnuiiacalo 
impossiUle sit eom in aanitatem asserere. Loquitur Statias de fidis ozo- 
ribasy et quae conjuges suos per omnes casus comitari veiAent : kEgiale, 
inquit , questa est relinqui, roallet comitari maritum suum Dioraedem ad 
bellum Trojanum; et ita Meliboea Pbiloctetem: et planctus^ quanquam 
s4Bvi, fecerunt Manada, Quam fecerunt Mainada ? et quare, et quomodoy 
et quando? Et si hsc omnia probaveris , quaenam connexio inter hanc 
et pnecedentem versum ? quid enim Mtenas aliqoa fiaoohi furiosa cum 
uxoribus iE^iale et MeJiboea ? quare tam emphatice ^/anctus quanquam 
savi? quasi hxc, quaecunque sit, de qoa sermo est, magis Mtenas facta 
fuissct, si planctus ejus minus stevi fuissent. Sed tempus est audire 
Gronovium , Diatr. c. 35 , ubi post citatos duos hos versus , ita loqui- 
tur: «Varie posteriorem versum torseront interpretes. Gevartius dis- 
jungit ri quamquam : Et quam quam scBvi; uti et Domitius, quando 
notat innsitate <ro quam cum positivo junctum ; frequentius addi parti- 
culam per, ut sit perquam scevi. Quem merito reprehendit ille, quod 
haec adLaodaroiam referat. Cruceus supponit: Et quam tam sffvt.Na^. 
Vera est volgata , et ita ezplicanda ; ,£giale relinqui se questa est : 
questa est etiam Meliboea: etplanctus ob desertionem, quamquam tri* 
stes «Fvique ( quia illa impia , immerita , iniqua ; non quales istae quas 
causa publica et di|;aitas GraBciae decusque regium imperabat, jaocta 
spe reditus) /ecerunt Manada aliquam, nempe Ariadnen. Inter plan* 
ctus et Iu0ubrem ejulatum deprehensa a Libero patre Goossis Mmaf 
facta est, hoc est, in comitatum et torum Liberi adscita ; hoc evenit in» 
ter istiusmodi flebiLes ritus et doloris insaaiam ; ideo planetm id feeme 
dicantur, more famiiiarissirao poetis fio^endi lurioy ro /m «moy. » Htt&- 
osqae Gronovius ; et defendit hanc eipUcationem , Elencli. Anlidiatr. 
oap. 5 ; ubt dicit de auUa alia quam de Ariadne Stattaa capi posae. 
Kescio quomodo tecum agatur, lector; ego qoidem*iiikilo magis adhoe 
video, quo sensu haec connecti possint. Qoid enim si Ariadne iiiler 
pianctus recepta fuerit in torum et comitatum Bacohi? qaid hoc ad 
oxempla uxorum , qusB conju({es aniarunt ^ et pro illis et cum illis qaid- 
vis perpeti pamts faerunt? de talibus enim agit Staftius; noa ea fabaUs^ 
aed historia. Mitto quod Ariadne non dioi potait/acta efte Mmnas^ ex 
eo qnod in torum Bacchi (lUttdit enim vir doctas addendo, et comtfa- 
fom) recepta fuit; alia.eoim res eat Mmnas, Scd «t compendii faciam 
(nMilto enim plara contra hanc interpretationem adferri possant), cor» 
mptissimus est locus, et forte routilas ; sapra enim , v. 4^ , dizii , • Qaa 
veteres Latias , Graiasque Heroidas aMfoas ; » et de Graiis tribas eaem- 
pUs absolvit : aM{aom erat ut ono saltem Lsiims demereretur. Utoanqae 
sity sine dubio scrip^t Et quam : dSgiaUf Melibasay eC iUa quam, etc. 



LIBRI TERTII SILVARUM. 3^5 

ut GapilL Ear. «• c«dat coma saucia Nud, Et <|uaiii Sperchio tnmidus 
aervabat Achilles ; » et ita passim ; sed ultra oon possum. Editiones ve- 
tustae nihil mutant hoc loco : nisi quod pro stevi Rom. sctevi. 

Jn Addendis autem postea aliud hoc snbjecit eruditissimus Markland. : 
Dia suspicatus eram partem hujns Tersus formatam esse ex Senec. Herc. 
QEt. V. 1 886 : « Feriantque graves Maenala planctus- » Obstupui qunm 
in Venet. pro Mtenada inveni p)ane Menala; unde pronum fuit facere^ 
«questa est Melibaea relinqui, Et cujus saeri ferierunt Maenala planctus ; » 
jEgiaUf Melibceay et illa cujus planctus ferierunt Momala. Quaenam fue- 
rit haec Herois Arcadica memoriae non nunc occurrit, nec vacat disqui- 
rere: non tamen dubito quin aliqua sit, cnjus maritus ad bellum Tro- 
janum profectus est. A. 

53. Sic exsequias amplexa canori Conjugisy ingentes iterasti pectore 
planctus, Jam mea, Ita distinxi : male Ttxtia a*ri^fii in vulgatis ponitur 
post planctuSf et sententia nova orditur ab istis : « Jam mea , nec pie- 
tas, etc. » qua re oppositionis elegantia pcrditur. Nemo vero mutet vo- 
cem exse<juias in relliquiasp utcunque adblandiatur. Exsequias amplecii 
est idem quod aJibi vocat colere exse<juitts, Pietat. Abasc. v. 39 : « lecti- 
que arcana ministri Hinc etiam documenta capit, quod dili{ps umbram 
Et colis easequias ; » funus amare Tbeb. XII, 198 , de Ar^pia , Polynicis 
uxore : • his anxia mentem ^grescit caris , et , qui castissimus ardor, 
Funus amat; » Herc. Epitrap. v. 9$ , de Vindice colenle amicnm snnm 
Vestinum , etiam post mortem : « quem nocte dieque Spirat^ et in care 
vivit complexibus umbrae. ■ Similis hujus vocis significatio apud Entro- 
pium, lib. Vn , de Vitellio : « Hic qunm Neroni similis esse vellet, atqoe 
id adeo prae se ferret , ut etiam exsequias Neronis , qne humiliter se- 
pnltse foeramt , honoraret , a Vespasiani ducibus occisus est. » fit ita 
loquitnr, lib. IX, de Gordiano : « miles ei tumulum XX roilUario a Gir- 
cesso , quod castrum nunc Romanorum est Euphrati immineas , aedifi- 
cavit ; exsequias Romam revexit ; ipsum Divum appeUavil. » Quibus in 
locis Tan. Faber, nova vocis notione offensns , utrobique errorem eaae 
arbitratur, et pro exsequias reponi vult reliqmas; quae, inquit, sunt ossa 
seu cineres: at exsequue longe aliud; neque ita loqui mos esL Atqui 
Statins ita loquitur, Et colis exsequias; ubi nihil mutari patitur vemn. 
Immo ipse Eutropius pariter loquitur, lib. VII , ad fin. de Domitiano : 
■ Funns ejus cum in(renti dedecore per vespillones exportatum, et i((no- 
bititer est sepuhum. » Eodem sensu vocem funus usurpat Ausonius , 
Epitaph. de Priamo; nempe pro corpore defuncti. Bustum vocat Noster, 
Theb. XII , 348 : ■ egena sepulcri busta. » Nihil igitur aut in Eutropio 
aut Statio mutandum. Sequitur, « ingentes ilerasti pectore plancfus. » 
Ante dixit qweris et adhuc; infra, amas et tenes^ in praesenti tempore ; 
quare igitur iierasti? mitto quod parum Latine dictum videtur iterasti 
peetore. Lege, « ingentei iteras de pectore planctus Jam mea; » adhuc, 
jam mea , tamen fidem servas memoriae prioris mariti , et quando ille in 
mentem venit, repeli^ planctns , non fictos, sed ex animo, de pectore; 



396 NOTiE IN GARMEN QDINTDM 

ut Surrent. PoU. vs. i43, « VWite securi! quorum de pecfore mixts In 
lon^m coiere faces ; » Herc. Epitrap. v. 55 , ■ Sic mitis vultus veluti de 
pectore gaudens Hortetur mensas ; » de pectore gaudens, non simwJatOy 
sed vero et ex itno eorde gaudio. Eleganter vero , v. 5a , Queeris adhuo; 
quasrere enira dicimur defunctos , quorum desiderio tenemur. Noster, 

Theb. XI , a63 : 

.... ardens 
Ecce aderat hicta , dictunisqae «Mnnia belli 
Libertate, Greon : urit fera corda Meooecens : 
Nulla paui requiec : illaai quarritqae tenetqoe ; 

Menoeceus enim , Creontis filius , seipsimi occiderat. Martial. X, lxxi, de 
Rabirio qui parentes composuerat : 

Hos tamen at primis raptos sibi quirrit in annis: 
Improbius nihil his fleiibos essc potest. 

Distinguit Plinius , Epist. VI , a , « Soleo nonnunquam in judiciis quc- 
rere M. Regolnm; nolo enim dicere desiderare. Gur ergo qucro? Habe- 
bat studiis bonorem , timebat , pallebat , scribebat. » 

56. Nata tuo. Totus locus sic habet : ■ Nec pietas alia est tibi cura» 
qae natse ; Sic ut mater amas , sic nunquam corde recedit Nata tuo. • 
Sed quis ferre potest hane barbaram positionem vocum naUe et nata ? 
Conjicio, « sic nunquam corde recedit Illa tuo ; » <ro nata videtur esse exr 
pUcatio marginalis «rov illay in contextum, ut saepe fit, postea ad- 
missa ; nisi sub voce Naia lateat proprium nomen hujus pueliae , Caia , 
vel tale quidpiam. Sed hoc incertissimum est; certius illud, hanc natam 
non esse ipsius Claudiae filiam, sed filiam prioris mariti Ciaudis ex 
priore uxore ; adeo ut Claudia nouerca tantum huic puellae fnerit. Quum 
igitur Statius dicit , « Nec pietas alia est tibi curaque natae , » intellige 
natae iUius, seu prioris mariti,de quo loquebatur verbis prsecedentibus ; 
patet hoc ex istis, « Sic ut mater amas; » quidnam enim eximium essec, 
si Qaudia amaret suam filiam ut mater? nonne omnes matres hoc fa- 
ciunt ? Sed dicit Statius , Tu , licet noverca tantum , amas filiam prioris 
mariti ut mater^ quasi mater esses , non not^rca. Ita Plinius , Epist. IV, 
19: « Quum sis pietatis exemplum, fratremque optimum et amantissi- 
mum tui pari caritate dilexeris, filiamque ejus ut tuam diligas , etc. » da- 
rius hoc apparcbit ex nota subsequente (vide etiam Var. Lect. vs. 5^ ); et 
notandum erat, quia a nemine adhuc observatum, aut intellectum. 

60. Heu nunc illa terit viduo quod sola cubUi Otia^ jam puickrw terit 
infecunda juventas l Mendosissimus locns, quem Gevartius, Papin. Le- 
ction. III, 14, ita refin£[ebat, 

Hea nunc iUa teric viduum qaod sola cttbile ! 
Otia tam pulchnr terit iafecunda javentv. 

Gruterus in Schedis, quibus utebatur Gronovius , «terit viduo quod sola 
cubili Olia tam pulclinc vere infecunda juventae. • Gronov. Diatr. c. 35 , 
et Elench. Antidiatr. c. 5 , legit , 



LIBRl TERTII SILVARUM. 397 

Hen ! nunc iUa tem Tiduo qnod sola cubili 
Otia ! tam pnlchra; perit infecunda juTenta; : 

et non dubitat Papinium ita reliquisse. Postquam tamen inspezisset 
codd. Rhod. et Salisb. et edit. Venet. qui omnes in priori versu pro 
terit habent tenet (et ita Parmensis quoque), in Reliq. ad Silv. ambi^it 
an fuerit, 

Heu nunc illa te