'■'^.
i^^^^^^^p^?^':^^
mt^.:^'^
^^
■**' ^f ^^
t'^.
vu^^
.0.'?4harvard university
«o
LIBRARY
OFTHE
DEPARTMENT OF MOLLUSKS
IN THE
MUSEUM OF COMPARATIVE ZOOLOGY
Gift of:
-Jhard W. Foster '
' >':*''
HARVARD UNIVERSITVj
LIBRARY
OF THE
DEPARTMENT OF MOLLUSKS
IN THE
;^^F€STER FUNDJI
^
iii Obferii atioiif CocJileanim
RECREATIO
M E N T I S.
ET OCVLI
In Obferuationc Animalium (^i
Teflaceorum
Curiofis Naturae Infpe^^oribus
Italieo /ermone frimum propofita
AP.PHILIPPO BONANNO
Nune denuo ab eodem Latlne ob!ata,centum
additis Teilaceorum lconibus,circa qus^
varig Problemata proponunturt
Arthur Jacob d5(;
To R. C. S. I,
1871.
R O M ^, \cnt
SVPERlORvlTpiRMlSSvTI'
ARGVMEMTVx^
Erum naturaUum-i^ AfjimaliumprdS^
cipu^ Cvgfiitio humatjam curiojttatcm j
fciendique cupidinem adeo extimulat ?
^t Virorum tnfignium quamplurimi
pretio/is lahorum , temporis^ auriqut^
expenjis illam explere curauertnt ,
^llexandrum Macedonem-t licet JJia*
ticis bellis diJiraBum-ithefauros ingen-»
Us profudijfe fcimus^ •vt afuo prteceptvre Arijlotele Anima^
lium Hijloria perjiceretur . Verum quia communi tJMcr'-
talium lege vtrique defecerunt > multas amijimus paginast
temparum ruiftis corfepultas -, vel incendiorum vi fublatas ,
qud quidquid ille ab gxperientia didicerat i referebant .
f 1 Talc
TaU vero adeo magnum opus vnlco fuh ^^ege ita perfici
s nemine potuijfet 5 vt adhuc quamplurima de effde»i^
e?jarranda non Juperejfent . Nojlro igitur Aeuo Viros in-
genio j c^* eruditione eximios per Italiam > Germawam-^ 9
(jalliam^i^ Angliam difper/os adillud perficiendum Veri^
tatis fiAmor extimulautt ^ omnique mentis conatu omner
fuam operam nauant •» vt ad Veritatis trutinam reuo'
cent quidquid T^^rum Naturalium Scriptores enuncia-
runt-ifcribanfqueeayquie vcl temporis yvel cognitionis de~
fe&u jjdem omiferunt .
Cum igitur in tAnimalium 'Teflaceorum hijloria^ >
qua pari-i ac C£terarum Rerum Clajfes , ohUEiatione ani-
mum afficity quamplurima fcitu digna deJi.iereJitur -^ ea
quod , vel omnino falfa > vel nonfatis prcbata » vel tedio
quodam legantur Iconum defeSiu > in quihus Animalia^
relata clar^ recognofcere haud pojfumus > oper<€ pretiunu^
duxit (jiuSivr hfcepaginif Curioforum ocuiis fuhijcere^
ad viuum ex^rejfas Conchyliorum Tejias 5 qu^ ipji no»
tabili flgurarum 5 aut colorum varietate , conjianti legz^
in JinguUs concinnata y ad Cpecies diuerfas referend^ vifce
funt i eafque , ex multiplici Oceani Jinu-^ ad mentemjuam
priuato Jiudio relaxandam , acseptas 5 publicis in paginis
collocare , ah iAmicis extimulatus^ non refpuit ',Jshi fua»
dens multorum pariter mentibus , oculifque non ingrato
futuras ohUEiamento ■> dum infe ipjif referunt mira Na^
turtt opera -, indicantque nouos eiufdem lufus > d nemine^
huc vfque.relatos *
^hnnquaginta circiter fupra Qjiadringenta tnterfe
diuerfas Italico iam pridem fermo7ie defcripferat , nunc
centum aliis adie&is , curwforum oculis latino porrigit >
C^ ne ieiuna ejfet eorum recreatio-, vtile menti otium ad^
dit , dubia non ind''gna PhUofopho proponens , quihus ad
Veritatem clare dignofcendam extimulatur , ea ojmno-^
prmrmittens > qu^ circa Tejiacea longis enarrationibus
^AuBores expofaerufft ^ fte aliorurh dlBa trafjferihefis »
legentium aures faflidio damnet .
Vtilem propterea Tra&ationem quatuor in partes
diuidit; in quarum prima-i pofiquam non puerilem -, fed
fapientcm-i ac proficuam occupationem ejfe comprcbauent
Tefiaceorum imiaginem , eorum inuefllgat Generatwnemy
fiue fub Marinis^vndis illafjatientur-ifiue terrenis gk^^
bis fine animali fuhfidant ; Vewde materiam cfpt^->-L^
recogncfcit -i qua formari pcjfunt a Natura -iColvrcs i^fu^
per -i Formas y ^ Ircprietates -, quarum heneficio Dtuini
Opificis Fr<crogatiuas PkiUfophorum mentes fihi fpcttan'
das ol^cJunt j caetercfque demum *vfus > quibus iuuantur
Homines y ea idcirco pretiofarum rerum lcco in Mufeis
hahentes quamplurimis 5 qua referuntur •
Tn ^ecunda fvero Parte fingulas defcrihit j notand^
Fartes 5 Formas > Colores % Kornina > c^ K?Haria ybi na»
J^cuntur ,
In 'Tertia quadraginta circiter Prohlemata proponity
duhijs rationes fuhneBens y quihus aliquis Veritatis ni'
tor 3 vel faltem affulgeat > fi clarius philofophica indagi"
ne recogncfci non poffit , Docet tSMargaritas e rore ne^
quaquam formari > vt fihi » ^ multis Plinius fuafit %
neque Concharum filias effe-, fed morhofam earunda^n^
luem • Refert rationem > vb quam Cocklea aurihus ad-
fnota marts fufurrum videamur audire ; caufam inqui-
rit 5 cur fuh vndis copiofius 5 quam fub ghbis nafcan-
tur , & pracipue in Mari Indiarum Ortentali , in qus
egregius piBnrata : cur in fuperficie potiffimum externa
dtfiinguantur colorihus 5 cur multa fpirarum crhibus cir-
cumuoluantur : cur memhrorum diuerfitatem vix haheant^
Cur DentihuSiCordey &Offihuscareant : Cur luna defi^
dente macrefcant: Pigra &fiolida fint : Balanorum fuc-
€us no6lu eniteat • Cur inter colores , quibus diuerfimode
pinguntur , non appareat CoerMleus : ^liaque pofi fimilia
f $ Pro'
Prohlemata-i a nullo haSfenus pvopdjita > ex*aminat : AtL^
CocbUa-, qua dicitur Venerea-ifit l\emora d Mutiano re^
lata 5 culus abdita vis velocem Nauium curfum valeat
retardare .
In Quarta demum Parte -yfupra ^uingentas tejla"
ceorum lcones ponityin parte fecunda defcriptas -y d^ tri-»
plicique ClaJJe dijlrihutas , in quarum Prima numerantur
Vniualuia non Turbinata 3 in Secunda 'Biualuia > in Ter»
tia Turbinata^ •
IN-
INDEX
C A P I T V Mv
PARS PRIMA.
^RxFatio ad Lcclorem ', pag. I
CAPVT PRIMVM.
Qua ratione meiis , ocuUque fapieiitis poHint Cochleis delc-
dari . 7
CAPVT ir.
Qua rationc a Cochlearum contemplacione menti obleflatio
augcatur . li
CAPVT iir,
Animalium Teftaceorum diuifio , in qua Specierum Varietas ,
eorundemque Origo indicatur, i-t
CAPVT rv.
Quseritur an Cochlese propagatione Specierum gcnerencur , aut
potius fponte ex fe n^fcantur . 22
CAPVT V.
Exponitur gcneratio Balanorum, eaquc conHrmatur Caputpra:-
cedens . 25»
CAPVT vrj
De materia apta adprodu<fl:ionem Teflaceorum. 37
CAPVT vir.
An CochlesB, q\ix in Terra inueniuntur . Lapides Terrigenx fint,
in quamdam imaginem Cochlearum figurati, an potias in-f
Mari generatse ♦ 41
CAPVT vriL
Earum Varietas ia Formis, &: Coloribus obferuatur • J/
CAPVT IX.
yiidi nam oriatur diuerficas Colorum in Cochleis. 58
COROLLARIVM .
Ql* circa colorum Genefim ia capice ruperiori didz Cant Ex-
peri*
I N D E X
perimciitis comprobanrur. '^5
CAPVT X.
Referuntur Proprictates aliquorum Teftaccorum , in quibus
eJucec Prouidentia Diuina . ^^
CAPVT xr.
De vario Teflaccorum Vfu. n 2
CAPVT XII.
Referuntur varia Mufea,in quibus Cochlearum , & Concharum
Teitae conferuanturj 81
PARS SECVNDA.
DEfcribuutur Teftacea in Parte qijarca delineata. U
CLASSIS I.
Continens Vniualuia non Turbinata ^ 88.
CLASSIS II,
Contincns Teftacea Biualuia. 91
CLASSIS iii;
Comprchcndens Teflacca Turbinata. j li
PARS TERTIA.
COntinens varia "Prcblemata Menti propofita in Cfcferua-
tione Teftaceorum. 17 j
PROBLEMA I.
Dc Gcneratione Vuionuin . Q^seritur in qua Concha fiar. 17^
PKOBLLMA H.
An materia, ex qua Vniones formatur /it Kos» i7p
PROBLEMA iri.
An Vniohes nafcantur ex Coneharuni Valuis , an in vifceribus
Ollreorum generentur, & an nt Morbusan Partus iilaruni_» .
pag. 183
PROBLEMA IV.
Cur Teftacea oriantur potius iw Mari , quam in Lacubus, & in^
Fluminibus. 187
PROBLEMA V.
Cnr nafcantur inUm potius, quam in Terra • ipp
• PRO-
CAPITVM.
PROBLEMA VI.
C«r multa nafcantur m Tcrra,nunquam vero in mctallis*. 191
PROBLEMA VII.
Ctirin Orientalis , vel Auftulis liidiarum maribus generentur
in maiofi cop'u , &coIoribus magis Piclurata, ipi
PROBLEMA VIIL
Cur aliqua Tcflacea f aper Ligna faciilus nafcantur,quam fupra-i
lapidest ip$
PROBLEMA IX.
Cur ka Teft;£ obdurefcant, cum ex niolli aqua generentur. ip5
PROBLEMA X.
Cur viuaiit Plurima immobiIii:er fuxis afixa. 201
PROBLEMA XI.
Cur no.mulla fint certo ordine ftriaca alijs non ftriatis . 103
PROBLEMA XIL
Cur vt plurimum in externa fuperficie finc colori^us pidurata__;.
pag. 20$
PROBLEMA XIII.
Cur multa fint Turbinata , 208
PROBLEMA XIV.
Cur ex Turbinatis pleraque iiguram Sphoericam induant. 215
PROBLEMA XV.
Cur Turbinata, vtplurimiim habeant Orificium Teilae ad dex-
teram partem conuerfum. zip
PROBLEMA XVL
Cur vix aliqua membrorum diuer/itas inTeflaceis appareat.
P^g- ■ 222
PROBLEMA XVII.
Cur careant Oflibus ? 225
PROBLEMA XVIIL
Cur fint Corde orbata. 226
PROBLEMA XIX*
Cur flnt Edentula. 227
PROBLEMA XX.
Cur Fel, lecur, & Lienem Tellaceis negauerit Natura. 130
PROBLEMA XXI-
Cur Teftacea,qn« os non habent, atcamen nutriantur. 2^1
PROBLEMA XXII,
Cur Turbiuata habeauc opercuium. *3*
PRa
INDEX CAriTVM.
PROBLEMA XXIII.
Ciir multa Turbinata, iiat eti.^iii cornii' js muiiita. 153
PHOBLhMA XXIV.
Cur vocem nonedanc . 235
PROBIEMA XXV.
Cur careant auditu, 237
PROBLEMA XXVI.
Cur Teftae animgtac nurio (cwCu fint pracdiice. ^40
PROBLEMA XXVII.
Cur Teftacea, tcjrae Vegetabilibus non ablimilia , nec viua, ncc
iTiortiia od.orem vllum di^undant, vtplurima Vegetabilia .
pag, 141
PROBLEMA XXVIII.
Cur diutius quam Pifces extra Aquas viuant, 245
PROBLEMA XXIX,
Cur Echini/eu Marini Erinacei Dentes habeant, & Ouanumc-
ro quniario dilparia. ?-44
PROBLEMA XXX;
Cur Turbinatis Cochleis Auri admotis vidcatur fibi quifquc_>
Maris fulurrura excipere . :?45
PROBLEMA XXXI.
Cur in Plenilunijs fint Pinguiores. 248
PROBLEMA XXXIT,
Cur Pigra flolidaque animalia fintTeftacea. -$ l
PROBLEMA XXXIII.
. Cur Cochleae Tella non exuanturjvt CrulUra» »5 *
PROBLEMA XXXIV.
CurBallanus fulgore quodam rplendeat, ^SS
PROBLEMA XXXV.
Curin tanta Colorum varictate Cochleas piiturantium , Caeru-
kus nunquam .ipparcat, ^17
PROBLEMA XXXVI.
An a CochIeaVenerea,quam Echeneidem,feu Renaorani dicunr,
poflit Nauium curfus retineri . ^^5
PARS QVARTA.
Ontinens Tervaccori.m Icoies; qux in partc fecunda defcri-
buntur ,
c
CAROLVS DE NOYELLE
Praepofitus Generalis So-
eietatis lefii.
CVm Libmm, cui tlculus (^creatio Mentis^
& Oculi in ohferuMione Tejiaceorum curiofs
U^atur^e /nfpecloritus propofita) a P.Philippo Bo-
nanno Sociecacis noltrx Sacerdote confcri-
ptum, aliquot eiufdem Societatis Theoiogi
rccognouerint , &: in lucem cdi poffe pro-
bauerintjfacultatem facimus^vtTypis man-
detur , fi ijs ad quospertinet ita videbitur,
cuiusreigratiahaslireras manunoftra fub-
fcriptas, &c figillo noffro munitas dedimus .
Romse is.Iulij i6i^
Carolus de ^ojeHe*
Im-
Jmprimatur, /i videbitur Reuerendifs. Patri
JVlag.Sac.Pal.Apoft.
iJe Aftgelis Arcbiep,Vrh.Vicefg.
EH Comnii/fionc Reuerendifs.Patris F.Dominici Mariae Pu*
teobonelli Sacri Palati; Apoltolici Magiitri perlegi Librum
infcriptum : Kecreatio Mentis , & Oculi in obferuattQTie Co-
chlearum curiofis Natur£ infpecforibus Italico fermonc primum
froppftta ab Adm. R.P.Philippo Bonanno Societatis lefu , nunc
denuo ab eodem latini tradita , Nihil in eo reperi Catholicae
veritati , ac bonis moribus rcpugnans , imo publica luce di"
gnum cenfco, fi eideni Reuerendiflimo Patri Magil^ro yi^um
fueric . Ex Donio Nouiciatus Romss die i.Nouembris 1683.
Nicolaus Sello V*Procurator Generalis , & Secretarius Generalis
C R. Minifirantium Infirmis , S, Romana Inquifitionis ,^<-
lificator yac S,Cpngregationis Indicis Confultor,
Imprimatur,
Fr. lofeph Clarionus S.Theologla! ProfcfTor %
ac R. P. F. Dominici Marias: PuteobonellJ
Sac A poft.Pal. Mag.Soci us Ord. Pr sed»
PR^FATIO AD LECTOREM,
QVI negoti/s otia', ferijs ludicra mifccnc l noa tam fuo »
quam naturae genio , humanspquc vitae conditioni obfe-
quuntur. Vitsenim , vel lauciatilTima; tenor , fi nulla_>
voluptate interpelletur , fpeciem refert Mufica?, aptis quiden-Lj
modulis temperatJE, imperfediaj tamen , nifi Harmoniam paufa
condierit, Tempus, tefte Plutarcho, die nodeque componitur,
quarum iila quieti , labori illa debetur , id quod Lucanus PifO'^
nejn pluribus monuit .
. Nec enim facundia femper
Addu^a cum fronte placet, nec femper in armis
JBellica turba manet j nec tcta clajficus horror
No^e.dieque gemit, necfemper Gnojjius arcti
Deftinat exempto ^fed laxat cornua neruo ,
£t galea miles caput» & latus enfe refoluit »
Sane Viros vndecumque fpe<3:atiffimos nouimus , feu priuato*
rum ftudiorum contentionem , feu publicas curas honeltis remif-
fionibus , & ludicris exercitatiouibus ideoque laudabili vacatio-
re relaxalTe, quod non fegne , & ignauum otiiim fedati , confir-
mare animum , & a labore recreare propo/itum haberent . Fa-
tetur id de fe Tullius » quod Tullius cum c foro, in quo verfarc
omnium auimos quoquo vellet confueuerat , rus, 8c in villam_j
concederet , vifus libi fuerit tanquam e procellofo mari ad por-
tum , ab armorum flrepitu ad pacis afylum , a fe denique,veluj:
ex alienapoteftate, ac dominatu euafifle . Hinc (ummis laudi-
bus dictum illud Scipionis profequitur : Nunquam fe minus
otiofum ejfe, quam cum otiofus • Et vere nemo fapiente fuauius
deliciatur, quiad rerum meditationem , autledionem fccefluni,
& folicudinem captat ; Eius rei grauiffimus autftor eft iEneas
Siluius Vir doftiffimus idem , & Romange Ecclefise Pontifex
Maximus , iBfi, (inquit) Magna Viroruvi recreatio, cum fe aliquis EpiH (6,
retrahit in folitarium locum, vt meditetur , vel lcgat . Et vero ad
recreandum animum quolibet libro potentior eft quicunque_>
demurn partusNatur^.c Hinc , vt nihil de tot alijs dicam , Sci-
pio , atque Leiins , tametfi alter ducendis agminibus , & confe-
rendis prseli/s, alccr dicendis in Senatu fententijs, verfandoque_>
quo veilet Collegarum fuorum iudicio infueuiflent, ad Ijtus nia-
ii§ eam aliquandovoluptatem qu^rebant , quam in Cochiearum
X defcri-
-2
PRyEFATIO
defcriptionc ipfe tibi miniftrare conftitui . Conflag namque eos ;
lAb.Z c,t, jj^qy jj. piLitarchus , CaieUy & Laurenti conchulas , & calculos /ff-
ifitajje, Qupd genus recreationis etiam ab aiijs pari ftudio , ac
iucunditate vfurpatum vetus adagium peperit , Conchas legere ,
hoc eft iucundis vtilibufque occupationibus fefe obleftaro .
At enim ifta rudibus puerorum ocuiis parata neutiquam eftjcum
enim plurimas concharum formas proJuco , /imul Mufscujii-»
aperio, in quo non tantum fe lumina pafcant colorum , ac figu-
rarum varietate , tanquam qui viridarium ingreflus varijs conii-
tum floribus , atque admiratione defixus, nefciret tamen querrLj
cxillis omnibus praeferre , ac concupifcere potifHmum deberet ,
Verumetiam, vtanimus ex accidentibus fubftantiam cognofcere
difcat , calleatque fubinde modum caufafquc tum molis , tum_»
formae, tum denique coloris ftngularum , Comperies enimuero
quantifit operis, ac laboris, penitus intimeque rei cuiufcunque,
velminimcB pretium cognofcere , quam Natura produxerit ,
aliam atque aliam admirationis materiam omni fuo opero
folita miniftrare , quseque terrae imprefla reliquit veftigia_j ,
camens capax , & prodigiorum artifex Gigantis efte depre-
hendet .
Equidem ifta magniiicentiiis , quam verius me dixifie ne-
mo putauerit, qui vel folas Cochlex fpiras intucns exiget fecum,
quantopere laboratum a Geometris fuerit in illis rite ducendis,
^ vero quascunque demum eius artis prjecepta tradiderunt ,
aliter efle tamen femper funt vifi , vt qui eam e circuli portio-
jiibus in anguftius fpatiura fcmper contracCli eompofuere, cum_->
CL "ra fpirales lineae circuli haud /int, tametfl circulares appa-
reant. Quis, rogo, Vitruuius tam mirabilem , ^ nulla fatis ar-
te imitabilem domum a^dificauit ? Equidem quo magis in-
ueftigandis earum caufis progreffus fueris , eo clarius deprehen-
des vcriifimum cffe , quod Veteres dicebant , Deum, NaturoB
«omine comprehenfum, in omni opere fuo , geometrizare quo-
dammodo , adeoque licere in fimplici Cochlea; fpira iucundifll-
mo labore humanum ingenium fefe circumagere .
Non erirproinde, aut inutilis, aut ftultus eorum labor, qui
vel e Pclagi fundo , vel littorali arena legant quod , ceu foret
indignum oeulis noftris,autaquisobruitur,aut pedibus procul-
catur ; At inquiet aliquis, nunquid ante dilquirendum cenfes ,
(it ne quod pertrac^andum fufcipimus argumentum eiufmodi ,
quod dignitace Au ? ac pretio pcmporis , ac Uborjs impenfam-j
pro-
AD LECTOREM. j
promereamr . Eft nc autem contemptibilius , atqne informius
Cochleaex Animalibus vllum ? Qu^m apt^ illam contempianti
obijcias quodTeutonum Orator I^omanis , qui> vt Plia'us rc-
f«rt, Romam vbi venifiet , ciufque pulcherrima quseque luftraf-
fet, contemplari iuflus a ducentibus fuifi tabulam pidam fum-
ini, vt aiebant, pretij, atque artificij , Referebat ea Paftoris fpc-
ciem pafcendo gregi intenti > habitu , qui huic hominum-J
generi vfitatus, vili , ac incompofito , lam vbi ille femel atque_>
iterum omnem dimenfus ocujo fuiflet , nullo neque admiratio-
nis, neque approbationis edito figno, profeffus eft : Sibi donari
nolle talem Firumviuunu verumque : Sugillans haud obfcure J''?'^*'
infeliceni laborem haud alio frudu infumptum , quam vt eius '^
honiinis effigies coloribus reprefentaretur , quem eorum adftan-
tem nemo , vel afpedu dignaretur . Nunquid autem in Co-
ehleas non hoc aptiiis cadit ? Sane limaces d limo dicuntur »
Fefto Pomponio tefte , vt adeo a luto natiuam humilitatem_j
ducant, ipfaque Anatome, quantumuis (t(^Q fatiget,artus ordine
difpolitos reperire uon polTit : neque aliud adeo mireris,quam_>
quod animantes cum fint , nihil fere animantium habeant .
quippe corporis adeo imperfedti , vt neque oculis , neque fan-
guine , neque corde pra^ditse duras filices fenfu, ac motu parum
adraodum vincant . An forte in tam vafto Natura: Theatro de-
funt res ali3e nobiliores , elaboratiores , digniores , oblci9:ando
fapientis animo accommodatiores ? Par ifta profe(ft6 ingenij
tam male feriati ftoliditas eft illi Claudij C^efaris , quem fcri- p^ "^<^""
bit Lselius Calcagninus difpofitum in ordines Exercitum ad- ^^*^"*" ^""
uersns mare duxitfe , iuflis militibus galeas Cochleis , qu^ Ii-
tus omae complebant , onerare, hac ratione de Oceano triumpha-
turum .
Hxc pluraque alia dici fateor pofTe ab ijs , qui nihil prsete-
rea cogitantes i\\ folo nominc , vti per vulgi ora vagatur , ac-
quiefcunt . Ego vero haud alia mihi defenlione opus efle cen-
feo quam, vt palam faciam,Sapientem ex onuii re qaantumcun-
que minuta , ac cxili, quam ipfi Natura obtulerit , capere vo-
luptatem pofle . Vnum a te poftuio, vt intelligentiam iuxta , ac
fenfum adiftarum, dequibus agirnus , Conchularum confide-
rationem demittas, fic vt altera alteri magiftra fiat , ac ifte illi
fe ducem pra^beat , eo plane modo , quo in arte naucica oculus
manufque mutuum fibi oflScium pra;ff:ant, cum ille deicripcas
jiauigationum tabulas examinat , ifta ad earum praefcriptum-^
A 2 temo-
4 PR^FATIO
temonem rcgit , & vela pandic , atque altcr fciciitix , altera_i
cxperientix magifterio edocetur . Idem feraec ncceflc e/l , qui
de Naturs operibus philofophari amat i quippe in ijs difciplinis
qua? plane concemplatriccs funtjlicet quidem efle cs:co,reuocatis
ad intima mentis penetralia rerum imaginibus , quod vt melius
conrequerentur , non defuerunt Philofophi , qui barbara qua-
dam immanitateoculos /ibi eruerunt , vernm in Philofophia-*
iiaturali illos habere nos duces oportet , ac monilratores , ni/I
identidem incurrere in offendicula velimus . Hinc fapienter mO'
nct Galenus : .^icumque vult operum NatartS effe contemphtor,
oporteteim credere proprijs oculis , Quapropter curandum fedu-
lo eft, vt certarerum experimcnta teneas , vt ne errore labaris >
quo etiam me aliquando mare decepit , cum fcopuli cacumen-»
arbitrarer, quod nubis Horizonti imminentis erat principium .
Sicigiturcxperientias partes erunt multorum rationum funda-
menta ingenio miniftrare , quandoquidem , Ci TuIIio credimus %
temeraritim efl , aut falfum fentire , aut quod non fatis explorare^
perfpeEium ftt , & cognitum , fine vlla dubitatione defenderc^ ,
Et vero fubit me negledi opportuni/fimi temporis po^nicentia-»,
cum ad litus maris Adriatici habitanti commodum efiet mul-
tas mouere quxftiones, earumque folutionesanimaduerfionibus
fidelioribus adinuenire • At ncque fic cibi iidem adhibere Cdj
veliBi , vc falfitacis coarguas quaecunque alijs idoneis castero-
quin audtoribus comperra fuerunt , Mihi-fane propofitum efl
per aliorum narrationes viam fternere ad multarum quceftionum
haud ita expeditarura rationes cruendas , quas vbi cxperientia^
duce inucftjgare non licebit , cas in medio relinquam feliciori-
bus ingenijs penctrandas , & remoto penicus omni ambiguicacis
vclo infpiciendas ; nempe fatis habiturus fum , innoxia volu-
ptatc oculos tum mentem non inutili dofJ:rina pauifle , vel quae-
iliones mouendo , non indignas Philofopho , vel a terrenarum-»
rerum confideratione ad coekftium contemplationem animum_»
fubleuando . Sic vt ex illarum admiratione ad Conditoris lau-
des cxurgat , illius videlicet Artificis , ac Prceceptoris, qui du-
bijs omnibus vnus occurrit , nodos omnes diflbluit], & verita-
lem ex quauis quantumuis perplexa ratiocinatione exculpit.
Itaveterumpraefcripto nauigabimus nondum audentium_j
PfOp.ljb. J alto fe committere, & alter remus aquasMter fibi radat arenas;
cgregiam voluptatem capruri, dum propc litus mare percurren-
tcsjiaambuUre quodammodo mxx juillo pcdum labore , naui-
gare
AD LEGTOREM. 5
gare vcrd nullo naufragij metu nobis videbimur . Neque otioik,
aut fterilis , kd fruduola eius recreatio futura eft , qui veluci
cymbam promouens, vel e terra paffim jflorcs legir, vel retia, ac
nafTas colligit curiofis pelagi partubus refertas . Itaque dum_>
naturales caufas attingemus , veluti remis vndas fulcabimus »
dunique iftas penitus introfpicere non dabitur , ad vniuerfalis
•caufje retondita myfieria^velut in poxtum , <Si foliaam terram e
naufragij periculo nos recipiemus .
H'ud equidem coniilium eft, fpifilim volumen conficero»
referendo quidquid ab alijs Scriptoribus de Nacura Teftaceo-
i'um fuse copioseque tradituni reperi . Vt enini ingenue dicam,
tametfi multos eorum percurrerim , non tamen contigit reperi-
re, quod concupieram , atque illi (ck expofituros promiferant.
. Vifi mihi proinde fueiunt earum Auium inflar , qu^ fufpenfas
inaerealarum vafticate , ac multitudine plumarum magnam-»
fui fpeciem faciunt, captae vero deplumatsque venatoris expe-
^ationem molis, ac corporisexilitate deludunt» Habeat proin"
de laudem fuam Ariftcteles , quam illi animaduerfiones hix y
in libro quarto HilloriGE Animalium praecipue congefise,pe-
pererunt . Habeat , &: Plinius fuam ; ncc minorem reportaf»
fe Bellonium dixerim , qui eam ob caufam difficillima loii-
giffimaque itinera psr tres Orbis Partes Europam , Aftricarji_, ,
Afiamque fufcepit . Rondeletio quoque accuratse defcri-
ptiones j Gefnero, damnatss licet memoria: Scriptori , erudit»
annotationes , ac denique Saluiano diligens multorum corpo-
lum Anatomc laudem fuam affcrant . Porro ex his ea tan-
tum delibabo , quse ad breuem tracSatum conficieadum erunt
fatis : perinde enim ac Caraliiorum Pifcatores , nuria certa-a
ratione itineris fibi praefcripta , ibi fcilicct interfiflunt , vbi
fpem concipiunt infignem ramum c maris fundo rcuellendi ,
€go quoquc huic mari infiftens non id omnc confc(Sabor, quod
dicendi argumentum , ac materiam praebet, verura id dumtaxatj
quOd vel repetere neceffarium , vel cognitu dignius conuenienti-
vfique reputauero . Addam qus alij , feu infcitia , feu pigritia-*
inexploratum dimiferc •
Et ccEte non facile dixeris » vtra in re magis laboret in-
genium, an traftataab alijs argumcnta rctradando , an noua
comnainifcendo • Equidcm in his viam tibi aperias neceiTe eft ,
vtque ad metam pertingas,tuis ipfe te pedibus tribuere: vtiquei?
€um deferusper Ilegiones,umquam pcr Liby^ arenas,vcluti va-
ftum
6 PRi^FATIO
i>um pcr marc , nollb /Ignaca veftfgio incedendum fit , iiu
quibus
iNullufque poteft confiftere miles
Injlabilis raptis,etia7n quns calcat > nrenis •
Exiguus profecSo illorum numerus eft , qui pariter , ac argu-
inentum quoddampertradandum fibi propofuere, viamftatim
inueniant, qua perducantnr ad metam , imo plerique,cum iam_j
fibiattigifleillam vidcntur, adhuc in principijs , atque carceri-
fcus conliftere dcprchenduntnr . Accedit quod in tam varias , ae
prope infinitas femitas , aliorum vidclicet , qui prarierunt vefti-
gijs /ignatas , diitractum ingenium in totidcm laberinthos fc_>
inducit, equibus euadendidifficultatem ipfa viarum multitudo
facit . Hinc ifia , quam in Teftaceorum contemplatione hone-
fliffimam voluptatem afferre Icctoribus conftitui , non fane exi-
guo labore parabitur, quippe quorum , vel folanomenclatura-j
tam diucrfa apud Scriptores eft, vt non /ine labore de/ignatum
ab illis corpus intelligas, de quo /it deindc diflerendum . Quan-
ti vero erit opcris eornm naturam caufafque philofophando
comprehendere ? neque ideo tamen de/jpondere animumi imo
Platonis dido inter huiufmodi anguftias excitari te velim_* .
Rlfp * ^f 720» eft nobis quoque natandumt conandumque-, vt difputationis
'^' vndas incolumes euadamus ? Ariftocekm proinde imitabor, qui
intrigmtaofto Sedionibus Problematum fuorum plufquam_»
miile qu^ftiones propofuit , ad rerum c^eceroqui notiftimaruni
arcanas caufas eruendas . Ego quoque feligam aiiquas ad folum
Genus Teftaceorum pertinentes j occurram dubijs per eas r;itio-
iics, qua: fe otferent , atque efficaciflimje videbunrur , ita dum-
taxat , vt alijs integrum fit addere quidquid voient , itaque_>
quod ipfe dixcro, ex eo pretium habebit , quod ali; , vcl iam ad-
iunxerunt, velprseftantius etiam fubinde adijcient . Nempc , vt
li<i.t,Me- 2it Ariftoteles : J^ifqnis aliquid de Natura dicit-, & fmguli
«aph, quidcm nil, aut parum eiaddunt -, ex omnibus verd coUe&is y a!i-
qua rnagnitudo fit . Quod /i fecus agercm,non vitarem tcmerita-
tis vitium,ab ccdcm Philofopho in alijs reprelienfiim, Lacl:antio
tcfte ; Autftultilpmos , aut gloriofijfmies fuifje , qui exiflimAJfent
Philofophiam fms ingentjs ejfe perfe£lam . Conahor pr3Etcrea_j
id ica prxftarc , vt etiam mediocriter eruditisquam minimo la-
ibore ea contcmplacio conitet , Atque ybi vel Natura , vcl Ratio
con-
AD LEGTOREM. 7
coutroucr/iam pepererit , primas partes Veritati dabo, Senccx Epift,^ ^^
monito obfecutus . MuUnm ViYornm ntagnorum iudicio cre-
^o ) f^d nonme cuiquam emancipam . Vbi deindc tam abflru-
-fum crit arpumentum , vt ad intimiora peaetrare fenfus
vetentur, dubitabo fcilicet,atque ex illo mibi videtur eorum au-
dacia reprehendetur , qui Itatim facileque pronunciant ita rem^
fe hahere . Apparebit demum quam voluptatem capere Ifccac
ci, qui ex infpedionc Cochlcaruiii didicerit , non efle indignas
admiratione noftra , imo deberi earum confiderationem Philo-
fophiaj totius Naturcc fcrutatrici , ideoquc i Sapiente non alie-
nam efle RECREATIONEM .
GAPVT PRIMVM.
Qua ratione mens, oculique Sapientis pofllnt
Cochleis deledlari .
OTia, quibus Sapicntes folent animum relaxare , haud func
in eo a curis omnibus reuocando , vt rolenc aliquando
Nautse , quorum mos eft e naui in litus defcendere , vt in eo
vndarum agitationem tantummodo euitent. Oculus fapientis
Brutorum , & Vvigi oculis cft longe diffimilis . Hi cnim non-»
difFerunt a fpeculo , in quo tantum nudum obiedum cernitur ,
eamq; fententiam de eo proferunt,quam fpecies ab eodem tranf-
mifiae fuggerunt, albumqueefle dicunt fi album videant,bicoIo-
rcm vero , li duobus coloribus picluratum. Attonitum proptC' ~ ^j.^
reafacit Idiotam materia tinquit Ga.\cnus , cum oculis vfurpat par.Ub. j»
opus, vel Artis , vel Naturse prceclarum . Artifivij verb magnitu- c.io.
^o Sapientem , qui non oculis tantum , fed mente perluiirat .
Intima hic obied:i quodammodo fibras penetrat , & veluti ana-
tomico cultro praeditus omnia difpicit, nec a laborc ceftat , do-
nec obledamento illo atficiatur, quo poft Geometricam demon-
ftrationcm inuentam, centum victimas , vt Mufis gratias habe-
ret, Pjctagoras iugulauit', & quo Archimedem ita a fenfibus ab-
ftradum fcmius, vt circulo infiftens fupra arenam delineato, ab
horrida mortis facie non abhorreret, quam ei Dionifij miles Sy- ^^JJJ^^^H*
racufas aggredientis minitabatur . mMarcei,
Eft inquam Sapientis animi Relaxatio , vt ea , qua ideni-^
Archimed€$ in balneo fspius obkftabatur,Geomccricis demon-
ftratio-
8
PARS PRIMA
PlOtar;
concra
£pic.fent.
De otio
Ieiun«
I'-r«fati in
Pfai,
itrationibus ftudens> digitoque lincas formans fupra corpus odo<
ratis vnguentis deliburum > Adcd verum eft maxima volu-
ptate tunc apimum affici, cum c6 libcre rapitur , vbi Natura-»
rcrum fcn/ibilium obijcit venuftatem . Quamobrem eam tan-
quam prouidam altricem efibobferuat Seiieca, quae iiigenitaro»*
in homine fciendi cupidicatem poffit explere , cum curiofHm no-
bis ingenium dederit, & artis fibi , ac pulchritkdinii fux confcia^
fpe^atoresnos tantis rerum fpe6iaculis genuit , perditura fru^nm
fuiifi tam magna, tam clara , tam fubtiliter duA-a , tam nitida , O"
non vno genere formata , folitudini vfienderet , Et quocunque_>
oculos conuertamus, vbique theatra rerum fciendarum ampliiTi-
ina patefiunt, quarum cognitiowc vtiliter animus obkdetur
E ptii deWopraf (vt ille cecinit) che del tempo auan%a .
Necin tam vaita rerum cognofcibilium Vniuer/it.?te, vel ex mi-
nimis aliqua poteft indicari , qwx a curiofis Naturae indagatori-
buSjVeluti abditus thefaurus, non iudicetur . Singulis pedum-j
veftigijs prodigiorum aceruus fubeft, fiue per amoena pratorum,
fiue per littorum fpatiofa difcurras, vbi flores quicunque, & are-
ri£e fragmenta inter fe notabiliter differunc , vel foima , vel co«
lore, vel magnitudine, -vel duririe p At aliqui mente nimis de-
cepti herbas> vt ita dicam, veluti Bruta decerpunt , florefque_5
calcaat , eorum pretio/ifrimum fuccum negligcntes • Quamob-
rem iure merijio D. Leo omnes Mundi plagas paginas pubJicas
appellauit, qucE ab omnibus qLiidcm leguntur , inteiliguutur d
iienune .
Quod fi vniuerfus Terrarurn Orbis huiufmodi doiflrinarum
fodinas mentibus vbique proponit , inmariquidem prsecipuc,
cuius in fcopu.lis quofjue ipfis, i^ lapidibus, inquit S.AmbroJius ,
reperit Natuniiin quo deleclaret . Vciiit.i in omnibus montiuni-»
prxruptorum faxis, omnique fpeluncarum, licct abdito receflli,
aliquid nafcitur , quod medicinx facultati adiumento eit ,
Reruin profedo Nouitas vchementius mentem allicit
quam excellentia ; Quamobrem qux afTiduc oculis vfurpamus,
quamuis decora , & admirabilia ea iint , vt plurimum prxi-er-
mittimus , nec oblei^atione eorum animos recrcamus , ignoran-
tiam noftram hoc pacto Iad:aiitcs, qua rerum cognorcibilium_j
nutitia mcntes priuantur , rhefauro fcilicec pi:etiofi/Gnio , fub
rerum omnium fuperficie,tanquam velo,a Natura recondito .
Hoc veritati maximc confentaneum de quocumque maris
Cochlea aifirmare haud dubitabimws , ii eius fabrica; Itruc^u-
ram
GAPVT li 9
ram, fi colorum varietatem, fi partium ornamenta, quibus om-
nes condecorautur difpiciemus , adeo in fingulis pr^digiofa , vt
cum (|uaUbet cjetcrx de pulchritudine dimicent . ■■"
£ ifuel che il bello.e il caro accrefce aWopre
UAne, che tutto fd , nulla ft fcopre . _
Ars eniin, qua exornantur/upremx mentis eft, vnde ftudio quo-
dam laudabili in littoribus Oceaiu remotiilimis colliguutur a.
multis, vt inter gazas pretiofiffimas collocata; lufus Naturx ocu-
lis intuentium explicare poffint , & obleAationem parere non-j
imparem illi, qua Romanus Vlifles Petrus de Valle afaciebatur, ^:^i..^
cum Orbem Terrarum difcurre ns, tnores hominum multorunL^ knius»
'vidit, & Vrbes . Ille enim Epiilola vndecima referens Conchas
in mari Rubro inuentas ait : Pefcaua iOy e preft quantitd di Ojlri'
che, € Lumache di piuforti, tanti Coralli, e bii^Tarie di quel mare^
ehe ne hb empiute quattro, 6 cinque caffe , egid lemando in Italia ,
perfarne col tempo vna fontana in memoria de^miei viaggi . iV^«-
fcono quefie in certi fondi , de' quali i pieno il Golfo Arabico , e i
Pefcatori fcendono in quei luoghi fin con la camicia d pigliarle^ ,
che Vacqua non arriua iorp d me^p^o petto . lo haueuo gujio di
dire, ptglia quefia, piglia quelUi rompi quelValtra , e dauo anco di
manOi quando bifognauai effendo tacqua chiara in modoj che fi vc"
de Hfondo , piu che non ftfk d Puftiipo iafiate . Hac ratione iti-
nerum labores iibi minuens , dum oculos oblcdamento demul-
cebat , vt olim faos Beda, huiufmodi Natura; ludentis opera-»
fibi proponens, eaque miracula dicens , ^«.« e«»« t^em , acferus
negotus quafi fatigata iudendo eformat . Nec lufus Natur» Sa- , !^7.*^1^'"*
pientisE Diuinx meptc tribuitur , cum m lacris paginis eoaem_j ^^ Drjoaj;.
/ignificetur circa Mundi opificium inteuta iudens in Orbt^
terrarum .
Villa enim, vt ita dicam, menti fpe<5}:anda in Cochleis pro-
ponitur, ruftico quidem,& negledo ornatu concinnata,at idcirco
haud minus fpcdabilis , & decora • Hinc iure multi prinia rei
alicuius apparentia adeo vehcmenti capiunturamorc, vt ct3ete-
ra negligentes, in eiufdem conteniplatione fdtant , non jfludio
prorfus inani , quo Xerfes iilc Regum ftuItifTirnus Platanun-L_j ^Lanus
adamans, Trunci amore militum Turmis , quas in Lidix P^^^^' 1J^[J^'.-
bus ducebat, turpem nuntium remific , imo laudabiii , cum Dei * ' ' '
opera perfcrutantes , maxima e rebus minimis Sapienti? Diuin.^
argumenta percipiunt .
Multorum profeclo Librorum volumiua i quibus notilTuBa
lo PARS PRIMa
pluries rcferuntiir, vnica fuperat pagina, quse alfquid noui mcn*
ti difpicieiKlum proponit i jdco Jaudibus femper cclebrandam_«
ftudioforum Acadcmiam arbitror , quam Regiam Socictatem
Anglicanam dicunt, cuius Aflecla; hoc vnum agunt , & verfant,
vt NatursE reccflus vndique folerti , omnimodaquc indagint^
magis niagifque patefiant : necnon Collegium Naturae Curio-
forum , quod in libera Jmpcrij Ciuitate Schumfurti anno 1552.
nataks fortita eft Virorumdeleciu abundantiffimum, quorum_»
plurimi per Germaniae Prouincias difpcrfi , omnes medicis oc-
cupationibus dediti,phy/Icis confiderationibus » & experimentis
vacant . Celebrandum pariter eft Italicum Experimentale So-
dalitium , cuiusCollegse veritatem adhuc ignotam experimenris
dctegunt , inter quos magni nominis Virum Florentia nutrit
D.Francifcum RedjjPatrio; decus , literatorum non infimae ma-
gnitudinis fidus , & ob experimenta quamplurima in Natura:
arcanis ftudiose perafta Magnis Etruriar Ducibus charum , vt
cstera ommittam , in Europa inftituta , ad rerum veritatem per-
quirendam Vetcribus omnino ignotam , pateatque Senec» ef-
fatum, qui dum viuerct, ait : Multafaculis tunc futnris , cuni^
Kat qujft fnemoria noflra exoleuerit referuari . Hinc etiam laudibus extol-
1 '?.€.$ i* i^j^^^^g^ qyj Aninialculorum partcs minutiffimas, nec antea vifas,
fmicrofcopij ope mole audas. fpedandas propofuit , qui Ara-
neorum formas, corumque telarum ftrud:uram , tempus infupcr
& fabricandi rationem cxade animaduertit , qui multorunru»
Infe<^orum fibras accuratiffima difledione luftrauit, omnes qui-
dem Vetcrum Philofophorum iadabundas mentes redarguentcs,
multarum rerum cognitione penitus dcftitutas , comprobantef-
que, quod de Sapicntia Diuina Vates facer affirmauit , aflerens
Deum mira femper operari, cum cfiFunditillam fuper omnia ope-
rafua , Quamobrcm Rccens Auctor fuo calamo extollens fplen-
didam liberalitatem , & folertiam , qua Magni Etruriae Duces
Academiam promouent , ad res naturales attente difpicicndas >
inftitutam, eos dixit , Promotori d'ogni mArauiglia naturale, e be*
p.Gio.Pao nemeiiti di fimigltnntidelitie letterate , che fono i degnt tratteui-
lo OliuL-» ff^cnti delle anime grandi , e che raddoppiano la corona in chi rC'
^^^'eTom g^^f^^ prerogatiue di tanto acclamate cruditioni .
a!let, 66i, E^ ttidim de caufa Alexandri Macedonis curiofitatem pro-
bamus , naturam Animalium omnium dignofcendi cu})idani_. ;
Plin.lib,8. quamobrem fcimus Ariftotcli fummo in omni doclrina viro ali-
f.iS. " iJHOt millia hominum in totiui Afit Grxci^que traiiu parere iujfi,
mire'
CAPVT I. II
^irc quidcm illum obleaantibus Animallbus > qus ex vari/s
terrjc marifque diflitis partibus deportabantur , vel Quadrupc-
dia illa elleut , vel Pennata, fme Aquatilia ; omnia fane , aut:
forma, aut moribus , ad obledamencum afferendum aptiflima •
Eorum partes deinde Philofophus pariter , & Notomjfta Ari-
Itoteles diligenti perquifitione fmgillatim recognofcebat , v£
Cmnium mores, proprietates , & appetitus , fi clarc non depre-
henderet , faltem arguerct ; idcirco Quinquaginta ferme volu-
mina illa praeclara de Animalibus condidit , quorum aliqua , a
temporum ruinis fubJata , quidquid illc de Infedis Terrae, do
Mufciculis Aeri£,& Oceani Teftaceis differuit, nobis referunt .
Quamuis igitur yiliflima f nt omnium Aquatilium Tc-
flacea , arguendura me fore haud exiftimauero , fi paruo volu-
mine in fuccifiuis horis, rebufque magis ferijs fubtractis, con-
cinnato , quamplures Cochleas recenfebo, quas , licet inutiles
vifas, ac ffocci asftimandas , aptas tamcn duxi ad ingeniorum.^
humanorum ia£lantiam infringendam , cum experientia fatis
abundcque /it comprobatum, quod Plinius in libris Infeaorum
animaduertit t Kerum videlicet natumm , nufquam magis , quam ,,
in minimis, totam ejje , ^apropter , inquit ille , quxfo ne noflra ^ ' '*•
legentes , quoniam ex his fpernuntur multa , etiam reUta faflidio
damnent , cum in contemplatione Natura nihil pojfit videri fuper-
uacaneum , Quibus didis non folum volupcas illa afleritur ,
qua ob nouas rerum cognitiones mens Hominum capitur,ve-
rum Natur^e volur^tas explicatur , qu^e , aflerente Tertulliano , De Rcfur.
non ad oftentationem inanem diuitiarum fuarum res condit,fed e,ja.
ad homines vtiliter erudieudos omnia molitur . Hoc de mari a
nobis dicendum efle quis dubitet ? facro enim Vati , quaelibet
fub aquis condita obediunt, cum inquit ; Confteantur tibi om-
nia opera tua : benedicite Cete, & omnia quA mouentur in aquis,
Neque ImgusE vocifque priuatio locum dubitationi relinquit, iaPf,K9»
sit acutifljtne S.Profper , cum laudantia dicantur-> qua funt lau^
dabilia , dum qu£ iion pojfunt elequi , faciunt non taceri . Sub
aquis enim, Nazianzeno docente , veluti Nautilus cognitio eft ,
qua; flne remis , flne velis , & clauo , feliciter finus Oceani
profundiflimos peruagatur , rccefllifque fcopulorum abditifl5-
mos perluftrat , in quibus Purpurarum tinduras , & Concha-
rum margaritas recognofcie, ac Piatonis efl:atum damnat dicen-
tis , nibil memcrabile prcducit tnare . Si Ccelo illud compares
paludi quidcm ncn-ablimiLsdic.es, atprodigiorum fodmas eius
XJ z flnus
ti PARS PRIMA
flnus elTe quis dubiret \ Quamobrem S« Abbas Radbodus fub
aquis vitam traducere pofle.peroptabat > vbi mira Naturx ope-
ra fine vlla mentis euagatione contemplaretur .
Magna quidem ad hoc requiritur Vis ingeni/ , & perfpica-
cia ; quoniam, cUm aliquid difficile captu mente aflequi non_»
poffumus, aut alienanimis a veritate pronnnciamus , aut om-
nino tacemus, ab co animi mcerore abherrentes, quo Tyrannus
iEgiptiorum Farao excruciabatur, cum viliffimis ranis , & mu-
fciculis prxfocatus indecore moreretur . Quare etrufcus illo
Poeta res xquedifficiles, ac iucundas fcitu mente reuoluens ,
lepide fcripfit .
Hor dell*fngegjfe ogni vn la %appA pigU L
Sernj. jj f^dU e fi affaticbi, e fi ajfottigli .
Ideft Ingenij ligonem quifque arripiat , & fudet, defatige-
tur, Si acuatur .
E quibusabimde comprobaturotio non inutili Cochleas
e littoribus colligi pofle, non vt fupemacanea orrtamenra , ficuti
mulieres Brafilianje , capiti imponamus , fed menti fcientiam-»
comparemus, quod Capite fequenti clarius comprobabitur,
CAP. SEGVNDVM.
Qua ratione a Cochlcarum contemplationo
Mentiobiedlatioaugeatur .
Q
kVse ha«5ienus di^fta funt, eam tantum dele^lationem e^-
^«^^ piicant ,qua purus oculus inrerum naturalium contem-
plaiione recreatur ; Quod fi e rebus , qux feniibus ohijciuntur
ad Artificem Diuinum , a quo, tanquam a perenni fonte, quid-
quid pulchrum, quidquid bonum elt in Orbe terrarum , ema-
nat , mentem noftram extoUamus , obleftamento prorfus incx''
plicabili afficimur . Brutorum profedo , non Hominum nios
cft, oculis tantum, non mente vti, in hoc adeo fpccioCo reruni^
theatro, in quo , tefte Epitedo, tanquam fpe<5tator nafcitur ho-
mo, optimefcientepulchritudinem non poflidentis , fcd \idcn-
tis bonum efle ; quamobrem (ait ille) turpe ejt homini , fi indi
Apud A- ,-„^,vy^j ^ ^ ebdem definat , vbi cxtera folcnt ratione deftituta^ >
mn*hb4^. ^^^^^^^^^^y^ conuenit indi incipere , in eo autem definere , qub'4-
que Mam-A noi mxit ad f>iJligiHm qkQddam , qno nimirtm ra
CQJl'
CAP. II. 13
tontempUremur, eifque attenderewus , quas D. Gregorius , t^n- i^QtilXi^i
quam vefligia Creatoris agnouit , & f)er illa , qua ab iffo funt fe- xc.c.S,
quendo , imus ad ipfum ,
Neque debitum omne perfoluimus , fi cognitioiie folani-»
curiofitatem nutrientes^ ieiunas prorfus animi affediones relin-
quamus ; rerum quippe naturalium varietatem fruftra contem*
plabimur , nifi earum Conditorera amemus . f^anos ejfe fenfus
hominisy in quibits non fubejl fcientia Dei , facra teftantur elo-
quia, & nuila prorsiis vtilitas e fola cognitione ad nos deriua-
tur, nifi Thefauros, in rebus latentes, pcrcipiamus . Quis Pli-
nio , quis Ariftotele in eruditione rerum naturaliura maior ? J« d\t
attamen illorum mifertus eft D.Abbas Clareuallenfis , eo quod "t'»er.F.r
inrebus earum Ordinem, & Naturam , fintperfcrutati , negle- ^^^ -i^j
(ko prorfus fine,in quem eafdem Opifex fummus direxit,vt nem- q^^ -^
pe, ait Gilibertus, prudentsr intuentl admirationem Conditoris fa-
serenti cir pii canfideranti amorem »
Hinc S. Auguftiiium vehementer poenituit kCc otiosc Ara«
ueum obferuafle , qui Mufcasvenabatur, ac/i truculentas Gla-^
diatorum pugnas in Thcatro circumfpexiifet, ciim ctiam ex ara-
nei venatu haud paruam percipere poffet vtilit-acem , falubriter
animum erudicndo , vt S. Propheta Dauid eundsm in pomarijs
videns, fuos mores inflruxit, dicens , Jnni nofiri ficut arancOL^
weditabuntur » At vbi ad meliorem vita: frugem fe reccpit , ab
inutili fciendi voluptace abhorruit inquiens : At ego iam /tt_» t j^^;
ilU vanitate non eram; tranfcenderam eami& contefiante vniuer- gqJif^g^t
fa Creatura tna , inueneram te Creatorem . Philofophos omnes
infuper erudiens, cognitionibus ranquam aiis vfuros eos ef]e_j>
vt adDei folium mens euehatur , cum dixit : Siplacent cor*
pora , Deum in illis lauda ^ & inartificem eorum amorem re«»
torqutL» .
Nequc longo pennarum voIariT , fed vnico ocuIorurfLj
id:u opus hoc periiciendum effe docet Richardus Vic5iorinus , Traa.de
cum attente perquirens, cur m fponfafaais Canricisdefcnpta , °,
Columb^E potius oculos , quam linceos fponfus adamauerit ,
demum ingeniose flbi refpondet : Oculos Columbajum fuffi- ^
cere , eo qudd haud longe fponfus abfit , fed vbique fit proxi- '^
mus, ided Columhinum oculum Amorem effe , qui in rebus huma-
no vfui concef^sy quocumque fe vertit,familiarem habet admonitiO"
nem ttmoris ;
(Juamobren» Pinacothecam cile hsnc rerum Vniuerfita-
tem
14 PARS PRIMA
tcm S.Profper iuclicauit,in qua rummus Rex, atque opifcx Deu5
fuas collocauit flatuas , quibus pubJicatur. IJJarum nempe
nuJJi, licet elingui, dicendum eft, locjuercy vt te 'videam-, vt olim
ditcipulo Socrates aiebat : Habent cntm , fi intell-gantur , lin-
guam fuam , ait S.Auguftinus, qua fuum Conditorem ceJebrant,
In Pf«,jtf. ^ amo:cm erga cundem ab Auditoribus exigunr , & vndique^
omnia tibi vefonant Conditoremf& iffxfpecies Crcaturarum voces
qtifidam funt Uudantium •
Cum C3Eteris Animalium diuerforum agminibus cmnes
ctiain fpecies Teftaceorum voces luas reddunt , caimine daui-
Dccceleft ^J<^o cxtimulante : Velucres Cali, & Pifces maris , & qui feram*
Hierar. c, bulant femitas waris . Omnia cnim flatuis Mercurium rtferen-
*•§ J» tibus aequiparauit Pachimcrus D. Arecpagitx fchoJiaiics , quse
rudi Minerua fculptae, &:pedibus manibufque orbata;, numina->
condebant in finiu j ncc vllam , licet ex minimis , rem iHdicare_>
quis poteft , in qua aliquaDiuini Conditoris pra^rogatiua non
affulgeat. Conchulam maris aliquam menti trseproponas*, in-
quit Tertullianus , & tibiy crede mihi , patebit Leus , fane totius
expers inuidiiX per ftngulas Mundi particulai vbique fplendens •
Nequc enim Diuini Conditoris prsercgatiuje radijs SoJis
rantum,& Pianetarum Hominibus defcribuntur, Minimar ahtn
I4b,i.d«^ viJi/nmasque res , quA ante oculos flant ,docQi\te Seneca ; au^O'
* ' rem fuum ingerunt i & incukant , nec obliuifct eius finunt* Lt ^
^u. rebus medjjs , & infimis nominatur Beus , fapienter inquit D«
€yi.$.li ^' ^reopagita : cum a fingulis earum, aut Sapicntia , aut Prcuicen-
tia, aut Bonitas eiufdem indicetur , quibus tam mira, tam pul-
chra , taiii varia fciuit ,potuit, voluitque conh'cere . Si ab eius
manibus venuftatem talcm rudis materia mutuatur , qua nam_»
pukhntiidine pr^dita mens erir , a qua quzeJibet Orbcm Terra-
rum cxornantia perficiuntur : InuifibiUa profe6lo ipfius a Crea-
*d Rom.i. ^^^y^ Mundi, per ea,qmfacla funt , intelle^a confpiciuntur . Om-
niaqut cum niediocribns niinijna , mediocria cum' maximis af-
fiduo marte concertsni, vr Artem fui Conditoris decJarent non
iviagis prodigiofam^quam dignam amore .
Hac de c^ufa aliquos truncis arborum amplexus , &• Pjan-
tis ofcuJa dcdilfe , nobis narrant hiftorise , nou quidcm amcio
f rga cr;s duclos , fed Conditoris , qui hominiaii vtiJitati ciLnia
pcffcctrat . Hac pariter de caufa S, Retaidus floribus adeo fua-
iiiter reercabatur, vt cum vircatibus nor poilcc , fakcm fruere-
^ur depictis^ \- apis inftar s mcl w /ir.gulis delibArec • Maximus
iiifu-
GAP. II. »5
infupcr Epifcopus fcmper pr« oculis eofdem lubcns , Dei pr«-
rogatiuas , veluti coloribus in illis. expreflas , recognofcebat .
B. loanncs Marinoni , inter Clericos llegulares ob fanaimo-
niam moruni iliuftris , campos videns,{eu vircntibus herbis,feu
matura fegete i^auefcentes, pias lachrymas copiose etfundebat ♦
Et D.Ignatium Loiolam in fingulis rebus philofophantem deli-
xum hxMc fcimus , & animo pkiries defccifie , ac fi ia linguUs
attonitus redderetur ab ipfo Deo , omnes earuni partes molien-
te. Qua de re S. Theodoricus orbem Terrarum contemplari j^ ^^^.^1^^
peroptans, eo quod a glorise folio quodammodo recederct,ruum de Omd*
crrorem apud Deum excnfat^aflerendo; a Mundo elementari om- ?^""^^^
nes Hominum cognitiones expleri omnino pofle . Nobis enim-» o P •
extra Coelum exuiantibus Deum clare intueri non conceditur ^
/ed ea recognofcere, quse Deus ipfe condidit, ob quorum noti-
tiam non mediocri de illo fcicntia porimur ; quare SaIomon_>
vnumqncmque noftrum alloquens , viam ad illam apcrit, cum_j
ait : Conftdera opera, Dei, porro, a magnitudine fpsciei, & crcA* Sap.fl* |)
tura cognofcibiliier poterit Creator hamm videri *
Hac niihi fuadso aiiimi rclaxatioae Rcgium Prophetam-»
Dauidcmrebusfenfibilibus dcIedKum, cum pcr amcena cam-
porum, per Aulas cubicula , per liluarum inuia fpatiabatur , vbi
varietate , & eiegantia rerum , vel pulchritudine colorum , vel
partium difpoiicioiie mentis curas fapicntcr demulcebat, dicens:
X>ele5iafti me Domine in faTura tua , & in operibui manuunt^
tuarum exultabo , deinde Diuinam Sapicntiam haud potens in-
tirae perfcrutari, nzc non prouidenriam , omnia gubernantcm-i.
,^am magnijicata fnnt opera tua Z)t?tt4/«e, fubiungebat, iV//»;5 Pr«I.9tt
frofimdA faclji funt cogtatioues tu/g , vir inftpiens non cognofcet^
i2f ftultus non intelligct haec. S tultu s (\\x\dQm » eo quod intime
omnia difpiccre /ibi fuadeat, cum externam tancum fuperficiem
rerum contcmpletur , Inftpiens vero , quia videndo attonitus
hseret , mentem fuam ratiocinacione a Deo iuffa minimc
exercens .
Mirari fas eft dum ab Ethnicis ipfis hanc vcritatem do-
Cemur . Plutarchum audiamus . Amor Diuinus , inquit illej , " ^"«totj
Traianum alloqucns , mortalium oculis fubiccit rerum bonita-
tem, & pulchri:adinem , vt ipfts , quA foris apparent, gradum^
factamus ad DiHinum illud amabile , & vere beatutn , & admi^
randum pulchrum . Sicuti Geometriam addifccre cupientibus
piiamides , globuii , & cubi lignci , vel metallici proponuntur,
vt
i6 PARS PRIMA "
vt in mareria figuras tantrim fpeculentur .
QiijKCum ita (int, negaudum profedo efi: femporis pre-
tiofi iacliuram fieri abhomine, illoque indignum eilc, quamuis
ei Natura »s fublime dederit Calnmque tueri , in luto oculos
nientemque de£gere , in quo Teftacea nafcunrur : imo pruden-
tis cfle j cum eorum perquifitione adeo falubriter poteH; vntw-
tem fuam erudirc ; non fecus , ac fapicntem diccremus Regem
illum , quigemmas inluto difperfas , ad diadema condecoran-
dum 3 ditandumque colligeret .
His igitur prxlibatisj contra alicna di^a me ipfum muni-
re neceffarium duxi, antequam Teflaceorum tradiationem ag-
grederer, demonflrandofcilicet vtile otium , quo fapiens m eis
perquirsndis obkdatur • Quamobrem nullorum irri/iones per-
dmcfcens, quamplurima e Maris fundo accepta, in confpec^um
dabo. Flumina enimipfa ,qu2E fuas opes feliciter ineo deper-
dunt, 9.C nomina , eleuauerunt vocem fuam , facro teflante elo-
quio : Mirabiles flatienss maris , mirabilis in altis Z)«minHS*
Qnippe fub aquis Innumera Teftaceorum feges latet, qu^ iure_j
oculis fpectanda proponicur , vt admirentur, menti vero , vc
crudiatur , Animoque omni , vt erga Diuinum Artificem amo-
rem , fefc falubriter obledando , concipiat . Feliciter igitur
fruere his epulis literarijs Qu^icumque hafce paginas pertra-
^as . IIla£ (bencuole Lecior) famem curiofam vt eximam , tibi
dojiantur; fi ventriculum na^« fuerint forte delicatioribus
afluctum cibis , faftidientem animaliaha^c Teflacea , primo af-
peduquidcm horrida, fub eorum tcgumcnto fciasiuxta Aca-
demicorum Intronatorum lemmat Meliora latere . Quod fi mcn'
te^gra accedas, prorfus abflineas rogo .
i^gronamque optimafsepe palato
Infipida, acfanis fit placuiffe fatis.
^>§i*^ig*«ii^
CAP.
€AP. 11 Iv n
CAP. TERTIVM.
AnimaliumTcftaceorumdiuifio, in quaSpe-
cierum Varietas , eorumdemquc
Origo indicatur.
AD explendam Curiofitatem dignofcendi multiplicem Te-
flaceorum Varietatem , qua; in vaflo maris finu gcneran-
tur, haud certe eorum numerum perfcrutari quis debet , quo-
niam ex Dauidis ore , Oceani penetralja mentis oculo pcrqui-
rentis j.habemus : iWic ejfe Reptilia , querum mn efi numerusi
& quamuis hiperbolice loquutum effe inteliigamus , cum om-
nino, qusE fub ccelo funt, finito numero comprehendantur, noa
tamen a quauis mente , fed a Diuina tantiim , qux oninia pro-
creauit , poflunt fingula numerari . Sufficeret autem omnes
eorum /pecies , aut formarum peregrina diuerfitate , aut par-*
tiuni combinatione , aut colorum varietate , inter fe diflindas •
quafi militari ordine ante oculos difpoficas cognofcere ; quod
fane obtineretur , fi oculos conuertere fas eflet in eam Turrim ,
e qua , Calligulce Imperatoris mandato, mira Concharum Co-
chlearumque copia pendebat , vt in Pofleris mcmoria excitare«
tur prseclara;, i]ue,vt verius loquar , fluItsE vicioria; c mari re-
lats, cum contra ipfum acies bellico timpanorum, tubarumquc
fonitu immittens , manum implere Conehilijs litore difpeftfis ,
rnilitibus fingulisimperauit »
Veriim etfi curioforum oculi circa ipfam defatigarentur ^
qufdprofedo, nifi angufti litoris -frudus dignofccrent? noii_*
autem cochleas in foecundis vafti Oceani finubus mira aflidna-
que varietate produdias . In eupidurn fingulas numerandi ea-»
Biantis irrifio merito caderet , qua illos profequcbatur , qui
cum Pifces in anguilo maris finu viuentes numerare non valeant,
multiplicem Ikllarum varietatem , eainque ab oculis remotiffi-
mam inquirunt . Ingcns profecto fub vndis Aninialiumlefla-
ceorum numerus delitefcit : & ne merito irridear, omnium ge-
nerationes (ingillatim referre non audebo, veriim aliquas eligens
cx multiplici fpecierum varietate , quas in laudabili otio obti-
nuit curiofitas, oflendam •
Apud Audores, qui dc Tcilaceis tradtationes inflituerunt,
^ nou
i8 PARS PRIMA
non eadem fuit corum diuifio . Ariftoteles cequc accuratus , ac
curiofus Naturaj perfcrutator > poftquam multos cctarios , &
hamiotas defatigauit , Alexandri Macedoiiis ftipendio Uboran-
tes ia expifcando ex altis Pelagi fluctibus , quidquid philofo-
phica dignum eratobferuatione , ea m quatuor Clafles diuifit ,
ac fingulis earum diuerfas alias fpccies compreheudit , vt cap.4,
lib. 4. hifl:. auimal. apparec . Etenim quia ad eorum plenam_j
cognitionem haud neceflaria eft perfe^fta , & iuxta leges Logi-
cac, fed prudens diuifio voluntatis . vc ea, qua totus Terrarum_,
lib d ^^^^5 "^ quatuor partes diftiaguitur , vel in owlo intenfionis
Teflacds^ gradus, calor,& frigus j Omnia hic cum Aldrouaudo inter Scri-
ptores eruditiffimo iii duas Glafles diftribuam. Vna comprehen-
det ca,qu2e vnica tefta circumteda, Vniualuiadicuntnr, altera-»
Yer6,qu2e binis valuis defenfa.vocanturBiualuia .
Inter h^ec autem Animalia aliqua, veluti miiites catafradf,
tcfta vndiquc circumteguntur , vt Echiiii , alia cx tegumento
vnico, quo defenduntur, aliqua fui corporis parte exeunt, fron-
temque oftendunt, quafi dimicatura , duobus , aut quatuor cor-
niculis armatam , eifque quidquid progreflum in via impedircj
poteft, explorant. Huiulmodi funt Turbinata . Biualuia vero ita
binis valuis clauduntur , vt non ambcE ex omni parte arde inter
feconiungi poffint, fed in aliquibus fuut perfede clufiles, in.*
aliquibus ore aperto aliquantulum hiant, vt in Balanis , Tellinis ,
Daclylis, Pedunculis^&his fimilibus .
Huiufmodi diuifione comprehendimus ea omnia , quse Pli-
nius longe pariter , ac confuse defcripfit , poftquam in dilficil-
lima Pifcium perquifitione vltra centum fcxaginta quatuor di-
uerfas fpecies numerauerit . Vbi enim agit de Teftaceis. Con-
charum genera, inquit, inquibus mira liidentis Naturxvarietas »
tot colorum differentiXy tot jigura-, flaniSi& concauis , longis luna-
tis in Orbem circuma&is, dimidioorbe ctnfis , in dorfum elatis, k'
uibus , rugavis , denticulatis ,ftriatis , -uertice muricatim mtorto ,
wargine in mucronem emiffo , foris cffufo , intus repUcato , iam^
diftin^Iione virgulata, crinita, crifpa , cnniculatim , peciinatinL^ ,
imbricatim vndata, cancellatim raticulatay in obliquum, in reciura
expanfat prndenfata, porfe5ia,finuata , breui nodo ligatis , toto la^
ter6 connexis, ad plaufum apertis, ad bnccinum incuruis.
Non tamen plenc,fic defcribens, leuigatas omnes, & afpc-
ras comprehendit, non armatas,vel inermes, non nitidas , vel af-
peras, noncxpanfas 3 vel fpiris conuolutas j aonplanas , yel t^i-'
msiccu-
GAP:iII/ 19
mefcerites, non ftriatas", non pellucidaj , 9c quofquoc ingeiiiofo
ftndio Natura efformauit , mira colorum varietate ita eas exor.
naus , vt (ingulas diftinde obferuare oculus nou valeat , ficuti
intimam earum cognitionem aflequi intelled:us defpcrat . Sed
hoc manifeftius conllabit, ciim formarum venuftatem, & varie-
tatcm colorum obferuantes, videbimus,quam clare Diuini Con-
dicoris Sapientia in cis elucefcat . Nunc poft breuem enuniera-
tionem earum Origo indaganda eft ,
Si huiufmodi Animalium varietate copiofae Philofopho-
rum Turbx paranda c^na hic eflet , vt folebat ad gula; oblecfca-
mentum antiquitus , 8c omnium voces excipiens, ficut olim_>
Tullius Tufculanas Quseftiones, fiiigulorum fententias expone-
re conarer, non tam c litore foluens , immenfo pelago nauim-j
auda<fter traderem, fed prope Nembroti Turrim in linguarum-»
confufioneni inciderem , cum ea fit inter Philofophos alcerca-
tio, opinionumque diueriitas, vt non veritatem profcqui vellc_? ,
fed pugnam fouere acriter vidcantur . Aliqui enim Ignem_»
clementarem rerum Parentem vocant, ali; vero Aquam:funt,qui
vel ex eorum confufione,vel cx proportione harmonica numero-
rum,vel ex artificiofo Natura: ftudio, vel ex fortuita rerum com-
binationeomnia deducunt. Eft fatis notus Dcmocritus illc,qui
a catholica fide , ac a recte philofophandi norma seque aberra-
uit, putans cafu progcnitam hanc Rerum varietatem , quse Mun^
dum exomant ; nunquam fatis damnandus cum i/s , a ouibus,
res minimas penitus inutiles credentibus , fummi Opificis Pro-
uidentia,ac Potentia fapientiflima impie negatur.
Nonne forfan vna cum cseteris rerum omnium choris , hic
quafi iniimus Animalium conditorem fuum publicat Deuni_, ?
&: eloquenti , vt ita dicam , fdentio affidue explicat magnum.-,
illud Diuinse mentis volumen , in quo quidquid poflibile eil
cxac^e defcribitur ; & quia fub vndis copioiiflima latet Tefta-
ceorum Turba, Diuitise eiufdem oftenduntur, qui peneinnume-
mera in {ingulis fpeciebus progignit , non iicuti inter maiora-»
Animalia, quorum numcrus ad pauca dilatatur .
Cum primum Orbem vniuerfum condidit , in tam miro ,
varioque rerum opificio nullum alium admifit , quaii ad labo-
rum leuamen, (fi tamen labor tribuendus eft ei , qui fola fua_j
voluntate mentis idcas perfediffime exequitur) tunc enivi omnia.
per ipfum fa£iafunt , eo vocis imperio , qu<& vocat eA , ({ua non
fnnty tanquam ea , quiefunt : Ynde cum primum in Aquis Ani-
C z malium
25 PARS PRIMA
malium vitnm habiiefunt, ipfe Conditor illis eft elargftus ; id-^
circo poft vcrba illa : Frodncant aqtta addidic facer Hifloricus,
creauitqtie Cete grandid, & eorum animam viuentem , atque mo^
tabilem . In pra:fentiaauteni minori , vt ita dicam , ihidio vult
ca fabricare , alijTque diuidens laborem , operatur vt fcribcndi
PrsEceptor , a quo difcipuli manus in fcribsndo ica regitur , vc
ambo eam moucntcs eiformentcharaderes, jeque a magiftro > ac
SL difcipulo exaratos, ita canien , yt huiusmanus impulfu ab illo
recepto operetur •
Sed antequam ad caufas inquirendas deueniamus , fimul
cum quibus Agens Vniuerfalis vitam commumcat Animalibus
Teflaceis, quce immenfos Oceani /inus replent, fciQnda hic eft,
magna lis, qua curiofi Perfcrutatores inuiccm altercantur *
Aiunt multi, eis inefle Virtutem quamdam propagatiuam, flcut
in caeteris Animalium perfeAorum fpeciebus . Alij iudicanc
omnia nafci iicuti cxtcra. Infcfta e maffa aliqua putrefa<2;a,prouc
exigit accidentalium rerum combinatio , e quibus talis maf-
fa componitur , ncc omnes ipforum vitcs originem eandem-*
putant. E Terra fuboriri , veluti e fepulcris expergefaftas »
Animas falso aiunt aliqui ; funt qui omnibus tam mortuis >
quamviuentibushanc generandi virtutem tribuunt, imo corpo-
ribus putrefccntibus, alferentcs, caufam. elTe putredinem ipfam.
Nec defunt,qui naturalem aliquam cociionem opinantur.quique
animam quandam, vniucrfalem Mundi vocatam , aut Elemento-
rum , aut abditarum influentiarum, flae coeli , (iue ambientis ,
fiue caloris , a cuius vi fragmenta quxdam vegetabilium , &
fenfitiuarum animarum, inter cadauerum latebras otio torpeu-
tium, ad illam coiruptam materiam animandam excitantur.
Sententiarum harum examen nullatcnus hic aggrediar J
Animaduertere tantum fufficiat , quam perarduum , incertum-
que fit, veramcaufam Efficientem Animalium , fponte na.Ccciu
tium recognofcere . Vnde Galenus aflequi eam pofle defperans,
ab incepto defticit, rcfpuens opinionem Platonis, quam fequun-
tur Scotus, Suarcz, alijque, cum afferunt, d manu Dei omnipo-
tenti illa produci in materia prxexiftcnti dtfpolitaque , ne fibi
perfuaderet Potentiam illam , qua; cazteris virtutem formatri-
cem fapienter communicat,ad efrbrmandos fcorpiones cochleas
rimilefque vermiculos defcendat . Qopd idem negans recens
Auflor in fuis accuratis obferuationibus circa generationes In*
fedorum, tiftiens , ne peripateLicosrum Tarba in ipfum inue-
herc-
CAP. III. 21
hefctur, qui a?iint : Non pofle rem nobiliorem a minus nobili
generari y fu-idere pocius fibi conatus eft cum Empedocle , Sc
Pittagora, ab Ariftotele relatis, vitam fenfitiuam etiam Plantis
incflc , eamquc Animalibus poflb communicari : Ac fi veritati
confentaneum eflet , quod pulchro aurium blandimento Fabu-
\3s finxerunt, cum dicerent : Armoruin idibus vocem , & cruo-
rem ex Arboribus cmanafle, fub quorum corticibus Polidori,&
Amadriades circsis artibus latitabant.
Qlu Deum rerum omnium Audorem , 8c cuiufcunque ani-
malculi conditorem non aifirmat , acriter a D.Auguflino re-
prehenditur; ,^uando expaHcfcis, mquicns , inminimis lauda^ inPfjii8«
Magnum. .^ifecitin Ccelo Angelum , ipfefacit inTerraver'
taicfilum : Qupd non folum credendum efl: de prima rerum_rf
produCtioiie , verum etiamde cseteris , & fi omnium conditor
vnicus affirmetur , Isetabitur Mare , /icuti campi , vt inquit Pli-
nius,quos manus Regum colebaut , gaudente terra vomere Un"
reato & triumpbali Aratore , copiofis foetibus fcecundum , con«
dins a Diuini artificis nianu, non ideo minoripretio habenda ,
quia mareriales animas eiRaxic ,dum fua virtute e.vili mafia_j-
venuflatis prodigiaproduxit . Eadem, inquit S.Ambrofms , fi
cut non laborat in maxmis, ingentes quercus , & Cctc grandia_> Ca[*. t» m
componcns , ita nonfifiidit in minimiSi reddcns prodigiofum-» Q^"«f«
naturse portentum vilem vermiculum , aut luteam cochIeam_j,
& facri Vatis effatum comprobans , d\xm.facit mirabilia magna^
SOLFS, Vi>iU2i
Et quidem^ vt verum fateamur , nonne huiufmodi reruiuJ
opificium adeo mirabile efl , vtcuiufcunque mentis fludiura^
explerepofSt, indeque pateat , quod S. Auguflinus pronuncia-
uit,Deum videlicet, ita artificem ejfe tnagnum in magnisjVt minor De Ciuit^
pon fit in paruis, quare cum Pifida attonitus harreat. Dei» 1. 1 1«
Mirand9i come la Diuina for%a n***n fi
Non ft rifietteyfinche non aggiunfe Muudu
Lauor immenfo alle fue piccioCopre .
Si teflam obferuas , deprimunt ne Dignitatem Artincis circum-
uolutiones illse , admirabiii quodam artificio procedentes ?
damnant fortafle orbes , quibus feruata proportione finiuntur ?
Imo potius celebrant , cum e lapidea materia compa<ftce cerac
mollitiem oftcndunt in multiplici varietate formarum, tot colo-
rum, tot incifionum , tot anfraotuum difpOiii.ione perornata-j .
Si vero cuni infent^tis rebus , licet prsclaris , dc nobilicato
con-
li PARS PRIMA
conccndcrcnt ', litem definirct S. Auguftinus , qui mutcim , co
quod fit anima prsedita, anteccllere Soli , Planetarum principi ,
« . dciiniuit. Quieas tanquara luteasanimas ,ade6que viles affir-
par.l.»»^ mat, palinodiam cantabitproFedo, cum Juriftis, quiepuJchri-
tudine corporum venuftatem arguunt animarum, quibus a Na-
tura conueniens domus fabricatur .
HsBC indicafle fit fatis ad defenfioncm illorum , qui co-
chlearum produdionem perfcrutantes ,immediatam caufain_»
carum affirmant Deum, femper maiori eeftimatione habendum
cuni Giliberto Abbate , qui copiofas variaiqus rerum fpccics
ab co conditas mentc peruoluens, illi dicebat ; ybique totus es ,
3.in Case^ px toto te vbique operaris , c^' virtus tua vbiqtte , cr tota operU'
tur , licet non tota vbique expendatur . Semper in nouas produ-
ctiones intenta , & toti terrarum Orbi potcntiaj fuse thefauros
impertiens, vt cecinit Propheta,pr£cuidcns longxuam aftiduam-
queferiem produd^ionum : Generatio,& Gctiiratio laudabit ope-
rlti4*» ya tna, & Potentiam tuam pronunciabnnt .
CAP. QVARTVM.
Qugjritur an Cochleas Propagatione Specie-
rum generentur , aut potius Sponte
€x fe nafcaniur •
P
Ropagationem fpecierum in Tcftaceis negauit Ariftoteles ,
_ eaque, ficuti Inlcda , e maflls putrefadis fpontt nafei affir-
inauit, Antequam ad Quasftionis examen deucniamus , indi»
candce funtdiuerfas generationes, quibus Viuentiaproducuntur .
Triplici igitur modo , docente Philofopho , quorumcunquc_»
Animalium partus vitam fortiuntur , fiue proprja virtutc , fiue
ab altcro communicata concipiantur a parentibus . Multa_»
cniin generant filios perfe(£tos , qui peifedta fimilitudinc caufa:
produdiucE affiniilantur , cuiufiiiodi funt Homo , Leo , Equus ;
Multa vero pariuntouum, quod animal dicinon potcft, licec
contineat partem aJiquam , exqua Animal formatur, & partem
aliam, cx qua nutritur , antequam in lucem prodcat , & hac ra-
tione Ancs aJiaque Viucntia , tum Tcrrcftria , tum Marina ge-
ncraniur . Alia dcinde verncjcm producunt , qui licct diffimilis
genc-
CAP. IV. ij
gtfneranti paulatim elus fpeciem induit, &: hoc pado muIta->
infcda efFormantur •
Prster generationes huiufmodi .quihus fpecies Anima- •: •
liuni propagantur, aliam notat Arueus, vocatque Metamorpho- ^ * ''
/imquamdam, fiue fubitam transformationem , quae tunc ac-
cidit , cum e materia difpo/ira nafcens Animal e nulla caufa->
vniuoca, fus fpeciei propagatiua, procedit , citatque Arillote-
lem, quide huiufmodi Viuentibus fermonem habens r t^orum
fcilicet inquit , materia potefl k fe ipfa moueri eo motu» quo femen Mctaph;
mouet in generatione aliorum Animalium , qui motus dicitur hb,7.y«-
fpontaneus, & cafualis , eo ferd modo > quo aliqua ab Arte fa-
bricantur,veIutopus Architedura? , nec aliter pofTunt e/le : ali-
qua vero , & ab arte , & a fpontaneo motu poflunt obtineri ,
vt fanitas . Horum autem origo folet e/le putredo > lutum , ex-
crcmentum , fiue alia , in quibus infit Virtus efformatrix , &
produ(fiiua, qua: iuxta Ariftotelis fententiam eft calor quidafn_>
Vitalis, iuxta Ferneliumcalor cceleftis , & primigenius toco ele*»
mentari Orbe diffufus, fecundLim alios vero qualitates diuerfx ,
quorum non licetindagincm inftituere , fed foliim Cochlearum
originem inuenire .
Qiucunque rerwm generationem fieri propagatione fpe-
cierum affirmat , etiam fub frigidis aquarum vndis eum ignem
cxcitari putat; quo viuific.i quadam Virtute , vt docebat Parme-
menides, omnia producuntur. Quade relucretius, alloquens Tib. i^
Deam illam , cuius nomine Veteres cum Platone fignificari vo-
lueruntProuidentiam, qwx Animalium generationibus praseft ,
Ita capta lepore , (inquit)
Jllecebrifque tuis omnis Naturci Animantum
Te fequitur , cupide quo quamque inducere pergis •
Denique per maria , ac montes yfluuiofque rapaces
Frondiferafque Domos Auiumy campofque virentes
Omnibus incutiens hlandum perpe6iora Amorem
Efficis, vt cupidi generatimfAcla propagent »
Nafci vero ex Cochlcis oua docuit in fuo Prodromo Illuftrifii-
mus Prcefiil Steno, vbi habet : Experientia con^atyOjirea^ & alia
Tefiacea ex ouis nonex putredine nafci J, Hsecautem fententia-» P^^^''^^^
direde Ariftoteli opponitur, quipoflquam multos Pifcatores pa^lsj."^
ingentibus Alexandri Maeedonis expenfis defatigafler , vt lub
Hiari Naruras Arcana pernofceret , conftanter affirmauit : Fni- tlb^s.hifl.
uerfim omnia Teftacea fponte naturA in Umo diusrfa pro diffcrcn^ Anim.c.ij'
tia
24 PARS PRIMA
tia limi OYiri, nam in cmofo Oftrea» in arenofo^conchne . Quamob-
rem cupidus ab experientia ipfa veritatcm addifcerc , anre-
quam obrinere illam pofl'em,recentioris cuiufdam Trad-atum_j
de Cochleis Londini imprefllmi lcgi , in quo aflbrit Cochleas
non folum, vr pifces ex ouis , fed virtute ab alio accepta genera-
Mariiius ri, fic habens : Cochleas autem in coitu generari nihil dubij ejl >
r^M ^^ ^^^^^ ipfuw in multis earurn fpeciebus tum tcrrejirihus , tim flu^
107» '^^^ uiatilibus ffipius objeruauimus; & poftquam multa experimenta
* in Terreftribus Limacibus fa^ta retulerit , quse curiofus Ledor
P3§«i79 ^^^ inueniet, ita loquitur de Aquatilibus : Menfe Maio Ojlraca^
fwturam eijciunt» Figura lenticulari efl , e^ ipfts lenticuUs faulo
rnaior . Saxis veroveteribufque Oflreorum tejiis rebufcjue fimili-
bus per maris fundum difperfis adhmet . Non fmi ratione conij-*
ciunt recenter edita oua intra viginti tfuatuor horas teflis conte'
gi . Menfe Maio Pifcatorescaptis Ojireis faturam ^ re^ cui adhcd'
reti leniter cultellofeparant , ea re mari rurfus conimijfa , vt loci
fcecunditas ifnpoflerumpneferuetur , nift vbi adeb ucenter editoL^
fit proles , vt tuto diuidi non pvjfit • fjoji Menftm vero Mainm^
auferre furtum eji , nec nifi Ojlrea , qu^ iujitx magnitudinis funt ,
impune capere^^licet . Hanc verd prolem , aliaque Ojlrea ad quof^
4am maris finus deuehunt, vbi ea alueis quibufdam maritimis dem
fnittunt , quos lecjos , Jiue Jirata vocanty tbi adokfcunt , c^ pin^
guefcmt .
Ali;, qui iv\ eadem fententia conueniunt , eam hiHoria qua*-
dam Eliani con/irmant , refcrentis quafdam conchas fub mari
lUibro viuere , quarum vna ita ar^fte alreri adneditur , vt dcnccs
^imbarum pcrfectc /imul vniantur , adeoque manifeftc eompro-
batur (aiuntip/i) verum efle, quidquid m fua Mytologia dixic
Fulgcntiussqiiod nempc Concha marina toto corporeftwul aper'
to mifcet.ur incoitum •
Ha- funt bafcs , fupra quas talem fententiam flablliunt,
quzE ci^n mihi feiiipcr vifa: fint parum firma: illi aflenriri haud
potui , E ne longe aberrcmus a mari, in cuius litore difputa-
tioncm iuftituimus, omittamus ea,quce dc Terreftribus Cochleis
narrantur (ab aliquibus enim oua producuntur , & fimul na-
fcuntur fponte , licuti mures , & herbae quamplurimx) dedu-
ccnda fortafle idcirco erit ex peculiari , vel vnica obferuationt-»
vniuerfalis illatio ^ Fallacifiimum profecto argumcntandi gc-
nus, cum pctius equamplurimis eruendam illam cfle, .quifquis
.i:'iai!.tflica vcl Icuitcx imbuais , pro comperto habct , quando
habet.
CAP. IV. i5
hahct, quahdo philofophari aliter non poflumus » vt veritaten-» j
in aliquo rerum abditarum genere abrconditam infpiciamus •
Quaniobrem multiplicem eorum generationem hic enarrabi-
nnis ; fed priaium fciendum eft , quod in muitis poft exaciiffi-
mam anacomen obferuauit Ariftoteles , rudem nempe partiuni
fuolem ineiVe Cochleis marinis , /iwe fexus diueriitate , /ine
membris ad propagationem aptis, vt fuo loco clarius patebit ,
ex quibus arguit nullatenus a Cochleis progigni alias poflo ,
vtab Animalibus pcrtedis ; cum eertiffimum /it a Natura da-
ta efle omnibus inllrumenta ad finem obtinendum apta . Qupd
/i Eliani veram opinemur hii^oriam , eam arbitror coniiemre_?
quibufdam Conchis , quse binas valuas ita arde /imul conne-
<^tunt, vt non dus inter fe coniunc9:ce appareant , fed vnaquo-
dammodo luilla diuifione circumfcriuta videatur . Non igitur
cx diuer/i fexus commiftione generarc poiTunt Teftacea , nec
etiam poifunt foecunditatem ouorum habere. Habentur qui-
dem oua prjEcipuc a Turbinatis temporc Veris , &Autumni,
vt obferuat Ariftoteles , at quia non aliquo determinato , fed
totius anni tempore in ip/is infunt , definiuic vulgo dici oua
per quandam nominis analogiam , Sc ab eis tanquam ab adi-
pc nutrimentum Animalis, non foccunditatem indicari . Pra:-
terea ii matcria , cx qua generantur Oua, eft Sanguis , vt ipfe_5
rhiIofo}>hiis docct , alfirmandum nece/lario eft , w/i//«w Ani-
tnal exangue , idcoque nullum tefta circumtccftLim , ejfe ouipa^ i^iv^^^ ^^
parum » 8c licet oua produceret , illa e/fe ad generationem ine- gcner.ct.
pta, qucB (ine generis conimiftione pariuntur , etiam muliercu- «♦*-»•
las fciunt .
Tali bafe in hac quxftione fwndata, diuerfarum fpecierum Kjranlni.
generationes , &partus /i infpiciamus , omnes vno eodemque ^'^-^*
ir.odo /icri videbimus. Apud Aldrouandum legimus IncoJas
PirrsE Infulas in Lcsbio nunquam inueniile Oftreas numero
au<fi:as , licctfcmper mole maiores in eo maris /inu , adquem i^.*~.' ^^
folebant trssferre , vtpinguius nutrirentur , quod idem d^
multis lacubus affirmat Ariftoteles lib. 4. de gen. Anim. In-j jo»f,,.j^
Pifcinis nouis aqua maris repleti* Teftacea multa fponte exor- fuj>iey,'
ta fui/lc narrat Kircherius. Apud Tarentinum litus vbi Maro
paruum dicitur, generantur Conchs ilise , quas Incolce dicunt
Co?;:^e Mitulos Latini , nec alibi , quam in Palis , & ftipitibus^
qui humi /iguritur eo mcdo quo Ycnetijs ponuntur ad fur.da-
ms-nta Doinonim ftabilienda, eifque nauiculas onerant, deinde
D tranf.
uado-
26 PARS PRIMA
transferunt ad a]ium Maris rinum , vbi nunquamgcnerantuf ;
ied folum molem augcnt » aptiorerque redduntur ad menfas .
Progeniram elTc magnam Oitrearum copiam in cxnofis Pelagi
iocis , vbi exhaufta aqua , tcmperics fuit in luto apco, ad ca-
rum generationem didicit ab cxperienda Ari-ftoteks , & ego
Lib.?d«_-» ipfe ab eadem edocftu s vidi Conchulas Cochleafque inter la-
Oen.aasm ^oruni abditifiimas rimas , & caucnuilas delitefccntes , qua;
^ de profundo Mari erura in fruflra difrupi. prsecipue Mitulos e
fupcr/icie illa lutea pendentes beneficio tenuiffinii-fili tanquam
frucius exarbore . Infuper Microfcopico inftrumento fum (x-
pe diJigenter vfus , vt in arena Teftaceotum oua dillinguercm »
nil tamenaliud, nifi teftas imieni, & adeo paruuias, vt inermem
oculum penitus diffugerent , omnibus licet partibus Cochleca
abfoluta; , orbibufque eleganti ordine circumdudis, non abfi-
miji modo, quo etiam maiorcs > & maxitn.T circumpiicantur .
Qux perfedio fortafse nulli Natuige opificio conueaic , cum_».
giadatim feraper fuia in opQcibus ad perfccdiora procedac .
Narrat infuper in llelatione Coiigi Philippus Pigatecta Tur-
binatas teftasgenerari fupra Ealenarum cadauera , qua: in lit-
tora affricana raarini xihis trasferunt poft rruculentam pu-
gnam , qua fa?pe inuicem congrediuutur . Aidrouando teile.--» >
lil^^.d^ naiiigiis , pittrefcente fece fpitmofa , adnafcuntuY , ficut apiid Ro-
itiac, diorum Vrbem fupra lutcas teltas ia loco , olim Cochleis ]ieni-
tus carente , ohiu^io cmo Ofirea, YepcriehantHr • Hoc eciairLj
pado e truncis putrefcenribus nafcuntur Conchs iJIcs , Ana-
tifera: dictce , de quibus fuo loco agemus , ficuc ctiam de Dacti-
iis , & Balanis intra vifcera faxorum delitefcentibus . Apud In-
falam Loandam Ambia^^^^amatare vocatam , hoc eft Pifcem lapi-
deum, magna Oftrcarum copia generacur fupra cortices arbo-
ritm, quss fub marinis vndis virefcunt .
Ex hac igitur aliarumque fimilium generationum indu-
ftione,quae adduci huc poffent , Conclufio Oppiani Ariftotelitai
coufcntaiica deducendavidetur, hoc efl .
J^/€ non concnmbnntj nec fcetm nexibus ediint
Per fe yiafcuntuYi fosdo , "uelnt 0(1 rea cano :
Efi non dijiin^o fcmper leuis Oflrea fcxus :
Hos inter pifces, ncc mas, nec f^mina n ota efl .
Poffcnt quiuem dici foecundx Cochleae , vt Plantic , quibus e^'
rum mults afTimilantur , idcirco Platitanimalia dids d Phi!o-
fopho ; & fi ViUutem propagatiux : vtPlaiicce , non habearit
fi'ui'ta.
CAP. IV. »7
fructu 1 iii quo femen ad rpeciet propagationem feruatur , ha-
bere eam tamen poflunt in corporc dilTufam , vt ex Piantis
tnakx eam habent in radicibus> & trunco . Anguilla, cuj fexus
difcrimen, oua., & femen Natura negauit, atterit tamen feft^
fcopuliSiix\c{uit Gaflendus cum Plinio,c^^«e firigmenta viuifcunt»
nec alia eji earum procreatio . Huic fententix fauet fcecunditas ^* jjj^^j ^,
Purpurarum , qnam cum Ariflotele multi fupponunt ex eo , ""^ ^' '.
quia tempore veris ex teftis quidani humor muccofus effluit ,
ex quo dcinde primum condenfato , & quafl putamina Cicerum
referente, poftea putrefacfto, humoque diffufo aiise purpurae ge-
nerancur , Fcccund^e tamen anaiogicc dicuntur Purpurse , ficuti
fa:cundos fungos dicimus ( (i tamen verum eft illos nafci iii_»
locis madefaftis aqua , in qua decodi fint fungi ) ex humore_>
aliquo illorum , vt apud Cubaguam Infulam certis anni diebus
Oftregs humorem quafi menltruum emittunt,quo aqua eflicioir
rubra • Putamina enim illa dici non poflunt oua, qua: vt talia.^ Ohus ira»-
fint , dcbet Animal intra ipfa generari. meo quidem iudicio om.sa.^."'
maflam illam concreti humoris non a Purpuris progenitam du-
xi, cum e mari Purpurarum foccundo acceptam diligenti inda--
gine peruolui , fcd potius Alcioninm Diofcoridis , quod Impe-
ratus inter Alcionia Secundum appellat . Ran^e , vt Pli.nius af- » , ^ ^
nrmat , refoluuntuf in Imum nullo cernente , & rurjus vernts
aqnis venafcuntur ; quamobrem , inquit Gaflendus Tefl:acea , &
Zoofita renafcuntur in locisjvbi alia primum vixerint, quia humi
aliquae particula: primigenics corundem inflnt , iaut quia in ci- .
neribus putrefadi cadaueris inefl aliqua difpofltio , iicet occul-
ta , ad nousm pcrpetuamque indiuiduorum fipiilium gencratio-
nem . Hinc probabile redditur quod in Palladio retulit Fabri,
generationem videlicet fpontaneam e virtute , toto in corpore.? jo. Fatrf
diffufa , a le obferunram fuiflb etiam in rebus , quse virtuter.T_> VaUcd.
propagariuam fpecici habenr, tuncquando ex eis beneficio artis Spargc-v
{pargiric2E fal fcparatus , humoqne fparfus , vt vegctabiliuni_.»
lemen, caloris , & humiditatis Elemcntorum auxilio , aliud cor-
pus primxuo fimile portentofo naturse arcano gcrminauit :
Id experientia tentare poterit Zoilusquiuis ( funt verba Fabri ) fi
ex calcinato aliquo mixto vegetantem falem extrahat purum pu-
tumy ah omni terrea fcsculentia defacatum , lotionibus , filtrationi-
buSf & euaporationibus idoneis , donec in igne leuiffmo velut cera
liquefcu . Hoc pacto cuiufcunque Plantce fal feparatus : TervA
viandaturfub dio , aliorum jeminum infiar . Tum aiiorurh ftmi-
D 2 num
28 PARS VKlUk
nim inflar , fiatim connocato fptvitn Mttndi tn aere refidentc y &
ttrrat & aquis ad generationem rcrum omnium ^ ftatim futrefcit ,
(& germinat i fnnileque mixtum gerit y ncqtie fal ttrrs, mandatus
extra^us cfl . Mirum cert^ » C^" quaft incredibiU , fed quod vidi-
mui i & fecimus facile tejiari poffumus . J^od & vltra rationt^
fumma peruefligauimus j eique tandcm expcrientia ipfa confonum^
reperimus , Hinc inphialis vitreis pofjunt floreSf poffunt plant£
plantarii & nutririt crefcere, & germinare •
Si vera iint hsec, vt Fabri alfirmat , quis crederc recufabit,
quod Petrus Gilius refert» Bitantinos vidclicet Oftrea fererc ,
(JU2E Vormius refert diciab Italis Gauatoni , & eorum quafi lac
in telHs feniinare, id ipfum enim in acjuam inie^ftum ad faxa ima
adharrefcere , & Oilrea fieri .
Alij vero cum Arueo iudicant fpontaneos partus h) Iucem_*
prodire non quia hxc virtus ca.vSx Vniuoca; pri^exiftat, verum—»
quia in terra marique in/it, nefcio quod , femcn , quod ipfi vo-
cant genericum, quiaad generatioues aptiilimum . Hoc docuic
Fabri , & Kircherius noiker : Fiunt Cacble£ ( inquiunc Ambo )
lib.i», Pa» ^^ femine generali vifcofo, & tenaci ipfins aquiC,vinunt cx eodem^
DiaKiC.j qi-iod d DeoTerra: Mariquc datum ell cum imperauir, vt Terra,
iri!:er, produceret animam viuentem in genere fuo, lumenta , & Repti^
afiac. lia, & Beflias Terr.^ fecundim fpeciem fuam , 6** Aqui^ produce-
^•'l" . rent rcptile animiZ vinentis , & volatilc fupcr terram . Auc
tic ' '"'^rer! quiaDeus infuderit proprium femen cuiufcunque rd , vt opi-
A«imal/* natur Gafiendus , & manu adeo libcrali , vt nunquam fponta-
ncarum gencrationum feries terrarum in Orbe dcficcret , Hinc
Vcteres miram fa;cunditatem maris agnofcenres , Dcoquc foli
conuenire purantes,illud Neptunum dixere,nempe Deorum Pa-
rcntcm, cuius nianum loco fceptri tridenti hafta exornatunt, vc
ipla dominium aquarum in triplici Regno, Animalium nempe,
Vegctabilium , & Mineralium corporum indicaretur . Nos qui
verum, & vnicum Deum adoramus , & crcdimus, virtutem hanc
ab eodonatam dicemus, dz nepulchra h^c productionum ferics
deficerct .
Continuo has.leges aternaque fa^dera certis
Impofuit Natura locis .
Qup autcm pac^o ad fincm fhtutum perueniant , atque m i;s
anmial iw lucem prodeac , altioris ind.iginis res efl , <!<■: admjra-
tione potius, quam examine menris humanar digna, ficut /1 quis
in filuis cnutritLis Artiumque mechanicarum penitus rudis,
horolo-
GAP. V. 29
hordlogiam rotaoim infpiceret, miran' qiiidem pofifet motLis,&
partes i qiiibus tale opus componitur , uunquam vero cogno-
fccre quo taclum fuerit artificio . Verum hxc omnia, quce in_>
hoc Capirc dida funt, in fine libri fortaffis , vel libello alio
contra oppugnantcs exarato, enucleatius difcuticuda erunt «
Cx\P. QVINTVM.
Exponlcur Generatio Bahnorum eaque
confirmatur Caput pr^cedcns.
MVltas inter Biualuium fpecies^ vna cfl , qux Balani nonii-
nc appellatur , qua voce quidquid glandium nomine i
nobis inteiligitur , Grseci fignificant . Hinc multae BalanoruiH
fpecies , vtl"uoloco videbitur . In prcefentia haud intclligendi
funt ij, quos Petrus Gilius lenei j dixit ^ & in cauernis faxo^
rumfiabulari y quoniam ha;c etiam conueniunt Dadiiis Biual- n,., .-
uibus pifopter /imilituainem , quam haDcnt cum PalmcE tructi- ^jisfl.j,
bus iic appeliatisj fed de i;s,quosin noflro Tractatii num. 25 •
& 25. Claffis fecunds pofuimus .
De eifdem loquens Akirouandns dixit : Inlitore Anconl^ tib^j.de^
tano faxa magni ponderis quincinaginta , & plunum librarum ^ Xcftac
rnari trahuntitr . His color , & conjiitutio exterior cct e/i , quiA la-
fidi Aetiti : rudis nimirnm , & non difjicilis Ufu > aut tritu : inte-
yior vero crufta; aut tun''ca dura eji, & qu^ poliri poffit , haud fe-
cus, atque interior AettLt tunica , colore etiam fubcceruleo . Kr.m"
puntur hi&c faxa maioribus malleis ferreisy non qubintus , zit itl^
AqiiiU lapide alius calculus inueniatur » fed quopifciculi delica-
tijfimi extrahantur eiufdem generis cum folenibus , quas Cappas
iongas feneti appellant t fed eb dclicatiores qubd non aqua rnarl"
na ,fed rove quodam tenuijfmo per lapidem imbibito pafcantur >
Hiplures numero faxo includuntur , vt ftngulis fuis fitnidus ad
magnitudinem» & figuram pifcis omnibus lineamentis refpondens*
In his igitur valldiUlmis faxis, in qnibui aqua nulla, nulius liquc-r
inuenitur, pr,tter eum , quem Pifci: continet , non fig'4ra modo Da^
Eiiii, fiue folenis,fed vita etiarn,& omnis pifciculi laus perficiturj,
cr abfoluitur, m:lm » vt niilto fit , quam ft in ipfo mari extra^
lapidsm natus fuijjet «
Cum
30 PARS PRIMA
Cumergo his vltimis verbis doceat Aldrouandus Bala-
num in lapiduiu vifceribus nalci : libec exa^iffiitium examcn_»
inftitucre , vt vera pateat eius origo , qua quidquid in prjcce-
dcnti Capitediximus magis roborabitur . Pono igitur fub
oculis faxum , quod in partes dilc^um vcritarem olkndat .
In quarta figura reprefentatur TePca cum aninjali, in rccundsu-»
cauernula faxi , inquo viuit , qua: xqui dilataiur , ac ipfuRi-j
Animal molem fr.am auget, ^' pro comperto fatis haberetur
in faxo ipfo Balanos generari , fi aliquis eorum lapideis \'iice-
ribuscircunidatus omninodeliiefceret , ficuti in Qn^ercuuni.^
G?J!is mufc^r, vcrmes, & formicajinueniuntur , vbi ijullnm ap-
paret foramen, rimula nulla , per quam ingredi ccrre potucrnit
alibi c^enerata . Verum quia ex omnmm cauernis , vt in figura
apparet, extenditur ad luperficiem vfque Canaliculus qurdam ,
idcirco ignoUim cft an generatio eorum intra lapidem fiat .
Obferuando omnium domos , ita difpofitas , vt e fu perficicj»
lapidis tentrum verfus, licet non per via«i rigorose rccram , au-
geantur,& nunquam e centro ad fuperficiem , hcc crcdere re-
cnfabsm, fuadens mihiextrafaxum primum generari, vt aliqui
turbines viuentes in fpugnis primum alibi nati , yel vti veimes
criuntur in fuperficie lignorum pomorumque, deinde partes
intimas corroderdopenetrant , ibique fcniper aluntur. Sufpi-
cabaridcirco oriri poflc in canaliculis quibufdam tuibinaris ,
& minutiilimis , quos oculus microfcopij opcdeprehendit irij
faxis, quique fub vitro, qualcs nnm.^.txprinnintur, apparebaiit.
Necobflabat , vt hoc crcderem , faxidurities, .quoniam-j
inalio faxo, e funcio maris acccpto, & in partes concifo , in-
nurcercs vidi canaliculos non quidem re<ftos , fcd fine vlla rc-
£ula infiexo tramite procedenrcs , vt notanrur numero 7. In-j
fipeulis eorum vcrmis valrie. viuidus latebat num. 8. exprefliis,
&: "iium.p. mole maior, vt a^iparuit fub Microfcopio , &: quia^
illum obferuaban\ non folum canaliculo abfcondirum , fcd a!'-
Gua fui corporis parte in Iuto,quo cauernulae fnxi re|kbantLr
itabulantcm, inceflit milii (ciendi cupido qua vi pcrcrrare faci-
le '^ofiet durilFima lapidum vifcera c quibus calybis idlhus fcin-
tillx ignis excu.ticbantur . Diiigcnti idcirco fiudio perqu^rens ,
anima^luerti ex rarre , e qua luxi.m penetrabat , bincs dentes
eua^inari , &quidem acuuifimos iimiles ilJis qnibus Vipcra;
tri^culenter fcriunt,colore nigros, & adeo duros, vt ferri incifio-
lirticnqiiam ofica leiiftcrenc • Iw figura 10. vidcnrur quales
Micio-
Pnma
Car. 7o .
Tahul
Seclxnd
Car .3
l lO
GAF. V. 31
Microrcopium reprcrentabat , vt rVices curuati , 5: dentati , vt
ferra in parte, qua: e gingiuis prominet , ideft uipra lineaiTL-»
L E. Compoaitur auteni binis his dentibus inftrumentLini-*
quoddam ex vtraque parte acutum , quo laxi particulse piiila-
tim radantur, & duriffima quaeque faciie terebrentur .
Hinc igicur prudenter crcdendum cxiftimabain ,'inde O''-
tum ducere Balr.nos, eo magis fualus , quo magis ctedendi fun-
damentnm & ratio ex his , qax fubijciam, aiigebatur . Pra^ter
fupradidos vermes alios obieruaui • & quidem mirabili artifi-
cio in faxis indufos » Infpice fub littera N. num.. 5. & num. 6,
littera A C D. eos videbis ita in-flexos , vt figura A C D. for-
iuatur, in qua caualesextcnfi femper paralelii , hoc eft osquali-
ter inter fe diltantes procedunt; vfque ad iuperficiem , vbi fora-
, mina oflenduntur in A. lapideo tenuique fepto tiiuifa , Vbi-
que digitalem cra fiitiem non excedunt in jOiigitudine , & veri-
mes incluii acum fubtilem , ima fetam equinam iii cratBtie re-^
ferunt, omnino fimiles ijs, quos in turbinatis canalicuHs fupra
obferuauimus . Cum autem i^alanum perfefle formarum nun-
quam inuenire poruerim (patio canaliculi infiexi minorem,ficuti
nec vermem > qui paruulos Baianos magnitudine fuperaret , pro-
babile videbatur vermes illoi faxum peruadentes a Naturapcr-
perfici pofle, & in Balanos commutari , quorumdonms rcnioto
fepto in canalibus perfecte reprefcntatur , vt confideranti pate-
bit . Nec nouum in Natura profi'<ft6 efi: , quod pluries Anfto-
tcles obferuauit : fub pluribus videlicet formis pofle idem Ani-
mal quafi perfonatum viuere . Credendum eft enim nOn mu-
tata fubflantia a Verme Aureliam, & ex ipfa Papilionem, vel
Mufcam em.anare , nifi fuaderc nobis velinius Anmiam pugrt
aliam efle in luuene aiiam in fene , quod d vcritate longiifime
aberrat .
Verum quia vniuerfalem Concluhonem ex pr^miiljs noii-»
cuidentibus inferre fallacifllmum eft , diligentiori indagin^t-?
hxc perquircnda duxi . Qujdquid igitur hattenus expofiLuni__r
€{l ,cum D. Camillo Pichio nobili Anconitano, Viro xqu^ iui-
manitate prsdito , ac folerci in rebus naturalibus accurate per-
(crutandisjCommunicaui , vt in Anconitano litore Ba!anorum_^
fertiliflrmo, diligenti obferuationc ad concluiionem ftabiiiesi-
dam haec tria perquireret . Primum ; An in lapide BaianoiunT
vermes inuenirentur , quorum c?.iiaiia.di ita e fuperficic cxten-
d^rent ur , vt fine curuatura aiiq^ao iii loco definerent flcuti
3i PARS PRLMA
ihuni, 5» litteraM. &: littera N- delineaui . Deinde an Verrres
viuerent etiam in faxis , in quibus BaJani nunquain gcin^im'
tur , Demuni an lapides "aJiqui verniibus iliis omnino care-
rent, licet Balanis pleni . Humanifnme ille poftquam diligen-
'^ ter pericrutatusfuitjvigefiriia tertiaXanuarij huius anni hanc
cpiflolam dedit .
Se la Natura IiaueHe in me folleuato il talento conforme
il defiderio , potrei hora fodisfare con vno Ipiritofo difcorfo
alle fue nobili iflanze , ma non poflb formarc ne pure vn ordina-
rio racconto , che feruirpofla di luce fra le angufle caucrne_j>
d'vn traforato faffo diBallani. NuIIadimenoper dire confor-
me a*dettami delia mia ignoranza , approuando la fua con/icie-
ratione, diro,ehe fra tanti vermi > che fi f^bricano la cala ncl
faflb, non fe ne troui pur vno, che non Thabbia perfettionata-» .
Ecib e veriflim.o , incntre non vidi mai anchecoi Microfco-
pio vnacafa , 6 canaletto, che non giungcfle in giro con du€._j
buchi nella fupcrficie del faflb . Chedetti vermi fieno ilprin-
cipio del Ballano fefperienza non me J*infegna , pcrche in aitri
faiii , che pur efaininai , non vi trouai ne meno il fcgno d'viLj
di quei Vermi, benche de'BaIiani ve ne foffer di molti , e gran-
di, e piccioli . ¥!6 fatto anche diligenza fe in altri fafTi difTe-
rcnti daquelli, oue fono i Ballani, iicno riflefn v.eimi, e gli ho
trouati . Si come hb veduto ancora molti faflj de'BaIIani pri-
ui di quei Vcimi chiufi , e riiggirati nel gufcio , che fogliono
anche trouarfi fopralc fcorze d'ogni forte di Conchiglic, e in_,
inille altre cofe del Mare , che percib non so immaginarmi,
perche non h debba conccdere la creatione de' Ballani ne' fafli ,
ficcme non fi ncga quclla de*TarIi dentro i kgni , c nelle Pie-
trc , Hadcnus Vir ille prseclarus non minori ftudio , quam_»
efficr^.ciaBaIancs in faxis generari niihifuafit. Imb cujdener
ccmprobatum apparuit cum Balancs, vixnatos, & oriza; magni-
tudmem non excedentes , ita abfconditos in faxis vidi , vt licet
omnes cum fupcrficie communicarcnt , paruulo foraminc Iilj
ca appaiente , cauernse tamen , vbi claudebantur fempcr ipano
maiorcs erant, qud centrum lapidis refpicitbanr ; Quamobrem
cequc impoflibilis exuus , ac ingrCiTns animalis incJuJi dcpre-
P^g.Sc, hendebatur, quod tutb negat recens Auctor in epiJtoIa , quam
cdidit circa Corpora in lapides conuerfa , iatis cleganti , &
crudita.
piffkile veroie.'! inuej)ire,an Virtus fistifica, qiiDEcunquo
i!la
illa fit i aquis potiiis inifla , quam faxo inclufa repeMatur . Sa-
xo illam inefie {uadent Gall2E,Glandes, Sc Omphacitides multx,
qiiK a quercubiis alijfque arboribus glaudiferis producuntur.
Nam cum Gallis, quas Coronatas vocarit, crefcitquali ouum-* ^,^
in earum centro claufum , & in ipfo Vermis , qui in mufcas
mutatus ouum perforat , gallam rodit, euOlatque e carcere, vbi
viram obtinuit • Hanc autem generationemarbitraturD. Redi
vir celeberrimus, in arboribus non cafu fieri (verbis ipfius vtor Pag.»^©:
latine editis Amllelodami anno 1671.) nequ^ a fuperuenien"
tium Mufcarum grauidarum femine ortum trahere \ idque tanto
magis, qubd np.lla gallwxxularum efl , qui^ vermem fuum non ha"
he&t, i^ qu^uis Gallu^xularum fpecies propriasfuas i& determi'
natas vermium mufcarum , & culictm fpecies producit nunquam
variante Natura . Nequft Generatio orta eft ex femine a mufcis.
ibi depofito , quoniam ex diligenti accuratiffimi eiufdem Viri
obferuatione, vt ipfemet ait, animaduertsndum tdiquod Gallux^" ^*» H^'
%iiU omnes femper , cr conjlantijjime in certa quadam , & deter-
minata parte rami nouelli nafcantur i c^ qHod Gallw^-^^uU mi'^
vores, qu£ d folijs quercus, ^fculi , aut cerri procedunt , ibident^
futi fibris, & neruis eorundem conflantiffime nafcantur , & nullam
vnquam gallu%<^ulam vifam ejfe , qtiA in plano foltj intet duos
nerues nafceretur ,fed omnes infallibtliter procedere ab illaparte
folij i qtii^ terram refpicit, nullam a glabra , quA Coelo obuertitur :
cum i contrario, cmnes ille , qu£ in foltjs fagi, c^ arboribus qui-
bufdam non glandiferis moranturiin parte folio^fum glabra nafcan-
tur • Qua de re fupponendum efi: principium aliquod foetife-
rum, a quo Verraes, Mufca:, & Balani producantur .
NuIIus autem mihi fuadebit ( quod ille ' fortafse credit )
Plantas nempe non folum vegetandi virtute , (cd etiam fen-
tiendi pr:rditas eile , qua animalia fenfitiua in ip/is generata_j
pro.ducere valeant « Scio a Pittagora , & ab Empedocle hoc
iibi perfuafum . Verum illud afia-ere potius el]: in fcena often-
dere , aut florida fabularum Vireta , aut qux in horrida filua_j
infignis EtruriiE Poeta finxit dicens .
Jlllor porfi la mano vn peco auante , Bcrni,
E colfi vn ramufcel da vn gran pruno ,
. JE7 tronco fuo gridb , perche mi fchiante ?
Da che fatCo fii poi di fangae bruno ,
Kicomincio agridar , perche mi fcerpi ?
Non hai tu fpirto di pictate akuno \
IJno^
54 PARS PRIMA
U^omini fummo , ed hor fem fatti flerpi ,'
£en dourebb*eJJer la tua man piu pia ,
Se fiate fojfimo anime di Serpi .
Come vnofiiTX^ verde , che arfo fia
DaWvH de capi,che daWaltro gem§ ,
E cigola per vento , ihe va via j
Cosi di quella fcheggia vfcina infieme
Parole, € fangue ; onWio lafciai la cima
Cadere, e fietti, covie f huom , che teme ,
Poterit igitLir a faxo iiicludi Virtus geaeratiua , vt a Qnercu
coiitinetur Virtus pariendi Murcam-, aut eodem pad:o, quo maf-
fa aliqua ex luto, ouis*, ac feminibus conipacla virtutem habe-
ret gencrandi^iores, & Aiiimalia, qux niutuata pptius , quam_,
propria appellanda eflet. Haac pro comperto habuerunt mul-
tu qui in Adriatici maris litore, ingsns faxuni incidentes , va-
rias, prudentefque fententias iuuicem contulere. Saxum enim,
in quo Balanus generatur , uil aliud eft, quam argillacea mafla ,
liue luteum fragmentum rum fpiritibus vegetabilibus herba-
rum, 8c Animalium compoiitum, quod ex monte Gamero , vul-
go dicko MoHte di Ancona , in mare fubiciftum prolabitur . Ita
in argillis valde duris vermes nafcuntur, & viuunt . Ali/ au-
tem virtutem hanc prolificam non faxo tribuunt , fed aqua: ,
quzB faxum valdc porofum imbuens , fecum transfert /])iritus
Animalis vegetabiles, qui antea lato in mari vagabantur , Meo
quidcm iudicio veritati magis confonum efle duco , Virtutem
hanc, nec ab aqua pura , neque a faxo folo contineri . Non_,
quideni a pura aqua , quoniam non repugnat Balanos in di'
iierfis lapidibus gignij cum vbique terrarum non defijit pumicea
faxa, in quorum poris , & cauernulis pofflc humor illc recipi ,
coagulari , & in Balanum perfici , d<: tamen in Anconitano tan-
p},vfic. tum , ac Tulonenfi litore , vt Gaflendus refert , prodacuntur .
fctt.j.di^ Non autem afolo faxo , quod licet aqua dulci, roreque imbu-
var:ct, ♦■mji^ nunquamBalanos gignit , nifi cum in mare demergitur .
AnsiT». Dicendum igitur efl:, Balanum toties gcnerari, quoties cum
particulis terrx primigeni/s , aptifque ad illius fornutionem--»,
alix difpofitiones , & ConcaufcE mifccntur , humiditas videlicet
fufficicns , fpiritus fal/i , &proIifici ipfius maris , qui arcano
Natura; puerperio fouentur, vfque dum Vitam fortiantur . Hac
ratione pariter alia Teftacea producuntur in faxis diucr/is , prx-
cipu^ i:i Tarcntijio litore ea , qu;? cum ob faporem /Int om-
nium
Car-tiJS
CAP. V. 35
nuim prxrtantifTima , Da<ftylorum nomlne figniiicantur . Ego
ipfe in multis multa inueni , fed omnia Biualuia , ac tcfta fra-
gili ; Quamobrem fiitis comprobatum agnoui Naturam pru-
dentiHime femper operari , cuni leui tantum armatura circum-
tegere fuos partus voluerit, quos iam lapideo munimento con-
tra inua/iones protexerat» Infupcrex eildem nouum argumen-
tum iumpii , vt crederem fingulis lapidibus peculiarem virtu-
tem inefle, a nullo quidem animali communicatam , vt , inuaria-
ra fempcr generationum ferie , Viuentia omnino fimilia pro-
ducerentur .
Irridebit fortafle mihi h«c aUerenti D, Redi, qui in obfer-
uationibus Infedorum conltanter affirmat : nullam accidere ge-
ncrationem fpontaneam , fed omnes , quse videncur in cor-
poribus anima deftitutis , accidere, ait ipfe , ita tamen , vt Psg^jjii
mnfcx ordinariAy & chUccs, femen atitca fuum eb deportarint,quo
defciente, z>t aliai dixi, nequi ex herbis , nequi cx carnibus pu-
trefaSiis , ziel qualicunque alia re , a^H non viuente , quidquatiL^
nafcetur • At quo nam pacto cxperimentum a me pluries fa-
dum oppugnaret , nefcio • Illud fubijciam . Flores hyacinthi-
nos aliquantum maceratos, & contufos in vitreo vafe claufo de-
tinui, vtaliquam fpontaneam generationem obtinerem : aliqua-
rum hebdomadarum fpatio eam fum aflequutus; nam innumeros
vermiculos in putrida fcrtidaque illa mafia pellucidos inueni ,
qui per vitrum hiic iiliic difcurrebant , quo magis a fundi hu-
miditate diflantes, eo viuidiores , Duorum fere dierum fpatio
viram duxerunt , deinde in Aureliam transformatis , ex.ilia_>
Papiiiunculus colore cinereus, quatuoralis, &fenis pedibus in- '
ilrudus eua/ir , ({vlx omnia fubieda figura oflendit , a vulgari
Microicopio audla . Pofito igitur> quod a nullo animaii depo-
fitum fuerit femen in vafe vitreo, vbi flores protriti rublidebant,
dicet fortaiie aliquis fupra virentes flores fuifie a mufcis reli- -
ftum , At fi hoc dicat, illum interrogo , quare a quolibet flore
imo a quauis re putreicente femper vermes eiufdem fpeciei ,
& non diuerfi producantur, cum arque bene omnium vermium
femina potuerint ^ mufcis vbique relinqui ?
Ex his certis fidelibufque experimentis fatis comprobata
videtur Balanorum generatio , in faxis humore falfo imbutis
tadta , manifeftumque fit quidquid de Cochlearum formatione-?
di^um fuitcapiteprcEcedenti , & dicendum eritde TefLaceis ca-
lycibus Animalipriuatis,qui in arida terra inueniuntur .
E s Viden-
36 PARS PRIMA
Yidendnm inprsfeiitia cft mirandLun Naturcs' artificiiim ,
quo Balanus faxea vifcera permcat , jeque crcfcente cauerna^,
in qua latitac, dum ipfius moles nutritione augetur . CertiiB-
Tnum primo eft Balanum A. B. tbrmari fcmper prope faxi fu-
perficiem , vt videtur nnm. 6. Jit. X. delnde Jongitudine , &
iatitudine crefcente, centi*um lapidis Z» num. 2. pctere , a fuper-
iicie X. recedcntem , vbi cll foramen , per quod aqua maris ii*
bere fliiitat . Quod lion cognouerat Aldrouandus cum dixit :
gratijjimos effe paUto Balanos , quia non uqita marina , fed rore^
qtiodam tcnuifjirno per lapidem imbibito pafcantur • Prarterea er-
rauit a veritatc, affirmans fingulorum nidum qHq , ad magnitU'
dinem , & figuram pifcis omnibus lineamemis refpondentem^ «
Videre cnim poterat BaUnum, licet in Japide inclufum, c^tero-
rum inflar pifcium natare in humore a quo immediate , & cir-
cumquaque alluitur , nec lapidi adhxrerc , in quo cauernula_*
non perfccte , tanquam vagina enfi , Animalis corpori corref-
pondeat,fed,vt num.4.figuratur, vbi A. B. pro animali fupponit.
Crefcit autetn eadeni cauernu|a , vt ftatu;^ augcntur , & foilas ,
quibus per ablationem partiumadditurmagnitudo, feu melius
dicam vacuitas ; quas partes Balanus ipfe adimit , Ciim faxo hi-
rudinis inftar, adhserens parte A. valde dura, calloquc id\:yu\i, &
femct ipfum contorquens , vi quadam a Natura ingenita , par-
ticulas minutifTmias abradit Jaterum cortice rugofo, & afpero ,
augetque fimul fibi molem, & domum .
Huius artificij argumentum fuit afp?ritas qucxdam^, quam
in parte iuperiori latibuli animaduerti formatam a circulis lu-
teis, prout fub X. Z. num.2. & in folTis num. 5. qui circuli are-
idiSti in puJuerem minutiffimum foluebantur , remancnte fuper-
iicie dura, c*^ perfeftiffime leuigata , prout notatur ab X. & P.
Veftiuntur idcirco a Natura tcita duplici valde afpera in exter-
na fuperfieie, qua veluti fcobina , denticulos acuros habentej ,
faxum erodunt , formantque domum, quam quifquc , eandcm__,
teftam ii\ argilla , vel ccra moJli prcmendo , circumagendoque,
obtincbit .
Crefcente igitur hac ratione domo , fimul ctiam augctur-
Animal nutritum Juto , quod cx puluerc faxi, & humore aqueO
componitur, & in quo credendum efl aliquem faporem Animal
alJicientem mefle , quod manifefle arguitur ex arenofis excrc-
mentis per partem B. fiphoni fimilem , femper fuperficiem ref-
mcicntem rciectis 3 m^teria illi boc pacto remota , quae Balani
* pro-
CAP. VI. 3f
progreffuni iinpedirec . Nec tanquam fiditiam mireturaliquis
famcm , qua huiufmodi cibus ab Animalibus appetatur , F.pi-
ftola enini, qaam D. de Viu mifit ad D.Auzout , nuni. 52. iii^
Eruditoriini Ephemeride notata , refert ipfum vidifle faxa cu-
iufdam mxuri prope Caen in Normandia, partem Xlundi Auftra-
lem refp:.:ientis> frequentibus foraminibus terebrata ; & dum_>
caufam eorum curiofus inquireret , aliquos vermes inueniflc_#
hordei magnitudinem non excedentes • Tegebantut illi tereti tc^
fta fubnigra , in vna extremitate aliquantulum fubtiliori appa-
rebat meatus ad excrementa emittenda , in altera ampliori ca-
put exerebant,in quo oculos decem vald^ minutos numerauit ,
totidemque mandibulas, quis inftar circini quatuor pedum fem-
per agirabant ; Nec illos erodere pofle faxa dubitauit , iniuri/s
licet aeris, proceliifque tcmpeftatum refidenda , cum multa eo-
rum fragmenta in puluerem fubtiliffimum penitus redada con-
fpexit , qu£ limul cum huiufmodi verniibus in pixidc Jignea-»
optime clauferat . Adeo comprobatur nullam potentiam, vinfi_,
iiullam in toto Terrarum orbe inueniri , qux ab alia infringi, 8c
omnmo fuperari non polTii:, dum a paruulis tenuiflimifquc be-
ftiolis, vt ille ait .
Mors etiam faxis mamdribMfque venit ♦
CAP. SEXTVM .
De materia apta ad Produ6tionem
Teftaceorum .
Slcuti fpontane^ rerum generationes /ine caufa vniuoca ini-
mediata non fiunt ad libidinem earundem , quse velint efle
quando cupido eas ad exiftendum alliciat , quoniam iam exifte-
rentjcum efle decernsrent s Ita fummus rerum omnium Opi-
fex, qiii immediate , & folus iuxta multorum (ententiam , ope-
ratur, temere fuam potentiam non exercct , verum fempcr re-
«Siiflimas , rationabilefque regulas obferuans , in requalibet,
licetminiin?, fummam harmoniam reddit , omniaque coni cit ,
in Pondere Numero , & Menfura . Tunc n-»axime hoc patct ,
cum exempli giacia , ignis accenfus virtute propagandi calorem
fibi communicata non priuatur, aut lapis in aere proieclus ad
ter-
53 PARS PRIMA
tcrram deiiide fuopondere defcendit. Seruat igitur in operan-
doleges,quas fibi mer ip/i impofuir . Quamobrem tunc for-
mam fubllantialem materise donat , quando difpofitam ad re-
cipiendum eam videt , iubente lege iam /latuta t introduccn-
das femper efle difpofitiones ante rerum generationfm , qu^e
ranquam pedillique Domum pra^parare tenentur;,* in qi.a For-
ma fubltantialis elt permanfura . Diuerfimode vero talis prae-
paratiofit,& iuxta exigentiam formae inrroducendae , ficuti
diuerfus eft apparatus conueniens muliercuice ab eo , quam_^
ReginjB dignitas requirit .
Cum autem Natura, & eiufdem Author veluti Artifex
infignis operetur ,* ficuti hic, non ex eodem mctallo formar en-
fes, & fceptra, coronas , & galeas, ira ille materiam ad rerrm_j
generationem eligit aptiorem, magifquedifpofiram, vt alicuius
■Viucntis forma iili donetur . Indicata igitur caufa , ex qua_>
fine diuina: Dignitatis iniuria poffunt Cochlejc fuam origmem
trahcre, vt intime eas perluftremus, cognofcenda materia eft ,
in qua veluti fupra fundamentum Domus , earum Generatio
perficitur •
Solum humorem aqueum aliquo coagulo concreti-m illas
eflealiquis exifiimauit , fed falfo : GJacies enim , femper inj
aqua fupernarat, defcendunt vero Cochlearum Ttila:, qiise po-
tius lapide*E dicenda: funt ex humo, & aqua ccmpuc^a' , ci.m la-
pidis definitione circumfcribantur, Eam fi ex Arjf ctde dcfu-
-- mas, vbiait: Lapis non fle^itur eft fnabilis ,non recipit iwfnf^
4.Meieor, Pq^^^^ jjQfi gft du&dis . Cmnia ha:c Cochleis coRuenire videbis.
Verum quia altcri etiam conueniunt, ntmpe Terra , qu^ pura-»
non fleditur, in puluerem redigicur, imprefTlon s noniecipit,
nec liquari vllo modo poteft , & ramen Japi-i diofi ; a rion cfi ;
Fallopi/definitionem adduco. Obferuar hic Audtor oppofitio-
nem quandam in rebus . Terrae videlicct , quae humido Jique-
fcit, non calore, opponi metallum, quod non ab humido , (ed a
calore liquatur ; & quia corpus aliquod d\, q^iod Jiquatur a ca*
lore , & ab hum.ido , vt fal ammoniacus , fic (ait) dandum efi:
aliquid , quod neque' ab humido, neque i calitio emoiliatur ,
ncmpc faxum , quod idcm de Te/Uceis eft affirrr.andum . Si
igitur cum faxo conueniunt , promifcua eritmateria , difpofi-
tionefque communes, & faxis , &: Cochlcis , quibus folum ad-
ueniens copiofior humor ad formationem Viueutis inferuit , vt
infra conAabic .
Ad
CAP. VI. 39
Ad lapidum autem formationcm docuit Ariflotelcs iie-
ceflariam efle Materiam qiiandam , quam vocat lattm lentunLa
compofitiim ex teniii terra, & aqua, quae, frigore fuperucniente ,
cogitur in duriciem ; aut aliam, quae dicitur fuccus lapidefcens ,
vcl quia calor extrinfecus expellat totum humorem , a quo la-
pidis concretio impediretur , vel quiain ipfo in/it quajdam Vir-
tus congelans, fiue diilinda /Tt , vt in feminibus arborum, Vit"-
tus propagatiua , iiue cum ipfa materia mixta , iuxta Alberti
Magni doch-inam , quam Georgius Agricola diligentiffime per- Lib;4,dk-»
fcrutatur . Vt lapides inde , & Cochlea^ generentur ftulte opi- ^^*y[|* ^^^
natus elt Denijcritus in mareria tali modo prseparata animam jgfr.
eorandem agei c , quafi a calore fuperueniente expergefav^ain-» .
Ea quidem ab a^^ente extrinfeco perficitur , quod agens ^Eque
benepoteft efil' frigus, & calor, vtdocuerunt Plato, Theophra- Seft.t^;
itus, & Ariftoteles, calor inquam, non quidcm nimius , ne iiij probl.
puluerem redigar mafiam iilam luteam, non modicus , quia_j piobl.ui,
debct humorem exficcare (ne iterum humido liquefcat) & de-
bice concoquendo, lapidcm perficcre , vt in fornacibus lateres ,
aliaque fimilia , qucie tantam induunt duritiem , vt d Chalybo
percuffae ignem emittant,veluti filices. Hoc idem notauit Impe-
ratus in terra vulgo d*Ifchia , & egomet in porcellanis finen-
iibusjnon fine amicorum ohIe(5i:amento expertus funiiimo etiani
in Cochleis Venereis,quse ex mari Mofambiquenfi acceperain_j o
Qdod fi frigore ea materia.induretur , expelli debet totum hu-
midum ne calido iterum fluat , vt metallum, faccarum candi-
dum, & glacies , in quibus remanet humidum a frigore concre-
tum ideoque lapides dici non poflunt.
Generatur itaque in tali maceria forma fubftantialls la-
pidis, &c Cochlearum , quarum tefta duriflima eft , fi materia_j
valde denfa oprime exficcecur , fragiliflima vero , fi humore_3
careat; aut fi humorem habeat, cocturanon perficitur . Vocatur
hje; eadem materia a Philofopho, vt diximus, Succus Lapideus,
eo quod cx humida lapideaque fubftantia componatur , vei
quia Deus talem produxerit, vel quia in maris xftu paulatim.,^
e faxis minutiilimcE particulae abraduntur cum terreis exalatio-
nibus miftsE . Talem humorem , &: fuccuni fubtilifnme notac
Agricula valde differre ab aqua, qu3e particulas lapideas fecum
detulerit, cum a calore per co(ftionem aptam , aut alio coagulo
denfitas aliqua illi fitinducenda, qua fi eareaat argill^ , inept»
erunt ad lapidum, & teftarum produclionem,6<: ficuti non omnis
firt
40 PARS PRIMA
fert ontnia Tcllus , ita non in quoJibet maris finii Teflacea pro-
ducuntur .
Si autcm de tali coagulo fententiam laturi eflent Chimi-
ci, fal efle dicercnt , quo putant condeufan quidquid gignitur
a Natura. Verum quia humores finguH cum fale mixti ,"indu-
rari non poflunt , imo in generatione Cochlearum putandum-j
potius c/1, fale feparato, fbimari Animal tcfla inclufum , quod
argui poteft ex fapore falis , & virtute folucndi vifcera , quce
propria eii falis , vt cum Galcno notauit Cornelius Celfus ;
ideo aliunde Teftarum durities probabiliter deriuatur . Vc
tamen ipforum genio indulgeamus, illum efle Nitrum potius
exillimo; humorum enim coagulatio ex eo facile obtinetur:
idcirco fortaffis ^gyptus Tefl:aceorum fertilis Regio e(l , quia
aquis Nili nitrofis imbuta, magnam nitri copiam fubminiftrat ,
cx quo vafa aliaque multa Incolar conficiunt . Habentenini_a»
teftcE virtutem reflridiuam , refrigerantem , & abfterfiuaiTLj >
qusE omnia Nitro conueniunt , ideoque in puluerem reda-
, aas,docet Galenus applicandas Cicatricibus , Vlceribus , &
comp med Ambuftis . Quod fi veruni eft , vt Plinius affirmat, nihil genc-
rari, nihil enutriri a Nitro , dicendum probabiliter eft , ex hu-
more illo partem magis aqueam ad formationem , & alimen-
tum Animalis fepararijpartem vero roagis terream, & nitrofam,
vt Tcftarum fribrica conficiatur ; ficiiti ofla iuxta fententiam_j
Ariftotelis , ex partibus terrei alimentt habentibns admiftunt^
De Gener j^f^ff^oycm, generantur, citm virtute caloris internt exficcatur humi-
c.4.n,a^i ^^^^ ^ .^ ^ ^^^^^ ^^Iqyc cpncrefcunt non diffoluuntur igne , ideo
tiec ojfa .
Talem humorem, qui facile in lapldes cogatur non foIum_»
inefle telluri, fedpracfertim aquas: innumens penc hiftorijs , va-.
rijfque experimentis comprobatur . Aqua Stygis apud Nona-
ciiam , ait Seneea, fi bibatur , ob gypfum miftum vifcera obtu-
rat , quare Poeta de flumine illo dixit :
,^uod potum faxea rcddit .
Ouid Mc^ Vifcera, quod ta&is inducit marmora rebus •
wm.ij. ' Apud Auguftam gutta: cadunt e crypta , quar in iibcro aere^'
iudurantur • Prope Ambergam, Khodum, Sc Tiburm aquis Al-
bulis, paludeque Reatina faxum pariter generatur . In quodam
fonte refert Strabo florum corollas ftatmi lapideas cuadere ,
fi iu ipfum mergantur, Auefque volitare amplius non pofle , ft
alse e]ufdem aqua madefiant, In Mufxo Wonniano legitur
.^2g78? ^ Chiro-
CAP. Vllf 41
Chirothecam Friderici Impcratoris vna parcepelliceam,akeriu,
lapideam fuifTe, huiurmodi aqua madefada . Quod fi h^c , &
fimilia tanquam commento excogitata negentur-, venfliraumj
tine dubio eft circa palos , quiad ftruendas domos Venetijs m
fundo maris figuntur, videri ( vt Falloppius refert ) ftrias lapn
dofas qux fiitnt ratione fucct lapideiy & prout eft magisyvel minus Cap.yi
furusy varios lapides generari . Hac de caufa in Mari corallia-.
virefcunt, qu^ , fi optimus fit fuccus , &perfeae miflus > funt
denfa,fi impurus,fpongiofa:Componuntur etiam Alcionia :im6
quouis humore , generari Nitrum,falem,8:lapides,qui fubaqua ^^^^'^^'^*
concrefcunr. docuit Ariftoteles . ^ .
Huiufmodi lapidifica Metamorfofis , qua multa poflunt m
lapides abire examinaiida vlterius hic eflet , fed dc hoc alibi ♦
In praEfentia diclum fit fatis de eo, in quo Tcftacea conueniunc :
Ad videndum in quo eadcm prsecipue difcrimiuentur progre-
diamur •
CAP- SEPTIMVM.
An Cochlex > qu^e in Terra inueniuntur , La-
pides Tcrrigen^ fint , in quamdam ima-
ginem Cochlearum figuracl , an
potius in Mari generatcC .
ANtequam copiofam Cochlearum varietatem peilmlremns •
Quffflionem , qux multorum ingcnia fatigauit huc reuo-
candam duxi ; Non vtique , vt corum fententias difcutiar.vi_, ,
ciim id a multis nouiiTime fad:um efle fciam , fed vt cas co-
ram Ledoribus fiilam . Inquirunt Vetcres Recentefque Philo-
fophi : An Teftacea polfmt in Terra generari , an potius omnia
primum in mari produda , deinde hac atque illac difperfa irtj
arida tellure vitam amiferint . Loquimur cnim hic de Teftis
fine Animali fenfitiuo e Terra defo/iis , non de viueutibus tc-
f^a circumfeptis . Quarum multa in Terra generari haud du-
bium eft .
NuIIi quidem latet innumeras fere Cochleas , & Conch:s
fub tcrra vari;s in locis delitefcerc . Pra:ter aliorum paginas ,
F qui
41 PARS PRIMA
qui hoc affirmant , adeat Nilofcopium Baccani , qui fcirc vulc
loca , & regioncs Tellaruni fcrtiliffimas. At certum aliquid
iudicare haud poflunt Viri reruni naturalium ftudio/i , an ii\x
videhcet figurae Cochlearum in lapidibus e teflis mariuis vere
oriantur, quodplerique volunt , aut fui generis lapides perpe-
tud extiterint , & cum ip/is montibus nati . Falfum hoc putat
De folido Vir pra:clarus ,ac Pricful in Dania D. Steno, qui terreftres Co-
intrafohd chleas in tres CMcs diuidit , quarum duas in mari natas aifir-
f 2g«H' niat, aliam vero humi ) Earuui prima illas continet , qux cuin
marinis omninoconucniunt , altera eas , quje folum diiferLint
ponderc, vel grauiori, quia (vt ille ait) fmco afcitith replet^ , vel
lcuiori y quisitUarum pori leuiorim partium expulfione arnpliati
funt y idcirco iw Lpidem , aut in calcem conuerfa: . Tertia de-
mum eas, qusfola figura marinis afliniiiantur , quarum aliquas
acrcas vocat, quia nempe marinarum Cochlearum teflis vi fuc-
ci alicuius diifolutis , fpatiola eifdem rcfpondentia iuter gjebas
renianent aere picna, in qua^, introdudo humore , (t\i materia_*
lapidefcente, formatur Cochlea aliquando gypfca ; interduni_>
criflalliua, aut fimilis, qux v.ereCochlea; non funr.
Aliqui vero cstcutientes, & libcre , prout iugenij propeufio
extimulabat philofophantcs , nirais faciie tanquam verum pro-
nunciarunt quidquid opinabantur , licet falfum ab experimentis
comprobatum apparerct . Nonnaliia coiitra fcnfuum dudui
omnino fidentes, fallacia , c^ infulfaargumenta elle iudicarunr ,
quae intclkctus, incertas a ccrtis iliationibus prudcntcr dedu-
cens ad veritatem flabilieiidam fpeculabatur: ytrique , mca qui-
dcm fententiayinfcitia; tenebris innoluti . In rerum enim natu-
ralium , & abditarum perfcrutatione fenfu vtendum cH: , quo
<;oiTiite intelleclus tutum fibi eallem aperiat , in quo deinde ex
vna rc cognita ad aliam gradum iaciens , vcritatem dcmiirQ_»
leueat in protundo latitantem ; alioquin errabit profecia , aut
canisinflar ab -ftfopo defcriptiprseda carebit, duni eam putabit
haberc.
Arifloteles autem eandem quseflionem agitans , fciens
;?gypti Regionem Conchilijs plenam tiXcy maris eicc3;amenta_j
iila credidit. Eaenim Regio mari Rubro fubieda,aquaram illu-
uione phu-ies fub vndis iacuit, quibus ficcatis , tcflarum ingens
copia fubfidit in arida , iuquit Philofophus , ex quo Sefofhis di-
dicit mare Rubrnm altius eflb -^Egypto , atque ea de caufa,folIani
c inari Eriihreo in Nilui?i aon duxit ,
lufu-
CAP. VIL 45
Infiipsr maximam partcm ^gypti^ ex Nili alluuione ex-
creuiflc contendic, cani praefertim , quse a montibus memphiti-
cis ad mare vfque exporreaa, fluminis incrementis , late irrigg-
tur . Atquc hinc iam cffici , vt neque flumina vUa fint pereu-
nia, neque femper Mare alipuod fuerit , quod nnnc mare effe.»
cernitur, (ed viciflim modo mare , modo terras eadcm loca fis-
ri certis quibufdam temporum conuerfionibus , quibus nunc
maximi humores alij, atque alijs locis exiftant • Ita Tanaim-* ,
& Meotida pajudem, & ipfum ctiam Pontum cxiccatum iri , at-
que fimiliter omnia permutanda in temporis duratione. H^c
&huiufmodi plura Ariltotelis partim ex Herodoti de ^gvpti
hifloria, parcim de Platonis Atlantide Infula videtur hauftife.? ,
qux Oceani illuuie fub aquis iacet . Non efl: igitur mirum_»,
fi ^gypti Regio nii aliud eilc videatur , quam leftarum coag-
mentum, fi Delphinum , Sc reliquorum pifcium exercitus ila-
tio quondam fuit . In hanc fententiam mter Veteres Strabo, 8c
Plutarchus defcendunt , kd multo certe prius Eratoflhenes ,
qui (ibi fuafic plurimis in locis Conchamm , & Oftreorum-*
ingcnrem multirudinem cerili, &pr2Et^rhaec falfos etiam da-
cus inueniri , quia ibi maria fuerunt , vti Bt circa templunfu>
Hammonis, & in ea, qux ad illud ducit via , quse ipfius tefli/i-
catione longitudinem habet trium millium ftadiorum . Ibi
cnim plurimam Oftreorum colluuiem eflc fcimus , Sc prope
ipfum etiam nauium maritimarum fragmenta monJftrari . Pxif-
que inductus Eratoflhenes Stratonem phificum , &: Xanthum_»
Lydum laudat , qui exilHmarint ipfum Hammonis templum_»
pruis propemare ftetifie, acdeinde , niari deflueace, iu Meduer-
raaea regionemaniiffe,
Ex impetiiofis hifcc marium inundationibus' eiTi-aenatamJ
quandamphilofophandi liccntiam cnbuic Ariftoteli , licec fuo
prsEceptori, Olympiodorus inter Interpretes eruditiiFimus, eiuf-
que effata in fomnis excogitata credit ad tuendum quidquid
de Conchylijs opin^ibatur , falfumque e^e, omnes regiones , vbi
Conchyliorum teftje iuueniuntur, f ub Oceano lacuiHe . Vento-
rum potius impetu arguenduan eft (inquit hic Aii<5tor) ablatas
fuiffe e Iittoribus , ac in vanjs Mundi plagis diiperfas .
pedum-, quantam memini^confiitiffe -, nequi mihi vnquam , aut
pedes manufque y aut craniumi fimiiiaque membra , ex ciuonm^
prcportione ad ordivarvj homims membra fa^a , in notitiam^
Vtr& quantitatis pncdiUi gygantis deuenire fperabam , exhibcrc^
potuerunti quA partes organiT^^attS , vti defhm , i:a quoque verita-
tem Ycijujpe^am facinnt .
Verum igitur eft quod ipfa Sacra Scriptura teftatur* videli-
ijl^* '• cct Goliath altum fuifle palmis nouem fupra dccem . Verum_j,
.cg.c.t?, ^^_^^^^ Hiftorise referunt dc celebri Viro Lufitaiio minori qui-
dcm ilatura, non impari viribus , Ori enim admoto manibus
pomo, ex eo ita conimode dentibus fruilula carpebat, vt manus
icmoueri nijiil poflcnt,decem Jicetbaiuli toto conatu trahendo
dupliccm funem illisalligatum, enixe laborarent . At huiufmo-
di valli corporis homincs , quia adm.odum rari idcirco omnia ,
QUX
CAP. VUi 49
qiiae in criptis inueiuiintur offa , fmi dentes » fiue tibise , /lue
coflx, non Gygantum reliquias , fed opus effe Naturae in fub-
terraneis locis generatum firmiter tenendum eli: . Terrarunx-»
Orbem perluftra , in Palatinatu non procul Spira , coftis , auc
loemore humano fimiles Japides inuenies , item prope Heidel*
bergam Saxonis,eruuntur faxa offium inftar rotunda, quorum
alia forma cranij humani , alij mali perfici figuram exprimunt :
alibique pailim tar.ta eorum feges inuenitur, vt ibi elfe , noii^
poflit , ni/i exercitus Gygantum , & quidem mir^e magnitudi-
nis, quse oflium nioli refponderet, antea extitiffent , quos certe
null^ veterum hiftorix commemorant , neque a maioribus tra-
ditum eft Nepotum Pofteritati . Exercitus parirer Gvgantum
extitifle neceile fuit in cauerna ilia in quam Panormi liluftrini-
mus Marchio Carolus de Vintimiglia , Vir eruditiflimus , nec
non exaclifTimus Sicili^ hiftoricus.introduxit P. Athana{ium_>
Kircherium , eique magnam o^lium huiufmodi copiam often-
dit . Kem totam ex eodem Kircherio audiamus . Mc duxic
( ait iile ) ad locuni tribus fere pafiiium millibus Panormo diffl-
cum,quod mare dulce vocant . £rat ibidem ingens montis Pro-
moncorium, & e regione fbramen praegrande pcr quod in ob-
fcura immenfi fpecus lutibula patebat aditus ; defcendamus , in-
quit , ;,.m monftrabo tibi , mi pater , quantum Natura in tnni-
libiis huniani corporis membris elBngendis poOit, accenfifqut-»
ta:dis , famuiis pra^euntibus , ingreffi fumus longiflimi traftus
antrum , (?c' cum iam aliquantulum intimapenetralfemus often-
dit mihi in fmiftro antri pariete , longe latequc exporrecl:uni_j
mirum Natura; opus : Pariter dentes referebat paruos, medio-
cres, maximos , & excefliu^ magnitudinis ea ferie , qua Natura
maxillis Animalium inferere folet, infixos , tanta copia, vt cen-
tum carros , inde onerari poffe facile crediderim , tanta anima-
jium dentium fimilitudine , vt vix hos ab illfs diilinguere po-
tueiis , fupraquidcm candorem pelluftrcm , inferius " .c radi-
ces moftrabant acutas, omnes tamen in lapidem foliamn con-
uerfos , tum ccce ad me Vir Illuftriirimus ; Hi funt dentes ,
quos nonnulli Impoitores hinc cxemptos, pro Gygantum , aut
Elephantorum denribus imperit^e plebi vendunt . Sed non fte-
tit hic mira Naturc-e induftria : vlterius progrefli in fubterra-
•nei cuniculiparietibus , nefcio quce hun^norummembroruni_.
lineamenta intuiti fnmus i nunc enim Tioiarum protuberabanc
toimx 5 modo vertcbrarum genuumque veftigia , nullo tameiVi
G 01' dV'
50 PARS PRIMA
ordinis ncxu fpe^^abantur , vidcbantur quoque npnnulli tunio-
res argillacei ingentes,qui exci/i ex vna parte os genuum , ex
aJtera concauitatem relinquebant , caluariae haud ab/imileni_> :
■\'nde luculenter admirabilem Natursc in offibus, aut offibus
/jmilibus faxis formandis indultriam primo cognoui . His ad-
dendum eft difcrimen , quod idem Auclor comparata horum_>
offium fymetria, cum humanis, obferuauit efle inter ofla vcra,
& a Natura minerali producra , quod illa femper tibiarum ca-
nales , jfiliulofofque meatus olim medulla refertos retineant •
hxc vero folidum lapidem /ine vlla Tibiarum concauitate men-*
tiantur, &l talia funt oflia lapidea, quce in mukis Mufaeis exhi-
bentur,quareilla purum Natura: opus credenda funt .
Ex hac certa reruni indudione, rationi seque, ac experien-
tia; confentanea patebit profedio quam legitime inferatur Con-
clu/io , in quaafferitur etiam Teftaceapolfe fubTcrra genera-
ri . Intcr ca;teros id afRrmatGa/fendus, cum Natnra , inquicns,
Vhifxc ^^dem vbique fit, & rerum omninm femina vbique contineatUa-
Ud.u -pides efformat ex fucco idoneo in medijs contincntibus , referen^
t€s externafpecie Conchas , & Pifces , qms procreare eadem fo'
let in medio, ac difjito mari • Ex eo quod, vt idem Audor pro-
bat , humore falfo Terra non careat apto ad eorum generatio^r
nem, eoque vel a mari per fecretas rimas mutuato, vel a folTts
aqua repletis , in eiufdem vifcenbus fub(idente ; dcinde in pro-
bationcm adducit , quod ex Afclepiodoro Seneca narrar , Z)ff-
j.Nat, tnijfoi videlicet quamplurimos a Philippo Macedonia Rege ijt^
^uait, 15, ffjstaUum antiqnum olim def}itHtr4r/i,vt cxplorarent, qux vhertax
sius ejfet, quis ftatus, an aliquod futurii reliqmjfet vetas auaritia
dcfcendiffe illos cum multo lumine-, & multos durajfe dies , deindi
longa via fatigatos vidijfe flumina ingentia->& conceptus aquarum
mertium, vajiospares nojiris , nec c omprejfos quidem terra fuperC'
minenteyfed liberA laxitatis nonjine horrore vifos .
Nacura nunquam otiofaibi res format, vbi aptum humo-
rcm inuenit ad carum concretionem eoque progreditur, quoa4
eius rnateria patitur , vltra progrefllira, i\ loci , & materise ino-
pia non cxcluderetur . AntuerpijE Latomus quidam viuum bu-
^*V n foncm in medio marmore inuenit, non aliunde quidem cenera-
■. .vis.nb.i tum, ni/i ex apto humore marmori mclulo . Argeiiteam arbo-
Ifl>.j. c 7« rem a fe vifam in fodinis rcfert Fabri, ck qua virtutem omnium
«e LapiJ» produ(ftJuam , quamuis loci anguflijs , vel marerise inopia im-
peditam vbique incflb arguit , Non eil igitur miram Teitas iu-
iiionti"
GAP: V 1 1.
5t
montjbus fummis inuenirl , minus vcrd mirum in Illis inucniri* ,
m quibus lairugo aliqua eft marinae fallugini corapar . Similis
enim materia ad formas tales rccipiendas eft apca > multifque_>
in locis reperitur . Adde aquam maris cum fale mifceri , vndd
detergh roboratque vald^ ventrkulum • In fale infuper nitrum-»
ineile deprehenditur , quU validius quam falfa aqua mijia cnm
eofoluit ventrem ifubuertit fiomacum; , d^/acit naufeam , Vad^
'infcrendum eft in multis regionibus, vc in ^F.gipto aon falugi-
nis modo , fed nitri etiam feracibus non mirum eflc Conchylia
gcnerari, ficuti generantur in fubterranea arena , qu^e loco , &:
Natura marinis vadis refpondet, ciim ea temperamentum quod-
dam liquoris marini exugat, Oceano ii\ Terras furfum per om-
nes canales magna ^d irruente . Hinc igitur deduciturquo padio
lapides in aquis generentur , vt Ariftoteles docet , & cauis f ub-
terraneis , & maxime ei arenge , quse proxima eft aquis per Or-
bemTerrcB fubtus meantibus, liquor quidam communicetur, qui
Conchyliorum hguras facile induit, vitam etiam accepturus ,
fi locus viuum pifciculum alere poflet , aut etiam , vt putat
Grandi, quia in diuer/is Oceani alluuionibus quoddam proli-
flcum Teftarum (emett Terrgg communicauerit , non auteni-»
quia , vt Recens AucSor afl'erit,ConchyIiorum primigcniae par-
ticul^ fortuito coeuntes lilorum formam conftituant . Somnia
h^Ec funt Athomiftarum t
An autem primum Teft^e formentur , an potiu s cum ipfo
Animali nafcantur , non vna eft inter Au<3:ores opuiio i Gran-
di, quem fupra citauimus Teftarum calices antc Animal gene-
rari affirmat; domus enim , vt ipfe ait , conftitui debet ante-
quam habitetur , qu3E vtique perfici poterit ab ipfo Animali ,
non autem fundari . Huic fenrentise fauere poterit , quod in_#
minutis Conchis biualuibus pluries adnotaui . Lenticulge ma-
gnitudincm illa? non excedebant » Teftarum valuis ita perfecte
coniundis , vt etiam cultri acic aperiri difficile poftent , vacuse
tamen , & fine vllo animalis veitigio femper inuentx , idcircd
argumento erant nullum adhuc Animal ibi fuifle geiieratum_j«
Verum quia inter arenas , & lutum e maris fundo acceptum_* ,
plures , & quidem minutiffimas Conchulas , ope microlcopi/
deprehendere potui animali foetas , clarius innotuit generari
Teftam fimul, & Animal, cuius cadauer in Superioribus non_,
apparebat, eo quia extramare humorille muccofus,quo forma-
batiir , ne^ dum in callofsm fubftanti.am obduratus , penitus
G t exar-
c.j.
De v«rit:
(iiluuij V
niucrf^
loannes
Q:iiiinus
dC fi^iflilbt
$i IPARS PRIMA
exeruerat '. Teflaceis enim Conchse haud quidem parand»
funt, vt domus , verum putandx vekiti eorum pars confHtuti-
ua, vt csEterorum Animalium ofiA, aquibusfi diuelIantur,iJIic6
vitam amittunt.
Putat Falloppius Teftacea omnia , ciux rparfim in Terra-»
Trail^.ae inLicniuntur cum Animali inclufo foru-iari, quod defedu humo-
ris moritur , rcmanente cadauere , quod ex humore lapidefcente
aliquando reperitur obduratum • At eius fententi,'im non vti-
quc cxaminandam putaui . Eam coram ledoribtjs fifto , quos
admonitos velim quam caute crcdcndum circa rerum natura-
lium inquifitioncm quidquid Phantafmata obijciunt, mentefque
Lib j de^ (ifi^ delev3:u rationum opiaantur. Rationi enim , inquit Arifto-
gcnei.c.iD jgjg^ ^ fides habenda efl y fi quA dcmonftrantur , conutniunt cunLj
ijSi qmfenfu peYcipiuntur . Quamobrem mihi perfuadco, non_»
omnes Conchyjiorum figuras e Teftis marinisoriri , quod ple-
riquevolunt, fed fui generis lapides e/ie , i:i ipHs montibus
natos, &:intrinfeca virtute audos , quam eis NatursE Conditor
imperciuit , quall luiens in Oybe T/^rrarum, liihbus vtique eius
dignirati nonabfonisjcum Sapientios, ac Prouidentix: argumen-»
ta luculenter in /ingulis prarbeantur .
Antequam Qacsftionem abroiaamus diiBeuItas diluenda_j
. nobis eir, quam Columna obi/cit Theophrafio , qui multiplicis
Dj Kert^de j^gp,.^-^^ qH^ ji-, jerra generaii credcbat : Non cnim, inquit ille,
o*op, ^^ff.y^ qj,jfi frpifira facit , vulgato inter Philofophos axiomate .
Dentes ij frufira ejfent , non enim , dentium z>futn habere pof-
funt, ita nec Tefiarum /ragmenta tegendi , ficutnec ojja nullum^
Animal fulciendi . Dentes ftne maxilla , Tefiacea finc /inimali ,
offa vnlca in proprio elcmento Natura nunqnamfecit, quomodo m
alieno nune potHiJJe, & feciffe efi credendum : Argun:ento huic
licct adeo impar videar , vt non armis me . fed hollili dumtaxat
rifu, & folo claflico fuperatum iri aduerfatius arbitretur , con-
rradicere fas eft,vt totum nihili nendendum videatur » Primum
if^iuur illudaduerro , multasplantas humoris defectu in ipfa_j
gencratione dcHcere , ac mori : innumeros etiam florcs virefce-
re , qui licet ad fructus ordinati a Natura , in frudtus non ab-
eunt, imo in ipils Calycibus areHunt, ficuti pUirimi Arborum_»
frudus marcefcunt antequam maturefcant , Satis profecto a-
pertum efl multoties Naturse lludia fruftrari,cum Animaliuii-u»,
pcrfedorum loco generantur Monftra ; Deinde mirot adeo fa-
ciie Colnmnam fibi fua/ifTe vera ofla ilU exiflere, quse in Terrs
vifce-
GAP. VIII. 53
virceribus efformantur . Analoga enim figniiicatione' nomenJ
i]Iis tribuendum pucauerim potius , ficut Oflreorum ;nomina_j
applicantur teilis terrigenis, feii lapidibus , quibus forms Te-
llaceorum maris reprxientantur . Quid ergd arguendum dices
affirmantem terrena Teftacea eifc Natur<E opus , quo marinaj
referantur ? Nonne in pluribus hanc; agdndi metodum exprimit,
&:iu conuoluulis prscipue, quse rudimenta Plinius eleganter"
dixlt Naturs liliafacere condifcentis : haud impari modo,, quo
Artifices argillaceas, feu cereas ideas conftituunt , quas fubinde
in marmore, aut metallo perficiunt, Gaudet namque Natura-»
huiufmodi ferum ludibrijs, & vti omnia m om.nibus eHe olkn-
dir, ita pro conditione fingulis in rebus laborat , quantum po-
teft, vc iia minus fenfuni,faltem vitam ; Im minus vitam, faltem
iiguram nudam ijs , ad fuam in Vniuerfo dccoris mareftatcriT_j
atteftandam , imprimat . O quam prouida , fagax , 6c prudens
illa eft, 6 quam formofa apparet Veritas ; Hxc vbique folis in-
flar aliqiio modo fuos radios^ explicat , illa femper ex aliquo
Ene prudenter operatur , nec quidquam m Muudi Theatro vn-
quam profert, quod licet numcris omnibus abfolutum, ca;teris
rebus non antecellat , admiratione tamen dignum non /it . Sed
ne a mare nimislonge aberremus, ad eius Cochleas rcdeaauis.
CAP. OCTAVVM .
Earum Varietas m Formis , &c Colonbus
obferuatur •
QVi Conehyliorum varietatcm obferuat , eam laudem Na-
turas rribuendam exiftimabit , qua Virtus Michaelis An-
geli Bonarots inter ftatuarios eximi;=, celebrata mcrito ilik ,
eo quod in operibus, ab eo fculptis, duo vultus omnibus Ilnea-
mentis omnino fimiles cerni non poftent ; Adeo fcecundo erat
ingenio menteque capaci , vt nouas femper ideas in marmoro
reprefentaret . Teftaceorum enim tanta eft Varietas , & ia fiu-
gulis form^ peculiaris diuer/itas*, vt uuilum alreri correfpon-
deat. Mirantur plerique cum Plotino Platonis allecla , anifi-
sicfam hane fiupendamquc Veritatem in abditijjimis quibufque^
beliioUs , cum hnakm caufam in Natur^ laboribus fcrutari nc-
fcjant.
54 TARS PRIMA
fciant . Verum ceflabit admiratio , fi caufce efficientis cognitio
ignorantiaj tencbras difijciat . H«c porro Diuiua mens cft ,
quS2 infinits fapientiae argumentum vnica vel linca «qualiter
canuoluta in omnibus lucuienter fuppeditare hominibus poteft,
pcritialonge maiori,qua Giottus ilie ad gfteritandam prouigio-
/am fu2E artis pcritiam , firmato cubito in tabula, circularcm li-
ncam adeo perfede pennicilio dclineauit, vt non alicer quam cir-
cino ducta videretur . Gmnia circumuolutos Orbes oltendunt,
at in /imilibus figuris diffimilitudo adeo magna ccrnitur , vt
Boldonui eam admirans dixerit .
Dft-» Tanto Natura in vn fembiante flejfo
Lfingobi j)f varte fornie hd i jimulacri imprejfo .
c»7*i»:?» |Jq^ ^I^ Jj^ eadem Cochlearum apparentia diucrfarum forma-
rum Varictatczn imprcflit Natura, quas , vt iucunde oculis vfur-
patas, iic fermone fuse exprelias lcmius a ntmine. Nec mirari
proUdto debemus, cum ea /it Conchyliorum copiofa leges ,
vt nulli facilius fit loqui ■> quam rerum Natune pihgere , Quod
ctiam de Floribus Piinius aiicruit . Qupd h verbis aliquo mo-
do expreffas in his paginis candide Lccior exoptas , eas cle-
ganti i^que , ac lucuienta dctcriptionc tibi fuLijcio de Italico
fennone in latinum conuerfa , qua P. Danicij Bartolus fummi
^. . Coriditoris Excellentiam in vl.'ifliniis quibulque rebus le pro-
pe'dd*Sa*- dentem , indicauit . Superant profc^fto vires eloquentise mc^e ,
uiocap.u ait ille, prodigiofae CochkaiumTeffse , mulriplex partium fJiu-
lilur (ftura, conuolutionum varietas , ornatus elcgantia , colortm-»
difpofitio , formarumque mira diuerfitas , qus in cadem mare-
ria tam varie componitur,^ tam pulchre condecoratur . Qupt-
qiiotoculis vfurpaui , chiliades licet plures excederent , nnni-
lii^cn earum partem conflituunt , nulio prorlus calamo defcri-
bcndam , & qno plures darcntur in fcenam eo minor dicendi
cflet facultas . Adco vcrum efl inopes nos copia fieri . An_,
non Cochleis fexccntis modis in fpiram ci.rcumducl:is prodigio-
fa Dei fapicntia cxplicatur? nihil in rcrum Natura vilius quani-»
illae , multiplici tarnen artificio a Conditcre Diuino reddunuur
jcapaccs . tarum aliqu2E itaorbibus circumuoluuntur , vtfca-*
po illi hatreant , &■ quo magis a bafi recedunt, c6 in acutiorcm
rurbincni mira proportione cxtcnduntur • Aliae contra In fe_j
iplis Cochleatae cx nulia parte jn mucrontm exubcrajit ^ Inter
Jias qua? ^cncre^aj dicuntur , & carum /;miles fuos orb,es omni-
m contcgunt teiu, cuiuspars alteraplana ,altera in gihbifxi^
.e.l£,uu-
CAP. VIII. 5$
cleiiatiir . hWx ex bafl pinnulis, aut criih'sj autmuricibMS cin-
da, paiiladm dehcientes turbinem exprimunt . Alise vero ali-
quando dcprefla; tonrilias , !k tubercula , altero alteri fuperim-
ponto oftcntant . Multx videntur qua/i planae , multa^ fubro-
tundse, rugofac multar, vel expanfse, vel apert^ , vel angufHs or-
bium anfra^ibus CochleatGs , omnes quidcm inter fe diuerfse s
fed omnes artihcio elegantia , & venuftate ita pares , vt de pul-
chriori iudicium ferre non poflis . Quae /ine arte, & veluti ne-
gligentia quadam formatse videntur , maximGB etiam ctwi^nd^e
funr pakhr^e, cum in ipfo ncglectu, errores placeant, & in rudi
quadam maiTa maieftas eluceat, ac, vt ita dicam, pulchritudinis
monftra iudiceiivjr , In fingulis oris aperturam Cx cernas, fuam
quodque venuftutem explicabit labris , aut fimul ftricle coniun-
ftis, aut omnino apertis , modo iw longos canales produdiis ,
modo in brachi'i expaafis , quibus lapideos polypos reprefen»
tant . Nec faciie caufa reddi poteft , cur in mukis labra multi-
plici p icatnra refl2(ftantur, cur inpluribus dentibus muniantur,
non a-i valnera inferenda , fed ad ornatum . Diafdunrur fub-
inde in vulgares, & prcciofas> in. nobiles, o«: rufticas j quarum_»
plurinix craftatae, fquanioias, corticof^, crifpis corrugaL-t, acn-
leisfpiaofx, mucronioashorriJae , mults vero leues, peJIucidar,
nitidx,& fiindraj a veiac» , nohnulla: velut malleo contufx,vel
opere muHuo teflellars • Intcr omnes vero pra;eipue Naucilus
ob teftam pretio habendus, argenteo vel margaricarum nitor^
prcsclaram .
Nec filentio prastereundi funt colores , quibus omniuirLj
teftsE exornantur . Innumera: gignunturalbae, argentec2,.ladex,
badi^, cmercsE, puUie, fubnigrar, purpurese , flaux , aurcir, por-
raceae , amethiftincE , & punices , pkirims difcoforibas fafcijs
vJclacae, modo in iongum, modo tranfuerfim duulis,vel iHinosc
crifpatis ; Alix vekiti opsre phrygio pids,aliqusE- tefleJIulis al-
bis 5 & nigris omnino diftinftx' , aliquce multipl^ici colore depi-
ftae . Vt plurimum fine regala coloratc& videntur, ant guttatini
afperfoEs & punclis fxgnatx, aut notulis rotnndis , feii quadratis
maculatce fuluis, rubris, languineis , vt in lapide lafpide, cente-
nifl^ue diuerlis coloribus udeo variegattE , vt verba ad fis-nih-
caadum apca deficiant . Ommitco i§itiir,qux reccnferi hic
poftenc, ftriacas , rugofas , falcis excauatas, 6c crenulis crifpas,
ommicto eas , quibus corona- minutilRmis inciiuris notatse, ve-
ttuftatem addunt , quibus criftarum dupkx ordo eirca orbes
cir-
5<? PARS PRIMA
circumducitur , Sc nodulis coniunclis inllar torquis ditatur .
Onimirto eas , quibus decor additur a duplici linea alrera-»
vnionum, gcmmarum alteraj paflim guttulis coronatis dilHnc5ta,
casdemum , quarumpartes tuberculis , tonfillis , pinnulis , Sc
brafteolis laciniantur . Intcr omnes, veluti inter igucs Luna mi-
nores, Vna eft, qu33 indico in litorc reperitur tuniculis difcoio-
ribus contexta, inter quos veluti alia fila alba , 6c violacccu*
(imul contorra,per orbium femitas ordine adco elegaad difcur-
runt,vt nunquam in fpirarumanfradibus confufa,fuumquodque
fitum occupet, oftenduutque pcritiam , qua Artifex illam com-
pofuit . Huc vfque P.Bartolus . Huic luculentae facis,ac per(pi-
cuse Cochlearum dcfcriprioni vnam addendam cenf-o, Io;^ge
omnium meo quidcm iudicio elegantiffimam . Parua licec
inolc, in angufta orbium aglomerarione magrjum exhibct arti-
ficium . Nunquam inter Perfas fa?mina, licet muliebris luxus
excultrix, multicolores linteolos glomerando ,cidaiim pulchrio-
rem fuo capiti aptauit , qui eum hac Cochka poffct de pulchri-
tudine dimicare . In Brafiliano litore frequenrer rcperra, maris
eiectameutum dicenda non eft , vt de Vnionibus dixic Tcrtul-
lianus, fed eiufckm proles , quo pulchrior , eo ccsreris charior .
Ab Juuis voeatur patrio noniine Caramugio ■> quori idem cft , ac
Latinis Cochlea . Fraga dicitur ab Italis a forma , &: colorcj>
purpureo finiili , U^i melius Latini Neritam appellarunt, hoc cil:
maris genitam, ac fi cxteris rebus » quse in mari generanrurpul-
chritudine antecellat>(icuti Nereides intcromnes Nerei Filias ve-
nuflate elcFantifSm^ .
Si colorcs quibus tegitur infpicias. eam Cochlearum Rcgi-
nam diccs Biffo , & Purpura indutam , ^txx potius opere phry-
gio condecoratam , Cutem enim oltentat lincis vnionum (W'
tatam,quariim vnaalba eft , alteranigra , & continuato ordine
alternates . Inter ea alia linea coralliorum collocatur , tripH-
cique hoc dolore adeo fpedabilis apparet, vt Gratiarum nia-
nibus elaborata vidcatur . Fabulofiun quod ad cxcitandani_,
admirationem Lucianus narrat , Prometeum nempe Aquaruni_,
Prxfidem igneam naturam indui/1'e , ac ccrtius vero Cochicam
hanc fola aqua nutritam ignco colore rubefcere , quam piceus ,
&: albus adeo cgregic notant , vt merito Natur:r ingeniofun-Lj
x)pus diccs , & maris florem , fedincorruptibile , cum conchas
fioribus sequans Lucretius dixerit.
lh't\ Cencharnmgeuits parili rationc videmiis
rin^s^
GAP. VII I> H
Pingere Telluris gremium » qiia mollihus 'undis
Litoris incurui hibulam Uuat Aequor arenam •
Verum fifigulas recenfere impoffibile cum fit , confufa quadam
cognitione omnes fimul complecti fufficiat , qua ad earum_i
Conditorem noftram mentem attollamus, inquirendo, quod D.
Hieron}'mus in hominf perfcrutatus eft •* cur videlicet , in_*
tam vili , & abieda materia fpecioliflimam formam pofuerit
non vero coelefti ? Lutea licet mafia compofitcs , vafa, quas Ra-»
phael Vrbinas pinxit, prctio fuperant . Inter fenfitiua Animalia
'quamuis viliores cutibus , veluti acu pictis , & phrigio operej • -j^^^^ ^ .^
decoris , adeo aeftimantur , vt cortex tantum in fru(3:u merito
dici poffit, ficuti Plinius dixit de fubere .
Et quidcm, vt vcrum fatear , non femel pra^claros fapien-
tefque viros admiratione obftupefeentes vidi , cum plurimas ex
clegantioribus in eorum confpeftu darem, non aliter, ac fi Au-
rorac palatium perluftrarent, in quo ? vt S. Pr?eful Appollinaris
defcribit . '
JDiripiunt diuerfa oculis » & ab Arte magiflra Orm. u
JHoc vincit quodcunque vides .
NuIIam- cnim ex eis efle omnium pulcherrimam iudicare quis
petcft, cum lingula^ , vel partium Itrudura , vel colorum varic-
tate, vel orbium circumuolutione cequepoflunt oculos recreare ,
nouoque obIed:amento animum pellicere , vt fenfibilibus rebus
ad inuifibilem rerurn omnium Conditorem quifque fibi viam-»
Aernens , eum tanquam fiderum Principem , a quo c^tcra lu-
men mutuantur, agnofcat , ae profequatur amore , d quo > do-
cente Seneca, dum pommtur fapores in pomis , odores in flori-
busjin lapidibus colores,vfque ad delicias amamur .
HoG igitur pado honeila laudabilique obledatione alSci*
tur fapientis oculus , dum Cochleas recognofcit , miraturque_?
iingulas', qusmuis in cadem fpecie numerandae fint , proprijs
quibufdam lineamentis a cceteris diiferre , vt ftella differt a flel-
lain claritate, Attamen admiranda h«c Natur3eopera,quam_»
hominum pauci recognofcunt ! Satis enim comprobatum eft :
yih affuetis pafficnem non fieri , vt inquit Philofophus, &:cum^
omnia condita fuerint in hac Rerum Vniuerfitate, vt (docente_>
S.Bafilio) ad veri , ac folius fapientis cogniiionem facde penetr"' In prindp
wus . Conditoris tamen obliti, eius miracula non cekbramus • l'aiaot!a-
Quod fi miracula dicenda non funt omnia ea» quts in hac re- ^°"^'
ru«i Naturr; cxiftunt, exeoprouenit , ait S. Auguftinus , quia^
H fnnt
5t PARS PRIMA
funt continudto quafi quodam fluxu labentium tnanantiumquc^
rerum tx occuUo in promptum , atqHC ex promptu in occultum^ ,
vfttnto itinere tranjeuntium . Vnde admiratio non paritur
7xinitc6 ^ ^^§^^^^ ^ mortuis feminibus quotidic efflorefcant , ingens
^' * vero excitatur,fi cadaucr in tumulo rcuiuifcat , non quia hoc fn
maiusy fed quia rarumj inquit idem S, AugulHnus*
Haec Jibuit fuperioribus didis adnedcre , vt voluptas co-
gnitionis Animo pariat vtilitatem, indeque arguatur ; Qnani-j
pulchra, quam deledabilis vifu , inexaufta mens illa fit , qua-» .
infinitae rerum fpccics eomprehenduntur, fi paruae, & quideni-»
non inter omnes pulcherrimae intuentium oculos , animumquo
adeo deledtant ? Verum ne vafto in Occano felici quodam-»
naufragio mens mea deperdatur , vela hic CoIIigam , & Coch-
leas iterum oculis fubijciens , quidquid menti fuggerunt profe-
ram certe philofophica indagine digaum . Sed antequam va-
ria Problemata proponantur foluenda , quo magis obuia , eo
dilficiliora , humanjeque mentis adiuitatem prorfus exceden-
tia ; de Coloribus » quibus Cochkce pinguntur , aliquid deli-
' abimus •
CAP. NONVM.
Vnde nam oriatur diuerfitas Colorum
in Cochleis.
OCcuItis profe«5t6, & prorfus nobis ignotis legibus infcri-
buntur Conchylia , qux a mufica^ notulis mufica dicun-
tur , occulto etiam artificio afperguntur Venerea , fignantur
Turbines , & variatur colorum apparentia in. Nautilis, & Vnio-
num matribus , ficuti occulta arte Flores, Frudus, Gerama?, ac
Metalla colorantur . Quamobrem Bsllonius pofi: diuturnum«i.
& laboriofum examen in hacc verba prorupit, nempe , de colore
formu-, ZT fubflantia dicere poffum , quod e&s viderimfapius , vn-
de veniant non fat dicere pojfum . Imo Plato ipfe . ^o autem
menfuYie modo f ait , fingulicolores ftngulfs mifceantur , etiam fi
quis noueritf narrare prudentis non efl, pr^fertim cum nequ^
-neceffariam , n&que verifttnilm de his rationem afferre vllo modo
fojfit.
Atta-
CAP. IX. S9
Atfamen ficuti non otiose oculos mentemque defigimus
in rebus ijs, qu« in hac Naturae Theatro proponuntur , & lau-
dabili lludio, confiderare cum D. Hieronymo pofTumus flores ,
Lilium cum Nifleno , cum Tertulliano Pauonem inter aues ob
plumas prxclarum , ita non audaciae , fed laudi tribuendus eft
conatus ille , quo rationem inquirinius in tenebris omnino la-
teniem, inter quas femita aperienda eft mentis facc, a veritatc
probabili nobis communicata, illorum inftar , qui metallorum-»
fodinas ad thefauros eruendos magno cum vitaE difcrimine per-
fcrutantur, luteafque glebas, vtplurimum manibus pertradant.
Feliciter erramus, inquit Ariftoteles , quando cum errore ali-
quid verum aflequimur , ita non quaecunque procellofa maris
agitatio nauibus nocet , licet a litore quae/ito eas remoueat , (i
ad ignoras terrarum plagas appulerint, vbi nouos mores Incola-
rum agnofcant Nautsc, nouifque mercibus redeant in Patriam
onufti .
Licet igitur veram claramque rerum cognitionem aflequi
illic fperem, vbi Increata? Sapienciae lumen ignorantis tenebras
prorfus exterminat ; in hac; caliginofa gvmnade, in qua verfa-
mur, colorum inqui/Itionem pro mea tenuitate,qu£ECunque iUa-»
fit, hoc pafto aggrediar .
Primo fuppono duplicem colorum fpeciem Cochleis ineffe,
ficutietiaman Gemmis , Opaci videlicet , & Diaphani fiue Per-
fpicui . Vterque autem , vcl cis realiter inert, etiam abfentc-?
luce, vel folum apparens eft , cum lux aifulget , & pro diuerfa-»
Jucis inten/ione color variatur , vt videturin gemma Opalo , &
^in tefta prsccipue Nautili, in quo , vt in Iride norauit Seneca-» ;
videmus^liquid flammei , aliquid lutei , aliqitid ccgfulei , & aiL^ Qcxiknn^
diffmiles cobres fint feire non poffis, nifi cum primis extrema^ lib.i.cj,
contuleris . Huius coloris perfpicui examen Opticx difciplinas
relinquo, vt coJorum tantum originem,qui fine vlla lucis mixtio-
ne corporibus infant, recognofcani .
Septcm vero funt Colorum fpecies , iuxta Philofophum-».
Niger nimirum , fub quo comprehenditur Fufcus , /iquidenLj
Fufcus eftquoddam Nigrum, Albus, Flauus, Puniceus , Pur- 1^^,^«. kn
pureus, Viridis, & Cseruleus , qui colores con/iftunt in quadam & fe»fib,
mediocritate inter album, & nigrum . Reliqui colores compo- c.4. art,|*
nuntur ex mixtione horum feprem • Ali; vero ad mixturam_» "*'***
colorum , eorundemque fecundum naturales gradus genefim_j .
Quinque pra;^cipua eorum genera pro fundamento ponunt • Al-
H % bum»
6<i PARS PRIMA
bum, Flauiim , Rubriim, Cseruleum, Nigrum, quorum mixtura
omns ali; intermedij , quorum non eft numerus enafcuntur , dc
funt in appofito fchemate comprehenfi •
Albus nigro ad a^qualitatem partium commiftus nulIumJ
alium pra:tcr quam cineritium parturit, cum niger albo niiflus
femper fubalbichmi quiddam obfcurum producat, vfquc duni_»
totus albus color in nianiteftam nigredincm , vel niger in albs-
dinem fuperinic<5ta femper vberiori nigredine > vel albedine con-
iiertatur, (cd ad alios progrcdiamur •
1. AlbuS;Cum flauo fubflauum albo vieinum,flauus vero cum
rubro aureum fiue fuluum . Ruber cum caeruleo Purpureum,&
cxrulcus cum nigro fubcserulcum nigro proximum producer.
2. Albus cum rubro producec colorcm quem Incarnatum->
dicimus , & ruber cum nigro, fubriibrum ad nigredinem ver-
gentcm . /,; ,
3. Albus cum caeruleo proferet colorem cinereo fimilem-j»
ilauus vero cum nigro fufeum .
. 4. Flauus.cjum caeruleo producet viridem colorem cx om-
iiibus intermedijs conftitutum, quem ad Homines, & Animalia
obledanda videtur Natura compoiuiffe .
Atque ex hac quadruplici colorum combinatione omnes
componuntur colores , qui nunc remiffius nunc intenfius ad
eos reuocantur , quorum quique nomenclaturam fuas ex rebus
quss colorant videlicet ab EIementis,a Nubibus d Mineralibus ,
Metallis , Herbis,.FIoribus, Volucribus, Pifcibus, Reptilibus, &
Infectis fortiuntur .
Qui plura defidcrat legat in Tractatu quem Parifi/s edidit
de coloribus anno 161 3. Ludouicus Sauottus .
His praenotatis adiungo, quas in Libroquinto de Generat.
AnimaIiumx\riftoteles indicauit , circa multicolorem eorum-s
apparentiam . Diuiduntur igitur Teftacea omnia ficut Anima-
lia c.Ttera in Vnicolora, Veficolora : & Varia . Vnicolora funt ,.
quoB quoad omnia indiuidua fpeciei funt vnius coloris . E. G.
Coiichae mergariti ferse in parte interna fempcr margaritarum
colorem oftcndunt,altera Nautilorum fpecies ladeam albedinem
habet , altera colorem opalo gemma? fimilem . Animalia Verfi-
colora , fed vnicolora funt , qnorum totum corpus eft vnius
tantum coloris, fed qu^dam Indiuidua fuiit vnius coloris,qu2E-
dam alterius , Diuerlitas ha;c videtur prxfertim in Ped:inibiis ;
quorum aliqui albi funt, aliqui rubeij aut fuffg colore faturati.
Anima-
Pc^g^im ^o
3Uj
FUuixf
RubcT C^mlcus -Ki^r
CAP. IX. ?i'
'AnitnaUa varia funt , quorum corpora funt varia , ita vt fecun-*
dum vnam partem fint vnius coloris , fecundum aliam fmt al-
terius coloris . Rurfus Animalia varia fubdiuiduntur in duas
Clalles . In prima Clafle continentur , quse funt varia fecun-
dum totumgenus, itaucomnia indiuidua generis , aut fpeciei
fint varia . In fecunda Clatfe continentur ea , qux non fun^
varja ex toto genere!, fed folum fecunduni aliqua indiuidua-» .
H3EC lege adeo immutabili colorantur , vt aliquando , vel cir-
cumftantia loci, vel temporis ,velcibi, diuerfum colorem in-
duere non poffint . Quamobrem cum eodem Philofopho no-
tandum eft frequentius colores variari in Animalibus, quorum
fpecies continet aliqua indiuidua vnius coloris> & aliqua alte-
rius coloris, qudm in Animalibus vnicoloribus , hoc eft quoad
fpeciem determinatis adhoc , vt fecunduni omnia indiuidua-»
funt vnius tantum coloris , ex ea potiflimum ratione , quia_*
cum fpecies eft indifferens ad plures colores , etiam ejus indi-
uidua poflunt efle indifferentia , adeoque ex vno colore pofliint
tranfire ad a!i.un , qui nonrepugnat fpeciei , fic ex albis fiunt
nigra, yel ex nigris alba, & ex albis partim nigra partim alba .
Ex oppofita ratione Animalia Vnicolora determinata ad hoc ,
,vt fecundum omnia indiuidua fpeciei fint vnius coloris , non__>
poflunt mutare colorem, nifi raro ex aliquo morbo , vel ex ali-
qua extraordinaria portione , adeoque vifa eft Perdix aIba->
yrfa alba , Ceruus etiam , & Pafler albi , & Florentix Leucose-
thyops Sereniflfimo Etrurios Duci a Genuenfi Senatu donatus.
Quibus pofitis, dicendum eft, colores , quibus Conchylio-
rum telts femper pinguntur, itaut nec eorum fitus neque figu-
ra varietur,exigi ab aliquo Principio intrinfeco , eofque produ-
cente; ficuti iax,&calor a Sole producitur: non vero fieri
niera qualitatum combinationc, a qua qtiidam Nafutuli , vt aic
Boetius in Libro de Gemmis , omnium rerum caufas venantur »
^ cum immediatas;:,& veras fcrutari nefciant , genericis qui-
bufdam vocibas , & vt plurimum falfis, fuas fententias fucatas
proferunt, , ne tacendo ignoranti^e dedecus patefiat . Q^a'itates
cseco agunt modo, nec artem potiident, qua conftanter , & ea-»
dem femper emanante infiuxus periodo, colores di fponant,ita-j
vtrofsE , circuli , teflellulae , fexcentasque aliae maculx reprefeu-
tentur , non fortuita pennicillorum combinatione, Ccd ftudiofa-»
peritia, qua multicolores redduntur Auiuni plumae , viridia ar-
borum foliaa & caudidi calyces Liliorum»
Ncc
6i PARS PRIMA
Nec e patrio luto Animalia, teftis inciufa ad nobilftatis
fafligium immerito attollimus , quid cnim mirum Ci hsEc pof-
(int, cum nomine Potentiae fummaB , fummseque fapientise Tc-
ftacea operentur . llerum enim fcnfibilium actionibus Naturar
Conditor , qui omnibus praEeft velo quodam obtegitur ; merc-
turque Epigraphem , quam Planetarum Principi Mari , Terr»-
que dominanti, quidam aptauit, cum fcripfit : AB VNO.
Concurrunt quidem in pidoria hac arte alia multa , c
quibus, vt ita dicam colores exprimuntur , &muiticoIor tin-
^ura exugitur, ideo Vniones> quia mari Britannico generan-
tur non asque albefcunt, ac Margaritae oricmales Sinus Arabici,
& Purpura Cypria magis rubefcit, quam ea , quz in mari
Adriatico nutritur , ficuti Purpuras in mari Aquilonari nigre-
fcere, in Aultrali. vt plurimum rubras eile, in Oricntali vero, &
Occidentali liuidas ex Ariftotele accepimus. Docec deinde idem
Philofophus dupplici racione variari pofle colores in eodenL^
fubieclo , vel quia in eius generatione alterari nimis poilhnc
humores, mutarique temperies , quse ad talem colorem fubiei^o
inducendum exigitur a Nacura, vel ex diuerfo potu aquarum_»,
quse., fi calidsE, candidum coiorem inducunt, ii trigidx» fufcum,
cx ea potiffimiim ratione , quia cum calida mults particula:
a£'ris mifcentur , ex quibus candor prouenit, vtapparetin fpu-
ma ex aqua , & aere compofita . Verum rationem hanc Ariito-
telis adtrutinam non reuoco . Illud affirmare indubitanter pla-
cet , quod experimcntis fatis euidentibus roboratur . Colores
videlicet non paucos a diueriiiate humorif , quo Animaiia nu-
triuntur oriri , rurlumque variari a diuerfa eorum caioris Co-
dione, fic Mitulorum caro, fi coquatur igncepallido colore iu
vitcllinum tranfir,
Quod Ci Pili, Plumae , & Pelles Animalium ab eorum ex-
crementis proueniunt , vt Ariftoteles ipfe docuic, confirmatur
quod diximus . In cute enim Cochlearum Teilacea colores
praecipue apparent, non aliunde pi ofedo multicolori, & varia ,
nifi ex varijs humoribus, quibus nutriunrur, ficuti ex muitjplici
cibo magis multicolores fuut Vefpae quam Apes , inquit ideni^
flpe gener Aiiitoteles .
*••» - Cum Oceano mifceri hanc diuerfam humorum temperiem
argueie poflumus e Corailiorum prxfertim diuer/jtate . Inue-
niuncur enim alba,nigra, rofea , & purpurea, & quidcm non in_»
diitui(tiji marifi plaga , fed ex eodem lapide aliquando coniun-
dim
CAP. IX. 63
^ini nata, certc tx diuerfitate humorum, quorum fedimentum-»
ad diuerfos Coralliorum cefpites femen pofuit , pr^buitque aU-
mentum , vt feliciter in propria fpecie dnguli germmarent .
Uzc vero humorum neceflariam feparationem tum accidero
probabihtermihiperfuadeo,cum maris xftus non adeo feruet,
& magis frigefcit , ficuti videmus Balfamum ^gyptiacum di-
ftum delUMecca, aqua calida diiTolui, penitufquc mifceri, ca-»
dem vero frigefcente feparari in globum condenlacum .
Iflam vero tinduram ab exhalationibus , & minerah*umJi
corporum fpiritibus prouenire iudicant multi , cum tingendi
vjmhabeanti noniuiUi exvaria Eiemencorumcoclioneillani-^
deducunt ; plerique vero falinis corporibus,vitrioIi,& aluminis
adfcribendam elVe exiltirnant , quibus omnia Corpora faturan-
fur , & potiiTimum faiis ammoniaci , cui infitum putant colo-
t\im omnium feminarium, qui in eiufdem furao , cum fublima*
tur igne, manifefle apparcnt . Sed ne ab inlHtuto noftro difce-
(^amus , harum opinionum examen ommitto . Ad Lucernam-»
^nim Cleantis in abdidffimo terra: antrolabore improbo men-
tem damnaremus otio iucundo priuatam , quo in maris litorej
ad anirai relaxationcni minime vituperabilem ccepimus fe-
riari .
Suppono igitur cum Agricola mifta effe cum aqua maris
ramenta plurima mineralium , & particulas falium , nitri . &
aluminum, quas quidem agnofci pofTunt, prsfertim fublimatio»
ne infornace fpagyrica obtenta ; ex qua diuerforum corporum
miftione neceflario diuerfttas colorum , & faporum nafcitur »
cum rubrum Rubrica , & flauum Ochra communicet , iicuti
alios colores Rubigines, Salia, & Bitumina producunt . Hinc
aqua Fontis Tungrenhs igne fuppofito ebuUiens rubefcit , Aqua
Nili a^ruginofa apparet tempore /iccitatis , in lacu Babilonico
calidis men^bus rubet, 8c quamuis multx aquae perfpicua? fint,
8c clarse , alueos tamen diuer/imode tingunt ; Hinc in font^
Theano proximo alueus rubicundus apparet , & litargirij de-
coctum, cum aquje purs infunditur , vt lac albefcit, 8c conden-
fatur . Ex quibus fatis arguitur Cochlearum teftas diuerfis co-
loribus pingi pofle ab aquis marinis, pro diuerifitate corporum >
quibus ipfsE inficiuntur .
Negandum autem non eft roacularum diuerfitatem pofto
etiam ab extrinfecis, & accidentalibus caufis deriuare ; vel quia
humiditas frigore exficcetur , vel quia e varia caloris coctura^
varia»
64 . PARS PRIMA
Ap«cl Imi variatiir coloris apparentia , iicuti iii agro Patauino gleboe
pentum funt, in quarum meditullio terra aibalatet, qux colore cianeo
'■''♦^ pingitur. fi acri exponatur . Itapariter Csrulu ex plumbo fa-
da flammarura vi in flauum colorem degencrat , & magis adii-
Animaf^ fta in minium euadit. Itao;/<i co^<i mnlto jiunt candidiora^ ,
Jib,» prob vtnotat Bartolinus , P©ma a Scle diuerfimodc calefacia etiani
^t diuerfimode colorantur , 8c Concharum valuas in aprico cxpo-
fitas varijs coloribus infecftas, ego ipfepoflialiquotdies peiutus
albasinueni. HincArifl:oteIes ad qua:/Itum cur Nauticx arcis
ftudiofi vt plurimum colorem rufuni acquirant, refpondet ; ex
coiar.V dt* ^^ ^^^ci , quia mare per fuam falfedinem eji calidnm , & exicca^
j8.o.«. * tifiHTiJiadebque aptnm ad canfand^im coLorem rufum .
Quid ergomirum /i Tefliacea innumeris pene diuerfifque
coloribi-s induantur, ac fi, licet eiufdem fpeciei fint inJiuidua >
tc in eodem aquarum gremio generata , e diuerfo tamen vbere
traxerint alimentum ? Atque hxc de coloribus in genere dixiife
fufficiat. veile propinquius immediatas caufas i.ngulorutnlj
fcrutari temerarium efl . In examine rerum naturaiium ibi iifte-
reprudentem Philofophum decet, vbi fenfuum duCtu. probabi-
libus rationibus fciendi curiofitacem ladat, quem noniufi fum-
mi Conditoris cognitione omnino exp!erein hac vita pollumus.
Qui iure merito artcm penitus arcanam fibi vindicat Fiorcs, &
Pfal.4j>I Conchilia coloribus pingendi, cnm dicit in Pfalmis : Pitkhri'
tudo agrimecum efl ; ac fidiceree, inquitS, Mediolanenfis An-
tiftes . Qi^is enim alius artifex pocelt ta.ntam rerum iinguJa-
rium exprimere venuflatcm ? Abditarum igitur harum rernm_ji
fibras magis intime fcrutenturalij , Nos inrerim Conditoris
Sapicntiam in ds arguentes, Poetam audiamus cum ait iJIum_j
admirans ,
tartei. " -^'" P^* 'vari^ colori orna , e dipinge
Che d€U*Aurora ilmatutino vclto ,
Eiufdem enim iufla fic excquemur,qui vult
lorfrzo Mentre opre si belle al Mondo fpande ,
Crsifo ' Che ^er ejje ammiriam' quanto ei fia grandc l
i: .
GAP. I X; 65
COROLLARIVM.
Qux circa colorum Genefim in capicc
f uperiori di6la Jfunt ,
Experimentis comprobantur.
Dlximus c varia fulphuris varijs Talibus mifti concodioiie
varios quoque, & diuerfos colores emergere • Secundo ab
exaIationibus,& niinerarum particulis fiue fpiritibus 3 Tercio ex
falinis corporibus vitrioli, & aluminis proucnire ; Hxc auteni-^
omnino experimentis,qugs adducemus fat fuperque patebunt .
Si ponantur hminx plumbeje i« fcypho aceto aeerrimo
pleno, cius acrimonia aliquot dierum fpatio refolutse iii purifls-
mam candidi coloris ccruflam conuertentur. Si vero hanccru*
cibulo igni validiiTimo impofueris , videbis paulafim in flauedi-
ncm quandam Jucidam abire , paulo pofl in heibaceum colo-
rem poilea in Fuluum, ac tandem in intenfum colorem rubrum,
quem mimum vocant, degeneratam i rurfus in nigram fcoriam
caloris ignei incrementomutatam.
Si autcm quxras quomodo hic color cafididiiTimus pri-
mo , deinde in rubrum , & tandem in nigram fcoriam degcne- ii\, 81
ret . Rclpondet in Mundo Subterraneo Kircherius , hoc fisri ca- fecs. i,
loris ignei incremento ; primo /iquidem acetum , ignea qua^
pollet acrimonia, plumbum in particulas minutas difloluit, qua-
riim /inguliE cum fale miftse fint , a terreftribus deinde fecibus
feparatse , lucidiffima corpufcula cxhibent , non fecus , ac fi vi-
trum, in minutiffimas partes contuderis . Degenerat deinde in
alios colorcs, vtdiclum eft> &c tandcm in nigrani fcoriam, quia
cum partes hlinx albae , ignem expertse fuerint , fulphur illis
admiftum in fal f^auum abit, eo quodaduflio particulas tranf-
mutet in vicinum albo colorem . Au fi cerufTa vehementius adu-
ratur , iam obfufcatis corporibus falinis , cerufla ex albo , 8c
flauo colore mifla , fubuirefcente colorc imbuta coufpicitur,
quam luminis reflcxio in tali difpofirx materiae combiuationc
exhibet. Rurfus fi hc^c adhuc vchementius aduraturjin flauum
colorem paulatim , eo qi:cd materia vehcmenti calore exagita-
taiuxt?- colorum naturalium progreflum in eum colcrcm ? qui
I viri-
66^ PARS PRIMA
viridi eft propior degeneret r falina vero corpdra , cum cxhibent
luminis illuftratione colorem , quem aduftionis iacrementum_j
fecum portat, atque hoc 'pa(5i:o intenfiffimum rubedinis gra-
dum, ideft minium, tandem intenfiflima caloris visproducet ;
aquogradu fi ignis vehementius, & vehemencius intendatur ,
videbis quod vti per luminorum colorum gradus in rubruni_,
excreuir, ita hoc psr vmbroforum colorum gradus , ideft puni-
ceum, cxruleum, cinereum pavilatim ordine defle(!^et., donec in
nigri coloris fcoriam, albo oppofitam , iam omnibus fpiritibus.
difiblutis , inftar carbonum degenerat , Atque ex hifce hicnlen-
ter patet, quomodo colores caloris vi in mineralibus paulatim
cx vno in alterum gradatim iuxta ordinem naturalis miftura: ,
tranfmutentur .
Qupmodo autem falina corpufcula fe mutuo deftruant, &
inftaurent , hoc patet cxperimento . Si gallarum in aquani-»
limpidam refolutarum infufioni vitriolum admifceas, ea ftatini-»
in atramentum degenerabit , quod certe prouenit ex combufto
fulphure , quo Galla conftat aquse communicato . Si vero huic
atramento aquam ftygiam fuperalfudcris , ecce (mirum didu)
aqua atramentofa mox priftins claritati reftituetar , eo quod
aqua ftygia corpufcula gallarum fua acrimonia prorfus con-
fumet . Si vero rurfus huicaqux iam in priftinam claritatem-»
reducia: oleum tartari affuderis ftatim in atramentum reduce-
tur, quia oleum tartari non abfimilem gallse tinciuram contiuet.
Ynde pulchrum arcanum patet j Si enim in carta candida vi-
trioli aqua aliquid infcripferis cara^fteres ficcati prorfus eua-
nefcent, ac mox (i cartam gallarum infufioni immerferis , niger-
rimo colore imbuta: apparebunt . Quas fi denuodeJetas cupias,
id fpiritu vitrioli , aut aqua ftygia prasftabis . Pari modo tin-
duraviolarum casrulea, oleo vitrioli fuffufa purpurafcit, cui fi
guttas aliquas fpiritus corni cerui aifaderis, colorpurpureus
in viridem continuo vertitur .
Quar omnia dependent a variadifferentium corporum con-
ftitutione, quas cum varijs, & differentibus falibus varie tingen-
tibus turgeant , ita quoque varias coloru-m tranfmutationcs
admittunr «
CAP.
CAP, X. 67
CAP. DECIMVM.
Referuntur Proprietates aliquorum Tefta'
ceorum,in quibus elucetProuiden-
tia Diuina •
SI ob Formarum, colortimque varietatcm pretio non vulgar^
habenda func Conchylia , plurimi quidem ex eo , quodfefc
oculis exhibendo in hoc amplo Mundi Theatro prouinciam.*
fibi impofitam optime exercent . Si Coeli enarrant gIoriam_»
Dei, a Cochlcis etiam celebratur Deus , qui vtique in vililTimis
rebus Sapientise, ac Potenti» thcfauros oftendit, eiufderaque^
Prouidentia non minus , quam varia argumentorum ratiocina-
tione fenfibus ipfjs declaratur . Illis enim Deus non tantum-j
quidquid ad Vitae conferuationem requiritur , verum etiani-*
ad oblcd:amentum elargitur : Quamobrem Tertuilianus ad in-
fringendam audaciam Marcionis inter homines nequiffimi »
Dei Prouid^ntiam negantis , illi res infimas obijciens • An nc
(ait) Vna cuiuslibet maris Conchula non dico de Rubro, fordidum
artificern fronunciabit tibi Creatorem ? Serpentum mos eil: fuos
partus in arsna relinquere . Diuina vero Prouidentia rebus om-
nibus a fe conditis , quae ad vita; fullentationem requiruutur,
donat, argumentum praebens in minimis maioris Prouidentix,
qua maiora, & Homines praecipue moderatur, ac regit , quorum
• beneficio hanc omnium rerum Vniuerfitatem e nihilo euo»
cauit .
Iniuriose redarguit Naturam Plinius, cum diceretcap.29.
lib.p. Carent Concha vifu, emnique fenfu alio, quam cihi , & pe-
riculi . cap.vcro _J5. Concha» inquir, in qua Vniones generantur,
€um manum videt , comprimit fefe , operitque opes fuas , gnaroLf
prcpter illas peti, manumque fi perueniatj aiie fua ahfcindit ,
nulla iujiiore pana , & altjs munita fupplictjs » Huiufmodi verbis
Palinodiam cecinifle iudicarem , nifi poctice potius quam_»
hiftorice loquutus eflet translatione quadam verborum , oculo
tnbuens quidquid tadu peragitur, cum aiferuit Pifcatorum_^
cupiditatem ab eis hgzcitcv animaduerti , ficut Virgijius de_^
Ip.tratibus canum loqucnsait. Vifaquv ca^tes vlularc per vm-
hrds ^
I 2 Albei-
68 PARS PRIMA'
Albcrtiis ctiam cognomento"; Magnus de Concha PC(^ine_?
fcribens ; Siquis (ait) digittim adrhouet fubito claudit oculutJLji
€x quo cognojcitUY habere 'uifum , At experimentis fat mihi
comprobatum apparuit fere omnia oculorum fenfu carere_» ,
NautiJo excepco . Quamobrem vera fcjipfit Ariltoteks do
Teftaccis lib. i. Animalium cap. i. vbi /ic legimus : Habcnt
profeflboculoi tum cMera Animalium Genera omnia , pneterquam
tefta inte^af & fi quid imperfetium aliud efi, & Talpa.
Nunquid foruafle crudelem Naturam idcirco appellabi-
mus ? vtpocequs caliginofo in loco ea perpetuo damnarit ,
in quo nec vid:umquxritandi modum habent, nec lucis vfura_>
fruendi , Apage qui de recta Nacura; operandi reguia tani_»
abfurdaanimoconcipis . Ea nempe adeo prudencer in omni-
bus agit , vt licet liberali quadam manu , fuos thefauros elar-
giatur, prodiga tamen nunquam fit , nec quid minimum frullra
vnquam operetur . Quamobrem prudens pocius cenfenda eft ,
fi vifum Teftaceis aniinalibus non necetiarium denegauit. A-
nimalia enim omnia telUs inclufa , prxfertim ea , quaj Turbi-
nata non func, & progrediendi faculcace carent , humore mari-
no pr^cipue nutriuncur, quem, cum per poros accrahaiit , quse-
rere vtique non debent , cum in aqua generentur , & perenni
quodam vbere fempcr ali polTint . Ea vero, qua: prsecer aquam
cibis diuerfis pafcuntur , vt notat Ariftoteles, moru non carent ,
r.ih 4;d(Lj» & olfadu, quo appeticu excicaco, fenfuum ductu eos inueniunt.
Aniwac.S Q^or enim , aflerentc Theophraito, Animalia omnia ad fumen-
dum cibum inducit, quem naturali quodam iaftint^lo ad nutri-
tionem aptum efle iudicant . Sic Purputce , Turbines , & alia-»
Conchyliorum Genera fostidas appetunt carnes natfis inciufas a.
pifcatoribus .
Hic autem atiquid dicendum eft dcmodo , quo Turbinata
mouentur . Teftarum fcilicet pondere onufta pedibus , bra-
chijs , & fquamis orbatae , fpumante reptata inceduut , ficuti
~- , Vcrmes, qui, vtnotat Aibertus , contra^tone^ & emiffione cor-*
J^^^^y^ porisprogrediuntur , Quamobrem ipfe olTium defectus mocui
adiumento eft . Sibi fuaiit quidam ex recentioribus Audor,
alioqui prceclarus , iuuari motum ab orbium circumuolucio-
nibus , quibus dum mortentur quodammodo nicuncur, ac vircs
augent, vt moueantur facilius . At expcriencia didici ab eis
quidem latibula formari , in quibus Animal inclufum , &
ipiraliter conuoliitum poffit tuto progredi , fibique pouderofam
do-
GAP. X. 69
domiim femper vnitani traherc ; obferuare enim qiiirqiic^
poteft Anima!, cum moueri incipit , magna fui corporis parte
c turbinata tefta exirc , cum qua deinde, iarcinae inftar dorfo
impofitse, progreditur , arcuatim membra flcdens , vt fuo lo-
co fufius videbimus . Nunc fatis fuperque ftt Prouidentiani_»
Diuinam in eis elucentem admirari , qua gubernantur Tefta-
cea, & quod mirabiiius efi: animaduertere , ab eis nempe bina
faltcm cornicula , e fronte emitti, non ad vuhiera infligenda^ ,
fed ad itmera prsetentanda . Tenerrima enim funt , & quid-
quid in aduerfo poceft obijci , adeo facile feutiunt, vtvixra-
<5tis , illico Animalia rccedant , abkondaJitque fefe in Tefts
rcceffibus , quam fecum fcmper deferre notauit ille apud Athe- *"
neum , quia nemini credunt, Plutar,
Ncque ideo credcndum eft vitam in eis viuere infclicem j ^F^^^B^
eo quoci augufto veluti carcere inclufa libertate frui nunquam
poilint , Amanturenim recefluum angufti^ie , ficuti ca:teris re-
bus piacet quidquid earum prodeft conferuationi, quibus mu-
nimenrum forniatur , fub quo offeniiones euitent, recedendo,
cum offendere neminem poiiiiit. Nec alia defunt Tutamina-j ,
vr conieruentur : Illa cnmi, qu» femper , vt Planta; manent in
joco, vbi nafcuntur , tefta durior , vel craflior contra voracita-
tem Pifciam defendit ,alia licet mobiliaprsEdurimuniunt Mu-
crones , flue Murices aculeaci , aiia lapidea lorica tuberculis
afpera, multis vero oris apertura , vel. anguftiffiina eft , vcl o-
perculo faxco adeo arcle clauditur, vtneque aciculx capaceiTL-*
rimulam iniidiantibus relinquat ; Quapropter aptius iliis
quam Terr?s Frnftibus Poetae carmina conueniunt.
Dalla Natura ft -nuol imparare «^ .,
Ch*hd le fue Fmtta , e le fue cofe armate ' '*
J)i fpine , e refle, e off<iy e buccia-, e fcor%&
Contro alla zfiolen^a , ed alla fori^a .
Haud equidem nego ex ijs multa tefta adco tenui fubtiliquo
circumteda viuere , vt quall penitus inermia Pifcium voracita-
tem euitare non pofriat , vnde a Polipis pr^Ecipae complexu
criaium franguntur, roltroque abripiuntur ab Aue Lari , qu^e
referenteEudemo m libero aere ea relinquit,vt cadant fupra fco-
puIos,vbi demum teflis in partes concifis, tacile carnibus inclu-
iis veicatur, reddatque falfum quod Ouidius dixit : ^^ Aquat
Oftreaqne in conchis tnta fuere fuis .
At neque iu i]^ Pr ouideiitia defccic , cuin areai$ tunjulata na-
(can-
Apud
Gefner.
70 PARS PRIMA
|cantur, cx quibus haud facile exhumari pofiunt, (Tcuti Balani,&
Dad^Ji inter c«era delicatiores faxeo quodam argine circura-
lepti , multique minfmc-E molis Turbines in fpongiarum cauita-
tibus aluntur fucco quodam fcediri/rimo , quo Pifces infidian-
tes arcentur • Quod fi aliqua cortice fere nullo munita , iii^
efcain tantum generata videntur , eis ramen alia; infunt dotes ,
quibus caeteris pr^fbnt , comprobantque efl-atum i!l ud Horatij
Ncrninem efle in hac vita tx omni parte beatimMixti nullus eft,
nifi apud Inferos , omnino miferrimus . Vnde gignitur pius
quidam affcdus erga Dei Prouidentiam , cuius matrem aGn.i-
rationem efie affirmat D. Thomas cum Propheta clamantem_» :
Pr roo, ^agna opera Dcmini , cogitationibus tuis non efl quis fimilis fit
tibi, nec in Coeio tantum ,fcd Terramarfque omnes eam agno-
icunt, dum vidcnr, Mirabilia Dei in profundo .
Etne Cochlearum mdaginemomniittamus , ilJud hic ad
mcmoriam reuoco , quod de ijs narrant multi, Oilreas videli-
cet, quas inmari Perfico nafcuncur Perfaium Regcm imitari ,
qui J^ftate Sufas, Hyeme vero Ecbatanam Vrbem mcolit, ciim_>
mcnfibus frigidioribus in Ponto magis temperato flabulantur ,
caJidioribus vero in Egialomari, cuius vndae minus calida: funt
frequcntibus Euris agitatse . Conchas infuper , quibus vniones
generantur gregatim ex vno in alium locum natare , ducento
omnium agmen vna inter csereras maiori , quod ramen Proui-
dcntia; Jaudi tribucndum non negarem /i ex rationibus alibi
difcutiendis falfuni eflc non credercm . At nulli prcfe6t6 im-
probancium eft , quod de Cancello plurics docuit expcrientia ,
in Iimo ncmpe illum gigni, dejnde in vacuas tef^as ingrcdi, vbi
ci'm creuerit in ampJiorem teflam fubire, viceJicet, aut Nerita-,
autTurbinis, {x^t etiam parusm JBuccinam ingieUum CoYo^
circi.mferrCs ibidem nutriri, &:augeri ,deindecapaciortm pete-
re . Ariflotcks, qiu in hoc- minuto animaJi explicando diligen-
tior videtur iuifle , quam in multis alijs cxplicatu alioqui di'
gniflimisjillum quodammodo inter Cruf}ata,& Teftacca Anima-
lia ambigeredixit : Natura enim ijs , qua; fpecieiocultanim^
funt, fimilis ell, & ipfe per fe nafcitur, quatenus vero tcflas in-
gicdiatur, illicque vJuat, tefbceis fimilis efi; , Multi Ercmitam
Bernardum ilJum vocant , Ercmitam quidem , quod alios fu-
giens in tefta perinde , ac in rolitudine viuat ,Bcrnardum au-
tem quod Plcbs vulgari prouerbio Bernardos honuncs fatuos
efic diditet, fatuumque eiie cancelJum, qui crufla te<ftus,cheJas
ha-
GAP. X. 71
habens, quae ad viram tiicndam fatis effe po^ent, alienas domos
qua:rat in quibus latens viuat , Verum prudentem potius du-
xerim cum Ariftotele , quod nudas , & iniurias valde opportu-
nas aliquas fui partes dura,& firma teftamuniat,
Qajd autem dicendum fit de Pinnis Leclori iudicandum
relinquo, fi tamen vera funt, qua: de iilis Plinius aflerit . Illai^unn
videlicet teftas a canchris patuis habitari , eifque m capiendis
pifciculis auxil io efle • Pinnam enim fcribit Oppianus in ma-
gnis teftis efie imbecillcm fine mente, & fine oculis , ideoqu^
hofpitem cancrum excipere , a quo morfu admonitam , cum-»
Pifcis teftam fubit> illam claudere , prsedamque communem 'u-lj
tuto depafci , vnde Pinnophilax vocatus eft . Quapropter tu- #^
tiores viuerent Oftrea; /i etiam in ipfarum teftis focius funilis
habitaret ; opportune enim admonitx teftas , apertasad aquam
hauriendam claudercnt , cum cancer lapillum chelis arreptum
in eas immittit , eoque impedit ne claudant , deinde ingreffus
carum carnes deprsedatur . Hic adde Echinometras , qux fem-
per teftis inclufr longis aculeis armantur, quibus vtuntur , per-
inde, ac pedibus ; his enim niribundje mouentur , fedemque_>
permutant in Orbem fe mouendo , cuius rei argumentum Ari-
ftoteli fuit , quod detritis farpe aculeis inueniuntur , & femper
aliquid algas fuis fpinis implexum gcrunt .
Eiufmodi autem Prouidentia^ opera necefntatis fubfidium
effe fi quis dicat, cui Natura|opiruIari tenetur , adeoque admi-
ratione minus digna , hcec profctfto debenda erit NautiJa , cui
pulcherrimam teftam non Munimento tantum Natura adiecit ,
fed Venuftati ; in qua, velutin nauiargentea, naufragio haud
obnoxia per fumma maris fpaciatur , remigantibus interiiXLj
quibufdam brachijs , aut ventorum flatus excipiente membra-
nula, quam ad velificandum exccndit, vel llatim crifpat,fi forte
aliquem infidiantem oculis deprehendat,petitque maris fundum,
vbi tuto ftabulatur .
Sed omnium proprietates profec^i velle infiniti edct Ope-
ris, cum fingula Animalcula a?que ac maxima Diuina; Froui-
dentia; argumenta patefacere homini poffint » ficuti Oftreo*
rura Species vniuerfae eandem indicant corrice, quo tcpuncur ,
iiue aptius loquar , comuniuntur , tanquam Arceanimata , cni
aptandum videtur , quicquid de Dauidica Turri S. Ambrofius
dixit : &bricatani nempe illam fuifle Suhfldio pariter , & Deco- •
rt ' jDecori quidem ob venuftatem /lue tolorum , fini formx ^^^^^^
pui-
72. PARS TRIMA
|»ulcherrimam vifii : Suhfidio autem eo quod femper reccptui
dare fe poffint, cnm infkiias animaduertunt, ad quas vitandas
cam circumferunt . Vndc Prouerbium in eum, qui nulli fidit :
Cochleis tu es diffidentior .
Idem S. Mediolanenfis Antifles, quem nominauimus , iii_>
mentem rcuocat lludium cum Religione coniundum ,quoipfe
Ichini proprietatem recognouit , illum nempe , imminente_3
maris tcmpellate, faxis firmiter adhserefcere, ne vndarum impe-
tu huc illucque agitetur , ficuti aliqua: alia.- Concharum fpc-
cies, Plinio referente , adhserefcentcs faxis figna funt tcmpella-
tis , Sed caufam inquirens , niillam aliam cfle fibi perfuafit ,
^Pl nifi Dei Prouidentiam,quiE non laborans in maximis , neque_j
falHdiens in minimis, omnia quce eondit , miris proprietatibus
ditat , quae in confiderante admirationem pariter gei»crat , &
Amorem : ,^is MathematicuSi inquit Ambrofius, ,^is y^flro'
loguSf qttiue Chaldieus fic poterit ftderum curfus, Cali r/iotusy e^
fgna comprebendere^. yndehuic cxiguo animali tanta fcirmia ,
vtfutura prtriuncieti Crede quod indulgentia Domini rcrint^
omnium , id quoque pr^fcierjtii£ huius munus acceperit . Omn.au*
replet fapientia , qui omnia in fapientia fecit : Qiise cum Jra_>
fint , nonne imbecilli , ac diffidcnti anmio fcopuli firmitatcm-»
inter maris agiturioncs Fides Diuina communicabit ?
GAP- VNDECIMVM.
De Vario Teftaceorum Vfu .
QYidquid rerum omnium Conditor oculis Mortalium fub-
iecir , non ea folum de caufa fadum elVe dixit Apro S.Pau-
lipurooc jj.-^,5 ^ ^^^^ jj^ carnalia emoUmerAa capiamus , fed etiam multo
^^^"^* magis fpiritualia perlegamus . Et rationi valde confonum cfl ,
inquit Tertuilianus, quodcum homo Ipiritu conflet, <!' carnc ,
vtrique eius prvrti fuerit abundc tonfultum . Hinc totus Ter-
rarum Orbis vcluti vaitaBibliotheca animo eil , vt iji ea eru-
diatur, corpori vcio tanquam ditiiTimum Penu, quo indigentiss
luPf. quifatisfiat . Quarc D. Bern.irdus : ,^unta , inquit Dcum allo*-
habltat qLiens ; Ui%itus es ad fujlentationem , quanta ad eruditionem^ i
fcrm.14; Qni,mobrcm ficut clim ad fulkntationem Eliai Corui dapferi
- cxt:ce-
CAP. X I. 7i
extiterunt, iuxta illud, Coruifqfie pracepi i vtpafatnt tibi ; ita-> |,Reg i^;
pariter omnibus rebus prxceptum pofiiit ,vt iiobis vtilitati cf-
ient de!e(pLancIo fcilicet fenius faporibus , odoribus, coloribus ,
& cantu; dando carnibus cibos, oi.rrbus arma , pellibus veftes a
plumis oinatum , tind:uras ranguins , n;edic2mina iuccis , mar-
garitis diuitias . Kec minus quani cxtera omnia Conchylio-
rum Species afterunt homini vti]itates,quas recenfebimus . Pof-
fent hic mmicrari innumeri penc modi , quibus Medicinas fa-
cultati profunt ; fed illcs data opera ommittimus nolentes
tranfcribere , qua; fufis narraaombus Alij fuis in paginis po-
fuere . Qu^rat curiofus Lector apud Dioclem Cariiiiun"Lj ,
Galenum , Mattiolum , Cornelium Celfum , Plinium , &Dio-
fcoridem .
Mcdicamentis , quibus vel ex teflarum attritu , vel ex car-
nium codione vtuntur Phaimacopolse in medicinx fubfdium
longe nobiUores funt vfus , qui cjsteris facultatibus prasltan-
tur a Ccchlcis i Ante omnes ille fcitndus efl , quo rebus omni-
bus anteponuntur,cum Joco pecuniae adhibitrs rerum omnium
pretiumsequant , eaftjue producunt virture quadam ab homi-
num arbitrio accepta, vnde Ariiloteles notauit multos aliocjuin
prudentia pra;ditos , ideo fumme auaros eile , & pecunias tena- P-^^^h de
ces , quia eaquidquid iibi libuerit facile confequantur. Prope P^"'^* ^'^"*
Regnum Cor.gianum vbi ilumen, Coanza didum ab Incolis, ex
lacu ,e quo Kilus originem trahit , excurritin Oceanum , adia»-
cet Infula, cui nomen Loanda, vu'Igo Paefe Mafo, ejev.T^a Monti ;
parum cnim eminet fupra mare , mille quideni paffibus lata-j 9
viginti vero millia pafihum in longum extenfa . Ksbc igitur
dici potcfl copiofa monetarum fodina , quibus populi Congia-
no Regi fubic^li auro argencoque pra:diuites vtuntur in com'»
nnetcijs, loco pccuniarum pra-bentes Coehkas , qua,' referentc^
mihi oculato tefle , funt paruuls Vcnerese , quas num. 23 3 r
ClafTis 3. indicabimus . In Regno pariter Tobuti , quod af-
fluit fluuius , Nigir , fiue Senega dictus Cochlearum tell^ ex
perfico Mari accept<£ loco monetarum habcntur . In Regno
Bengalenfj illasfunt , quas Itali nominant POYCcUette . fn qua-
dam Philippinarum Infula Venerea^, num.247. defcripr.T,expen-
duntur. Quae omnin a PP. Societatis lefu Miffionari/s relaia-> Onit 37.-
miiii funt. Infuper loannes Rho in Ex^merone de ali;s narrat t^"^-'*^^'
pecunix loco habitis-ab [ncGlis Capitis Viridis . Vnde falfum>^
redditur vetu-s GrKcorum adagium , quo Coucha vilius ef]"c_>
K ligiu-
74 PARS PRIMA.
iignificabatur quidquid nihili faciendam putabant j
Hinc ad aJios peculiares Vfus rranfeainus . In Infula Goa-
Philip.a S. "^/ '^ OUandia: regionibus Conchylioruni teftze igne perultce ,
Trin iciii. vti lapides, calcem fubminiftrant ad xdidcio, extruenda, qua; ta-
Oiientl.y. men imbribus facilius diifoluitur . In Orotingana Regioiie_>
CHaus ma ^^^^ ^igonum Pinnis magnis vtuntur RulHci , & vitibus vari.u^
gnus pag. ^oncharum genera fercilitatem addunt,diccnte Virgilio.
3or ,^ncecunqt4epremes Firgidlca pei' agros
Ceorga. Sparge fimo pingui, & multa 7nsmor occule terra >
Aut lapidern bibulum , aut fquallentes infode Conchas .
Gio. Boe- Eas vero ad, nobiliorem vfum Ars militajis accepit , belligeros.
flumrdei- ^P^^^^^^s ciens apud Incolas Infula,- CumaUcT in Animis niilirum
lc (geari , Buccinis loco Tubarum, vt olim apud Romanos cum
Eueid. fii, Buccina iam prifcos cogebat ad arma .^irites .
Prifci Homines ante Tubam inuentam vtebantur,aut fumo,aut
Cochlea marina . Triconcs aliqui fabuiantur Concha pcrfora-
Scholiaft, ta buccinare. Plinius iam Concha cancntem Tritonem dixit,8<:
Homeri Virgilins de Mifleno Tubicine .
•^'^***^« Sed tumforte caua^ dum perfonat iicquora Concha •
Accepto fortalfc a Pifcatoribus documento , quorum mos eft
apud plurimas Nationes fonitus buccmis redderc, antequam— »
pifcari incipiant, ideoquc dicli iunt Conchitas-, & Conchiliari;
d Plauto, cum ait : Saluete fures maritimi Conchyta , atque^
Namiot(£i famelica hominum natio , quidagitis ? Dubium auteni
elt an fonos cdant Pifces alliciendi gratia , ficut ad ouilia vo-
catur Pccus , vel ad venatum canes extimulantur , fiue potius
animi relaxandi, vtapud Incolas regionis indicaj , quam dicunt
Xaguaguara, nios cft /yras loco Oilreorum teflis inuicem reper-
culHs ad numeros fonum edere , quo choreas , &: tripudia fo-
Pctrus lcmniter ducant . In Infula , cui nomen S. Marta non foIum_j
Mii-tir !.♦ p^j.jgj.^5 ornantur iuncorum, & palmarum ftoreis, margaritaruni
^^'^* lineis diftinte ; fed ad cubilia> ik domorum ianuas Concha-
rum copiam appendunt , quibus a ventorum flatibus agitatis
Didimus fonus reddatur . In quadam Hifpania: plaga maritima fiil:ula-
apiid Athe j.^jj^j yj^.£5 fupplent aliqu<'e Cochlearum fpecies in longum tur-
n&uni. binem coimolutse . Apud Romanos Senatorum futfragia loco
fchedularum Conchulx referebant in foro , cum de morte , vel
vita captiuorura decernebant ; Imo magno pretio illas mcrcari,
folebant, quarum purpureo fucco veftes tingebantur , parui ha-
bentes mukorum vitam , cuius difcrimin* obtinebant paucas
colo-
GAP. XL 75
coloris guttas > quibus luxum , & faflum la^labant , illum-r
oftentando in veftibus, fubditis interim exofi, vt Alexander Per-
/ica vefte clamydatus , fummis autem iu amoribus habitus »
cum GrsEcorum more modefte induerecur .
Sanius quidem Conchyli;s v/i fuere , vt alibi diximus duo
illa RomansE Reipublicce decora Lelius, ac Scipio,cum foIebauE
Conchas ad Caietam , & Lucrinum legere , & ad omnem animi
remiflionem ludumque dskcnderQ . Authore PoIIuce ludi ge-
nus eft , quo du«fta linea difpertitos in partes pueros diuidit >
mox proiedo Oftraco /iue telta , pars qux fupinum pronumque
eius cafum diuinarit , alteram in fugam dilapfam infequitur »
deprehenfus confidet (afinum nominabant) repetitque cantio-
nem nox an dies ? Lufum iftum apud HoIIandos etiamnum ex
vfu efle fcribit Nomenclator , vocarique ibi Luyfen eft nopfem ,
fiue Nol of bol i quod eft Planum ne an Cauum ? Prseter hunc
alterum refert, quo Conchse fupra ftagnantem aquam vehemen-
ter iaciuntur, & vidor dicitur ille, cuius Concha aquce fuper-
fciem leuiter tangens, plures faltus ediderit, antequam, ceflan-
te moru , dcmergatur in aquam . Ix hoc aute-m puerili ludo
poflet quis innumeros pene circulos obferuare in aquarum_»
fuperiicie formatos , rationemque excogirare : cur femper fa*»
ftis noui fuccedant , vnumque alter quodanimodo infequatur,
Come i Delfimi ,quando fanno fcgno Vititi^
A marinar coWarco delta fchiena inf»i«
Che s'argomentin di campar lor legno •
Quando Concha vix aquam abradens ,
Exiguos format per prima volumina giros SiK Ttal.
Moxtremulumvibrans,fnotuglifcentetiquorem ^^ be!!o
Multiplicat crebros fmuati gurgitis Orbes ; pun.Ub.u*
Donec pofiremo laxatis circulus oris
Contingat geminas patulo curuaruine ripas ,
Sed recenfere quis poterit quot modis mechanicse Facultates
Cochleas adhibeant ? Ex ipfis plaftica ars conficit Porcellanam
praecipue in Kianfi prouincia Sinarum : ibi enim teftas minu-
tatim concifas iuh terra in locum aliquem fecretiorem recon-
dunt, quem Pater liberis fuis defignat:, atque ibi octuaginta^ Pancirol,
annos manent occultae, quo tempore elapfo, fili/, vel nepotcs eas tn.de For-
cruunt ad prctiofa illa vafa conficienda . Conficiuntur autem_j, ceUauis,
inquit loannes Linfcotanus , nauigationem Orientalem defcri-
bens, ex duriffira terr« fpecie , qu*e cifternis inieda maceratur, Cap, *$-.
K z <io-
j6 PARS PRIMA
ilonec duritie deuicSa > faepcquc verfata , quemadmodum apufl
iios agricolcc lac iu bucirum exercent, in fummitate materiani_.
excernant , ex qua fubtiliflimum* opus fit . Ex ijfdcm pariter
bcne contufis , & maceratis conficiuntur Intrita , in quibas ca-
meorum caUtuni; imprciTioac reprefentantur. In Brafilienfi
Proiiincia imbcfbes aiiqui intcr agreftcs populos capiilum fub-
iiafcciitem Conchulis interceptum detondent, quas e colio pen-
dulas ad iilos vfus eircumferunt . Cochlea quam numero no-
no Oleariam dicemus folebant Vetcres in vfus quotidianos
oleum hauriic , vei ca oleum decapelare , cuius figura ad id
percomode quadrat . Huiufmodi ctiam , ficuti & teftam Nau-
tiii Auriiices, addiris anfa, & bafi , \\\ vrceos efibrmanteleganti
artificio, quod eam contra venena aliquid valerc crcdant /MuI-
tae ctiam vilce dentifricijs conficicndis funt vtiliflimx.
Apud i^Egipiios CocWeis Vcnereis vtuntur muliercs , &
eifdem oinamenta quardam linea i\\ amylo aqua diluto , lo-
ia , deindc exiccata poliunt, adeo vt fplendeant . .Eifdcm Itali,
atque Gra.'ci, & Turcae charcas leuigant , quod & Piinius olim-j
» .y . fa^aitatum fuifie mcmorat, & Martialis cum ait :
'^'***' Leuis ab ^quorea cortex Marcotica Concha
Fiat y inoffenfd cnrret artitido vii .
Ideoquea nonnullis leuigatorix , vel leuigatss dicuntur . Hu-
iufmodi Conchis, ex Mari Rubro acceptis, oncrantur Cameii ,
eifdem appenfce Claues non {o\v\v.\ in Europa , fed in noua Hif-
pania cjefUri folenr . Has Aurifices in duas partcs fecant , &
Cochlearia conficiunt , hoc vocabulo expreila , quia /iunt ex
Cochlea . Has equorum fienis , & phaleris nonnulli accomo-
dant . In Vrbe , Bengala dicla , ab Indis c Conchis Margariri-
feris ii\ cruflula dilfeiltis fcrinia , & bclli inlh"umcnta miro arti-
ficio exornantur . Concha, qux num. 2. Claffis 3. defcribitur
coquinari;£ arti inferuit , m quadam Infula Philippinanim ad
omnia ciborum genera elixanda • Inueniuntur enim in co mari
adeo capaces , vt earum moles trcccnrarum librarum pondus
exiEquent, ficutialis innumerae paruiores Pi(fioria: arti colores,
& pigmenta conferuanc .
Cuius autem calamus ad viuuni poffet hic explicare quoc
ornamenta fontibus , parietibus j &: f1:atuis addant Artificcs in-
geniofi ? Adeac curiofus Criptam , (\ux Varfaliana dicitur
prope Pariflos, quam fj^lendida Regis magnificentia , & rtudio-
fa Architcdorum inJuflria prjEclaram orngtibus elfecerunc
Ibi,
»cg
CAP. XI. 77
Ibi miros aquanim ludcntiurn foiues , ibi Phebi ad viuum C)^<*
•prcfliim iniaginem videbit in marmore poil emenfa Cccli fpatia
inter piacidas liinphaaim vndas laboris leuamen fumentis; ibl
anhcJantes eiufdem equos /itim reflinguere, orania vero lapillo-
rum Concharumque muiiuis operibus exornata , vel columnis
CochiCvirum more contortis , vel Encarpijs ex ipfis Cochleis
concinnaris' Hue in phrigia ornamentaminutis eonchulis diftri-
butisjiiuein Tritonum fimulacra coaptacis,pluribil3quidem, fed
omnibus ingeniofis modis inter multicolores lapillos ad orna-
-rum difleminatis . En tibi fubijcio in fiae Jibri ajiquas laruarum
effigics^ex imaginibus Parifijs impredis acceptas , quibus operis
fieque pr^eclari, ac curiofi abfenti oculo prjcbeas argunientum .
Nec omittendus hic eft pius vfus , in quem nmltorum reli-
gio eafdem conuertit , conferuando fcilket luftralcm aquam iii
templis, acdomibus, fabricando earum teftis globulos , quibus
preces Iblent nuncupari , quos vididc fe narrat , loanres Rho ,
aureis filis ekgantiffime incertextos , a PeruanoKcgno Summo ExaaLJafr
Pontifici Vrbano donomiiTos, conipofitum pariter praecIariL.^ l?o»ii.
-arte ex innumeris Conchyliorum teitis Altare , quodfuse per
partes hic Auctor defcribit , Ornamenta infuper elegantifrime
concinnata facris imaginibus addi in aliquibus Bdgij templis
exoculatis teAibusficcepi,
Illis vtuntur paupeies incola; in Ons y quarum nomina-» «
dicimus Curianam, Vrabam , & Xaguaguaram , ad verecundi^ Mn^'ir l4
munmien, non fecus , ac Adam , & Euapoft innocenti:^ iaftu- dec.jj/ '
ram confuerunt folia ficus , Sc fecerunt i\bi perizomata . Alij Gen» $9
zd pictatem fignincaudam, qua longas itinerum pcregrlnatio-
2ies fufceperunt , ideoquc Conchs , Peflines diax d Larinis ,
vulgo appellantur Cappe fante , Sc Cappc diS.Giacomoab vfu
Peregrinantium , qui eas do^-fo , & Peciori appenfas ferentes ,
cum ad eum venerandum Galiciam proncifcuntur , morem ali*
quorum hocpacSo dahmantes, quorum olim fuperflitiofa Reli-
gio, pofcquam eas Dianx, Venationis Dcx tutelari, facrauerint
tanquam amuleta Canibus appendcbant, vt inquit Gratius inter
[Vcteres Poetas non vltimus •
— — collaribus ergo
Sunt qm lHcif;ig£ ^^riflas imUcne malis fstlTo^
lujfere, am facris conftrtA monilia Conchis , " ' ^ -^
Non minus quidem damnandi , quam Trogloditarum fceniin^,
qaj5 vt amul«u intcr vbera geaabant, aut ill^B, qu^ paruulas, 2c
caadi-
7 8 PARS PRLMA.
candidas venereas, vterinos calculos a figura diclas, tanquam-i
vteri morbis falutares pedori appendunt,feu verius dicam Juxu-
riac fuperbi^eque prsEtcxtus -eO:, qux vt hxc, 3c alia ornamentaj ,
ceu valetudinis gratia , auro argentoque inclufa oltententur,
efficit , amatorum potius illicia: , quarn fanitatis tuends initru-
menta, autamuktamorborum .
Laudabili autem vfu in Stemmatibus oflentantur , vel ar-
gento, vel auro, vel coIoribi:s cianeis decoratas, vel fafcijs pur-
purcis diftinctx , vel aureis Zonis circumlepcse . Collocantur
etiam inter Aquilas, & Leones,, Animalium Principes , ad celc-
brandas, vel Profapi^e dignitacem , vel longi/Iimas per terraruni
Orbem excuriqones, vel in muri clafficas pugnas , quas abunde
relatas agnofcet curiofus Ledor in capite 30« Voluminis , quod
Marcus de Vvlfon erudice confcripiit . Eadem e cxno , vbi
vilia natalia fortiuntur ad nobile failigium euexit inclitus Gal-
liarum llex inter Ludouicos Xf. cum Lquites S. Michaelis di-
ftos , aureo torque iniigniuit conchis Imiul connexis efformatOi
&*L**^^' additoque numifmate, in quo S. Michaeiis imago Tartareuni_»
Sainde Draconem vulnerantis videbatur, reuocans hoc ritn in omnium
Aiatthe memoriam Pietatem Caroli Septinii Regis erga eundem Ar-
Hift.de_-> cangclorum Principem, cuius pacrocinium flbi ipondens, ima-
Francc; ginem in vexillis oftentando , vidtorias Terra Marique ex hofti-
bus fe relaturum fpcrabat, vt retulit, cum illum apud Aurclia-
nenfem Vrbem iibi , & Galliaruni incolumitati in aere dimican-
tem vidit .
Nec tacenda efl vtilitas prtEcipua , quam ad corpora fu-
ftentanda fuis carnibus afferunt T eftatorum pKirima: fpecies .
Hierouym ^^^ Prouincia, Curtana dicta, apud Pariam conchis , & Ollreis,
piiiusliid vt plurimum vefcuntur Incolae , licet leporibus , & cuniculis
maxime abundent . Aliqui Populi, referente Strabone , Oflreas
in Pifcinis nutriunt, vt menfis parand^s facilc inueniant . Cui
autem latet quanto apud Romanos eflent olim in pretio i Ir^
hoc prarcipue damnandos , quod Prouidenti^e ordinem euer-
tentes,GuIcE, & Vitio illi darent , qux ad vitse fuflentaciontni-*
abunde condita e mari pifcabantur . Multi enim ad ventreos
IHmulos addendos illis vtebantur. Aetio docente omnia Con-
charum genera talem virtutem contincre , a Poetarum com-
mentis indicatam , cum ailerunt Venerem , vel natam in con-
cha, vel in concha cimbse loco , Ciprum profecifie . Pleriquc_>
vero, vtgulam explercnt, Lucuilo non ab/itniles, qui lautifTiina
coena
CAP. XI. 79
cocna dies omncs daiuiebat, omnium Elementorum tributis
comparata, fiue , verius dicam , Trifauci Cerberi , & Geriones
triplici abdominc ventricofi femper expettbant, quas vocabant ^ .. ^ ».
Viduarum. cnpcdias ad faporis prarflantiam indicandam, pretio ^jjg,!!' ^
licet euornu comparatas . Quamobrem Seneca in turpe hoc leCt.c.»/,
gul£E vidum inuehens : .^jiantum (ait) ex tot Conchyhjs tAJTL»
longe adneciis per iflnm Jlcmachum inexpUhilem labitur J Quj- j,ib. 14,'
bus inalis, vtmederetur Refpublica, Lcx fcauri , &: Populi Cen- ep.i.
forum fuit, Conchyliorum vfum prohibens coenis , ac ea ferenti
poenas perfcribens •
Ad memoriam hic reuocantur nnnquam fatis damnandi
morcs, quibus eifdem vtuntur foeminse , Varios autem illarum
vfus reccnfcre qu/s poteft ? Capiii fatis licet concinnato , ^
cirrulis floritufque abuiide calamiitrato Cochleas addunt , h\
fimbrias, in tenias, & criflas circumponendo , necputantoHera >
vt inquit Ambro/ius, fi pretiofa fint . Ex ijfdem,&: gagatarum_»
globulis mult«e monilia, & cingula contcxunt, prcsrertim viduce, «p 1
Roadeletio narrante , qu^ liiftus tempore nonni/i nigris can- Qefn^it»
didifque ornantur . In ln{ j:a Cumana ex Conchis Monilia , &
ex Cochleis corollas , & ai millas pauperes fcsminse fibi compa-
rant, ex margaritis vero ditiores . Apud Gallos in Vrbe Agdo
lifieas formant, referente Fabro, quas gafiant adpompam , & de-
corcm , Eis vtrntur in fucis Grecorum mulieres, in fucco pomi
citrij diflblutis, d^ fublimato , veladipe gallinaceo permiftis : fic
cnim facies fplendidiores , & candidiorcs effici putant . Veruni
omnium amores fibi vindicant Margant^E , Nec folum Colum-
bus hoc agnouit in Infula , cui nomen Gratiae dcdiz , vbi pofl:
diuturnos in mari labores , & vit^e difcrimina primiim appulit ,
Americanas Regiones inuifens , cum magnam vidit Margarira-
rum copiam a nigris foeminis pedore brachijfquenudatiso/len-
tari . Foeminarum faflus, & vanitas cum ipfis nata , delicias
Margaritarum huic fexui in Mundo muliebri veiutipra^cipuuni
Elenientum recenfet, & mulieres fe non putarent , fi Margaritis
carerenc . Nonne, & liaias cap. 3. verf. 23. in Mundo muliebri
eas recenfet ? lilis vtuntur quamplurima: non pudicitise tuen-
dsE, vt PuellsB Bengalenfes, qus contra violentos fatis munita:
vbique inccdunt , fi candidis margaritis ornentur ; £cd vc ama-
torem potius fint inuitamenta , & venalem fuam pudicitiani_j
hac edera produnt , dum pulchriores iudicari fludent, Ci tamen_»
palgradiceida eft , vt cumTertulUaao loquar, mulier, habitu
niere-
8o PARS PRIMA
E5e habliu nnerecricio vdara , quoporias oftcntantur corpora , qiiam ve*^
MuUtr. Itmnrur mquic SoJiniis . lon^-is Margaritarum iineis collo plu-
leaec, lib. ^^^^ <^/rcamdud:is vanitatis maucipia efficiuntur, quariim tamcn
4e bcBcf ' ^'^^»^'<*' ''iit Sencca , non fatis viros fubiecerat,mft bina , ac tertia^
C9. Patrmonia auribiis fingulis pepefidifent . Fuit olim amenciiE
hib.t7x,$ pompa , cum 'veriore tuxuria , quam triumpho ( Piinij ver-
bis vtor ) Pompei imago Margaritis gemmifque tcllLllata-»
Romanis Ciuibus fpeaaiida exilkbat in foro , venim lon-
ge maiortm focminarum ftuJtitiam dixerim , cum eifdei^
onufta: incedunt, in quauis corporis parte eas oftentantcs , vt
olim Lolia Paulina, Ckopatra, (S^ deJicatuH Partliorum Orato-
Te tiablt. ^^^ * ^"^ Rom^ vidic Tertuiiianus , habentes in Ferombus
Heu monftrofaVanitatis fccminex deJiramenta ! Quas
concliarum excrementis fuperlMunt , pulchriorefque fe credunr,
At cedo Margaricas plurimi faciendas eile apud liomines , eaf-
que adeo pretiofas exiiiere , vt omnium amores fibi merito viii-
dicent. Nunquid ideo fceminaruin ornamencis addeiidas quis
dicet, magnanummorum vi , qui Natorum alimento , Fami-
liarum conferuacioni , & Populorum bono debentur , compaia-
tas ? lure PJinius in hanc Gula;, & luxus libidinem inuehitur ,
jl.ib.p.c,54 vbi C\C ait ; fed quid Jjac parja comrnemoro ? cifm populatio 7)10'
rum, atque luxHria, non almnde , quam a Concharum genere prO'
ucniat^ lam iiuidcm cx tota rerum Natura damnofifjimum mare
efii tot modis , tot rnerifis , tot pifcium faporibus y quibns pretieL^
capientiiim periculo jiunt . Sed quota h£c pcrtio cji rtputantibus
Purpuras, Conchilia iMargaritas ? Parum fcilicet fuerat in gu»
las condi Maria,nifi Manibus, auribus ,.capite , totoque corpore^
(i fc;minis itixta virifque geflarentar . Jyuid mari cum Vvji^bus ?
^^uid vndis jiutlibufquc cum vellcre ? Non reBi recipn h^c nos
rerum Natura, nifi nudos . Efio fi tania yentri cum eo Socicias »
quid tCYgOii) Farura efi nifi quo vcfcirnur , pericutis etiam ve-
fliamur , Adeb per totuni corpus anima horninis qu^fita maximd
piacent •
Huius tamen obiurgarionis aculei non mari debentut , vbi
Teftacea nafcuiitur, fed eas abutenti, quoniam (docente D.Am-
hi oCio) nihil Natura deliquit y aiimenta dcdit , non vitia pra-
fcripfit .
Quam vero fanius vtuntur Margaritis Pra:clara: illae mu-
lieres, ii quibus in templis Alcaria, facr^qwe Imagincseifdem_*
dcco-
GAP. XII 8i
decoraiimr . Egit hoc inter ca^teras Diua Eiirabet Hungariac
Kegis Filia, & Langraui) Vxor, cum in Templo Margaritis , &
gemmis onufla patibulati Numinis effigiem plagis cruentani-»
infpiciens , vanitatis pertcefa , pietatemque edoiia in teftimo- Sandcusl 4
iiium pccnitentisE , quse fuerant Mundi , & carnis arma, malitix- pag.^c^.
queinltrumenta.pro tabernaculi ornamentis Deo Optimo Ma-
ximo dfidicauit .
Noa igirur humano Generi tam vari*E , ac multiplices
•Conchyliorum fpecics ad inutilem pompam Natura produxit ,
fedad laudabiles vfus , inter quos , vcl vnicus illam maxime
commendaret , quo cius in producendo prodigiofa fercilitas ,
fiue, vt verius loquar, Diuini Conditoris Bonitas, &magnitudo
etian^ in Rebus minimis oftentatur ,
CAP. DVODECIMVM.
Referuntur varia Mui^ea , in quibus Cochlea-
rum , &C Concharum Teflse con-
feruantur .
ET ne laudabills hic vfus prctiofis phaleris p'erfonatam vc-
ritatem, alioqui mendicam, in fcenam dare velle videatur ,
haud abs re futurum putaui, ii varia, & celebriora Mufea recen-
ferem , in quibus inter csetera ti\m Natura: , tum Artis pr^e-
clara opera Cochleae fuum non indigne locum obtinuerunt .
£t fane turpis iniuris nota illi eflet , quiexeo vituperaretur .,
quia oculis mentique eas inaniter propofuiflet , ac fi cum Ne-
rone pretioh ten^poris iaduram faceret purpureis aureifque.?
retihus pifciculos viles cxpifcando . Indignum quippe Homine
eft inutilibus qua^flionibus totam menrem applicare,vt gloriam
omnem ex ijs confequatur, at laudabile aliquando ad eadiuer-
tere , quibus poffit animus obleQari . ..^is non miretur , ait
Plinius de Platanis loqnens , arboremvmhr^ gratia tantum ex
alier^o petitam oihe} ftultus Arillomacus fuit , qui fexagnita_»
duorum annorum fpatio Apum naturam , & mores Ituduir
perfcrutari ; ftuitus Eliogabalus, qui,vt Roman:^ Vrbis magni-
tudmcm indicaret, Arancorum te]r.s in aceruum ingentem col-
ledas in dom.ibus priuatis , publico in foro propofuit; nec
L mino-
8z PARS PRIMA
minoris ftultiti» damnaiidum dixerim Domitianum > qui ri-
diculum Mufcarum venatum edoceret ; At nunquam fatis lau-
dandus ille eft , qui inter priuatos parietes iaudabili otio animi
gratia per Montcs,per Vallesj per Maria, ac Fodinas fua mente_j
peruagatur , &: cx paucis rcrum naturalium fragmentis , quae
iuboculis habet, ingentes Naturaj thefauro< dcprehendit , toto
Terrarum in orbe latitantcs.
Prudentes proptcrea , ac prxclari Viri illi funt , qui quafi
Cochle£ftnidomibusnunquamfintipa.tnadomo exulantes , ex-
tero in folo eam colere putant, vbi pofl: longas itinerum dimen-
/iones aliquid fcitu dignum in Accademijs audiunt , vel vifu
fpeciabile oculis vfurpant in Mufeis,fiue a Natura , fiue ab Ar-
te propo/itum . Id Pittagoras > id Socrates , Anaxagoras , De-
mocritus, fexcentique alij fecerunt , quorum vita , vt loquitur
Sine/lus ; continua Venatio fuit, vt modo per iEgiptum > mo-
do in Gr^ecia, modo apud Perfas, fme Indos aliquid noui , vel
mente , vcl oculisaflequerentur ; nihil tanquam vile requiren-
dum effe d Philofopho pro comperto habentes,quod in hac vafta
rcrum Vniucrfitate e Thefauris fuis a Natura deproirjitur .
Atnc exRomanaVrbe longe aberrcmus *. Et qui tanta^
Juit Romam tibi caufa 'uidenii ? vt olim Titirum alloquens Pa-
ftor, ft ab vnoquoque eorum fcifcitarer , qui ex diuerfis orbis
Terrarum Regionibu? illam petunt ; non quidcni libertatis
Anior , rcfponderent opinor , vcrum potius Templa pra^clara-»
inuifendi, Maufolea celeberrima, prodigiofas Statuas,Villas, ac
Palatia , &quidquid admirabile ex antiquze Romce ruinis eru-
tum, vel fupra ruinas ipfas conftru (hnm. Ars fpe^landum adiecit.
Veriim faniori profedo confilio allicercnt oculos qua: Natura
proponit, ne tales habeanc 3 quos ante nauigandi pcritiam habc-
banc homincs,cum
Sua quifque plger littora norat
Vatrioque fenex fatius in aruo,
Paruodiuest niftquos tulerat
Natale folum , non norat opes *
Ego quidcm , vc verum fatear , admiratione fempcr tonge ma-*
iorc Natur^ opus videndum duxi , quam Artis , prcclarum li-
cct, & numeris omnibus abfolutum hoc eflet, illud vero natiuo
tantum decore praeditum . C^am diflicile , aiebam , Ars fuis
operibus squat Naturam ; Si enim ftatuam ccrnat oculus , ma-
nus fcalpris munita > niente sdiutrice , potcrit c marmorc-»
iimi-
CAP.XII. ti
Cimikm fabricare , verum in ipfo marmore conftruendo nun-
quam ilJam, fHmuIos licet ingentes voluptas adijciat , aemula-
bitur . Poterunt Vitruuius , & Archimedes montes lapideos m
Porticus, in Columnas, in Fornices diftribuere , at Cochleam-» »
vcl minimam conflruere , diminutam femper proportionem iio
drbibus circumducendis feruando,non poterunt •
Adeo verum eft femper iperbolica vocum additione nos
loqui, cum dicimus, Artis opus materiara fuperari , ad laudi-
bus illud celebrandum . Illa quippe nifi aureo pondere aequalt
ducatur , vel ex huius inopia, vel ex copia materix deriuat .
Horum animaduerfione quilibet poterit Cochleas oculfs
pcrluftrare, abfque eo quod ftultitis notam tinieat,merit6 olim
illi tributam, qui ia^abundus de fe ipfo aiebat : Ille ego fum^
nulH nugarum laude fecundus j Poterit enim laudabjliter in^
apparatu conuiuij peculiarem cibum laudibus quis efferrcj ,
c^eteris filentio non quidem contemptis , ftd pratermiffis , &
ficuti in Gemmea bulla fuum habet pretium Berillus , licet
Adamante vilior, fic paritcr interftatuas pretiofas tabulafquo
cgregiepiduratas, fuum merito locum obtinent Cochlese.
Videntur igitur in Mufeo , quod a Vormio infigni Medi»
cinas profeffore in Ollandia, Vormianum dicitur, ab eodem_j
publicis in paginis erudite defcriptum; videntur in Mufeo nobi-
liffimje Familiac CalceoIari3::oftcntantur,in Cofpiano,fic dido ab
Illuflriilimo Marchione Ferdinando Cofpio , Viro cuius doti-
bus infigniri Bononia iure gloriatur ; non magis , vt Naturx
curiofa portenta, quam Magni Etruri;B Ducis iti Virum talenL-»
beneuoIentijE indicia ,qui huiufmodi maris fru^ibus Mufeum-*
cxteroqui praeclarum, voluitcondecorare .
Alias felcgit in Neapolitanis littoribus Eruditiffimus
Imperatus . Veronie in Mufeo Mufcardo miiltx circumfpi-
ciuntur ; quamplurimie in Septaliano Mediolani , inter omnia
propter varia tum Naturse , tum Artis opera celeberrimo ,
Qnamplurimae etiam funt Bononias in Mufeo lacobi Zanoni
Viri pari humanitate, ac Botanic$ aitis peritia, quam luculen-
terteftatur cruditum opus Typis impreflum anno 1^75. quo
multarum herbarum proprietates reconditas , nouique Orbis
plantas Itali«e ignotas patefccit , nunc a D# Peregrino Zanonej
patri in vtroque non impare Filio, fummo ftudio culloditje cum
cajteris varijfquc curiofis Natur? operibus, qux Jonga, & accu-
rata folertia ex multis Mundi Regioaibus Parens amgntiffimus»
I. i dum
84 PARS PRIMA
dum inter mortalcs degeret , obtinuerat •
Magnis Etrarix Sereniffimis Ducibus , quorum Liberali-
tas, &Iitterarum Amoring^i/s iHmulos femper addidere , vt
pennisfibeiius cxplicatis , eo volatum dingerent , vbi IHidiofis
experimcntis Vc.-itatem m profundo iatentcm in lucem erae-
rent, cum in varijs Natur^ opcribus, tributa quodammodo c^
Elemeiitis omnibus acciperciit , fuum etiam in- Cochleis abun-
de obtulit Mare, illudque inter prctiofas gazas ad miros Natu-
ra luAis explicandos Florentix feruatur ; Ibi ctiam multae funt
apud IlhiftriiTimum Comitem Caprarain , ibi apud D, Vincen-
tium Viuianum ab IlIullrilTimo Pra^fule Stenone accepta?,ficu*ti
apud D.Cofmum Roferminum Pifanum alix mult^ vifuutur .
Quamplurimce etiam /inguljeque prceclaras ingenti nummorum
vi iibi comparauit ftudiofus D. Ncnrichcmont Pariiijs , Vrbe_»
fcientiarum omnium altrice , in qua x\Iexandri Seueri memoria
rcnouatur , ciiius benignus in literaros Amor Vulpianum luri-
flam fua clamide circumtexit , iiue luliani , iTue Sigilmundi Im-
peratorum , quorum Palatia tanquam priuatx domus Sapieii-
tum ad corum vita: fufkntationem habcbantur . Ibi inquam_ji
innumera; criptam Varfalianani mufiuo opere difpoHtEe exor-
nant , iii rcmotilljmis Oceani rcgionibus feledse , vt tanquain_,
maris flores oilentarentur , haud breui die yernantes , vt
rofa,
.^jiam viodo wafccntem rutilus confpexit Eous
Hinc rediens fero vefpere vidit anum .
At ne llomadifcedamus ; i\\ hac etiam Vrbium Regina multi
Virorum egregij, vel Dodrina , vel natiux Nobilitatis excellcn-
tiainter pretiofas fuppellcAiles Cochleas pofuere . Eas vide-
bis intsr gemmarum matrices glcbas in Regia Villa Excellen-
tiilimi Principis Pamphilij apud S.Pancratium , quam dicimus
di Bel Refpiro . Videbis in Vilia Kmincntiirtmi Principis Flaui/
Ghifi; apud montem Efquilinum pofita , vidcbis in Mufeo, in_j
quo D.Petrus Bellori ob fuam antiquorum numifmatum peri-
tiam Regins Suecorum inclytse acceptifTimus, feledtas celebrio-
rum Pi«5orum tabulas , & Vetcrum erudita monumenta confer-
uat • D. Auguftinus Scilla tum pingendi arte pr^clarus , tum
numifmatum eruditione cclebris , multas pulcherrimas addidic
varijs rebus lapideo fucco obduratis, dequibus luculentani-» ,
ik eruditam Epiilolam Typis edidic . Multas in fuo Mufxo
repofuic Eques Coruinus ? muUas Di Andreas Bonuicinus , ali.
quas
CAP. XII. 85
quas ex elegaiYtiorifcus E). jCaroIus Antoniii"St M-agnjiius- ^ qux
apud efus Hsrejes <^6nief^Wiir interarmayiro"t^unfi IIIu|riLim,
ik varia tumArcis.tum Nacura: opera abiplb Magnino (uo cala-
mo iilullrata . Sunc infuper in domo D. Euliacrjij Diuini y
c]uem ExceilentitJlriia. iiilTelefcopiis fijbricandas', & hororogijs
coiiiponendis peritia celebprrima;)! reddidit : funt iu Gazophi-
lacio Excellentiiiimi Principis 'foberi ni prope Bibliothecani_»
quadraginta circiter millibus librorum voluminibas impreflis
prj^slo, alijfque mulcis Graece , 8i Latine manufcriptis prcediui-
tem . Sunt domi D. Francifci Galli , cuius folercia diuerforum
Lapidum, Colorum, Fodinarum, & jMir.eraliuni fragmenta ma-
gno ftudiocomparauit. Innumerse , & pulcherrima: oftenta-
bantur in Muf^EO EminentifTimi Principis Virgilij Vrfini , pro-
pe Vrbis moenia in Via Flaminia , deinde in ditionem Illuftril-
fimi Marchionis Virgilij Spadge translata; • Videntur in Mufxo
CoIIegiy Romani quod celebris P. AthanafiusKircher Mathe-
niaticis experimentis , 8c Machinis infigniuit, illis addit^e fludio
•P. Francifci de Gottignies Mathematicarum in eodem CoIIeeio
• j^w.w^ ........ w„,«^.v^«.W.il Al* VV^«V.il:l V.Vl.OU,^
Profeilbris , qui pro defiderata hadenus maiorum Telefcopio-
rum firma fuftentatione,& commodo vfu,fabricata,atque inuea-
tafuit annoproxime elapfo Machina, quam m fine huius Li-
bri delineatam reperies. At hsec indicafte fufficiat , E domefticis
parietibus Jongius peruagari rccufans,tuis oculis, Lectorcurio-
se\feriniolum fL;bi/ci5m,mole quideminediocre,atdiuerfis Co-
chlearum Concharumque fpeciebus caeteris infignioribus Mu-
(xis huc vfque indicatis certe non insequale. Earum teft^ in_f
paginis delineatx, licet fine coloribus yifx , facem ramen pr^-
ftabunr, vt Ex dignofci facile pofTint» quas catalogis sque lon-
gis, ac obfcuris, quia fine iconibus , Auctores comprehe^ndunt ,
Hac inquam ratione non munis Oculis quam Menti Teflaceo-
rum obferuationem fore arbitror obkiflamsntQ ^
PAHS
86
PARS SECVNDA»
Defcribuncur Tertacea in partc quarta^
delincata .
ARduum profe^o opus aggredior , & quafi 'm fpatiofo
Pelago vela folucns , nautragium potius mcntis timen-
dum cffc , quam Recreationcm fperandam agnofco •
Eacnim cft Tcftaceorum copia fub vndis , vt deficientibus ver-
bis , fingulis vcl folum nomen imponere Eloquentia defperet •
Adeo facilius cft Naturae facere , quam homini recenfere , vt
cum Philofopho loquar . Ad eorum Clafles , fiue Gcnera fo-
lum referenda , vcl amplo volumini deficer^nt paginx , & qui-
uis calamus , licet in fcribendo vclox , a labore detcrreretur •
Vt igitur Gruis ,& Vulpis ccenam non inftituamus , inepte lo»
quendo, cumad animi relaxationem loquendum eft, feiedas
Cochlearum Teftas in prctfentia oculis (ubijciam, nc in ^ogno-
fcendo animus defatigetur . Oculorum enim propria eft co-
gnitio Rerum, qux Turb.an faciunt, vt funt Flores, Plr.mse, La*
pidcs , ac Tcftacea . Diuidam itaque omnia in tres Clafles >
Vniualuium videlicct, Binaluium ,& Tuibinatorum , & in qua-
libet eorum ea in confpcftum dabo, quaz diuerfitatc Formarum,
^ut Accidentium notabiliter, conftajiterque variata inomnibus,
vifa mihi funt omnino fpecie difterrc .
Priuantur quidem priecipua venuftate, cum in paginis dc-
lincantur, cum enim vnicam partcm fcmper oftendant , aliae
cejantur, quibus fpe^abiles adco funr, vt non facile, qux' nam-»
earum fit pulchrior polfit oculus definire . Imo cadauer porius-
oftcnditur a calamo, dum hic negando colores , eo priuat deco
rc, qui ctiam Animac pulchritudinera in Hominum vultu depin-
git, amoremque al!icitocu!orum .
Obledabuntnihilominus quoquomodo expreffar , vt Liflp-
pummonetaj, ccleberrimum illum ftatuarice Artis peritumL-»^
fulitum ex manipretio cuiufque ftatuae denarios deponcre au-
reos fingulos ; iiJum quidtm, cimi fexcenra , & dcceni opera-j
ab ipfo fa<fta memorise fubijcitbant , nos vero , dum a fingulis
ingcns fimiliem 1 tftarum numcrus a fummo Opifice in ampl-
Oceao
87 '
Occano dirperriis publicabitur , de quibus melius , quam de_3
Lifippi (ignis Pliiiius diceret tantj^ omnia ejfe Artis,vt sUritatem
poffent dare , vel fingttla » Sunt enim , vt facies Hominum d^
quibus lo juens m Odauio Miuutius Felix : Eadem a.it,figura^
omnibus, fei qw^dam vnicHique liaeamenta deflexa -jfic-, & fimi'
les vniuerfi videmur , & inter fe finguli dtjjimiles inuenimur .
lu omuibus Turbinatis> vt de reliquis taceauij lineiE fpiralis cir-
cumuolutianes videmus , non tamen iu omuibus eft totidem_j>
Orbibus produ-dta, nec in omnibus o^qualiter apparens , fed in^
aliquibus partim cselata, partim manifefla , in alijs fupra fir-
mam badm, quafl circa columnam conuoluta , in alijs vero (ine
vUo fulcro Cochleata, in his deprefla, ac plana , in alijs uitume'»
feeus, & linuofa, in omnibus deuique fimilis, & difcriminatim_ji
apparens •
Defcribam igitur breuiter \^ hac partc Cochleas in parte
quarta calamo delineatas , vt colores prsecipue , locus vbi gene-
rantur , & aliqua earum proprietas iudicentur , relinquendo
quidquid pro comperto nou cft . Erraret profecto , qui alieno
vultu calamo , vel peunicillo rcprsefentaret Herocm . Si pulcher
cft. fucis deturpatur , Nec Ars , fed fatuitas ad libidinem dc-
pingit , cum loco Cyclopis deformis exprimic venuftuni,*
Achillem •
Ad ea* autem ligaificandas vocibus neceflario vtar mufto
tics a GrsEcis mutuatis , uec culpabiliter a puritate Latini idio*
matis receditur , ciini aliter loqui non poftumus » Aliquibus
enimpropriumriomen non fuit ab antiquis Audoribus impo-
lltum, vel n tribuerunt ,recaguofci haud facile poftiint , qui.fu»
iiguris no.1 expreflse . Figur^ cnim defcriptionibus magno
adiuinento funt i ftquidem hac ratioue ipfe res velut m coufpc-
dum addu£^de memorias, & intelligentice magnopere fubuemuntj
Quapropter Marcellus Virgilius Latinse liugu3rpariter,ac Gr^r-
C3E peritiffimus in eruditis Commentarijs ab ipfo editis fupra-»
Libros Diofcoridis , a tali laberintho receflSt dktm , nihiL dlffi^
iilior effe in t&ta huiufmodi yerum Commentatione qudm in a/?-
fellathnibus his concordem Veterum hifioriam ofiendere. Subijcio
jgitur breues Cochlearum defcripciones, qux Iconibusearum-
dem additsE refpicientium oculis non minu» obled!amentum_j>
afferent illo , quo Enea ab armis fibi a Vcnere donatisaflicieba-
tur, ckim
Maratiiiliando alfin fopra lo fcuio
Si
88 PARS SECVNDA
Si ferma , e 1'indicibil amfitio
Ond'era in tefio » e 1'ar^omento efplorat
CLASSIS PRIMA.
Continens Vniualuia non Turbinata .
VNiualuuim non Turbinatorum agmen ducat NauH:ilus •
Talisdicitur a verbo Grseco Nauttlos quo.PiCds, & Nau-
ta ijgni/icanrur . Ab liuius tefla nauicula reprcefentacur emi-
iienti puppe in ie ipfa aliquantulum reflexa , h fundo Maris
peraqua; fuperficiem velificat , mcmbranulam mir^ tenuitatis
tanqusni veiunj excendens , vefpertiiionum alis limilem, quam_»
duobus primis brachijs AdHnet , & quatuor alijs lubrcmigans
ipedia cauda vti gubernaculo (ek rcgir . Triplicem Nautilorum
ipeciem aliquiaficrunt, vjia tamen earum a Cochlcis ,<}U2 Vrn-
biiicatce dicunturnon difi^n , ujeo duas tantuni Ipecics diuer-
fas agnofcimus . Qui in prajCentia dcfcribitur ad iecunu;cm pcr-
tinere dicitur ab Ariltotele, fcd quia e voluntate pcndec hic or-""
do, ilJum , qui dicitur' ad primam fpeclare numero 13. dcfcri-
bemus . Vterque eorum ciim per mare velihcat foiet aqua^
teiUm impJere,b quid pauoris interueniat , vt faciiius demerg^-
tur, ad vita^ida hoc modo periculajafcenditque ruiius relkm_*
connertens, quam huniore exonerat induilria admiiabiiion ta ,
qua Nauium kimn.x fordklis aquis euacuaiuur . Quapropter
Areiius Epifcopus Dertonenlis eJeganter ilium defcribens ait .
Non hdferro, 6 bitume , tela , traue
Ne mai dcl nauigar apprcfe larte
Vn Pefce in Mar j e pur Noccbieroy e Naue
E dt fe fiejfo , e in qualfiuoglia parte ,
Cbe il vento foffi , egli di vulla paue
Ne fuor di se brama timone , farte »
Ab eodeni Nauium fabricam,nauigandique artem defumptanx-»
Oppianus affirmat . Pompilium ilJum eile aiunt Euftatij fa-
tuiaeconuerfum ab Apolline iw Pifccm , ideo PompiJum a La-
tinis vocarum . Porceilanam eum dicunt Gaili , quia hsec , vt
di\in)us Capite Xf. ex eius tcila aJiarumque Cochlcarum ab
liidis conficitur. A\ij vero concham margaririferi^m appelja-
runr.
CLASSIS I. 89
runc, non ex fcecunditate qua Margaritas producac , vt falso pu-»
tauit Auctor Mufei Septallani , & Bellonlus , ideo a Rondelctia
redargutus, Ted cx ^olore, quo Margaritis affimilatur . VidetuC
enini mafla qpiEdam e Margaritis compadla, habens in exreriori
facie operimentum , aut caftaneo colore circumtedum , aut
albo , qui primum 2meti/lhinum induens , in ianthinum fubni-
grum degenerat in ea parte , quse teftse apcrturam verfus refle-
ditur. Apud labadium Irtfulam , ^^ in Mari Sinenfi generatur,
vbi Ars pretium illi addit egregi/s Florum, & Auiuni c^latunsj
foliataque pi(flura .
2 Sub hoc numero in altero latcre eiufdem aperto interior
fabrica patet , quie in triginta, ac plures concanicrationes
diuiditur . £x vna in aliam pro libito Animal tranfmeare pu^
tarunt aliqui, per fiphunculum quemdam, quo in omnibusadi-
tus patet, vt in ingufliorem femper , &: magnis intimam ftatio-
nem fecedens pericula tutius euitet . Hoc fuauiter ad Arni ri-
ptas eecinit Srrozza dicens ,
Gode egli fclo vn gran palagio altero
Di gemmata, , € mirahile {iruttura
Ed ha quaft a nofifonta , one dimori
E fale , € lian%e i e ritirate y e fori <.
Veriim quia foramen illud vix fubul;^ exili aditum concedit »
&; Animal in laciori parte Teltae , vt ofTibus caro, coniungitur ■
credendum hoc mininie ell. Ad alium porro vfum Natura eas
confiruxit , ignotum tamen , nec vnquam ab Audoribus Nauti-
lum dcfcribentibus ad trutinam reuocatum . Ego quidem , ^'t
mcam fentcntiam feram , admotum inferuire mihi fuadeo » vt
Animal facilius poffit in aqua fupernatare , cum
Egli fol tiaue , & egli jol Nocchiero
I perigli del Mar fcan%a pik volte .
Sed de his valde dubi/s fortafle alibi . Certa nunc perfpiciamus
Pars igitui" externa induitur tiinica quafi ofiea caflaneo colore,
maculata. Interior vero vnionum apparentiam fiue gemniac
Opali variam ad varias luminis refiexiones exhibet>quam cuni-»
cgregio pceta Taflb cbferuans .
hcr aTXurra, ZT hoc vernJiglia
Direjii , e fi colora in guife piille »
Siclmom Jempre diuerfa afe la vede
^^jialunque volta a riguardar la riede »
Cosi piurna talljor , che di gentile
M AmO'
90 PARS SEGVNDA
AmoYofa Colomba Hcollo cinge
Mai non fifcorge d fe fiefa fimUe.,
Ma in diuerft coloir al Sol fi tinge .
Hor d*acceft rubin fembra vn monile
Hor di verdi Smeraldi tl lume finge
Hor infieme gli mtfce , e varia, e vaga
In cento modi , i riguardanti appaga •
^ Concha , Patclla diifta a Latiuis , Lepas a Gr^cfs,
quafi Tquama faxorum, quibus femper adhxret . Mul-
tiplex illa efljfedomnes duabus claffibus comprehenditSca-
liger . Altera earum iUas continet quaruni m medio vidQ"
tur proiniuens centrum, vtia Clypeis Vmbo , ficuti apparec
numero 4. in altera vcro numerantur magis deprefla; , vt nu-
mcro 5. 6. & 7. Differunt aliquse notabilirer a caeteris fora-
minequoiam , quod patet in fummitate ad reicicndas partcs
inutiles nutritioni , vt in Echinis . Carcnt niotu progrefTiuo y
mouentur tamen attollcndo aliquantulum teftam ad humorem
facilius attrahendum , & fi a faxo diae!laatar vicam amit-
tunt . Exprenam fub hoc numero dicitur Cypria quia in Cy-
jjrio mari, vc plurimum gcnerarur , Iiabct rimas xqualiter di-
uifas , & a centro ad Circumfercntiam rccle extcnfas . Colore
efl luteo in externa facie , Un cxteriori albo . Ipfa vcro aper-
tura /iue ba/Is non ad amufiim rotundatur, fed paulo longius ex
altsra partc fere procedit .
4 Patella indica maior , colore Margaritx fublucid^ inj
parce gibbofa, in caua liuido , fanguineis maculis bel-
le diflincto.
^ Patella candida vbique ftrijs mulcum eminentibus dif^in-
cta , certo numero, & ordinc, at in multis caedem flrige
funt minus notabiles .
< Patella reticulata , quafi retis foramina oflendens con-
• .0 flanti proportione a circumferentia ad centrum diminu-
ta,luteo colore, aut cinereo .
0j Pulcherrima ha:c efl colorum varietate, quibus depingi-
' gitur . Circa centrum aliquse linc^c fubnigrx in girum
ductcE, album, quo tota tegitur cxornan: , vbique a pun(5is ni-
rrris, rubeis , flauifque diflincaum .
^ plares quce delincari poflent omittuntur , quia. folum pro-
pter colores inter fe diuerfa: . In aliquibus pars concaua vi-
detur cruore imbiiu » in alijs purpurso , aut i^4uo , aliqu»
facieni
CLASSJS I. . j«
facicm nfgram, vcl cinercam, aut ad pullam scddentcm odcnt
dunt , in cuius fnmmitatc nota cft violacca , quam multi vo-
cant Oculum Hyrci.
3 Tubuli , aut Siphunculi maris « Diuiduntur ab AldrOfuan-
do in quinque fpccies , intcr quas duae funt prarcipuae •
Hi mole maiores nomcn trahunt a forma aliquantulum cur-
ua, vt dcntes canis , vocanturque Dentales ; funt rotundi , &
ftriati , albo colore aliquando labeculis pallide rufefcentibus
maculato .
Q Antales dicuntur alij ciufdcm formx , fed paruiorcs .
Falso putant nonnulli c maxillis Pifcis Dentalis ceci*
dide , quia funt teftc , in quarum vacuitatibus viuit Vermis
cum ipfis gcneratus : fuiit rotundi , & expoliti . A Dentali-
bus dilUnguuntur paruitate molis , & colore , qucm vt pluri-
mum rofeum habent, aliquando lineis pullis in bafi commiftum.
IQ Auris marina , fic dida a fpecie auris humanse , quam-»
habet . Dicitur i Bellonio PatcIIa maior ; quia Patel-
Ix inftarfaxis adhxrct, Oftendit in parte extrema principium
lines fpiralis , in qua patcnt foramina aliqua , quo magis ab
originc diftantia, c6 maiora, & magis eminentia , per quar
Aninial humorcm exugiti lutea cft , vtplurimum externa fa-
cies rubiginofis notis maculata , fiue vt fex fordidc ruFefccns •
colore pallide viridi afpcrfa . Afjpera eft , & inxqualis ob quaf-
dam ftrias, quarum etiani maximar profundius fulcantur.
1 £ Eiufdem auriculx parg concaua, in omnibus fempcr fpe-
clabilis , aliquando enim vidctur Margaritae orientalis
decor, aliquando iEneus coI»r argento miftus , aliquje vero di-
iierfas Opali tinf^uras iuxta varias luminis irradiationes isi'
dicani.
j 2 Patella optime Isuigata inter omnes maxima » Vberis pa-
pillam exhibet, nunquam huius fJgurae molem excedens,
Inueniiur apud Canarias Infulas , quas Fortunatas appellamusi
in qualibct parte laclis albedincm induit , perfpicuo fuco cir-
te<5lam .
l j Nautilus /lue Nauplius numero primo indicatus ; voca-
tur etiam Italice Polpo Mofcardino, aut Mofcarolo . Na-
fcitur in Adriatico Italias adiacenti , illumque inter Sepjas Pi-
fcatores deprehendunt prope litorales fcopulos , vbi frequen-
tcr pafcitur . Teila ilJi cfi valde fubtilis folioque papyraceo
fimiiis, pellucida, ti fragilis, ladieo colore imbuta * Nauiculam
M i expri-
92 PARS SEGVNDA
cxprimit tribus partibus compa^a , nempe htcnbus binis > &
carina, in qua ftrix canaliculatim vbique du(5ia5 terminantur,
ilJamqucdencibus afperani reddunt, colore luteo ,3utpullo di-
flin^is .
J4 Exprimunttir fub hoc numero nomine generico Balano-
^ rum tefljB , Tme calices , qui fere nunquam foli , kd
muIticoniuHiftim generantur iupra faxa , ligna, aliorumquo
O/ireorum teltas , vcplurimum cinereo colore, aut carneo ,
vel vinofo .
I € Hxc flalanorum tefta d luperiorein his differt , primo
quod huic angulHor apertura , fecundb Peponum inllar
incifionibus quibiifdam facis profundis fcre sequaliter iw mul-
tas partcs diuidicur . Color illi eft Jgnauiter llubidus . In-
uenitur in fcopulis .
1 5 Echinus marinus, fic diclus a Grxcis, eo quod vas quod-
dam ad hauriendam aquamadhibiCLim exprimac • Cor-
di valde iimilis efl aculeis admodum raris paraifque conce-
do . Vocatur eciam Echinus Spacagus, colore cerreo . In pro-
fundo mari pafcicur, vnde didicilicer obcinecur.
jy Echinus alio nomine difljs Carduus maris fiue Calyx
Echyiiacus callancaB mariux e colore caftanco, quo te-
gitur . Maici ctiam colore flaido , mulci fubnigro, &■ rubeo in-
ficiuncur , ideo Auranciamaris dicti . Eos iii quinque fpecies
diuifit Rondelecius . Tres cancum exprimuiitur a nobis . Hic
difrcrc a carceris mole , & aculeis quibus armat.ir lo.igilimis
omnium . Qaifque eorum globulo , fiue mamillx adiiectitur ,
Yt p-tcec in A, B. & facile ia parcem omiicm erigancur , vc Ani-
mal ip^s vcens caaquam vecle moueacur .
j Q Idem Echynus colore luteo, aculeorum veftigia dcmon-
fhans .
TQ Echynusaculeis digitaleni craditiem arquancibus orba-
^ tus. Dkicur ab Ariftocelc Echynomecra Pelagia , eo
quod ca;ceris moie ancecellat , viuacque in abdiciflimis Pelagi
cauernis . Color ilU eft Tophaceus, auc Oleacinus .
20 Tubuli vermiculares , fic dicti a Vermibus quos conti-
nent 4 Adhaerent faxis , caeterorumque Oflreorum_>
teflis adnafcuntur , vc ferpences fine regula circumfiec^iunrur ,
idso Tarbinati dicendi non funt . Innumeros quos vidi ad
quatuor fpecies referendos duxi . A. B. C. D, indicancur illi ,
qui vc pUuimum foli , & innumeris pcnc modis circumflexi
gene-
CLASSIS II. 95
gcneratitur figura rotunda , & leuigata . In E. oflenditurmafTa
quaedam formata ab alijs , qui nunquam a c^ceris feparati naf-
cuntur , fuifque oibibus noa quidem perfecfte rotundis fimul
conueniunt . Pars interior rotunda ell , externa vero fcre
triangularis . Colore funt albo, cinereo, vel olfeo , Sub F. funt
alij in longum non recSe produ(fli . Figura pariter crium iate-
rum, quorum angulos crilta quadam dentata veluti ferra mi-
rifice exornat : colore badio, aut vinofo , Aliquando mueniun-
tur rotuiidi, & quadam lanugine circumtec^i » G. illos indicar,
qui femper quafi vifcerum maifani conllituunti quare muiti pi-
fcium vifcera crediderunt humore aiiquo Iapidefce«te indu-
rata . Magnitudinem a figura expreflam non excedunt , vt plu-
rimum colore fufco, terreo, 5: liuido i fub luto fcopulis immo-
biliter adh^refcentes viuunt , teitamque iiabent minutilTimis
ftrijs afperam .
Hav5leaus de TelUceis Vniualuibus, quseex varijs Maris
littoribus curiofa obtinjit laduftria-, nec ab omnibus reruni_>
naturalium Hiltoricis relaca . Explicanda nunc eil fecunda-a
Biualuium Cla^Iis copioiior piocuidubio, &pulchrior .
CLASSIS SEGVNDA.
Gontinens Tellacea Biualuia«
I V^Oncha , Mater vnionum di;5?;a, aut Margaritif-Ta »
V^ a Margaricis , quas gignit. Binis valuis componi-
tur parum , & cequaliter excauatis,extrinfecus rugofa , & afpe»
ra, at non ftriata. Intus autem leuis , & albefcens ex argen-
teo colore . Tefta valida eft , & ponderofa, peeiinibus fimilis
vnicam auriculam habec . Magnitudinem a figura expreilam-»,
Vt plurimum non fuptTat ; at in quibufdam Indiarum locis
diametro palmi longitudinem acquat , talem habet , qua: Bono-
nise in Mufeo Cofpiano fpedatur . Aliquando vifam adeo ca-
pacem, vt Pifcis inclufus feptem fupra quadraginta libraruni_»
ponderarer, Petrus Martir refert . De generatione autem Mar-
garitarum inter Problemata aliquid prselibabimus . Hic tefta-»
tantiim infpicipienda, in qua nafcicur Margaritum , quod falsd
clicitur Vnio a Latinis ab hoc j qu^d Ab vm nafcitHrVnui , vc
Marbo-
M PARS SEGVNDA
Xfarbodeiis , & Albcrtuj cuni Solfno opinati ftint» Ex qua->
licet faiia opinione , venim int^lie ingeniofus Auftor , cuhlj
in Concha vnionem pinxit , vc ihdicaret Sercniffimam Mariam
loannam Bapuilam Sabaudix Ducem t Matrem elle , ac Tutri- *
ceni Vidori; Amedei Secuncji , appofita Epigraphe . ^d^ore'*.
ftas educat ynum . Vnidnem dici , quafi Vnicum,qu!'a nunqHam
duo touliUr ftmiles inueniuntur , verius dixit Plinius . Satij
cnim comprobatum cft plures , & quidem magnos aliquando
f mul generari , vt vidcntur in A. B. & in prxclara Concha_»
confcruata iu Rcgia Villa Excellentif. Principis Pamphilij Ro-
mx» in qua tres Margaritas non mediocris niagnitudinis Tcfta:
adnata: yidentur , Ccntum , ^ viginti Gaipar Morales corarri-»
fiiis militibus numerauit iu alia . Americus Vefpuccius in epi-
flola cx Indico litore ad Hifpaniarum Regem mi^a , Ofirco-
las (inquit) nonnullas,in quibus nafcuntur, Mercati fumus-,vbi i»
fquibufdam centumt & triginta vniones,in aliqttibus virb non toti-
det» roperiebuntnr . In Infula , qusEVOcatur delle Perle in Mari
S. Michaclis di^o , adeo pro comperto hoc habent Incola: , vt
fcECunditatem Concharum huiufmodi , & Gallinarum omnino
fm^iilemdicant, qua/Tcuti ab iflis Oua , /ic ab iliis Margaritx
fuccefiiue , Sc qnafi ftatuto tcmpore matur*E emittantur . Quac
nam autem magnicude illis a Natura perfcripta fit , affirmari
iion potuit . In diuerfis Maris linubus diucrf^ generantur , vt
in varijs Mundi plagis vari.a: funt Arbores , Flores , Fruclus > &
Animalia : Inter eaalrerum alteri antecellit, & quod in aliqua
Rcgionc minimum apparet , alibi comparatum , videbitur fi-
cut inter Viburna cupreQiis , Petrus Martir multas refert
Turturum ouis omnino fimiles . Celeberrimas oo^iUino iunt il-
Ix , quarum alreram Cleopatra aceto diffol.utam propinauit.
Antonlo , vt experiretur in gloria palari quid fapcrent Margari-
ta:, in^ua vnico hauftu opulentiffimum Regnum degluticbar ,
alteram vero in binas partcs difledam nefcio Quis Vencri fa-
crauir, qAarum /ingula; centum fcxtcrtijs , videlicet bis centum,
& quinquaginta mille aurcis fcutis , vt Budcus affirmat , pen-
debantur . Gonzales de Ouiedo vnam obtinuit rotundam , Sc
pondus viginti fex ceratiorum habentem . Aliam cmit Pctrus
Ariasde Auila in continenti Occidentali Indica , Cubemator
auno 151J. piri formam ^xprimentem , ac pondus triginta-»
ceratiorum fuperantem duceiuis aurcis nummis . Romae qua-
<iragini3 quatuor mille fcutorum prctio alia nuci auellanar
toi-
CLASSIS 11. P5
fimilis vendita fuit, & Maximilianus Tranfiluanus cum per Ter-
raruni Orbem peragraret in cpiflola quadam retulit binas Mar-
garitas oui anferini moleni sequantes, quibus cuiufdam barbari
Regis corona ditabatur .
In varijs autem maris partiftus gencrantur Margaritse, Sunt
in Britannico, in Scotico, & Americano , veriim quia coiorem_>
la(5ieum ofieadunt , nec nkidx funt , vt Orientales , parui ha-
bcntur. In Proincia Caindii cui Taruroruni Kex dominatur,
candidce nafcuntur, licet parum rotundss , m quodam lacu cum
{alfedine maris miflo . Apad Inful-ain Zipangu di(flani rubi-
cundas , magnas , fatifque rotundas expifcancur Incola: , Pre-
tioCiSimx vero funt, qus apud Iiidicas plagasobcinenturff Tres
autem funt finus maris csteris fcErcandiores paruarum Mar-
garitarum , qu^e dicuntur ^lgiofr^ . Primus nempe Sinarum-j
Kcgno propinquus Jinao dicius , fecundusprope Arnnizio! Re-
gnum inArabico mari, vbi Giulfau vocatur, Tertius inter ca.
put Comorini , & Infulam Taprobanam, vbi Pifearia a Marga-
fitarum pifcatione dicitur toca illa terFc-e plaga , quar caput Co«
morini diuidic a fircibus proximis Vrbi, ciii nomen Manar vbi
Incolx di6ti Paraai mdociks , & inermes Conclias Margariti-
feras ad viram aleiidam continuo expifcantur , Ncc impari pe-
riculo, ac labore eas hoc modo fub aquis qu^Eritant . E nauicu-
lis, quas ponder6(is faxis veluti anchora firmant, ad ima niaris
ducentis fere palmis profiinda defccndunt , alligato lapidi pe-
dibus ne ob vndarum impetumhuc illucdiuagentur, ibi Ofh-ea^;
Vnionam in facculo , qui e collo pendet reponunt , dcindc e
faxo pedes liberanc, vt facile M.tuiculam repetant funis ducftu ,
quo eadem firmatur faxorum benc/icia , nouumque aercm at-
trahant ad refpirationem perneceflarium . Pifcantur aucem in^
tranquillo mari Sole nitente menlibus Apnlis. , Maij , & Seo-
tembris , & qufa Concharum carnibus Polipi, edacefque Pifce*
auide pafcuntur , folent Sacerdotes fdolorusn veneficis incan*
tationibus eos colligarc, ne ofifendantur Viinatores, foluuntqus
fub vefperam , vt Prasdones Margaritaruai auidi , percerrefadti
ab earum pifcationc arccantur . Diuiditur deinde prsda , cuins
decima pars Regi offertur , vige/ima autem donantur Sa-
cerdotes ,
2 Tellinx qux dicuntur Pcdatx a pedunculo quodam, qiio
e truncis putrefadis , tanquam fruflus cx arbore, pen-
dent. Color iliis eft albiduj, aut cinereus, exbinis vakifs, &
qua-
96 PARS SECVNDA
quacuor alijs teflae partibus conftant ; Eadem figura reprefen-
tat Conchas > quse Anarifei se voc^antur ab Atiibus quas gcnc-
rant iuxta variorum opinioiiein . Eiufdem fpeciei (fi quidcm-.
funt) cas cfle iudico , licet non omnes /int huiufmodi auium_»
foECund^ i neque enim inauditum eft in Creta Infula tantum_»
bacchiferam germinare falui3ni,& Chienfi folo Leiitifcum refi-
nam gignercquse Maftiche cognominatur .
Prodigiofas hafce Conchas Petrus Pena , Sc Matthajus
Lobelius in plantarum obferuationibus defcribentes , aiunt ge-
nerari apud Orcades , & Hebridas Infulas, in Tamefi cckber-
riaio Anglix flumine , & in multis littonbus Scotia- . Michael
Mcgcrus cgens dc Yolucri arborea alierit a fe nuiltotics vifas
pullis foetas . Heclor Boetius in Hiitoria rcrum Scoticarum cu-
riose iuper huiufmodi Conchis inquircns , adhaerec relationi
Alexandri Galli , qua aifrrmat vere in eis Aues gigni , qua:
£einac!es diclas ab Anglis , Clachis d Scotis . In eaacm fctiten-
tia cft Bodinus in Theatro Natutx . Aliquando huiufmodi
Concham cum aue inclufa oblatam Francifco Regi refert Sca-
liger, Fabiu-s Columnain Hiiioria Plantarum,CQrradus Mun-
{ia-us , in Scotice defcriptione , Oiaus Magnus , Aldrouandus,
fexccncique alij negare non audent . Quamobrem dubicandum
non efie viderur, vbi veritas tot in//gnium Viro-rum tci^imonio
roboratur • Cum tamen Prsdarum hoc NaCur-^ prodigiun-u»
proprijs oculis intueri vehemens cupido meum animum exri-
mularet , a notili Viro , cum quo fuinnia mihi intcrcefierunt
confuetudo Londini commorante , aliquam ex ijs obtinere cu-
raui , fcd Concharum ioco huiuii-nodi epiflolam dcdit. Mit-
terem Jibentifiimi Conchas a te cxpetitas , in quibrs Aues gc-
nerantur, vt ais, fub inari , quod Angliaj , & Scoti^ lictora al-
luk ; At, vt veru-m fatear, huiufrnodi prodigium nunquam au-
diui. Nafcuntur quidem ver-mes aliqui liib aqua non in Con-
chie, fed in putrefcentibus lignis, illifq-ue in^mobiiiter adhxre-
fcunt , donec ad certam moleni au<^i papilionum formam ac-
quirant, qui aqus: fupernatantes pauJatiUi in Aucs abeunt . Dif-
ficillitnum tanien d\ hiiiufmodi ligna inucnire , aueique tales
raro, ^ miticnbus anni menfibus obtineutur. Fal/um cfl:, mi-
hicredc, quodpro comperto tenes, verum autem quod admi-
ratione rifuque tuam t^;iftol2m exceperint omncsquotquot a
ine Itcftam auribus perccperunt ; valc .
Videar igitur, qui arcana Natuiae pcrfcrutatur , quam^
i;rmi-
CLASSIS II. 97
fimiltcr polTic allenis Harrationibus adhajrere . dum adeo dif-
cordcs funt , longeque inter fe diuagantur . Omnes quidem-»
Aues Brittanicas, quae BerHecles dicuntur , rcferunt , neque yix
Hiftoricus, aut Philicus eft, qui earum mentionem non faciat»
multi tamen e truncis , multi e folijs arborum putrefaftis , ex
mucore carin^ , vel ex vifcofo fcopulorum marinorum humore,
alij nonnulli in Conchis Biualuibus progenitas credunt . Eas
c folijs fragmcntifque lignorum putrefcentibus gigni polIe_>
putat Fabn , eo quod certum fit e folijs hxrbse, icabiofs di-
dse, papilionesniulticolores generari , ficuti e Bouinis excre-
raentis , differentes Apum fpecies excludi experientia compro- Mutid«Sttl»
batum cfle affirmat Kircherius, quare Ouidius cecinit , feaJ'^c V
DeleSios ma^iates ohrue Tauros Meiarnij*.
( Cognita res vfn ) de putri vifcere faffm
Jhrigera nafcuntur Apes •
Sicuti pariter e folijs fraxini formantur Cantarides, ci^m enim,
inquit idem Fabri Natura , femper tendat ad perfe^iora , &
furiord-, fefarat furum ab irnpuro , & putrtdinem refpuens , ad
formandum Anirnal meliores partes conferuat . Huiufmodi gene-
rationem fortuitam eile docet Kircherius , eamque fieri bene/i-
cio feminis apri, loci , &: materise rite difpo/itse . Seminis qui- Mund.
dem non Concharum fiue lignorum propri; , fed aliunde mu- fubt.l^b.i»
tuati • Ciim itaque, inquit ille, Anates Anferefque in mari gla- *^^*
ciali ftabulantes eam ouorum in glacie copiam deponant , vt
vniuerfse Europae alends fufficere poffent, & Sole Arietcm Tau-
rumque fubeunte, difrupta glacie fimul vniuerfa illa ouorum->
congeries vna rupta, flu^ibufque maris inuoluta , hinc indc-»
qua maris impetus patet ad obuias Infulas depellatur , acci-
dit , vt vbicunque fpermaticus humor conuenientem matri-
cem inucnerit , ibi vel difpofitione aeris , aut terreni, marifuc_>
conditione ambientis ex perfe<ft£E volucris femine perfeci:ani_»
volucrem excludat , Cum vero mari glaciali yiciniores Infulx
non fint, quam Orcades , & Hebrides Scotiae , vti & Hibernise ,
hinc patet quomodo in illarum littoribus ifliufmodi Anferes ex
tam differentibus fubiedis nafci dicantur , in quibus , vel mi-
nima particula feminis recepta plaftica virtute eiufdem fer-
nientata paulatim in perfciftiflimam volucrem transformetur ,
& huiufmodi Conchas fibi donatas dicit d doclifTimo P. Barilc-
rio Ordinis Prpsdicatorum ? & rerum naturalium indagacoro
ftudioIifTimo ,
N Con-
i,3 PARS SEGVNDA
j Concha Pe^en di6ta ob Strias,quibus Pe^inis formam cx-
hibct. Italice dicitur Cdppa faniiayCmQ di S^Giacomo, Mul-
tiplcx eil huiufmodi fpecies . Hxc maximam reprafentar,quJ2 a
fummo cardme ad imam oram palmi longitudmem multoties
implet, latitudo veroad vncias ferc dccem porrigitur .: E telHs
altera modice caua, altera plana cft alterius veluti opercuIuni_f,
quo folo adhseret. Vtracque teftie qua parte auritac ftridiores
funt, & /Imiliter ftriatae ; ipfse autem ftriae admodum crafik , &
eminentes a cardinc incipiunt , & ad imam oram rect^ proce-
dunt . Ea-dem maiores ftriac alijs quoque ftrijs mmutis exor-
nantur , quas etiam minutas in ipfis auriculis , & incanaliculis
obfcruamus . In vtraque tefta ad medium cardincm fimilis ft-
ims amplus pyriformis eft , ibi niger quidam neruus finum oc-
cupat, ipfumquecardincm maxime obfirmat. Intus albet , cx-
tra ex albido, vel rufefcit , vel hcluaceuni colorcm oftentat
maculis rubiginofis >. aut cruentatis , & in girum difpofitis in-j
ftriarum partibus eminentioribus. In illis vcro, quac in Oceano
generantur , tefta h«c plana multis coloribus varie exornatur ,
albo videlicet, rubro, earncoIo,rutiIo,igneo,fkuo, citrino,rufI'eo,
fubminio , ijfque omnibus miro ludentis Naturar artificio di-
uerfimode difpofitis .
4, Pars eiufdem gibbofa in longum ftriata colore alba , ali-
quando nigra , perfedte vbique clauditur operculo exce-
ptis auriculis, in quibus patent rimulae , quarum altera Animal
cxugit humorem, quo nurritur, altera reijcit excremsnta .
e Peden ftrijs valde minutis fignatus • In vtraque teftaj
aequaliter gibbofus , aliquando In vno , aliquando in_>
vtroque latere auritus. In litore Aquitanico frequens, fub arc-
na, vt tellinaj pafcitur . Multicolor apparet , omnefquc colo^
res calamo piugere impoftibilc eft . Multos enim candidus co-
loriii ixterna facie dealbat, multos vinofus tegit , inficiuntque
alios colores diuerfi aquaquafi diluti , & pulcherrime tempera-
ti, alij vero vefte pulla, & rubiginofa teguntur, quam lineolx ,
vndul^ > & pun£ta hcluea , olcacina , vei furua mirc difcri-
minant . Pars autem concaua aliquando violaceum , ali-
quando muftelinum , & burrum oftendunt , veluti fandracca pel-
lucidos.
f. Peden quafi planus , auriculas habens a cxteris difFeren-
tcs, vt plurimum luteo colorc, inuenitur etiam albus, tha-
laffinus , nigricans , &: fanguineus .
Pecten
CLASSIS ir. 99
ij Pt^tw m vna tantum parte auritus , habcurque ftrias val-
de inter fe dillantes, «olore afljmilatur citro maturo , Qc
raro inucnitur .
g Pe^cn planoconuexus parum diflimilis ab eo , qucm-»
num»3. defcripfimus ; differt folum ftriarum difpofi-
tione • Maiores enim a cardine ad imam oram duttae alije
minutiflimis ftrijs intcrfecantur , vndarum feriem crifpati ma-
ris referentibus : albus vt plurimum, at circa cardinem rbi lineae
ftriarum concurrunt cera/inum , aut malacum colorem oftentar,
paulatim oram versus dilutum •
g Peden quinqua tantiim ftri/s excauatus, ampllor caeteris ,
cum auriculis binis aequalibus , colorc albido aliutn ter-
reum tegente , qui circa oram minutiflimis , & frequentibus ri-
mulis fignatus apparct .
IQ Singularis , & prsclarus Pe(3:en hic eft . Videtur ex tri-
bus raluis conftare , vna alteri fuperimpolita . Vnicam
tamcn habet, teftam , operculo coniundam , fed tribus m locis
gibbofam . Color illi eft scneus cum nitore.
j - Pecten cum (^(ciis^ fubalbum colorem habet circa cardi-
nem cum flauo confufum ii\ medio punciis nigris frequen-
ter notatum.
J2^ Pe^unculus , in quo fupra flauum colorem maculscan-
didac , & cruentarsE ferpunt fine regula.
, 2 Peiftunculus minutinimis ftrijs a centro ad oram ftgnatus ;
fupra colorem onichinum, quo tegitur, fafcijs nigrican-
tibus cingitur, vel puncftis plumbeis rofeifque afperfis.
14. Striae huius Pedinis rugofae funt in partibus deprefliori-
^ bus , in eminentioribus vero ieuigatae , Colore liuido >
notulifque flauis, ac rofeis fignato .
j # Peften omnium longiflimus, lcuibus rugis ftriatus , co-
' lore, vtplurimum muftelino, autfubnigro, flauis notis
maculato, in cardine autcm balauftinum, aut igneum oftentat ,
Inuenitur etiam vnicolor, nempe croceus, fulphureus , fangui-
neus, igneus, ruber, puniceus,cinereus, & aurantio fimilis .
j < Peden rofeo colore , quem quinque ftriac albidac , & ina-
quali diftantia difpofitae diuidunt . Huius fpeciei alter
depingi hoc in loco poffet cum ftrijs liuidis , afperfus coloro
viridi, fubflauo,lurido, &pGrraceo ♦
jy Concha Perficaemari Perfico, vbi nafcitur, dicta . Cor-
' ticem habet afperum, & rugofum , luteo colore , intus
N z vero
100 PARS SECVNDA
vcro albefcit, Bc Izdcum nirbrem Margaritarum Occidentalium
rcprefentat «
I g Concha Corallina , aliter Pic^orum di(fia , non quia ad
vfum Artis pi^florise colorum pigmenta in ea reponantur,
teriim quia m minutilTimum pulucrcm redafta , purpureuni_j
colorem, quo videtur imbuta pars anterior , olin) Pidutae fub-
miniflrabat . In Egeo Mari prope Cariam viuit , referente Ari-
ftotele . Leuis, & nitida intrinfecusj extrinfecus vero tuberculis
injEqualibus afpera.
I Q Concha fcre plana , &r perfede circinata > cajterarunLj
■^ eiufdem figune ampliflima, albo colore, intrinfecus . ex-
trinfecus caltaneo , &: furuo mifto . Dentatse non funt valuae,
quas ligamentum a cseteris valde diuerfum vnit .
20 Spondylus , fiue Oftrea . Gaideropodc dicitur haec Con-
cha, quafi AHni pes, cuni ab ea rcpr^fencetur , Tarenti-
ni cam dicunt Scatapon^^olo . E fcopulis nafcicurimo pars eo-
rundcm propter faxeam fubltantiam videtur , ntc nU\ ferreis
farculis , & labore auellipoteft. In medio cardine vinculum_j
iierueum prsedurum inferitur. Tefta admodum inrqualis eft,
&: finuofa, infcrior valde fcabra, & veluti faxeis fquamis tevS:a_>
fuperiorem cauo fuperat, Superiorvcro bronchis C2naliculatis,&:
fpiftis armatur .
* Y Gaideropoda valuas vnitas, & apertas oftendens, funt am-
bx intus , vt lapis parius candidse , foris pars inferior
concolor eft faxis e quibus formatur , in fupcriori vero bron-
chi, & tubercula ftne vllo ordine difpo/ita teguntur quafi laneo
operimentopingui, & vntuofo rufo colore .
^^ Alia eodem nominc donata, fed coloribus diuerfa . Can-
dida enim inuenitur , afperfa coloribus rofeis , & minio
aqua diluto, diftinguitur etiam a c^teris propter roftrum e car-
dine produiaum pedunculo fimilc , quo frudus arbori conne-
dtuntur .
2 1 Concha nafcens in Arena, aut in luto, multiplici nomino
ab Aucioribus fignificata • Pinnam vocaruiit Latini a
figura quam habet /imilem Pinnis murorum , vtdocet Aldro-
uandus . Alij autem a nomine Crxco P/«oj,quo fordes figni-
ficantur , deriuatum credunt,e6 quod fere fordct luto in quo
pafcitur . Ab Olao Magno dicitur NacheronCt Nacre a Gaiiis,
Farricella a Tarentinis , Aftura ab Anconitanis , Concha^
iEgiptia ab Ermolao :, ab ali;s Lana Pinna , ftue Pinna Lana-j
pro-
CLASSIS II. iot
propter lanenm capillamentum, qiiod prodncit,exhibitum iiij
£gura,qLix hic indicatur , Dicituretiam Perna a, pavte Amma,'
lis hoc nomine exprella, aut Pimia Magna , quia casteras molcj)
fuperat aliquando tribus palmis longitudine correfpondens .
Exteriorem faciem terre^ glebse fimilem habet , multoque iuto
niaculatam , fi in luto ortum habuerir , interiorem rubidam_»
iiue heluam cujm nitore, pars vero acuminata, vbi Animal adhae-
ret margaritarum vuJgariumr aut xtis colorem oftentat • Si au-
tem in arena radicem hgat,, fons eft minus lcabrafa , intus ar-
gento fimilis glafteo colore vclato , Quafi planse in parte am-
pliori funt teftcc, e quibus confiat > autvbiacuminantur quafi
conuni quadriJaterum eiBngunt.
24 Pinnam hane Aculearam vocac Aldrouandus , at propter
fquamas, non quidtm perfecie compIanatas,fed aliquait-
tum emineiites , & canaliculatas, fquamofa videtur potiiis di-
cenda , In parte concaua fub flauo pellucido nitentique argeii-
teum colorem indicat > in gibbofa vero terreo,veI tophaceo de-
turpatur . In vtraque Concha cancellum femper comniorari re-
fert i^Iianus, ac Plinius, qui cfumma ora teflse^quafi e fpecula
vigilans, fi ferrum, quo Pifcatores folent e fundo Marispinnam
adimere , aut aliquid fimile admoueri animaducrrat , pifceni_»
pungendo confcium periculi facic , a quo mox bins^ valuas
cIaudendo,& fibi , & comiti contra offenfas tutamen paratur •
Ali; vero opinantureundem aucupari pifciculos, & vermes,
quos veluti pretium pro locata domo in alimentum pinncc fot-
iiat , fed falso ; cum enim Pinna more Plantarum nutriatur ,
aqua, Sz luto ; in eadem tefla , ficut in multis alijs Conchis ,
cancellos fortuito commorari dicendum efl . Producitur a car-
ne Animalis nerucfus quidam ramus in maioribus pinnis paU
mi ferc longitudine extenius., veluti oloferico capillamenta
concinnatus, quarlana a multis dicitur,ab alijs Bifllis marinus^
vt diflinguant a terreflri lineo , & goffipino . Contra hyemis
humiditatem valet , & in auribus pofitus furdos iuuat . Sunt
qui putant eiufdem beneficio fcopulis firmiiis adhsrere , ciuti.*
mare ventis validius agitatur , multique fibi perfuadent rcto
quoddam effe ad pifces capiendos aptiffimum ; at probabiliUs
credendum exiflimo deflinatum a Natura, veluti radicem in_»
Plantis ad fugendum humorem , quo Animal tefla inclufum nu-
triatur .
2. j Baian us, dc qwo abiinde aj^um efl cap. $• dicitur etianx,*
rhola-
loi PARS SECVNDA
I>holades a GrjEcis , quo nomine resabdita figniiicatiir. FfC*
quens eil; iu litore Anconitano , & Narbonenfi : Jatitudo digi-
tuin cum femifle aequat, longitudo fere ad medium palmorum
cxtenditur . Componitur duabus teftis non perfeile in omni
parte claufis, vertex altera qua/i bi/ida elauditur • Albidus eft
in partc concaua, cinereus in gibbofa , quse reticulata quafi ve-
fle circumteda valde corrugata efl , & quidem afperior ea-»
parte, qua penetrat faxum, in quo viuit . Sapore paJatum alli-
cit, humoremque tanquam faliuam emittit , qui nodu adco re-
fulget, vt caraderes admoti comraode dillinguantur, fed de hoe
fufiiis inter Problemata agendum .
25 £iufdem Balani teftse diuer/imodc collocatx, & apparcn-
tes .
27 Saxi fragmentum, in quo Balanus generatur, cap, 5. partis
primae faris examinatum .
28 Dadilus, dictus a fruftu Palms, cuiaffimilatur , tunicaj
fubtili circumtcgitur colore caflanco • Pholades etiam-^
vocatur a latcndo quia , vt Balanus intra faxi vifcera nafcitur ,
fed non adeo duri . Frequens cft in multis Italiae littoribus ,
binis teflis fubtilibus vna alteri coaptata conflat, intus leuis co-
lore ajbido, vel cinerco .
2 - Dadilus non difTimilis colore, fed aliquantulum figura-»,
^ nafcens in locis arenofis .
5Q Mufculus dicitur haec Concha a Latinis , a figura , qua-»
^ muris riftus exprimitur . Tarenti vbi copiosc fupra ligna
genenitur, dicitur Co2za . Stabulatur ctiam in cauernulis la-
pidum 5 ledemque non mutat, fiquidem vil 1 is fiue feris quafi
fcopulis ligatusadnafcitur . Huius Conchse vrraque tefta ad-
modum tcnuis , parte vero acutiore paulo crafTior , <S: fpiffior
cft . Reliquo ambitu rotundo, muJro tcnuior,& fragilis . Fere
ita menfuratur, longitudine duos digitos, &: dimidium explet ,
latitudinc paulo fupra vnuni . At in aliquibus locis ad miram
magnitudinem peruaiit. Huic vnicum ligamentum ex aduerfo
cardini ad oram fcilicet rotundiorem collocatum . Caro intus
pallefcit cruda, coda vitellis ouorum /Imilis eft, in ambitu fim-
briata. Tefta forisex cxrulco nigricat, intus ex cxnilco albe-
fcit, vtrinque vero leuis admodum • J& litorc tanien Drepanita-
no , & Lufitanico multi ad me delati funt , quorum aliqui par-
tini viuido cinabaro, & landichyno colore rcdi, aiij vero argen-
tx-^cthalaflnOjVcnetoque mire pigrncntati .
Con-
GLASSISII. toi
» I Concha fiue Conchites iii Italia frequeiis rugofus roftro
fubtereti>& iiifigmter adunco donatus, defcribicur a
Martino Lifter tract. de lapidibus Biualuibus cap. 2. Huic color
fer(S albidus interdum (ubliuidus .
2 2 Concha nauiculam exprimens , Romboides a nonnulli^
di(fta, Mufculus ftriatusa Mactiolo , ab ali/s Mitulus:
Jn profundomari fub caeno ftabulatur, in parte inferiori nauis
carinas fimili aditus patet, quo Animal veluti Planra {axis ad-
haret, quamobrem pifcem ilUim diceres, queni Diodorus Sicu-
lus refert reperiri^um in ^gypto Nili aquse a campis rccedunt,
vel ranas il/as ab ^iiano vifas Neapolim intcr, & Puceolos
jnedia anteriofi parte farmatasymedia pofieriori luteas,& informes.
Caro enim m tefta inclufa paulatim ia caUofam fubftantiam-*
dcgenerat j c6 duriorem^ quo magis faxo propinquam . Luto
tartaroque circumtectus terreo ell colore , aut vbi explicatuir
fubalbus apparet caftaneis notis maculatus, habet latcra fulcis
ftriata, & minus profundis, qad magis ad pun^I^um concurfus
fiue centrum accedunt, Plana eft pars fuperior, vbi binae valuae
minutatim denticulatae vniuntur , lincifquc /ignatur ita difpo-
fitis , vt lancearum acumina a'terum alteri fuperpoficum cf*
fingant •
q j Concha quafi psrfede rorundata , in omnibus partibus
^ leuis, & nitidayCX^^remce eius ors ambitus minutifilmis
dentibus eft afper, colorc pullo ; allem mole aequat, in Iberica
litore copiofa, vbi tefta; coniungimtur fuluus color, nigro pau-
latim dilutus interd^m videtur .
3JL Conchula figurac magnicudinem non excedens , Ccd pul-
^ cherrima vifu^eburnea in parte conuexa,in concaua Mar-
garitisjvel argento obriio flmilis, in oris fpifSs denticulis crifpa,
frequens eft in Adriatici litoris arena .
35 Tellina (inedentibjslongitudine ca?terisancecellcns, pa-
rum lata eft, & adeo expolira, vr arre fuperadditus nicor
videatur . Igneo colore fulget , aut ex flauo in Balauftinum ru-
befcit, interdum rofea eft, & aliquibus zonis candidis circa car-
dinem difpofitis decoratur ,
^g Tellina coloribus diuerfimode tcmperatis , & euanidis vn-
dafque referentibus fignara : formantur autcm vndulce
colore baliolo chrifoIitico,indoque aqua diluto fupra fundum-f
yinofo tindum, in ambicu eft ferrata, & cum fuperiori palcitur
ia mari Lufitaiiico «
TcIIi-
f04 PARS SECVNDA
'^y rcWmx maris Italici cxtrinfecus! colore fuluo cum rerreo
porraceoqucmiao , inrrinfecusvero, vtplurimuni cia-
nco, intcrdum cum Ia<fteo cdnfufo ,
j8 Telliua vmbone omnium acutiffima ; tefla , qux colori-
bus diuer/is ^uafi teflellato opcre d^coratur,admodum^
tenui .
jp Conchadida ablncolis maris loni/, vbi abundat, Nux
maris, cortice rugofo, colore terreo .
^Q Solenis, hoc eft Concha longa, a Tellinis fola longitudiue
diuerfa, intus Margaritarum nitore pellucida,foris vero
fub cortice furuooleacinoquelater.
^j Concha PicJorum didla, non-e colore, quem Prifcis fup-
peditabar alia nuoi. i8. defcripta, fed ab vfu Pi^orum,
qui colores, argenti , aurique pigmenra , vr plurimum in ea re-
ponunt . H^c ad pid]:oriam artem ca»teris eft praellantior ; gene-
rataenim, vr plurimumfub aquis fluuiatilibus caret fpiritibus,
& particulis falis, quibus multi colores inficiuntur, & deturpan-
rur • Furuo porraceoque tegument« induitur , in parte vero
Concaua argcnto, vcl Margaritis /imilis ; aliquando ex argcnto
rubcfcit, aJiquando aqua cum glaflino mifta quafi velatur . Iii_»
huiufniodi Conchis quas Albulae aquse Romam ferunt^paruulos
vniones inueni ,
42 Tellina fcmper in eodem /Itu diftinsSa fafciola candidii_?,
quam color caftaneus in vinofum abiens hinc inde rernu-
nac ; E litore Germanico ,&:Britannico Romam niifla .
42 Tellina, qua mare Neapolitanum fatis abbuudat , longc
cseteris fubtilior, & fragilis , fubalba colorc pun<^atim
fub viridi afperfo, 8c lineolis oltrinis dilutis , gUHinis, cinerei^,
iSc heluace.is notato •
^4 Teiiina rofeo colore 2ona candida diuifo, iiiterdum inue-
iiirur in Latino litore ladtea, balauftinam notam habens
in vmbone ,fed niridior , &puIchrior apud Maderam Lufitanici
maris Infulam .
4 r Tellina in eodcm mari generata, in ambiru ferrata, diuer-
faa cartcris propter figuram quam vides, minutiffimifi
{trigis rugofii, & lac^eo colore ,
j^A Tcllinaalba linciscaflaneis huc illuc flae vlja regula dif-
currendbus fignata3&: punclis fubflauis afpcrfa , iu mari
.prepanitano frequens .
A.i Telima frcquenti/fima in litore Antii flauo diluto tin<f>a
^^ ^ ' flmul
CLASSIS 11. 105
fimul, & fiiruo, vel cianco , terrcoque . Iiinumeros , qusE hic
defcribi poflent, ommittimus eo difficiliores!, vtcalamo defcri-
bautur, quo pulchriores coloribus apparent . Aliquae enim eic
Oceano Oceidentali delats, ira pellucidacfunt, vt aon e Tefta-
cea fubftantia videantur compofitse , fed ex velo albo dupplica-
to quidem in', margine propter aliquam maiorem denfitatem ,
qua magis albefcunt , NonnuIIa: raelino , vel eitrco colore cir-
cumteftx, innumersE muis albedinem puriflimam referunt.
48 Concha , Leuis a Rondeletio appellata , ciim leuitate a
caeteris differat . Significabimus hoc nomine gcnerico
cas omnes, quarum tcflse admodum funt expolits , & vnifor-
miter Ikiatae . Sicuti Oflreum Conchas omnes afperas , & cor-
rugatas indicat, Cochlea autem caetera Teflacea turbinata_?«
Ab aliquibus dicitur Cama leuis, quod nomen aptius alijs ap-
tatur, vt inferius patebit . Huic color eft cinereus circa oram-*
rufefcens , extra rugis afperatur . /igura quodammodo rhom-
boide • Ipfe vmbo exiguus acutufque efl , proxime vero fub
vmbone cardoconflat ex duobus exiguis finubus,&: totidem-» ,
aut trinis denticulis .
^Q Concha relata a Martino Li/!er: cordis figuram aiiquantu^"
• -^ lum depreffi refert colore gipfeo flauefcente .
^Q Concha Tellina ctiam dicla , kd non , ve cacterx m lon-
guni produita . Extrinfecus albefcit cum quidam rubo-
re intrinfecus colore albo .
^ I \ Conch^ quafi fimiles forma exteriori,interiori vcro diffi-
C2 / "^^^^^ propter dentes , & commifTuras . Color ambarum
^ ^ fubaibus , & in partc gibbofa vinofus zonis heluis fa-
fciatus •
- 5 Concha a colore coralii*/, qno cxterna facies afperfa illu-
^ ^ ftratur corallina dici:a \ intcrna auteni alba eft, & leuis.
^A Concha a Kondeletio rngata dicfta a rugis > quibus facies
^ externa crifpatur , Colore terreo .
m e- Alia Concha rugata, intus leuis, exparte vero gibba : ali-
qucE rugx tranfuerfim ducuntur , izd minus crifpatae :
ex altera parte ab vmbone ad redam lincam procedit, cx altera
aduerfa rotundior efl qtraui ruperior .
^/C Cania vocatur Concha hcEC . Nomine auteni Camse ali-
' qui f]gniHcari putant eas omnes , quorum teflse valde«#
fubtilcs , adeoquc minus quam cseterse ponderant . Akfrouaii-
dus vero eas intelligic , quarum ora: nou perfeclc vbique con-
Q iun-
io5 VARS SECVNDA
iunguntur , Ced alicubi patet , vt in Balano fatis obferuauinuis
num. 25. Huiufniodi eft praffens , in cuius valuis paret aditus
in A.ad attrahendjni humoremd Natura fabricatus , Varie-
tatem habet in figura • Nam ex his alia admodum concaua_j,
alia minime profunda , alia diuer/jmode /Tnuofa , alia ad amuf-
fim fere rotuadatur , extrinfecus etiam in muitis tubcrculorum
quorumdani non leuia veftigia tam benc difperfa , vt quando-
que brallicam cucullatam , vel crifpum Intubum diceres . Intus
cum argenteo quodam fplendore aliquando vircfcit , aliquan-
do rubet, vel flauefcit , nonnullce auripigmento cum nitore illu-
ftrantur , multcs Margaritarum albedinem purpurilTa velaram_»
oftendunt, multa? ^ris rubiginem,jBauedinem vitream multa; , &
cupream rubedinem fub fandracca pellucida latitantem . Pul-
criores inueniuntur in Dalmatico litore faxis adhserefcentes , &
alibi a marinis jeftibus eructata: .
my Multiplici nomineexprimitur Conchahajc . Solen dicitur
a Gr^cis hoc eft fiftula liue canalis, cui aiHmilaturjCum
teftae ambs quibus conftat , coniunguntur , a Lacinis ynguis
quem fubftantia , &: colore imitacur . Concham longam qshtl.*
dicunt Veneti,& alibi Iralico verbo Cannolicchio-, fiue Pcfce can-
nella . Viuit, vt Tellina fub arena . Hxc tefta feptem minimum
digitos longa vix vnum lata eft , Huic fumma cuticula fiu«
membrana , qua tegitur fubfufcaelt , vel tellinarum vulgariuni
coloribus pingitur , inter quos linea albidior in longum exun-
tiitur, vt plurimum, interdum aqueo cianeo vndulata . Vtraque
pars extrema retufa, & quafi prcerupra, vtraquc femper aperta ,
& naturalitcr hians . Copiose in litore Latino , & alibi col-
ligitnr .
^Q Binis valuis valde tenuibus cbmponitur Concha haec , &
' quidem funt fere plange , vt piCcis fquamcc . Concha-»
tcnuis tci\x ridetur appellanda , extra fcabra , Sc lutea , intra-»
ex argenteo colore glaftino velata , paulatim ad rufum cum ni-
tore pellucidum tranfit . Abbundat in Drepanitano litorc vbi
ab Incolis dicitur Sartaniello .
^Q Cama , alio nomine Clycimerydes magna , hoc eft Cama
■^ magna dulcis : falfedo enim minor quam cxteris illi
ineft ; In Iberico mari adeo crcfcit, vt pedis longitudine com-
menfuretur . Ponderoia eft, ^ denfa, figulino colore , maculis
pullis deturpato, in parte externa; qux jiiulriplices tunicas alias
alijs fuperimpofitas oftendit.
Coii-
GLASSIS II. 107
^Q Concha denticulata marmorea fubftantia , intus candida »
forismaculis fuluis ferpentibus mirifice exornaca.
^ j Concha pariter denrata, colore candido , quem lineas fub-
flau^ vndas maris referentes belle diftinguuntt
^2 Aureus coloreft huie multis prjcftantiori . Circa cardi-
ncm candidae nota: ita difponuntur , vt (i bin^e valux
coniungantur , formetur quafi ftelia fex radios habens . H^c
Concha cum duabus prioribus defcriptis ex Vlyffiponend lifore
fuit delata, nunquam aliunde ad me allata.
g5 Concha eniari Gaditano habita , minutis dentibus inJ
. circuitu afperfa • Spedabilis illa eft colorum caufa, qui-
bns veluti opere phrygio videtnr ornata, scque calamo , ac pen-
nicillo difficilibus, vt exprimantur , Subflauum enim colorem ,
quo tota tegitur, albus , rufus , viridis, fuluus glaftinus diuerfi-
mode confufi, & temperati diftinguunt . Forma eiufdem expri-
tuv a figura .
6"4\ Conchx fafciatae , non minus pulchrse^ quamc^ters.
j Tales dicuntur a fafcijs, quibus exornantur. H^e enini
^5^ caftaneo colore in rubrum propendente , ac pellucido ,
ita difponuntnr a cardine imam oram verfus , & ex vno latere_>
in aJrerum, vt multis in locis iuterfedje , alijTque alijs fuperim-
pofitis maiori coloris denfitate dupplicatum velum videantur.
Notantur infuper maculis rubicundjoribus veluti mu/icx no-
tis , aut mufiui operis fragmentis pellucida fandracca nitenti*
bus , Iu parte concaua leues , & candidae , vt parius lapis ; Pul-
chriores Tarentino in mari generantur , quas Incolse a cseteris
inferioris notse diftinguunt vocantespatria voce Camadie,
g(5" Concha leuis , & fafciata , fubtili teretique tefta , in con-
caua partc cianea, in conuexa vero liuida, zonis caftaneis,
& fubflauiscin(f^a.
^y Conchaleuis albida , in partc gibbofa lineae furus, &
fanguinese, ita ferpunt , vt angulos acutos fsfpiflime et-
forment . .
^g Alia ex leuibus Conchis f^aqedine quadamaqua diluta_»
colorata, maculas infuper habet fubuoiturinas, & fangui-
neo colore pundatim , & diuerfimode notatur . His tribus
Conchis Neapoliranum iitus abundar .
^p Concha parum excauata, 6z quafi perfede circino rotun-
data ; in vtraque parte aibefcit , in extcrna minutiffim^
ftriga: a ccntro ad mcrginem producuntur , alijs lineolis intraf-
O z uerfum
»o3 PARS SECVNDA
tierfum iiicifis corrugata: . Ab Oceano Occidentali iii luccmj
cdita, niirum Naturae arti/icium oftendit .
jQ Concha fatis nota ir. cacnis , Oftrea Latine dida nonj
Ollrcum . Significantur enim hac voce, vt Bellonius no-
tat, omnium Concharum Tefta:, qnx rcabrofae funt , & immobi-
liter terriK adharrefcunt . Huic admodum craffa , valida, &pon-
derofa tcfta efl: , figura (ubrotunda , & insequalis fere . Irenu*
valuac ina:quales, & diflimiles,fcilicet quarum altera plana,aitera
caua, vtraque vero exrrinfecus rugofa , & afpera admodum , ac
non ftriaca . Intus autem leuis, & albefcens cum argenteo quo-
dam nitore , foris color fere fufcas ; ad femipalmarein longi-
tudinem Conchae diameter aliquando excrefcit , at in Indico
mari , Vafco Gama referente > quafi vmbellse magnitudinem_»
smplent.
<j j Concha Canaliculataj5f fquamis afpera,ad Drepanitanum
litus maris aEfluantis viokntiaexArcipelago delataDre-
panitani marmoris albedinem aequat . Artificiofa quadam dif-
pofitione fquamse quaedam in ftrijs elcuantur, fed aliquantiilum
plicatc£,vt fcobina fcalpro elaborata videaturjucc facile a calamo
cxprimenda .
<y2 Concha longis ftrigis canaliculatn , in flngulis quarutn e
' cardine ad oram veluti crifta eminet minutatim ferrata »
colore puniceo •
y 3 Concha frequcntiffime vifa in litorc Centumcellarum , Sc
alijs adiacentibus Etrurize. Pars conuexa ftrijs excauataj
cx albo fiilphureum colorcm induit?in vno latere , & ex eodem
aliquantulum nigricat . Vbi teftce coniunguntur denticuli frc-
quentes in linea refia djfpofiti .
/74 Concha Indica non diifimiiis a fuperiori , nifi folo labro
^ in altera parte magis extenfo , vt plurimum alba , inter-
dum ex albo nigrefcit .
y^ Concha rugata albocolore tc&iSL, quam fubminius, citreus
^' puniceus , & palearis color diftiuguunt . Pulchriorcs dc-
feruntur a Lufitanico mari .
^^ Alia fulcis magis profunde excanata, luteo colore in mari
' ItaliaB Mediterraneo abunde generata •
^0f Concha a Rondcletio Longadidta; verum quialongitu-
' ' dine alias multas, & quidem diuerfas aequat, nominc^j ,
quod Plinius eidem impofuit acacteris illam diftinguemus vo-
caudc Camam Peloridem, Camam quidem , quia Camis afiimi-
latur
CLASSIS II. I05
latur qusram teda: non perfecte clauduntur , vt num. $6. nota-
nimus , Peloridem , quia prope Pelorum Sicilice monteni fre-
quentifHme inuenitur, aut quia , vt AthensEus aflerit, Pelorcn
rem niagnam , & miram (ignificat . Magnitudo tamen fimilis
illi eft, quam figura hic exhibet . Valde pulchra efl vifu > co-
lore albo circa cardinem difHndo hCcijs rofeis > quibus binje
notae candidse radiorum inflar ab eodem cardine extenfx fu-
perimponuntur ; rugas , quibus in girum crifpatur aJia: mi-
nutiores ita tranfuerse difcindunt, vt duppliciter corticofa yi-
deatur .
^3\ Conch» oblongse, Sc anguflse . Italico fernflone dicun-
^ 1 turCoc(C!;e. Ambxftri/s leuiter rugofa, colore ca-
79'' ftanco, & albo , fimilitcr notatse . DiHimiles tamci-Lj
fpecie funt . Indicata euim a num. 79«fempcr hifpida, &:piIofa
cute fuperinduitur > frcquens efl in oris Siculis polt raaris fpu-
meas procellas .
8o Concha tefta admodum crafla , & firma , in margino
dentata . Prodigiofa efl cute , qua tcgitur oloferico
villofo fimili , adeo mirificc a Natura texto , vt eidem aptari
poffit, quod S.Hicronymus de FJoribus dixit, nempe > reuera-i
quod fericum , qux Pic^ura textricum poteft Floribus compa-
rari ? Colore i rufo nigricat, at circa cardinem rubet, in coi>
caua parte ex albo nigreicit oram verfus , in qua colorem lie-
narem etiam oftendit . Ex mari Tarentino Pifcatores depreheii-
dunt,vocantque communi voce Nucem Pilofam ,
8l\ Conclia Indica in diuerfo profpeflu reprjefentata , &
^ j quidem pulcherrima vifu . Ponderofa propter fub-
o2/ ftantiam marmoream, qua formatur, nec a pario mar-
more differt colore , fupra quani nots puniceje , & rofece ftn^
vlk) ordine varijs in locis fliexuose excurrunt , a centro ad oram
ftrijc admodum craflas , & profund» diriguntur .
g 5 Concha Inibricata ; in ihijs enim veluti te^loruni im«
brices corio lapideo aliquaatulum eleuato efflngir, adeo
mirifice difpofitos , vt difficilius eos fermone exprimas , oojlis
vero vfurpes iucundius . E Rubro niari defertur, interdum«»
quindecim librarum pondera habenSi colore autem eft puniceo
fiue marmoris Tiburtini.
84 Concha alia imbricatim vndata non imparl Narura: ar-
titicio , Venuftatem illi addunt canaliculi in ftriarum_?
^fcprellionibus rc^t* e cardine §xcurrentes , Ex Orientalibus
Indi-
110 PARS SECVNDA
Indici maris finubus in Enropam delata mirum lndentis Ka-
turc»- opus in Frincipum Pinacothscis , & Fontibus regijs fum-
ptibus exornatisjfiia formaoftentac .
g^ Concha Fafciata inter cjeteras prscllantior , 8c non vbi-
que obuia . Tella Jeuiliima, argentea velte fuperinduta,
fafciolis oloferici nigri fegmentata , in Gaditano litore ac-
cepta-j«
g^ Concha ftrc perfe<fte rotundara , d cardine ad oram ftria-
ta fulcis veluti ab aratro fadis , nempe duo latera iiij
angulo acuto de/Inentia habentibus . Planum eft interuaUum__»
quod vnum ab altero feparat, at aliquantulum rugofum fulcos
eorumque linus lineolae callanei, vel crocei coloris /inuose ita-j
contexunt, vt opus fegmentatum,& phrygium videatur, raro in-
uenitur iu litore Siracufano .
g^y Concha altera parte profunde quidem cxcauata , altera-»
fere plana, vt Peden maximus . Strias parum profun-
djequomagis a margine recedunt cardinem verfus , c6 minus
apparent, & in planam teftam abeunt . Intus colore candido ,
foris caftaneo. In Mari Indico nafcitur .
g{^ Bucardiadicitur hxc Concha a forma , qua Bouis cor ex-
primit. InprofundiiTtmis Adriatici maris partibus pro"
pe Dalmatiam flabulatur . Teila tenuis, & friabilis eft , in par-
te concaua eburnea, in conuexa cutem habet firmeadhaTefcen-
tem colore fubrufo , qui a cardine magis recedens , magis lu-
teus, & rubiginofus euadit,
go Co/icha propter formam Piriformis dicenda canaliculis
rotundis minutatim fulcata . Albo colore, & circa cen-
trum citrco, & fubviri^i , tribus inkiper vndis fuluis notatrL-» •
Nafcitur in mari Indico ,
QQ Concha flrigis femicircularibus fulcata,f>ri;s vcro perfecSe
•^ planis, fupra quas veluti vcprium acumma rite difpofi-
ra eminent alba colorcfrequens in litore Adriatici finus.
g I Concha Indica vifu prodigiofa, finuolis rugis afpera ma-
ris vndas fauonio crifpatas reprxfcntat , inter cseteras
hoc fingulare habet in crifpis, quodita difponuntur , vt in me-
diatefla: facica cardine ad oram , in altera vero parte ex vno
iatere ad aliud excurrant , 8-c fi tuniccc quibus componitur dete-
gantur ; tranfuerfo , &miro opere contexta' videanturrmaculis
furui, vel cailancicoloris Infularum inflar in mari, fine ordin^,
difpofitis nocatur .
Con.
CLASSIS II. Fii
Q • Concha fimilis defcnpta; num.Sp. coloribus mirifico opi-
ficio dcpicta. . Sulci parum , teHia vero admodum exca-
uata , diuerHs coloribus Cimul milHs, ita alpergitur,&: fucatur,
yt opus acu pidum in lapide expreilum videatur.
«n E litore maris Atlantici delata Concha ha;c fulcos dup-
^ plicatos , dc veluti capillorum trices contextos oftendit ,
colore, vt plurimum fubHauo , in ftrijs yero aliquantulum rufc-
fceiiti . Cingicur iafuper pulcherrimis zonis fulais, heluaceis,5i
rubefcentibus in limbo euanidis, muitipiicique in loco paulatim
decoloratis .
QA Concha flriata vmbone roftrata vinofo colore terreis ma-
^ culis diftinfito .
g ^ Concha, qux a Latinis dici poteft Echinata ftriata ; ful-
catur cnim rotundaris canaliculis , fupra quas fpiflx
fquaniae eminenc altera alteri perfecte coaptata,ac fuperimpofi'.
ta . In mari Rubro, (iue in ftnu Per/ico generatur , Plurimi ab
omnibus habetur non form^^ folum elegantia, kd colore exube-
beranti rolarum, quoin parte concaua viderur imbuta .
^^ Etiam hcec aliain MafTiliano litore inuenta , Echinata-j
^ ftriatadicenda meritoeft . Strias enim magis inter fc^
diftantes armatas habet aculeis rotundis , &: robuitis ad vulne-
randum aptiflimis , Color illi eft ex fuluo, & citreo , pundtifque
rubidis afpergitur •
Qy Concha ftriata Echfnata fubrotunda , a fuperiori diuerfa
^' obdiftantiam ftriarum maiorem , & aculeis non hifpide
fpinofis , fed plumarum inftar leuiter crifpatis , colore olfeo ,
vel puniceo . Nafcitur in Adriatico .
Q g Nux maris dicitur Concha hic pofita, Tarentino in mari ,
"^ & alibi frequens . Striac valde fpUix , & rotundatx colore
albo fuluis, vel rufis maculis notato •
Qo Concha fafciata dicta a Tarentinis Camadia de Z«w^,quia
^ i\\ pknilunio impinguatur . Tefta crafla , colore albo ,
furuis zonis cinda .
I OO Nuces maris ab alijs diuerfje in parte concaua candid^ ,
in eonuexa ex albo flauefcunt : ftrias habent zonis
«iiuerfimode fliuefccntibus , & caftaneis fafciatas . Abbundanc
his litora IcaliGe, icd pulchriores mare Affricanum producit.
Hadtenus de Conchis Biualuibus . Impolfibile enim eft
omnes recenfere, quas immenfi Pelagi fcecunditas calamo de-
fcribendas fuppcditaret » Centenas Species propofui, vt aliquas
jimn-
;?i« PARS SEGVNDA
nunqusm ab Autoribus defcrfptas Indicarem , quafque curio-
/is Natura? perfcrutatoribus duxi forc noii iniucundas . Claf-
fcm igitur oculis fubijciamus Tertiam ,qua non (blum numero
plurcs^ /ed yifu dffledabilioies compleduntur .
CLASSIS TERTIA.
ComprQhendens Teftacea Turbinata ;
j #*^Oncha potiiis quam Cochlea exprimitur in figuraJ
^J prsfenti, in qua os tellje valde anguflum videtur
inore Concharum . Turbinata tamen cft in parte, qua labrum.*
iufieditur, abfconditque fub fe fpiras , guibus circumducitur,
Cardo, cirea quod Turbinatur, aliquantulutn eminet, illumquc
tubera quacdam aculeata coronanr . Colore exprimit candidum
raarmor ', macul^ quccdam caftaneo , vel violaceo colore certo
Oi-dine, ac intcruallo in girum difpofita: inflar ©peris fegmenra-
ti duabus Zonis eam cingunt in medio • Pars concaua nirct,
vt Porcellana Sinenfis : ab aliquibus velum nauticum vocatur
propter figuram , in qua nauium carbafus exprimitur , latina_^
Yulgo di^a * In Perfico mari colligit-ur .
2 Coohlea eodem nomine fign'ficata, at a csteris valde dif.
crepans , in centro huius eniinct quoddam tuberculu-m
Balano fimile . Colore, qucm habet carneum , iquilliticam ce-
pam refert in parte giiTtbofa^ in concaua vero e carneo albicat
perfedte leuis , &: nirida . In Indijs Orientalibus frequens , &
apud Infulas quas dicunt Philippinas iniienitur trccenis libris
ponderans, eaque in arte coquinaria ad carnes elixandas , &
in Templis pro aqua luftrali feruanda IncoIjE vtuntur .
5 Cochlea quafi omnino in Concham vulgarem explana-
ra, intus liuida extra caltea : e litor-e Hoilandico habui»
binasvcro alias huic additas ex Siracufano «lari. Patet in_,
earum centro foiamen valde profundum,circa quod orbes oc-
cultiproducuntur.3 Mirificc pinguntur a Natura : vrphirimum
colorc Icucopha:o , aut vjolaceo diluto teflje coloribus jutej^ ,
rauis, caltaneis, luridis, & rofeis punifcatim notuntur , In paric
xucrim liuidie, v.el cinerear .
Rotun-
CLASSIS III. 113
A Rotunciiores fuperioribus funt iRx Cochlcx , quaruni_>
labrum in medio ore fatis aperto inflev2itur , muitae ex.
his colore vinato, aliquge badio, multse fanguiaco, vel violaceo
afperfce . In parte externa albae, tefta adraodum fubtili .
g A terrenis Cochleis hxc non differt, nlCi colore , quo prs-»'
' ckra rcdditur, Binas e litore OlHenfi prop^ llomam_j
Amicus ad me tulit poft maris procellofi alluuionem , quaruro.
altera fulphureo fiauefcit , & linea oftrina fubnigra per me-
dias fpiras circumuoluta fafciatur, aitera vero rofco diUicido
pulchrc purpurafcit,
^ Exprimit tefta hxc Cochleam num. 2. pofitam , at ali-
quanto magis abbreuiatam, & rotundam, magis etiam_j
in cardine prominente inftar glandis , exprimuntur orbium cir-
cumuolutiones , Huiufmodi aliquas habuimus e iitore Iberi-
co, colore varias : alia enim aibido pingitur, alia Iiuido,carneo,
vel figulino, maculis nigris notato .
^ Cochlea in Rubro mari generata, grauis pondere, coloro
' eburnea , circa labrum quo finitur,plicas minutas indicat
veluti in tela Oilandica crifpa ; Ex oris apertura magis longa^;»
quam lata dente quodam exerto quaft in duas prirtes diui-
ditur .
§ Leuem teftam habet hcec Cochlea tribus orbium anfradi-
bus fiiiira : colore flauo fiue citreo , in maiori orbe ni-
gricant iineola: flexuofx , in altero vcro iinx parum excauata:
finuose ferpunr .
Q Oleariam dixerunt hanc Cochicam Veteres , eo quod lu-
■^ cernsE loco , vel pro menfura olei eadem vtercp.tur . Pe-
po.nis magnitudinem asquaatem Indiarum Incolx expifcantur .
Cortice veluti marmoreo , & crafio tegitur , quo fi denudetur
pulcherrimum margaritarum nitorem oftendit , vel vt gemma_j
Eliotropium dida multicolor apparet . Inter pretiofa vafa au-
reofque calices fupra Principum menfasob eius venuftatem^
reponi&ur.
IQ Conchylium RoniJeletij fortafie eft Cochlea haec, eo eniiij
nomine, licet generico,videtur indicatacum dixit : Con-
chyliuin ea partc latius qua in turblnem defmit , fine aculeis •> &
tnberculiSi foramen «0« rotUTidum, vt in Purpura, & Buccir.tu» ,
fed longum . Ab eadem purpureum colorem produci Piinius
aiferit, at quia eodem nomine generico , & vniuerfali , idco dc_;!
vcritare hiftorijE dubitaudurii piofccto cft . Pro CQmpf rto tan-
P. tum
1 1 ^ PARS SECVNDA
tiiiii habcm iis muItipJices Teflaceorum fpccies ab eius pulchri-
tudiiie fupcrari : colorem enim album oftendit , maculis qui-
bufdam itanotatum, vt veflem Attalicam auro,argento, & mui-
ticolori olofcrico textam -imitetur, Qaare Galli iii exco""itan-
dis Cochlcarum aptis nominibus non minus ingeniofi , quani-->
in Fioribus fjgnificandis Bdgx, eam Drap d'argent , Hoc eft ar-
genteum textile, nominauerint .
I i Cochlea Caelata antomaftice dicla, ed quod opercuium_»
habeat inter ca;tera /ingularc . Omniujn enim Cochlea-
rum calci adnafcitur opercuIum,inquit Ariftoteles , {ptod carni
bjcret) vt vnpiis nojier , & ab Animali intra teftam dLid:um_» ,
illam perfedc claudit ; quapropter idem Ariftoteles docuic
omnia Teftacea dici poileiiiuaiuia . Multis in locis frequenter
reperitur, kd non inomnibus se ]ue pulchra . Omnis quidGm_j
craflb fcabrofoque cortice colorislutei tegitur tanquam criiici
ferreoque munimento loricata, in quo innumeri pene puluilli ,
ftrigae, fquamulae , & iilamenta crifpata , adco pulchro ordine_>
difpofita apparent , vt opusphrygium in rudi eorio acu pictum
diceres . At fi decorticeturmargaritarum nitor^ decoratur,&: tu-
bercula fupra orbium circumuolutiones fpirali difpofitione rc-
currentia,ed miiiora,qu6 niagis ad macroncm accedunt , mar-
garitx bifariam diuife videntur . Quamobrcm Cochlca Perlata
dicitur a nonnuilis.
j 2^v Alix' cuifdem fpeciei ftnc cortice codem margarita-
) rum nitorepra;jiar2e , fed in diuerfo profpectu oculis
J 3^ rcpra:fentats .
14, I^uplex operculum earurn; In alterius fuperficie plana fpi-
ralis linea apparet,qua tota mafla lapidea videtur in orbes
circumfiexa. Pellicula hxc tegitur colore fuiuo, oleacino, cum
tophino mifto , casterum intus cburnea . Altcrius vero facies
illa eft, qu3e Animali adhxret, aliquantulum labrofa, in margi-
ne depreiia circa centrum • Colore , vt plurimum igneo , vel
arantiato , vel balauftino, aut carneolo, quem fubuiridis cuni_j
terreo miftus circa centrum deturpat . Vmbilicum marinum-»
propter fimilitudinem cum vmbilico vocatur a multis , a. qui-
bufdam Belliculum , a nounullis Lapis S. Margaritx , dc oculus
S. LucisE , fbrtafle propter virtutem afterfiuam humoris oculis
noxij, aut quia contra vcnenatas oculorum fafcinationes infan^
tcs iuuat,quorum e collo pendet tanquam pretiofum amuletum.
Auguftinus ScilU agens de corporibus in lapides conueriis
in
CLASSIS III. 115
iii epiftola , qiiam fatis crudite fcripfit , oua pbtius Cochlea*
riiin dk fibi fiiadet , fme animalcula abbreuiata , nondum per-
feda, dc ab eifdem Cochleis gcnerata . At. alibi examinanda-»
rcs efl .
j c" Cochlea vno profpecSu vifa non diflimilis ab alia defcri*
pta num. i. ex altera vero Piriformis apparens. Ex In-
dico mari defertur fragilcm , & fubtilem teftam liabens fub ve-
fte admodum eleganti, reticulato quodam opere diftinfta , co-
lore vinofo fiue carneo , cum maculis muftelinis fine ordino
difperfis .
1(5" Niuis candorem imitatur hsEC Cochlea, e Papiracea fub-
ftantia videtur compada , at non plicatili . Semicircu-
laribus canaliculis diftinguitur, inter quos ftri^ fere plana: ma-
culis flauis teflellatce .
17 CochlesE eodem modo canaliculatse fimilibufque notis
diftinfl^ . Tellam habent fuperiori craffiorem , os valde
labrofum, & valuulis coronatum , in cuius extremitate foramen
profundum patet ; exeodem cuticula qu<edam fupra orbium_>
niaximum diftenditur quafi glutine aptata . In Siculo mari
colledas habui .
I 3 Cochka maris Mediterranei , dida a Rondelitio Echino-
phora i tuberculis , quibus fpirse frequenter gibbulofa:
tumefcunt , &prx)portione feruata diminutis , Candida colore,
fed rara .
jp Echinophora frequentiffime ad vicflum colleda , figura_^
alteri fimilis, colore autem tophaceo,vel murino .
20 Cochlea a nemine obferuata , & Vlyflipponenfi in litoro
reperta, in parte concaua colore candido , carneolo inLj
gibbofa . Hxc infuper tranfuerfis lineis tanquam fcalpro inci-
iis rugata , punftifque fuluis afperfa. Ex binis oris labris alte-
rum inficxum prominet, alterum vero fupra maximum orberrLj
cxpanfum crenulas abdit ; Eidem ligula qusdam adiacet , bi^
fariam cingens teftam, quatuor notis ex fuluo nigricantibus
diftin(fta .
2 1 Proximc fuperiori in plerifque notis fimilis eft Cochleo:
huius tefta, at fine ligula , & maculis j DifFsrt etiam la-
bro turgcfcenti, & triplici plicaturaglomerato.
^2 Cochiea ex nouo Hifpania: Regno Americano ad celcber-
rimum prsclarumque Virum miffa • Marmoream fub'
ftantisni fuo poiuiere refert j rotundis ftrijs vbique crifpati^ »
p 2 or-
ii6 PARS SECVNDA
orbium anfractiis, itaprofequentibus , vt vbique veluti funicu-
lis cinda videatur. Os a cscteris diuerfum illi eft. Videtur
cnim,qua niucro orbibus finitur flride flrangulatuni . Solet ab
Indis Americanis foliata piclura argcnto aiiroque mifla deco-
rari ad mcnfas, &: Altariaexornanda.
2^ Lcuis uOix Turbo in mari Adriatico frequens , fubtilifn-
mis crcnis crifpatus , colorc lapidis Tiburtini , tribus fu-
pra deccm orbibusj licet mole paruus, cxtenditiir ,
^A Maiormole iiic alter Turbo dccem tantuni orbibus fini-
^ tur,valde autcm illi tumefcunt omnino Iculgati, Color
incil illi marmorcus fubalbidus , &: aliquantulum vetuftatQ^»
ilauefccns .
2 c Conuenit h^ec Cochlea cum altcra num. 1 7, defcripta, iiij
ftrigis, & maculis . Bafim autcm planiorem habet: vbi
Ariarum orbes finiuntur, Vmbilici forn^a apparet , quamobrem
dici potefl vmbilicata . In fummitate oris plicaturx cmnes
/Imul glomeratcE quafi galericuli cirrum clcganter efformant ,
Coiore vbique efl candida , &: adco pcllucida , vt nota- externae
cx rubigine rufefcentes etiam in parte intcrna diflingnantur. Ex,
Indijs Oricntalibus habctur.
25 Cochlea quafi funicuiis fpi/Tis cinu:a,&: in fpirarum du-
dibus dniiinutis , colore rerreo , dc violacco diluto bico-
lor apparet •
27 Intcrpulchriores reccnfcnda eft hxc Cochlca cxtero iii-»
mari Indiarum progenita , & partium fabrica elegan-
tiiTima . Cochlcam depref?am vocarunt NonnuIIi ficuti cxte-
ras> figura quafi planas , mirum Naturar artificium in ca non^
diftingiientes . Figura hic expreffa cius faciem planam often-
dit, in qua Cochlidij gradus, eo minores , & angufliores , quo
magis ad anfractuum centrum defccndunt , Nituntur auteixL-»
lateri vcluti muro,ab ore vfquc ad imnm mucronem turbinato,
atque Cnchleatos anfraAusa Cochlidio diuidente , illumque_>
diise linecE candidis, & caflaneis maculis alternatim telfelIat.E iii
vtroque limbo comitantur in parte exrerna , vbi teifcllati linea-
res orbes recurrunt . Fimbria dus e(i codem colore finuose diC-
pofito,aIteramque teflas faciem exornantc maculata .
28 Ea ell, quse fub hoc numero poniturparum eleuataquam-
uis gibba , ladeo colore imbuta ; lineis partim furuis
^^artim colore eaftaneo teflellatis cxornatur .
Huias
CLASSIS Iir. 117
2Q\ Haius chara6lei-ifHca eft quidara /inus cauus vciut
■^j Vmbylicus, vnde Cochlea vrnbylicau diciturjab ali-
3®^ quibus vero Tigris noiniaatur , fupra colorcm ebur-
neum,quo pars extima tegitur, atra; maculae miro quodam ordi«
iie funt difpolitae, fi vero Japideo quali cortice denudetur ar-
genteum margaritarum candorem oiieiitat . In Malabarico iinu
inuenitur •
3 I Argcntcam fubftanriam Conchsc niargaritifers habct hsc
aha Cochlea ex litore Oliandico habita , horrida a;que ,
ac venufta , inter ca;teras nonminoris pretij eft. Corticem_f
enim habet loricatum , afperum, & tuberofum ; frequenter ra-
cemofacorniculaqugdam glomerata, & canaliculata ex eodeni_j
ita emiiient, vtlicetex iapidei fubitantia formata, ex mollicera
videantur bradicam cucullatam ad viuum exprimere . Multi-
color dici potefi:, cum paiiiceojterreo^viridijviolaceo, atrojfex-
centifque alijs dilutis coloribus fit afperfa .
3 2 ^^ aliud Cochlearum genus tranfeundum nobis eft, quas
Turbinis nomine figuificabimus . Turbo autem ilic_?
dicitur , qui ex ore lato pauiacini produdus m acuti(Iiuuim_^
mucronem dc/init, quare magis longus eit , quani latus , Co-
chkx vero orbibus minus exteniis magis latag funt quam lon-
gx . Plurimse inucniuntur Turbinum fpecies, & onines admo-
dum pulchrs . Turlx) indicatus ab hac figura non folikn ex-
tenditur orbiuni circumuolutionibus , fed ipfo ore , quod o-:T
Purpurarunn yalde fimile ell , benelicio caualicuii , qucm ad
finem vtilem , licct nobis ignotum Natura fabricauit • Co!ore_>
carneo, aut fubfiauo , mukis in locis frequentcr reperitur .
2 jTurbo niuea albedine candidus-A' ieuigatus.In tribusOrbibus
quibus finirur,exaIbo nigricat,acro colore mucroiuduitur .
Poflent hoc loco dcpingi alij figura fimiles coloribus flauis ,
rubeis, fanguineis , leonatis , tophaceis diuerfimode miftfs di-
uerfi, luxta Syracufas, & Catacenfe litus copiose habetur.
^A Turbo ftrigis femilunaribus, ftri;s autem plauis rugofus ,
frequeater inuenitur albus, vclplumbeus, aliquando fla-
uefcens, .?c violaceo colore in aqna diluto tindus , raropundtis
fuluis, & rufefcentibus afperfus .
2 ^ Mc[UQ fpedtabilis d\ hic alius , vbique /jiiuofis lineis
tam bene fulcatus, ac fi effent fcalpro incifz . OfIeum_j
colorem habet, & cum binis alijs ftiperioribus in Adriatico
^eaeratur , Paruajmolis funt. Horuni tameu ficuri^ & alio-
iiS PARS SEGVNdA
ram hiiiurinodimagnicudinem Microfcopij ope ampIificatam->
exhibcbimus , vr cJarius abdita parcium ftrudura in rebus licec
ininimis oculispatcfiat .
2 5 Turbo inter Cochleas potius numerandus , ore longo an-
gufto, & denticuiato , vt in Concha Vcncrea, colore al-
bo, Cum notis fukiis , yel rufis cum albo paulatim confufis .
Sulcis ftriatur aequali fpatio diuiiis , & opere quafi telielUto ,
propter maculas nigricantes, decoratis .
27 Turbo oriza: magnitudinem non fuperans ; at fi moIe_,
paruus , maxime quidem venuftus , tribus coloribus , a
fc|uibus elcganter diflinguitur ; flauo enim tegitur, fupra quem
fafciola candida piceis maculis teHellata lineam fpiralem for-
mat, orbefque tcltcE inclufos indicat,5cpellucida veJuti fandrac-
cafuperinducla vndique nitet .
2 g Turbo cinereus finuose produ(f^us cum flrijs nigricanti-
bus .
q Q Turbo albus, & leuis , in quo orbes videntur turgercere_»
beneficio ligulx aftricloria; , qua: fupra eofdem ab orc_?
vfque ad mucronem circumducitur ,
^O Turbo in Syracufano litore frequens , albo colore, fafcio-
lis ex fl^uo nigricantibiis fegmcntarus , (5j nitens . Inter-
dum violaceocolore tin<S:um mucronem habet .
^ j Turbo Leuis , pullus, cuius orbes c dextera in /iniftram
conuoluuntur , ore comprefio , denis fpiris falligiatus ,
tcnuis, ad magnitudinem auenie grani fadus vnciam dimi-
dipAii Jongitudine implet . Eius balis paulo anguftior eft \'dut
alcermucro, mediaque pars intiimefcit. Apertnra angufla , 8c
ad imam eius partem finuofa , item cius oiae leuiter reflettun-
tur . Orbium anfradtus linea nigricans comiratur , quam_»
veluti fihun tcnue , & album tefice infertum punctatim fi-
gnat.
^2 Tnrbo tredecfm fpiris conuolutus j quas punda e coloro
caftaneo, induplici linea difpoiica pulchre exornant.
^5 Turbo , qui cum proxime fequenci propter figuram fimi-
Icm inter Buccinas numerari potefl , de quibus fuo loco
inferius agcnius, at quia molis paruitace inepcus efl: ad fonum ,
Buccina non dicitur . Frequens eft in Adriacico mari , & le-
uiffimus tefta, oui corticaii rcferente , colore figuiino , vel
vinofo .
^A. Turbo cuius maximus orbis vcntricofus , ore prodigiofo
qua-
CLASSIS III. 119
quatiior d:ntibus munito , qiiibus ferrei veluti clauflri apertu^'
raeffiiigicur ; lutus a!bicat,foris caftaneo colorc.
^e Turbo aliquando oitrino diluto tinftus , aliquando vinofo
colore , interdum ofribus fimilis . In fingulis orbibus
inftar aurantij decorticati videtur m plures ^quales partcs dif-
fe£las> quas fafciola plana elegaiuer dirnnguic «
4< Turbo colore flauus, tefla admodum fubtili , ornatur a
quiburdam tuberculis (upra orbes eminentibus , quos
veluti filum fpiraliter dudus ara^iffime flringic • In Adriatico
reperitur, & in Lufitanico mari frequenter,& pulchrior .
Aj Turbo furuocolore tranfuerlis iineis profunde canalicir-
latusj quatuor orbium anfra3:ibus finitur , teflam haber
valde craffam, & robuftam .
^Q Turboveluti malleo frequenter comprefTus , Pars inte*
~ rior albicat, circa oris apercuram inter labra reflexa alte-
ram partem dentatam oftendir . Ex ipfa ligula qusdam nafci-
tur , orbemque ad mucronem vfquc conneclit modo tdix infer-
ta, modo apparens, Ced alio in loco collocata.
/in Turbo ex oleacino colore albicans, pundifque a-tris afper-
fus, & quaii fandracca pellucidus .
^Q Turbo figuram nuclei oiiuarum refcrens, duabus fafcijs
altera candida , atc a picca cindus .
< i Turbo Pyriformis iquamis plenus, colore cinereus, Hunc
cum quatuor pr^cedentibus ex Indico mari habui.
<2 Qnatuor fubfequentibus figurisTurbines exprimuntur
Buccinis fimiles , at quia mole paruos inter Turbines
rctulimus . Malleolo negligenter collifus videtur , hic primus
quia jnaEqualitercomprefliis . In ora aperturas labrum eieganrer
refle(rtitur,& animalis collo locum pra^bet cum ad motum exerit
caput e tefla .
<5 Turbo feptem fpirarum anfradibus finitus, ore valde lon--
go, leuis vbique , colore lapidis Tibortini , interdum ex
heluo fubniger .
CA Supra modum tenuis , ac tener efl huius turbinis tefla_» ,
adeoque admodum pellucida,& leuis efl . Ei ingens aper-
tura oualis , color efl ex fiauo albefcens, intcrdum vinofus . ln-
tra trcs fpiras finitur , quarum diix inferiores ad raucronem_-»
admodum exiguse .
< e Longior antecedcnti Turbo , & leuifflmu s , <:olore atro
£uin nicore .
Tisr-
'I2 VAKS SECVNDA
^(j Turbo leuis fafcioJa tenui in orbium commifliiris arde
ligatus carct mucrone acuto , fed veluti bafi rotunda fi-
nitur, colore eburneo • Viuit in fpongijs .
c-y Turbo Indicus . Vocari potclt Auena marina propter fi-
guram, qua cxprimit arundinem paluftrem , aut arboris
folium glomeratum . Colorem habet vinofum, noruUs, pun6:if-
que fkuis , furuis , caftaneis , & violaceis dilutis , ex nitoro
venuftis .
< 3 Turbo colorem Margaritarum fub marmorea vefte celans,
videtur comj3of.itus duobus teikx fegmentis, ira Cochlea-
tis , vt giros eificiant angulo cbtufo mucronatos , in quibas
palHm exeritur lingula qu^"dam,eleganter iilos exornans .
cp Turbo minutiflimis fulcis afperin omnibus fpiris , niaxi-
maexcepta. Hac corona piunulis plena circumdatur ,
in qua vclut in dilco vulentar alise minores fub/idere . Prope
ons apertuiam fi cernas , quatuor qua/i crifpis conuolutum di-
ces, hx autem pinnulse albicant in vefle pulla , qua tctus Tuibo
regitur .
^Q Alius fine corona: ornatu , colore liuido, interdum al-
bo .
5 1 Tuibo tuberculis vbiquc diftinsflu-s, qusr fupra colorem aa-
rcum mirificje albefcunt .
62 Turbo vndo/is anfra^ftibus produ<fius , crenulifquc tranf-
■uerils afper ; vnde eiinceo leuiter crifj^ato videturcom-
pofitus . Multicolor plcrumque , interdum albus, vel eburneus,
vel nigricans , vel fubuiridis .
^^ HuiusTurbinis pra-cipiia cjifiii-i.tiioni^ nota cjt , macula-
' rum candidarum , & fanguincarum difp.oCuio p Moco
enim colore fiauido , & cianeo diluto , quo tti\a pingitur con-
funduntur, modo ab eo omnino difiiijctx a]>parent . Vt pluri-
nium in Neapolitano Utore coliigirnr , colore olfeo tectus cum^»
.candidis notis .
^A\ Duo Turbines Indici maris, c^ui inter eos connumcran-
] di ccnfcntur, Muriccs .1 Latinis dictos . Binis colori-
*^5/ bus nempe a!bo, & pullo, quibus tcguntur,pene innu-
tneras colorum apparentias effingunt . Hic niuis fuperatur al-
f cdo, illic a nigrcdine penirus cclatur, in quadam partc paula-
t;m cclor pullus diluitur , 5c albus quod:5nimodo dctegitur ,
smboque icmperita mifcentur > vt tcrcius quidam cclor ex iiI;>o
nigrcicvns, vcl albcTccns ex nigro \ideatur, Qnjburda/n linco^
lis
GLASSIS III; iii
U$ piceisi qiiafi calamo hdls, & vndo/Is tranfuerse ciiigunmr*
.ic fi filaeilenc acu teftse inferca : Sulcos in longum dudios ha-
bent, Sc circa oris foramen valde produ^um, & anguftumjtefta
frequcntiliime crifpatur . Difterunt aliquantulum inter fe difpo-
fitione partiumjac colorum , qui tamen omnino fimiles funt iiij
ambobus . -
66 Qil^^q"^ fafcijs cingitur hic alius c^eteris elegantior. Altc-
ra' colore fubnigro eit , altera purpurea, velad minium
accedens, tcrtia fulua, viridis quarta, vltima oftrina ; omnes ita
a fummo vertice mucronem vfque ita circumuoluuntur , vt in-
teruallo quodam diftinda: inter fe , in eo videatur veluti album
indu/ium, quo turbo tegitur . Valde nitidus eft , & leuigatus ,
6c ab ladico mari cum cseteris odo fuperioribus habetur •
^y Turbo potius partium ftrufturajquam piduracoloris in
pretio habendus. Collare lineum canaliculatum nunquam
Artificis manus crifpauit , a quo exprimi poffet huius orisaper-
tura . Nunc-uam obftetricis manus regium infantem fafciolis
artiiicioiiiis cinxit, quam Natura turbinato huic Animali mar-
nioream mailam miris circumuolutionum anfradibus Cochlea-
uit : kd hunc videre iuuabit,, nam eius fpeciem verbis reprx-
{cntiVQ haud ita expeditum . In mari Rubro nutritur , & non_j
diiiimilis in monte Etrufco , quem dicunt Peglia i fub glebis
inuenicur ,
gg Turbo minutiifimis rugis a cardine vfque ad imum mu^
cronem crifpatus miro Naturas artificio . Prjecipuam_>
diftindionis notam prseftat os quafi perfedecircinatum , venu"
ftuni propter coronam quafi ex opere topiario compad^ann-j ,
csL'fariatam, iacinijs plenam, & coloribus galearum criftas refe-
rentem . ex Indico mari habui •
5q Turbo Tuberofus did:us a tubercuHs, qua» vberum inftar
ex orbibus (pirarum ad tutamen pendent • Os habet
cum labro admodun] produ<5i:o* In luto ftabulatur , quo fi
expolietur muicicoloribus fuccis videtur flne ordine afper-
fus , Iii eo viridis , furuus , & violaceus inter coeteros dikia^
guuntur,
yQ Duse paru:^ Buccinx i in quarum bafi foramen fatis pro-
fundum patet : vt parius lapis perfecle expolitus , ffinc
candid^,& nitid^E rubro,vel caftaneo colore teflellatse. In Indico
mari inuencas Purpurati Principis manus cs^teris hadtenus de-
fcripcis addidic «
Turbo
laa PARS SECVNDA
^l Turbo ex Indiarum licore habitus cum ali/s ; quiin hac
^ pagina defcribuntur , Figura quafi piriformis , minu-
tiflimis fulcis leuicer rugofus • Colore figulino , vel pu-
miceo*
- j^ Turbo cianeo diluto tinflus , pundifque candidis , ^ pul-
' lis notatus. Aliquando inuenitur albus cum maculis
rufis .
y^ Turbo, vt vifu dckcaabilis, Cc dictu non facil^ expriraen-
^^ dus. Huius Cochleati orbes fimul conne(5tuntur ligula
quadam, quse varijs in locis modo contexta, modo foris educta,
vefle quodammodo reticulata eos induit . Ea autem colore ell
furua, tefta Cochleata ferruginea,
^^ Color albus, & pullus diuerfimode confufi huius Turbinis
' cutem eleganter pingunt . Pars, inquaefloris apertura
aeque prodLicitur,ac alia, qu« plurimis orbibus finitnr . Ab hac
conus exprimitur in aequalia tubcra diiUnctus .
y e Turbo Muricatus , fic didus a corniculis quibus Murices
' muniuntur , vefle alba tegitur , quam pIurim^E lineolse
rubr», & flause finuose inflexa: reddunt indumenco Pcrfico
iimikm •
*76 Turbo paritcr Muricatas , qnafi ex funio nigricans , & li-
' iieolis magis fufcis circumdatus , paruus Jicet mole tefia
duritiem filicis aquat .
0y0j Oculiis Cacfius antonomafiice dici potefi: hicTurbo . Ex-
^ ' primit enim colore cinereo pellem felis melitenfis, ciuf-
demqueoculosquibufdam tuberculis in fpirarum dudibuspuU
chra difpofitione aliquantulum eminentibus , in quibus casfia
veluti pupiIlapellucet,coIore ex leonato nigrefcenti coronata-» .
Alia etiammmora tubcrcula in fpiras difpofitajoikntat colore
fufco, quo Cochle* venuftas augetur . Rara eft > & in Indico
litore inucnta , & nunquam ia vllo licct praediuiti Mufeo
vifa-» .
m^o Turbo vulgo Garagoo diftus a verbo Hifpanico Scaragol ,
' multis in locis frequens mulciphcique colore tindtus,
ftrijs crifpatur inftar retis difpofitis , & m fingulis nodis ii-
ae interfedionibus earundem vcluti ferrco ftiio contufus vi-
detur , ,. , ..
jQ Tnrbo Tubcrofus quafi fubtiii , &: candida tela Ollandica
' indutus, qua? in multiplices plicaturas , & puluillos
corrugatur : orbium ajifras-tus obfecwndancss , quidam veluti
funi-
CLASSIS III. 123
funiculus colorc vinofot & rufo intermediati
qq Turbo in Siracufano mari fretjuensj fulcis vndofis afpcri
. at prxdarus fabrica colorumque varietate . Singuli enim
orbcs ex duobus teftse fragmentis conftarc videntur, quorum-»
vnum candidum ell, alrerum ex fuluo purpurafcit •
g I Niueus eft hic alius , notulis ex fanguineis nigricantibus
veluti calami dudibus fignatus > atque in partes fere
squales diftindus , vt Pepones .
Q 2, Innumeris pene colonbus.fimul miftis huius Turbinis cu-
tis pingitur : inparte interna, vtplurimum albo,circa_>
oris aperturam violaceo, 8c nitido, in eKtcrna afpereft, 3c luto
deformis, fub quo ftabulatur .
g^ Turbo albus , in cuius orbihus labrofc teftas particulcs
paflim pendent mucronem verfus,tanquam pinnulaj,& la-
cini^ lapideae , quibus formae elcgantia augetur , & magis qui-
dem a pundis rubiginofis , quibus fpirali linea difpoiitis no-
tatur ,
g^ Rarus admodum hlc Turbo eft ck Indi/s habitus » colore
ziziphino . Aurcus,croceus,&: candidus etiam inucnitur,
& admodum nitidus . Circa fpirarum commiftliras fofticular x-
quali interuallo interfe diftantes apparent,alterum oris iabrum^
falcatum prominet,& infieditur, vt in cane vcnatico .
g e- Turbo, Pentidadilus, a verbo Graeco di<^us,hoc eft qufn-
que digitc^ fiue appendiccs habens . Quatuor muniunc
aperturam oris , quintum a fpiris in conum produ«5iis furma-
tur . Intus colore albo pingitur , extra albo etiam flaue-
fcente . In adiacentibus Europse littoribus frcquenter col-
ligitur .
g5 Turbo albus, Sc leuigatus . Marmoream teftam gcrit,pr^-
ter primum orbem planum cxteri funt gutturofi, & velu-
ti ton/illis tumentibus pleni.
g^ Turbo Pentidadilus alteri iion abfimilis circumuolutio-
num numero, & fabrica . Differt autem tefta fubtiliori,
& aculeos minus produfftos habet , vefpertilionis , fiue dra-
conis alam imitantes . Niueus habetur colore ex litore Vlyf-
fipponenfi .
8 S Turbo, Magnus appellatus , quia omnium , quos haj£lenus
obferuauimus, cllmaximus « Colore pumiceo , vel figu-
lino , ore producfio , crenulis tranfuerfis crifpatus 9 fupra or-
bem cgeteris maiorem ceruicem veluci bouinam , <Sc robuftam-»
Q^ ^ oftcn-
124 PARS SEGVNDA
oflcntat^ In mari Rubro frequens , ^c in monte Pdio Etruri«
inuenitur .
gp Piramidales Vrnas ,.quibus cadauerum cinercs Prifci
feruabant, Turbines fequentes cxprimunt , Bafim am-
pliorem, 3c planiorem, quam in fuperioribus hi habent > qua de
caufa etiam affim.ilantur Turbini luforio , qui a Grxcis Trochus..
dicitur , a Virgiiio eleganti Carmine indicatus , cum narrans
Reginam illam furijs agitatam, dixit .
Ceu quondam tarto volita.ns fub verhere Turho ,
^uem pueri magno in gyro vacua atria circum
Jntenti ludo exercent .
Strombi nomine cum Plinio nos iilos indicabimus , qui tamen
tam varios, &miros , yelnon agnouit , vel neglexit, Sub hoc
numero defcriptus duriflimo fub cortice albo , & fubuiridi
Margaritarum nitorem , veluti crifcallina pelle circumteclum-»
celat. Ex mari Brittannico miflbs mire oculis fpcctabiiis.
QQ Strombus Tuberofus fpiflis valuulis intumefcens . ex ar-
gentea fubllantia videtur fabricatus>quam faxca cutis cir-
cumdat . In ora Pifcari^ colligitur .
Q j Strombus minimus in arena litori, Adriatiei frcquentifli-
nnis , licut , & alibi . Colore vinofo fiue flauefcenti ,
maculis rubricantibus , ac terreis notatus , vbi fpirarum or-
bes coniunguntur fubucularis albidior vna cum fpiris circum-
fieditur.
g2 Strombus admodum productus decorticatus, colore mar-
gai-itifero^tranfuerfis fulcis corrugatus.
Q3 Margarit^ nitor eriam hunc alium condecorat , tegitur
-^ tamen a cuticula crocea, Sc nitida • Faniculo pariter cin-
gitur in fpirarum coramiiuiris colore paleari, notulis vitellinis,
aut lienaribus teffellato .
Q4 Strombus Auritus , ex parte enim , qua ^ris apcrtura efl ,
prominet veluti labrum auriculx Leonis fimile . Inueni-
tur apud fcopulos Syracufarum . TelU illi efl fubtilifiima , &
afpera , ex minutifTimis fiiis , qucX fetis equinis contortis
(imilia diilicilius fermone exprimi poffunc , oculis vero vfur-
pantur iucundius . Colore tingitur terreo , aliquando puniceo.
Pars autem interior argenteo cum glafteo millo , vt in marinis
Auriculis.
Q^ Eadem figura cxprimitur a prasfcnti Strombo . Vefle.?
^ ^ attalica crifpata cmKiem indutum dices , fi cingula , fu-
niculos
CLASSIS III. 125
hiculos , fila fimul intorta , & eoruni nodos mirabili quodamJ
artificio difpofitos obferiies • Vifu quidem eflet deledabilior
fi verbis exprimi poflent colores ladteus > Aibalbidus , viola-
ceiis , ametiftinus , ac purpureus j quibus formse elegantia aa-
getur .
05 Strombus Vmbilicatus in Indico litore cum antecedenti
. repertus . Hasc autem eft huius nota chara<fteril^ica_i
habere in centro tefla; finum cauum veluti vmbilicum -. naargari-
tarum , & coralliorum lineis videtur ornatus .
o-7\ Adriatico in mari generantur hi bini fbrombi , ciceris
L ) molem non excedentes . Concurrunt ad eorum orna-
P*^'^ tumcolores terreus, Tubuiridis , fureus , & rauus di-
uerrimode fupra oleacinum dirperfi , Aliquaudo in fummo
mucrone purpurafcit »
00 Strombus nj.ore maxime pellucidus , & veluti fajidracca_>
illa tectus , qua Sinarum Artifices fcrinia, baculos , &
vafa mire depingunt . S^nguineum colorcm habet notulis lie-
iiaribus macuiarum, argeiireumque oftentat fi cuticuia exuatur.
100 Scrombus pariter V{RbiIicatus,margaritarum ca-ndorem
ceLifis fub corrice marmoreo .
10 I Trocus antonomallice Magnus, &: Duplexappellandus »
Soperar enim cxteros magnitudine, & ex duplici Tur-
bine in bafi iimul coeuntibus videtiir compofitus . Pulchra-»
Itriarum tranfuerfarum dilpofitione fulcatur. Qaa fpirarum_r
turbines coaptantur, rotund» dnx circumferuntur alreruna ab
alrero dikn-immantes .
'I02 frocus Magnus , dc Auritus , fic dicendus abampla au-
ricula , quam in bafi circa oris aperturam extendit ,
In parte interiori fulget Vnionum nitor , iu exteriori cutis
lapidea, & alba , fafciolis terreis fegmentata . Vterqus hic Tro-
cus in Indico mari colligitur .
JQ5 Turbo inftar Muricis tuberculis armatus , Ex diuerfis
tunicis corticofus apparet , alterum oris labrum it.'a_j»
crifpatur, vt quamuis afperum,^ ruds elcgantiffimam formairL-»
oflentet •
104 Turbo Angulofus , & tranfuerfis lineis leuiter cfifpa-
tus,quafi eollam in bafi producitur , iuxta quod oris
apertura valdelonga, & incentro fpitarum foramen profunduni
patet .
105 "^"^^^ lapideis coflis ita mi\nitus> vt ipfi teftss fiiperim-
ii6 PARS SECVNDA
pofitae videantur, ac irtnatx dauiculo , qui a bafi ad mucro^
tiem vfque iii omnibus fpiris apparer . £x binis labris quae am-
plum os circumdanr, alterumteflae incumbit , altcrum Jeuiter
crifpatur . Colore , vt plurimum cinereo , terreo , conchyliato
diluto, velcalteo.
206 ^^^ Turbines in hac Jamina exprimuntur Obelifcis
potiiis quam Pyramidibus (imiles . Fifcarvli dicuncur
a Tarentinis , cum eo nomine alios non dxfllmiles /ignificent ,
quibus Pueri ad /ibilum edendum vcuntur , qucm dicunc Itali*-
ce Fifchio • Omnes partium difpofitione elcgantcs in Oceano
generantur, pragter eos, qui a nnmero 108. & iii, indicantur,
Aint cnim hi in Adriarico mari frequentes . Qui defcribitur fub
hac figura eius magnitudinem non excedit . Magnum tamen_»
artificium paruamole comprehendit. Spirarum enim anfradus
dcpreffi, & {[nx m acutum mucronem definences operc attali-
co exornantur notulis croceis diiHiuf^o ,
1 07 Turbo nitidus, & eburneus , in quo fpirarum commifiu-
IX vix dignofcuntur , maculis rufis notatus ,
I o3 Turbo molerti grani hordacei squans, colore figulino ,
vel tophaceosfpiffis contufionibussEqualiter excauatus»
100 Turbo Indicus niueus, & nitens, ex binis fafciolis Con-
chiliatis , quae triticea folia fuo acuniine exprimunt ,
ab vtraquc his cingitur , orbiumque commilluras leuiter Cian^^'
tus vix demonftrac . Rarus , & pulcher •
I lO Dl'PP^^<^3^'s fpirarum anfraciibus conftare videtur hic
Tuibo j quarum fingul^e frequentibus fulcis a baii
vfque ad mucronem du-dis crirpatiu: • Colore terrco , vel
aibo .
III Turbo in fpongiarum cauitatibus viuens , frcquens inj
mari Adriatico . Orbes habct mira arte compofitos
extefia, qu£E videtur primum rotu/idara , deinde in fpiras cir-
cunuorra , &: funiculis frequenter conuexus , vtpIurKiuim can-
dido colore, funiculi autem liuidi pundis rubicundis , flauidis,
& Conchyliatisdillindi, aliquando iuuenitur aureus, vel rofeus
albis filis ligatus .
JJ2 Turboalbus , venulis rubris , aut rufis difcriminatus .
Spiras habet inftar hclicis ferres , qua; Jiguis infe-
rituF .
I j 3 Turl)o ebunicus fulco admodum profundo cxcauatus,
quem duo v€luti cingula fimul vnita comitant«r , vt
in
CLASSIS III. izj
in bafi columas: corinthia: ad ornacum componimtur ab Ar-
chitedis .
jl^ Tuba dicitar ob longitudinem hic turbo , colore of»
fco . Diftinguuntur in rres; veluti partes eius orbes a
duplici fubuculari , qui a bafi vfque ad mucroncm fpirarum-j
dudlusp rofequitur . In Periico mari , fed raro inucnitur •
11 S Turbo eodem tubae nomine pariter /Ignificatus , longi*
tudine xqualis fupcriori , nec minus elegans . fcxde-
^cim, & aliquando viginti fpiris finitur , mucronem habet mira
proportione valde acunoinatum, colore eft eburneoi & Cochlsa-
tis crifpis corrHgatus.
II ^ Strombus iadeus, & leuis, m quo vbi funt orbium com-
mifllir^ profundus canaliculus circumducitur ,
1 1<^ Turbo inltar helicis ferre^ , notulis rufis fignatus ; duo-
' decim fpiris produftus • Dicitur ob longitudinem-j»
Fiftula Mufica.
1 1 8 ^odem noaiine fignificare hunc alium pofTumus, a non-
nuliis Cerainum Cornudidltum. C^eteris prsftat lon-
gltudine, &: notuJis Conchyliatis, fiue ex purpureo colore ni-
gricantibus,qu*E iuxta fpirarum commifluras in girum difpo-
fitx cburneum colorem , quo tingitur , pulcherrime difcri-
minant .
I lO Pulchrior antecedenti eft praefens Turbo,qiiem Galli cum
Ollandis Pontificiam Thiaram dixerunt . Triplici Qnim
corona decorarus videtur , quam fpirs tubcrculis eminentibus
formant in cono . Mi'ior cono,oris apertura efVmotulis arantia-
tis, vel fandichinis afpcrgitur, &: ob raritatenimagni^ftimatur.
120 i^Iuris tamcn habetur alius ab hac figura indicatus ,
quam Galli appellarunt Plumam a proportione qua-
dam cum pluma ftrutiocameli . Eius pulchrirudinem augenc
macuIsB igne* ^ ac rutilse , fupra^lacieum colorem quo tingitur
diffeminatae .
121 Turb® Ventricofus di^S^us a primo Orbe , quo csrteros
amplitudine fuperat. Pr^cipua nota illi efl labrum den-
dculatum inftar rotf in horologio, & roftrum veluti nauale^* ,
quo viam tentac dum mouetur , quare Turbo Roftracus dici
ctiam potcft , vt ab alio ventricofo diftinguatur .
122 Cochleas in hac 'lamina figuratas Turbines nonnulli du
xere , Nos Cylindros appelUbimus propter figuraiiL^ ,
mx% Cylindris aflimilamtur i perfedd emm leuigatl ira rotun-
dannir
123 PARS SECVNDA
dantur , vt niillum fpirarum fignum appareat, nlCi in bafi , quae
plerumque eft admodum plana , vel lcuiter orbium commifl^uris
iiitumefcit. A Cylindro tamcn rcccdunt propter mucroneirL-» ,
quo coni potius iigurain induunt . In ipfo oris apcrtura ea-
dem ferelongitudine produda, & angufta . Cseteris Cochleis
prcEftantcoloruni varietate , qua vnda-, linCcT, farcise , meandri
pund:a, foiiofum , & frygium opus in eorum teftis adco pul-
ciire formantur , vt maris portenta dicenda merito iint . Poii-
tus fub hoc numero, in Indico mari repertus, niueo tcgitur can-
dorcquadratis nntulispiceis ita teflellato, vt ex ebeno, & ebore
compolitus videatur .
117. Cylindrus Indicus, & raro repertus, colore Coiichyliap
^ to , qui candidis notis paiTim celatur aurea Iineo!a-i
circumdatis, in bafi perfed:e complanatus .
I 24 Turbo Cylindroides rufus , vei albus pundis fuhiis , vcl
rubefcentibusafperfus .
1 23' Cylindrus indicatus in A.Tam mira colorum varietate^
pingitur, vt quam vifu deleclabilis, /ic did:u non facile
exprimendus . A viridienim , a flauido , fanguineo , fufco , ci-
trco, & oleacino vidctur fine arce afperfus , alter autem poiitus
in B. vinofo ringitur , circa bafim glandulis prominentibus de-
coratur,& vbi in mucrone decrefcit eum cingunt qusdam veluti
filafreqnenternodis implicata t
126 Opere acu piCio condecoratum diceres cylindrum hic
pofltum dquatuor coloribus, albo videlicet , liuido »
ex viridi fiauefcente , & molochicico , /iuc albo, liuido ,
furuo, & terreo, mirabili quadam diflributione fimul confufis .
j -t-j Rauida vefle tegitur hic alius , fafcia alba ^ranfuerfii^-u»
^ cindus , & binis alijs f.;fcioIis in longum fcgmen-
tatus . o . .
iz8 Cylindroidcs pcrfede planus in bafl, in qiia internos
orbium anfradus linca fpiraliter contorta indieantur,
colore fuluo, hcluaceis notis nigricans .
120 Cylindrus coronamultipHci dccoratus, quam format
globulorum linea in fpiris orbium fupra brJim emi-
r.cntibus pGfita . Colore aureo notis albis artificiosc ciiftindo ,
I 50 Cylindrus fatis elcgans coiore albo,cianeo, diluto, tyrio,
^ & caflanco coloracus .
j -^ I Vcnuitas huius Cylindri angetur a notis aurcis , &
^ rufis, ordinc artiiiciofo diflributis , nitidus eft , vt
cactc-
CLASSIS m. •r2c;
cxtcri > & perfe^e leuigatiis •
12% Tegimr hic alius vclte qiiafi biffina , in qua quadrata;
^ notulse fanguinea:, punda crocea, Sc lineol^ riifas > vel
fulux opus quafi acu pi(5i:uni cfformant .
j 3 ^ lafpidis fragmcntum in Siculis montibus erutum hunc-
^ ^ Cylindroidem diceres ex multiplici colorum miftura-j»
qua tingitur , nec eam fpeciem verbis repraefentare cft ita ex--
peditum ,
j ^^ lafpidem etiam hic reprefentat, at coloribus diuerfum,
tingitur enim albo, rufo, rubrojmuftelino^terreo, mo-
do exuberantibus modo decoloratis, & qua/i velo tedis .
1^5 Cylindrus turcic*am veftem attalica manu pidam often-
tans , quam difficilius fermoneexprimas , oculis vero
vfurpes iucundius iinuofas pi(9:uras, & meandros , quos aureus
color cum albo , 8c fanguineo confufus eiformat ♦ Interdum in^
uenitur quali fquamis tedus , quse ijfdem coloribus effin-
guncur .
j 3 ^ Cylindroidcs colore fuluo dilucido tin^Sus , & fquam/s
fanguineis decoratus .
127 Mucronem versiis cylindri huius furuo colore imbuti
giroi efficiunt quidam veluti funiculi candidi , & circa
bafim pinnularuni corona eft redimitus .
I ? g CylindiLis candidus fafciculis piceis fegmentatus .
139 iCylindrus viridi aquato imbutus , albis fafciolis cin
dus , quas notulse anthracinje diftinguunt . Reperi
tur etiamalbus,rofeus, luteus, nigricans, & Aurantio /imilis.
Turbo leuis minutiilimis fulcis corrngatus , colore ci-
nereo , m medio ore dente armatus , qui valde pro-
140
mniet
141
Cochlea hxc Cylindroides melius vocatur , quam csete-
rae huc vfque defcript^e, aequali enim crariitie , vt Cy-
lindrus in loHgum producitur . In bafi vero oni mucronenv»
refert, in quo trcs > vel quatuor fpira:,quibus finitur lineolis in-
dicantur . Inuenitur aliquando breuior, oliu^e Hifpanic3! fru-
d:um referens : optime leuigatus , & qua/i fandracca finenfi vc-
latus nitet, vndolis meandris diuerforum colorum pingitur , vt
clarius in figura fequenti apparet .
142 Coloratur enim hlc a candido, aureo, Iiuido,vinofo, fub-
iiiridi, Hauo, citrino, lutco, yiolaceo, fcxj;entifque alijs
11 cclo-
13 o PARS SEGVNDA
coloribus, ita artificiose fimul confufis , & difperfis > vt acu pU
aus viueatur . Inueniiar in litore Brafiliano mole ionge mi-
nor , quem IncoIsB vocant Zuiibo , cumque iii puluerem reda-
dum , cum potu nuicciit ad contringendos ia^ides in renibus,
& veffica generatos •
j ^ 5 Turbo albi s, & raras, figuram exprimens cochlearum_j,
quas multiex nationc Hifpamcodicunr Garagoi ,
1^4 Turbo I(ue Murex, fpecie eleganci fingularis , OrbiumJ
enim alter magis eminet fiipra alterum , quam in cx^
terisj 8c finguli «quali diui{^,i»e fnnt firiati . Conus,in quo oris
eil apertura, crifpis ita corrugacur, ac fi elfet violenter inflexus ,
pars exterior colore carnco pingitur , interior rofeo , labrura^
nigro,in rofeum paulatim rubefcentc .
I^^ Turbo non minus pi;^ra, quam fabrica elegans, &: di-
(51u non facileexprimendus , colore fubflauo cum tu-
berculis aibefcentibus , fafcioiis infuper tranfuerfis cingitur ex
colore rubro nigricantibus .
I 46\ Turbines auriti . Labrum enim habenc expanfum , &
j auriculse h©minis fimilcm . Conueniunt figura,diffe-'
1 47/ j-m-it. colore : alter enim ofleo pingitur , alter filis au-
reis finuos^ inflexis fignatur .
jA^ Buccina parua, &Icuis, os habcns ori hirudinum fimi-
le , &: dente valido armatum • Intus albicat , forig co-
lore burro flauefcit .
140 Buccina ficut ebur expolita , niueum candorem habens,
<.\' bafim ex multis membranis, altera alteri fuperimpo-
Cta corticofam .
150 -^^urices bini parui gibbofi , leuiter crifpati, Sc rari, inJ
parte orbis ca;teris amplioris , ita intumefcunt , vt co-
lumb3& pectus oua fouentis exprimant . Labrum circa os veluti
alam cxpanfam habent, coloribus fiauidis fupra album fine ordi-
ne afperiis notantur .
1 < 1 Turbo, quem auritum nominat Aldrouandus, albus, Sc
nitidus, vt parius lapis . Circa eiufdcm os iabra prodi-
giofo artificio , ita refleduntur ; vt admirationem paricer au'
geant, & venufl:atem •
lS2t Turbo pariter Auritus cum labris duplici dentium or-
" dine munitis , & nigris rotuiis teflellatis , in reliquis
partibus coloraras venas oftendit,vt gemma Gagates .
, C2 Goloribus fiaiilibus pingitur hic alius circinatus , Sc
CLASSIS III. 131
craffiori hbro, quod notulge tiriac diftinguunt in plures partes ,
diLierfus ab antecedenti . Orbium maximus multis iii locis fme
ordine leuiter intumefcit .
j ^^ Turbo ab hoc numeto indicatus antecedentibus pr^eft
macularum difpofitione, & oris artificio ; hoc enim a
figura exprimitur , illse autem quadruplicato ordine difpofitae »
feruataque inter fe diftantia > aureo colore candidos orbes con*
decoranr,
I 55 Magnitudine omnibus antecellit Turbinis huius tefta-* >
pariter auriti , & tuberofi , labra ekganter ita refleftit >
Yt animalis collo locum aptet, Poft maximum orbem valde
tumefcentcm breui, & lato angulo finitur , tuberculos habeciii
girum difpotitos, aliquofque eorum valde e tefta prominentesj
ac faicatos , vt canis venatici dentes. Alterum e labris eft den-
ticulatum, alcerum crenulis rugofum , QoQm hic figura expri-
inir albuni cerneres, ii oculis vfurpares , tribus faiciolis croceis,
& hihio vndatis cinclum . Interdum inuenitur multicolor ex
albo, vinofo, rufo , & ametifthyno ccr.fufis . In labro infuper
piominencc, &; reflexo qunique notas habcns , quibus pulcherri^
me dccoratur •
le^ lurboforma nondiffimilis, ^ duplici profpeciu deli-
neatus . Exvnofulcis in joiigum ftriatus apparet, &
maculiscroceis in forma crucis difpoijtis , notatus , vt veftis
Attalica aureis fioribus intertexta , ex altero vero os anguftum
oftendit , & vtrumque labrum candidum denticulatum , quod
a fufco colore partem internam deturpante mire diftinguitur :
cingitur infuper a mucrone ad bafim ligula alba , rufis lineolis
tranfuerfim diuifa • Vbique autem videtur vefte alba indutus
cum filis aureis intertexta, quare a Gallis vocatur Drappo d^ar^
gento .
I ty Pulchrior fafcia cingitur hic Turbo , illa enim maximo
orbi inftar circuli marmorei perfecie coaptata, vbi mi-
norem eonne^tit roftrum falcatum exerit , &pari modo e mino-
ri ad minimum producitur . Eiufdem conus parum eleuatur ;
ex binis labris alterum crenis afperum , & nitidum, alterum ve-
ro reflexum , & inftar membrans? pcIIucidtE fupra orbem ita-*
extenfum , vt ab eo non perfede abfcondatur reticulatum opus,
quo tefta veluti coelo incifa rugatur . Colore , vt plurimi!m_>
tingitur albo , plumbeo etiam infedum e Lufttanico liroro
habm .
R i Co-
IJ2 PARS SECVNDA
j ^g Cochlea aurita cceteris rotiindior tribus fafcijs aequali-
bus fegmentata ,' vlrra ampliorem Orbcm tnbi s alij5
fiiiitur . Colore caltulo, burris maculis difcriminato . Aliquan-
do videtur fanguiueis maculis cruentata. In labrofo, & curua-
to ore pars dextera tranfuerfis fulcis corrugatur, finiftra admo-
dumleuis, &alba3 ficutialtera violaceo liquore in limbo vidc-
tur infeifta .
j c-Q Cochlea pariter aurita , 8c fafciata . Os habet orbiuni
maximo jequale, & labrum valdc craflum, ac validucn,
ita reflexum, vt canaliculum fatis profundum eiffciat . Color^u
lingitur rauo , vbique crifpatur fulcis traafuerfis, quos odto fa-
fcia3 albefcenrcs comitantur, & binx binae in plures veluti
clafles diuidunt .
160 Strigis mimis profundis fulcatur hoec alia Cochlea au-
rita . Qujnquc orbium fpiris cTonuoIuitur , quorum„»
quatuor in mucronem minuuntur , medietati amplioris orbis
xqualem . Colore pingitur terreo, in quo triplcx fulcorum dif-
poiitio aliquantulurn euanida apparct .
161 TurboAurituj Muricatus. Finitur mucrone acuro , &
breui . A Gallis vocatur Crumeua , eo quod mucroni
adneciatur Orbis iniiar inflatfe crumcnae maximc ventricofus
cum ore iongo, & angufto ,qaorum altcrum labrum denticula-
tum,crenatum alterum . Ex vno profpcilu vifus , partes ali-
quas aliquantum turgefafias oflendit. Vbique tamcn expoli-
tus, &Ieuis, exccptaparte anguftiori, leuiter rugofa , ac li fu-
bucularibus clauderetur . Colore ell: carneus rubro aureoqu^
vermiculatus, notulx autem,quibus labruni diftinguitur , c fub-
nigro in anthracmum degenerant ,
1(^2. ^^^ figuram exprirait Coehka hic defcribenda, in lon-
gum minutiffimis ftri/s corrugara , vefle Attalica aurea
videtur induta a Natura, eaque colore purpureo venT^icHlat.Lj .
labrum ori adncc1:itur niueum , fafcijs fabuolturinis fegmen-
tatum-j .
l6z Ore , & labro conuenit cum antecedentih^c Cocblca ,
^ differt vero maculis • Loco cnim fafciarum notulis
fiiftinguitur quaij negligenter , & fortuito a pennicillo fa-
(^is . In breui cono , quo finitur orbes ouincs indicat ful-
cis parum excauatis fecundum longitudiuem in:£quales , 6c
orbium maximo perfedte coaptatos . In parte exteriori colore
pingitur ex carngg riibefcente , ab ali/s coloijibus diftina:o ,
vt iii
GLASSIS III. 13 j
vt in lafpide , eique fucceclitla<5l£us j quo pars interior al-
befcit .
164- Cochleapramnio colore lydiuni lapidem /Imulans , vl-
tra maiorem fpiram vix duabus alijs paulum emineiv-
tibus iinitur • Hscc cum cxteris in prcefenti ^lamina delineatis
in n-»ari Indico funt repertse .
1 6"5 Cochlea m litore Drepanitano poil raaris procellas fre-
cjuens, terreftribus Cochleis fimilis , qnare in terraj
generari a nonnullis dkkur, fimplicem quLdem,& leueni teftam
habct» fed coI(ye amethiftino circa fpirarum centrum albefcente
elegantifiimam.
l6C Cochlea Deprcffa, qux dicitur Perlata , non ex marga-
ritis, ab ipfa generatis, fed a margaritarum nitorcquo
f ulget decorticata cute lapidea , & rudi . Fafcia colore puni-
ceo afperfa cingitur qua infignis pulchritudinis nota illi au«
getur ,
•167 Pefl-^? pariter ex eadem ratione dicenda eft h^c aliaJ
cortice duro> & fcabro induta . Quatuor orbium fpi-
ris claudittir, cumquibus funiculi,&: veliici fila intorta circum-
ducuntur : cii in eis mirus Naturie lufus, Sulcis breuibus , Sc
moderace prsfundis crifpacur , &: ad variam lucis refiexionem-.»
margarits nitorem cum multicolori fpecie confundit .
I6"8 Cochlea m mari Mediterraneo ItaIi;E non raro reperta.
^" Perlata diccnda videtui a colore vnionis , fub corticc-?
veluti oui Struthiocameli ceiato .
169 Cochlea, cuius tefta crafla ell. 8c ponderofa , colore car-
neo maculis rufis , & caftaneis inuicem alternatis
vi(3iata .
170 Cochlea Vmbylicata Perlata . Qujnque orbiLim anfra-
■ ' dibu^ clauditur, quorum decliuitas inftarpropugnacu-
lorum erifmatis pendet in fubiedam veluti femitam agere quc-
dam marginatam . Albedine Margaritarum Occidentalium pel-
lucet nudata cortice albo , quo tegitur , & vermiculato finuons
lineis colorerubris,queni lacca exhibet . In Iftore maris Luiita-
nici reperitur .
j-^ j Cochea Turbinis figuram habens, in nullo ^uropse litc-
re vifa,& fuperiori coloribus flmilis .
'j«2 Cochlea in mari Mediterraneo frequens, colore albo »
' vel plumbeo minutis fulcis corrugata, corticem habec
maculis oftrinis lieuaribus 9 dc fubuolturinis diftin([tuni-» ^
fub
134 PARS SECVNDA
fub qua margaritarum colorcm celat •
^7i
E marmorea fuhflantia videtur formata Cochlca haec ,
parua, {zA valida , labro extcnditur , vt Turbo Pentida-
dilus, fub quo oris apcrtura valde angutta ; In maiori,& fere
vnico orbe, quo intumcfcit , parui puJuilli prominent, teflelluijc
quadratce difperfa- ex colore authracino notabiJcs .
174 Cochlea murici fimilis propter teflae vaiiditatem , &
tubercula, quibus in maximo orbe intumefcit, os ha-
bet valde diJatatum . Prsecipua Charadheriftica nota iili funt
binarcruftulcX fubnigrse prope eius aperturam, quas crocea linea
coronat , In parte interna albcfcit, m externa aut aiba ell , aut
carnea .
1 7 c- Murex albus , «?." paruus tefia valde dura cum labro ex-
tenfo, fub quo pr£Ecipua pars Coni occuiCatur , Qna-
tuor orbibus finirur , quorum iinguli iw partes sequales fre-
quentibus contu/ionibus diuiduntur,
1^5 In fenis figuris, qux fubijciuntur, fex Buccince indican-
tur mole quiciem paruae > vt pomi citrini feniina , at
coloribus admoaum floridae , & macularum varietate fpecio(:f-
fim^ . Quam primo loco vides alba veflis induit , pundispur-
purcis afperfa, macuJis amaracinis notata, ac lincolij flamn;eis y
ik inflexis vermiculata .
lyy Color leonatus , rofeus , & niueus in cxtremitate fimul
confufi formant veluti Jamcjlas fuptrimpcj-.tas twHiE
vinofo humore imbut^ ad ornatum huius Cociii- :c , ,{x (^ua-
tuor fafcijs quibus bafis vittata iacet, bin^ alocfcuut, alisE pur-
purco colore faturantur .
178 ^f''^^^ maris ilnuose inflexus cxprimit color puniceus ,
quo pingitur ha:c Cochlea Jacteum candorem palfini_»
oflcndens multis in Jocis purpura aliquantulum rubefccnrem .
I7Q ^iipr^ colorcm vinofum pun^ftis puniceis afperfa videtur
hcBCjvittata tnplici ierie macularum albefccntium, quo-
rum medictatcm lienaris color circuir, paulatim ia vinofuJii-j
cuanefccns ,
l3o Cochlca fub hoc numcro poiita vix binis orbibus prje-
ter a!ium maiorem , & ventricofum conuoJuitur . Ea-
dem picco colore dcturpata puniftis croceis frequenrer afper-
gitur ,
181 Veflem phrygiam,&meandris intcrtextam huic Cochlee
formant colorcs purpurci diuerflmode cxuberantes,
vei
CL ASSIS III. 135
vel remijffi,partim enim in punda rotundati , partim in lineas
redas, &iiiiuoras produfti , partim etiam vndofos anfractus
imitantes eleganti pidura mirum Naturge lufum oculis uibij-
ciunt ,
182» Cochlea , cui Turbinis nomen aptari pofTe videtur, &:
quiacm Tuberofi, propter frequentiffinias glandulas ,
quibus telta leuiter palfim intumefcit . A caeteris prci^cipue
dignoicitur piopter orbes ex opponta parte aiiquantulum de-
preflbs, ac hguram aliquorum Pifcium exprimentes . Munitur
etiam in vtroque latere crifla aliqua leuiter ferrata inflar ala-
rum Pifcis . Coiore fubalbida , 8z qua/i duobus filis /imul con-
tortis, altero albo rufo altero cinda .
j g 2 Cochlea, qux d figura Galeje , quam aliquo modo ex-
primit Galeiformis vide:ur appellanda , colore, vt plu»
rimum heluaceo , eius fabricam oculis meiius quam calamo
tantum delineatam hoc loco fubi;cio,ne reperam, qux in appen-
dicc de Cochlea pariter Gakiformi dicenda erunt •
184 Cochlea albo, tcrreo , & fufco , coJoiC fimul miflis nia-
culata, tefla prdtu^HdsL) tonllllis, & puluillis p^flim tur-
gefcente .
igc Hanc Cochleam videre iuuaretj nam verbis reprsefen-
tare, haud ita expediLum . Sic enim eius pulchritudi-
nem cerneres, ficutiimpericLis ille mellis dulcedinem fibi fuafit
folo palati experimento . Mira partium fabrica , 8c pulcherrima
colorum varietate aeque reddicur inter cseteras pra^clara . In ea
orbium fpirse adeo tefla conteguntur , vt vix in breui mucronc_>
indicentur , adeoque con ha potiiis quam Cochlea videtur ap-
pellanda • In parce concaua valde leuigata efl alba, vel Iiuida_j,
vel carnea maculis rubidis cruehtata . In Gibbofa tegitur ve-
luti oloferico iiiisalbis, rubeis , furuis,purpureis, alijfque fex-
centis multicolori . Cofta: infuper fuperiniecix in ^^quales par-
tes eam diuidunt, multiplici colorc valde notabiles • Illam ob-
tinent in alto Mari Indici Pifcatores .
185 Cochlea fafciata inter Purpuras numeranda , de quibus
fuo loco agemus . Tefla conflat praeualida aculeis
cpmplicatis horrida, quibus m^ximus orbis arniatur in collum
corrugatum denfinens . Conus,Iicer breuis,tribus fpiris conuo-
lutus, infignitur oualibus glandulis excauato canaliculo circum-
datis . Colore pingitur flauido notulis vinofis fanguineis , &
rcrreis intermifig. laduasparces etiani diuidicur hCcijs. alba^
Sc
15^ PARS SECVNDA
&rubra,aiitianthina. In Oceano Orienrali reperitiir ,
Hinc ad aliud Cochlearum genusprogrediamur , qu« \(?<»
cantur Buccina; . C;Etera Teftacea Hi£ f uperant magnitudine_^.
BuccmjE autcm illx funt,quae ore quidem lato , mucrone autem
rtCuto ciaudunrur iuxta Ouidij carmen .-
Catta Buccina furnitnr illi
Tortilis in latnm , qme turhine crefcit ab imo .
Quamobreni ronitum edunt (i voce inflentur, & Tritonum ori
admotas Pictores , & Poet^ reprefentant , inter quos Ouidius
Ncptunum defcribens ait :
C^rmeum Tritona vocat , Ccnchiique fonanti
Infpirare inhet, fiuCfnfque., & fiumina figno
lam reuocarc dato
Imo ab Antiquis Komanis locoTubarum fuifTe adhibitas af-
firmat Virgilius , canens ;
Euccina iam prifcos cogebat ad arma .^irites»
Scptem igitur Buccinarum formas hic tibi fubijcio, quas intec
onincs «legantiores duxi ,
l^y Omnium agmenducatBuccina leuis , & nitida , e dii->
plici fafcia candida, qaa primus orbis cingi:ur, dicitur
Fafciata . In mucronem deindc acuminatur fenis minoribus
fpiris, a quarta Cochlese parte commenfuratum . Oris labrutu
paruulis veluti aciculai globulis diftinguirur , in partc gibbofa-;»
notuia: fiivvix , ^k lanx colorem vmofum ficquenrcr deco-
lorant .
l2S Bucdiia Magna antonomallicc di<fra ex inagnitudinis
mole ncucm anfraAibus producitur propoitiG--e fer-
i:ata diminutis , illique primi ©rbis longitudinecommcnfuraM-
tur . Circa orbium comnniluras veluti capillcrum trices cir-
cumuoluuntur, o: {ingulis eorum labrum quoddam sdncifiitur,
quo vcluti diftinaus cortex indicatur . In parte iriteriori ex
carnco colorc albefcit , exteriorem vcro femicirculares macul^
alba: , rufa: , t:v caflaucse inuiccm akcrnara: condecorant . La-
brum, quod rclkxum oibi propinquo adiacet, minutiffimis cre-
ntilis corrugatiu", quod vero expanfum oris apertunim anipiifi-
cat, vndo/is finubus crifpatur . Inueniturin mari Europx adia-
cente , fed coloribus diJutjs pic^ta , labrifquc crenatis , ac tji-'
bcrofis t
1 Qq Buccina intrinfecus liuida cxtrinfecus terrea. Ex bi-
^ iiis labris alterum -marginc q-iiociam rotuudo prominer,
alte-
GLASSIS Iir. 157
altcrum inftar Galearum crillse infleditur . Septem minimum_T
Ipiras in integra tella numerare licet . Huic crebrx , 6c minu-
niTini^ iliri^ fecundum fpiras circuminijciuntur • Item ali? ftrig
crallie duitu vndatOj & tranfuerfo eminent .
IQO i^^ccina fenisorbibus iinita, minutiflimis filis tranfuer-
-^ se duclis arpera^colore tophaceo in parte externajinter-
na vero albo . In mari Brittannico nafcitur ficut,& antecedens •
IQj Buccina quatuor fpirarum du(5libus mir^a NatutcE arte
-^ eJeganter circumuoluta , intus liuido colore fubalbida,
foris reticulatis fafcioUs fuperinduitur , jnterquasroieus color
rubefcit .
j«2 Buccina inter quinas circiter fpiras mueronataj qua-
rum prinia admodum inflata ; lade videtur imbuta-»
in parte interna > deinde velo ianthinoyelata . Inexterna vero
fanguinese maculse partim fupraalbara teflam difperfa: iacenr,
yeluti Infulse in mari iEgeojquibus conuenire videtur quicquid
de Fortunatis cecinit Ille t
Imte con ordin lungo eran dirette T r^
£ che largo d frd lor qnafi egualmente av^^n^T'
.^ello fpatso di mar , che fi framette »
Inuenitur eriam rofeo colore , rubefcens h^ parte intcnia, Ixlj
externa furua, vt mali periici cortex ,
jy^ Buccina foris rufia, intuscandida . Inter cxteras prs-
cipuL- diflinguiturpropter binacingula rotunda, qui-
bus finguli orbes inter fe colligantur . Ac fi eflet malleo com-
prefia, quadratce vaUiulce in omnibus eius partibus , ita difpo-
nuntur , vt inter fingulas veluti filurn quoddam emineat reticu-
lato opcre connexura , & in notis albefcens . Os fere perfefte
circinatum rotundo cingulo coronatur3& in rofirum cana,lic\ils.'
tum delinit .
jp^ Turbo marmoreus didiiis ob reflam albam, Sc. pondero-
fam . Ventricofus dici etiam potefl propter orbeni_^
nimis intumefcentem, vnde Galli illum appcllarunt Crumenam.
cs habet longum , anguflum, & triplici dente munitum , mu-
cronem infuper rugofum , & maximum orbem lamellis quadra-
ris, 6c fubnigris telielJatum . In mari Rubro pafcitur .
Quinque fequentibus laminis triginta paruul^ Cochlex
exprimuntur , ope Microfcopij audas , vt arriiiciofas earnm_j
partes prodigiofo ftudio d Natura elaboratas oculus armatus
Ucilius depreiieaderit , calanioque ciarius indicaret . Omnium
S autcm
138 PARS SECVNDA
aiitem te{[x adeo cleganti fpecie decorantur, vt quse nam c^te-
teris pulchritiidinc prasftet haud facile de/inias . Neritarum-»
nomine omnes figniiicabimus , non quia , vt docet Plinius :
Lib,pc J5 Sint ex Concba/um genere , qua per maria nauigant , prjibentes
€oncauam ftl>i partem, alteram vcro flanti auYX injiar veli oppO'
nentes , Ted eo quod iili Cochlese tale nomen co:uieiiiat , quse ,
vt ait Elianus , magnitndine exiguai form^ pulchritudine eximia.
fpeciatur , Vtautem eiufdem nominis originem jndicent non-
nuUi, fabulam Hefiodij & Homeri in fcenam proferunt , qua_j
decem fupra quadraginta lilias ab Incolis maris Nerco , & Do-
ride progenitas dicunt , & Nereides appcUatas . Alij vero il
fabularum commentis non recedentes, illud nomen dcducunc d
iilio eorundem parentum , cui nomen fuit Nerites Hominuni-»
fimul atque Deorum formofiflimus , quem cum Venus in Coe-
lum adducerc vellet, recufafle aiunc, quod incer parentes , «?{:
forores viaere , quam Coelo potiri mallei- . Quamobrem indi-
gnata louis Filia, illum in Cochkam eiufdem nominisconuer-
tit, comitem vero, 6i miniflrum illius loco Cupidinem , ipfani
quoque iuuenem, & formofum fibi delegic , & alis , quas Ncri-
tcs habucrat , eundem induit , remanente interim pni^danti^j
foraix elegantia , qua c^teris Cochleis tefta excelleret . Ve^
Nerite Cochlea loquens Bellonius fic ait . Nerite quoquc tur-
binati generis conchula , teftam in anfracluni inLortam habct ,
qua penitusinclufanulla esparte , prrctcrquam capite confpi-
cuaeit. Rondeledus autem illam elfe arrinnat cuius teica elt
leuis ampla, & rotunda . Veriim quia rcs tautummodo exprcf-
i;is tuto recognofcere non valemus iiili illx lineis etiam expri-
mautur, ne tempus, &operam deperdamus , Audorum fenten-
tias ffuftra perquirendo , Neritae nomine eas Cochleas in pra:-
fentiarum fignificabhnus , qu^B inter omnes pulchriores iudi-
cauimus . . ^. . ,.
Q- Omnium agmen ducat , qu£E m Sardinia; Iitore repen-
-^ ^ tur fragx maguitudinem non excedens . HuiiiS tefta-»
clauiculatim intorta innumeris gIobuIis,fccundum fpirarum pro-
portionem diminutis , adeo puichre exornarur, eoloreque pu-
niceo faturata purpurafcit, yt e coralliorum fubftanda compacta
videatur ,
T g5 Nerita depreffa , & Vmbylicata , In parte , qua oris efl
apertura,fere plana, in oppofita aliquantulum gibba-j ,
invtroque leuicer rugau. la ult* centro finus cauus , qui
dici-
GLASSIS III. 135
dicitur Vmbylicus, ptofunde patet, in cuius fundoangufhini.>
roramen aciculs vix capax . Hac Cochlea, funiculo per fora-
mcn magis dilatatum inferto, multi vti folcnt orbiculorum lo'
CQ quibus vejtes connec1:untur . Dunchercano in litore frc-
quens reperitur colore viridi diJuto , la(5ieque milto tinda , ac
punctis inftar radiorum a centro fpar/is purpurafcens •
T o7 Nerita binis tantummodo fpiris abfoluta , leui, ac tereti
^ tefta , in parte gibba coccineo humore videtur imbu-
ta, quem lineolae nigrae, & ex nigro albefcentes decolorant, iii_.
plana vero idem color pun(ftatim difperfus purpureum di-
iHnguit .
J 08 Nerites colore oliuarum nigro, Sc albo ita depicftus , vt
linguas animalium extremas , alias alijs fuperinieclas
effiugat .
I op Nerites, quem Turbinem merito appellares propter mu-
cronem acutum . Superatur partium ftruclura, quibus
cor.ftat, ab opere,quo decoratur . Cingitur enim funiculis mul-
ticoloribus, albis fcilicet, 8c pullis, aut albis , & rubris, aut vi-
noiis,& rufis • Inter funiculos flexuofs funt macuJse , & colore
rubicundo , vcl conchyliato, vel nigro. quse ab interiedo colorc
albo fiue argcnteo clarius diftinguuntur, Cortice nudata per-
laruci nitore fulget , frequens reperitur m Adriatico, pulcherri-
ma in lonio fi\b Into ftabulans .
200 Nerita habens teftam veluti corium pifcis fiue ferpentis
fquamofum ; non tamen horridam , (cd pellucidam , &
nitidam . Colore pingitur oleacino, qui in fingulis fquamis ^ vt
lac albefcit . Ternis fafcijs pullis cingitur , quas interruptse
fquamxmaiores exornant. Inuenitur in mari Indico .
201 Nerita frequens m Adriatico, extrinfecus alba, lineis, &
tcflellulis fandice Indica formatis notat^ , intrinfecus
colore margaritarum argentea .
^^^ Alia parum diflimilis d fuperiori , niaculis /inuofis tef-
"^ kUata. .
^Q-y Nerita inter ca;teras mole minima , ternis fafcijs albis ,
^ & zonis alijs rubeis vittata , quas punda candida fre-
quenter notant .
204 "^^^^^ candida quidem colore imbuta , fed frequenrifnmis
punctis fubnigra , maculas habet ouales filo puUo cir-
cumfeptas .
205 Neritcs fquamis liuidis. & albidis difcolor , quse a colo-
S z ribus
I40 PARS SEGVNDA
ribus anthraclno, &c fubuolturino fubiectis mir<^ diftinguOntur ^
Has vltiino; tres in mari Indico reperiuntur , & veluti Sinenfi
gummi velatsE .
206 ^^ Indijs etiam hicc alia mittitur fulcis canaliculata-» ,
quiacutum angulum efficiunt , Vt ebanum nigra-* ,
pra;tcrquam in ccntro, quod vt ebur albefcit . Ex vno infuper
iatere funt cmdidx,^ falcatx notula; , in quibus elcgans Natu-
rxlufus .
'2o7 Ncrita cuius tefta vehiti domorum tcci:a videtur imbri-
cata . Colore tophaceo,& tcrreo vilis,at teflellulis qua-
dratisiuxt:: orbium commifTuras artificiosO difpofitis prseclara.
208 Nerita deprsfla nitore quali vitrea , calore rofeo , fupra
quem notula? femilunares albsc , &; plunibeselineam iid-
ralem fecundiim orbium dudum elformant.
209 Piaefens alba efi: , macuiis pullis , dc puniceis norabilis »
in cxteris cum fuperiori conucnit .
210 I^^ etiam hxc alia, colorc carneo, & maculis albis plunn.-
beis intermiftis tantummodo difnmilis .
211 Ncrita deprefla vmbylicata, colore cinerea, punicco puu-
dacim afperfa .
212 Carneo colore tingitur ha:c , quafi filis olofericis rufis ,
dc conchyliatis fegmentata .
215 Ncrita deprefla , fulcis cochleatis afpera , cjuos fubucu-
lares intorti comitantur . Elegantia redditur praedi-
ta a corona, quie oualibus tuberculis diflind:a eam repras:-
fentat , quam in columnarum capitellis Archite^i ad orna-
tum effiagimt . Color illi td plumbeus linds pullis flgnatus.
ai4 Nerita cinereo colore fubalbida , 6: rubris notulis fie-
xuose cruentata j os habet fingulare dentibus diuerfis
armatum .
215 Ternis dentibus munitur huius criam os, & quidem , v£
fcalpris acutis . Eius pars interior albefcit , externa-»
cinereo , vel vinofo velatur colore , & minuti/fimis iirigis cri-
fpatur . . „ ,
2I<S Nerites,cuius.teftam albam bicolores faicice pJumbea-»
fcilicet , & picea cingunt. Ex duabus Cochieis con-
flare illam diceres , quarum vna altera continctut . Ex his
minor nigcrrimapundis vixapparentibus licet albis afperfa->.
Os falca\um habet , & cum cafteris ia ha,Q lamiua fignatis
in ladico litore repericiir «
Ne«.
CLASSIS III. 141
2 j 7 Neritsc huic veftem formant frequentes; & fpiffi fuiiiculi
Hauidi ex colore purpurco adiedto niagis vifibiles, dc
macalis atris notabiles .
2 1 8 Ebani nigredinem fuperat hxc alia mole minima, lafieo
colore punctara .
2 IQ Nerita cinerea, & vulgari cute tecl:a j fed vt margarlta-»
Orientalis elegans ii expolietur .
220 Nerita magis afpera, & lamellis femilunaribus albis > Sc
nigris alternatim diilnbutis teflellata.
22 1 Nerita ex quatuor coloribas albo, yiridi j oleaciao , &
pullo multicolor.
222 Neiitam hic figuratam defcriptam inuenies cap. S.'
par._j. {cd nunquam ficis laudatam . Ad eius oniatum
coloralbus, piceas , ^ balauftinus , iiue corallinus concurrunt .
Videcur enim quaii CoraJliorum lineis fupra orbiura fpiras cir-
Cumuolutis, & proportione fumma diminutis, ornata . Hasal-
hx line^ ex globulis canJidis videiicet , dc piceis alternatim va-
riatis intermediant . Mare vbi generatur illud eit , quo Bra/i-
liana Jittora aliuuiicur , vc niihi vir funinia fidc digiuis retulit »
Audor tamen Mufaii Cofpiani illam in Rubro mati rcperiri ait,
vbi Cochleam Pharaoniam Pifcatores appellant .
22 5 Eiufdem Cochlea; facics alia, oris aperturam oflendens,
valde anguftanijcolore Iad:eam , & minutis crenulis ni-
gofam .
^£24 Coehlea limacis nomine communiter appellata d for-
ma, qua terreftribus limacibus omnimode affiniilatur ,
Colore tingitur rufo, & nitido,cereispun6:isafperfa,& maculis
BOtata,ex porraceo albefcci-itibus.
22 ^ Cochica vmbylicata, inftar globi perfede circinata,& le-
uis, colore onichii'.o .
226 ^^^^ fimilis,figura ieuis,&nitida, afperfa coloribus fub-
uiridijtufo, & croceo veluti multa aqua dilutis . In ea
orbium commifiTura; indicantur dfafciolaalba clauiculatim in-
torta . lii centro apparec q.ia!i bafrs fcapi^quo orbes fulciuntur.
227 Cochlea alba proptcr colores rubrumj& oftrinum, phry»
^ gio veluti Gpere pida .
228 Cochlea reperta irilitore Siracu(ano aurea aite tefl.ij ,
quam eolor fuluus punciatim /ignat,& vduti velo gla-
Hino fuperinduta .
ZZ9 Codile^ muticata, cuius forma nimimn fpeflabilis i
Vi-
142 PARS SECVNDA
VJtraniaiorem orbem quatuor alijs turbinatur mucro , qiiemL*
vaJida, & acuminata cornicuJa inftar dentium m giruu) difpofita
coronant. Inrus albefcirjforis carneo colorc rubct .
'2,7 Q CocliJca, qus; Sarrnatica dicitur a marc, in quo vifanL-»
aliqui narrant . Euis teftam dclineaui liaudex proto-
typo acceptam (a nullo enim, /Tcuti ncc a me intcr cxteras pof-
fjdctur) vt fabulofam Cochlcam in fcenam adducerem . Ex m'
fueta enim corporis mole, ocuJis , pedibufque cc£reris Cochleis
a Natura ncgatis Ficlitiam omnino efic putanit lonftonus Vir
cruditiffimus , a quo eiufn odi CochJea: defcriptionem defum-
ptam hic fubijcio . Sarmatica ( inquit ) dolium corporis molo
^quatf coinibus arboreis ccruum . Extrtma cornua in orbicu-
lis rotundantur vnionum inftar fplendentes . Ceruice eius craf-
fa , oculis accenfiE candelae modo micantibus , nafo obrotun-
do , & pilis felium adinftar obuelHto, riihi oris magno , fub
quo pendet , prominetque carnea moles afpedu fubhorri-
da . Qi^atuor nititur cruribus , totidem latis , & aduncis pal-.
mis. InDaniafe vidifle forte\mentitur Thcuctus lib.xo.Cofmog
rcm.i,
Cochleas haAR:enusvifas fequitur agmenearum, quae, licec
turbinacoe, orbes hia met tella, ira occludunt , vt Conchas po-
tius dixerint AuLtores , quam Co-hJeas . Qupd, vt intelligas
concipias animo concham fimplicem per planuTii cxtenfam,de-
inde vtr.imque in partem reduci , & complicari ad rotimdam_j
Jiue ouaram conchcm etformandan^ duobiJs extremis, qux pruis
in plano oppofira iac.ebant , nunc incer fe umcliis , & cohcrenti-
Lus, dempra rima , quaz denticulis afpcriufcula elr . Scd vt a
caterisconchis diiHnguamus nuJIa fpirarum circunuiO!utione_>
rcflcxis, Venereas cum eifdcm Au<ftoribus appellabim.us . Vn-
deaurcm huius nominis ethymologia deriuctur , non vna , &:
cadcm ell: ipforum opinio.. "4. alcsdici , ait Plinius , co quoci
apud Guidiorum Veneremcolcbantur . lilis enim narrat Mu-
tianus inha:rentiLUSplenam ventis itetiilc nauem, portantemL-»
Kuncios a Pcriandro Corinthi Tiranno , vt caftrarrntur no-
biles pueri , qua de caufa Remoras idem Mutianus appelJat.
rorcellanas v-fro Gcfnerus, quia cx illis porcelJanica vaia ccn-
ficiuntur pra:cipuc in Prouincia Sinarum kiamfi . AIdroi:andus
autem talc ncmcn impof/tum efleputat a puUhyitndine , fpleri'
dore , x^ leuorc , quJE dotes Veneris f-ormofique corporis prse-
cipua fuut . Variarum fpecierurn Venereas Auciores in fuis
pa-
GLASSIS III. iB
paginis cxprfmunt . Nos mulriplices , «Sj nonquam ab aiijs
expreflas, Teu defcriptas afieremus > & quideni fiugulas ex fuo
prototypo acceptas , (icnti omues coloribus adeo pnkliTis va-
riegatas , vt in earum accurata defcriptioiie verba calamo dcli-
ciant,&: oculis eflenr vfurpandx iucundius .
2, ? T Q"^ primum locum obtinet , teilam habet leuem , os
quod per totam teila; JongitLidincm in omnibus ex-
tenditur , squalibus crenulis afperum . In parcibus extremis
foramen elh alterum capelfendi cibi gratia, non afperum non-»
rotundum, fed parum prominens, non tamen in angalos pro-
CLirrens : alterum ad excrementa reijdenda . Intus gUftino, fed
diiuto colore tingitur,in Iabris,vtlac albefcit.
2^2 P^J^te autem m tiimorem elata , palearicolore , fupra-»
quem difpeifa^ fulgent macula.* rotundse vicellin:::; , feu
ccrea» cum meile miftx , circulis aureis circumfeptas . Huiuf-
mpdiconchis abundatmare Rubrum , ex quo Mercatorcs irLj
^gyprum ti.-ansferunt , vbi in chartis , & pannis expoliendis
vfus efl ,
2^ -• Venereaparua leuis, & nftida, intus colore violacco, fo-
ris, vt ebur alba, labris diuer/imodc crenatis, eius dor-
fum injsqualius quam CGeteris,& gibbofum , ita vt illi quoque
tefta incumbere poffit , fed oblique . Idem per mediiim palli-
dum eft, fiuefubluteuni . FrequentilUma in litorc Inlukr Loan-
dae cui Congianus Rex dominatur , ibique loco monetarnm ha-
betur, vt Solinus narrar, inquiens . In Regno Congiana nullus
alius prxter Cochlearum marinarum loco pecuni^ vfiis efl ,
quas mulieres ad hoc conductjs colligunt . Nam mare ali-
quantulum ingreflre corbes arenis repknt , quibus Cochleas,
paruas , 3c vtriufque fexus mifras reperiunt , abluunt , feparant
faemellse enim mafculis funt pretiofiores, quia lucidiores, & vi.
fui iucundiores, & ita in regium thefaurum condunt« Et tak^;
Cochlea^, quamuis in omnibus huius tegni littoribus reperiaij-
tur, non tamen ali^e pr.Tter has folas, qux colore, qui ciacricius
eft, faltem ab alijs differunt, funt inpretio , vnde maximus Re-
gis cenfus .
2^4 Hanc triplices fafci^ a;qualiter inter fe diflantes, & tef-
fellulis fuluis diflin^ta; cingunt , pars gibbofa ex ian-
thino colore albefcit, fupra quem il:eilui'x fulgent conchyliatse •
i^ars concaua candida .
Veae-
144 PARS SECVNDA
295- Venerea ?izifino colore flauefceiis, binis fafci/j alhis vi-
6lata, veluli lab-o excrcfcente alfcoque coronatur cuitl_»
rii^iginofo intcrpuncio .
236' Venerea ladea tribus fafcioli^j oftrinis fegmentata , quas
aurea; lacinirK exornant.
25«7 Violaceo fucco imbuta videtur hctc alia csEteris lonqior,
maculis infuper xerampeliuis noratur, inter quas qua-
tuor maiorcs, magifque cxuberantes apparcnt . Ex labris albis
alterum niinutis incifuris ell afperum , alterum dcniibus mu-
nituni .
23 8 ^'^"crea alba fafciculis tranfuer/is aureis vitara .
23 p Venerca flrigis rugofa, intus alba, foris ex violaceocar-
neum colorcm induit, aliquando anthracinum .
240 ^^^^^<^o , & rufo colore piugitnr Jiaec concha , in dorfo
hinx liuQx flauent in oualem fere fpeciem coniunttiE,^
in earum medio fubuiridis tefla .
24 1 Vencrea vndequaque alba, Ccd in parte gibboCa coIorc«»
ianthino picsclara .
242 Huius teitam filaris atticus dilutus tingit,& rufus varic-
.gato opereexornat . Labra autem aielle flauefcentia_j
puncta languinca fpedabilem rcddunc»
24^ Vtnerea c;zterisgibbof:or5& ex vtraque magis produd:a,
ex cera cum melJe mift>i videtur formata , pundtifquo
heluaceis afperfa .
244 Ex flauo albefcit huiiis tefta, quam liuids; inacuk yeluti
albo veio fnbfidentcs diftinguunt .
^^^ Vencrea minima , &' lactea , Calculys vteri di<Sa , fiui
etiam Bclliculus luannus., cJica iittora maris inuc-
nitur^
246Venerea Fyrifbrmis liuida , notulis tyrjs , 8c quafi velo al-
bo tcilis tcilcllata .
^.„ Venerea ilellata inter omr.cs fpccio/iflima . loco pecu-
^'^ ui^ f.abetur in quadam ex Infulis Philippinis . Pars ui'
tciiur, qua comprcfla eft, & pJana , videtur rufa, & ex rufo ca-
ilanea . Vi>i autem in dorfum ekuatur , partim violaceo , par-
tim liuido tinda, intus flellulis laacis, & aureis dccorata .
24^ Stellata dic^nda etiam h^c efr, e notuiis rotundis, &ca-
' ftaneis notabi]is,ca'teriim cincrco cojore vulgaris. Ora^
iKs ex Indiarum Iictoribus habcnturieuitate mira praeclara .
EUir-
CLASSISIII. 145
Eburtteam dicer^s ex albedinc hatic Gochleanio ore aiv
^- gufto, & labris cxa^e expolitis, circa parteni qua Um
adhxretveluticingLiliiincimnet,ex eius tefta formatum .
2 TO Venerea telludini /Imilijs . Eius dorfum bifariam fecat
"- fulcus fccundiim longitudinem tcftg produitus 9 a quo
alis riraula: tranfuerfa; coftas fub cute animalis apparentes ft-
mulant * Colore terreo, aut xerampelino .
Venerea in mari Siculo , 8c Tatentino frequens » vbi
^ ^ vulgo vocatuj: Pori:eiletca , lapidein Bezaar di«
«^um colore lurido repr^efentat , intetdum minus , aliquan*
do magis exuberante , binas fafcias quibus tranfuerse cingi^
tur,vix indicat. la partibus oppofitis , vbi foramina duo,
colore carneo in fubminium propendsnte^rubefcit, in cuius me-
dio binse maculjs nigerrimae hinc inde difpofit*e « Circa oris
aperturam color 4-O.r/i paulatini cuancfccns in albuni muta-
tur , quo crenulae labroriiEfl albefcunt , intus vero yiolacec>
pallefcit •
^ ^ 2 Venerea quae oui gallinacei iiguram referens ex mira zU
^ bedine LacSea dicitur . Practer candoris elegantiam-»
nozx illi pr^cipus funtoris apertura non reita , fed circularis,
extremitates magis prodm5tx, quam in C3eteris, infuper ex labris
alterum tantumraodo minutis nmulis nigofum , Intus flauida ,
aut albefcens ,
252 Venerea iabris mueis , & vbique incifuris frequenter
crenata c Eiiis color ex albo vinofus apparet cum car-
ncomiftus. ftellx fiue maculic partis gibbae lenticularum fere
magnitudine, qucsdam dimidiaatrse ^ in medio ambitu rufx , ^
ianthinas, dorii latus fecundum longitudinem, teftse alba linea-^
fecat. Partem inrernam ianrhinus color tingit, inmari Medi-
terraneo reperitur , at in Oceano fuijuiridi colore, & furuo
afperfa .
254 Venerea ore albo, & cjenato yulgaris , atplurimi habi-
ta, & admodum rara propter colorem, eo enim peliem
canis Brittannici exprimitj cinereis notulis diftin^am,^- pelluci-
do nitore pra^claram .
2 J5 Pari pretio ajftimantjur quatuor alige fequaitcs j Quam
hic cernis in oppofita dorfo facie plana fer^ eft,& albs,
deinde ligneum llue helueum colorem induit, fupra quem dorfi
fummitas amethiftino fujget .,
2<(S ^"^^ fanguiaeic notulje ceruftatatn cutem craentaiv ..
•^ T yer.:-
i4<? MRS SEGVNDA
257 ^^"^^^^ ^"^ gallinacei figuram exprimens colore rara-> »
' quo fuluam Leonis caefariem imitatur eius teftam ro-
tundis lamellis cinereis teflellatam fafcia eiufdem coloris bifa-
riam fignat . Oris margines xerampelinis denticulis rubiginofis
armantur.
2,58 Venerea teftudinis inftargibbofa , lavl^eo colore tinaa-^
in parte dorfo oppofita, eiufdem latera partim liuidaj,
partim heluaeca , dorfum autcm rufum albis llellulis no-
tabilo •
2 TQ '^'^'^^^''^^ longitudine maiori, quam cxterae extenfa. Dor-
^^ fum n\ fummo varium efl: carneis , pallidis , fuluis , &
glaucis maculis • Vtrinque per latcra fubminium apparet .
Parsjvbi oris apertura,denticulis albis afpera • In maci Siculo
reperitur interdum tranfuerfis fafciolis fegmentata .
260 I'^^^'^^' ^ raraeft, qucc fub hoc numero defcribitur: fere
vndequaque ex liuido albefcit , & frequencibus lineis
fuluis, non in longum produclis , ^^^ minutatim concifis figna-
tur, ita vt fpatiola fere rotunda cinerea interiaceant, & aliquan-
<lo veluti cara<5teres Arabici , fiuc notas arbitraria; eifingantur ,
Latera ftellulse ianthinse exornant , quas plumbsus color , auc
fiauus o>Cufcat . Oris labra veluti carnea dentibus rubiginofis
corrugata. In vna extremitate trium , aut quatuor teftas cir-
cumuolutiones linea fpirali indicantur c^terum perfecti/Iime
leuigata .
^ , In huius pariter fuperficie orbium incluforum rudimen-
tumapparec. E finu Perfico copiosecolleda, non vili
prctioeft, propter leuorem,&: miram colorum varietatem . Eius
tefta admodum valida, & ponderofa, intus albefcit, vt porcelia-
na, ore minimum patet, dentibus rubiginofis hinc inde rugofo.
Foris qua parte faxis adhxret; vt filex fubnigra, qua verd eleua-
tur in dorfum, innumeris coloribus ita variegata , vt Teftudi-
num marinarum cortices expolitos^ referat , iucundius vfurpan-
dos oculis,quam verbis facile expiimendos,
i^2, Venerea cuius longitudo latitudinem fuperat , intus
amethiftino colore , foris liuida , & aureis fignis no-
tabilis .
26^ Venerea cjeterarum pretiofiffima , &admodum rara-j .
Figura, vt vides, a cseteris omnino differt, colore ex pa-
leari vndequaquealbefcit , rotundatis yduti annulis aureis , aut
croGcis, & inaequalibus condccoFata .
^ yene-
CLASSIS III. 147
^m Vcnerea in ore Mofambiquani maris frequens , tefta du-^
^^ riffima, &ponderofa» Antonomaftice Tigris appel-
landa videtur propter maculas,quibus pingitur , Inexplicabilis
autem eft Naturae, aut labor, aut lufus , quo eius cortici venu-
ftatem addidit . Vinofo, vt pluriraum humore imbuta , & fau-
guinea fafcia vittata maculas habet fuluas , conchyliatas, atras ,
oftrinas alias alijs fupeiimpofitas , variaque ratione , & miftura
multicolorem . In ore autem,&parte interna ladewm candorem
oftentat •
265 Concha eadem in duas partes diffecaa, internas orbium
circumuolutiones deraonftrans .
2CC Venerea leui, & fragili reft.a: Fafciata, dicitur a quatuor
fafcijs dorfum tranfuerse fecantibus , quarum omnes
colores fauguineus, rufus , & citrinus diuerfimode confufi pin-
gunt ♦ Cseterum vndequaque cinerea , praeter rubiginofos den-
tes , quibus ori labra rugatur: in extrema tefta; parte lineola co-
chleata internse fpir^e indicantur.
25" «7 Subtili fragilique tefta componitur ha'C alia omnium-»
' longiftima , innumeris pend coloribus. pafTim afperfa-j
oculis fubijcitur, arro pr^ecipue , rubiginofo , fuluo , terreo , &
heluaceo . Fafcijs infuper violaeeis in longum dudis , & ali/s
raelleis tranfuerse fnperimpofitis decoratur . Huic frequentes
oris incifur^ amaracinx colore badio diftinguuntur .
Cochleas , quas diximus Venereas aliud Cochlearum ag-
men comitatur , quae vocantur Purpurse , apud Veteres propter
purpureum fuccum magnopere expetitcc . Vna quippe libra-»
huiufmodi coloris, fiue ololerici eodem infedi , tCLnti quidem^ Theopoo;
pretij erat , vt (tquali argento penderetur , centuni videlicet au* Jpoii At-
reis nummis , vt Cornelius Augufti nepos refert apud Plinium . flj'^^" ^ '
Qaamobrem Poetse , vt fignificarent fauciat^e Palladis vulnus c.t^.'' '^'
fafcia Deam decente alligatum, Purpuream dixere , hoc eft pre-
tiofiffimam . Purpurea pariter vefte apud Romanos induebantur
ConfuIes,purpuream milites,Reges,ac Foeminje ad luxum often-
tabant . Quamobrem apud Martiakm conquerentes de purpu-
rario Vrinatore aiunt Purpurse .
Sanguine de noftro tin^as ingrate lacernas
InduiSi & non eft hoc fatis , efcafumus . Lib.i?,
De Zenone itidem refcrunt Hiftorias , antequam in Zenophontis ^P'S'**7»
gymnafio Philofophise morali operam daret, Purpurarum mer-
caturam exercuille , quas ingenti quidem lucro Athenis vendi-
T z taflet,
148 PARS SEGVNDA
tafTcr, ni/i cum naui , Purpuris onufta Tyro Athenas redfeufvto ;
& arcpentina Ventorum procellain firtes collifa.fpem fuam,&
patrmionium mifero iu naufragio perdidiflet . Zenone autem-»
icliciores ali>raulti > qui Romce vei^igalium oneribusaon gra-
uobantur , dummodd eflent Purpurarij Mercatore? . Tyrij pari-
ter in cekbcrrima Pheniciae Infula Tyro , vbi Purpurarum fios
pretio/i(fimus , pollquam Alexander Macedo contincnti addidit,
( Magnam vim faxorHm Tyro vetere prxbente ) libcrtate donati
fueruntjVt Namiota; Purpuras expifcarentur .
At fi olim ex aquis pretio/iffimus eanim color , etiam vita:
difcrimine expetebatur , nunc a tellure copiosc obtmetur . In,»
America iiafcitur in Cocci fruticis fructu breue animaculuni-»,
quod ftatim , ac in aercm firuclu iam maturo eft emiflum volat ,
ita vt culiciiimile vidcstwr ,priufquamautcn7 perficratur, ani-
malculum , fru(flum eocci colligum , «^ languine infe6ti laiias
tingunt . In Galiia^ Narbonenfi Anthyllon , vel Antycellion-^
herba duorum gcnerum efl , vna folijs- , ^ ramis lenti^rula; iimi-
lis, palmi altitudine fabulofis apricis nafcens, fubfalfa guftanti j
altcra Cham.Tpitui finiilis, breuis, & hrrfutior , puipurei floris ,
odore grauis, in faxo/is nafccns , inquit Plinius , cx qua dckxi-
ptioneputat Volateranus hoc forte intelligi' a Plinio, quod no-
iiri Fullones cremi/inum vocant . Chsrnies vcrd ex radicibus
herbarum fumitur, ait Brafauolus, cura granula circa radices
Golliguntur , quae breui tcmpore i\\ vermiculum tranfeunt , apc-
riuntnr enim granula, & parua qua:dam formicaalata exit ; In
multis ctiam Germaniaj partibus colligitur , excellentior verd-
J4i Polonia circa Cracouiam , a quo VermiculatA vefles nomi-
nantur , fiue Chermifintt a Chermi veteri Sardinije Vrbi , vbi
tali colorc fuerunt lanae: , & doferica llamina pfinium iii-
Vcrnm nc a Mari dlCctd^mnSyAquarum eji.cum D.Ambro-
fio loquar , de Purpuris diflerente , ifuod in Regibm adoratur,
■aejuarum efi fpecies illu quA fulget . Purpurca clamide mtc^
omncsprimiim indutum inceffiiic in Afia , Phenicem in regiiu>
dignitatc conflitutum,cx Cedreni, & Suida hiiloria accepimus ,
dono (ibi impcrtiiaab Hercule Tyrio philofopho timc tempo-
ris celcberrimo , poftquam Vertagus eiur canis Purpurani ex
vndis cxtrahens purpureo ri(ftu ignotum florem Domino indi-
cauit, vnde Herculeam Purpuram nominauit Politianus. At
sKc Afi^x AirrJca 5 ncc Affrica: inuidet Europa. In multis enim
ma-
CLASSIS III. 149
marfs Sinubus Purpurse producuntur . Inucniuntur in Cyptlof
in Sardiccin Tarentino, & antiquitus celebrabantur in Adriatica
mari generat^ quare Salius Poeca .
Nec Sydone vilior AneoHiinurice, nec Lybico.
Fcrt Laconicum mare Conchilia , ex quibus ad infe(finram ve*
ftium Purpura comparatucnobilitatc folis ijs,qua; iu Rubro ma-
ri capiuntur inferiora . Ab omnibus autem color omnino fimilis
haud exprimitur; Pro Solis enim propinquitate colorem habet s
& puniceum quidem procrcat Affiica , ideit quaii violaceum--»
colorem , Tyrus autem rubrum . Partes item Aquilonares ni-
grum , Auftrinoe rubrum magna ex parte ferunc ; Orientales
verd violaceum, quo etiam Purpura Tarentina commcridatur .
Nec ab vno Conchyliorum genere producitur ; fertur enim a
Muricibus , Sc Buccinis . E Cochlea Echinophora fub num. 18.
& 19« poiita ianthynus pulcher eFfluxit cum viuam Antio ad
me miflam in parces diflecui ? & violaceum accepit Fabius Co-
lumna ab aliaprope littora Veiiuuij reperta . Hinc Muricatcc r
& Con-chyliatjE vcfles dicuntur, ficuti purpursus color Oftrunn
ab ainimali tefl:aco,q.uod Oilreum appcllant Orxci .
Qua nam aiitem mdura.ie Pnrpurarum teilis prctiofus
cius liquor ematur , malripUcem. iilatn efle ex hiflorijs accepi-^
mus . Ab eis euomi , fi feriaiitur , atfirmat Imperatu& : fponte
cmitti ait Columnatalij veroin mortuis inueairi volunt . Phjeni-
\ces, vt narrat Gillias ex onomaftico t^ollucis quarto , Purpura-
rum captarum teftas confringunt , & carnes ad tinduram con-
diunt, & aqua diiutas, & fordibus expurgatas fuccenfis igaibus
m lebete coquunt: earum fanguis, vtabigne jncalcfcit , ftuit s.
&efflorefcic, partimque flauefcit, parciai cyan^o colore fit >
paitim in alium colorem co.i ^ertitur, ac iam quJcquid impofue-
risiii illius colorem comm.itatur. Q^plura deliderar adeat
Plinium, Rondeletium , & Aldrouaadum . Ego interim , u^.^
fufas aliorum narrationas repeteiido, quo nihil facilius , abilir-
dius mhil , meas paginas verbis impleam , Purpurarum leriras ,
earuraque fabricam a nullo fortafljs aded lucuieiuer, & accijrar&
cxpreiTasjrecognofcam .
2^8 ^^"^"^^ Jo^® pOi^ta oculis '"abijcitur , quam in msri RuJ
bro generatam acccpi, Alba iUa eft , /iue potius oflec»
colore aliquantulum flauefcit; 'm paac intern^ nitida , & leui-
gata. inextenu tuberofa, notulifque rcfeis , flauis, & furuis ,
^rubicundis fparfmi depida • In eadiftiuclionis notapr.Tcipiis
cll
tso PARS SECVNDA
eft canaliculus adinodum longus, recSus, Sc paulatlmab ore , ex
quo nafcitur diminutus , cuius extremitas /calprum canalicula-
tum effingit . Purpuram pafci perforando reliqua Conchylia puta-
iiit Plinius, exeYta videliaet lingua fub operculo, quDC digito longior
eji (aitAriftoteles) qua tum Conchulas , tum fui generis tefiam^
perjforare potefl ; yndc Purpura voracior ad hcliuonem fignifi-
candum inter ada^Ja dicitur . Hanc autem linguam ofleam fpi-
nam potjiis dicendam aiSrmat Kircherius .
Attamen quam loage a veritate aberrarinc hi Aud^ores
Rondeletio, oc mihi experimentis fatis eft comprobatum . Dili-
genti enim anatome inter incifa Purpurarum mcmbra nulla_*
parsoflea inueniri vnquam potui , led ad fummum callofa-»,
qu^ in canaliculum inferta duriffimas teftas etiam calibi obni-
tentes terebrarc haud poteft , fed folum Cochlearum humorem,
quem appetunt auidifTimejCxugere .
2S9 Pnrpura aculeata, quam melius Iftricem marinam dices,
Sconciglio fpinofo vocatur Neapoli ob aculeatas veluti
veprcs, quibus munitur, roftro longior, quam anrecedens, mole
autem minorjfupra quatuor fpirarum circumuolutiones, quibus
finitur,eminent fpirce, quibus ctiam in formam crucis difpofitis
roftrum armatur . Color extra terreus,intus albefcens.
2*70 Purpura ob fubftantiam folidam , &: ponderofam Mar-
morea dicta: colore,neque amarmore diftert. Os illi an-
guftum,& longum , vt in murice • E fuperficie cxterna fulcis
rugata, cornicula aliqua exeruntur, crifpa , & circumflexa muni-
mento pariter,& decori . Fertur ex Indijs .
271 Purpura in Neapolirano litore frequens , iblque vulgo
diiU Carofa , hoc eft C^inh detonfa, fufco , vt pluri-
mum colore, fiue liuidoi aliquando , fcd raro albcfcens , cunnu»
maculis rufis fafcijfque ConchiIiatis,aut croceis cin<fta,
272 Purpura ex Tarentino finu acce])ta . Pars cius cxtrinfe-
ca coloribus atris, & oleaginis inficitur, intrinfeca vio-
laceo, fiue ianthino cum albo mifto faturatur . Aculeis caret ,
fed tuberculis afpera inftar coronse diftributis , tumcis pluri-
bns i\^ longam fuperpofitis videtur corticofa, & fuicis mi-
nutiffimjs ^fecundum fpirarum ducl^um circumuolutis ru-
27 2 Purpura eodem In mari frequens , intus albo , vnichino
' ^ foris, vt a cxttris diftinguatur Cri/patam dicimus ; cu-
tcm enim habct inftar pomi paffi fpiffis rugis afperam .
Pur-
CLASSIS III. 151
274 Purpnra Echinophora fiue Echinara j fic dif^a a validis
' ' aculeis inprima circumiiolutione eminentibus . Ap-
pellatur etiam marmorea e tefta ponderofa , & dura . Vt pluri-
mum albefcit in parte exteriori , quce pai"tim videtur malleo
contufa, partim in puluillos tumet , oris autem labrum fpifTis
ftrijs afperum mire multis in locis circumplicatur . In Adriati-
cofrequens.
-^75* Triangularem hanc Purpuram dicercs , fi oculis vfurpa-
res^ triplex enim in fpatium diuiditur a triplici feric^
veluti foliorum , quibus eft laciniata, vt crifpata? ladiucsE ciftus,
fiue braffica cucullata , ac fi lapidea materia non conftaret.
Ex Per/ico finu habita inter alias magis fpedabilis , & raraj .
Colore flauefcit, lineifque tranfuerfis ferrugineis diftinguuntur
crifps, quibus vndequaque rugatur, excepto oreadmodum leui,
& rofeo ad amethyftiinum propendente,coIorato.
276 Purpura pariter triangularis , fed colore terreo ab antc-
cedente diuerfa, non ramen pretio vilior, eiufdem laci-
iiiarum extrema Anthracina nigredine faturata . Os fere rotun-
dum, labrum cartilagineum fupra maiorem orbem aliquantum
cxtenditur .
277 Purpura , qua Mare Rubrum abundat , vltra tranfuerfas
crifpas, quibus rugatur , plurimos veluti cortices alios
alijs fuperimpofitos oftendit .
Hic noniniucundum. fbre arbitror, quod Ariftoteks , &
Plinius de Purpuris narrauerunt j earum videlicet vitam feptem
annorum fpatioprotrahi , eam^li£patcre per orhts quihus toti^
derjiiquot annos hahent teftayintortOituniciiUtim in crepdinem de^
finit . At Ariftocelis fententise Fabius Columna auerfucur . Hic
cnim in breui de Purpura Tra^Satu nocauic, Purpurs vitam plu-
ribus annis finiri quam orbium fpiris teftam . Alij non ex or-
bibus arguendam putant , fed ex corticibus, cum fingulis annis
eas nouo fuperindui credant . Verum meo quidem iudicio
vtrorumque opinionem magiftra omnium experientia refellit .
Bgb enim inter innumeras pene Purpurarum teftas in diuerfis
maris finubus diuerfoque in litore repertas nuUam obferuarcj
vnquam potui , quse vltra quinque orbium circumuolutiones
cxcrefceret, vnica excepta , quam Hum. 276» delineatam pofui-
mus . Illa enim prototipo omnino asqualis reptem orbibus R»
nitur , feptemque pariter comprehenditur altera , quam apud
mp habeo omnino fimilcma licet mole triplaminorem,vtraque^
vero
151 PARS SEGVNDA
vcro triplici corio iii lacinias excrefccntc corticofa ; Quam-j
hic defcribimus, /i inquiras, fiueparuulam , /iue magnani,vna_*
ViTra Quatuor fpiras feniper conuolutani videbis, Eiufdem co-
lor eft fliruus , aliquantum albefceas in orbium commifluris •
luter ca-teras vnam leruo coloribus xque prarelaram, ac caiamo
non facile exprimenda . Rubro enim, fubuiridi, citrino, fulphu-
rco , vitreoque in externa facie decoratur , in intcrna autem ex
candido purpurisfcit*
27 8 Adriatici maris Purptira , quatuor fpiris intorta , quas
faxea , Sz fubrotunda vincula nc<ftunt . Hxc alba funt ,
iila:>aut viuofa?, aut fubflaus , vtraque vcro fafeijs Conchyliatis,
vel coracinis vi(ftata .
27P Piirpura G;bbafa a •iGib.bis , quac in finguloruni orbiu.m
latere intumcfcunt. Gibb« infuper, ficut,& cxurx or-
bium partes tuberculis, & tonfillis plenai fmit , fed finc ordincj
difpofitis : Qu^apropter longeomnium elegantifrima habetur,&
nulla qiiamuis folertia videaturi Natura elaborata, oculos ta-
meii dcformitas ipfa -deledat . Orig af)ertnra valde anguila-j »
a cxteris diuerfa, A' anfradibus /inuo/a , vndequaque videtur ia-
de xqualiter faturata , prxterqua^m in dorfo , quod crocea pi-
aura apparet variegatwiu Hac meum Cochkarium mare Indi-
cum exornauit .
28 Q £ii^^'^'^"^ purpuraj iacies, iu <i.ua oris f atet fbramen •
281 AiFricano in litore inuentam lianc Purpuram Ventrico-^
fam appellaui . Orb^rtim primo maxime tumet , at
quatuor ali;s,quibus finitur^.^^ ad femidigitalcm Utitudincm_>
cxtenditur: validis breuibufque -rnucronibus armatur, qui tranf-
uerfis criipis corrugantur . OfTeus color iili eft , interdum in^
xnari Hifp.anico Ocddentali pulla inueuitur, & raro ex glailino
rjigrtfcens-
282 ^^-^P^^ F/«;hinata fiife Clauata , acaieis «nim clauorura
iuflar acuminatis redditur notabilis . Labrofa infuper
cft , labrifque longum , 6c canaliculatum mucronem effingit .
Colore cjcteriic candida , interno flauida , & in mari Sardico
flabulatur, quse vero in Tarentino, fubuiridis,& lutea .
28$ Quam hic vltimoloco vides ex Affricano mare dclatam ,
Vfiitricofior ..^teris ell , & mucronibus.aduncis nm-
nita . Illos diueri! orbium cortices ,.qjjibus vidcnuir ccmpawli,
eiforniant, aim lingulia cseteris fubie^is elati ccn-.plicaiirur, .'^
ithe-
CLASSIS III. 153
refle^auntur ', idclrco non clauorum inftar, fed Veluti Bouis cor<
nuajininus tamen acuminati . Pars iuterna rofeo fulget, externa
vero , vel albo eft vnicolor , velflauo, tyrio , ac luteo muU
ticolor . . r r ., j-
-•^4. Poft Purpuraruni teftas Munces luut defcnbendi, quo^
^^ riim pariter purpureo fucco lanse, & oloferica faturan-
tur . Significantur autem voce Murexyqua. Latini faxorum afp^^"
ra inteliigunt . Vnde Poetarum Princep^ Maro :
ConeuJJk cautes , & acuto in Mttrice temi
Obnixi crepuere •
Eadem pariter vocc exprimitur Eellica Claua , fs^rreis aculeis
horrida , cuius erat apud Earbaros prsecipue frequentiffinius
vfus , truculento marte cum hoftibus dimicantes . Muricem-»
ergo, quem primo loco pofuimus Marmoreum dicimus . Eius
cnlm Tefta crafla admodum eft , & grauis , talique ftru6lura ef-
formata, vt /i ei manubrium addatur , clauam dices tubercuiis
afpetam, non Cochleam , in qua anguftiffimi oris-detegitur ri-
mula . £x imo Oceani fundo accipitur candido colore,ied rubris
maculis cruentatus .
285 Murex figura pracclarus . Ventricofus dici potcft a ma-
lori orbe , quo foliim tumet , csteris in breui rantum
niucrone indicatis. Vbique iongi aculei eminent« Os quafi
perfc<3:e; circinatum labra reflcdit, ex quorum altero biucE tu-
nica; piopendent , & iicet marmoreGe, rei«e inftar plicatilis refle-
diTntur . Intus albojforis puniceo colore imbuitur,
286" ^""^^^ cinereus , & liuidus , cuius teftam in pyramidem
eftorraant deeem fpirarum circnmuolutionesjfupra quas
aculei proportione artifidofa difponuHtur, acutiores tamen,qui
bafim coionant . Ex ea oris aperrura nafcitur , aeque longa , ac
omnium orbium ftructura;eadem lacfieo nitore /icuti pars exter-
na aloefcit veluti fandracca velato .
23«» Muiex duplici fafciola in fpiram contorta , a ba/I ad
' mucronem vittatus^ Ve/km Perfarum propriam huius
tefta effingitjCuius color /^auidus, fafciola» vero ca/tane^, aut ex
rubro nigricantes ♦ frudus eft maris Per/ici , 8c non vili pretio
dudus .
288 PJnris autcm habetur , qui ab hoc numero indicaturt
Coronatus dici poteft ob coronam veluti regiam , quce
flngulis orbibus adneditur . Colorem habet fimilem paleje, fu-
pra quem aurea; , & vndatim duttx lincote maris vndas leuicer
y crifpa-
154 PARS SECVNDA
crifpatas cfBngunti apud Indos fuit inuenrus.'
23p Murex in Oricntali Indiarum marinatus , qui Fafciatus
dici potefte farcijs in arqualia fpatia diftributis . JH»
Concolores funt teft^ cx caftaaeo rufefcenti , fed ab ipfateila-»
adco ekuantur , vt potiiis circuli ipli fuperadditi vidcantur .
Quinque orbium fpiris comprehenditup ; ex duobus oris labris
alterum Jcuiter crifpatur , aiterum valuulis , & ftrigis eleganter
€xornatur,qux in aduerfa facie inftar tuberculorum turaefcunt ,
indicantquc niirum Naturac opificium ,
2<po Murex Triangulajis , coftis marinoreis etiam cinfiius .
Hx autcm in orbibus aprantur, vc plurimistuberculis ,
& nodis inasquales ex pluribus tcdx parribus formatae videan-
tur . Inlabro de/lnunt, vt figura rcprasfentat , iucundius infpi-
cienda, quam defcribcnda . Pars cius interna, vt lac albefcit, ex-
rerna vero tophacea elt, vel fiauida .
2Q T Murex lcuis , ac fragilis teftae . Ex tonfillis , quibus or-
bcs decorantur eft fpe6i:abilis,licct colore albo vulgaris,
aliquando tcrreo etiam colore afperfus.
2Q2 Pulchritudo huius defumitur a cute inftar Oloferici
"^ vndati, & bicoloris depiaa . Aiiquando fjuamofa fer-
pentum pellem miris coloribus /imulat, interdum palcari colore
flauidus, notulis furuis fignatur, vel ex oleacino fubuiridis, luri-
das maculas oftentat , Ex Occani littoribus habetur .
20 5 Murex , qui Cochlea Hebrca a nonnuilis vocatur . Infi-
gnis eft ex maculis, vel fanguineis, vel terrcis,quce tan-
quam arbitrarix notar fupra colorem album aureo miiium diC-
perf3e> Haebreorum charaderes multoties exprimunt . Hae autem
non abfimilimodo j quo crefcunt incifura? in corticibus arbo-
rum fadae paulatim cum tefta augentur , ncc formammutant.
Muricem etiam mucronatum dicere: quis poffet ex mucronibus
in primo, & maiori orbe exuberantibus, quibus mira eius venu-
ftas augetur . In oris apertura pars finuola alba cft, 6: niteus la-
bfumque crenatum detegitur •
•294 Murex Roftratus mcrito appellandus . Mucroncsenim,
quibus munitur,vtCorui Roftrum curuantur • Colori-
bus antecedenti omnino fimilis .
^^- Murex mucronibus breuibus, & finc ordine difpofitis,
^ aculeatus, fafcijs infuperalbis cindus, cacterum colorc
tyrio in nigrum propeudcnte .
296 Murcx nift fallor , caeteris praftantior , aut faltcm nulli
r^ pal-
CLASSIS llh, 155
pulchritudine fecundus * Cochkas huiufmodi Muficas Galli
merito appellarunc . Uli cnini muficis notis lineifquc NaturctJt
lignauit, ne fortc marinae nimphse figuratis defraudarentur can-
tilenisj Neptunufque louis noti inuiderec deiici/s , aut H com-
mento non aflentiris , vt fpeftantium faltem oculis fuis numeris
abfolutam harmoniam efficercnt , H« quidem non fortuitu co-
lorum combinationc pinguntur. vt gemma Aeates m annulo Pir-
ri Regis, in qua Apollo cum Mnfiscernebatur, ita difcurrentibus
maculis, vc Mufis quoquc fingulis fua redderentur infignia , fed
conftanti Naturae opificio, accuratoque ftudioin omnibus huius
fpeciei Cochleis notulsc nlufic^e lineis , licet non certo femper
loco, fuperaddita; videantur . Colores iucundius oculis vfurpan-
tur, quam calamo referuntur ; funt enim lineae aureo fulgorq^*
notabiles, notulx fanguineaBb punda ex flauo rijbefceatia* teftiUf
aucem fubiecla,v€l viaofa, vcl onichyna •
2Q7 Altera eiufdcm fpeciei pulchitudine etiani eximia ♦
2.q3 Murex pariter ex muficis notis confpicuus ; ab antece-
-^ denti aliquantulum differc . Habec enim te/lam magis
jequalem paruulis tantura tonfillis' in rofl:ro eminentibus , Om-
nino autem variat colorcs , qnorumalbus, aureus , fubniger,
flauidus, oleacinus, & croceus diuerfimode mifl:i turcicam tibi
referunt papyrum . Intus vero niueo nitote pcllucec .
20 Q Murex clegantibus mucronibus tuberofus . Hi enim, ac
i\ detonfi fuiffent , aculeo careut , & foraniinula ofl:en-
dcnces, arundiuea potilis fragmenca tcftsE fuperaddita videntur ,
color illiaureus, vel albus in cxterna facie, interna vcro niueus ,
rofeo, vel flammeo rutilans •
3OO £odem colore intus rubefcit hic alius, cortice cuberofo,
& afpero, in quo oris labrum adraodum tumcfcens vn-
dofis finubus arcuatur, & fub eo mucronis circumuolutione^
fcre tot3E delitefcunt . Jn parce excernafanguinejE,& rubigiuofg
maculse marmoreum colorem concegunc ,
goi Murex auricus, quem color albus , rubeus , cgnchyliatus
viridis,& furuus diuerfimode cofufi clegancifllme fignac
3 02 ^iis apercura a cajteris diuerfa , vt in figura exprimitur
internam partem recludic lacleo candore nitentem =
cui circa labrum flammcus color copulatur.
^Q5 Murex pyramidalis figurs , quam fimnlant feptem or-
bium fpira; , minutis inciluris ftriatge, & lentiginofisi
;V z notu-
ijff PARS SECVNDA
iiotulis figiutaj ) vt plurimum colorc U^Qo , interdum vfidcqua«»'
que vinofo .
3 04 ^^"^^x, qncm aliqui nominant Aurltum ob labrum inftar
auricuJa^ exertum.Eius mucro turbinatus fere di lidiam
partem primi orbis ada;quat>&: corniculis , &puluillis frequen-
t^ibus eft inarqualis, foris,veI albus, vel fubflauus, incus rofeus,&
fandracca velatus . In mari Hifpania: Americanse generatui,5i ad
bipalmarem longitudinem augctur .
3Qt Quac had^enus defcriptse funt Purpurarum, & Muricum
lejlsEjOiiines quidem aculeis, & mucronibus armauit
Natura , vel ad pretiofi fucci munimen , vsl potius ea (icut flo-
ribus fpiras addidit, vt dixit D. Ambrolius , quafi qu^dam amat
toria ille^Iamenta , vtfiimulis illis '£gri conta^um admittentibns ,
ai maitis defid»rium colligentes prouocarct . Vcrum abditas re-
runi caufas e profundis ignoranti^ latebris eruere quis potcft ?
Vnum pro certo habendum efh Cochleas nsmpe omnes , infor-
mes licet habcantur, & horride, fuam venullatem prsfi;:ferre_> ,
qua eruditos oculos capiant obleclamento . Huiufmodi ctiaErLj'
cenfendf , quas infra fubijciemus, licet coloribus non eque infi-
enes, partium tamen fabrica prcclaras . Que fub hoc numero
ponitur clarius exiigura patebit,quam darcriptione , liuido co-
lore, fupra quem lute^jvel oleagin? line^^ ferpunt •
-^^ Murex altcr auritus, cuius tefla ponderofa . In parte ex-
* ternacolorem fulphureum, aut vinofum ruf^ maculf di-
ftinguunt, at iuxta orbium commifluras rofcus rubor . Interna
autem ex albo purpurafcit, & circa oris apertnram aurco pingi-
tur . In mari Americano reperitur .
^07 ^^"-^^^ magis auritus, quam pr^cedcns , labroque magis
^ craflo, eius dorfum tranfuerfis fulcis rugatum duobus
aculcis munitur , pars vero dorfo oppofita , vbi oris forameiv-»
nkida e*^' vt in conchis Venereis, ex albo, oleagino, liuidoque_>
colorc multicolor apparct , cruentis infuper guttis, &punftulis
pulchre notatur . ....
Q Altera eiufdem Muricis facies , quae orisaperturam cx-
5 hibet aureo colore donatam, qui paulatim in fubfiauum
cuanefcit . Eiufdem oris cauitas adco angufta, vt carcer potius
quam domus Animalis videat^r .
2 00 ^'^ proxime fuperiori ;forma par eft , vndcquaque can^
^^ didus, notulis fanguineis fignatus, & tranfucrse ful-
catus ; at paulQ fubcilior tcfta , & cum aculeis breuioribus •
Eius
GLASSIS III, i^y
Eius pr^clpua diflind^ionis nota efl hbrum > quod in figura-^
exhibecur, vel acl tutamen, vel ad decorem valde produftum.
* IQ Eadem Cochlca, cuius labrum canaliculatum, & oris ri-'
muia detegitur .
5 1 1 Murex a Gr^cis PentidacSiylus appellatus exappendici-
bus circa iabrum additis . Vtpiurimum quin3riuni_j
numerum nonexccdunt, & praeclaro artificiv^ concinnati, inftar
branchiarum extenduntur • Qui hoc loco ponitur vltra quinque
fcx alijs decoratur , ideo rarus . Strigis crifpatur , colore ei1:
rufo, & fuluo exuberanti notatus , veJ fanguineo , intus autem
ex flauo albefcit maxime expolitus -.
5 j 2\ Licet mole fuperioribus rainor , clegantiaquidem non
j inferioreft hic Murex. Appendicibus folidis , & cur-
3*3'' uis , quos figura exhibet, fcorpionem fere fimulat ,
foris f ubalbidus eft , uitus croceus , &oris aperturam minutilli-
mis inciiliris rugatam habet . lilum inmari Indico fortuito re-
pertum in meo Cochleario tanquam Naturs portentum afierua-
ri voluit Eminentifs . Cardinalis Vrlinus .
2 1 4\ Murex kms appendicibus canaliciilatis decorus , colore
,j ) aibus, ore anguftiffimo, fulcis /ignatus, quos tubercu-
'3 * 5' la caftanea condecorant . Interduni rufo colore raaz'
qaaque in;Dutus reperitur .
315 Cochlea, cuius tefta turbinatum Bouis cornu colore rc-
prxfentat. Vmbilicusmarinus vocari poteft ex figura.
Ita autem turbinatur,vt vtrinque caua £\t \w centro anfra(ftuum,
quod tamen minus eft in parte fuperiore quam ui inferiore , &;
orbes in finiftram partcm conuoluuntur •
\\y Turbo, & quidem elegantifiiiiuis, quem dixere G^XW Te-
Jefcopium . Duplicatis orbium fpiris videtur Co-
chleatus , in quarum altera teflellulis conchyliatis pulchre dif-
criminatur color albus,quo vndequaque tegitur.
•318 Cochlea, quam Galli Tulipam vocant, pulchritudinis
fingularis,vuIgo FaniH Madatna, Eius maculce,qu« al-
bum dircriminant aureo colore fulgent .
3 I p Gcographicam Tabulam repr^fentat hajc inter omnes vl-
tmia loco non venuftate . In eius enim tefta alba, ita -»
difponuntur maculae^&lineolse furuae,vt Prouincia?, &Ilegioncs
in Tabula gcographica indicantur .
Claudebat hsec triplex Teftarum agmen , nemp^ Vniual-
iiium, Biualuium , & Tiirbinatorum , qujs in prima libri huius
isi PARS SECVNDA
cditione Ita^co fermone vulgata anno 1681. defcripfi, laborem
quidem non modicum aggrelfus , at ccque iucundum ; xiec mi-
iiori fore cxreris Naturse ftudiofis obledamcnto mihi perfuali ,
fi publicis inpagiMis eorum oculis palam fubijcerem, qux Diui-
m opificij argumeata intcr priuatos parietes m ipfis prototipis
contemplabar . Quamobrem ficuti aliquando iiigeniofus Amotf
cx Mulcibre fecit Apellem,/Ic ignara manus lamir.is cupreis ad-
iiiota ad imagines efformandas , miro animi Jludio eam impel-
lcnte, Ccelo incil*as vidi, ncfcio an dicam ob rudem mineruam ,
ad deturpanda Dei opera, fiue potiiis eadem enarranda. Vnuni
fcio, me inopem tunc copia fadum , & labore fefibm deftitifi'e_9
ab incepto, Tanta enim eH Specierum varictas in Concliylijs>vc
fingulaprofequi fi quis velkt , vaftimaris diuitias in anguftum
rcdigere audcret • B nobilioribus igitur nonnulla felegifle con-
tentus , mentem , & calamum ab huiufmodi ftudio lubduxi .
Vcrum par cft animi, ac oculorum cupiditas, nunquaminhoc
vafto rerum fciendarum theatro fatis explenda , nec e maximis
dumtaxat e creaturis fapientia, Potentia , &c Diuinitas Creatoris
eJuccfcir, fed etiam e minimis quaniquam conteiriptiffimis. Imo
ram lucida, copiofa, Si locupletia in Exiguis Maieftatis Diuinse
extant documcnta., quam in magnfs , (SL^maxima Naturx mi-
racula in animalculis minimis maxime funt confpfcua , illaquo
Deumglorificandi nobis anf^mprsebent , prcecipue ob varieta-
• tem, quain aliquo rerum genere j ita conuenire interfe indiui-
duiafubiedla videmus,vt nullum alteri /hniledici penitus pofTit,
& pene infinita variaque rerum fcboles non fir.e naximo
oculoium, & animorum oblejflamento excrefcere videatur.
Hmc ergo opushoc,quod patrio Italoque idicmate olim_j
fcripfi , denuo Latinc fcribcre aggrefius fum , vt fi forte
ad cxteras Nationes cxcurrerct , qua pollet eas- alloqui lingua->
iion carcat , poftitque miras Naturx opes Ttftaceas fub vndis
iibfconditasomnibus indicare ; taquede caufa plurimas inter
c^teras haud infimas Cochlearum teftas rurfus animaduertens,
^v- quidem obferuatione digniftimas , placuit eas e ptototipis
titlineatns iam exhibitis addere, nouumque curiofo rerum natu-
lalium indagaton argumentum prasbere, quo fimnl Oculum re-
crearepolTit, & Aninium .
Contulit ad hoc exsquendum Amieorum foilicita bencuo-
^entia, contulitVirorum fnfignium fauor,quibus aliquas , vel
colore, vel fofma dcgajuiftlfiias in mco Cochleario reponero
libuit.
CLASSIS rii. t^!>
llbint , vt cxteris Cochleis decorem addereiit , volumiiii Inuc
perfe<5lion£m, & amoris erga mc ipfum /Tngiilare monimeiitum»'
Contulit mare prcecipue , quod oras Brafilianas alluit, illud^
etiam , quod noua; Hifpania; Regn.um circumdat , & quod in_j
Orientalibus Indi;s arenas madefacit Mofambiquanas . Inter
omnes vero , quas taiiquam liberalinatis , iiue Vndarum , fiue
Hominum notas iure merito magni facio , ca:terarum prascla-
riSimx proculdubio funt 3 quas S^renifiimi Etrurics Ducis Be-
neficientia elargita eit ,atque non minoris dixerim menti Admi-
rationis,quam oculo Recrcationis materiam «
En tuis CLiriose Lccior oculis illas fubijcio , quas ab ali/s
fpecie differremihi fuafi, noa quidem ordinata generum Vniual-
uium, Biualuium, &Turbinatorum ferie diipolitas , fedgrega-
tim exprelfas, prout manibtis ab oculo difpiciente oblatce funt ,
qax magis notatu dignse iudicabantur •
220 ^"^s^ csteras prima illa eft , qu^ in mari Orientali In-
diarum nafcitur . Videtur e I^pide pario compada-» ,
alba inparte exteriori, fed viridi pellucido obuelata, non cequa-
liter diftribnto . Quf»m hoc nuniero indicamns cxceris ■dddidic
fua, quapollet fingulariliberalicate Eminencifs. Cardinalis Qhi-
fius , vt viridis Cochlea inter Teilacea Animalia diHicilis iauen-
tu non deeflct . Supra talem vero cclorem niaculce terrei coloris
tranfuerfim difcriminant lineolas , qmbus ipiraliter dudis, or -
« bes omnes {ignantur .
2 21 Murex, quem Pifcatores ii"» tranquillo mari pr2ed.intur •
defcendentes ad ima in porcu Cartaginenfi Americano.
Eius magnitudo aliquaado palmi longitudinem excedit ; InL*
parte interna apparec, vel albus, vel rofcus e fandracca valde
pellucidus , in externa vero (Iiuidas , & inte]ualiter rnsofus *
Inftar quercus ramorum contorquentur murices, quibus primi
orbis ba/is arnutur , in quo os valde longum patet , fed an-
gHftum .
5 2Z Turbo iconis magnitudinem non excedens vndequaque
nitidus, & leuis, clxtra colore carneus, &c fufcus , intui
vero i" albedinem propendet . Eius nota diftindionis cR qua-
ruor dentium feries in ore apparentium, & fpirarum du<^um iu
parfe interna comitantium «
2 -:? Cochlea Indica ventricofa, & adeo leuiter turbinata , Vt
^ ^ ex vnico orbe conilare videatur . Ex ore , quod firmis
dentibus armacur,Ubruin leuiter rugofum excritur , plicaturquc
fu.
i5o PARS SEGVNDA
fupra maxiinum orbem tali modo , vt d bafi ad mucronem_*
totam circiunplctlatur . Dorfum illi eft lineolis panun figna-
tum, Color vero multiplex . "Carncus cnim flauus, albus , & li-
uidus fimulconhi/i vndatim illud fignant , Quod inter caeteras
fpei^abilem eam reddit , efi: (eries fex macularum e colore^
violaceo ad nigrum vergente , qu^e i^b<:raffiori oris labro fiib.
iident,
3 24 Turbonitidus, & pelluciduscarneo fiifco tinclus . Sin-'
gulasorbiumrpiras fcries aJborum pun^f^orum pulchro
ordincdiltrifcMitorum comicarur,& vbique vndatim fignat cruen-
rus rubor .
325 Venerea mole parua, at magni facienda ob leuem teftam
qua componitur,& dirtimilatur a carteris , vt plurimum
crafla, & ponderofa fublUntia compav5i:is : Ab cis differt prseci-
pue ob lineam fpiralem , quse in vna extremitate dilucidc appa-
rens, internorum orbium circumuolutiones indicar . Color illx
eft ofleus, quem fafcia albidior in dorfo cingit i apud Brafiliani
iialcitiir .
3 26 Caftanco tegiturcolore hic aliiis Turbo, etiam e Brafi-
lia habitus, tefia vaide leuis , & non parui ceftimandus
ob colorem .
3 27 Turbo seque longus,ac figura, qua indicatur . Tophino,
vel lignco colore induuur , fcd ob partium firu^uram
mirifice fpcctabilis redditur . Eum fubuculis , & moniUbus or-
natum diceres , inter qua; binie flriarum ^oilx fccundurn fpira-
rum dudium circumuolutse . Ex India in itaiiam Kollandicus
mercator ilium detulit.
^28 jMurex egregius , quem bjnis alijs iam dcfcriptis , nec
cmniiioiimilibus, munereaddidit D. Pellcgrinus Za-
noni Fiiius non degencr lacobi Zanonis celcbris inter Bota-
nicos pcriti in Eononienfi Paleiira. Gaieiformis hic dicitur
cx forma , qua caicani exprimit non folum craiib iabro circum»
fcprani, fed br<?Liibus, &robuftis muricibus quibus armaturcon-
tfa Clauarum idus . Vakie ponderofus eft propter craliam fub-
l^antiam^quacomponitur, & molcpaimarem globum aliquando
iuperat . Fuiuo colore in parte externa pingitur.
3 20 J" aitera autcm facie, quam hic delineatam vides, os pa-
tet anguftum, fcd longum , per quod color idsm in au-
reum,aut rubrum propendens fpeclatur, labrumque habet craffis
Denfibus munituui .
Huius
CLASSIS III- i^i
. , ^ Huius Cochlea! ftrudtura pracclara eft, «; rara, in altera^
^ -^ enim parte aliquantulum tumercente globi regmentum
/imuIat,quod perfeae leuigatum abditorum orbium cjrcumuo-
lutiones indicat fafcia quaedain e colore caiteo , qu» fupra al-
bum in fpiram circumducitur . In altera vero os patet medio-
criter apertum, quod labrum moiliter inflexum,& quatuor craf-
fis dentibus munitum coronat . . n.- •
2 3 1 ^" oppofita autem facicvt m figura exprimitur,inteftnu
^ fragnientum in fe conuolutum iimulat fme fpirariini-*
dudibus . Colore cinerea eil , quem macul» iine ordine diftri-
biit£ c\ aureo condecorant •
S3Z Turbo e litore Brafilienfi acceptus , fine circumuolu-
tionum apparentia • Os valde patens illi eft , & Cub-
ftantiaponderofa conftat, in dorfo Ieuigatus,& pellucidus,atvbi
circa os circumfletour binos canaliculos habet, qui in parte in-»
terna abduntur ,h3cc ladeo colorc fatur^tur,externa vero cinereo
cum tyrio mifto prope bahm «
3 3 2 Cochlea a terreftribus parum difRmilig , (ed aliquantu-
lum magif complanata. Jn binis partibus fpiralem_»
_2onam oftrinain habet , quae in interiori oris meatu etiam ap*
paretquai» lub veio iacens » c^tcrum vbique lacteam albiidinem
olkntac.
5 5^. Ridiculariam perfonam, quam vocabulo ^'^iw»^ expri-
Hiunt Itali, inter Cochleas iniitatur,qLi3e hic fubijcicur,
Veftem enim iilius fimulat tribus coloribus , quibus pingitur ,
nempe igneo fuie fandichino, conchvliato, 8c flaucfcente iucun-
diouDyjj vifui, ^uani calamo facilicerdefcribendis.
3 35 l-iaeciara etiim habenda eft hssc slia mter Cochleas non
vuJgaris , eius maximum orbem fubucularis albus , &
leuis bifariam diuidit , & cura ipfo circumuolutus in fecundi
orbjs commifiura deperditur . Cajteraj teftac partei leuiter ful-
cantur, coloreque bicoiori,cinereo ncmpe, ac plumbeo cingitur,
quorum poltremus circa os in oftrinum vertitur.
g 3 (J Cochlea in parte externa afpera ob criftas , qu2z in fin-
gulis fulcis,quibus fignatur,eminent,Plumbeo colore ,.
6 BrariJiano in litore inuenta .
337 Qil^"^hic vides Turbo cilindricus e D. Zanonis mufeo
habui, non quidem figura Hiire fpedtabikm , fed macu-
larnm diftributione . Supra colorem plumbeum multiplices
taidaf apparenc candidisj^c conchiliatis notulis sequaliter diftri-
X '" butis
I6z PARS SECVNDA
butis tefl*elUtar,&: tali orditiei vt potV-atigiiftam latior, &• poTl la-
Jaciorem aivgufta collocetur .
338' Purpura e mari Braiilicnfi habita . Si albetlineifi oljTer-
ues e pulchro lapide pario, Hue alabaftrite formatam_>
putabis.^ fuperricies iili eft afpera , & rugofa , vc ]« cxteris Pur-
puns, fed valde leuigata, & pellucida , licct noff xqualiter vbi-'
que complaiiata , fed fulcata feniirotuiidis canalibus , oiis aper-
tura rotundo labro cingitur , quod ronfiliaj leuiter tumentes
txornant ,
3 39 "Venerea in litorc Brafi lienfi frequens, molem Kuius ico-
nis non excedens, vidcrur crallo fubucalari circumdata,
ore longo» & angufto, vbique leuigata , olfcocolore flaticfcens •
3^0 Buccina quinque fpiris abfoluta , quarum maximaoris
apcrturam, & quidem complanatam oftendit . Ex duo-
bus labris alterum crenatum eft , alterum dcnte vnico miini-
tum . Colorem habet cinereum, ik. molcni, quse in hac pagina-j
exprimitur.
2*4-1 Nerita in litoWbus BVafiliar abandans, 8 giobulis albis ,
& landichinis videtur conipofita , cali arcilicio , vt iii_>
tali linca fpirali diitributi , dum orb:s coniiciunr fimul connc-
dantur, &qua/i induas Claffes alteratn rubrorum , alborum al-
teram vicifTi.n variatas diuidantur miro Natura: lufu , magnum
artiHcium w. parua mole oftentantis .
242 Murex valde labiofus , ex diuerds dilutis coloribus
variegatus , nempe aurco, badio, & languineo . Intus
vero ladeus . Eius nota infignis eft telfellulaquxdam quadra-
ta ex conchyliata nigricaiis , quse prope os fubfidens , otiofus
videretur Natur» lufus , nifi in tota fpecie conlUntcr for-
maretur .
242 Turbo, quem qitinqiie orbium anfraduscircumfcribunt:
crifpis ita rugatur , vt sequaliter inter fe tliftantes re-
currant . Has bina: fafciJB fulua? circumdant , quaram fingulas
aliae binse lineae aurex i-itermediant , oai.iefque fupra la^^cunxj
colorcm confpicux redduntur .
2J.4. Turbo ad digitalem longitudincni extenfus mucrono
^ "^ * valde acuto.cuius linea fpiralis indicatur a laciniarum,
feu pinnularum ferie,bafim verfus propendentium,in qua osferd
rotundum labrum delicatum oftendit .
74% Tellina in litore Brafilix abbundans fere rotunda , & li-
neis, quibus leuiter corrugatur, valde fpeaabilis . In_>
bini^
CLASSIS IIL IKTJ
bInis|>attibuslaKrum oppofitis totidem comp/aaatas deprcfSo<
nes oiteiidicquarum anguitior cordis fbrmam exprimit • Diuer'-
rmiode piiiguntur a violaceo colore , reliqua; autem partcs fult
uo tinguiitur circa centrum paulatim albelcentc,
2 4(5 Turbo mucronibus afper, qui binos circulos iii maximo
orbe eifingunt. Ca:teri fpirarum du^js breaem conum
fonnant , circa os valde produciturlabroseque craflb,&3per-
to . Carneo coJore facies interna pingitur, heluaceo externa.
247 Purpura ex Lufitano litore habica , lacteum candorem-»
«emulans . Orbium fpiras ciugula rotunda comitantur,
vbique leuigata fuperiicies apparet, vt in iUtuis marmorcis per-
fecte expolitis .
24JJ Tellina in Europse litoribus, vel nunquam » vel raro vi-
fa . In Brafilienfibus verb frcqucns ; reticulaco opere^
illam diccs circumteclam, colorc autem plumbea eft,fed vt plu-
rimum fuluo maculata .
3 AQ Tellina,quam pariter Brafilienfe litus producit, antece-
denti Ieuior,& fubtiliorjadteo candore albicans : multi-
plici tunica videtur compofita ob lineolas > quibus fignatur,fu-
pra quas aliae linete tranfuerijm ducuncur eo modo, 4U0 hic ex-
prcllas vides .
2 CQ Turbo quorundam auium cor exprimens aliquantulum
complanatum . Bina eius lateraduobus labris exornan-
tur,quorum alterum oris aperturam coronat . Paruuli,ac dimi-
diati globuli frcquenter iw eius fuperfieie eminent, quamfuccus
carneus,vel terreus cotcrat .
351 Concha Brafilienfis niueam albedinem oftendens , e cen-
tro circumferentiam verfus itadilatatur, vt elipticam— 1
figuram potius imitetur non circularem . Sulcis profundis (i-
gnatur , quorum partes eminences imbricum difpofitionem.^
limulant , cortice leui , ac tragili , ideoque rarb integra ob-
tinetur .
9 « 2 Tellina e mari Brafilienfi habita magnitudine aliquaudo
fere fcmipalmarem longitudinem jequans . Eius co-
lor ad ccrulcum indinat, fupra quem fafcia vinofa, & carnea ex-
tenditur,vbique autem valde pellucidaeft,&: nitida .
^<3 Tellina alia in codem mari frequens digitalcm craffitiem,
& longitudjncm 3squans,vbique candida,
Hadenus defcriptis alias addinius vfque ad numerMni_>
feptuagefimum quintum indicatas , quas inter cgeteras prasftan-
X X tio-
i64 PARS SECVNDA
tiores habcmus non foInm,qma partium ftruflura, 8c coIorum_i
varietate oculos mire deled;ant; veriim quia magiii Ducis Etru*
rix Bcne/icentiam indicant , quar libcrali munerc nouos Nacur«B
partus oculis fubijciens obledationem attulit, ac TeUaceorum_»
hiftorice nonmediocre additamentum, vt olim Kegia Alexandri
Maccdonis liberalitas A.rifl:orcli, lifaros Aniauliii.u perfcnbenti,
vberem materiam fuppeditabat •
5 CA Primum inter omnes /Jbi mcretur locum Concha,quam
fubijcimus, nunquam inter tot diuerfas rpecics vifcLj ,
quas e multiplici maris finu indaftrius labor cbcinuic . In Pc-
dinum genere videtur cnumeranda, quibus fua fornia affimila-
tur . Biais conft;at valuis fere omiiiao complanacis , vbique ni-
tida eft, & pellucida. Pars vtriufque intima iatieaeft, 8c nicida,
inferior externam habec faciem candidam , fupcrior Zizifino co-
lore rubefcic . In hac lineae apparent rubroj in nigrum vergen-
gentcs , quae a centro ^d circumferentiam dudlse illain in parccs
fcre sequales diuidunt, (icuti circa centrum aii^ lincx funt in^-
quali interuallo pofitae . Vtraque autem faeies iiiterna lineas
habet a circumferentia in centro cocuntes , & in fuperficie cmi-
nentes, ac ft fila glutinc aliquo illi additi efleic, qaa; nota pecu-
liarisdiftinciionis eft , cum in cxteris PectiniSas internaj tacics
perfeilie leuigatx appareant, ftriatx vero externs .
2 ^ < Nerica, parua licet mole , magno artificio depifta a Na«
^ ' tura colore purpureo , qui vndofis mcatibus candidam
cutem opere veluti phrigio exornat . Valdc nitida eft,ac fi gum-
mi Sinenh obuelata eftet •
2 << Antecedenti fimilis hxc alia Nerita eft , colo^-e tantuni-»
difcrepans vinofo , quo tcgitur • Binas vndarum feries
habet e colore purpureo , 8c candido alternatim recurrentibus
prope orbium commifturas .
^ -— ruruani >?Etiopis pellem colore fimulat hxc CochIea_» ,
binis fafcijs cincla, quaruni altera duplo lacior eft,am-
baequC fecnndum orbium fpiras circumdacunrur fpatio femper
coar<ftatf, prout feptemorbes,quibus abfolaitur, dccrefceni-es,
in longum mucronem definunt . Turbinuni generc comprehen-
ditur, ofquc habct valde anguftum , quamuis in longum produ-
^um, aBafi ad cacumen in longum crifpacur, dc tranfuerfim mi-
nutiiO,me fulcatur .
--g Cochlea valdc nitida , & lcuigata. Praeclara illa eft
^ ' 4 maculis badijs fupra lacieum candorem pofitis ,
qui-
CLASSIS Iir. i6s
quibus in p>Iures vcluti partc$ diuidituri
7€q Venerea molc parua , ftd omnibus huius gencris antecel-
•^ lens pretioque habCiida . Aureo fulgore tegitur,noru-
\is rotundis hciuaceis %nato,quarum centra pua(ftis nigerrimis
indicantur .
^(^■q Turbo vbique crifpatus. ore longifnmo,& anguftiffimo;
Candor, quo tegitur aureo colore in externa facic leui-
ternotatur.
^ 6"! Cylindrus liuido colore, blnis fafci/s albis cinftus,no£i3-
lis cruer.tatis, & in girum difpolitis tcflellatus , eius ba-
fis alba eft,& fanguincis macuiis ccquaiicer diflributis notata.
'362 Cylindrus, qui e macuhs Gagates dicitur , huic enim_>
lapidi a^fimilatur . £ius nota praecipua linea fpiralis in
bafi apparens pinnulis ornata , qux a maculis cruentis frequen-
ter notantur •
'^6z P^^diis vocatur antonomaltice Cilinder hic ob maculas
magno in pretio habitus . llle enim quati teireiluice fan-
guinea: eiufdem fere magnitudinis omncs fpatio aequali interfs
diflantes difponunrur fiipra lacieum colorcm , quem praeterea_j
trcs aure«e Zoujk circumftpiunt . In bafi omnino complanata-j
linea fpiralis veluci canalis profunda circumfleciritur •
364 Cylindrus candicius,vt nix,tran(ueifas (Irigulas habens >
notafque aureas fine vllo ordine difpofitas oflentans.
3^S I^acSeus color circumtegic hunc alium Cilindrum . At
prope balim in pinnulas dclinente candida fuperficies
apparet, intus autem violacea .
366"\ Cochlea deprelTa in marilndico generata, ruflico vclu-
A61) ^^ amicftu induta,&: terreo colore, quo argenteus nitor
^ ' celatur . lili non mediocre addit pretium feries quae-
cam pinnularum, quibus iinea fpiralis belle iaciniatur.
368 Cochlea colorc cinereo, in dorfo tonfillas nigricantcs
gefliens . Os habet valde expanfumo Sc apertum , Jabra
carnea apparent, pars intima cinerea, fafcijs violaceis figaata.
360 Turbo exiitore Brafiiienfi acceptus kui, & r^itida fu-
perficie . Decorem illi augent bina? Zonse muftellinac ^
tranfucrfim du^flse fupra colorem cinereum cum albo miftum.
37 Q Cochlea alha, & leuigaca, vt Porcellana . Vbi orbes fpi'
rarum conneciiuntur , profunditasapparet , qux illos
(imnlintextos demonflrat . E maculis heluaceis, quibus nota-
tur, magni ducitur.
Cc-
J,^^ PAR5 SECVNDA
571 '^'ocJiIca Ieui,& fubtili materie conflans; ob formain Buc-*
cina appellanda videtur . Eius infignis nota eft caudi-
ua Zona>qua cingirur maximus fpirarum orhis . Os habet fere
rotundum , ex quo patet candor internse fuperficiei . Externa-»
aurcm eft aurca .
Syz Cochlca vmbilicata rotunda, & nitida ,* Quatuor cingi-
tur fafcijs albis, qux notulis fanguineis , &hciuaceis
vndatim fignatur , CartersE partes indicam aruudinem coloro
(imulant ; ore albicante •
3 73 ^"^^^ "^'^ diflimilis aliquibus Purpuris, fere albus,cum
notulis difper/is fme ordine caft:aneis,& crueutis , In_,
fpiris rubercula habet molliter circumflexa , ac ii c cera con-
flarent .
2 "74 Concha duabus valuis conflans leuiter imhricatis . Di-
cicur cor Veneris eo quod cordis figuram habeat cuiriu»
claufa:, & fimul connex5S videntur . Ea fummo pretio ducitur ,
quia raro inuenitur .
2y tr Concha pariter imbricata , qu« inter Teftacea biualuia-»
noninfimo in loco ponenda eft . Parum differt ab an-
tccedcnti ob forniam, fed mole illam fuperac , & poiidere . Co-
lor iili cft, candidus,quem TuLcrcuIa cruentatadillinguunt.
syG TcIIina Indica, & lara, ficnti func alix duae proxime hic
defcribenda: • Videtur ex ebure formata ob albedinem ,
& leuorem . Supra dorfum binarum valuarum lineola ex fuluo
ad nigruin inclinans fine inflexionum ordine ferpit .
^ny Cum anrecedenti conucnit Kuius forma , fed gibbofitats
^'^ aliquaiitulum magis t.umefcenti diuerfa. Eodcm colo-
re albo tegirur, quem macular flammularum foimam exprimen-
tes ir jequali interuallo inter fe diflanres difcriminant, rcddunt-
que in genere Bi ualuium ajque pretio habendas , ac vifu Tpe-
ciofas .
2<->g Pellcm Cameli afperam fua cute imitatur , quam hic
vides , inrer omnes fortafie huius gencris pietiofiffi-
manu Ampliori circumfcrcntia qucm cctcix , quafi perfede
rotundatur, magifque explanatas habet valuas . Color illi cfl
fubalbus , qucm^circa cenrrum difpofitac ternge tafciols flauidae
diuidunt in partes ^quales , macula^que aure^ fignant fine ordi-
ne difpofitae .
DjQ Turbo nitidus , &: leuigatus , cuius orbes vix in facio
^^-^ externa indicantur . A vertice vfque ad cardinem_j
imum
CLASSiS iii; ^
itnum rernae fafciolai in fpiram contbrts piurics cingurit , quS^"*;
rum prima fuliia efl:, violacea fecunJa, tertia aurea . ' •
2 3q Concha Brafiliano in litore generata , Tiburtinum lap^^
dem colore imitatur , leuigata eft in parte interna , iaJ'
externa Vero fulcis parum profundis corriigatiir .
2gj Echinophoramiure dices Cochicain hic pofitam ob
tonfiUas. leii pu!uillos,quibus intumsfcit. Ca^teruml^
g-lobi afperi imitatur hguram : Co:ore terro cum oflbo mifto
pingicur, qui in partibus dcpreinoribus m.agis al befcit .
382 Cama leuiter rugaca, colore carneo, qui circa centrurcL^
ad roieum, feii purpureum inclinat i <3<: ab eodem orani
verfus tres lienares radij fparguntur •
383 Cochleaquatuororbiam fpiris compofita, quorum ma«
ximusvalde tumefcit in dorfo , carcerjc autem labro
^fuodam criifooris csteroqni anguftiffimi qua/i omirino abdun-
tur . Color ori iiud carneus, intus albefcit, ibris plumbea cft t
&: flauida .
3 84 Tellina Bra.'7Iiano In litore frequens,minutiffimis crenu-
Jis fignaca : Intus purpureo faturatur , foris ex carnco
albefcir prope circumferentiani .
2 8 j Cochlea in mari Indico generata , & leuidima . Orbes
hibct inllar Turbinis , at Concham duarum partium_*
iimul coejntibus diceres , quibus amygdali fru6i:js fere expri-
initur. Colore fulua cft. Incerna autem facies videtur alba ea
in parte , in qua oris ti\ apertura valde prodigiofa proptcr dea-
tium aliquorum difpo(icionem,quibus nianitur .
386" Cum fuperiori certat de pulchritudine haecalia pariter,
dentata m vtraque orisparte , alba , & pondcrofa cft
«que ac parius lapis . Vbi oris patet foramen , aliquantuluiTLj
complanatur -, cceterum quali omnino rotunda, vt globus, veluci
fubucularibus albi»compadas.
38-7 Buccinula quatuor fpiris contorta , in omni parte per-
fecle leuigaca, lauri baccam 2Equat magnitudine , Vbi
orbium commiflurae funt, albae notuiae lacent, quas intermedics
cerreae ad viridem propendentes diftinguunt : eodem colore tota
fere tefta faturatur,maculis furuis etiam teflellata.
388 Q-dnque, quae fubijciuntur fupra pofitisjex Neritarum_s
gener^ funt , in iinu Pernambuci generats . Nuci
auellanasparuu!*e fua mole omnino /imiles quali perfectc rocun<
<laB , vaaique nitidae, & lcuesj ita vt vix vnius orbis intemi vefti-
i^ium
i6S PARS SEGVNDA
gium appareat • At fi forina vulgarcs , elegantiflima funt pro*
pcercolorum diTpo/itionem ,& varietatem , quaa Natura pin-.
gunt-ur facilius ocuiis infpicicndam , quam exprimendam cala-!
mo . Quam hic vides primo loco pofitam niaJaco colore fatu-
ratam,quinque falcijs alfc>is a centro ad circumfercntiam du<5lis
diuiditur,quarum lateri lineola anthracina adiacet.
5 3p Ex ebure compacta videtur h$c alia aliquantulum fla-
uefcentijfupra quam lineolae nigerrimse fine vilo ordinc,
flexuose difcurrunt • ,
2 OO Diuiditur haec alia colore alba in partes a^quales^fafcijs,
feii radijs coracinis, a centroortum habentibus , magis
amplificatis^qud magis oram verfus cxtenduntur .
2Q I Nerita parjter in pluies partcs diui/a vadi/s » non refte »
fcd finuose fparlis, & numcro paucioiibus, quam inL»
luperiori, vt in Icone apparet . Liuido colore hi funt , lineolis
piceis coniuncii fupra colorem ofleum , quo tota Nerita in-.
duitur*
ZQZ Rsdij, ouibus hxc alia hi plures partes diuiditur, xqua-
lia inter fe fpatiaferuant, colore autem funt albi, reli-
qtia teftae facics ceralino,veI puniceo colorc facuratur co(que li-
iieoiiE nigenima; intermediant»
7QZ Cilobi figura fere ex] rimitur ab hac Cochlca ternis or-
bibus rotunda , & veluci pluribus fubucuiaribus com-
patla . Colore albefcit, porraceis5& luridis maculis teflellata_j .
Linea ver6,qui crbium commiflur^s indicat, a uotulis luridis in
partes squales diftributa comitatur .
304 Cochlea aeque ob colorum , & partiuni venuflaKm prc-
tio non vili ducenda ; pingitur enim albo,rofeo, 6^ vi-
ridi ciim flauedine miftca^ fine vlla rcgula diflributis . Qu^atuor
in oibes pyramidis inftar oxrefcit fupra bafim valde amplam ,
quorum finguli binis fubucularibus, veluti e filis plunbus com-
p:u5tjs,ciuguntur . Circa bafis crepidinem veluti corona adiacet
frequentiflimis pinnulis laciniata . Supra orbium ttflaiB vnde-
quaque rugofam, & crifpam , interualli prop.oitioiie icruata-^ ;
iu-.bricamenta qussdam emiiient , quibus Animali munimento,
funt, & decori .
2^c Cci\cha binis valuis compaf^a , in ora Brafihs fre-
^ qiKWS , nunquarn in iittoribus Europa: adiacencibus
vifa , licct in illis multas figura fimilcs copiose producantur.
Eius praecipua uota diftinciionis elt fulcorum haberc fummi-
tacem
CLASSIS Iir,, i(?9
taccm non rtmlrotundam , vt c«tera; eiufdem generis , Ced pla?
nam>& traufuerfim minutiffime crenatara .
7Q6 Qil^^ ^°^ "^ ^^^^ pofitam cernis in litorc Pernambuci
^ ^ repertam , paruitateni molis artificiofa partium com-
pofitione fuperat . Minor cft nuce auellaiia ; tali autem artej
ternos in Turbines excrpfcit, vt turcicum, & elegantem Cidarim
cxprimat. Singuli orbes in plures veluri tonfillas turgefcunt ,
&: diiinbuuntur , proportionc diminutionis feruata in fpjrali
circumuolutione , omnefquc videntur quafi cingulo obftridi ,
quod comitatur aliud veluti filum globuloruai , albi videiicet ,
6: rubcfcenris , alteniatim difpofitorum » Reliquas verd teft?
partes carneus rubor albo afperfus circumtegit .
^07 Concha Biualuis , cuius tci^x coniunax^ optinie kuiga-
/ IX funt, & pellucidss . Maculantur in externis , & op-
pofitis faciebus, ijjfeftis aureo diluto, aliquibus maculis fuluis
ad fanguiJieum inclinantibus . Alterum ex duobus lateribus
ali.quantulum explanatum cordis figuram fimulat , iii quo li-
iKolx coloris ex viridi, & roibro fimul confijfis ferpuac . Reperi-
tur in oris Brafilfa: .
398 ^"^0" abfimilis forma efl: hajc alia inter arenas parlter
Brafilianas gcnerata , fed mole antecedenti praftat . Ex
binis valuisj quibus con/lat , altcra hic fubijcitur , in qua re-
prefcurantur maculse vndas maris limulantes , fine iiif^exionum '
certa difbibutione « Colorc aurco iWx formantur , qui fupra_j
olleum, feu album, quo tota Concha inficitur,optime nitent,nec
lequali coloris intenfione formanturj fed varia, paulatim circa_*
extrema, ita^uanefcente, vt olofcricura opus perfede imitetur,
quod vulgo dicirur Punta Francefe . Eius circumferentiam._j^
fafcia nonparum lata comitatur coloris flauidi, in qua lineolx
fuIujE tranfuer/im ducfix, in partes in^^quales difl:inguunt^ Intus
candida ell:,& vbique pelhKida gummi velata .
399 Qnatiior, quas hic fubijcimus ex eo genere Neriraruni_»
funt, ac illx ,quas pofl numerum 387» defcripfimus , e
mari Pernabuci allatas . Quamuis partium flrudura omnino
cum illis conucniant, colorum tamen varietate,in omnibus con-
ftanti femper arti/icio difpofita,difcriminantur • Quae primnm
Jocum obtinec diuiditur a tribus radi/s a centro emanantibub;
eo magis latis, quo magis ab eo rccedunt . At vbi medr^m Co-
chleam cinxeririt,tranfuerfim quafi dimidiati non progrediuarur.
Eandem mfuper Cochleam bifsriam fecat fafciaqu^dam meau-
Y diis
170 PARS SEGVNDA
dris contexta,eoIorejqiietn lacca exhibet, aiticli(rimo,ficuti ethnx
eodein radij pinguiuur : lineola iiifuper picea omnium latera_j
comitante,que fupra albam Cochlec teftam optime dillinguicur.
400 M^^^^^ ^^^^^ videtur imbuca ba:c alia, feu vinolo, afper-
^ fa deinde liquore lacleo in gottas diuifo, quarum mc-
dietateni circuhisater circumdat. Qiuiditur etiam bifariam a.
fafciaalba, & ramulofa, cuius lateri lineola anthracina adiacerC;
40 1 N^^^^^'"^^ Ebenus a:que nigra, cius medietateni ladte af- '
^ perfam diceres , &. ladea Zona in xquales partes diai-
fam, ficuticirca oseadem la^^tis albediue faturatar.
401 ■^'^'* parum didimilis labello quodam , quo circa os tu-
mcfcitjcandida vt nix, duabus Zonis cinereis, & atrls
vittata>qu5E pifcis cutem fquamofam fimulat ; inter cas alia in-
teriacet eiufdem coIoris,miHutiflimis linearum particulis coiu-
pofita,prgbetque illi (ingularem dirtinilia-iis nocam. ' "'
^nz Teftaccum fragmentum, non Concha integra, hia appd-'
* ^ fitum cernitur , in litore Perambuci-inucntum , vel vn-
darura feuicntium impetu, vel cafu alioho. accideriE, vtrumque
fane deplorandum, quodincegrum Nacurx opus, incer caetera-»
Biualuia primum proculdubio Io;um obtinens, fpcAare ooi-lj
liceat. Pretiofum illudmerito, dices non cancum eo quod in^
rcmotiflimis ab Europa litoribus obtinetur , Yeriim quia par-
tium compafitione, & coloris prGeftantia, in Teftaceis rariflimi ,
elegantiflimum eft . Eparticula hic fubiecla, Leflor cariose,to-
tius integrae Conchse ftrufturam tibi propones , t&nquam ab
vngue leonem , vel ab ingenti cofcfli membro eius magnitudi-
nem , (icuti in angufta Timantis tabula Poliphemi vaftana-»
molem agnofcebant, q|ui Satiros, ijj/ius membra longa arunduie
dimetientes, intuebantur , aut fme fabula Solis /Imulacri prope
Rodum terramotu proftrati ingentem molem , cum pauci
pollicem eius amplcciercntur ; Quare hoc, inquam, Conchce
fruftulnm, vt de illo ait Plinius , laceus qnoque miraculo eji .
ca^l?*' In Pectinum genere numcrandam opinor : Verum partem il-
lam, quae in casteris fere plana eft , vel in radios a centro du-
dos diuifa , fulcis habet profundc excauatam quorum fummi-
tatcs rotundatae, & in plures puluillos efformacx , minuci:iimis
infuper ftrigis fxgnantur , ita vt non e Teftacea maceria, [(ed li-
neo velo moUiter complicato efformatse vidcancur . Balauftino,
vel Satidychino faturatr.r colore,pars vero intcrna candida tegi-
tur fandracta 1
Lib'f4«
CLASSIS Ilt 171
AaA Murcx, quem Pifcatores in mari tranquillo Amcricano
T"^^ prope Vrbem Carthaginem expifcantur , inter Tefta-
Cea Animalia fortafse maximus molc , Sc pondere . Duos pedcs
aliquandoaequat longitudine. Itali patria voce illum vocanc
Garugoo Cornuto , fedaptius alij Muricem Alatum ; labro enitu
ori appofito adeo extenditur , vt illo veluti ala formetur , feu,
vt verius Ioquar,tnarmoreus Thorax ad defen/Ionem pugnantis
aptiffimus . Poft maximum orbem vbique crifpatum tubercu-
lifque tumefcentem , veluti coronam robuftorum muricum-i
oftcntat , quorum finguli trium digitorum craffitiem a;quant
longitudine, crifpati , & in fe ipfos conuoluti ramorum inftar
quercus, diuturna acris inclementia obduratac . Qup autem ma-
gis mucronis cacumini proximi iunt, eo magis breuiores protu-
berant , Subftantia valde ponderofa , dura , & crafla formatur ;
quamobrem difficile creditu eft, Animal longe fua mole minus
tefta, qua tegitur, adeo ponderofam domum valeatcircumferre.
Colore faturatur fimili marmori Tiburtino, quem cutis cralla-»,
aurea, & terrea in parte externa circumtegit .
^Qff Pars vero interna , quse hic exprimitur nitida veluti fan-
dracca velatur finenfi porcellana non ab/imili . Ei co-
lor fubeft rofeus, raro in teftis Cochlearum generatus,qu6 decor
illi additur5& pretiura,
405 Cochlea Indica, magnitudine,& forma omnino parilli,
quam Oleariam diximus num.9,Claffis tertias . £ Mar*?
garitis compacta videtur ob argenteum nitorem , quo vbiquc^
pelUicet . Cure infuper circumtegitur colore muftelino fatura'
ta, & valde nitida • Notam diftindionis peculiarem habet ixLj
quibufdam tubcrculis linea ipirali fupra orbcs difpo/itis , quae
cute exuta vniones illos diceres , quos Timpana ob £guram fe-
Tniroruwdam Artificesvocant,non quidem a Natura, fed ab Artc
fuperadditos . Vnicam huiufmodi Cochleam oculis vfurpaui
inter pretiofas Excejlentifs^ Principis Pamphili; gemmas coilo-
catam .
A07 Teftaceorum Calycibus poft numerum 320. pofitis in-j
hac fecunda libri huius Latina editione, Icones aliquas
addimus , quibus , non quidem Natura: noua opcra reprefen-
tantur, fed Artis . Laru» enim funt varijs Conchyliorum teftis
miro ftudio compadas ad oculos xque obkdandos , ac animum
Sapientis crudiendum , quie fingulis , licet vilibus Natura: re-
bus, argumenta dcdueit,vt earum Conditorem laudibus efcat,&
Y 2 pro-
I7i PARS SEGVNDA
jprofequatur amore . In regia cripta Verfaliana rpedatitur , ixis
qua /ignum Solis fculptrix mauus fimulauit , apud Thetidenij,
orbeperagrato,diueriantis-, additis ex mu/iuo opere ornamen-
tis, quorum marericm Vndarum foecundiLas m Conchylijs [ub-
fniniftrauit . Hcec delibafle rufticiat, duin fmcm hic Conchyiio-
rum Defcriptioni facimus, non Acimirationi . IAslx: enim conti-
iiuadebetur miris Naturse operibus , in quibns etiam mmimis
Architedonicam artis fu^ excellentiam depingit . Debetur in-
<]uam Naturae, vt Plinius ait , lafciuientr pnkfertim , & in magno
gaudio feYttlitatis tam varie ludenti . In quingentis, &: quincjua-
ginta fere Cochleacinn Iconibus dcftriptis faris illa coiiiproba-
tur,qua luteam maflam tantummodo circumuoluendo , ita fem-
per in fpiras aptauit , vt eadem licet, diuer fa tamen in fingulis
appareret • Quod fi pari diftinjdione abditiffimos maris the-
fauros altis vndis confepultos in fcenam darc fas efler, tunc cer-
tc miraremur magis , & inopcm nos copia faceret , & in-
«lumeris fere admirabilioribus portentis facundia ipf:i obruta
remaneret .
Illis igitur cxomnibusdehbatis,aIioru!n Narrationes gque
difFufas , & obfcuras propter Iconum inopiam elucidandas fpe-
ro, Icones enim defcriptionibus magno adiumento funt , vt eas
perluflrando fummi Conditoris manus recognofcamus , ac lau-
demus, vt fecit Auguftinus , ocuiis fubijciens flatuam aigilla-
ceam, quam fculptor eSingir, intus ligna , & paleas, foris mem-
brorum proportionem,^ elegantiam, ita conciunando,
vt nefcias , vtrum in ea condenda maior ftt
VTIWXAJIS habita mi9 , quam I^ECORJS l
tAKS
173
PARSTERTIA.
^ontinens varia Problemata, Menti propofica
In Obferuacione Teftaceorum.
ARiftoteles ocTto fiipra triginta Se<5iionibus , Problemata-a
plufquam mille compraehendendo, nihil aliud pi^sftitii: ,
. qudm totidem Quxftiones proponere , circa res tani_?
certas apud omnes, &c quoad efle fuum cognitas,quam incogni-.
tashuiiunis mentibus , & mcertas. C>uamobrem rationi cu-
ram dcmandauit earum caufas perfcrutandi . Vis intelligendi
in homine , qux Brutorum phantafiani longc^ excellit , non fo-
ium immoratur oblectamenta percipiendo ex ipfa rerum cogni-
tione.quas oculis obuerfantur 5 fed rei cognitne caufam inquiritj
Ncque opinandi libertatem intelJigentiae relinquens , onus ilH
imponitr, intimas rei caufas in medium afferendi, quadam quali
Aiiatome, ipfas rei iibras,& vifceraperfcrutando .
lam veroquod p^r varia rerum genera excurrendoprsefti-
tit Ariitoteles j Nos vni inhasrendo , Teihiceorum contempla-
tioni pr^ftabimus . Neque illorum irrifionem timemus , qui
apud anciquos irridentcs nonnullis minus aptis ad magna K^i-
publica' negocia adminilkanda, dixerunt ex vulgato adagio :
Omnem rerum agendarum peritiam in eis circa illud verfari, yc
icirent Concham diuidere ; Qnandoquidem earum partes rima-
ri, fabricam examinare , originem , & caufas indagare Opus eft
intelligentis adociatx fcnfui illas perfpicienti , fcd ita ii\ ea-
rum indaginc occnpat«e, vt fini fudoribus Opus expedire noiij
poflit, dum intcrim fenfus facili negotio , aliquas earum in par-
ics difcindit • Hinc c{i quod magnus Teflaceorum accruus
^atus aliquando in confpc(5ium hominum , iogenio , & philofo-
phandi arte peritiffimorum , qui per imaginaria fpatia volatum
foliti fuerant facillime explicare abllrufis pene illationibus , il-
los itanon femcl admiratione perllrinxit , vt Orbem nouum_*
ingrelibs dixeris , & Agelaftos omnes ex improuiso euafiflb cre-
dideris , cum eorum confueta vocabula magnilicis phaleris J>ra-
dreata ijs rebus aptari nullo pado potuerint ; obtendeiites la-
tet^oj igiuuia^ f»^ «(llietum illud velsiiien 5 quod iklua contemr
174 PARS
platricis Philofophia: maieftate , iion debeant fefe ad tam ittfiJ
rna. Natui^ demucere> cum tamen Natura iu -Minimis tota fit .
Qui vero veritacis Fulgore afflatus perfj.e(3:a rei alicuius, vel cau-
la, vel origine, exiflimat fe , quicquid admiratione dignum va-
fto Naturi finu compleditur , deprshendifle ; eamdcm ipfe ca-
tenam meretur, quae vanilTimo illi Xerfi debebatur , qui conllru-
^o fuper Hellefpontum Nauali Ponte , vtex Afia in fiuropam-»
traijceret,aureos in illum compedes iniecir, qtiali in tam exiguo
freto totum fibi Oceanum fubegiflet •
Igitur quemadmodum nu)lusomnin6 intelle^tus contehi-
plando iwtime res profpicere , ita nec omni refponfionc inda-
gandopoteft acquiefccre , neque exigui luminis fpleudor fatis
eft , vt clare oftcndatur Qmd , Cui , Quantimi , Quomodo , &
Quicquid aliud rei cuilibet minimse quafi , velandae , & obte-
gendjE fuperfunditur . Quamuis tam Illuftris in toto Mun-
di Theatro fit Solis fax , quid vltra in rebus , quam illarum fu-
perficiem oftendit ? Occultatis interim earum fodinis , earum-
c[ue vifceribus . Et quamuis hx , exhumitis quafi terrx \iCctn-
bus, efferantur in lucem,nil aliud, quam noua rerum fuperficies
explicatur, qux rebus intime latentibus velamen obrendit . Non
crgo miriim , fi tam exiguum lumen intclligcntia: in difquiren-
dis caufis in ipfa interminabili Mentis formatricis abyfib tene-
brefcat . Nullus vnquam veras indagincs fecretorum miraculo-
rumque Naturse poenitus deprehendet, fortunato magis euentu,
quam Niflenus ille ingeniorum Emincwtilfimus, qui ad hxc
NatursE miracula caligare fatetur . Hic vna cum JBadlio Magno
Fratre, & Sorore Xlacrina, dodrina non minus , quam fanditate
illuflri , propofitis ad admirandum potiiis , qusm ad difcutien-
dum,huiufmodi Quaelfionibusjquafi nodis inextric.ibilibus,pro-
^'^''•^! nunciauir -. Et hxc quidism mnia admrabilia funt, fed quo pafie
Kelurrest ^^^^^ ^^y.^ ignotum ejl . Nihilominus ficuti temeritatis notam
non efFugit , qui fbi omniafcire adblanditur , ita indignitatis
incurrit , qui fbi dc omnibus dubitaudum adfcifcit : Quamob-
rem Petrareha, vtriufque vituim praefiringendo,dixit .
yid' Ippia il VccthiaYil , che gid /« ofo
Tricnro JDir: i s6 tutto , e poi di nulla certo
«itlla ta- j^a d'ogni cofa Jrcbefiho dubbiofo .
mac.i. Hinc efl, quod Congruentiam aliquam alfercndo in ipfius cau-
fx pcrfcrutatione, cui fi Artifex opus fui;m conformaret , iion_»
ibrtuito ipfi qu^fi emanibus opus cxcidercr, cft ; cxiguam qui-
dem,
TERTIA 17 s
defti, fed tamen veram rei caufam afFerrc : qaandoquidem Dei
fapit*nna, noniine Operatricis Naturx indigitata, ad Normani-j
cxadiiiima; priidentii omne opus examinat,omncs illos fines at-
tente relpiciens,qui ratlonem omnem poflunt,in ipfum. opus re-
fundere . Et cum opera omnia in eum omtuno hnem collimarc
dignofcuntur, ]ueni iibi prsefcriberet Artifex fapientifiimus , in-'
fertur : Mundum , & creata omnia, non ex Athomis fortuito
combinatis compa(5ia, vt volebat Democritus, fed omnia, & fin-
gula vnum efle Upus intelligentise , vt Anaxagoras enunciauit .
Quemadmodum ergo ; nonpotero pro merito derideri , ita_j
neque pro xquitate damnari . %\ in hac euagatione fimul , ac
ftudio, varia Problemata proponendo circa Tefiacea , non om-
nia penitus, penitufque e^planabo • Mihi fat erit, eas pro ratio-
ife caufas darc, quce meuti occurrent, vel alijs melius ponderan*
das , AriitQcelem imitatus , qui diuinae quafi intclligentis ad-
mirationem /ibi conciliat , dum in libris de Animantibus fincs
inuefligauit , propter quos membra fingula iiuius , vel alterius
fl:ru(5turcE fuerinc a Natura efformata in hoc , vel illo Aniraali j
quamuis ipfius difcurfus non femper e ratione , & veritate pro-
cedat, qua de caufa inmultis reijcitur a Galeno , prascipue iii_>
opere illo excellentiflime elaborato ad eundcm Anftotelisfinem:»
quod infcribicur ie Vfu partimn . Imo nonminus celebre no-
men obtigic Ariflotcli ex libro Problematum , in quo tamcn->
negligens refponfiones datas obfirmare , tales folum adnotauit ,
quales fibi concemp anti occairerunt, vt eas pofleaad lancem-»
accuratius exigeret, quod morte preuentus praeflare non potuit^
quapropter vni eidemque Problemati, non femel propofito, fo-
lutiones diuerfiE contradicunt •
Neque debec vnquam fibi aliquis fuadere inter ea, qua^, vel
menti fe obijciunt 1 vel lingua excidunt tantam confoiunciani_»
proportionis intetcedere , quanta in Mulicis numeris . Confo-
nantiam hanc fibi depofcit fhidium ad lucernam Cleantis ad-
laborans in fecreto cubiculi fui filentio , non animi Recreatio
iuxta Maris Uttora euagantis , Eflet hoc : mentem fatigarcL^ »
non relaxare , fadto tantifper ^ grauioribus curis diuortio ,
Proponendo igicur, & fcribendo , Coronas quafi intexam ex
fioribus colleditijs , quibus pulchritudo maior , ex ipfa maiori
varietate accedit ; totumque earum ftrufl:ar£E artificium in_»
CQ fitum efl , vt negligenter collocati non ex arte intertexti flo-
xes a.ppareant , & omne artificiiim emsntiantur , Erit hoc ;
Illa
176' PARS TERTIA
lUa ipfa Teftacea Imitarimacularum varietadbus interftin^a-»,-
vt inarmora , Affricariuni antiquum rcferentia . His incondite
iparfa macularum varietas maiorem pulchritudincm adfert ,
quam fi fuiflent ilJae c\ ordine diftributiE ; Tale hoc prAfem opns
liolo j ficuti de opere fuo Vetus ille Scriptor pionunciauit ,
q«i feptem libris coJlcda retulit, quscumque nullo prorfus
Ftafatl.r ^^^^*^^ enunciata, effuderat Amiconim Turba , quae ad animum
— -'-• * recreandum conucnerat, nempe fuis in Saturnalibus Macrobius >
talcfquerecenfejitur Athencei, Coena;, & Plutarci Sympofia.
Recreatur animus,iuincIoquendo, nunc au^iendo i & dc^
fiio promens, & de alieno recirans , quod ab intermifHs collo-
quijs non aberrat ; & quemadniodum in I^Tuficis numcris , in^
^1^'^^ 'M^crobius f fittoticentui ex dijjonis: ita ex diuerfis , hinc
mde iadis, & exceptis fuper Quaeflione propofita rcfponfis , mi-
ra oritur obkclatio , imo propter hoc , femper reliqua, refpon-
lum aJiquod pr^ omnibiis obledat, non fecus, ac palato gratior
^ccidit vnus pre ali/s fapor • Hec igitur problemata in medium
afFbrre, erit , non vana animum recreatione adfpergere , efpo-
nendo, que expaucis temporis interuallis, mens potuit ncgotio-
fa inuefiigare, c^ quicquid ei arridet magis , in Qu^flione pro-
pofita : cxhibita fic alijs tacentibus opportunitate loquendi, ea
proferendo , que in melius excogitata eorum intelligentia-»
5epromcr.
PROBLEMA I.
Be Generatione vnioDuni qu^ritur
in qua Concha fiat •
V
'Nio , quamuis a TertuIIiano didus fuerit Maris eicfla-
mentiim, Vitium non ornamentum Concharum , totius
tamcn Orbis terrarum amorem vendicat fibi, atque, vt loannes
^^2f«Jf! Kho in Examerone fuo adnotauit : cjHdntuKque col variarft li
'^J » Seccliffan cangiati in efja i Cofiimij non-etnancata ptro delltL^
P^ila U fiitna-> a. tutte le gerti cornune ; imperoche ha non $b qual
I S>'^lia, che con parok fpiegar non fi puv, e con tacita eloquenx^u»
^ g^t ccchi d'ognz>no perfiiade t efjer vn belliffimo parto delltff^
JVatural, ^ (^^E,^& Qrnamento deWAutore di ejja . proptcr incom-
para-
PRGBLEMA I. iT7
parabllem Vcnuflatem eligi meruit , ad Coeli Valiias , pulchri-
tudine fua adumbraudas , quodheroicaplaue Gratiani Comitis
Mufaiurimulans , cum de Conchis Genetricibus vnionum lo-
^ueretur ait : Colo^ rm
HoY Voidel Ricco Mar Conche fregiate, ka.ii
Che d i tefori del Ciel crefcete il Farito.
Imo eledlus vnio in Symbolum illius Ciuitatis , qu^ in fe col-
ligit quicquid bonitatis , & pulchritudinis potell appetere cor ,
inexplebilis capacitatis , poteft nobis longiorum fermonum ar-
gumentum fuppeditare . Alienum tamcn eft ab inftituto meo ,
hic recenfcrc , qua-m multa multi de Vnionibus fcripferint , vel
per ingeniofa cmblemata illorum prserogatiuas exprimendo ,
vel virt^utcs medicas detegcndo ,vel valorem ponderando >exa-
«ais /imul ad trutinam, alijs gemmis , quasRegum Coronis in-
fert^ prxfulgent . Contentus ego, ad litus Maris, vna cum alijs
Tellaceis confuse colk<llis vnionem excerpere , dubium iHud
in examen voco, quod iibi propofuit Ambrofius a fe ipfo exqui-
rens: Vnd^ nam Oflreis pretiofi{f,mam Margaritam Natura iR- Efajjj,c nj
jixerit) ^uomodo illam maris aqua in tdm molli carne folidaue-
Tft ? Er ciinofus nofcendi refponfum , quod ipfe noiuit mda-
garc ccntentus admirationc, profundo', deuotoque filentio Di-
uinx Sapientia: opera vencrante ; mirabile illud Magifterium^
inquirani, quo rajii vcniifti partus pukhritudirem cffingit Na-
tura . Atque , vr idmelius exequar , Notandum ell idj quod
omnibus pio coniperto cfl, atque id a quo multi difcordes ab-
fccdunt, dum Originem vnicnum perquirunt , Vnanimi omnes
confenfione confpirant : illcs efle Marispartus, quapropter Ifi- Arod ?»la
dorusnotata Latinis ii/ar^gflr/fuw dici , hoc eft Maris genitati} > JoKCoil.
Verum non omncs concordant in affignanda Concha , a qua_^ *^*
producitur . Olaus Magnus Audor eft in Freto Orotingano Vol.j, p,
multas Conchas gigni , quibus nomen inditum : Naccheroni , »o?t
Hifque Incolas vti ad terram euoluewdam, tanquam inftrumen-
tis AgricuItursE ; atque in ijs Conchis rotundos vniones repe-
rfri , quamuis colore fubfuico oliuam referente , Huiufmodi
Conchs figura confimiles funt Pinnis inter Dalmatix lcopulos
prope Corficam Infulam, & alibi folitis procreari, & fortafle_?
non diffimiles fpecie ; quandoquidem in his etiani Vniones
vifuntur . Prope Roefchildiam in Norucgia nafcuntur intra
illa Biualuia Tcilacea ex duabus Teftis fiue Conchis conmo^i'
Qiix Mituii a Latinis dicuncur ; quemc^jdmodum ctiimiinle-
178 PARS TERTIA
ftaceis viuca tefla te^ils Maris A.iiribus nuncupatis , quod Au-
rium figuram referant, aptance i)s Natura quafi per iocur/u
ingeniofum ornamentum illud , cuius pompam facere in_»
auribus foemiriarum luxas eoafaeuit . Verum , hi fimilef-
quevniones> minimo funt in pretio, cum eas in fe dotes
non referant, quse in omnium exiilimatione , pretiofam reddunt
Margaritam .
Dicuutur MargaritiferiE illje Conchae, quse generant vnio-
nem, & quamuisnomen Conchae Margaritifer«e i;s foliim Te*
ftaceis accommodetur , qucc ex colore , vt magnus] adnotauic
Albertus , aliquid habent de Natura Margarita ; ex his tamen
aliquae tantum funt Genitrices vnionum non omnes . Colorem
habet pulcherrimum Margaritifercc Concha ilia , quse Olearia
dicitur ex antiqua confuetudine, vtente ijs pro lucerna , & in-»
Indiarum Orientaiium Maiibusnafcitur numero nono defcripta.
Claff.ii Habet etiam vnioniscolorem ea Cochlea extima fui parte,nigro,
& albo colore veftita num. 2p. & 30. exprelfa . Habent, & alia^
multsE , habet Nautilus fpeciei lecund;^ , fed nulla ex his fcs-
cunda eft Margaritis ; qua propter fallitur Audior Septaliani
Mufsei; cum Nautilum defcribens ex multis , qui in eo afferua-
Paolo Ma bantur; i^i ft mira , inquit , una Perla riionda , che in atto di
ria Terf»- vfcirfene dalla propria Matrice, oue ftgenerane , curicfamente fi
go c.iit rajjigura . Debuiffet potiiis illum , quem vnionem dixit , exifti-
marecallum, ac tubcrculum, cx abbundantia humoris genitum
in intcrna fuperficie Teftx, atque hoc exeo infertur, prarter ra-
tionem, qux feoftendetquando Nautilus defcribetur ex vari/s
vnionum pifcatibus in Maribus vtriufque Emifpherij fieri con-
fuetis, vbi ex oculatis teftibus , nunquam in gratiam vnionuni^»
Incolae Nautilos cxpifcantur , imo prope Infulara, quam laba-
dium appellanC, e Regione profpieientem magnam Bonixi h\^
fulam , vix notum eli Vnionis nomen ; quamuis Mare illud ,
fcecunda fit Nautilorum fodina . Pifcatu quidem omnes in-
hiant cuidam Biualuium fpeciei , quam Aufi:ares non pauci
Oftream appellant , aptato illi generali nomine Qftrcorum , per
quod totum id nomen accipit , quod intra afperam ex humo te-
ftam viuere confueuit; proprie tamen funt qunsdam leuiores
Conch^, figuram quafi planam, 3c circularem imitantes , vt vi-
dentur num. i. Claffe z. & a Brafllianis exprimunturproprio
nomine illis impofito . Eriripebas, quod fonat Ofireim pUnum .
a Perfis , &: a Pifcaris: Incolis . Cheripo dicuntur , Tefte Boetio,
& fi-
PROBLEMA L. 179
$c Rdem vocabull mihi aflruit ex ijs vnus , qui apud lapones
Apoftolicarum Miffionum munus cxercent , quo vocabulo di-
ftinguuntur Oftreae ab alia fpecie non abfimili figura , 8c colo-
re, fcd Vniones nunquam generante , quam Chanquo appellant .
Atque hoc abunde fit de Matre , Vniones generantc . De loco , q"?*'^
& quafi folo eorundem natali fatis di^Ttum \bi eorum liuea- *
menta delineauimus #
PROBLEMA n.
An Materiai ex qua Vniones formantur,
fit Ros ♦
PEr omnium ferme ora decurrit , 8c multiplici Emblemato
exprefla cernitur, antiqua opinio , quae putat , Vnionem-»
nihil aliud efle nifi purifTimam defecati Roris ftillam , fereno
Ccclo,inSinii Conchse Matris cxccptam tunc temporis, quando
cxtreniam aquam vix lambens , imo fuper Jitus egrefla negle«5to
mari vaftifTimo, hbi potum prjebente , orc aperto inhiac , roris
guttis forbendis, quibus pretium facit , cum in Vnionem efFor*
mat . Hinc in Emblematum itemmate dicitur : Ccslefiis filiit^ - .-,.
Roris, quemadmodum Conchse margaritiferaj reputantur Rore j,p Picci-'
puro foecundt& « r.tJU m
Contendunt hoc inter Rccentiores non pauciA'ante omnes J"«"a ^mi»
Plinius vulgi opinioncm fequutus , de illi.^ fcripfit : Has vbi Y^.^- ^'''^'
genttalis anni Jiimi4lauit hora,fandentes fefe quadam ofcitatior.t^ *^ ^*
impleri rofcido conceptu tradunt : grauidas pojiea eniti-, partum-'
que Loncharum cfje Margaritas , pro qualitate Roris aceepti i ft
purus influxerit , candorem confpici , ft vero turhidus , & fotunu»
fordefcerey eumdem pallere, Ccelo minante , conceptum ex eo quip-
pe conftarei Ccelique eis maiorem Societatem effe.quam Maris: iti'
de niibilum trahi colorem , aut pro claritate matutina fArenunLj , '
fi tempefiiui fatientur y grandefcere, & partus,fi fulguret compri-
mi Conchas, ac pro ieimtj modo minui . Verum ex tam muitis ,
qu^ in Curiofa hac narratione effundit , nihil nobis certi mno-
tcfceret , nifi eam ex maiore fuiparte , mendacio fulfuJtam ex-
perientia oftendifret . A veritate primo alienum eft : Conchi.8
cxtiniam vnquam lanibere Maris fuperficiem , & c Uiaris egref-
Z z fas
i8o PARS TERTIA
fas in litus coa/iftere . Norunt hoc Pifcatores tof Maribus fc-»
fe immergences , qua depreflius qua emincndus profundun"Lj
maris fcrutanres, a?quali tamen femper vitcc difcriminc , vnda-
rum jBa^^eilis cxpofitae, anhelitu non cruftante iii anguftias reda-
^txy Vv)iaci^morum pifcium in/idi/s eiectcB , & aquarum fri-
gore pcne conflridas . Norunc ij praecipue , qui prope Infu-
lam, quam dicunt Taraqu'1 , In Occidentalibus Indijs tran-
quiilo fe mari prorfus infundunt , imminente illorum capiti
Ifi.l C^«- Oceano, vfqueadhominis ftaturam ,decies exadam , exiguis
rsccn de Sarcinis e colio pendentibus ad eas icruandas, fuuiculis duobus
r«D Pesiic ]i^-,i,[5Qs praccmcti totidcm fixis pendcntibiis ad vioientiam_>
1 ?eC 3. a- . '^ . . J J -.11
p!'d \the vnaarum, immoco corpore retunaendam, neiilos Io:o moueat,
iwEurn. dum vehei\ientiore nifu debent incumbere , euelkndis ij;» i ico-
pulis , quibus non femei altius inhguntur . Concha: Margari-
tifera: non difcriminantur ab OIi:reis , alijfque /imilibas Biual-
uibus , quibus Natura , quamuis motum partium indullerit,
Defubtl!. niotum nmcn totius corporis progreOiuum mterdixit, vtaduer-
«zerc iSj». tit Scaiiger a Cardano diifcntiens .
- ,. ^ Ex Solino, in Mufaeo Mofcardo citato , optiine noui Con-
p<»g ioo, chas Margantii-eras turmatmi natarc , pra^uio Duce , vt Apes ,
quo a Pifcatoribus capto , reliqux omnes facili negotio ca-
piuntur. Hocipfumab JSliano traditur dicente : Gre^.ttim^
,.. , ^ natam , & quemadtnodum exnm^n^ Dmccs, ftc h.£ Rcgem habent ,
' *" tnmforma tum pukhritndine tum magnitudine prxfiantera . Sum^
ma auttn cont:n'ione yrinatores , cirtant ad capiendum^
grefis Diicem, quod-yeo capto cun^um gregemy ReS^ore orhatum ,
mnloc9 fe mouentcm affequiintur . Verum qua id ratione po-
teft fulciri, fi Conchce oculis capt^e , femper degunt \n tencbris ?
Traduntalij prope Infulam Coromaniel , ac l'aprobanicani_j
annuo duorum mfnfium pifcatu , nempe Aprili , & Maio men-
fibus, capi Conchas,quo tempore expleto , nulije ampliiis iii^
€0 Maris fandodeprshenduntur , fed in alioplufquam trecentis
milliariiius diliito, Aatumnante Scptembri , inde arguentes , ex
vnoiii aliiidmare Conchas adnauigare . Fallax omnino argu-
cnentumi nempe fieri poffwt pifcatus, toro eo Maris tractu yi^\-
fcquendo Retium infidijs turmas illas natantes, dum ita dicam,
verfas Regioncm iiiam mouentut quafi in aciem difpofit2E,cum
tamen illarum captura omnem eludat induftriam . Rurfus fi
centum dierum intercapcdinc viuim ab altero pifcatum abrum-
pcnce, trancjfretanccs Conchae tercencorum jrJlIiariorum iter
ccn-
PROBLEMA ir. i8i
«onficereht , fria (Tngulls diebus affignanda forenc milliaria-^ ,
qvix in padus diftributa fex fupra centum viginti horis fingiiiis
atcribuerent, qurbus abfolucndis pigcr il!a: Cochlcie raptus im-
par omniiio eft, quamuis neque faxis abrumperetur , neque lu-
to,in Maris imo fubiidente , tardaretur . Poflent fortafle tam-»
longum irer emetiri natando. Verum*vbi neceflaria ad hoc
inftrumenta? Viuentia omnia in hoc Elemcnto natantia j vel
Pennas habenca Natura aptatas, vt nifces , vel brachia adrepen-
tia, vt Polipi, vel Crura, vt Cruftati , vel corpore coto in lon-
gum produdta, vt Anguills , &: Murenas fe contorqucntcs» Sc
arcuatis partium motibus fe fuftentantes , fimulque iter eme-
tientes • Adnotauit hoc Scaliger cum contradixit Cardano in-r
vniuerfum aflerenti , degere in mari viuentia motus expertia <.
Hac tu eruditione fitbtilis nomen in mari ^dsptns ejjes , inquit il- Exser^aijl
le,// Cardane notaffes fieri totius corporis motum , ingreffn Can-*
cris , reptione Conchis , natatu maximd parti , idque multis mc*
diSi Pinnis mugili , pedihns Polypo , curuatione Gammarii , flexa
ferpentibus,etiam volatn MiluOyqitafi voia^n Loligini\faltn Pccfini,
At Margaritiferae manibus , pedibus , & pinuis mutilatas fem-
per inrer fua fepca teileaincJula.snunquam extra illa mcmbrum
imllumexteaduntaptum ne quidem leuan Jx , multoniinus pro-
uehend^ corporis moii , & quemadmodum in profundo Oceani
degunt, ita alueis aqua pinis immcrfa; nunquam /itum variaiit,
cumque folum mocum e.'Bciunt, quo ore hiantespoflunr, vt alia
omma iiiualuia humoFcm ad nutrimenrum artrahere. Qupd cr-
go fe fubtrahaiit, eo fcre puc^o , quo ftacis tcmporibus in alijs
maribus Oflres, non exinde fit , quod aa alios fmus fe transfe-
rant, (cd quia,luto, & arena ppofundius immerrae, inde poftca-»?
vel naturali inflrinibj , & exjguo il!o motu , eas prouehentej
paulatim Natura, vel aptamaris agitatione, fundum vfque ma-
ris conuolueate , exillo quafi terrae tuniulo hameris fubdu'fto
emcrguut quodammodo rediuiuce . Hcc totiim Maris periti
diuque in illo verfati Vrinatores mihi enunciarunt , qui ex
obferuatioiiibus prscedentium tempeftatum , ab imo ad fum-
mum, m^re cotum eueluentium , artcm didiccrunt augurandi >
ac di!;:;;afidi maioiem , vel minorem ii^ Pifcafu fertiiitatem^ •
Abfonum igitur eft pofTe Margariciferas ex mari proiilire , vel
obrep' re m lirus , vt ofcitantes llos bibant e CceIo . ex quo
prolciii illarr: coacipiaut, quje tanto fingulis in pretio efl: . Op-
tatiic t(uidem iiias cernere f abri , quali fubfolaiites iaScoti*
iito« '
«.}7
182 PARS TERTIA
litoiibiis Margaritifcras in fuo mari abuiide ferentibus , fed ne-"
cjue proprijs, neque alienis oculis datum eil intueri . Et quam-
«jisegodiJigenti examine totum cxcuflerim, non vnum e Pro-
iiincia Malabarica venientem , poft luflratas i mukis annis
Oras Pifcariae , cui a fxliciiTJmo Vnionum pifcatu nomen efc
inditum , nunquam audiui vifam ab eo Concbam in Ji:ore fe-
Cip\C6t riantem, qux litiret rorem veluti Marnum cuius defiderio hianf,
vteum Solino in eumdem errorem prolapfo Joqua^ . Sed pto
rationc meo iudicio euidentifTima ell; obferuatio Boeti; de Ijoot
Geinmaf# Viri eruditiffimi , & apud Rodulphum fecundiim in arte Mcdi-
hift.i.i, ca peritiffimi . Hic cum Vniones non paucos in minuta fruftu-
*^**^* la difcidiflet , quorum iingula multis fcorijs , feu mcn.branis
tenuiffimis compa<n:a erant , altera fuper alteram, coaceruatis ,
non fecus, ac calcidicus Lapis , & Acatcs, inio , &: ipfi inicrio-
res Concha? finus,quibus geniti Vniones excipiiintur ,concIu-
dit manifefhim efle vnionum formationcm , haud abfiniilem a
formatione Teflarum , & quemadmodum his nouum iit incre*
mentum , Sc noua accretio per nouam incruftation-rm humoris
coagulati, antcquam nouus fuccedar humor , ita. , & Vnioaes
ipfi generatione veluti inchoati ex particnla humons inconc( di,
Concha.' genitrici fupcrfluo, il!o tandem denfato , & exiccaco »
atque alrero alteri fuperindudo augtntur . Hii.c vanx Vr.ioni-
bus iigura: fpha;ricam non femper explentes quandocuidL'irLj
nouus humor, qui alia fuperindumenta efformat , apratur cor-
pori iam compafto , quod fi ia formam regularem aberret ,
eamdem femper £guram induit Vnio di.m creicit . Hinc tanta
in magnitudine Vnioni varietas pro mcnfura plurium pauca-
rumue tunicarum eum veftientium . Quod fi vna Roris gut-
ta ad formandum Vnionem concurreret , nec vitali calore Con,
clia: Matris concoqueretur , & in alimentnm minimc transfor-
marctur , vt acute aduertit Rondeletius , eamdem femper fere
figuram induerent ,'& inmagnitudinem eamdem e?*:creiCerent ;
nempe fiLiidi humoris gutta femper corpori aptatur ea parto »
quatangitur, altera in globum perfediiiimum aflurgente; eum-
dtm eciam Vniones omnes colorem imbuerent , cum Ros hu-
moribus ilhid adulterio coloris inficientibus mifceri non con-
fueuerit . Multis vero humoribus infeflse funt maris aqux, qui-
bus aluntur Margaritiferx , & Vnionibus ipfls materia fuppe-
ditatur • Indc fir , vt illorum nonnulli maiori mole commenfu-
rati, & colorc aliquo impurati , qiix m.acu/arum contagia pre-
tiim
PROBLEMA III. 183
tium illis Imminuunt , in gtande pretium aflurgant , fi artis pe-
ritia, adhibitis puluere alaballrino fpiritibus vitrioli , ac t^rta.ri
immifto , nounullis exterioribiis tunicis exuantur , & maculis
deter/is , corpus reliquum Vnionis eolore optimo induatur .
Atque ex hae vera ratiocinatione oritur varietas colorum inj
vnione, non ex fympatia , quam Plinius cenfuit intercedere cum
Coelo tonante , velnubilo , Occidentales vniones , quia magis
referunt colorem hctis , quam argenci , minoris Temper habiti
funt, quam Orientaies,& minimi, aut nullius pretij illi, qai in_j
alijs Conchis nafcuntur, liuido , & cinerc^o colore maculofi , aut Hift.indi?
ij quos nigrore fufcatos vidiife fe narrat Gonfaluus de Ouiedo . 1 i^.c.b.
Ec tamen fuper omnia Maria fulgurat Ca-Ium, aq conat , & iiij
omni anguloip/ius extat ofRcina,vbi fulminaexcudantur,qua; in
vniuerfa omnia terra marique degentia iaculcutur . Non ergo
ex Rore generancur Vniones .
PROBLEMA Iir.
An Vniones na/cantur ex Concharum Valuis,
an in vifceribus Oftreorum gene-
rentur,& an fit Morbus, an
Partus illarum?
VNiones femper gemmafcere ex teftis Conchyliorum , quo
p.iffto callum ex multis partibus Animalium protuberat ,
exittimauit Cardaniis,eique fubfcribit Cafiendus, cui argumen-
to eft : Similitudo fubftantix cum TeiHs , & quod ijs multi
fimul infixi gemmafcunt . En verba ipiius r Geneyari Margari^
tas in tefta , non in carne ftibflantii^s primum ftmilitudo ofiendit .
Vifa e^ etiam Ma^^garita ttfix ffX iun^a ^ ZT ob id tefi^ earutJt^
Intui in£quales fnnt , & paulo infra , de alijs, qnas videratlo-
quens, omnes (inquit) veluti in cinere Cafianea, ita inMatrici fe-»
fultx, erant .
Ifidorus Caracenus, ab Athaeneo relatns , de Margariris lo- t3),$i
quens , qua: in Pinnarum Conchis generantur , dixic ; Omnes
faticare fui parte, qudi carniadharsti& prcpi carnem : Vnio geni'
tui in folida ConchA parte augefcit , & alitur f quandiii adnexu$
fue"
iH PARS TBRTIA.
fucrit : Cum verb ahfciffuram gemmam caro fubnnfcens r/inlU'*
ur prafe^am a Concha feparauerit, ample^fi quidcm , & yetinere
feiunCiam, verum nihil alcre prMerea, fed leuiorem, nitidiorem^i
puriorem effiftre . Ita de Mai-garitiferis lentiunt iionnuUi,Vnio-
iies, Olirea lambcnte, paulatim i Concha feiungi, eorumqiie_»
fepartu exonerare, uon fecus , ac ouis multiplicandsc fpeciei
oppcrtunis - Opinioties omnes nuUo quidem funt fundamento
innixse, quandoquidcm neque cx Margaricis orit.intn.r Concha.- ,
ncqueAnimal haudabfimile OilrccE , quam lu ir,;inbus Icalias
• adiacentibus videmus, iinguam habet formanc^ae Margarita; op-
pormnam , quod ii contingerct , nunquam reperiicntur perfe-
cfiae quafi maturitatis Margaritse , maiorcs nifi a Conchis refe-
fta^ : Et tamen fciirms artiHces lima , & fcalpro non pauccs
haud exigui valoris a Concha matre refcindere , eafque pra-fer-
tim, qua? ex altera fui parte planst ex altera conue.\aj Tywjpana
dicuntur a Plinio, quod bellici Tympani figuram prseicferant .
Relatis mox Au^oribus e rcgione oppoHais fuit Andro-
ftenes , quem fequjtur jKondeledus j nempe in Oltre^ vifceri-
/^pud A- ^^^ ge"itas credidit Margaritas , cum fcrip/it . In carne Oflrea
ihc:?a:iim 2'^"* '^^ionem yquemadmodkm infuum carne grandinem . Et ab
Ji|?.5, bac opinione non alienum oikndit Te Gregcrius Pifidias,quam#
uis falso in fua Cofmopaeia cnunciauerit. Margaritas efle la-
cris coagulati guttas . Pio validifliira ratione videtur mihi
cfle modus Vrinatouibus confuctus ad cis ex Coiichis genitri-
cibus facilc fubducendas. Rcfertur a Mattiolo modus confir-f
D^ntus mihi ob oculato fa.'pius tcitc in littoribus Amcricanis:
Captie^ inquit ille , Margaririfcrx ohruuntur fale in vafis filfili'
hus • Namque ercfa carne, Vnionts , ficui Mar^harit^ purx , CjT*
expurgaTXi decidunt in ima vafis tunc^ quando infufa fxpius aqua
MargaritiC fmper in ima daidunt, & cclliguntur minutijfmd^i ac
yotundiSiVt millti grana^ 0- fcrro prflca ahjcindnntur illx,qu(C teflis
iiifiXA in pauciffmis Conchis reperiuntur .
Oriunfur crgo ex vifcmbus Oiircx vnioncs, neque /imili-
tudo cum teflis, qnam referunt, contrarium probat, ncmpe, vt
vidcbimus , ad vrrorumque formationem eadcni Artifex mate-
ria, & fubftantia potefl concurrere , quemadmodum alijs hx^
animantibus videmus i cx eadem fubflantia elaborata offium-»
quamplurima , & tamen vnum ex altero non enafcirur, neque_>
immcdiate inrer kic copulantur . Dum hxc fcribo , magifira_j
miJii eft experientia ad hanc vericatem fortuito cUicidandarru^
quan-
PROBLEMA III. 185
Guandoquldem exceptis ab Aniene flumine. prope Vrbem Ro-
mam n\ Tiberim influente , nonnullis Conchis Biualuibus
num.40. kcundx Claffis in ^.parte expofitis dum gladioli acu-
mine Oflres carnem e tefta conabar diueliere , animaduerti cxi-
ftere in ea duritiem quamdam » diligenterque fcrutatus , vnde
namilladuriries ? inucni fepultum in carne vnionem ea paice
planum,qua: Conchx incumbebat,rotundum in aitera,arg£nteo-
que colore pulcherrimum , omnino fimili illijqui in interna fu-
perficie Concha: fe oftentabat.
Neque id manifeftat fundamentum cui Cardanus innixus
eft, videns vniones multos Conchis impofitos : Nempe,vt plu-
rimum, & quidem magnitudinis cuiufcumquc , rcperumtur ab
ijs feiunfti, & poflunt, vt lapides geniti in multis linubus Ani-
maliummodo libgre vagari intra corpus fluuidum , quo finus
illi explentur, modo, hxa veluti ftatione , in interna finus con-
tinenti fuperficic confiftere, Videatur Bartolinus, quierudirio- c^.,,^ .
ne fua ad experientiam magiftram exa(^am id fuse oftendit, obfer.aS»
mihi abunde fat erit in/inuafle , vt appareat: Non exquacun-
que obferuarionc obflrmandum ftatim vt infallibilc id , quod
fola probabilitatis apparentia verum reputabatur , vtinam tani
faciiJs eflet negotij oftendere ; Num vnio iit legitinia proles
Concha; a Natura femper intenta, an vcro concepta fortuico, ex
parua aliqua atfcdione in Animali quafi ssgroLant? , noo fecus,
ac in multorum vifceribus ex defeU^u non abfimili lapides ge-
nerantur •
Negauit Plinius docens : Partes inteftinorum efle Marga-
ritasj Veriim ex hac docirina femper,& in omnibus Conchis re-
perirentur Vniones.Fabri in eam fentetitiam abijt,vtcreJeretef- p.jn-Jij^,:.
fe quanidam leprse fpeciem, Margaritiferas conchas inhcientem, csl.-i.c,u^.
vidcnfque eas ex Conchis aflurgere, quafi leprse grana : Ec vere
(pronunciauit) Uprof^ funti & quiftmper has comcdunt , & bis
fro cibo ordtnario 'vtuntur fVerd leprofi fiunt, addens : haud clic^
in controuerfiani vocandum , quandoquidem eftbrmantur ex-
cremento quodam , melancolia infeclo , ac terreo fale pleno ;
quA funt vere ftgna lepra . Ad hanc opinionem roborandam-*
liceat Vormij , & Anfelmi Boetij rationem in medium aiferre ;
Si partus eflet Margaritifera; Vnio, dicit Anfelmus , haud eqni-
dem generaretur in tam diuerfis fpecie Conchis , & on.ncs Mar-
garitifera; , cmenfis ftatis temporibus illos eniterentur , ir.qui^
Vormius ; cum aatem certo certius fit ^ ncqut in onniiln 5
A a Cj.i-
i3<J PARS TERTIA
Conchis , nequc poft certa tempora emenfa reperiri, quemad-
modum ex ali/s quamplurimis , diuerfo tempore excerpuntur ,
confequens eft : Vniones efl*e Morbos Concharum,non Partus .
Ita lapis Bezaar , qui vt plurimum generatur in vifceribus Ca-
prcarum Pemanarum, rcperitur etiam in filueftri animali Boui
non abfimili , quam Peruani , Antam vocant , im6,& in Ceruis
Orientalibus Indiarum, & in plerifque Animantium generantur
lapides Bezaar , &: Vnionibus fimiles , neque in vna tantum co-
rum partc, vc Bezaar, fed in diuerfis', ita ex Olao Borricchio no-
Ar>u<iBar ,^|-;mus : In corde Comitiffx de Loaeftain anno 1666, feculo
4ob[s[,\i ruactsE , muentos fuilie nonnullos . loanncs Georgius Greilel-
lius reterc : cx aperta brachij vena in (cnc quodam pIufquanL-»
fcptuagenario , effluxifle fimul cum (anguine lapides quatuor ,
& in extrahendo ex foemina mortua partu reperiffe fe epati al-
ligatam burfam quamdam duriffimam vifcofo humore plenam,
atque intra illam lapidem nitrofae fubftantiae , fed nullum fapo-
rem redolenris, ita inBouis fellc aliorumque Animantium velfi-
cis, multi lapidesgenerantur .
Jb Miifaeo lam vero formatur vnio ex eo philofophandi modo, quem
pagio^. tenet Vormius , interfui Seculi medicos Taris ceiebris , nempe
ex hiimore illo a Natura deftinato ad formationem Tefi:a» eiuf-
que augmentationem, humore inquam terreo , vifcofo , & fepa-
rato ab humore altero, magis aqueo , qui viuenti pro alimento
eft, eoque propter facikm ad Coagulum duritiemque propen-
fionem tunc, vel maxime quando humor ille, ab animali rnorbo'
fo eri4cl-tri , & expclli non poteji , acin cerpore hAret , ac dstine-
tur i quare fnbidem exiccetur t rudimentum ■> atque initium fit
JMaf"arit£j qux. adieEfo fapius nouo hnmore, eoque exficcato, cuti
juhinde noua augetHr, ac in Vnionem abit , «0» fecui , ac in fdlis
-vefficuU, & in vrina veffica lapides generantur., quorum materiay
qua per 'vrinam excernitur dum in corpore z>eftc£ detinetur , ibi-
dem exftccatur , & in lapiiem abit . Hi:ic .apparet : cur v<;ri/s
tunicis induancuraon vniones folum , fed ctiam Valuge Teiia-
cea?, quibus includuntur alijque lapides*, qui in viuentibus ge-
nerantur . Obdurationes iftsc etiam in ipfjs corporibus fluidis
coalefcunt , vt apparet ia conltruAione vitri , ac tartari in vini
dolijs, concurrente ad illas infirmitate expultricis potentia: , &
conco(l^rici5i qua? in Margaritiferis, vtpote exanguibus , nullius
pene roboris eft . Hinc infenibus , fi renium calor elanguefcat,
tacilius generanturlapides, (i vero iiucuditur yehemencior, hu-
. :. mo-
PROBLEMA IV. 187
mores , qui lapidefcerent foluit , quod in omnibus falibus eU-
quatis accidit, qui fi calidi fint non lapidefeunt,
PROBLEMA IV-
Cur Teftacea oriantur potius in Mari,quam ia
Lacubus, 8cin Fluminibus.
PAuca generantur in terra Tcftacea ; paueiflima, qua: «x ali-
cuius lacus finu , vel fluminis alueo colliguntur ; Ingens
eorum Turba Matrem, & Nutricem agnofcit aquam Maris, qug
ficuti fquamofis Exercitibus viduaria fuppeditat , & innumera-
biles Sp^cies Cruftatorum alit , ita ferociffima eft cuiufcumque
generis Conchyliorum i neque hoc ex eo folum accidit, ouod
Elemento illi generatiuam Virtutem Deus infuderit, vt Itatutis
temporibus Teilacea eniteretur , quandoquidem eorum partus
etiam edere potuiilet in lucem , vbicumque fuifiet effufa vis illa
generatiua, quam fupremus Conditor indidit Mari , cum dixit ,
& faciafnnt ; voluit illc eam vim Mari inferere , ingcniofifiima
quadam proportione qualitatum , habitudinis , virtutifque , vt
fGccundiOjmse foreut aquje, eofque parcus, adnitente etiam Na-
tura conciperent , eonceptofque alerent , gaudentibus ijs in eo
finu viuere, & non in alio , qui fuit illis maternus pronubus , &
Maritus . Vnde fit, vt fi a mari natiuo abfiradta , inpifcinam-»
Aqu$ dulcioris trawsferantur quantumuis criftallin^, quantum-
uis pretiofa qualitate imbutas ex auri, vel-argenti fodinis , pau-
lopolt emoriantur . Fatendura igitur efl: : Conchas inter , ac
mare fummam proportionem , & qualitatum harmoniam inter-
cederc nobis tamen ignotara, quemadmodum ex maiori partt-»
ignotsE nobis funt caufs , ac fines rerum, quae in ampJ.iffimo
1 heatro Natura' nofiris oculis obferuantur »
Ad qusfiti elucidationem tres afferri poflunt rationes , ex
quibus poterit Ledor eam fibi fecerncre, quf arridebit magis ,
minufque a veritate recedet, vel fufFragio fuo omnes finguJafue
damnare , vt veriorcm tandem ipie depromat , atque hunc ani-
mi mei fenfum in fronte cuiufcumque Problematis affixum_»
velim , ad eam icilicet notam efFugicndam , qu^ iure inuritur
cuicumquc excogicatam aliquain rationem afferenti , quam exi-
A a 2 guum
188 PARS TERTrA
guum lumen limitatx intelligentise detexit , fihi interim adulan-
ri , quafi psr cam ratiocinationem intimas rei fibras fuerit per-
^crutatus, «3^ a rebus ipfis in qusEilionem vocatis , appofitum a
^, „ Natura /ipariam fubduxerit .
prob.ir» Prima; viam aperit Ariftotclis Problema inquirentis ;
Cur in calidis potiusaquis , quam in frigidis lapidcs generen-
Jur, /ibiqiic inquirenti daplici ratione tacit fatis , altera dedu-
tjaex principijs Empedoclis , quia nempe lapides concrefcunt
defcv^u hiimuris , &:quia luinc abfumir calor potiiis , quam fri-
gus, confcqucnseft, excalorc potiiis gigiu , quam exfrigorej ,
quare dixit Empcdocles : Lapides, & faxa fernentium aquaYum
0}>cra conficiy vtmanifeftum fit in mineralibus aquis , & calore
cepentibus . Altera eft eiufdem Ariftotelis dicentis : vt crefcant
lapides , humidum prius calore liquandum elfe, mox fuperue-
nicnte frigore coagulandum . Calor igitur , qui in mifto , &
iaipurato aquse Hemento refidet , humidum foluit , quod fuc-
cedente frigore conftridum » abit in lapidem : Qiiare iun<Sis
hifce rationibus euincitur . Lapides gigni a frigore aliquando ,
aliquando acalore , exfugente ifto , coagulante ijlo huniorem_^
fLiperftuum,ad conliftentiam lapidis necelfarium .
Tam vcro cum Teftacea obduriciem reftarum, proximo la-
pides affinitate contingant , vt vidimus , neceftarium eft in eo-
rum coagulatione formationcque , parquafi opificium interue-
nire ; nempe vel calore materiam prjfparante ad eorum for-
mationem , videlicet fegregata materia , qucc partim abijc in^
fubftantiam viuentis, partim teftam ipfam componit , fnpremo
operi manum frigore poftea imponente ; vel vi caloris obdu-
refcere humorem ilkim eiufdeni teftce fabric:e accomodatuiii_-» ,
fegregato humore ad eam componendam inepto . Quando hoc
totum ex adda<3:is principijs illatuni veritati confencaneum fit ,
probandum fupereft . In mari aquarum calorem intcndi magis,
quam in Lacubus FIuui;fque,& in eo refidere caufam,generatio-
ni Teftaceorum n-»agis accommodam .
^UUxu Duplici hoc ratione euincitur ab ipfo Ariftotelc allata in
F*'-k> "5 expofita > & inftituta hac fuper re quasftione. Calidioreft, in-
quit ille , aquis Fluuiorum Maris aqua ; primoquiacum fit
dcnfior, maiorem concipit calorem , ac feruat : fecundo, quia-*
pinguior elt,ex quo fit minus apta ad flammam reftinguendam,
eaque propterea Miftis omnibus iimilisjqua:, quo pinguiora, eo
calidiora experimur .
PROBLEMA IV. 189
Exhoc fimdamento re/llit ratio fccunda , cur crcrcantpo-
»iiis , ac viuant in niari Tellaceai Videmus Animalia iinguia-»
prouido Naturse inftinflu flimulata , pergere quaeritatum ea-» ,
qux ad proprij conferuationem indiuidui conducunt , &l e con-
trario fe ab ijs aucrtere , quse poiTunt ipforummet deftrufiio-
nem accerfere, iic noxio frigore perilringcnte, ignem appetimus,
calore nos foluente , refrigerium qu^ritamusi exanguia funt
Teftacea , adeoque frigoreiummoperllric^a, quam ob caufam
alimentum iibi quserunt, Sc calorem foluentem . Cum ergo hu-
mido pra^cipue, 8i calido conftiet mare , multo magis viuenti-
bus alimentum praeftare , quam aqua fluuialis poteftpotulenta
quidem magis, alimento tamen opportuna minus, minufquc^
apta vitse feruandg,& generatioui faciendse,nempe nimio fngore
yitalem calorem deilruentc.
Tertia ratio eft , quia humore ad fornTationem Teftaceo-
rum opportuno abundat Mare , quem humorem vidimus nihil
aliud eife quam miflum quoddam, cuiuspars aliqua apta /It ad
lapidefcendum, atque obdurefcendum in formatione tefraruni-j
pars vero ad abeundum in fubftantiam viuentis , in ip/is teftis
inclu/i , &:quamuis non ita obuium iit ftatuere . Num vis ifta
coagulatrix magna ex parte proueniat, vel ex nitro , vel ex falc,
vel ex partieulis lapido/is , cum humido Elementi miifis ; ])ro
comperto tamen eft etiam iudicCjac teifeExperientiashis omni-
bus Mare affluere,non vero Flumina . Atque ex hac animaduer-
fione originem forte traxit Problema , quo Ariftoteks indaga- Prob!, I5,
uic curarenis lapillifque abundet Mare magis , quam Lacus ?
Rationem affert , quia mare ventis agitatum continuo iilo mo-
tu inquietum in^ama, faxa in fe fepulta corrodit , qu« fi nonj
fempcr in frufta comminuit , lambendo tamen fingula, aliquam
cx ijs particulam quotidie (ibidecerpit, quamobrem ex ijs plu-
rim? fubfidunt in litore, ali? minores , aquam femper inficien-
tes , humorem lapidiiicum reddunt , fatis aptum generationi
plurimorum vegetabiiium lapidofam fubftantiam inducntiura.
ipo PARS TERTIA.
PROBLEMA V-
Cur nafcantur mMarlpotiuSjquanL»
in Terra ?
OStrea, quse ex Terra genita , in ea degunt , vel fpcciem non
variant , cum notabili folum diuerficate accidentium iin-
prefla appareanr,vel fi plures diuiduntur in Species, hx fingula-
res omnino funt ? omnefguc nomine Cochleas comprehendun-
tur,vna vel altera excepta Turbinum Generi fubordmata • lleli-
qusE , qtiarum folas teftas videmus Oftreis vacuas , vel in ea_j
non generantur, vt opinantur non pauci capt 7. prime partis re-
lati, vel fioriginem trahunt ex terra,numero funt longe impa-
i€5 multitudini fub vndis maris degenti, & habitanti . Sentien-
dum igitur ellpr^cipua quadam ratione in mari potius, quani_j(
in terra generari . Apparebit hoe » fi tcrtia ratio Problematis
antecedentis in memoriam reuocabitur , & exaniinara vtriufque
Hlementi diuer/itate perfpicuum fiet in terra , nempe Elemento
cx fe aduito, non dari humidum in ea menfura , qu? lit Oftrea-
rum generarioni accommodata .
Secunda ratio inferri poteft ex pulcherrima confonantia-»
in rebus omnibus exoppofitis partibus refultante , &:quemad-
modum ad impertiendum fuis operibus puichritudinem , Pi-
<f^uranon folum perfpicuis coloribus telam illuftrat , (ed vmbris
etiam inficit, & obfcurat,& Statuaria non omnia membra ^qua-
lirer prominentia effingit, nec deprefla ^qualiter , fic cnim-j
planam potius tabulam referrent , quam fimulacrum artiiicis
idea conceptum , ira in hoc Mundi theatro , fi vbique flos om-
nis vernaret , autumnaret omnis fru«ftus , omne viuens erumpe-
ret , omnia vbique inculto horrore fyluefcerent , atque, vt me-
h'us dicam, informe Chaos omnia confunderet. Voluit fupre-
nius Artifex Chaos mundo congenitum e mundo cxGiudere, Lu*
cem p:opterca diuiiit a Tenebris, Aquas a Terra,germinantibus
hinc mdc partito quodam ordine terrf partubus, ex quo admi-
rabiiis iiJa pulchritudinis conionantiarcfiliret , quf nonnifi a
niente rcs omnes capaci finu compleclente potuerit cxcogitari.
lixc obiter infinuata fint in gratum Anflotelis harmo-
niam
PROBLEMA VI. 191
nram quamdani , & confonantiam obferuantis*, intef genera TC"'
ftaceorum, atque plantarum , nem.pe quemadmodum iftae , fc^ . , _
habent ad terramJta Tejiacca , mquit, fe hahent ad humoref/Lj : tife.)'d«->
quaft plantJi Ojlrea terrena , Ofirea PlantA Jquatiles ftnt . VC ""^i^^'»!
ergo ex plantis vix alique geuerantur in mari comparatione ini-
ta , inter infinitas propemodum gcrmiuantes m terra > ita ex
Teftaceis vix aliqua debuerant gigni iu terra, omnia fermd iii-»
niari .
PROBLEMA VI.
Cur mulra nafcantur in terra , nunquam
vero in Metallis.
DVbium hoc promouet Auclor MuCxi , ex nobili genero Pag 4od^
Calceolariorum , curacque dubium refponfione hac eno«
dare , Elemencum aquae , inquic ille , videtur ex ^quo cum ter-
racoutendere jgeneraiido AnuMataquampIurima fimilia Terre-
ftribus, tantaqucoperis elegantia , &felicitate, vt aliquando
hominis lineamenta effingat ; atque vt e(l apud Bellonium^ ,
vnum femel edidit, Monacho haud abfimile . Quamobrem Ter-
ra ingeniofa, quadam concertatione prouocata , debuit forma >
tam varias , & aquarum viuentia reprefentare , quae tamen lon-
ge minorem imbibunt perfedionem, quam maris viuentia , v.t-
pote minus apta minufque fcecunda, terrge materi^e conipadwi ,
cum aduerfo feraciiljmum mare , grandioris molis Animalia_#
compingat , vt Plinins aduertit . lam vero in Metallis , Auctor
fic profequitur , terra operari non poteft , quia in illorum con-
ftru^ionedominatur aqua , non terra, qua de caufa eorum coa»
gulacio habetur ex frigore , ac propcerca contrario caIor<ij
foluuntur, vc docuit Ariiloteles . Hinc effc noi} poik in Mecallis
Oflrea generari ,
Refponfione hacin medium produdia , Problema ille diC-^
foluit , cui fi deberem e regione me opponere, illud folum iid-
Berterem \ reilacea vi rationis exhibicjr , iii Mecallis poCiUs.
quam in Terra generari potuifle ; nempe,dominante ii\ ijs aque-
Elemento, imbibicur magis in illis materia, ex qua conipinguti-
tiir Teilacea ♦ Verum Lec^ori meo commoduni faciam obfer-
tian-
' ■ipi PARS TERTIA
tiandi /iiigulare certamen rationum huiufmodi, atque int^riflM
illad ynum aduertam : Elemenra dici a Philosophis , & efle nc-
ccflarias caufaS) nulla alia praruiaconfultatione, ratiocinatione ,
atque intuitu in operum fuorum molimen , dc fabricam defu-
dantes, infi ea , qua ab Audorc Naturs , in ijs operante , diri-
guntur in opus, efiiindente fe ipfam effe^tus formacrice virtute ,
indita Elementis , quandocumque appolito impediniento non_»
non rcmoueaturiquamobrem cum in vno loco non contingit ge-
neratio,qu^ in alio fe prodit,imputandum hoc eft deficienti, vel
difpofitioni', vel neccflarise virtuci ; Ita prorfus in formationo
Metallornm , quamuis adeffet humidum fufficiens generationi
Oftrearum , cum ad/it exceflus frigoris coagulatioacm Metallo-
rum efficicntis, abeft temperies ad illorum formationem necelU-
ria • Atque hoc abunde in refponflonc Qosefici ,
PROBLEMA VIL
Cur in Orientalis, vel Auffralis Indjarum ma-
ribus generentur in maiore copia , &: co-
loribus magis Pidlurata ?
QVamuis ex Mari orlginem trahant Teftacea , non tamen-j ,
vt Ouidius loquitur. Omne mare eft generofa fertiie_>
Ttita , quemadmodum non omu s vbiquc Terra veraat in flo-
iihus, neque autumnat in frudibus.
Non nmnis fert omnia Tellus
Hlc ft-getes , lllic veniunt fslicius Fu£ .
Vix aliqua gignuntur in nonnullis linibus Mediterrafiei ,
alUientis Italiam, in Adriatico quamplura , q.u:^mpUirima va-
riaque in Tarentino finu excipiuntur , & longe diuerfas in-
diiunt formas colores , & magnitudinem in Kubro mari , in_»
Infulis Philippinarum, alijfquc Oricntalibus piagis , in Ameri-
canis noui Rtgni litoribus , in Brafllis Oceano , &in eo mari ,
<]uod p-opc Lyciam Cochliiifam intcrfecat, Infulam, quse d m«i-
gna co];ia Conchiliorum nomcn fortita eft,vt Regiones iK>nnul-
Ix geirniis nict.iIIifqHe funt alijs foccundiores .
Copioff huius generationis Conchyliorum Solcm HOiinuIIi
f£.chmi A\ c.nicni , cuanccquidcm , vt iurc mcnto a Sapicnti-
fcus frn.cia- Ijiciajoiis c^pcrimeb^itur Solis fnulacrum multi
bra-
PROLBEMA VII- 1^3
brachijs,manibufquc exporreais, quafi omnia compleaens , vt-
pote, qui omnium generationum pronubus eft , & Maritus, ita^
iii Orientis maribns vim illius exiftimarunt magis admam^ ,
nempe ex vicinore Solis radio citius incalefcentibus , verum fal-
ficatis notatur hacc ratio , nulla enim ora dici poceft Orientalis ,
nifi ad alteram comparata, vnde eadem Regio altera compara-
ta eft Orientalis , Occidentalis vero refpeau alterius . Sic Hif-
pani^ Orientalis Italia eft, Gr^cia; vero Occidenralis . Gra^cias
Orientalis cft Perfis, Indiarum autem regioni Occidentalu, ita-
que Regionem aliquam efle Orienralem , vel Occidentalem ni-
hil cft aliud , quam mera reiatio , variabilis pro varietate termi-
norum,ad quos refertur, ac propterea feracitas illa Teftaceorum
prouenire non poteft ex fitu maris Orientem j vel Occidentem^
refpicientis .
Sed neque cx Sole , viciniore radioefficacius opcranto,
ramque Sol eadem propinquitate omncs Maris partes refpicit
lub ecdem latitudinis gradu collocatas , & tamen non in omni-
bus oriuntur Tcftacea , & a veritare abfonum cft Orientalcm-*
Indiam cirfus SoJe iJluftrari, quam Occic'entaIem , quandoqui-
dem Sole , totum Terrx globum circumeunte, dici non poteft
ex illius radio incalelcereprius vnam partem, quam alteram^, ,
nifi ccmparatione inira cum partibus calefactis. Sol in eademj
latitudine eadem efficacitate dominatur omnibus Terrse parti-
bus in latitudine eadem iacentibus , & Solille s qui nunc oritiir
in Hifpania , quamuis paulo ante Indiarum tra£tus calefeceric ,
paucis oris exaclis nouo illos calore afficit , vt vere pronunciari
po^Tit ; Hcfperiam citius quam Indiam calefadam • Nequo
cx hoc tapite poteft Spl tribucre aliquid vni potiiis parti , quam
alteri .
AJiy altiori indagine caufas perfcrutati, in medium affe-
runt fixas ftellas in ipfo Zenith quafi capiciimminentes . Vc-
rum fi hoc ftellse pr^ftarent , diurna iilis vercigine fe rocanci-
bus confimilis generatio heret in toto illo Climate , cui incum-
bunt, quodtamen contingere non videmus, imo accidit mihi in
Adriacico litore obfemafre ex aliqua parce ad lapidis !ad:um_>
fodinamquaii cxurgere feraciffimam Conchyliorum , eamdem_,
fpeciem rcferencium , exindcquc eciam polt emenfa milliaiia-»
cidcm afpcdui Solis obieda, ne vnum quidem nnieniri,nifi fur-
to forte l"ublatum,ex aliquo maris iinu, & m iitore a tempef^atc
euomitum ,
B b Dicen-
194 PARS TERTIA
Diccndum igitur fupereft : Terrx quam alluic Maro
vbi ca generantur indicam imbibitamque eflc difpoficioncjYUf
ad illorum generantionem opportunam. Hjtc in eo prxcipue
fita eft, quod materiam formatricem,&: nutritioni accomodaro-»
gerat , quam fupra iniinuauimus ratiocinatione probabili efle_>
fuccum quemdam , humido mirtum , ac terreo , attemperanto
fale nitroquc. Cum ergo Indiarum Oceanus iilarumque prse-
cipue , quas vulgo Orientales , & Auftrales dicimus falc ni-
troque longe copiofiore inficiatur, quid mirum fi ditior Teila-
ceorum, atque feracior alijs Sinubus deprehendatar ? Cur mare
S€dl«»s* autem illud falfedine magis abundet,ac nitro , perquirit fuis iii
probl.ij. Problematibus Arifloteles , refpondetque , quia cum valtiifimus
ille aquarum traclus Au.^ralibus ventis omnium maxime con-
citetur, admifcetur magis tcrrae particulis aduitis , & falnitro-
fis , acproinde falfus magis efficitur aptiorquejVtnosdicimus,
ad Ollreorum generationem .
Earumdecaufa generantur .ibi Teftacea varietate maiori
coloribus pi^fturata » ncmpe ijs in maribus admifcentur magis,
tum fales, tum mineralia diuerla paulatim abrafain terrse vi-
fceribus tanta iJlavndarum agitatione commotis i tum etiam__»
exhalationes , ijfdem qualitatibus obnoxiat , ac proinde in ijs
Regionibus magis maculofa marmora infedta coloribus confi»
milibus , quibus multse Oftreorum tefts videiltur adfperfse t
Ita in littoribus Drepanitanis , vhi candidiffimum marmor e
natiua vena exciditur , & arenx ipfce Alabaftri candorem in-
duunt , oriuntur candidiffima Tcftacea nuni.71. Claffis fecundse
adumbrara. Prope Siracufas extrahuntur c mari minora illa_>
Teftaceanum.3(5. CIaf.3. delineata vari;s confperfa maculis »
vt lafpidis , qui in illius terrx vifceribus generantur.
Adde : frigidiffimi temperamenti Teftacea amare aquas
calidiores pinguiorefquc , vt melius nutriantur . In maribus
autem tum Indicis , tum Meridionalibus , qua^ plerumque funt
membra linufque Occani, minori dulcore a fluuijs conditi , qui
in eaaquarum immenfitarc, nomen fimul cam aquis deperdunt,
denfiores funt aqus, adeoque nutririux magis magifque ca-
lidx .
PRO'
PROBLEMA VIII. 195
PROBLEMA VIII.
Gur aliqua Teftacca fuper Ligna facllius na-
fcantur,quam fupra Lapides ?
INtcr fpecies quamplurimas Teftaccomm, locis affixas, vnd^
otiuntur, numerandi fiinc Tubuli vermiculares , quibus rc-
fcrti vifuntur, non lapides tantuni, ac ligiu , fed multa: etiani-*
Oitrearum tcllx fcoriaque Cruftatorum , oritur etiam in illis ,
Oflrearum fpecics , fubtihoribus valuis inclufce , &mole mino-
ribus, quam qux coiifueto vocabulo Oftreai appellantur : Sunt,
& mufculi, Sc alia huiufmodi ,quse vtplurimum funt Biualuia,
cum vixaliqua oriantur V»iiaaiui3,atque harc nunquam turbi-
nata, exceptis Tubulis iam indicatis , qui tamen in gyrum con-
fueuerunt fe pro iibito contorquere , deiignata nunquam exa-
de fpirali linea , quae, ipiris i ba/i ad mucronem cum propor-
tione decrcfcentibus , fe m feipfam retorqueat . Qxid autem-»
in caufa Cit , qiiod Turbinata Teftacca non fint loco affixa , vc
multa Biualuia, fed libere vagantia aitcrius fortafte loci erit in_,
exauicn vocare, Satis hic indagare ; cur nonnulla prsecipue
Mufcuii , libentius , vt plurimum fuper iignum excrefcant ?
Quaaiobrem in Tarencino mari pifcantss in magna copia con-
uehunt , palis ab jjfdem inhxis enafcentia , vt cap.4. didam^
eft.
Nonnulli exiftimant : Coelum pluere his animantibus ,
Rore quaft obftetrice, qui in ea folum aeris parce virtutem eo-
rum formatricem infundac , Vernm quia nunquam potuit mi-
hi racio euincens innotefeere , propterea nunquampotui in^
hanc fententiam abire , vt reputem ex vniuerfaii caufa eifeclum
huncprouenire. SiTeftacea viuunt in aqua maris , & ibi cre-
fcunt , crgo funt Partus maris > cum indubitatum omnibus
principium ferat, Ex his quibus aliquid conftat, ex his in-
quam, nutriri, & quemadmodum per totum mare difFufa, vaga-
tur Virtus formatiua Tcltaceorum , ita opinandum eft : Vim-»
horura generatiuam eidem rnari congenitam ; quapropter hoc
prsemiflb, vlrerius ratiocinatione /ic pergo : Ec quia naturalis
Philofophia debet manijm cum natura conferere > aduerto ;
Bb z anti-
i 96 PARS TERTIA
antiquum effein Natura , ex liquorc alicjuo ,' nonnullas par-
ticiilas pofle feceriii aptas concrefcere , quaudo couceptus illc^s
fit vafe ligneo, noii vero ex alia materia confiato . Saccarunu»
candidum cuin liquelcit, nunquam gemmafcit circa vas vi-
trGum,cum tamenfacile concrefcat irt ligneo.In Calentibus aquis
celebris Bahiei Aponitani, prope Patauium, exceptis ligneo ca-
nali, iilas ad molendinum defciente , cernuntur lapides crefcc-
re circumquaque, humorc illo lapidiiico geniti , quem fecurru»
euehunt, atque iliuc conuehunr , non tanien cernuntur vnquam
excrefcere circa Japidcs collis , qui eifdem aqiiis medefic . Ne-
que hocaliundemeo iudicio petendum efl , nifi ex co, quod
tura lignum multis poris fit peruium , aptis humon cxcipien-
do, qui in ijs fubfiftcns concrefcere incipit , hifque, partibus fic
concretis , alius humor fuperinduitur , qui ob ingenitam ho-
mogenitatem facileadhairet > & per additionem parcis ad par»
tem illud corpus effingjtur, quamuis fluido, & excurrenti mclu-
fum , & quoniam in vitro , ac lapidibus non reperiuntur ea po-
rorum receptacula, apta ad humorem liftendum , huiuGnodi ef-
fcdus non gignitur, qui tameu contingeret fi lapides effent po-
ris peruij , quemadmodum cernuutur excrefcere in mari Tarta-
rum,& Mufcum lapidofum, alijque Alcionij non fuper Jilices ,
lapillofquc raaxime expoliatos , fed fuper petras maxime fca*
bras, dz cauernofas .
Qua propter videor mihi, pofle euincere ad formationenxJ
mnfculorum , aliorumque limilium , cum necelTarius fit humor
ille iubfidens in mari difperfus, fubfidere illum facile intra po-
ros ligni , quibus retentus , alijfque qualitatibus fermentatus
partum illum cfformatjeo fane pafto, quo intra cauernofas ali-
quorum lapidum cauitates generantur,vbi non fine animi oblc-
ftamento, ijs apertis, pocui aliquos d;epra:hendere, obtutum pe-
ne omnem effugientcs .
PROBLEMA IX.
Cur ica Teftas obdurefGant , cum ex molli
aquagencrencur ?
I
NI produftionibus caufarum , quar dicuntur vniuocs Intcrcc-
dere femper diguofcitui: magna iiuer iiUs , &; eflPedus , cx
i;s
PROBLEMA IX. 197
ijs emanantes , fimilitiido . Et monflra dicuntur illa, qua: ex
poriflima fui parte cum Genitrice caufa non conlonant : Fortes uia An°m
€reantuY fonibus ■> nec imbelles progenerant AquiU CGlamha:-» Iib.6'Ct.s
inquit Horacius: Atin aiijs cau/is non vniuocisjquanta alterum
ab altero difcriminat dilTimiiit.ido ! Qu\d vnquam maioreir—j»
induere pulchritudincm poteil:, quani fios ? Hic tamen ex rudi,
intormi terramatie excluditur . Ex truncis, non fecuSjac oflkj
ipfa obdurefcentibus, enafcuntur tencrrima folia, ex afperrimis
fpinetis Rofa tam fuaui colore delibuta ; atque ex flerquilinio
alimentum atcrahens Cedrus, mira fuauiuate torpentes fpiritus
excitante, & recreantc, fioren; gignit, & fru<3:um . Huiufmodi
funt TclUcea, in liquido genita Biemcnto, fed ita valuis , ac te-
ftis lapidefcentibus , vt videantur intra filicis vifcera omnino
concepta ', & quidem in iila aqua , quse nullo vix temporis in-
tcruallo , ob inditam iibi vim tam aciem , non folum putridas
reddit ingentium rauium trabes, antennafque, fed Calybes , &
ara comminuic, obdurefcit adeo domus Teltaceorum, vt Caly-
bem ipfura duritie fnperet > fi magifterio Naturjc addere quis
velit artis ornamentum .
Exiltimarunc nonnuili . Tefiaceis in maricorticcm tene-
tefcere quemadmodum de Ouis, inquit Plinius , mollia erie h\j
Vtero aerique expofita, obdurefcere, calore externo euaperantt^
humorem , atque hoccautum fui(fe a Nacura ne matrem eniten-
tem dolore torquerent . Expcrientia tamen hoc efle faifu?n_^
olkndit ficut falfum efl Vaiuas Teilaceorum moiles efTe (i\b
aquis . Equidem non negarem eduda ex aquis, & multo magis
ab Animali feiunfta, duritiem aJiqwanto maiorem induero,
non fecus, ac duriora funtvmentis cuiufcumque ofla , cum i\t
cxviuente cadauer,quam cum viuit ; lcilicet ofia in viuenti com-
pofita quamdiu debicum fibi augmentum non expleuerint pef
apertos poros, vtobferuauit Boyles , humore silo nutritiuo im.-
buuntur >quJ quamuis ingreffufiuidus natiuo tamen tempcra-
mento difponitur ad abeundum in fubflantiam o/fismagis, vel
ninus (olidi , provarietate ciebita partibus organicis eiufdeirLj»
compofiti, vel quia in humiditate carnis ofla veflientis>fepulta,
requeunr extrinfeco calore penitus exficcari , vt fit cum ooini
carnenudantur, Atque hoc verum cfie fatis oflendit experi-
inentum cilis reccntcr nudati , & in feruenti aqua per aliquod
li^atium fub/idcntis , aqua snLTi poftquam ebulliuerit aliquan-
tum condenfatur m § elu , cxtra^ao vidclicet humore illo quo
ip8" PARS TERTIA
referti erantoins pori a vi penetratiua caloris inaqua cfifemc««
fccntis , qui huniorem illum raritate diftenderat . Duritiem-»
hanccontrahunt rnulti lapides , qui in terrse vifceribus tenere-
fcentes , etiam ad (ecuris idum facile fcinduntur in partes Coe-
lo autem apcrto expofiti, adeo obdurefcunt , vt omne tcmporis
tormentum facile perferant, quamuis aliam ob caufam ; cun\_j
hoc prouenirc poflit ex temperie aliqua aeris fuperinduda lapi-
dibus, vt ferromolli, atque candenti communicat aqua.
lam vero i\ Teltaceorum cruftse , vt pro comperto efi: , ab
ipfa prima formatione ingenitam habent duritiem fub aquis,
Cemra exiftimauit Scaliger prxclarum fuiile hoc inuentum Natura- »
Card.cxcr qHiaparandumeii futrant mnnimentum: a.tquthoc diOio ingerit
***• noilris mentibus infinitae Prouidcrtiae opus fuifle, exanguibus
exoflibus , & inermibus Teftaceio contra Pifci um voracitateni-»
cafam conllruere, in qua abderent fele . tam valido tempera-
inento ob/irmata,vt omnem dentis acutifii.ni morfum eluderent,
acdeglutientis famem indigefto fibi cibo non pafcerent. Quam*
obremanimaduerfionedignum eft^ duriora elle illa , quse in_»
fundo maris nafcuntur, vel infixa funt fcopulis, quam quce fub
arenis concipiuntur , vrpote minus expolita , ca:terorum ani-
mantium inciirfionibus ,
Lege« autem Naturse duririem huiufmodi pisefcribentes
Ciedem iunt,qux alijscorporibus eam inipertuuit . txadmiftio-
ne perfeda , C^ coagulatione partiuni ioiidum corpus compo-
nentium, refultat durities, & tunccontingitcoagulatio , inquic,
Iib.i1e.y7 Geber cum fit , Kei iitiuorefx ad foiid^m fub/lanti^m per humtdi
friuaUonem redu&io : atque hac , duobus modis , nempe , vel
calore humidum perfetld exiccante , corantiim reltfio , quod
partibus interfe compingendis antum lic, vteuenit in Porcel-
ianis, alijfque hdilibus , i\\ Auellanis , in Cocho , ac fjmilibus
cxiiccationibus, quas elBcit Natnra i vel frigore humidum con-
denfante, addriais vifcofis partibus , vt euenitin Metallis, &
gr.mmis, cum fudantes i corttce minori calore con:iprimuntur ,
vel humidum feparante, fuperfluo huniore pcrnitus expreflo , vt
«uenitin crerahumida, qust; frigore obdurefcit , h.pcr indudo
ipfinonfcmel velohumoris -cuiufdam gelu conftri<iti,&: extrjLj
partes terrcas , ^- confificntes cxpreffi • Dixi gelu ccnftridi i
quandoquidcm aqu.a cnm non poflit humiditatc cmnimoda--»
fpoiiari , porell: quidcm gclu concrefcere , non tamen propri^
coagulari. Eodem fere .pado potell contingecc duritics iw^
PROBLEMA IX. 1931
Teftaceis , fcilicct inita tali feiundiowe ab illo fucco , quem_j
fecernit Natupa ob eorum fbrmationem , aLque auguinentum_»,
vt Oftreum humidum fibi neceiiarium artiaha"t , abieclis parti-
bus magis terreis ad Teftam elaborandam , ita vt , vel magis
magifque calore concodum , vel extrinreco Elementi frigore_>
condenfatum, opere magis abfoluto perficiatur durities, quam-
uis intcraquaspo'Iitomnin6 confifterc quo patlo plurimi la-
pides con{iftunt,& obdurefcunt in aquis.
Exiccationi huiufmodi addi poceft : Oftrea ipfa paulatim-»'
fibiipftsduritiemiliamcompingere , concoquendo non taiM_»
innato calore fatis exangui, quam virtute quadam humiditatem
fuperfliiam, attrahente opportunam tamen fu^e nutritioni , ex
qua feparatione teft^ obdurefcunt magis 5 atque hoc opus
tuncforteperfed:e effiiigiturquando intra illa {^pimenta Ani-
fnaliaper menfes plures conclufa viaunc non alio humoro ,
quam Succofuo , fuumque dici poteft id quod totis vifceribus
Animalimbibit, quodqueTeftaei fusecommunicauit in ca tam-
diii depofitum , quamdiu iilud /ibi refumere cogerecur . Ad
quam rationem roborandam , accomodata fatis videtur mihi
Hiftoria, & eiufdem ratio , quam affcrt inter Chimicos ceiebris
Fabri . ^ P&lhd.
Refert hic, noiinuUas aquas, vix a fonte diftraftas coagu- fparg c.<|y
lariin lapidem, aliquanto Diaphanum, & quafi alabaftrinun-Lj j
&ratio eft, inquic ipfe ; quiahis aquisadmifcentur plures Ipi-
ritus falis apti foluendis ijspartibus, quasad coagulum funtper
fe ipfas difpodtx , quibus natiuo e fonce abreptis, ijdem fpiri-
tus euaporantes facile euanefcunt, neque alij fubminiftrantur,
vt euenit in fonte, m quoperenne eft illorum efflauium . Hinc
oritur perfecia aquarum concretio in lapidem . Igicur fi iii_»
mari ex illa portione alimenti inferuientis coagulo Teit^ feinn-
gat OiiresE humorem illum falinum , Sc vna cum illo partes fpi-
ritofas, magis obdurefcere faciiepoteritreiiquus humor Here-
rogcneus, Teftseque con/iftentiam aquirere . Atque hoc extra
eontrouer/iam videor mihi pofle de ijs Teftaceis enunciaro ,
quibus foliofas funt Teftx pluribus tunicis conueilitjs > qua-
rum altera tra(ftu temporis alteri fuperinduitur , vc ex?.fte ani-
maduertit Dominus Steno ; atque ica pluribus quafi mcEnibus laProd.
obuallatum, & obfirmatum crefcit animatum illud Tellaceorum de fohdo
munimentum , quod in aliquibus moie minoribus , adeoquo invaf^.M
rcceiiter gcnitis Smicrofcopio exploratore didici; efie pauciori-
bus
200
PARS TERTIA
bus fepimentls eontextum , in maioribus vero ali/s ex p1uribu$
Cunicis corticofum > imo inter niminu vix embrionem cffrefll
a->
Regner
de Graaf.
<ie fucco
Pancreati-
cot;.8.
Erper.cir
ca nac>
fribC«
13« fer-
neiir^ii.
obieruaui nonnulla tum matcria; tcnuitate , tum humiditatis
exceffu trafparentia, qaa/i Omnino tenera , & humori muccoro
fimillima. , quo veluti velo cx omniparte ditknto viucntia opG-
riuntur, &: quo cafa conftruitur tam bcae in interiori fui parce ,
toti eorum corpori accomodata .
Aduertcnduju etiam efl , indita efls fa!i virtutem inipe-
diendi perfcdam concrecionem , vc apparet in experientia cele-
bri, cuius mcminit Regnerus, vbi fxpinTEiiie inquic, fatem vo'
latilem ckm fangiiine permifcfiimus-, qui proptrrea fluuidits remari'*
fit, quod a riHhii rebus ipft permfcendn , cerdus cjuam d filtbus
votatiltbus expeciaueris . Atque in hac fuppo/itione ijs , qua:
fuperius indicauimus, addi potefl, fada fahs feparationc abhu-
niore in tefiam ahituro , & minorcm femper confif lcntiairLj
induturo , potcfl humor iiuiufmoai con/iflenciam lapidis
/ibi acquirere , dumnjJo millas iic parciculii acidis ap-
tis ad eam coinpingendiimj feiunctis partibus fpiriiofis , fal-
/ifque , per quas in fluiditace perfiltuiit . Quandocfuidein_, ,
vt docet DauidBecheus cuncla acida. rcdunt, & coagulant , coa-
gulando verd,& tpfa coagulantur . Qaod manifefte fe prodic inL_>
muitorum Jiquorum concreiionibus,facilius obtentis , f\ ijs mi-
fccacur acetum . Atque hsec funt folida coagula , de quibus
Vvillis docuit fieri concretionem cum corpi<fculci fatina in fubie&o
quopiam late difperfa c.ongregari , & muicem coniungi mtpiunt i
Inclcque, aut fihimetipft:., aut cum terra vnita ex fluida , & vicl-
li fubftantia duram^ & compaBam producttvt , acifLrente fecum
ca corpufcula matcria , in coaguluin concrcfcente . Totiim hoc
nonniinoriobrcruatione, quam cuideucia oKcruauic idem_»
Vvillis in ilamine bombycis , quod vix ore egreffum ita ©tdure-
fcit, vt nullo neque hLmido , neque calido, neque ficco poffit
^molJiri, quod tamen incra ipfa vifcera glcmeratum , maflaiiu»
iiumid^vm. leCcrebat, nulla fui parte conliliencem •
«5il3«i|^.!3<^§8»
PRO-
PROBLEMA X. ioi
PROBLEMA X.
Cur viuant Plurima immobiliter ,
faxis intixa?
QVfcciimque Animalia,in tribus Elementis , Aeris, Terrae ,
& Aqux degentiai polTunt pro arbitratu (ingula Elemen-
ta ^ercurrere, & de prato in pratum , de fylua in fyluam , ddj
Climatc in aliud , de vno maris Sinu in alium commigrarc^ .
Regionem variant Hirundines , & Coturnices . Ex Scythia-»
Grues in TEgyptum conuolant , atque ex ^slido Thracia: Stri-
mone Pellicani in Danubium feruntur . Ita ab Euxino
Thynnl in Mediterraneum tcpcntius enauigant, neque vl-
lum cft animal , quod in libertate natura non pofuerit
folique abdoniini natum , cum oninibus dictum illud poific
aptari •
Nos mmerui fumus , & fruges confnmere Nati»
PofTunt enim veutri indulgere , quo magis voluptas alli-
clt, aut Soli vbertas.^ aut tempcries tempeltatis inuitat. In folo
mari Viuentia reperiuntur , Vitse fen/itiuse non expertia, ftatis
]ocis infixa, vt notauir Arilloteles, arque huiufmodi eft non_»
vna fpecies Teflaceorum , quse infelicia videntar , vt fabulofus : • '* .
ille Promecheus, quia mdiilaipfis a Natura qua/i catena , funt
fcopulis alligata . Difcrepant a Turbinatis , qus vtpote liber-
tate donata , quacumque verfantur intra fuas Teftas , & Tefla:
ipfae nulli funt loco affixje ; quia funt ip/is Teftis incarnata-j ,
quemadmodum Tefla: ipfa: arc^iffima vnione , earum fubftan-
tiam coHtinuante , funt fcopulis aflixa , qua de caufa argumen-
tum praebent Ouidio, de generatione Animalium pofl aquas di-
luui) alierenti (fabulofo commento ex falfa Epicuri dodrina-»
depronipto) homines quoque ex Terra genitos , nempe Kuflici
dum fulcis aratrum infodiunt: Ferfis Animalia debis . . >»^.^^
Inueninnt , cy tn his qu&dam modo cxpta per tpfum
Nafundi fp itium,qui£dam imperfetla fuifque
Trunca ztaent hutneris , & eodem Corpore fepi
Altera pars viuitt rudis cfi pars altera I ellus .
Illam prointieproport ioucm referunt , quam Arifloteles
C c adiio-
201 PARS TERTIA
aunotauiiiriefTe ijs » & platitis , qua? funt femper in motii auj-
mentationis5& finemotu progre/fionis genitalibus locis infixae,
Irrogabitur fortafle crudelitatis nota Naturx ? qua(i vero per-
petuo illa vinculo obftringens , ad mendicitatem damnaucrit ,
ex eo tantum vi<5iitautia, quod ijs cafus offert , dc ad fuftinendos
flufluum faeuientium i6tus , nonapto ijs cauernofo aliquo re-
ccilu , in fcopulis , quo fe recipiant i Haud equidem . Nulli
enim Nouerca Natura, fed Mater , nullos fuetus fuos ad omnem
omnino miferiam proftituit , & prouidsntiie argumentum eft
quod fpeciem prscfert crudelitatis ^ quandoquidem quiccumque
in mari degunt, fcopulis infixa pofiunt intra fe fepta recipero >
vel in circulos turbinata, vt vermiculares Tubi , numero vige/i-
moexpreHJ , vel in geminas valuas complanqta , in quibus tan-
quam in te(So,& cubili tranquilla ftatione quiefcunt .
Ciim autem eo folum humori nutriri d^bcanc ex quo ge-
nerantur, attrahentia illum praecipue per poros corporis, prom-
pte illum exugunt, quoties innatus appetitus ad illum accrahen-
dum excitat phantaftam,quamobrem potius Natara prj: cajteris
_. _ confuluit , dum in expedito femper ijs vokiit humorem ad ex-
*t 'rt-i^f ?1 tinijuendam fitim vnice factum , & polfunt com i-ciici illo P^llo-
re, lani m aeuum uuiecto , polt maculas a paupertate deterias ,
quas illi immerito inurunt nonnulli,canere .
SpengoU fet€ mia nelloHda chiara
Che non tem'io, che di yenen, s^afpergi .
Et cum eodem .
E quefla gregia , e tOrticel difpenfa
Cibi non compri alla mia parca Menfa ',
Ita Maris vndx Teft^ceis conuiuium inftruunt apparatif-
/jmum ex ijs , qux appetunt /ine tormento follicituduiis de_>
cibo cogitantis, & fine labore menfam infternendi . In hoc pa-
EpiftSo. ri forte feliciacum ijs pauperibus , de quibus Seneca ; NMa
follicitudo in alto illius efiy quandoquidcm concenti explere non
Co.ifol ad Cupiditatcm, fed Naturam, cui fatis efi etiam parum, quemadmo-
H.i.i.c I». ^y;„ iiii^ nihilfatis efi .
Cum autem fcopulis affiguntur ex hoc ipfo componunt
Mundi pulchntudinem, in tam grandi Naturqs Theatro, vbi iix^
^ tanta varietate corporum viuentium,fenfu carentium , & mobi-
"* Ijum, ficut noimulla funt viuacifilma , quorum quies eft , nun-
quam quiefcere , ita haec ordinem conftituunt, cuius vita-j
cft ; fencire quidem , fedn.oa loco moueri njicali folo infixa-i ;
quod
PROBLEMA XI. loj
quod fideram Coelo affixorum prsrogatiua efl , nempe his iilj
ordine fuo feniper manentibus.illis nunquam variantibus fitum,
arque ita rebus fingulis in ordinem recurrentibus , 8c ad nutum
formatricis Idea: kit inuicem attempeiantibus choraeam illanxj
ducunt , & mundi harmoniam intexunt ex diuer/is , &aduer{is
fonis confurgentem, cum tota huius Mundi CONCORDIA ex Warc/VI-
DISCORDIBVS eonftet. in GcneC
PROBLEMA XI.
Cur nonnulla Cint ccrro ordine ftriata
aiijs non nriacis •
QVam facilc eft hoc Problema exponere , tam arduum eft
iliud vera rarione euoluerc, ncmpe humana inteiligentia_*,
nuii.juam occulcas eorum, qux obuia funtcaufas pertingento,
quamuis ad eas fcrutandas cmni fibtiJitate fe prouehat . Qu«e
enim vnquam rationum congeries in illud poteritcollimare, vt
pro ram varijs Maculis,Coloribus, Situ in pellibus AnimaJium,
m Auium pennis , in folijs florum , in Oftreorum teftis , fingu-
Ix rationcs 3ptentur , hngulis peculiarem rationem fibi vindi*
cantibus? cum lingulae fint opus intelligentis fbrmatricis , fin-
gulas maculas diftinguentis , non fortuita cafus combinatio .
Etfi cafu fpumas efBnxit fpongia in ridurabidi Molofri,cuni_*
defperato ab artc illius Magifterio , totam pingendi fuppelie-
£ii\cm , colores , & Pennicillos in illum proiecit , iibi ip(i indi-
gnacus Appclles ; Aduertendum tamen eft euentum huiufmodi
fuifle quidem fortuirum refpectu hominis de illo nil cogirantis,
neque illum pia;ordinantis , non tamen refpe^ftu Dci , a quo ita
pendent omnia,vt (ingula fint ab eo,veI vdita , v^l permiJla .
Animum adiecit ad rationem propofiti Problcmatis in-
dagandam, Cardanus , cumque eam afferre intenderet inqiuit ,
fit autem varietas ftriae certo ordine t quoniam res parua-, variata,
ac mifta eiiam obiter, dum aqualiter erefcunt fpatia, certo ordintL^
laborata videntur , Sed merito deridet illum Scaliger , qui . ,
enim hxc dicit , nihil dicit . Siccinc Cardane : arguit Scaliger . ^ ^''^j*©*.
^are manHS duas habeam , caufam reddis , dicendo. ^ia-*
C c 2 ma-
Z04 PARS TERTIA'
manusduas infans ctm baberemy ftmul cum corpore creuerunt^
Qui dicit adulto homini inefre manus , quia iueraut etiam iu-
, fauti , iion rationem icddit , fed quaeftionem eludit . Aliquali
modo fatisfacit, qui prudentem finem deiignat , ad quem iii_»
homiae manibus dotando refpexit Narura, afTcrendo cum Ari-
ftotek, & Auguftino : dotatum hominem manibas , vt ijs tan-
quam vniiicrfali inflrumento ad omnium artiuni opera vteretur.
Nec debet erubeiccre ignorantiam fatendo , qui plurium efFe-
duum caufam ncquit indagare . Fateri hanc Scaliger non eru-
buit ita cum Cardano concludens : floc non eji ofiendere cau -
fami cum dicituY^ ftrias hahent Bnccini , quia eis ablatA non }unt»
Imo ilultos omncs illos exiftimauit , qui illarum caufam inqui-
runt , vtpote quie ncqueat inueniri . Ea ipfius ratiocinatio:
Bgo vero fi tne caufas hafce , qubd nefciam irrideatis , non iratus
dicam . Vos omncs Philofophos fnhtiliores inf^nire . NamqaCL-»
partiuin caufus cum cx vtilitatihus cliciamus , quarUm partn-.fn^
nullus vfis percipi queat , h.e partes , fn auoqus caufas
nobis ignotas habent . Eiufmii efi color , leuttas , firia ^ fpi^n^^
dor . Natura verh plus luftt in noflrarum merktium agitatiombusy
auam in firiarum macularumque tum ordine , tum vanetatL^,
Hucufque Scaliger, cui nec totum do , neque ex toto contradi-
co , cum enim in multisTeitaceis , atque ijs prascipuc, quge
peftines dicuntur vniformis appareat» & ordinata ftriarum de-
du5:io, qucE ex vno puncio ad circumferentiam diftentae , maio-
rem identidem induunt crafTiriem , proportionato intcr fe diffl-
tx interuallo, poflumus profcdo hinc arguere , inditafn ijs vir-
tutem productiuam formae tam ordinate difpofitae, non fecus,
acinradice, & ia arbore agnofcJimus virtutem ramiricam ad
camdem femper prolificationem ramorum tendentem, quamuis
virtutem huiufmodi magna ex parte nobis natura fubduxerit.
Verum fi ex propinquo dignofci non poffunt indiuiduie
rerum effearices Virtutes > non tamcn impoffibile nobis efl :
prudentem aliquem iinem inueftigarc Nacurx, eafum ftrucftu-
ram ho: vel illo modo architeclantis . An non ita reddit.L-»
funt Oftrea, pifcium palato magis afpera , vt iaciltus ab eorum
inuafionc fubriperentur ? elaborante illis quafi clypeum Natu-
ra non minus fortem ad illa.tuenda , quam ad oculorum oble-
ftamentum, tam cleganri opcre intertcxtum ? Sic in tradito fibi
a Venere clypeo £neas & robur fufpiciebat , & admirahile tex'
tum ♦ An non uata colorum, macularum j ftriarumque varie-
catc ,
PROBLEMA XII. 405
tacc, argumentum nobis fnpeditauit , illarum magifterium-j
fufpiciendi, eamque ex illa obledacioneni percipiendi , quam ex
tanta rerum etiam negledarLun diuerfiLate potcfl: ocuIus,mira_j
voluptate deiibutus experiri , atque ex miniinis maxima infe-
fendo ad maximam oninium ratio:iuationem tSLndcm pertinge-
re, nempe vaftriimam, & infinitam Dei intcliigentiam, in quaj
res omnes primo m exemplari concepta; , mox in Uicem, & inu
abfolutum opus proditurs , vt infinitum eius Sapientiara enun*»
ciarent , quae maxima femper ctiam in minimis tota eft , ip/ius
mente quanobltetricante dura incrementum excipiunt , vt con-
fonantiani illam,& harmojiiam partium efjiagant,qu2: tanta vo-
lupcate perfaadit.contemphitores Naturc:; !
Hanc fibi quifque dicendi Normam ftatuat , quando , vel
nimia curiofitate fciendi euecrus , vel temericace interrogandi
prolapfus , labia filentio ob/ignabit, cum non poterit mens in_,
occurrente fibi ratione conquiefcere . Neque videatur hoc ve-
lum ignauis obteaJere , quandoquidem hxc eloquens rit ma-
giii:ra,cum.Creatu,rarum alicqui rationem nonpotens^, adipfum
Creatorem prouehicur,aCque in eo vno poil errores tam varios
contemplatrix confiiUt , non fidelis minus in afienfu prxiXando
quam in philofophando ingeniofa, ratiocinandi mociuis,ex men-
tis penu depromptis ,
PROBLEMA XII.
Cur vrplarimum in excmia fuperncie
finc coloribus pidlurara.
QVaefitum hoc non ita proprle inftituitur de coloribus "1 e-
flaceorum, vt infliitui etiam non po/Iit de pennis Auium ,
'do jjeilibus Animalium , de corticulis Fruwtuum, dc ouemadmo-
dum vagatur per varia rerum genera ita communis cum reii-
quis efl inftitutio de ijs philofophandi • Primo igicur notan-
dum eft colores varios plerumquc psr extirrjam fuperiiciem_j
cxcurrere , hoc eft per conuexirace^a' Teftarum . Cum appa-
reaiK aliq^a, ordine tefTellato interftincla , aliqua vndulata , af-
perfa nonnulla, tantaque v«rietare diftinfta,vt tantam columbse
coliam nouiii^at, quandoj milktrAhic varios aduerfo Sole^
colo'
2C6 PARS TERTIA
colores • Cra/llties vero , vtplurimum candidi marmoris , aut-
liuentis coJorem retert sequabili traclu imbibitum ,' mccrna fu-
perficies, feu concamerata teftudo , vel colorem iion variat , vel
vnitoimi dudu coiore eodeni veftitur, Hac animaduerfionc-»
prsemifla , reuocandum eft in mcmoriam quod alibi adnotaui-
tims jduobus modis pofle colore imbui crulUs Tcftaceorum_j ,
nempe , vel ex indita illis virtute, vd ex magifterio Natura: ,
atque hoc pado multa arborum poma Sol pingit coloribus
ad maiorem , vel minorem calons adiuitatem attemperatis , 5^
quia inditi non Tunt colorcs huiufmodi cxrimum corticem_j
fblum inficiunt . Idemprorius poreft in mari contingere , vbi
faporibusacidiscommifta Alumina, vim habent , tranfmutandi
obrcuruin in per/picuum , vt videri poteft in rubris purpureif-
quecoloribus . Ita fal ex calce fubfidens, violaceum niutat in
cstruIeLm , 8c fal ammcniacus nitrumque curr.dtm dc ipfi va-
riant colorcni ; expertus fum , ab acido aquae,ad feparanda me-
talla arte fada, corrofa prima membrana , qua/i ex Tartaro ,
quam fuperinduunt Conchse , quas auriculasdicunt , viriderjQ^
colorcxn fuifle expreflum . Pofliint ergo Teftacea , virtute qua-
litatumambicntihumido immiftarum alterari, ac tranfmutarii
vel in corpore toto,fi humiduin quo proluuntur , vel corpus ip-
fum coloratum eamdem temperiem imbuat ; vel colorum va-
rictate depingi , fi diuerfimode attemperentur , Eo fere pacio
pap) rii5 afperfa aquis ex galla expreffis candorem fuum nihil
vitiatuni oilendit, cum tamen Calcantho madefa^a nigris fta-
tim maculis apparcat infecfta .
Atquc hic piatereundum non c{[ mirabile illud inuenfum
nupcrrime Zil meex Gallia tranfmiffum ,cuuis ignotus eft Au-
clor, nempe approximato raiitum liquore quodam pofle tjuem-
pism nigrjs charawteribus infcriptam legcrc cartham , qu^ cha-
raclcres aqua cri(}allinaexaratos,cmnin6 oculis fuhducebat.
Placctir.odum hic euulgare comparandi fibi aquas g^mi-
nas in hunc mirabilcm eftcctum adhibitas . Conltruitur altera
cbullientibus ad lentum ignem iii xquali menfura viua calco,
& aurir igmcjito ; caute tamen o|-cri perhcicndo afliilcndi.iai_>
tli , i.e ilioriim fumo caput inhciatur . Altcra conftruitur fo-
luto cx ignis vi letargiro in acetum diftillato : liquore hoc
carta confcrifcitur, liquore altero charaificrcs fe produnt . Hu-
iufniodi eiicdus , ex varia acidorum humorem admiftione re-
fultans , poteft ctian contingere cx intenlicrc aliqua incals-
fcea-
PROBLEMA XII. 407
fcentia . Ica fi fiat igai propior papyriis infcripta charad^eri-
bus , fucco ex malis limonijs , aut cxpis exprcOb , legi pote-
raiit charaderes , crui aacea oculis iubducebancur . Qiiod li
iiidita Vircus depiugit Tdt.acea , eo-iem feic modo de illorum
TelHs philolbphaudum ex meute doariuaque Ariftotelis , ac
de Auium penuis : Nntriuntnr pili pennie, cr cutsit inquit ille, ^^^ ^^^*"
e;t: dimenti excrcmentis , c5" pro /:>0}*««i varietate colores varij re- • * -
filiunt , Dumqueobferuat Animalia , quibus varius cibus eiU
varios etiamcolores induerc , dilcrimen aflPert inter apes , &
Fucos, nempe hos prx illis magis piduratos, quia magis varius
cft eorum cibus .
Hoc ipfum in multis Vermibus potefl deprehendi , Bru-
chus , qui LraCicis vefcitur colorem imbibit omnino viridem; e
contra varie macuiofi , qui ex varijs floribus alimentum dcpa'
fcunt , & Anconio le Grand tefte , Auitoreque, nigrorem in- !„ comp;
duunc Auium penna;, qu3£ frucSum delibant ex Taxo. r^r memor
Cum igitur confuetum alinisntum Teltaceorum /ic 3qua-> P^S *5JI'
Maris,haEC, quantumuis limpidirfima, eft maxime etherogene.uj
infecla fuiphuribus, falibus , bituminibus ex/inubus diuer/is,
quos iiiterfluit, colletftis , diueriifque fpiritibus a Terra exha^a-
tis . Et cui nam ignota ell horum diuerfitas corporum ? Vari;
coloris funtfales, ruber memphiticus, &oxanus, purpurekis iii
Centoripe, m Cappadocia flauus * In India, & niger,& rtjbeus.
His humido commiltis , & magis minufue viuentis calore coiv
codis plus minufue a terrena materia fegregatis efTici poilunt
diuerfi generis maculae fuperaddita materia ad illas colo-
randas .
Fateor enimuero non poffe hanc afferri tamquam ratio»-
nem omnimodam, quandoquidem perfpicuum eft , Infantes ge-
minos, eodem prorfus nutricis lade enutritos , efle aliquando ,
vt moribus, ita capillameiito 5 colore , ac lineamentis intcr fc_^
maxime difcrepantes , dandum tamen Philofopho eft , muitum
' conducere ad colorem Animalium cibos .
Vt vero appareant Teftacea fuperficie eflima colorara f^u-
pendum plane eft Opificium Nacurx- . Aduertit Beregardus ['f^^' ^^
apud Carolum Fracaflatum in omni Animali , fcgregaro ab ''^*"
cxcrementis alimento fieri i\\ ijs nouam fegregationem_» ,
duplicis quali Naturx , altera nempe eft fpiritus , feii li-
quor acidus, altera terrae , & ficca manet, qux corpus mor-
tuum dicitur. Hac fe ipfum exouerat Animal per feceffum altera
ia
208 PARS TERTIA
in Vrinam abeunte ; & Animalia quae non poflunt hoc pa<5to
(e exoncrare , vt Aiies , &c Tellacca ncceflitate coguntur halc^»
partes fpiritoras fubcilerque intra fua fepta continere , reieftis
tamen i;s ad excitnas partes ab ipfa Natura tamquam fuper-
fluis, & pereafdem partes tranfudantibus . Ex quiaambiens
aer eas condenfat in Auibus detinetque , ficuti aqua inTefta--
ceis, hinc effingitur cutis varictas , & pennarum colores varios
referenrium pro varierate intedionis ipfi excrcniento mimilta: .
Notandum etiam eft : multa fuperueitiri rudi deformique_j
amidu , quonoa dctrado, non aj[)parent colores . AmicTus ifte
in nonnullis non tfl indumentum natiuum , vt illud , quo fc_>
ferpentes excoriant, & aliqua etiam maris cruftata , ied eil tem-
pore aquis lutoque fuperindudum . Vt autem addifcatur mo-
dus ,quo circumamiciantur , placet addcre experimencun-. ma«
I M fl S/^^^^^i '^^"^'^^^^s » quod extra mare adnotauit Pacer Kirche-
fubter Lii ^^^^^ ' ^^ ^^/^' inquit ille, quo vrina excipi folet exponatnr fttd
equinay vtl ^uid fimitet ita vt dfundo, vfqae ad fuperfciem emer'
gat eamque fc vrina expofitani relnque , 6" VKtcin ccnpi<fiiila^
fatinonitrofa, qu£ vrina infunt huic fet^ fiatim adhdirere , dr pau*
latim in magnumcorticem , influr calcis friaiiilis excrefcere , qu^
in aere indurefcit . Idcm contingit ii: Pahs mari itJtiX/s pro faa-
dam^nto Domcrum Venetijs , & inccr TeUacea,qu2E Utiae di-
cuntur : Vr>guU ^fmi , quibus fupren se parti qua:dam Linugo
impo/]taeft,qua ecianj Corallia yeiUuniLir,nonnu]}aque aiia Te-
ftacea in quibus quandoque extra aquas obdurefcic , & Japideo
quodam indumenco ilJa conuellit .
PROBLEMA XIII.
Cur multa fint Turbinata^ ?
INtcr mulras Vniualuium Teftaceorum {[^ccks , quse in Mari
degunr, & reperiuntrir in terra , plcraque funt turbinata-» ,
taJi ipirariim varictate, vt i;s inuoluta omnis phantalia, nouas
irueiiiie c:ffidat , vires fuas in his inicIk^LS amittic curioli-
tatc captus eaium arti/icium indagandi , & CiTeonm figurs
tot lancifque fpiris turbinatj;, caufam aflequcLdi ; Nullus cif»
qui ignorers muLtos Japides huiufmodi figuram iiiducie , fcm-
ptr
PROBLEMA Xlir. 209
per fibi conflaorem , vt euenit informatione foliorum , & itL,
falibus cum gemmafcunt . Propriam habcnt inter Metalla-j
Marchefit:E,inter lapides GemmaB, in fuccis Sales,in congelatio-
iiibus Niues,in Metheoris Irides > ficut habentplantas , atquoj
Animalia, qux quantumuis varia , Hguram tamen genericam-»
eodem fibi tenore conftantem quali propriam charaderilticae
notam induunt» Illa eftin oculis omnium, fed illias originem
omnes ignorant . Georgius Agricola in eam fententiam abijt ,
vt exiftimauerit ex duobus poriffimum caufis , figuram in lapi-
dibus deriuari . Altera ex loco in quo generancur , vc Cer^L-»
plumbumque liqiaata , quibus forma exceptis, forma; fimilis
figura induitur , quia dum congelantur, non pofllint iiberius
excurrere", quo ea conceptus prouehebat impulfus , nempe for-
ma ipfa, ijs obfiaculum opponente . ItanonnuIIi lapides, quafi
pr<Egnantes,lapiIIum aliquem,vel creta,aut Iiquorem,ad modum
globi, adum in fpheram , intra vifcera fua quaft foetum conclu-
dunr, qui liquor,veI obdurefcens caIore,vel eodem exficcatus; &
condenfatus a materno lapide feiungitur , vt videmus in Auella-
nis nucibus , intra corticem exiccatis . Quod fi liquor , feu lu-
tum , ieu fuccus huiufmodi tenax fuerit, lapidefcit , quo pa.cto
gencratur Aerites lapis , (i verd tenax non fit , abit in terram__.
cretofam, vt plurimum, vt videri poteft in Geodc . Si vero fuc-
cus fit aqueus, ftagnat flu<fiuans in ipfo hpidis finu j, Et iuxta
hoc principium Falloppius argumentatus ait : Turbinaca terrae
Teftacea prouenire ex fumofa quadam exhalatione , intus con-
clufa exitum quserente , eoque non patcnte , ad modum turbinis
agirata , quse dum gelafcit , formam turbinatam effingir . Ve-
rum etiam fi derur hoc in gratiam Falloppij , dici tanien noii_t
poteft de Marmis Teflaceis ; cum enim humidum fic corpus,
nulla figuraterminatum, non poteft ea terminare, quxin Mari
perpetuo fluciuante nafcuntur .
Dominus Steno diliffentcr perfpe<f|i$ varijs tunicis, quibus . j
Oitreorum reltfe conftruuntur, enunciat omnes primas tunica: deiohdo •
cxteriori fuppofitas fuifie in cam formani elaboratas , non quia
huniidum,quo concreuerunt , fic eas effingeret , fed quia acco-
modatas fuit loco, & continenti dum concrefceret humor , cx
Oftreorum poris tranfudans ; atque ex pluribus , vcl pauciori-
bu5 tunicis, n^quit ille, colligi poteft , quot annis vixerint. Sed
quia hoc dici non poteft de vltima tunica , reii membrana lapi-
deam fnbftanciam refcrente, quce alias circumueftit exiftimat,
D d tor-
210 PARS TERTIA
formam illam ex Ouis progenitam , nempe Ouoriim Calicibus
in eani abeuntibus . Huic tam diligenti Infpe^fiori perfpicacif-
/imx intclligenti», & oculi anatomice prsfcrutantis , vix quid-
piam opponerem , nifi me relu(5tantem euidentia compejleret ,
ctiamfi ita philorophandum eflet de Tunicis interioribur inter
Animal ipfum, &excremam tunicam , alias omnes coopericn-
tem ; de hac cert^ affirmari non polfet , quod ipfe docet , ne_>
quidem de ijs Teftis , quse foliofc non funt, fed vnica conftant
tunica, ipfa marniore den/iore; quandoquidem non ab ouo , fed
fponte Tua oriuntur in aquis figura nunquam immutata, quam
fortafle in nullo alio viuente confpicimus . Mihi contigit plu-
res fpecie difcrepantes in exficcato luto , vel inter minutiffimas
maris arenas,deprehendere, quarum pluribus per Microfcopium
niole au(f^is maiora erant arense grana , quse nudum oculum_»
vix non eftugiunt , & tamen hsec fub eodern Microfcopio indue-
bant niagnitudinem globi , quo exonerantur Bombardac .
Aliunde ergo petenda ell ratiojCur figuram huiurmodi Cochleo;
fibi aptent *
Ratio altera, quam docet Agricola eft , & ex ipfa materia
peti fignram huiufmodi , quemadmodum ex lidio lapide infru*
fta comminuto proueniunt fragmenta humanis onTibus omnino
fimillima, atque ex Trochitibus Rofse figuram referentia . Ita-»
L-rb < coll ^oeet Erafmus Bartolinus, & a Mathematica rationem petit di-
mat.' ' cendo , Matlicfim efle Figurarum Magiflram , ac proprerea con-
templatus exagonam figuram,quam in Cellis Alueariorum Apes
arflitentantur , negat harum magiilerium fieri ex inftiu<ftu Na-
tur<£, dicitque ab Apibus circularem effiagi , vtpote figurarum
omnium capacitfimam , ac fimpliciffimam , adeoque fcmper in-
tentam ab Apibus., quod anfamdedit Pappo Aiexandrino ftul-
te opinandi, apes ratione prasditas efle , idemque Pappus affir-
mat obferuari, cum a6t\i conftruunt in Alueari conclufic, Ci hoc
peruium fiat, foramini cryftallofuperimpofita , vt hoc repagulo
apium exitus impediatur , & carumdem idtas eludantur . Eua-
dit tamen cxagona figura illa,dum ex mutua comprefrione cc-
dente cera , quamcumque formam facile induente, neceliario
ex circulis compreffisrefultat exagona figura. £n Icone adum-
bratus Bartolini difcurfus : fit Apis ii\ circulo A. Hxc introi-
tum fsepius , & exitum faciens , debet eiufJem circuli partes
comprimere , & qua parte compreflioni obftaculum non inue-
niet, ccdere ceram coget • Cum igitur reperiatur oblUculum-»
( i
<^mh^
PROBLEMA Xm. 211
inpunftis D. F. vbi reliquamm celluUrum circuli fe tan-
gunt , ccra dabit locum ex D, & F. qua parte obftaculum nul-
lum apponitur , nempe circa punfta I, O. Quod fi in circulo
Q^Apisalterapremat ex eadem rationc debet fe arcus exten-
dere, contra oppofitam partem circuli A. vbi obftaculum nul-
lumreperit, inclinabitur propterea verfus I. O. atque in ijs
piin(ftisadneaeturmateria, quac circuUim referebat , pariquo
coHipre/fione adnexa, refultabit exagona figuraex neceifitatej
matcria; obcdientis impulfui, quod negauit Kepplerus , \bi tra-
ftat de figura fexangula , quam nix refert , vt repraslentat Ta ^^'^^'"^- ^
biila hic appofita X. Z, Veriim de hoc curiofias fcripferunt in * ''*
Meteoris Kenatus de Cartcs , & Olaus Magnus m Gochorun^
Hiftoria . Dicendnm igitur ratione materice obedientis impul-
fui alicuius agentis figuram huiufmodi refultare. Sed non_.
omnia funt excera, neque omniaex accidente extrinfeco figu-
ram induunt, quam refcrunt • Mulca , imo pleraque libera na-
fcuw.tur, vel in humoribus, vel in aere, non apcis alia corpora-»
termmare , cum termino ipfa careant • Aliunde igitur figura;
corporum effinguntur . Diuerfas vidcmus inefle formas com-
munlbus Salibus , cum concreti gemmafcunt jdiuerfas Nitro
in,6 liquori cuilibet, cum fubfidit,humoreexficcato . Sal Gem-
ma funditur perpetuo ex fruftulis grandioribus , cubicam for-
mam ferentibus , In Antimonio obferuauit Hipocrates nafci
figuram Tctragonam , Sal indicus in figuram Pyramidalenuj
quadrangulam exacuitur ; alumen in cubos , falnitrum in tubu-
los, quod tunc vifitur, quando folutum eft in humorem illum_j
colatum ex ftercore, quo educitur,& vocaturw^e^^-^tjCalcantus
in figursm racemofam denfatur , fal ex humoris ficcitate fubti-
les in crultas , aliquando in partes minimas farina; minutiffimjc
conijmiles , vt videre eft in Maris littoribus lapidofis , & ali-
quando in duriorem fubftantiam , lapidi non abfimilem , vehe-
mentiori igne exficeato . Imo Vvillis non foliim contendit ,
fingulis falibus , quos Primigenios vocant , proprias figuras
inefie , fed eas afferit obferuafle in omuibus Salibus ex fingulis
corporibus arte Spagiricaf extra<9:is , induentibus fingulis figu-
rani cum fubfidunt , extimatque his partibus fubfidentibus in-
«lidific Deum virtutem communicandi figuram ijs corporibus ,
ad qucrum compofirionem concurrunt , vna cum fpiritibus ve-
getabjlibus : Snnt enim , inquit iJIe , Sales ifii Elementa vehit pefermet
fccHud^ , & ah eorum in corporibus infitione fropri^ , <c^ tap-ia.
Dd s r.ati-
212 PARS TERTIA
natiuA figur^ rerum plHrimHm dependent '•
Atque, vt hic ommittam quae plurima ad vcrftatem hanc
obfirmandam poflent atferri , abu nde erit nonnulla experimen*
ta in mcmoriam reuocare , ex quibus euincitur, quemadmodum
ab edudo ignis vi ex fubftantia aliqua, fale iixQ, feu fubfidente
in cineres , ica a volatili euaporante in fpiritiis, eamdem figu-
ram retineri, quam antea induerat: & quoad volatilem verifii-
mum cll., illum in frigidis hyemis noflibus imponere quafi fo-
lium glaciale vitris feneftrarum, accedcnte humido accidentali,
cx virentibus ramis , igni impolitis, fecum exeunte , atque in>>
illo folio , vitris fuperindu<fto imprimi ab illo fale imaginem-»
arboris, ex cuius ramis fuit edaaus . Qaoad fixum vero', ma-
nifeflum efl:, combuflis herbis, veiarboruin ramis, edaiftaqnt-»
cx illis aquafale imbibira, ex eorum cineribus cxtracta ; li ci-
ncrcs hi ea aqua inmiifli , in aperto vafe , fereno Ccclo in_.
hycme expofito ,in glaciei fuperindu5:ce crulla appariruraiTL-»
hguram arboris,cuius reJiquije funt illicineres . loannes Daniel
Horff ius ex abfynthij fale vidit natam imaginem iplius abfyn-
thij Olaus Borrichius exproprio fale extraxit , ollenditqu^
eleganter expreflam quamdam quafi fyluulam Cuprelfuuni-» ,
8c ommifTis quamplurimis fcitu , dignlffimis , fic pro omnibus
celcbris illa, qnx per omnium ora circumfcrcur , nomine llofaj
Tachrnius polonicse obie(fta oculis celebris QusErcerani , a medico quo-
cute''^chl- ^'^^ Polono , qui egregie callebat artem extraendi faJes , 6c
mic.ibiJii aileruandi fpiritus ex plantis expreflcs in vitreis ampullis
diligentiilime ob/ignatis . Hic cum quorundam rogatu vellcc
€3icere , vt germinaret Rofa , accepto vafe huiufce floris faleni
afleruance , Vafts fnndum luceyniz admouet , 'vt aliquantulum in-
tepefceret, tnm tenuiffimus ^ & impalpabilis ille cinis ex fe ape^
tam Rof^ fpeciememittebat ,quamfenfim crefcere , vegetari , ac
formam penitus totius Roft florid£ vmhram , ac fignratn expri'
mere videbat . H^c autem vmbratilis figura^vafe ab igne remoto^
Yurfus infuos cineres relabebatur .
Ad determinandas aucem corporis nacuralis figuras, hoc
vcitur difcurfu Vvillis fupracitatus , Sal , & fpiricus i\\ corpo-
ribus ica fe habcnc , ac Circinus , ^ norma in Marhemacicis fi-
guris delineandis in pagina. Imicacur fpiricus pedwm Cir-
cini , mobilem , modo circuma«^um , alcero in cencro immo-
bili , modo libere duftum vndequaque ab Arcificis manu,
quopado ducitur flylus , eoque circuitu lincx yariw^jHgurx-
que
PROBLEMA XIII. an
quc/diuerfe defignantur • Sal e contra inairarur normam, fetn-
per^immotain, & aptam terminure iiylunjjCumoue moderari .
Qnapropter vbi fali dominatut fpiritus , vt m vcgerabiiibus,
ac ienntiiiis, varietas maior figurarum expriip.itur , & vbi fal
doniinatur fpiritibus , vt in Mnieraiibiis luliburque ,• apparent
corpora figuris minus varijs imprefla , femperque eauidem-*
retineutia . Inde iit ait Vviliis a Salibus per calcinationem ex-
tradis , vtpote fpiritibus detticatis , vix obtiaeri ChryfiaUixcL^
tionem cum fubfiduut in cineres. Nitrum e contra vtpote fpiri-
tofumtacile coagulari, fig:iramv]ue pyramidalem in iuere , &
Alumen maxime rpiritofum in O^oedrum facile efformari .
Pr^eclariflima; fane rationes , (ed miuus apta. ad obijcien-
dam oculis mentibufque veriratem . Qaandoquiciem , vel fi-
gura proueniat ex Salibus, vel ex Spiritibus , recurr.t argiinicn-
tum, &: ego vrgeo, icerum petens , cur ,vtrique ad iiiam potius
figuram inclinenr , ac tendant , quam ad altcram ? & quid tan-
dcm iint fpirirus huiufmodi ; Infinitis propemodum refponfis
inid vocibus , audio concianiari: Alij vim Magneticam cuni-*
Kircherio illos appeJlant , aJi; generationum id^as cum Borel-
lo, alij formatricem virtutem cum Cabeo , alij Agitationcni-j \^^^^ '^'-^
Ipirituum , fed ignotam . AugniUnus Scyila cum noucrit iii-j ^caLTis'
humano corpore per Anathomem in parces dilieclo , inuentam & vaibrs!
Chocleam perexiguam in finiflra eordis auricula , aliamquo t>3 iucis
non ablimikm in veiTica liominis pauperrinM Florentis reipon- ^",*r**^*^'
dcre conatur dicendo, ^ideo ,corpora membranQfa ycalori mo- Metam'
dko approximata colligi in fefeyrugas contrabere , ac fAiilc tur- toBi,i,
hinari : Hoc tpfnm cxiflimarem in iji partibm nojiri corporis ,
fotuiffe contingere,in qtiihus non defunt ma-^/ihranx -, falfi^kn^
humores, & colliquati , & gypfei.primifque msgis magifqus exfic^
catis nullo quafi negotio reliqiia tHrbinantur facilique fe reddunt
Ad ftmilitudinem lapidex fubftantiiz , qua caput nobis obtundunt ,
C^ vano ccrti conatu lahoraret fequens quod affequi nunquam^
foterit ,
Machinatrix, &r)pifex efl mens il]a,qu^ in rcbus omnibus
agitat molem ad intentum finem parces fingulas ordinans , &
quemadmodum adimponendarn bafl immenf:.m aliquam pyra-
midem , concurrunt rudentcs multi , muICccqae trad^ori^ ma^
china:, Trochlcaeque, (iiiguHs vi , & celeritatc propria operan-
tibus adamuffiminefv,ientibus tamen quid^cuiue aborent;quip-
pc expercibus finis refideatis iu oiente arcificis , omnia ordi-
nau-
214 PARS TERTIA.
nantis , ac difponentis , ita in conflruc^ione cuiiifque corporis,
feii viiieiitis , feii non viucntis, omnia , & finguU difponit ex
ordine I-.f&cicns Caiila , quanuiis occulta, cui fingula obtempe-
rant , Ica nobis in re nolha phylofophandum , neque indignum
Phylofopho cft, aduocare Deum e machina , vt dicitur , cuin_»
rerum Caufce penitus delitefcunt nobis ignota;, plenoqae fidei
©bfequio venerari Caufam ilJam, omniadifponentem,feque fni-
gulis pro libito impartientem, quae ex cadem mafla nouit rcs
inaximo interfe interuallo diitantes effingcre,nulli communica-
ro , fui opcris magiikrio.
Noui Doaorem Carolum Fracaffatum in prima Cathedra
magillrum Meflanaj docuiile ; fpiralem lineam fuiHe ab eo ob-
fcruatam, vt necelfarium principium generationis Ouorum iii_»
pullis ,* eadem videlicet fpiraliiinea efformante, quoddam quafi
conglobatum ex ipfo Animali, quod Galbam vocat Arueus , M
libeuter nouerim rationem , li tamen certa , & in omnibus fuic
obieruatio . Nuncad propofitum fatis iit enunciare : Sic vo-
luifleprimum Motorem, & proprium cuique vegetabilem fpiri-
tum indidiffe,aptum ad turbinanda Teftacca, atque hoc, vt inter
animas Gorporaque ea proportio interccderet iquam adnotauit
Hipocrates , ncmpe iu viuentium efformatione hofpitaiem do-
mum niquilin© proportionatam : aixhitedante Natura, co fane
prudenris magilteno confilioque , v: monllra quam plurima-»
c Mundo eliminaret - Monilrum autem eifct , /i generoia Leo-
nis indoles Ouis corpus incolerct, vel cxiguus cuniculus vafla
tlephantis mole obuoluerctur , eodem prorfus pado , cum Co-
chlea; manibus pcdibus , & ofTibus careant , turbinatam illis
domi m CGJ-ftruxir, vt fe in ca contorqucntes pollent confiltcre .
Qi^od fi ijs motu progreffiuo dotatis neceffitatem impofuit ,
nagna fui partc, extra Teftaceas Domos crumpendi, ii hx tur-
binata? non cffent , omnis quantumuis leuis conatus , eas e
Dcmibus illis fciungereti imo ijs ipfa;met kCt exonerarent ,
leui quouis obflaculo remorante iter . Voluit igitur Mens opi-
fex omnium , pofle eas domibus fuis infertas , inuolucris , &
fpiris, quafi brfichijs manibufque eas domos complecli, ijfquc^
tenacifcr inh^rere , vt fecuin pollent coiuiehcre , & vclentibus
abdcre fe, efiet in promptu fidc Ibtionis rcceflus, quamobrem-»
ficut de alijs omnibus , ita de Conchis poflumus dicere cuni-»
Yirgilio .
I/os Natnrct mcdos primiim dedit .
Et
PROBLEMA^ XIII. aij
Et VvilHs nil amplius pro vcritate potint cnunciare nili ,
Sales peculiares figurationum modos d primo Conditore fuiffB fQf-
titos • Qood fi vellemus dare ipli jeiufqLie Seciatoribusad rf«
jfigurandas valde Sales conducere , non eilet hoc a veritate aber-
rare dicendo pofle concurrcre rpiriruni aiiquem falnitrofum-j ,
quandoquidem materia hxc ad cojiguIatiQnem Teftarum coii-
ducic > vt vidimus , eadeni quippe ad figuXam PyramidalerrL^
tendente, qua figura, Turbinataomnia eHent impreila,^f{ poHenc
Teftae fuis ab Inuolucris expiicari , fuifque e Ipiris euolui quod
vehementer imaginanti cogitantique facile fe prsfentabit .
Quapropter A.rchitesaonico fpiritui ipMsinfufo ,.cs.dente. fpoJ^-
tc materia, refultac facile Teftarum %ura , qus fpiris fuis, &
inuolucris quemadmodum tucam > & quiecam ftationem habi-
tatoribus conftruunt , ita labyrinthum implicatiiiimam intexe-
runt inquirencibus caufas i;fdem fpiris impexas , cx cuius an-
fradibas cunc folum euadimus , cum prudentem finem Nacu-
r*E, ica operancis euoluimus. Quodli non ad viuencis vtiJita-
tem ica eas conikuxifiec Nacura , facis eflec , iwii\t iilas ad
rerum varietacem in cam pulchro Mundi Theatro augendani-»
daboratas f
PROBLEMA XIV.
Cur ex Turbinatis pleraque figurarru
Sphoericam induanc?
INcer problemata Aciflocelis ad mare fpedancia , iWuil excat , ^ ^
quo difquiric. Cur lapides Conchyliaque Sphcerica eua- %%\l.
danc, rcfpondicque iibi * in caufa effe maris mocum qua-
qua verfus ^ agitati , finguJafque Teflarum , & lapidum par-
tes adimencis ; ex qua partium decradione refulcac figura fyh<X'
rica ; eaque propcer in littoribus plurimi dcprsehenduntur ,
qui propriam naciuamque amiferunc : Quia excrema , inquic
illc , compari ademptu circumfracia in rotundarn fs colligunC
fpeciem . Hac enim fola ftmili extremo cUuditur , Mare au*
tem quaqua verfns agitando pariter avcumundique frangity atquc
obtundit . Raciocinacionis huiufmodi fundamencum ti\ : fup-
pouere r Res illas , qu2 vndique atteruntur , acqiurcre iigu-
r^
1J6 PARS TERTIA
ram rotundam, & carcntem an^ulfs . Verijm vt fundamento hu-
iufmocii innitarur conclufio, aduertendum ell , /i ab aqua agi-
tataatceritur corpus aiqualiter circumquaque, neceile elle pri-
maeuam figuram coipori remanerc : pro excmplo iit cubus .
■g A.B.C.D. // aqua atteritaequaliter fuper-
hciem A. B. & reliquas corporis fuper-
ficies , remanebunt femper anguli fu-
perficicm terminantes ; quare variabi-
tur nunquam figura cubica corporis ,
quamuis mole iii.minuti . Atque limi-
li proportione' philofophandum de cor-
poribus, quibufque irreguJaribus, cuiuf-
modi funt^renjc, vt apparent Microfcopio exploratce .
AHerendum igitur , iam efle corpus rotundum :quo po(i-
tocxtraaleam iacitur Quceftio , qua; vt fub/iflat djcendum— . ;
poile corpus multis angulis prominentibus vndarum agiratio-
ne, ad Sphcericam figuram accedere , non quia vndequaquo
atteratur aquis , fcd quia in fundo maris circumuolutum , la-
piliis fsepifllme obfito, in i/s partibuc inagis atteritur quce cir-
ciimtiolutioni relu<ftantur magis, quales lunt anguH, & partes
reliqucE prominentcs, quibus magis, magifque confumptis, ro-
tunda figura confurgit .
Haectamen omnia funt inteliigenda de Teflis, & Conchis
ab Animali feiun(flis. Nam quie viuunt, non perpetua cun-L-»
mari circumuolutione rctantur, fed vel viuunt arenis fepulta ,
lutoque , vcl /idhaErent faxis , ac fcopulis • Nota/idumquo ,
quamuis plcraque turbinatacuxnlarem va fe figurani exprimant,
quamuis noa exadam ,mirabili fanc proporrione muiui circu-
lis bafe minoribus, ac minoribus illo , cui femper habent os
impofjtism vfque ad culmen , quo Cc diilendunt phis minufue
in figuram conicam . Quapropter luilla iuucnitur Cochita_» ,
quse globum perfcdum exprimat, aut exadum Cylindrum,llcut
in Concbvlijs Biualuibus nulla cxadum circuhim exprimit.
Addo : ea omnia Tcfiacca huiufmodi figuris fuiiie a Narura_j
ob/ignata a prima eorum infantia , quod in ijs etiam depr^-
hercii potef}-, qua; vix magnitudiuem exxquant purci:iinterpun-
gcnte calamo eiformati ; quare Sphocricum illud opus tribucn-
dum alteri omnino efl.
Exiflimarunt nonnulli, in eam figuram componi Teflacca ,
quia Teftls coagulatione humoris efformatis in mari , nulla-»
tbr-
PROBLEMA XIV. 217
forma extrmfeci ambieatis terminato , ipfis Teflaceis commu-
nicabili , fponte affumitur figura perfedior , nempe circularis,
inclinante ad hoc Natura , obic,e illi non oppofito , vt apparet
in coagulacione humoris , cx quo formatur in aere grando , &
perfpicuum fit innumeris huiufmodi fortuitis generatio-
nibus .
Vcrum non ita pofTumus philofophari , quia neque coagu-
Jatio humoris illius fimilis illis eft , neque omne corpus quod m
aperto campo compingitur, cernitur tali figura prxditum , at-
que hoc polito,euinceretur in perfediffimos globos efFormanda
elfe Teflacea . CryilalUun fere omne figura exagona concrefcit,
refertque loannes Laet , aperto Amftelodami fceminse cuiuf- tib s^de^
dam cadauere e patibulo pendente anno 1518. inuentos fuificj Lafid.
in fellis veilicaab Henrico Medico Florentino quatuor fupra.^
viginti lapides, eamdcin figuram cubicam prseferentes , eam-
demque magnitudinem, & colorem . In felle Ferdinandi Gon-
zagx triangLiIaris vnus inucntus eft , & Fabritius Bartolettus
in felle mulieris, Mantuse trecentos inuenit , formani ciceris, &
magnirudiMcm referentes . Olaus Borrichius feptuaginta adm-
uenit irregularis ffgura;, vt fabas •
Sed obtundat fibi quifpiam hifce lapidibus caput, eorum_>
caufam inquirens d Nos circa noflras Cochleas circumuolua-
mur . Contendunt multi ex Coeli motu, aut Solis earum /igu-
ram deriuarc, nempe Sole fpiralem lineam defignante , dum ex
vno in alium Tropicum circuiriagitur , eumdem etiam fpiralem
motum ijs impertiri, refercntibus camdem viam luteis corpo-
ribus, quam Sol ipfe luce fua defcribir in Ccelo . At enim v£r6
videnturhi mihi in ipfa tanti luminis claritate csecutire, quam-
obrcm non poffunt in tantam. illam', varietatem corporum , ac
iigurarum obtutum defigere , quam Sol inlluentijs fuis ad-
fpergit . Praefidet ille , vtcommunis omnium Pater , ik quem-
admodum corpora omnia , eodem auri texto lucis conuefHr, ita
fuorum infiuxuum thefauros omnibus equc apcrit , ex quibus
quodcjue fibi tantum aflumit, quantum cuiufquc Natura ^tem-
pcricfque depofcit, perficiente vnoquoque in fe ipfo quidquid
iibi induiget Natura . Et quemadmodum ros, & aqua , quibus
in eodem folo f^ores lacftantur, alba fit in Liiljs , rubra in liofis ,
in omnibus omniaj vt eleganter Cirillus Akxandrinus , ita ex ca-
iore Solis luto impertitur vis condenfandi fe m Metallum , flori
Viuacitas ad fe h\ folia ei:plicandum , omnibufque corporibus
E e vir-
2i3 PARS TERTIA
virtus ad pertingcndum quo fiia vnumquodque prouehit indf-
ta a Deo propendo ; quapropter optime pronunciauit inge-
niofus Auctor Epiftola? ad Regiam Societatem Angli^ tranf-
niifiae Atigurto Anni i66p» Non in hoc folo exemplo deliram y
qui non promptuaria NaturA , fedfua ipforum fomnia confulunt •
Longe magis fapicnter D. Auguftinus non contentus in adum
philofophicx admirationis mentem attoUere , nempe vix digi-
to a terra aftiirgere , in omnibus diuini opificis manuni forma-
De Ciuit. matricem agnouit, qua enim vi diuina, inquit , & vt ita dicam
Veilib.iu ejfeCfiuay quic fieri nefcit^ fed facerct accepit fpeciem, curn mundus
*^'*^* jicret-, & )Otunditas Cali, & rotunditas SoliSycadem vidiuina^ y
& effeBiua, i{U£ fisri nefcit , fed facere accepit fpeciem rotunditas
octitii & rotunditai pomi.
Vt tamen vifibile opus , iuuifibilis manus Opificis Dei
non Solis oculis fidei, fed etiam philofopluiitis intelligentix ,
Naturas rerum arcanas ad voluptatem lcrutantis, intueam.ur ,
Scii,i6. opportunum loco videtur mihi Problema Ariftotelis , quo in-
piob^. quirit. Cur partes Animalium paucioribus organis elaboratx ,
accedant, vtplurimum ad iiguram Cylindricam, non vero Trian-
gularem pluriumue angulorum exprimendam ? Huiufmodi
eft Tibia , pedi comparata, manui brachium , arborum rami ,
floribus earumdem, «J^ frudtibus . Ratio , quam afferc innititur
axiomati Tarentini Archita; dicentis . Rcs naturales ab intrhi-
feco moueri, proportione qnadam xqualitatis , nili obex pona-
tur , atquc hinc fecundum omnes partes cequaliter crcfcero ,
adeoque augeri ad circularem figuram accedendo , cuius partes
fingula: aequae diftant a centro . Contingere hoc videmus in_*
Floribus, qui quamuis numerofo foliorum ambitu , vel fe ve.
ftientes, vel fefe explicantes, fluxu liberiori, vndequaque excur-
rentium , tamen eo fe aptant ordine artificiose negle^Tlo , iiij
circulum fe conformante . Ideni dicatur de fraclibusjde calamo
in pennis.de pilis m Animantibas, & de qaoruni:]uc, dante f o
in confpe(flum,veluti in fcenam in hoc mundi Theatro .
Agnofci ergo debet principiujn intrinfecum , hmc (ibi
fifTurani determinans , atqne aptans , qux proprior accedat ,
viuentibus operationibus efliciendis . Operante rcrum Natura »
ea vi virtuteque a fupremo artifice impertita, qui in earum for-
matione optime proportionem ', & confonantiam agnouic,om-
nia in fingulis operantem . Qopniam vcro pars magna Tefta-
ceorum debebat multis fpiris , ^ inuolucris turbinari , ea pro-
pter
PROLBEMA XV. ai^
prcr Natura iii extrucnda domo, figuram rotundam felegit , vt-
pote omnium facillimam , ad circumrotandum , & ad fe m fo
ipfam coHigendum, vt manifeftum eft in retorto capreolo vitis,
cucurbitx , fimiiiumque plantarum,quibus attente confideratis
poterit vnufquifque curiofa obferuacione deprehendere in-j
Turbinatis, figuras omnino trcs ad ea formanda concurrero ,
fpiraJem nempe , propter continuas fpiras , quibus in fe con-
torquentur . Pyramidalejin, quoniam ex ore, iti quo eft bafis ,
in pundum fe colligunt a plano eleuatum , quamuis diffimili-
ter in nonnullis . In hac autem continecur circularis figura-j
quamuis nonin omnibus perfediffima , qu2c tamen apparerec fl
poifent , fe tota explicare , quandoquidem appareret corpus
omnino conicum,, & in eopartes circuli proportionem feruan-
tes , minori tamen fempcr , & minori periphseria s artificiose
decrefcentis ,
PROBLEMA XV.
Cur Turbinata , vt plurimum habeant Orifi-
cium Tefl^ ad dexteram partem
conuerfum ?
COnuoluuntur tali lege Turbinata, vt fuper humum reptura-j
Orificium Teftge ad partem dexteram femper conuertant :
obleruauit hoc inter rccentiores Martinus Lifter vbi dixic, Te- ^ „
ftas motus Solis ohferuandG , d pnifira dextram verfus torqueri . Coch! ''"^
Qiipd vt clarius fiat, obferuetur bina. "'"
figura, i\\ qua fpiralis linea . A.
B.C, fupponit Cochlese circum-
uolutionem . Initium haec facit
a centro . O. neque contor/io-
nem extendit verfus C , kd
verfus A. & poft in aliquibus
pauciores , in alijs plures fpiras
terniinum habet verfus A. nun-
quam verfus C . Fingatur itaque
linea du(fta per cenrruni fpira-
tum in plano Orizontali quod fit C, A. fuper illam fpiialis linea
E e z non
'eis
220 VKkS TERTIA
non toties interfecabit ex O, ad C; quoties ex O ad A, vt palata
fit in figura appofita . Non tamcn tenore inuariabili lex ifta-^
fcrtur in Cochleis, vt fit in Sole , quem contorquentem fc diur-
no motu circa gemina Mundi emifphxria , obferuat quifquej
in Borcali Emifpherio, iiafci femper ex latere finiftro , dc oc-
cumbcre indexcero, quia videlicec partes aliqux in contrariijm
iitum concorquent fe . In quarta obferuatione Augalti i66p«
tranihiiifa ad celebrem Accademiam , qua: infcribitur , Regia
Societas Anglix, dua^ fpecies referuntur , altera /imilis leui
De TeH. Turbini, ab Aldrouando delcripci , altera Auense grano, a nobis
racr j5^\ expofita num. 41. in earnole , quam Microfcopium oculo re-
prefentauit , Hacc denis fpiris d dextera ad finifiram conuohtitur»
inquit cicatus Lilter • Tertiam addit Fablus Columna , &
Dominus Siuers Machemacicus Hamburgen/is dicit : habere«»
in fuo Mulceo Cochleam quamdam ciiierei coloris, quae cft
inter noftras, delineaca num.3 16. Claf.3. llaras tamen reperiun-
tur in mari , & quia fortalfe funt aborcus , monltraque Nacu-
IX , propterea magno prctio habrise ; vnde tres cgo vidi ,
inter magni pretij gemmas , afferuari a D. ConieUo Meier
Hollandico, Machinarum inuencore , quipr^terito anno potuit
hic Romae fe opponere Tyberis violenci^, & fortiirimo agero ,
quafi catena illum fraenare , cum prxceps irrueret ad aperien-
dum illi noua dihceratione (inum , non ad conuchenda tro-
ph^a, coronafque,vt olim feciilis retroa^ftis , fed vc viam noux
ftragi, quam minitabatur , infterneret . lam vero fuper obfer-
uatione huiufmodi non exiftimec aliquis, temerarium efle cau-
fam inquirere. Plures raciones, ac fines adliibet , cum operatur
Deirtceffu Natura , vt pluribus 'in locis Phylofophus aiferit, cum nihil
ADimC'.»» fr.^^ftra , imo quod cuique Animalium fpeciei opcimum eft ,
operctur . Qnpd antequam exigatur ad trucinam, fuppono , ex
eodem Philoiopho, commune e^fe omnibus animancibus , mo-
tum d dexcera mchoarcquo iado fundamento , fic arguo . In_,
excruenda Turbinacis domo , debebat Narura illam tali paclo
archiceatari, vt ad illorum mocum aptinTima enbt ftruflura . I/s
ergo ex Nacurae inltinctu mocum a dexcera inchoantibus , nul-
kim debebac ex ca parte impedmientum apponi , fcd liber pa-
tere aditus , fuccefTiae cohserens impulfui , acmotui, ac pro-
pterea debebat elie fpiralis , itaut facco initio ab ipfo ccntro
dexteram verfus fe contorqucret, eoque ordine vfque ad Orifi-
cium progredcretur , ex quo non cxigua fui corpons parccj »
vi-
C-22[
PROBLEMA XV. aii
viiieriS egreditar . Atque norandum hic eft, ex omiiibus Tefla-
ceisj qu3e motu progrefliuo incedunt, omnibus nempc pedibus
deftitutis , moueri lingula tota illa parte corporis , quam libere
eTellis expediunt , cum e contra Animalia perfedta 3 duabus
tantum, ad rumnuim quatuor partibus deputatis ad motum— »
feprouehanc . Katioex Aridoteleeft, quia perfedis Animanti-
busmotus prin.ipium ineft , vnum indiuifjbile, cui debent om-
niaorgana, ad motum infl;ituta,conformari ; propterea, cum_»
€X corde morus omnis principium trahat , organa duo fupra-j
cor collocauic Narura, quales funt manus in homine, in Auibus
A ?e , totidemque infracor, quales funt in cieteris Animancibus
ptdes . Cum et go Tellacea fint fanguinis , & cordis expertia_> ,
cui apta membraconilruantur admotum , debet fingulis eoruni
partibus ineffc principium motus , adeoqueijs multa.' partes
organica; toco in corpore apcancur ad mocum . Hac aptitudine,
in omnes eorum partesditfufa, non mouentur fingula motu co-
dem, fed aliquo vndanti f^uxu, vt ferpentes, modo ad dexteran-i,
modo ad finillram fe conto.quenLes , arcuacis fupra pauimen-
tum euruatioUibus , ita vc parce vna fe prauehente fequatur
alia, reiiquis reiiauumcoijoris crahencibusj alia vero, vt ver-
mcs.naciuadomo prorfu> expeJita,vel eam femper ciTm mo-
uentur fecum vehentia , recrocedence vna parce incra aliani_j >
qux rurfum e ilio .]ua.i receifu prodic , quando vultprogrcdi ,
qno pado m fc ip:am rececierec chirotheca, nunc ab imofur-
fum, nuncafummo tleorlum, fupra manum deduda, ^cque hoc
pacfo nouencur omnia Teftacea, membris aliquo modo incli-
iiacis : quod fi hoc non concingerec eciam in perfe(5lis Animan-
tibus, mocus euaderec impofTibiiis, vtfuse oftendic Ariftoteles. Cap7.de
Vndanci mocu pleraque contorquerit fe j neaipe ad progredien- incefl^.nH
dum aptiflimo. Qupd, vtciaritis elucidetur, videatur iigi]ra_j
appo/ita , in qua a corpore Cochlea: formatur arcus 23. C. D.
cuiusb-a/Is eft humus, fupraquam mouecur. Jn hoc triairgulo
duo latera B.C. E.D. conmnctim conliderata nccenario ex Eu-
cllde, niaiorafunc tertio latere, feu bafi B. D.quod fi maioriL_>
nonforenc , nullus dareturprogreflus in motu . En rario in.>
prompcu . ^Tunc folum poceft quisprogredi , cum extendk par-
tem inclinacam B.C.D. lam vero fi hxc exccndens fe, non exce-
derec lineam B.D. non occuparec (pacium niaius fpacio d linea
B.D. occupaco . Non ergo feprouehererex D. nifi ad punduni
B i Ted quia manifeflum ell prouehere fe vltrapun^um B ; illie
ergo
222 PARS TERTIA
crgo diise linca: maiorcs funt bafi B. D. adeoque arcuante fo
Animali, eas defcribit, fixa parte B, & ad fe attra^fta parte D;
c qiia confiftcnte , cxtendit partem B. vt progrediatur vlterius .
Atque hic placet aduertere : falfum elfe, fpiras Cochleae ad mo-
tum conferre, vt doca in/]gnis noftro .^.uo Scriptor,exiiUman3
ex ipfis fpiris Animal vim acquirere ad motum , modo ijs in-
nixum, modo extra eas diftentum , nempe parte , vel arcuata-» ,
vel retroccdenrc In fe femper extra Teftam exrenfum. Hoc eui-
denter cognoui , cum Cochlearum motum explorans teftis
prius fublatis obferuaui , noiinullas retinere in fe internam Jfi»
gurarn 'Tcilx in membrana tenui inftar vacux crumei.^e tunc
lolum plena fe ipfis > qnando cellante motu in eam fcle reci-
piebant.
lam didum fatis de motu locali ; dumque in illo potcfl
facile deprsehendi vis illaadmirabilis, quam Mechanica cogno-
fcit in Ved:e , neque depraehcnditur nunquam in qaonam vis
ea fita fit, aduertendum illud eft : nempe nobilifliniiargumen*
ti fcientias corpufculum cuiufuis contcmptibilis Animalculi
abfcondere in fe*
PROBLEMA XVI.
Cur vix aliqua membrorum diuerfitas irL.
Teftaceis appareat?
Q
kVam variae apparent in teftis Cochle^r, tam fimplices funt
^^ in partibus componentibus corpus, in ijs abfconditum_j .
Inoinnibus eadem ferme Organorum difpo/itio, vix aliquani_,
diuerfitatem oftentat. Ipfse veroTeft^ , interfe ita diffimiks, vc
vel intraeamdem fpeciem, mmquam dabitiir , bis i» eamdemo
incidere".
Sold. dej T<^^^^ Natura in vn femhiante flejja :
longob. 1)1 'varie forme , ha i fimulacri tmpreffo .
Caro inis, vtpote exaugu s, liuida, macieque qwafi cadauer
confeda,e contra Tcllae, veluti fabulofa Lorica^uex a Vvlcano
fabrcfada . ** •'
AohalCa Che di fwguigna hci , e di colori
roJibfc. Diucrfamenie accefi , era fpUndente,
Oilreas
PROBLEMA XVI. 213
Oftres corpLis in forme male dedolatum , videmr potius
Embrio, quam opus abrolutum : Teftsc vero eximia: arcis ma-
gifterio euiboratse, quibus diligeiitiilime ftudio fuprema manus
fuit elcganter impoiita , quamobrem in his Teftaceorum mo-
iiumentis, & armis eflingendis , quibus Oftreae peltacx , & cly-
peatse incedunt , apparet induftria NaturcB longe maior illx^ ,
quam omnem Ciclopes exerere, in armis Heroi iuo cudendis ex
Vvlcani OTicina, vt Dea maris efiiagitabac,cum diceret.
jirma acri facienda yiroy riHnc viribus vfnsy Eueid L8.
Nunc mtnibus rapidis, omni nunc arte magijira f
Inpromptueft ratio: cur in membris vix aliquam, inj
Teftis tantam varietacem prxferant , fingulas Animalis partes
Architedata fuic NatuJa , ad inftitutas ab ijs operationes effi-
ciendas . Atque , vt ex Doclrina Ariftotelis adnotauit Magnus
Albertus : ea qax nobitiora funt plures p.zrtes habere nccejfc-»
€Ji-> quarum atiiones eorumfmt , & officia . iHura enim dffiderant
inftrumenta ea , qutS plures motiones exercent , Ita homini quip-
pe Animalium prxftantiffimo intelligeiitia ditato , quam Ari-
ftoteles, falso camen,particulam diuimtacis appellac , data fue-
runt organa , & partes aumero plures , & varietate , vt poHet
non folum viuere , fed bene viuere . Etquamuis non de(int
ignaui Cenfbres Naturx , qui eam quaft Noueicam exiftiment, Lib.t,de_j»
nudum hominem , atque inermem , veluti proieditium infan- P^^' Ainm,
tem, omnibus deftitutum ,iniurijs fortuncE expofitum , profti- ^•*°'*'^?*5
tuifle; cum reliquis animancibus arma, & veiksabunde fuppc-
dicauerit ; i\\ fola manu tamen omnia homini donauit Natura ,
veluti inftrumento, vt acute Auguftinus , ad opera oinnia om-
nefque artes ab intelligentia diredto . Cum ergd Tcftacea , vcl
omni motu careant , vtpote fcopulis , aut humi infixa , vel vix
vllum motum edant , eumque inuariabilem , quem ab originej
prima, tamque patrimonium omne , fecum traxerunt, neque ab
ipfa humo eleuentur magis anima, quam corpore ; propcerea->
nullam ferme nancifci debebant diuerfttacem membrorum_» ,
qu3£ didiinilaria dicuntur . Atque foli abdomini nata , cas tan-
tiim partes forciri debebant ex magifterio Natur^ , quce neccf.
faria ad vitam cuique Aniniali perfeao, Ariftoteles adnotautc ;
Gutturncmpe, quo cibum capiunt , Ventrem , in quo rcpo-
nunt, & concoquunt reliquo corpori imperticndum , atque in-
teftinum, ad cibi excrementa exoneranda . Hsec autem vita; in-
flrumenta , quam folerti induftria conftruxit Natura tam cu-
rio-
224 PARS TERTIA
,., riofa fmUgine eorum diuerfitas eflet examiiunda ; Exeurrat il-
[i!b*J,C'fi\ lam quis per otium fiise apud Ariftotekm de partibus Aiiima-
lium . Hic fatis cft aduertere cum eodem, planum efle corum->
Ventrem, /TmpJicem , expolitum , atque vt in nonnuilis auibus
excurrentem , quibus cibus humidior , i;s nempe qua? cruribus
longioribus corpus fufFuIciunt fic enini poflunt cibum facilius
concoquere . Non ab/imile autem his efl inteftinuni, quippe
femper in promptu cibus cx mari , quo viuunt, non erat diutuis
in vifceribus retinendus ad fuccum Nutritioni vtilem attrahen-
dum 5 nouo videlicet femper e mari fuppeditato. Huiufmodi
organum inc[i, dc plantis radicibus , quali ore attrahentibus ci-
bum, alijTque partibus] ad exoneranda excrementa defliaatis i/s
nempc, vt valt Ariflotelcs, ex quibus erumpunt flores , fruciuf-
que, velmelius, ex quibus diftillant humores,& gurami, cum-»
florcs lintpartus produd^i ad fpeciem propagandam . Sunt ta-
men planta: ventris expertes^cum nempefit terra pro ventr^ «
veluti nutrix infanti, alimentum plantis ferens,& concoquens .
Teflis tamen nan debebatur ifta fmiplicitas organorum «
&quoad illarum formam fabricamque, fitpro ratione, def^ina-
t^s a Natura fuifle cd coiiferuationem corporum incliiforum-j
omnino inermium . Simplicitate membrorum vitx confulens
p.rodigalitatis notam elufit • Sim,plicitate munimcntorum^
in Teitis damnataegeflatis fliiuTet, ac proinde in ijs effingendis
fe vfquein luxum eftudit . Cum enim Oflrea mille hoflium_j
incurflonibus, & in/idijs milie paterent in mari expoCta , ca-»
tanta varictate peltata , & clypeata inltruxit, alia videlicet ar-
mata duritie, atque afperitate, alia tuberculis , Sc haftis, qua/i
yirsferratix , ad tormentum vifcerum , 8j palati hoftium inlL»
diantium,pra:ter commune omnibus cifugium receptus , cum_j
natiuas latebras,intra fuasTef^aspsterent . Qaeerenti aLite.ni_„
vt quid tanta in Tcflis accidentium varietas tanta peregriui
coloris diuerhtas ? llefponderem : ad eum prorfus fincm, quo
comantes Criftcs in galcis , (1- in Thoracibus Clypeifque fo-
liofa ornamcnta , Opere corynthio dcpifta ad horrorem ar-
morum qua/i temperandum . Sapicnti planc con/ilio Ars mi-
litaris ^ nem.pe ars moriendi , elegantiam armis ip/is indu-
xit , deauratis telorum cufp-ide , & enlium acinace , vt mor-
tem ipfam natiuo horrore exuerct ,, atque in ipfo Martis
campo, acics inrtruflas ollcnderct, non tam ad Pugnam , quam
itd Chora:am . Tamprasclari inucnti Uudeiii . prima fibi depo-
lcit
PROBLEMA XVir. 225
fcit Natiira > quae artem ipfam ad magifterium hoc erudiuit
conftruftis armis , ac munimentis pro tam inermibus animan-
tibus, tanta colorum , arque ornamentorum elegantia piclura-
tis ; elegantia tamen armorum robur nihil effaeminante . Quo
artificio tria pr»flat omnind prxclara : nempe infirmis , at-
que infimis animantibus arma, & munimenta comparauit,ocu-
lorum obledamenta, atque illicia abunde inflruxit , in tanta-»
colorum ornamentorumque varietate , fingulaque Teflacea fuo
quceque quafi flemmate infi^nita , & veftitu con/imili notata.^
difcreuit .
PROBLEMA XVIL
Cur careant Oilibus ?
OSfa in omni corpore funt multa numero : alia fe<fla, alia
tranfuerfim locata, & arcuata, (ingula fingulis iun(^a-»
infolubilibus ligamentis , ita tamen enodata , vt poflint mem-
bra pro opportunitate curuari , & omnia ita accommodata-j ,
vt quamdam quafi trabium ftrucluram componant , eleuan-
rem illa, & fuflentantem . lam vero fi Teftacea humi femper
infixa nullo motu debebant fe expedire , nifi communi vermi-
bus, & infe^flis , reptando progredientibus , huiufmodi mem-
brorum ftrudurae inutilia fuiflent offa , imo Turbinatis im-
pedimentum attuliirent > nempe contorquentibus (qCq , vel
coardlantibus intra fpiralem fuam cauernam , debuit aptari
corpus omnino carneum fibris vndequaque extentum , aptis ,
vel ad fe reeipiendum, vel adfe pro nata opportunitate difkn-
dendum . Addo : toti corporis ftrudurae , in vnam quafi al-
uum elaboratse incpta erant ofla : fcilicet cx obferuationo J^ ^^^^'
Philofophi, nullis animantibus venter diftinguitur, nec diiiciu ^. y, ' *
ditur oflibus , vt ficpofSt, vel atra(fto cibo intumefcere , vel
concepto fcetui domicilium infternere . Aliqua infuper ofla-j
infixa funt certis partibus animantium , inquit Philofophus ,
ad eas tutandas feruandafque , vt Coftae circumdantcs Cor ;
cum autem ad conferuationem Teftaceorum , munimenturQ_.*
Natura conftruxcrit pro Galea, Scuto, ac Thorace illis aptatura
F f ad
XZ5 PARS TERTIA
ad incurfum quemlibet eludendum i vt quid oCCa. huic viuentium
geiKri fabricare ?
FROBLEMA XVIIL
Ciir rint cordc orbara ?
COr m Animali eft , veluti Sol in Mundo, nempe caloris
vitaliumque fpirituum officina, opera omnia elficientium,
Sacur, i t^ Q^ quemadmodum antiquitffmas Philolaus falso exillimauit ,
^ *^* Solem immobilem in hoc Mundi filtcmate collocatnm , &
omnia circa ipfum in gyrum fefe mou^'n:ii , vtpoce ipfa indi-
gentia, ita pro veritate obfcruauit Aiithonus ; inter pirtem^
qua animalia. ctbum recipiant, ^ inter partem, qttx emittunt cx^
treraentcL , medum que ad fttum ejfe tertiam parten > in q.ix eji
principium vit£ i cornempa, ex quo vno trahunt omnia fub-
lidium portionemque Ipiricuum operatioiiibus inferuien-
tium : Sc quemadmoium Sole fublato euaderet Mandus ii\'
forme exanimeque Cadauer , ita prorfus 6c Viuens , cordo
fub-Iudto »
Manifeflum fft hoc in quolibet perfeclo Animali , Sc pra
iniraculo eft , excuinfdam peciore corde extraft^ , potuili'i_>
tamen illum aliqnando voces edere , & alloqui Carnihceni_j>
cuifcerantem . Manifelbim etiam fit in infedis non carenti-
bus fanguine , & quamuis plures ii\ partes dilfecta adhuc vi-
iiant, momentanea tamcn eft in i/s partibus vita , exhaufto fci*
licet in ijs Vitalium fpirituum fonce, hoc eft, corde . Co-hleae
tamen viuunt quanmis excordes , vc reliqua Animantia exin-
guia . Et q.iamais Democritus exiftimaueric, indicu n eife cor
omnibus, fed oculorumobtutum pro fua piruitate tif. v^crt^,
omnen tamen , quamuis conatum impeniac oculus Microfco-
pijs exploratoribus adiutus , ipfa etiam inuifibilia obijcienti»
bus , nunquam poterit Cordis veftigium deprehenicre , quo<:i
fane Microfcopij perfpicacitatem non eluderec ; quemadmo-
dum in generatione omnium Animalium non exaiiguium vix
efformatum cor in embrione detegitur . Gur ergo vitar.i_>
quafi commodatam j Oftreis cxcordibus indulfic auara nimis
Natura l
En
PROBLEMA XIX. 127
En depromptum , ex ipfo fapientiffimo inftituto Natura»
refponfum ? Cxca nunquam largitione fuos in Partus fefe ef-
fundit Natura, neque illis fruftra Aerarij fui opes,ac Thefauros
impertirur . Cscutientis Amoris,& genij infaniencis eft ad nul-
lam rerpicientis vtilitatem beneficia conferre . Prxftitic hoc iii"
fanus ille Caligula , ad Romae confulatum inaugurans fuum
illum equum , cui a pernicitate curfus inditum Jgnei no-
men eft •
Non fic infanit Natura eximis perfpicacitatis in operan-
do impertiens fingulis , vel fubtrahens , pro aptitudine, meri-
to, ac dignitate eorundem . Hoc prxlibato , en Philofophi ra-
tio, cur Teftaceis Cor Natura negauerit . Animalibus om- Libj.c^;
nibus non cxanguibus neceftarium eft Cor , cum enim humi- art- 1. dL»
do fluidoque conftet fanguis , indiget va/Is aptis ad illum_^ P^^^' ^nir
excipiendum , in quem hnem elaboratae func ven^e , quibus
in omnia corporis membra diftufis ad impertienda fingulis
alimenta , neceftarium fuit eas omnes ex vna origine , veluti
riuos ex vnofonte, corriuari, nempe ex corde, ex quo tanquam
€x prima fcaturigine profluunt omnes , & fingulx , £xangui-
bus ergo Teftaceis , quid miruni fi Cor non elfinxit Natura ?
Verum quidem eft ad impertiendum Vitx alimentum , humo-
rem aliquem proportionatum neceftarium efle pro fanguinis
fupplemenro ; quamobrem in Teftaceis omnibus reperitur hu-
mor ille, quem Philofophus Saniem appellat , quo pa(5to func
etiam partes , Venarum vicem explcnces, quas diximus Fibras.
qu^ Saniem, vel attrahunt ex Ventre eam primo excipiente_j ,
& aliquantulum concoquente ; vel per poros corporis ex Ele-
inento, in quo viuunc , non fecus ac arbores humorem illum
bibulis radicibus exugunt e terra , quce ijs pro corde, ac vcntre
€ft,parato femper ad alimentum fuppeditandum •
PROBLEMA XIX.
Cur fint Edentula ?
ANtequam qu^fito refpondeam, firmanda eft eiufdem quar- I>s paft.
fiti fuppofitio; nempe edentula efle Teftacea . In con- n'"^'''tf
trariam fentenciam abiere nonnulli , Inquit AtiaotQksiConchas ^i^"]^.
Ff 2 de»'
228 PARS TERTIA.
dentihus etiatn binisfulciri , vt crufiata • Ica opinatut Martinug
Ir Mjero» Lifter & Microfcopio cxploratum hoc afferc ex Nookio his
fcophst^ verbis. E fuperiore oris parte CochleA eiufdem Tefia context^ ,
** ^^' o(}iculum durum , recuruttmque exemi , id mihi vifum efi figarari
in modum devtiumgingiHis ordine fuo difpoficorum , inque piures
minores maiorefque dentes nigros diuidi . Verum vnum foU^
iumque officulum erat, quo eam liof& foltjs vefci ipfe obferfuui ,
atque ex ijs lnnatas exfguas partes momordijfe in modum luterjt
maiufcuUC, Huiusautem ojficuli pars fuperiory eiui infertori ,
& nigriort parte mtdto albidior efi , & minus finuatay ad oras
faulattm extenuatur in aciem , huic tnfuper veluti noitcm detites
fiue partei eminentes omnes tpfo officulo medio interfe coniuncl^ ,
En appoiira, quaiii ipfe addic rigura, in qua A.B.C.D. eft pars
fuperior exurgens ex onigiua O. G.G. magis albicante,quam
infcrior N. I.K. ad modum dentium rigurata iiicipicncium ex
I.I, dcfincntmm truncacim verfus K. funt camen conicUidi, fo-
lamquc dencium riguram referunc iii parcibiis ex toco o.Tis
femicirculo ahquanculum praminencium in locis nouem I.K«
Fuit habica huiufmodi obferuatio in Cochlea terrellri , vt
inquitille , qua de caufa tirmari ex illa non poceft vniuerfalis
conclufio dum iii alijs aquacilibus hoc minime reperitur ,
HxQ etiam fentencia e regioae opponitur Velfchio , qui in_>
prima HecathoHiea fuarum obferuaciouam , quas aino 167J.
jnferipfic Aeademiae Curioforum in Germajua, dicit : Iniuile
iniurioseque derifum Chirurgum celebrem , quera i prima in- i
fancia per iocum vocabanc Cochliodoncem , quia in amicorurn J
coiifeiru a^rmiuerac : Cochleas armacas dencibus: cum, ifiq.iic I
ObfcTunt. ille, ip/z fenjm atteftsntur nam Mtcrofcopij ope t non iflis modo
phiftGroed /^g^p^ Cochleis) & fmiUbus infe^is ,fed etiam tocufiisy gryUis ,
o&Iey,67, ^i.jj-j^f; fifos dentium ordines ejfe , iuculenttjfimi apparet . Sed
quamfacile errare potueric, (i tamen ipfe obleruauic, error al-
ter ortendet in hoc ipfo , cum obferuationem fu am obrirmaro
incenderec , auttoritats Mtij incer Graccos Medicos non igno-
Il>ii» bilis . De dentibus etiam Ofireorum (func eius verba) iam dim
quJidam obiter Aetius rccenfutt i fed nos vberius in Teotomtcis
nofifis dijfcremus, Qjjtndoquidem euoluenci mihi quidquid in-
. - dicatus Audor openbus fuis complexus cft , occurrit in ipfo
^*^ fcrT. indice lcgere . Dentes Ofireorum , fcd paulo poft locum indigi-
dcOawo-* tatum percurrens> legi : Dentes Oftreorum ttfta iUuftrat , velut
ramtedtSf tuam Buccinorum» Cr Pttrpurarum, non folhm vi (xterforta ; fed
etiam
PROBLEMAXIX. aig
hhm fitbflantijs aptitndine . Neque vllo pado Teftacea denrf-
bus armata c jiiteiulic , fed ad auoiiim denres illui randos , &
raaculis dctergcndos opportunam efle illornm Tcftam conibu-
ftam, & redactani in puluerem . Hincnefcio ,quo pa<fiO ante I^eexang^
■Velfchium potueric lonilonus pro veritate idem enunciarei c6 f.*?"*! }.'^*
vel maxjme, quod 111 Vencacis teltem , textum Anltc i-elis exi- Animi, g,
bet, vbi Teitacea. inquit, nutriuntur more flantaruni ptr poros,& c^p.j.
quidem humore dutci . *ib. i. de^
Atque vc p'obaciones expediamus . Dentes, inquit Ari- S^"^^*^»*»
iloteles, generanturt & augentur alimento eoder/iy ex quo offa , (^
nafcnntur, non ex cute, fed ex offibus, & habent Naturam vjfium >
vt patet ex eo, quia fequuntur colorem cffium » Hii/C JSthiopes
candicantdeuLibus,quia olfa fuiit candida: leflaceis ergo ex-
olfibus,nequc ad oilacompingenda prseparato ijs alimento, fe-
quitur de loh equenti illa ene fc.cKntula . Secundo , quia ma-
gna copi* n aterias proTeftis fuppeditpnda, nulla pro dcntibus
fuperelt , vc videre cit m Cornigeris Animantibus , ex parte fu-
periore edentulis ; nempe vtente Natura alimento, ad cornua-*
efformanda • Ica mirabilis ille Pifcis nonnifi magno labore , &
induftna rard adaiodum captus in glaciali Noruegise Oceano,
quem in fua Mufxo Vormiusdefcribfc j ei^, ore ommj>6 eden-
tulus , ex cuius parte fuperiori erumpit os duridlmae candidif-
fimsque fubdanciaE , ex*Bquo cum ebure conte.Qdentis , i»i ha-
flam veluti cufpidatam ad longicudinen} palmorum decem_»
produvSum, vt cernitur induobus illis pulcherrimis in yiIJa_-»-
Phamphiliana prope S, Pancratium ab Exccllentifs. Principe.^
Rom^ alferuatii, & in 3'io in Mufaeo Eminentiflimi Ghifij
Principis Romse . Tertio probatur . Quia dentibus indruda
fuere Animanria noitnulla , vel tamquam armisadpugnam , vel
tamquam inftrumento ad voces enucleandas ; alia ad cibum_j
atterendum , & digeftioni prajparandum . Teftaceis vero , vc
plurimum, atcraheiitibus perporos nutrimentum , more planta-
r«»i, nempe humorem in quo viuunt , otio/i deutes forent ad
nutritionem ,
In hanc rem fingularis omnino eH: Vidoria, quam retu-
fit Cochka ex Serpence ; cum fentiensjfe dentibus illius inuadi,
illico intra iua Teitae fcpimenta fubducens kky traxit fecum_y,
ferpcntis caput,vi ada£ti ad mortem in eo carcere fubeundam_j,
propterea concelebrata carminc recentions Scriptoris,poil illam
Viao-
230 PARS TERTIA
Viaoriam,iJIndque cerumen Epigrammate eleganter cxpreflum
fic concludencis •
Hipolitus -^"^^^ Panhorum ingeniumy fi Cochlea inemis
Grafletti Sola hojtemdiduie contumuUYe fuga •
PROBLEMA XX.
Cur Fel, lecur > &c Lienem Teflaceis nega-
ueric Natura?
D
^Atum eft Animali Hepar ad attrahendam ex cibo inJ
ftommaco concodo paitem , ad alendum ipfum Animal
aptiorem, & antequam diftribuacillum per membra , debet in-»
quatuor humorespartiri , nempe in fanguinem , flauabikiTL-» ,
ilegma, & bilem atram . hx parte magis terrea , hxc gignitur,
quemadmodum ex parte magis calida , & fubtili flaua bilis ex
trigidiori fiegma cx magis temperata fanguis ipfe . Vtquefiat
ijic aptior ad nutritioncm depuratur huiufmodi humoribus
attrada a Liene atra Biii , fiauaa feiJe , a venis vna cum fan-
guine pituita ad humeclandum opportuna , fi quando nimium
exficcaretur t Quia vero Teliacea nutnuntur, vr pjantcE humo-
rem, quafipiene incoctum attrahcntes , & aptum , vtconuerta-
tHr in fubltantiam viuentis, quin transformetur m fanguincm-j
ad alimentum viuenti pialhndum : Hinc Nacura hifce mem-
bris fruflra in;^lruxilkt Teltacea . Et qui vcllet curiofius hanc
proportionis conftantiam interplantas , atque 1 eitacea exami-
nare, obferuet incomparabiJtm iJiam Anathomeai , quani vul-
gauit longumftudium, fludioiaque diJjgentia Dodoris Malpi-
gi 5 & agaofcerc poterit quam bcne. /ibi refpondeant in ali-
mcnto fufcipiendo , animaduertens in fumma iimplicitate par-
tium exquifitam organorum diitributionem fibrarum , neruo-
rum , canaliculorum ad fu^tndnm , concoquendum , ac diftri-
buendum alimentum , eamque ex hac animaduerlione obIe<fta-
tionem percipiet, qua deJibucum fe knxit cJariffimus Thomas
Aaa Ha- Bartolinus i cum ea percepta fcriptum reliquit : In Plantis
ftt an. quamuis primo afpe^u fimplicijjimo, reuera trachex. funt , & aeri
1675 n-9» infcrniunt, alia itidem Fafa, qiu dcferendo alimento , & alia quA
ixco-
PROBLEMA XXr. 251
excoquendo: qudrta deniifue qux peculLiri fucco colligetido infcf'
uiuttti vt taceam ilU qutn fuparfl^a exclndunt .
PROBLEMA XXL
Cur Teflacea , qu;^ os non habent > attamen-r
nutriantur ?
Qvsefitum hoc ad multa Viuentiurn Gcuera ext:endicur,nem-
j e Flo es, PJanras, nonnuUaque Infecia , ore carentia,illis
taui^ik Nacura modum fuppeditauit ad alimencum atcrahen-
dum, & ad membra iingiila dekreudum . Communis propterea
omnibus refponfio aptabitur. Q^madmodum ergo Arbores
fugunt e terra, vel ex aqua humorem nucriciuum Vitae, per f o-
ros radicum , (icTeftacca illa quibus negatum os fuit , conue-
iiiunt cumplantis, qusc propterea Hantanimalia appellat Phi-
lofophus . Atque hic notaiidum : Incer Teftacea fola Biualuia,
parte hac corporis priuata efie a Natuta camquam fuperflua-f ,
nempe quia alimentum captura erauc cx Elemento, iii quo na-
fcuntur, fat erat in hunc niodum atcrahere . Os autem a turbi-
iiatis plerumque habecur j Vnde pollLint prseter aqueum hu-
inorem , alium eciam cibum atrrahere : Sic vefcuntur carnibus
purpurse; pifcium auidiliini fLinc Turbmes dicti Garagoi ad
cfcam pifcium hamo captati , alia lutum amant , vt Ballani ,
de quibusalibi fcripfimus j Marini tchiiii pifcicufis , & ver-
miculis oblecaaatur , ex fando maris expifcatis , Quapropter
nocauic Ariftoteles, os i/s infixum extrem^ corporis parti exi-
tumauterh excrementt in parte fuprema • Cuni h^ec ex aduerfo Dtpart» ^
femper ori opponatur , Veram tamen cft exit^io ca cibo iudi- Aninacf,'
gere, vcpote exanguia , & idcirco fiig'dil7imi temperamen- ""^'**'
ti, quafi fpiritibus defticuci . Et quamuis ia folum Ventrem_j ,
& Guttur fuerit ijs ccrpo is n^.oles aptata , non camen funt
voracia , imo paucis , quas forbenc concenca , nonnullaque vi-
tam degunt ad menfes plures recepca , imo verius , fuis in Tc-
ftis fepulca , ^uin vnquam ex ijs prodeant ad aiiud fibi com-
.parandum ,
PKO-
232 PARS TERTIA
PROBLEMA XXII.
Cur Turbinata habeant Operculum ?
EX obreruatione poftrema antecedentis Problematis oritur
praefens qucEfitum ; cui anrequam refponfo farisriac , ob-
fcruandum ell: : ex tribus Claffibus, in quas partiti fumus Te-
ftacca 3 numero/iorem efle Turbinatorum , nempe hac plures
quafi fubalternas f;)Ccics compIedente,quarum /ingulis Opercu-
lum eft impoficum, Animali congenitum, eique femper iniixum,
vt vngues carni ; quoties autem intra domum fuam fe recipit
illud claudit, tam bene fibi apratum, vt vnum videatur corpus.
nulla diuiiione diftra«3:um , non fecus , ac multas Biualuium fpe-
cies fefc concludunt , connexis ardiffime in omnem parteirL_> »
valuis duajjus , quibus componuntur . Hinc Ariftoteles pro-
_ nunciaui« *• Turbinata Blualuibus quodammedo aljimilantur »
E>e partt q^^ippe quA omnia opcrchlo quodam congenito carni patuU oppO'
ar<,T'^'^* fii^ clauduntur . Qua prxlibata obferuationc , caufam fubdit
dedu«ftam ex prudenti operatione Naturae , Cum jgitur Turbi-
nata toto corpore tam diligencer Natura munierit , ne muni-
mento careret pars illa, opificio Tcfta; commenfurata , qus la-
nua qujedam eft Arcis illius aniinata; prdifidtj gratia opercu-
lum omnibus fuppeditauit , quo fe munimento conclufa tu-
tarentur .
Confimilia funt Biualuibus etiam Vniualuia , non Turbi-
nata, namque licet vnatantiun pelta clypeata, hsec tamen fem-
per infixa fcopulis eft , qu£E ex eiufdem Ariftotelis Dodrina ,
Omne Vniualue , fit alieno fepco , quodammodo Biualuc ; Sic
Vndequaque tutante illud Natura,aae6 verum eft : foetibus qui-
bufcumque, quos in lucem enititur, prouidse Matris mftar, Na-
turaiii confulere «
PRO-
PROBLEMA XXIII^ 235
PROBLEMA XXIII.
Cur multa Turbinata, fint etiam cornibus
munita i
MAris Turbinata non pauca cum terrjc Cochleis conue-
niunt, & quemadmodum his fefe mouentibus , modo bif
na, modo quaterna cornuaex capiteprcmnient,ita iJliseodem
plane modo confultum eft a Natura . Borellius, obferuata in-j
illarum vertice nigra macula, nihil hiefitans affirmauit ; oculuni ^^^^^
eam efTe , quo viam explorant ,perquam poffint, iine impedi-
mcnto reptare : Ih limacibusy inquitillef nonfoturademes ac-
£€rrimi, f'd CT oculi in cornibus du6iitij . Videmus nigrum eo-
rum ab ivferiore ccrnu partcfeii d cerehro , ad eorum partes fu-
premas afcendere j cum moueri cupiunt , & greffum fuum diri-
gere^ ^uo cornua conuertuntur ; Verum non videtur mihi hxc
cbfcruatio necefliratem inducere , firmandi conclu/ionem , om-
nino oppofitam Ariftoteli , qui lib. 3. Animalium , eadiuidens ^
in oculata , & exoculata , oculos negauit Liniacibus : Habent q ^
profe&o 5 inquit , oculos tum ct&tera Animalium omnia , pr^^ter- ' ^
quam Tefia intetia , & fi quid aliud imperfeSium efi , vt Talpix. ,
Qu^muis pundum nigricans in fummit.ite cornua prcEferant,
non propterea inferendum ex hoc oculos efle , fed pociiis macu-
las ad ornatum, alioquin dici poterit, plures pifces Argos ef-
fe, maxime oculatos , quandoquidem pertedifTimum Microfco-
pium eorum pellem oftendit innumeris pundiis , quafi pupillis
oculatam , Rurfum fi oculos Turbinatis indulgere volaic Na-
tura , cur eos in extremitate tam remota a capite collocauit ?
Summitrtibus Antennarum in Nauibus commodari folet , vt
ita dicam , oculus explorator fpecula profpe^ans ab aka_» ;
Anim.antibus /iue mari , /lue humi degentibus , fuerunt ocu-
li capiti infixi , non cornibus maxime produdis , vel immani
proLofcide in terram prof^iruti . Quod fi oculorum~»
nomine volumus eas maculas infignire , diflorquetur scqui-
uoca nominis fignificatio , illi oculo proprie accomodata, Lib.d«_-»
cui deeft ex Ariflotele vifiua potentia . Hanc in fun.mis i^iiim-s.c,
corhibus, flue oculis Cochlearum non refidere,euincitur pluri- a.funj.i,
bus rationibus . De fofmationc oculorum in Aniniqntibus
G g phi-
234 " PARS TERTU
Dc gencri philofophari aggreflus Ariftoteles, conftant,inquitrhi humorG
a.c % R jy eodem, quo Cerebrum efformatur, humore nempe maxime hu-
mido ; 6c quoniam poft Animalis tormationem , paulatim-j
concoquitur, ^- exficcatur, hinc eft,ab initio cerebrum , oculof-
que intumefcere ,& in vitx progreilu imminui , atquc ita de-
bitam/ibi perfeclionem acquirere ; iam vero in CochJeis, toto
ore , & toto ventre hiantibus, cum cerebro pars nulla refpon-
deat, non poteft hajc extendi, ad oculos efformandos , esequo
imculx m recenter genitis apparenc vix coloratcs , augentur
quidem proportionaliter ad Animalis incrementum,nunquam_-»
tamen vt oculi, oblenta debitaperfed:ione,decreicunt .
Oftendit hoc euidenterexperientia mihi , Cochleam Echi-
nophoram excorianti num.ip. terti^ Clalis expreilam nemp^
cornua ip/ius Callofx fubftanti^ , & valde robufti adinueni :
vnde potui in illa anathornem perfciftifliniam gladiolo exerce-
re . Ex cornibus alterum in iongitudinein diicidi , depra-hendi-
que earadem omnino intimam extimamque fubftantiam , 8c
colorem, quamuis macula , qucEOculus repuratur extremicatej
cxtimainfufcaca aliquantulum appareret. Non contentus pri-
maobferuatione inftiti alterum fuauiter admodum abradere ,
qua parte apparebac macula, fcu ocularis pupilla , potuique_>
illam facili negotio abftrahere,non fecus, ac colorem pennicillo
fuperinductum , illi fubftanri^ neruofae • Atque adeo mihi eui-
dens faftum elt ; noa efle illam inftrumentum vifus, cum nulla
ibi pars, vlio organo iuftruaturad vifum .
.„ Ex ipfarum autem motu » certo obHrmari poteft non eilo
Frobl fe<a oculos . Hi enim pro eodem tempore non po<Iunt ad contra-
jn»num.|, rias partes conuerti oppofitas omnino , ambobus fcilicet ex
eodem principio pendentibus , quod ad duas partes oppolitas
mou^ri iimul non poteft j fi vero fecus contigerit , male con'
fultum d Natura fuiftet : Nempe multiplicatum apparerct
obiedum , vt duplicatum apparet, cum ex induftria, &per vim
oculos diftorquemus ; quemadmodum duplicatum apparec
obied:um digicis duobus attafium altero alteri fuperpolito ,
ficque e fuo litu naturali fubdudo , lam vero Cornuta Te-
ftacea nulla prorfus lcge in oppolltas partes cornua contor-
quent /iquidem aliquando , ita paralella extendunt , vt /i ocu-
laris Imea, & diredloriaprotraheretur , nunquam in idem obie-
<5tam inciderent, aliquando yero dilatant in angulum, ita obtu-
fum j vt ad punda d^ii^niiirm^ ? acpropemodum oppoiita ter-.
mi-
PROBLEMA XXIIf. ajj
tninar^nc^;, quamobrem diligenter obreruautibus motum ip-
fartim, manifeftum iit , data efle illi cornua a Natura in fupple-
mencum manuum , veluti c^eco gradum tentanti , & obltacu^
lum, aut periculum itineris exploranti . Duobus enim mino^
ribus cornibus , in ijs , qux quatuor cornibus funt inftruciaB ,
paulatim reptantes , tenrant identidem viamjreliquis vero duo-
bus iii aere libratis , & in diuerfas partes contortis,certiores
fiunt, pofle per illud fpatiiim tuto euebere domum, quam hu-
meris baiulant , eiufque ponder{ incumbunt , cum eam fufti-
nent , & quidem fi in his partibus prseferunt fenfum vifus cur
ad eum (itum peruenientes m quo poftunt impedimentun-Lj
aliquod deprehendere, non de/iftunt amotu,fed audader in_j
id quod obijcitur inuehuntur , ac ft acutiffimis fenfibus eflenc
armat^ , neque vnquam recedunt, nifi cum fentiunt duritiem ,
vel folidam lapidis, vel delicatam floris ? Neque contentaj in^
fe ipfas fe collegific, ad primum leuiflimum eorum attadiunx^,
icerum, iterumque ea explorant , euaginatis denuo paulatim_.
corniculis , ad motum timentis , & non videntis • Enimuero
nullum eft Animal, adco liolidum, vt fpont^ exponat incurfibus
potentiam illam , quam inftituit Natura, vt euitaret incurfus ;
nullum quippe reperias , qui oculis inuehatur in fpinas , vt ea-
rum punduras exploret •
Inftruif^ae igitur fuere Cochle^ his verius brachi;s , quam
cornibus, vt ex ijs fuppeteret auxilium ad motum ; neque ",his
omnes fuerunt inftrudta:, quamuis vagae , nec locfs fcopulifque
infix2E : fed ill^ tantum , qu*e motu progrcffiuo fe prouehunt ;
cuiutmodi funt Turbinata, de quibus Plinius . Omne Turbina'
torum genus moneturj ac ferpit . Prseter hsec inquit, Ariftoteles,
non defunt complura, qum cum fmtabfoluta , mouere tamen fc^
nequeunt , vt Oihe^ , nifi in quaHcum dilatant , vel claudunt
feptaduo, intra qua: viuunt, vtalimentum trahant ex maro •
De alijs nonnuHis , quas Chamas leues appellane , fcripfit Pli-
nius vidifle fe in gyrum torqueri, quin vnquam a loco occu-
pato reccderent , quemadmodum Rot<e iirmo axi infix^ quan-
tumuis incitatas ad motum, nunquam recedunt a centro , luper
quod (tic contorquent .
lam vero fiCurbinatis Tefe mouentibus , oculos negauit
Natura, illorum defedtum hifce inftrumentis fuppleuic , vt pol-
fent progredi , feque in fe ipfa recipiendo , a contrarijs tueri ,
quemadmodum fenfum olfaftus perfpicaciffimum omnibus
G g z im-
136 PARS TERTIA
inipertiuit , quapropter , fi quodpiam eorum apcrta Te/^a-j
ieuiter tangatur , ftatim fe ab hofte tutari contendic , quero-»
tainen,ii oculos haberec,tam prope accedere non pacerecur, {ed
in alca illa cornuuin veluti fpecaU perluilraiis^icce.iuai prohibe-
fn Sc^ti» fg^ ^ feclaudendo, Imd cxiltimauir Boetius acuti fi no reiifu
■ ^ ^^^^ auditus eadem fuifle dotata , quapropter inqaic, occulaiK fcCs,
cam iitus clamore aliquopeiftrepic, vel ingens iapii jii nurc*_3
dcijcicar, vfque adeo iudicum <ti\ cuicumqae viaeaci tueri ie a
noxijs iacarlibas . Hoc aatemifcqutura.Problcm^taia exameu
vocabunc »
Toml a« Reiiquum elfet, hic attexerc, quod m fua CofmographiaJ-
liXio* refert Teaecus de Cochlea quadam in Germauico Orieiuali
Oceaao inuenca, qua& pisecer ramofa cornua, vt cerui , duobus
Q-uiis , colore viuaci fimo coilucencibus .erat inftruAa ; kd
Hin- uak quoniam loaltoaas, illam , aut fabalofam exiitimauit , aut ma-
de Coclii. j.^5 monllrum, ab illius examine, & cenfuraabll:ineo,coiitentus,
eam fuo loco fubijcere ocuiis inter alias de qua fcateutiam fe-
r^iic curiofi indagatores prodigiorum Natura: .
PROBLEMA XXIV.
Cur vocem non edant .
OMnium in mari viuentium proprium efl : non poife vocem
aliquam edere, & quamuis pifces nonnulli vocales dicaii-
tur,ip(i tamen vocemnon edunc, fed queradam qua/i fouum,feu
ftridorem , ciim partes aliquas mouent , quibus sos mftruxit
Nacura ad attrahendam aquam , vel euomendam . Teftacea ra-
mcnv, quemadmodum, & omnia Crurtata, omnind funt mata-j«
Refert Strabo^ fpeciem quamdam Nilum incol.ere,qua- mugitum
tdit y iedad veritacem ilUus Hiltorise conciliaudam fatiseft,
id expe.iri in Teftis quorundam Turbniatorum , mugitu quo*
dam, horrorem incutiente perftrepcntium, cum vcl ad bellum,
vel ad vcnacum fono vocis humansE; inflantur . Exduplici au-
tem caufa Teftacea y vt alia qucecumque in mariViuentia , funt
D«Anim. muta . Primoenim vox ex Ariftotele inafi>cra arteria effiugi-
ij^ c.j». jjjj.^ ^.1^(1-,^ aer ad refpirationem attra(ftus ex pulmonibus, impetii
cxclu4itar i qu« aucem pulmQnibus egent, carent arteria , nem-k
PROBLEMA XXV. 237
pe oflicina ad voceni elaborandara » In Teftaceis totum cor-^
pus. in guttur, & ventrem cxcendicur, /ine pulmonibLis , dc arte-
ria : non ergo poflunt vocem vUam inflectere • Puimoncs illis
noaividullic Nitura, quia cornegauic , ab ijs refrigerandum-»
tcmperato calore fanguinis , ex nouo aere attracto ; neque afpe-
ra A:ceri:idoi:aait, quam Anunali impercinic , a^iaerem pulnio*
nibus actradnm introducendum ► Secundo, quamuis eflent in-
firuda organis vocem farmantibus iiJam edere nan poflent
in a {ui& non admicccatibus congruam ilJam aeris agitacioneni
ince. po itam incer co-pus percuticns , ac percuifum , gwia; voci
formand:^, neceflario mferuic, vc clarius fcquenti probiemate »
Aiiimalia auLcm aquis fepaita pecufiari aJiqua refrigeracion^*
indigentia, quianon lunt exanguia » aerem non refpiraut, Ced
aquam . Atque liuiufmodi func pifces , aJia quia exanguia , ac
propterea v^ix indigencia minima refpiracione ob imbecjJIitateiTi
caloris refrigerantur abunde humore ilJopartibus incercutaneis
ingefto per poros, quibus funt peruia > acque huiuuiiodi fuac
Teilacea.
PROBLEMA XXV.
Cur careanc Audicu ?
s
Entiunt omnes communiter cum Ariflotele, Animalfa fnJ
aquis deeentia fub aquis audire , quod in quarto Ani- D^^^^^i
nrialium euincere , non vna ratione conccndit ab experjentia-j ^^*^*^
deprompta , nempe ex pif.ium fuga ad fl^repicum Ile(noruni_>»
aquas impellentium : ex ipfa inton.lico fono , qui edicur ex in-
duftria ante pifcatum, ad eos in retia congreaandos : ex Delnhi-
numprsda, quosiaminter retia concluf:)s i^ifcatoruni clamar
propellitin litus, vbi vinGiunturcapti.ii ; ex alto (Ilendo iiij
alijs pifcatibusindrclo, ne vel Jeui fono pifces fugeatur. Noii-
nuIJi tamen acriter in AriftoteJem flc inuehuntur , Ad fenfa*
tionem auditus, &ad formationem fbni necefl^irio requiritur
agitatio aeris intercepti inter corpus percutiens, &percuflum *
Quoniam vero haec agitatia fieri non potefl; fub aquis , hinc
cieri non poterit fonus, multoque minus audiri . Inde fic, vt fi
ia fmjdo mari§ duo corpora perciuiautur , quamuis ex mecallQ
ijS PARS TERTIA
maxinie foiioro elaborata nou percipitur cxtra aquas fonus
quemadmoduni non auditur ingentium Ancorarum rumor, cuni
mari iad:^,faxa fundum implentia contundunt. Neque^ intra
aquas aiidiri potell, quid extra illas agatur', nempe corporo
denfiore, aqua fcilicet repercutiente impulfum aeris agitati ,
nec potentis vltra procedere , fed in fe ipfum reuerti . Atque_>
exleltimonio expcrtilTimorum pifcantium vniones, coraliia-»,
aliafque maris gemmas, innotuit hoc Ipfum , referente Gaflen-
do: ad altitudinem pedum fexagintaimmerfos aquis in Gallia?
portu non percepifle tonitrua bombardarum e nauibus ex-
plofarum , propterea negandus eft incolis aquarum auditus
cum fruflanea fitpotentia illa,qua; nunquan? ad proprium aclum
rcducirur ,
Iib.4 fedt Inter hocrecenfendus eft CafTendus, qui obiedis difflcul-
i.cii. tatibus hoc pa^^lo fatisfacit . Ad reuerberationem remorum fu-
giunt pifces non quia rumorem percipiunt , fed quia vident
oculis agitari , vel tadu percipiunt vndantium aquarum im-
pulfum, ita folet tonitru Silucum timore concuterc ,' qu4a ck
aeris refradione peculiarem aquse comniotionem impertit .
I-Jiuc fcepe non fe fugae committunt ex vocibus colloquentium ,
vel prope litus , vel in ip/is nauibus; fubtrahunt tamen Ccft^ »
ad leuitflmam fuprcma: aquac agitationem .' Idemque Callen-
dus refert Lucium , cxtren.ae aqux innatantem non fe fubdu-
xif]e ad flrepitum pifcatorum, fed tunc folum quando ad cum
pijedandum cum /ilentio appropinquabant . Fabulofa propte-
rea exiflimat , quas narrantur de pifcibus viuario conclufis ,
nempe audito campanulae fonitu ad cibum accurriffe , vt ce-
lebns iJla Crafli Mura;na ilJum caprans ex ipfius manibns cum
vocaretur. -Quod fihxc vera fint coiiringebant, inquitille, quia
pifcis , autcibum allicientem confpiciebat , vel quia ex sliquo
aquoe motuadmonebatur j quo pafto furdus , c^cufque fame-
licus manum cibo admouerct fi prseuio figno quopiam noiLj
fenieJ percepto illum excipere allueuiffct.
ladis hlnc inde in contrarium opinionibus ancipircm diii
fLiifleme fateor de Ariillotelis fcntentia dotiec iJiam experientia_j
_. animo penitus obfirmauit . Innotuit ilJa mihi ex curiofis Dialo-
'' gis Donati Kofietti , in quibus dum eruditos ftrmones interfc_>
commifcerentEdetimegorus, Oligetcs, & Pandetes,interrogan-
ti huic ; an fonus intraaquds perciperctur, affirmatiue refpon-
dic Editemegerusj & experimentum attulic d fe fadum in ir^^^h
im-
PROBLEMA XXV. 239
immerfus aquis ad menruram circiter femicubltalem , expertus
fum , inquir , audiiie me quidquid nefcio quis fine vocis con-
tencione diilerebat, cumque longius aliquantulum a fuperficie
aures applicuiikm ad poplitem loquturi ; cubito, & femi aquis
immerli, voces alta vocc prolatas percipiebam ; inclinata tan-
dem anre ad pedes illius, motum aquae , & fonum quemdam-»
confufum excipiebam . Atque hoc experimerto inter collo-
quendum inferro, concludit, fub fluidis corporibus audiri, for-
maiique pofib voces, quia fluida omnia poflunt , vt aer crifpa-
ri, & vnd .re , mcafura tamen liiigulis proportionata corpori-
bus , quandoquidem llcut in aere ad magnam diflanciam vox
non audirur, nec fenus , ira in alijs liquidis intra fphcrrani-,
cuiquecommcnfuratam , ibnus , aut vox propagabitur . Huic
manifefl:a fic ratio: Cur Pifcacores vnionum a Caflendo relati,
non perceperint tonicrua Bombardarum , & cur Anchoraruni_j
iaclus fuper lapides non fint auribus explorati , F.xpericnria-»
certum efl : fi quis aere campano perfonuerit inter aquas , ex-
tra illas fonitum exaudiri non kui tamen difcrimine propaga-
tum ac fonus in aere editus , ob corpus magis denfum , per
quod fonus efrunditur. Q^amobrem videtur mihi euinci poile
in mari degentibus , & in aquis ociofam non efle potcnriani_j
audicus ', cum poirit illa ad adum fuunT rcdigi . Nullum de_?
hoc dubium fuperefl: in Delphino Vituloque marino , nempe
in ijs manifcflie prodente fe organo auditus interiore , vt nota-
uit Rondeletius ; fitque hoc clarius ex fignisab eis editis,cum LiU.jc.|^
illicijs alledi toto capite cxtra vndas porred:o , itinerantes na-
ues comitantur . Non ita de alijs pifcibus phiIofophandum_j ,
nempe in ijs non apparente infl:ramento aiididonis , vt appa-
rent organa odorarus . Multominus id in Teflaceis toto cor-
pore imperfectis , & referenribus rudem potius, ac indigeltam
carnis maflam » quam corpus organicum . Probabik tamen-.,
cxiftimauit Arifloteles 4. Animalium ; tali organo pifces eilo Cap s
inftrudos ; cuius argumintum eft , quod fe arenis contumu- n.»^*
lant,cum ferrum admouetur, quo capfuncur . Ego tanicn explo-
rata non femel hac veritate nuliis illa mallei tunfionibus fupra
vicina faxa , potui exterrere, neque dcprehendi, ca ad illum ftre-
pitum fe intra fua fepta recipere, ac teflas claudere. Sed tunc
folum cum leuiffimo etiam palese attadu tangerentur • Nega-
to itaque ijs auditu,perfpicacinimo fenfu tadVus ad noxia,& con-
traria efl:ugieiida,Teftacea iiiftruxit Natura,
Ad-
a4o PARS TERTIA "
Addi, 8c illud poteft, non ad fimpliciter efle, fed ad meli us
ptAniiri. efleAnimalis, vtphilofophatur Ariftotelcs, fenfus, auditus, vi-
^•i'**M« fus, &: odoratus fuifle a Natura conceflos , quaniobrem i; non
omnibus debcbantur, fed iiiis tantummodo quiE motu progref-
fiuo incedunt, fcilicethis ad alimentum fibj quaeritandum pro-
grefluris, &:ad ea eifugienda,qu2qua? eorum ceflfuctuium irio*
lirentur, exploranda erant ctiam e longinquo obieda , ad qua
accederent, vel aquibus recederent . Et quia diftanna cbie6a_j
folus percipit fenlus, vel auditus, vel odoratus , vel vlfus , hinc
dotata his tribus fuere Animaliaprogredicntia , non vero im-
mota, vel fe vix mouentia , qualia funt Teftacea ; dcijeatia lub
aquis »
PROBLEMA XXVI.
CurTeflse Anlmatic nuljo fenfu fint
ptxdkx ?
T
'Eflam eflTe Animatam , nemo poteft ambigere ', camdcm-»
enim femper iiguram feruare proprietas eft corporum-»
virrute organica praditorum , quae iU ?oiis re/]<lcc Animatis ,
in quibus m gratiam alterius, Anmia operatnr ; Arbor^s,Flores,
& Herbas , e/Tc auimaras argumenro eft, peculiaris illa figara_jr,
per quam difcriminantur ad inuiccm , Ita in Cochleis feptum_»
iUud Teftaceum cft animatum, quia ficut ofla in nobis , ita il-
Jud totum ftmul eas circumueilic , cadcmque femper figurae li-
iieamenta prcEfefert . Hoc fuppo/ito curiofum cft inueftigare :
cur vita Anmiaiis viuens,&: nutritiojiCcrefcens,fenfu tamen om-
ni deilituatur .
Senfus omnisex Ariftotek fcnfum ra<5ius fupponit , qno
deficiente, deflciuntetiam guftus, auditus,& vifus, Teftis ergo
tactu carentibus, quantumuis animatis , ntllus aliusfenfus cft
aftigendus • Eas taci:u carere , oiicndic expericntia ; fl enim-»
pungas, tundas, igne torreas, nullum in i/s fenfationis fignum
cxperieris, vel occiu/isBiuaJuibus , vel acceierato motu in^ Tur-
jbinatis , nifi quatcnus olfenfa ipfuni afficit inclufum animal ;
th Anim.. Qiialia funt in aii;s viuent.bus ienfitiuis ofla , talia fnnt fepta-j
G.ii. in feftaceis , nempe vxrifque feiifu carentibij^ , cx pariii vtrobi-
quc
PROBLEMA XXVr. 241
que rationej quam affert Ariftoteles ; Conflat , inquit ilio ,
Ta^Sas temperamento quodam , & mediocritate taiigibiliuni-j
qualitatum; cum autem Ofla, iicut & Teftse , fint nimis terrea ,
adeoque a mediocre temperie, tadui neceflaria, nimium diftau-
tia, hinc vtraque taclu funt def tituta .
Examinandum tamen fupereft : quo padlo , & qua via-^
communicetur Teftis alimentum , vtcrcfcaut? Curiofus hatic
indagandi , inueni facile in Biualuibus, acfere m Vniualuibus
omnibus non Turbinatis • Partibus enim viuentis in eorurn.-»
/iiigulis adhstrentibus Teftis, non fccus, ac frufftas, & fiiiiqua-»
fabsB inclufus, vel domui fuse teftudo, dubitari non poteft, per
eam viam alimentum corriuari Teft^s , vt crefcente Animali ,
crefcat & ipfa Animalis tefl:a, eiuique bono commenfuratcL-» •
Dubitanti tamenmihii num in ipfa ctiam Turbinata corriua-
retur , conatus eft omnem dubitandi rationem auferre Scri-
ptor, inter Recentiores non ignobilis, affirmans'; horumetiam
lcarncm teftjs inh®rere in profundiore parte Cochleae , qua:
fpiraram centrum nuncupatur • Quia tamen in ferenda fen-
tentia de corporibus Haturalibus , confilia petenda f unt , noa_*
ex mente fola, vel propria, vel aliena, fed in confultationem^ ,
& ipft fenfas vocandi , fummo ftudio , femel atque iterum iti-
ftiti , vt hunc arciilTmisB coniunftionis nodum deprehende-
rem, & infpe<ftis ad vltimas /ibras multis Turbinatis fpecie_>
diuer/is , in vna tantum potui illum detegcre , folufque mihi
obuiam fuit nexus ille, qui in Ouo putamen Vitello maritat,
intercepto humore illo , quod albumen vocatur . Hinc non_,
amplius anceps fui quin. affirmarem in Turbinatis , nullo alio
nexH copulante Tefiam cum Animali , nifi humore vifcofo ex
illius poris exudante , humore ipfo Teftara nutriri, fefe ad exi-
gentiam Animalis accommodante . Neque a veritate abfonum
videtur addere .- ipfa maris aqua , quafi lade , ea enutriri, do-
cente experientia : Arbores longe magis excrefcere irrigatis
aqua ramis, quam alinriento ex Terra per radices attraifto.quod
planius fit in Corallis, fucoque marino erumpentibus videli-
cet exduriliima filice hifce plantis, nullaprorfus radice in/ixis,
folaque maris aqua per poros vndequaque attraila enutritis .
H h PRO-
242 PARS TERTIA
PROBLEMA XXVII.
CurTeftacea , teTra Vegetabilibus non ab-
{imilia , nec viua , nec morcua odo*
rem vUum difFundanr, vt
Plurima Vege-
tabilia ?
N
'On abfimilia Vegetantibus in terra efle TeHacea, alibi cum
Ariftotele adnocauimus , nomen propterea Plantaninia-
lium fortita. lim vero ,quamuis ad firmandam fimilitudinem
inter duo , non requiratur perfe(f|i/fima , & vniuerfalis propor-
tio incer ea omnia , quae poilunc ad inuicem affirmari ; ex eo
tamen, quod fint aifixa loco , ibique alimentum attrahanc , ne-
cefTarium ad vitam, & adincrementum, dici poflent Plantis non
diifimilia . Non erit tamenabs re hic indagarejcur nullum vn-
quam reddant odorem, vtplurima vegetantia ?
r» ! ^ £i Problema fuit hoc ab Ariftotele vencilatum difquirento ^
ij.art4, cur ex nuUisfpecieDus Animantmm luie Aquatihum, /jue Ter-
reltrium odor vllus emanet ? Qjamobrem prodigij loco ccnCs"
tur folam Pantheram fuaue quoddam olere, reliqua Animancia
alliciens ad CcCc ? Supponic igitur primd . Foetorem in Viuea-
tibus ex cruditate alimcatorum incodorum prouenire , pro-
batque allertum primo , quia fudoris excrementum in a^grotis
noanullis, rnale elctj vndc morbo maxime viciantary quihus tdes
effe non foient , non alia fane dc caufa , nifi quia in fanis cor-
poribus funt fuifi-ienter conco(fti , non vero in infirmis. Hac
fuppofitione, fibi veluti inltrata, progreditur afferens , Animalia
omnia,qu£E carne conftant, aut corpore , carni ae.juiparato , vt
pifces, Tellaceaque , vtpoce humido affluencia , uow poflc ali-
qua cxcremenca facis abunde concoquere , acque ex his, duiTLj
viuunc, foecorem exhalari , & quidem graucolenciorem , cum_j*
poft morcem pucrefcunt . Hinc pellis, «^j ofla humcre carencia
fcecent nunquam . Hinc plants, vt plurimum nil graue olenc»
vel quia excranentis deilicut» , vel qufa conilantcs calido , ac
itc-
PROBLEMA XXVIII. 243
ftcco tem^eramento , ea concoquence , quin potius , odoris , &
aridis qualitatibus difluunt , quibus pretium fecit hominis aua^
ritijB intenta ad eas iu Syriam vfque , & Arabiam Regione»
SoIe,& calore torrentes , inquireiidas > &per Orbem vmuerfum
difpertiendas •
PROBLEMA XXVIir.
Cur diutius quam Pifces cxtra Aquas
viuant ?
Plfcibus Elementum Aqus alimcnto cft , vc ceteris Animan-
tibus Aer . Inde fit, vt PifceS) vix aquis extra(5li iiitereant,
ficut Aues aere priuatae . Conueniunt cum Pifcibus etiam Te-
ftacea, quse tamen non tam cito moriuntur , fed ad dies ali-
quos vitam protrahunt nempe ad quadraginta , vt lonftonus
imo, vt alij teftantur ad $0. vt Purpur« . Vel quia fucco fuo
aluntur, vel quia humorem imbibunt ex mari , ad eam menfu-
ram cx Vormio , vt polfint ad tantam dierum Iongi'tudineni_»
vitam extendere , quod tamen e contrario deberet accidcro ,
cum certiffima Ariftotelis obferuatione conftet i exanguibus
Animalibus breuiorem efle vitam , quam fanguinc prarditis ;
(mole tamen corporis aliquando in ijs fupplcnte defedum fan-
guinis) Ratio eiuCdem eft, quia ad longiorem vitam protra-
hendam requiritur humidi pinguifque teiuperies , qua carent
Exanguia , quare fi apes, licet exangues,diutius viuunt, quaiu_>
alianonnulla, prouenit ex hoc alimento humido , ac pingui , ^
quod exugunt ex melle ; Tcftaceis ergd exanguibus deficero j^^ ior^<
prius deberet Vita . quam Pifcibus,quibus fanguis per venas pac j.
pleno amne decurrit . Nihilo tanien minus , ficuti verum eft
in aquis diutius viuere, qu^ fanguine affluunt , quam quse ca-
rent, ita veritati confonum eft extra Elementum illud minus
vitam protrahere . Duabus, vt ego arbitror rationibus poteft
veritas ifta fulciri,qu3s antequam proferam , fupponendum_» : Ariftibid,
Vitam confiftere in temperie debita humidi , &c caloris , vnde
mafcula Animantia, vtpote foeminas calore excedentia, vitam_j
in longiiis prouehunt, nec fecus,ac in Rubro mari , calore fer-
uentiiHmoi ad immanem magnitudinem excrefcunt Teftacea_> .
H h s Huie
^44 PARS TERTIA
De rtfpirl Muic ergo Bafi iunititur ratio ; qaam primo loco actulir Ari-'
c.tojB,7,' ftoteles dicens, hoc euenirc , quia Exaiiguia temperamento mi*
niis calentia minore indigent refrigcratione , exigencibus illam
in maiore copia ijs > quae fanguine abundant, ncmpe calore in_*
ijs potentiore ad humidum,quo conftant abfumendum , atquc_>
hoc deficiente, fequitur corruptio . Depromi poteft alia racio
ex ijs, quibus fatisfacit qu«fico Philofophus , cur PalmcE , Cu-
preflus , aliaeque robufliores planta^ diutius viuant, quam Aiii-
malia fentientia? nempe : quia habentpinguedinemi& vifcofita-
tem , & ficca , & terrefires exifientes , tamen non habent facil^
fiuahile hmnidum . Hinc fi qu^ non facile confuinuntur , nec
facile corrumpuntur , manifcfte infertur Teftacca extra aquas
viuere diutias poffe , quam pifces , vcpote magis imbuta quali-
taribus humidis , & vifcous perfcdas exiccationi rc/iftentibus
magis, tenuiffimo calote iente humidum exiccance .
PROBLEMA XXiX.
CurEchini> feu Marini Erinacei Dentesha-
beanc , &: Oua, numero quinario
difparia-. ?
Cap.ji
DEfumo Problema iftud cx Philofopho lib. 4. dc partibus
Animalium, quod quam facile perceptu eft , tam obfcu-
ra videcur mihi rcfponfio, qua ipfe fibi facit fatis . Supponic ip-
fe noiinuUa, quorum primum eft . Echinorum Oua , quamuis
diaa, reuera tamen Oua non efte, fed pinguedinem quamdam_j
ex bona nutritione genitam 5 Secundum ; Animaiia omnia-.
Oftreaceain aliquo eorporis latcrc Oua geftare , Ouis Echino-
rum non abfimilia : Tercium , habere h^c in fe ipfis figuranij
fphoericam, ac tandem non pofle Ouum geftare, quod contmuo
toto corpore dirfundatur, eique aptetur , fed quemadmodum^
reliquaAnimantia, multa Oua in aliqua corporis parte geftarc.
His fuppofitis refpondet problemati i cur Echmi edant Oua^
ouinario numero imparia, quibus poffit Pentagonus delineari,
fi ex vno ad aliud extremum iines ducerentur > Sic ergo difcur-
fu progreditur ? ^ v n •
Sphoericum eife debec Echmi corpus ; Oua ergo geftarc^
FROLBEMA XXIX. 245
dcbecnumero imparia. Eigo cim id commune emniim fit , pro'
frium autem illitiSt nempd Echini , vt globi fpeciem gerai, oua^
riHmero impari fint necejfe eji . Probat autem illatiQnem, quia-»
fi numero eflent paria, cum fint ita rotundagt deberent totidem
in vno, ac in altero latere geftare , in ambobus ergo lateribu$
eflent Oua, fcd non debent in ambobus geftare, vt fecundo
fuppofito prcemiffun eft , debent ergo numero imparia geftare «
lam vero : tria c((t non poflunc , quia nimium eflent diflita in-
terfc, nec debent quinarium exccdere, quia continuatum Ouum
cfFormarent , & fiuodammodo vntm^ inquit Ariftoteles ergoj&c.
Atquc ex hac illatione, ita obfirmata refertproportionem , quse
Oua inter , Ventres , ac Dentes Animalis debet intercedere_> ,
quamobrem nec quinarium excedunt, nec numero minore ab eo
recedunc .
Indmas rei fibras, altius perfcrutarer , Ariftotelis ratioci-
natione ndn omnem mihi dubitationem auferente » nifi planc
perfuafum haberem, immediatam nonnullorum effeduum cau- . ,
famnullo pacio pofle iiinotercere . Excedit humanam intelli- Sf j c',a
gentiam ignaui^e mancipatam, D.Auguirinus, inquic , &quam-j * " ' '
fubiime iit, fuise latenoiis veritatem exrerum caufis cruerc_?,
nobiliflimus Virgilij verfus teftatur: Fizlix , cjuipdtuit rerum^
cognofcere cat^fas . Qujimobrcm ficur fruflranco labore qua^riturr
cur tfifaiiam partita fit , frons omnis herba: , quse trifoliui-n__>
dicitur : & cur flores nonnulli quinque , alij vero fex folijs ve-
fliantur , itaomnem iiigeni; conatum eludit, indagare: cur
geftent Echiai Oua , quina diuifione partita . Melius profeclo
veritatem decegit, qui dicit , qainarium implere , quia neque_>
quatuor, neque fex, voluit effe Natura , quo pad^o Ouidius De-
cumanum flujftLim defcribens, inquit •
Pojierior nono eftyvndecimoque prior .
Naturaf oper^ indaga ites, neque omnia debcnt exincuria_j P«^»' 3f;
pratermittere, neque fingala ex merito fcrutari , & quando nil
melius» occurrit , ac fuppetit pro rationc , & caufa efle debet ,
illam, ad oflendendas retum fuarum affluentias ex idds,&: sera-
rijs fuis opulentiffiniisjea depromere, qu^e ad Mundi ornatum-j
ex tanta partium varietate conflatum poflit abuude coadu-
ccro .
PRQ-
M^ PARS TERTIA
PROBLEMA XXX.
Cur Turbinatis Cochlcis Auri admotis, videa-
tur fibi quifque Maris fulurrum
exclpere .
CRediila nimis facilitate circumfertur , ipfum maris fufur-
rum aure percipi , Turbinata Cochlea auri admota qua(i
h^rreditaria proprietate inlonent ipfsETeflae nou fecus,ac cx odo-
rata radice fruwhis fuauiflime olens, ab aliquibus plantis progi-
gnitur. Vulgaris plane error vera reputans,qu2E per fenfus ap-
parent noii ante ad examen vocata ; qui vt ab onmibus deprse-
iiendatur, fatis ell indicafle , fufurrum huiufmodi non exaudiri
foluni admotis Cochlearum Teftis , fed quocumque alio cor-
pore, surem occludente , fic docente quemlibcc experientia-j .
Ad caufam huius effediufn afferendam , diitinguenda funt duo
genera corporum potentium huiufmodi fufurrum ciere. Vel
enim concauum,&: inane efl: corpus,vel tale,vt aliquopadio pof-
/itexternam auris Cochleam occludere , impedita fenfationc^
auditus ? Si Concauum , & multo magis Turbinatum eft cor-
pus, vc Cochlea: quamplurim^, enuncio auditum fufurrum_>
eile fonum ref^exum, vt in Echo , in Concauo corpore editum
ex aeris repercufilone, qui femper agiratus conrorquetur , & ex
interna ipiius corporis fuperHci^ reMit , aut aeris illius , ex
aurc ipfa tranfpirantis , quae tranfpiratio vix reuocari poteft:
in dubium, quamuis enim inter Cochkim int^rnam , & exter-
nam Auris nulla -dctur communicatio apparentis mcatus (er-
rantc Alcmconte , vt notat Arifloteles , cum docuit , Capreas
rc/pirare per aures , cum hae fint organa ad audiendum fabri-
.cata, non ad refpirandum) Carrilago tamen qus in tympanum
extenditur ambas diuidens Cochleas tenuiiTlma efl, maximequc
porofa, vt reliqua omnia corpora, ex quibus proprerea, vt notac
Hypocrates, continui emanant efiRuxus fenfum effugientes ; per
illam igitur Cartilaginem potefl halitus aliquis tranfpirare ex
partibusinternis cranfmilms .
Conhriiiacur hoc . Quja tympanum potefl diffringi non..
fo-
PROBLEMA XXX. *47
folum impctu cxterni aeris vioknter nimium agitati , qiiam-
obrem magnus fonus aurem obtundit , fed etiain ex Aere in-
tcrno , quando non pote(i: hic confueta taciiitatc , per poros
Tympani traafpirare, Idem Vrinatoribus contingere folet iub
aquis non valentibus totum aerem internis vifcerum cauitati-
bus inclufum, ore exhalare , aer ipfe continerur non fuie magna
violencia mufculorum non diilantium ab aure habente magnam
affinitarem cum Oce ; atque ex hac violentia excitatur calor
nouufque halitus ex partibus calefactis , qui aditu non pa-
tente, neque per os, neque per aures, partem .debiliorem infrin»
git, nempc Tympanum , per cuius poros in exigua fatis mea-
fura potell exhalari . Ex hac pariter trafpiratione prouenit fu-
furrus (i quocamque tandem corpore aurem obturante , traf-
fpiratio illa impeditur, & quidem eo maiore fufurro , quo d^n^
lius eft ipfum corpus ; /ic oaturata aure iineo panno non du-
plicato, vixaliquis fonus percipitur,mukus tamen^ac magnus,il',
won femel compHcatus pannns illam occludit .
Atv|ue vt hoc planus fiat , fciendum cfl : in ipfo auris or-
gano cxternss Tub^> feu Cochleas , internam aliam Cochleam_^
e diametro collocatam refpondcre , &: in buius vacuicatc conti-
neri acrem innatum , quo quamuis immobili ex fentcntia Ari-
ftotelis, vt melias /ieri podc kn[mo auditus ; (quemachiioduni ^ ^^ . .
in oculo , vt vido fiat , ivullus debet color incfie , qui fpecics g, §,
inficiat ab obieflo tranfmiiVas , alioquin adulteratum obies^ain
aliara a fua formam ii^duercc) attamcn quia etiam aerc ventis
agitato fonum percipimus, cxiftimo cum nou paucis , immobi*
litatem aeris ab Ariilotcle affertam , nihil aliud fignificarej , . '
nifi continui aeris cfHuuium , cauitatcm illam acris iniplens ,
non potente fonoro corpore pcrcipi, per auris fenfacionem , nifi
detur fpatium aliquod acre opplctum , vtpote opportuno
mcdio ad fcnfationcm , quamuis aliquam crifpationeni , &: vn-
dationem excipiat intra Cochleam prsedidam contortus ex
impulfu imprefToab extcrno aerc in contiguum tympanum, auc
per continuum aeris eiufdem effluuium corriuatum per cana-
Jiculum palato Animalis infixum ; cuius argumentum d\ ficca
iufris,quam percipimus,cum aures irritamus,fcilicet compreiiLjs
aer internus verfus afpcram arteriam fe proripic , & auris Oriii-
cium vellicans , prouocat tuffini .
Qiiod /i ille acrismotusnon fcmper aure percipifur coii-
tingit id ex maiore fenfatione ab alijs ienfibilibus pQtcntiQL-i
hus
248 PARS TERTIA
bus prouenicnt^ ; CQiufinodi funt ca omniacorpora qiiocum*
que modoperpetuo comraota , ac propterca , vt obferuat Ari-
Prdbl.dc3 ^^otclss , voces melius audiuntur nociu , quam interdiu quia cum
voce,&fo ^o/ omnia, moueat , no^ies folent ejfe ^iuietiores ; & alibi dicit :
noieCt>iu fonum non difcernimus nift comparatione facfa ad filentiuntj ^
£'^r* Pari crgo proportioiie in re noltra: Agitatus internus aer,tunc
»Cvi« ^^^ auditui fenfibilis , quando externi fenllbilioris fenfatio
^' " * rcmoucbitur, & quia fenfatio huiufniodi tunc niipeditur , cum
auris corpore aliquo occluditur, prouenit exinde qaicumque_>
tandem ille fit fufurrus, co maior , quo magis organum auditus
obtunditur,
Sic ofcitantibus nobls, internus quidam veluti boatus per-«
cipitur,neque tunc externus fonus clare exauditur , non q[uia_ji
externa Cochlea fit obturata , per quam percufii aeris propaga-
tur motus, vfque ad auris tympanum ; fed quia fpiritus orc^
excitatus claudit orificium canaliculi ex interno organo pro-
uenientis,& aerem etiam conclufum comprimit', quo cxituirui
fruftraquerente, & continua alterius aeris refoiratione agita-
to , non antea exauditum murmur effingitur . Neque ergo in_»
Cochlearum Tefl:is excitatur fufurrus il!e , quafi illis indita fic
maris proprietas, continuo fufurro immurmurantis .
PROBLEMA XXXI.
Cut m Plenilunijs fint pinguiores .
LVna incremento fuo omnium clauforum maris Animalium,
atque Concharum membra turgere iubet, metaphorice
quidem, kd verifHme pronunciauit Palladius ; cum verura fit,
quod ex Grascis verfibus Oppiani retulit Lippius .
Cum Luna impleuerit Orbem
Fama refert proprio plenos pinguefcere te^o ,
Sed cum multiuags. decrefcunt cornua Lun£
Diminui graciles, tali funt lege coa^x «
Hinc notauit Ifidorus : Conchas , & Cochleas inde voca-
tas cfie , quia <Icficicnte Luna cauantur, idelt euacuantur , 8c
Jiiinuuntur . An bcne illata fit nominis etimologia in cxamcii
Yocet, cui pcr tcmpus vacat ; abunde mihi cft pro veritat-t^
id
PROBLEMA XXXI. 249
id a(ftii &r obfirmata veritate, ratioaem efle inda^ndam . Ne-
que facile eft, eam primo intuitu deprehendere ; qu^ enim-» ,
Lunam inter . & Cochleas intercedit relatio > Quamobrem-*
pinguelcente vduti Luna debeant, & ipfa; pinguelcere ? Norij
crefcit Luna incremento molis, & globi , nec maiori vnquam ,
aut minori lumine clarefcit, cum femper pro medietate corpo-
ris, feu aequalem lucis exuberantiam excipiat, fed inflexo ad nos
radio , Luna fe fpeaabilem prsEbet , 8c pro maiore , vel minore
apparentia, dicimus, illam modo incrementa Iucis,niodo decre-
menta, ac dctrimenta fubire ,
E contra Cochlea: , vero incremento pingue[cunt,non qui- ,
dem Teftx , nunquam imminutx , fed caro intra Teftacea fepta
concIufa,quemadmodum pinguefcuuc reliqua omnia Animantia,
^use perfedo modo nutriuntur .
NuIIo folidas rationis fundamento afleritur a nonnullis
illas turgefcere ex copiofiore tunc temporis alimento ; cum-i
cnim illud habeant femperin promptu , neque excitato nouo
aliquo motiuo innato appetitu Animalis> opinandum eft , quo-
cumque tempore pro fui necefiTitate , confuetam alimenti por-
tionem ilJas attrahere . Probabilior videtur, & accommodara-»
etiam Teftaceis, Ariftotelis ratiocinatio , inquirentis 2 cur Echi> De part.
ni ia Plenilunio turgefcant . Hi nempe frigidiflimo tempera- Anunc.^t
mento conftantes , vrpote exangues , vt pinguefcant , non_p
folum indigcnt cibo, fedcalorc ; & quiacum dicimus Lunam_»
incrcmenta lucis accipere , augetur etiam lucis reflexio , & iu-
tendi necelfe eft , ex luce ipfa reflexa ealorem , qua de caufa_j
dixit Ariftoteles 1 quemadmodum Sol fingulis annis Hyemem,
Sc JSSiatem difcriminat, ita Lunam in fingulos menfes huiufmo*
di varietates efficerc, &aurpicatiffimam eflfeTeftaceis frigidiffi-
ma humorum temperie compadis , fentientibus propterea Solis
beneficium interdiu , & quidem sftate intenfius , Lunse vero
no<ftu plenilunij calore ijTdem acceptiflimo : addit propterea-*
prouenire hinc, ve ^efiate potius vbique vigent y priCterquaM in^
Pyrenft Enrifo * Pugnant tamen contra Ariftotelem rationes
nonnulIjE , atque in primis Concharum perfed:ior eft Conftitu-
tio menfibus intenfiore frigore hyemantibus , non seftiuo calo-
re feruentibu^ ,* nequc certum omnino eft : hiwx lumine auge-
ri calorem, itaut Viuentia, aquis fepulta tantam exinde vtilira-
tem percipiant . Et quidem ferenioribus noi^ibus pleniluni/,
intendi frigus experimur . Exiftimauit Plinius , Lunam e/fo
I i quod-
ijo PARS TERTIA
quoddam inferiora Viuificansjquamobrem dixiti Hoe effequod
J>^ fci»^ tefta faturet accedenfjue corpora impleatyabjcedens inanet: ideh
1 4^c^'*i'^ rvM incftmento eius augeri Conchilia , Cardanus dixit , idacci-
'■* dcre, j^ottiam tunc a(ju:ej& Limus, quibui vcfcunturiattenuan'
tur, & coneo.fuuntur : idch melius nutriuni , & calor tunc iita
illis dugetur, quo fit, vt duplici caufa pinguefeant . Examinandis
alijs per otium relinquo prxlibacas ratioiies arridcnte interim
mihi, ratioiic Caflendi . Idem omnino illc dubium mouit , Sc
couitus redderc manifeftas, in multis Nacura: opibus illas,quas
Dequalit. occultas qualirates vocamus pronunciauit, non aliam obcau-
rcf lib 6, f^j„ jn pjenilunijs pingue(cere Cochleas , & finiilia , humido
e I.C M» teinperamcnto conftantia, nifi quia Luna , quam fupponit cor-
pus mixime humidum , copioftus illis nutrimentum fuppedi*
tat, atque hoc effunditur in inferiora ; cum folis radi; ex Lu«
nari Diko tcrram verfus reflexi , poflunt fecum particulas illas
humidi fuperlicialis conuehere , quac in ipfa Luna cxiftentes ,
alterantur a Sole ; itaut Lux c Luna diffula fit miftum quod-
dam ex calido , Sc humido , ac propterca prolifico , & apto ad
nutririonem . Torum hoc obfirmat ex co quod experientia-»
compertum fit, X calore noii tantuni Solis, fed eciam ignis, me-
dio aliquo liquore , quafi vehiculo alteri corpori coTimnnicato,
vel pcr refradioiiem procreari etfe^us mirabiles alteracionum di«
uerfarum . Q2.apropterporofa,& fpongiofa caro Conchyliorum
imbibitar tali humore.adnutrimentummaxime opportuao.Hinc
Alcmanus Poetaconfingens llorem Luna: filium , cecinit .
Roi louis; & Luna vt foboles gratiffima nutrit .
Hinc fsptimo Satur.ialium Macrobius perpendens : cur
Lunx lumine carnes putrefcant ? Refpondet : affcrens Quxftio-
nem Plucarci , tertio Conuiualium dicentis : prouenire ex hu-
mido fuprabundanti genito ex illo Planeta incrcmenta maxime
fufcipiente ; addens arbores ipfas , crefcente Luna , vel plena«»
praecifas, vcpote humorc nimio pr3egnantes,ftuppa: inftar molle-
fcere,ac tineas admittere •
Acque hic opportune mihi accidit, rationcm affirrc , cur
tantx eftimentur Conchae nonnuIlsE , colorcs varios pro tem-
poris variecate induentes . Non quidem ex Sympaihia, aut con-
nexione cum Luna , vt aliquiimaginantur, hoc prouenit, fed ex
humiditate , plus minutifuc colores addulcerance , & quidem-j
magis accenfos,fi humectentur, vt pallore quodam exangues , Ci
arefcant magis .
PROBLEMA XXXII. 151
PROBLEMA XXXII-
Cur Plgra floHdaque Anlmalia fint
Teftacea^^
Plgra funt ca omnia Animalia, qua: tempcramenco fuo plus
aquei terreiquc imbuerunt , quam ignci , & aerei ; vbi
cnim minor copia fanguinis , ibf copia minore fueruntvitales
fpiritus, qui ignis inftar viuidiores , magirqueacaiuas efliciunt
partes viuentis • Teftaccis crgo exanguibus, atque aqua, ac tcr-
ra genitis piger motus , lentaequc operationes funt inditae : ad-
de : ijs animatam illam domum, fempcr baiulantibus, cx illius
ponderc tardari motum velociorem, vt plurimum , in vcrmibus
Jiberc euagantibus; nequc pcrnicitatem Pifcibus inditam,debuit
Cochleis impertiri Natura ; earum cnim , quamplurimis plan-
tarum inftar vefcentibus , attrado alimento per poros non de-
buit imponi neceflitas progrediendi ad vidum quaeritandum,
neque vt pifcibus dari debuit iilis efFugium per motum , quo fc
proriperent ab infjdijs,& voracitate potcntiorum; cum intra fua
fepta habeant in promptu effugium , ac tutameiitum .
Ex eadem inopia fanguinis prouenit ftupiditas illa , qua_-»
illis obruitur Phantafia . Atque ad hanc veritatem elucidandam
arridet mihi, quod docet Philofophus, vbi quxrit, mclior no^ De pare.
cenfendus fin fanguis tenax , & pinguis, calidustamen ? An^ Animal.
fubtilis, &frigidus? Rcfpondetque hunc magis conduccrc ad I'^'»*^. *.
potentias fenfitiuas , atque intelle<5liuas ; illum vcro ad robu- ''^^***
ftiora membra efiingenda ; ;;tque proportione confimili id af-
fcrit dc humorc illo , qui in exanguibus Animalibus, corref-
pondet fanguini , fanguineorum « Hinc oritur inter Anima-
lia cxanguia ingeniofiores cfTe plerifque Apes , cum in his •
loco fanguinis diffluat fubtilis humor , quamobreni concludi
poteft : ftolidas effe Cochlcas ; quia in his humor fanguini rc-
fpondens, minus fubtilis , aqua, acterra conflatur , continens
folos fpiritus potentcs eas animare « Cur autem /int cerebro
vacua; , partc inquam , in qua refidct Phantafia fenfitiua indu-
cens ad operanoum , ea aflPerri potcftratio: Cerebrum ineft
Animantibus abundantibus fanguinc , cum cnim ipfum frigide
li iL fit
aj3 PARS TERTIA
fit attempcratum , neceflkria refrigeratione per rmgumem-i
adfperguntur i^quo refrigem ncM* indigent exanguia Anima-
De partj ^^^} ^"'" ^bunde hoc ijs fuppetat, vel ex aere , vel ex aqua, ii-Lj
Ammal» quibusdegunt 5 pro} tereacarent cerebro, fcilicetparte ilU, in
C7,»i,^ qua reiidet perfca;a Phantaiix.poteaci3,qu3e reddat eas folUcitas
ad operanciuin . '
PROBLEMA XXXIIl.
Cur CochleseTefla nonexuamur»
f vtGruflaca?
Jib ifidc /^ Ruftatis a Cardano attcnte obferuatis , qux n:ioIIefcunt
viiiiutcs* K^ aliquando fuperiore parte Dorli , Sc infeiiore durefcunc
(quodeqaidem argunientum cft : nunquami hanc exuilie) atquc
contra TefUceis ajquaiicer vnde^aaque Teftam durefcere, du-
bium mouet ipfe : Cur vt Cruftata, ita & Teftacea fepcum noa
cxuant ? Rationes tres affwrr in mediam . Prima : quia Tcfta-
ceis vica, breuiore peryodo deiinita , tempus non fuppetlt ad
multa fpolia iVyi compi;igeijda ; qua'nobrem , ea quce i;s na-
fcencibus eft pro incunabulo , pro fepulcro ell moricntibus .
Secunda , quia renouata Tella Cruftacis rollicur ijs magnunL-»
impedimencum ad mocum , iilius ponders recardacum » Qua-
propccr confuiuit illis Nacura, longacrura compingendo, qui-
bus conacu incumbentia, vterentur tanquam vedibus ad leuan-
da feipfa in mocum , e contra Teftaceis vix rcpencibus nullius
impedimenci eft Teftae pondus , imo iii ijs ad fe tuendum fnu"
nimentum habcnt , ficat fuga fibi confolunt ipfa cruftata-» ,
Tcrtio loco aflferitad Teftam commutandam requiri , iiiam per-
kCki exficcari, & feparari a partibus humidis Animalis inclulfj
jd quod facile euenitin Cruftacis, qu3c Cruftam arido tempera-
jnento habenc; dilRcile vero in Teftaccis; & prius quam Teftra
fufiScienter exiiccetur>moritur Viuens caminhabitans .
PROBLEMA XXXIV. 253
PROBLEMA XXXIV.
Cur Ballanusfulgore quodam fplendeat?
INterniarisprodigia, nulli recundaeft lux.quam ex fe ipfis tjbi, pij
Ballani tffundunt . P.AthaiiafiusKircherius in fuo X^undo c.7.
f^ubterrarco , dicit : Humorcm ipfius fparfuni inter teuebras
videri igneam pluuidm, & experimento a nie faepius inito , vidi
fplendelcere , lucenon ab/imili fulgori Lampyntium quidquid
humare illo faeratafperfum. Non tamen innata eit Balianis
lux ifta, vt corporibus alijs non paucis, & ViueKtibus tunj ma-
ritimis, tumterreftribus non fuerit impertita . Lecornu afilr-
mat hoc Ariitoteles, & de fungo ; & fcimus, cmiflhm aliquando
exdentibus, iinguis, oculis,vifeenbus, pectorc,biachi;s, capite, ^^^:**^V
& capillis bominis ; Item ex Leone, Lquo, Tauro, Lupis, C ani- * ' '
bus , Vuipibus , & Serpentibus , & qui curiofus ttfTet , ncfv.'.ndi
cafus non illepidos legac eruditiiPmum Librum , quem de Lucc
Animalium fcrip/it Thomas Bartoliuus : Nobis a niari ugil-» 7°™ '*a
reccdentibus fcire fatis eft : Dominum cie Monconnijs vidifle^ Jl^^
in Muiao Domini de Flans RupeiJaf Pifcem, qui dicitur Luna-*
maris magnitudine cubitali , qui mortuus fuJgore corufcsbar,
& refertur etiam a Gefnero , & RGndelctio : De Dattilis lo- 15^ }„
quers Plinius, inquit ; His Natura i» tenebrin, remoto iumine, pik lib i j
dliefnlg&ye clarerei <T quanto ina.ps hnmorem habent , late in ore de pifc c.7
ftiandentium tucere^ in manibus, atqu€ infolo,ac vefie decidentibus ii^^ff^i^
guttis, Jdem conhimar Lipfius.
Datttlus illufirat radiato lifmine Pontum •
Snppofitus menf^i lumins menfa nitet ,
Ideai D. de MoacoJinijs, afleFuauicampuflam plenam hu- ^
more ex ijs expreffo , qui per not^lem snEegram corufcauic ; ^
cunique volutftet illuni ad fliilicidiura vocare , Jux euarjuir •
Dominus de Viil fcribms ad Dominum AuzoflC, afferir, inue- - ,.
mflrciiiOflreis>& Microfcopijs explorafle iria genera , ftiifpc-- «odk^sg.
cies Vermiculorum ; Prifnafuttalbida , habens vtrinque fmgu- martji^Ji^
Us 34. aut 2^,pedes bifid»s , ex vno eapitis latere apparebat nt^
gra wacula, Dorfum fimile AnguilU exuuijs denudata , Se^
fundA fubra ^ ittifnnt fluifim^^lii^ in dorfo fedes non abfmiks
pi^"
254 PARS TERTIA
prioribus^ ocutos in capite vnus . Tertiafpecies variegata , ha4
bens caput ftmile folea y muUofque cirros pilorum albicantium^
d lateribuSfFriores duxfpecies exmateria confiant factli corru-
ftibile , c^ vertuntur in materiam glutinofam , V aquofam , qua
decidens ex Tefta lucebat fpatio viginti fecundarum , Eiufque_>
lux erat violacea non abfimilis fulphuri accenfo . Obferuauit
infupertunc Vermes illos corufcare , cum Oftrca excufla , ipfi
decidcrent, & irritatos , vcl lucem non effudifle , vel quafi mo-
mcntaneam breuique illo fpatio , vna cuni luce vitam de*
ficero .
Vidit Cardanus in fpinis nonnullis pifcium inmari Britan-
nico Scoti^e lucem , di carboni accenfo con/imilcm ad quinque
Hifl,B«. ^^^^ fulgore protra^tum Gcorgius Margrauius narrat de Pifce ,
quem Bra/ilienfes luruucapebam appellant , feii Itaiaram ; de_>
Cruftatis Leo Allatius , qui ad Licetum fcribeas , dixit : ad il-
lorum lucempotuifle caraderes legendo percurrere . De Ru-
bri maris Ortreis ^lianus refert, & de Pirce,quem pulmonem-»
dicunt obfcruauit Bellonms, de Lncerna vero cecinit Lippius •
£ft mibi Lucerna pif^isy quod lingua refulget •
Si nociu afpiciaSf lumtna vera putes •
Et Malatefta .
Opufc. de .^uefto quando d^efiate piii ferena
fifc c,j, Sptende la nottCi e fonda piii tranquilla
Vibra la lingua fua, da cui balena
Vnfulgor-,chefu*l Mar fpejfo sfauilla .
Dclphini ocufos hi confirmationem Oppianus affcrt , &
de uonnullisinimanibus Cxtis Olaus Magnus, quorum oculi iii
circumfercntiam cubitorum decem extendebantur , & de pupil-
t h ha ^^ ^"^ ^^ ^^^ * ^"^ rubrumt & flammeum colorem referens A lon-
naViepc ^^ ^" tenebrofts temporibus inter vndas veluti ignis accenfus pi^
c,i, fcantihus apparet . De Sarmatica Cochlea prster Teustum , tc-
Per'Iib.»4 /tarur Perciis.
lam vero tam prodigiofaz lucis caufam inquiren^ prxfatus Bar-
tOiinus,cor;futatreIiquas,quaB i multis circumferuntur rationcs.
Aique in prlmis cuilibet conrradicit , qui dum lucem , ab Ani-
malibus cmananccm, tanquam miraculum admiratur ,eiufquO
Aii<5tcr(m Dei m foli.m cfle fibi fuadens , cxcludit ab cius con-
fbiiio Naryrani • Sernndo loco contiadicit a^ nofoenti huiuf-
niodi tffcctum a Cc^elo ; cum hcc fit caufa extrinfeca vniuerfa-
lis, ^v un.cra, potens difponere coipus intenus, illudqucj
altc-
PROBLEMA XXXIV. 455
alterarc, remoto humore impediente , quemadmodum ex Plinio
nouimus , plantam Ni£tegrctum ctiebus triginta exficcatam-j
ad Lunx lucem fulgerc ; ^ luccm commodare , vt cuenit in-»
Bononienie lapide minerali . Neque fubfiflit Georgij Reifchij j^.^ .^.
dodrina, aflerentis lucem animantibus communicatam ab igne; marg.p^^J
hoc cnim po/ito,poflct vt ignis extingui ab aqua . Itaque in exa- iof.tcaa«»
menvocat: An immediata lucis huiufmodi caufa fit putredoj «•»«>.
vt afTerit Ariftoteks ; quamobrem multa ligna piiciumquc»
MonnuUi non lucent, antequam putrefcant. Et Galenus *• Equi-
dern vidi, inquit, Cei' mbavum flercera , ob putredlnem accenfa^ Lih deaf-
aYfiffe . Idcm de Lan pyin.ibus Efichius affirmat. lampyris eji Jjf^T.jJJ^
animalculuMi ex fluppa , feit fa^mentis nathm ftni duhio propter ^^ ^'^^J^
futredmtni an*€cedenttm . Veriim ita philofophando, obuiuiYLj £)c Lamvi
non eft explicare moduxn, quo ex putredine oriatur fplenuor . iridumgc-
Exiftimant nonnilii gigni excalore atque huniiditate ; nempe ncrat,
hic exfcitatur ex h.imidis dcnfifque corporibus,ficuti frumentuni
ac fa:num incalefcunt facilius , fi humefcant , quam li exficcen-
tur . Quare docct Varo , in curandis ecjuis ne vngulas combu-
rat flercus in fiabulis cauendum efl . Veiiim hoc fultineri non-»
poteft ; li enim in caufa efictputrcdo . videremus in omni par-
tcpinguis corporis purrefaciioni obnoxij lucis generationem ;
&quia nobiliorcm feipfa efftdum caufa generare non poteft ,
inquir Bartolinus : proptcrea ex putredine lux oriii non potcft «
Putredo igitur id folum efll' it , vt in fua pnncipia refoluto com" lib a;
pofttOyVel ad mimmum dftri^a partium vnione laxatojtatentia /«- c j*
rninum femira cb eUrhentorum miflionem., fupprejfa tjuidem tictL^
genita libertati fua reddat , quo pado a putredine fciundtis
partibus alicuius compofiti infecta non pauca ex ijs feminibus o
antea femifepultis generantur ; propterca non ex quocumque
mifto ineftpropria miftura apta ad fplendorem. Mulro mi-
iius id dici dt Bellanis potcft, quia illorum humor , antequain
putrefcant, corufcatjimo ijs corruptis, corrumpitur Lux,
Excitatur aliquando flamma, & lux , ex attritu duorum-»
corporum , vt ex calybe cum filice , & exarboribus vento agi-
tziis^mutua dum inierfe ramii flirpefnue teruntur ; nempe nio- lucret.jl'f
tu illo excitata in fliimm^m fpiritofa iul^ftantia, fic confricatis
cquis , & ex eorum pelle ffl latis fulginofis excrementis , po-
rifque curisapeitis , euaporant fpirirofsE partes in fcinriHas,
quemadmodum etiam ex Felis pclle. Ita in puella quadjjm. , , pall fparg
in^uir, Faber obfcruaife fe dum pectine crinem euoluerct, deci- €,15.
duas
i5«? PARS TERTIA.
iduas iii eius finu fcintillas , quafi cadentcs ftellulaj ; quo poN
tento Puella perterrita, deliquium fubito paila efl , mox animo
ere^a, vbi ab eodcni Fabri porrenti caufam excepit . Verum_»
hxc etiani caufa cxtranea eft , ncque afFcrri pro Ballanis potell
fulgurantibus, etiatnfl uullum patiantur atLriruin .
Suppono propterea quod afierit Bartolinus in iingulis cor-
poribuslucem aliquam contineri, concludique a generante . feii
produceate congenitam , quemadmodum in fiiicibus , inquic
yirgilius .
£iiej(i,),#j ^<^Tunm femitiA flammA*
Abfirufa, in venis filicis ,
Qux pro opportunitate loci, temporis , cv' conditionum fe pro-
; dat (prjEtermifla hic quaeftione, vrrum adu, vel virtute, flamma,
illa contineatur) & nono Problemate idem Bartolinus aflerit
hanc obreruaflc, vel in ipfa maris aqua, ex qua edudo Itrophio-
ioj aquis immerfo , Jiod:u erumpebat fulgor; quod ipli argu-
mcnto fuit , in ca imbibitum effe humorem oliginofum , ful-
phureum, falfumque facile abeuntem in flammam, qua de caufa
Sc^.tj; dixit Ariftoteles ' Aqua Maris diificilius igiiem iuftbciiri.
Pffobl,i5, Inditis -crgo, & immiftis faxo ; quo gcnerantur Ballani ni-
rroHs fulphureifque fpiritiUis , quod euinci poteft ex eo quod
ferro in frufta concifum , mincralem cdorem exhalat quafi
cornu in igne vfti : diccndum eft , Ballano ipfi immiftos efltj
huiufmodi fpiritus, codemque aquis edud"*^, & fublato impedi-
mento denfi, & frigidi ambientis, eos facilc erumper^ , & quia_*
ex conftitutione Naturjr facile concipiunt ignem , vel ex tenui
calore aeris , per quem tranfeuut , vel exinotu ipfo,quo tranfpi-
rant,acceiiduntur , & luc^nt , eo pado quo fupcr carmeteria , &
cadaucra pendcntia cx patibulis, ignis ille appatet, qui d Meteo-
rologicis dicitur : Jgnisfatuusy & ignis lambens , compaciius fu-
mofitate fubtili , & cxhalatione vifcofa, ex ratione coufimili ac-
cenla fplendeutequc*
PE^ njS^ &Mr ^^^ ^t|t 'iTS
PRO-
PROBLEMA XXXV. 257
PROBLEMA XXXV,
Cur in tanta colorum varietate , Cochleas pi-
durantium rCxruleus nung.uam
. appareat? ■ ■ >' .
COlor, vulgo di(flus Cyaneus, vocanir etiam Vltraiparinus ,
vel quia , vc exiftimat Brafauolus intenfior efUllo , qui ^^^
apparet in mari tranquillo , vel quia vJtra mare quxrendus eft , ^?.'^^ ^**
vc piacet Falloppio . Imo.a Latinis diclus eft C^erius , & Caerij- ftutB de^
leus , vt notat in Commentarijs fuper Martialem perottus , ex mineial.
eo fortaiTe, quod cum caeleftis fubitantia appareat', vix in terra, l »- fc^ 5»
nunquam , vel rariflime reperiacur in mari . Verum quscum- "■**«
que tandem (it nominis Ethimologia , illud certum eft, miller
nas incer Cochleas, & Conchasi quas ex diuerfis maris iinubus
potuit mihi expifcari amicorum induftria, & amor, & cx omni-
bus quas m tot Mufaiis infpexi , afperfas maculis ,• variegatas ,
teflellatas, infedas tinturis innumeris, fafcijs, 6c coloribus pig-
mencacas ; nullam vnquam deprjehendi , qux fe oitenderec ,
CiEruieo piduratam . Quamobrem rationabile dubium m^
occupauit , ac impulit ad indagandum : cur color huiufmodi ,
nequein Conchis,neque in Mari appareac .
Non me iatet indagare Naturam , Originemque colorum
cffe : omnium Philofophi^ fmium difficillimam , vt Sealiger ad- ce^i.nj,
notauit : temerarium tamen non elt , circa id phiiofophari ;
ciim non lit impofTibile fcitu, id totum , quod eftdifficile ex- ^^*"^,
pioiaru , atque vt alibi diximus : fterilis eit volupcas coatem- ^^*^' '^ *
plandi Nacurae opes , vbi ad illorum caufas indagandas non_j
progreditur raciocinatio • Igitur antequam ad CiBcinam cc-
ioris casrulei iter infternaiTiUS , ne a recto tramite aberremus ,
cbiirmanca (unt ronnulla , quibus altero veluti pede poffi-
mus conliftere , altero fselici traniite ad terminum vfqut^»
progredi . Reietta igitur primo , vc ialfa fenteiicia Epicureo-
ruai, atque Athomiftarum, qui in abfentia lucis ,.negabant eife
coipora colorata, aflero cum Perypateticis : colores luce qui-
dem detegi, non tamen femperiuce generaii . Sunt hi fjepifli-
2j8 PARS TERTIA
me qualitas inha;rens,permaiiciis propriaque reicolorata! . Pro-
priam dixi, ac permaneutem ^ cum aliquando accidencalis ik ex
diuerfa commiflione proueniens , atque ex mera difpofitione.?
partium diuerfa , color vnus abeat in alium , omnino oppofi-
rum, vt in prxclara expcrientia , tnnc adtiotauit Boiles , curtLj
Dc color P^^ vitrum abrafo nigro ofle in flamina tenuiifima diflrado,illo-
|>3r,t.c«i4d rum maffa apparuit alba , non fecus, ac papyrus ipra,&: cseruleus
puluis, flauo commifhis , in viridem colorem euafit • Aliquan-
do etiam accidentalis ell , quia agente extrinfeco potefl facile
variari. Itamutatur color m Calybc, igni attemperato , abiens
€x auro ad nibeum , exrubeoad violacenm . Iraadmocis igni
Conchis Peclinibus : prscIarifTlmis coloribus infecftis , viJi
cgo> colores euanefcerc, 8c purpurinis,f]auis,& violaceis fubfti-
tui c^Iorem pallefcentem , & cinereum . Qua de caufa Arifto-
iQre'^ tcles innuens colorum matcriam : Porro, inquit ^qu^tinguntut
omnia colofes a tingenttbus fumunt y midta enim flonbus i tena
nafcentibusy & radicibus tinguntiir,& corticibus,\& lignisy & fo"
ItjSi&frttciibus ; pr^terea muha terra , midta fpuma , multa &
atramento-f quin ctiam nonnulla Animalium fuccis > alia vino >
ifuadam fumo, alia lixiuio , multa mari , ceu ptli maritimorurfLj ;
Se(3:»?8« etenim ht a mari rufi euadunt ; & alibi y vltimihuius effecius
ProbUq.t* caUfaminquirenst dixit : ytrum, quia marefua falfugine calidum
& fquallidum efi, tale autem quodquc pdos conficere rufos poteft,
vt lixitiiay aut auri pigmentum . Vc nono capice aduertimus , de
coloribus in vniuerfum loquentes . Atque mutationis huiuf-
modi fiunt in coloribus , quibus delibuta efl fola fuperficies ,
vt incVi^ione frudtuum, calore Solis, ac tempcftate maturefcen-
tium, ibidem adnotauimus, & in ipfo calybe, vt viola colorato ,
manifefte apparet,fi per medium frangatur.Aduertendum fecun-
doy colcfrcm permanentem pioprium, vt i\\ gemmis,quem fem-
pcr videmus rubrum in Pyropo , viridem in Smaragdo , casru»
leum in Sapphiro , prouenire praecipue ex admiflione humorum
materiaequc vniuerfK, quibus componuntur, aut aluntur corpo-
ra colorata,vel fint Mineralia,vel Gemmae, vel Glebse, vel Vegi-
tabilia, vel Animalia .
Qu^ autem fint magif!eria , altcrationes , concofliones ,
ylrefque Natura» , in hoc opcre nobiliffimo pingendi , diximus
arcanum effe folis Angelorum intelligentijs peruium , ciim toc
ipfa, ac tam varia fint gradii numero, & excellentia,quam mul-
ti colorcs difcolorcfqac tindtur* fwnt , quibus ci:eat*c fu biUntia:
ap.
PROBLEMA XXXY. 259
apparent iafeflae . Pofle tamen a nobis principes caufx agno-
fci, quibus Natura vtitur , tanquam officinatoribus ad corpu^
onuie coloribus inibuendum. Perfuafum fibi voluit Paracelfus ,
idquc in examen vocans» iuxta artis chimicse magifterium_^ ,
agnofcendo in rebus omnibus tria ccleberrima chimicc prin-
cipia hypoilatic3E ; Salem, Sulphur, & Mercurium, fcilicet Salis
nominc fpiritum acidum corrofiuum ; Sulphuris vero fpiritunj
ficcum, ac penetrantem, ac tandem pro Mercurio , vaporem hu-
midum,ac tenacem docuit: co/ore5 omnes ex fale prodirCjquando-
quidem Natura colores potrahit ex fale,cuiquefpeciei dans illum,
qui ipfi competity tandemque concludit ; itaque quippi rerum om-
nium corpora cognofcere vulty huic opus eflt vt ante omnia cogno^
fcatfulphurtqni deftderat nouiffe colores-, is fcientiam j/lorum petat
dfahi qui fcire vult virtutes , is fcrutetur arcana Mercurij . Sic
nimirum fundamentum hauferitmifieriornm in quolibet crefcenti
ivdagandorum, prout Natura cuilibet fpcciei ea inge(ft .
Alij figuram corporum Sali tribuentes , vt didum eft Pro-
blemate XIII, colorandi facultatcm proprio fulphuri tribuunt ,
hoc eft alteri ex principijs componentibus mifi:a,in quasfinguU
pofiunt refoJui . Neque fallax meo iudicio eft argumentum ab
cxperientijs depromptum , atque ne alibi expofita , iterum pro-
deant in fcenam , audiamus Chimicos philofophantcs ad expe-
rimentnm Feburij Chimici Anglix Regis , qui : falem Tarta-
ri lixiuium, eo vfque prouexit , vt in vitrea cucurbita fubliman-
do, alte exurgens germinatiffimam vuam ( ft colorem exceperis )
piira fmilitHdinem referret . Qujd ergo mirum (ipfi dieerenr)
ji vna cum Vuae figura , Vuai color non gignitur ? Pendec
hic cx fulphure, illa ex fale. Primum maxime fpiritofum fub-
tilequc ad omnem fegregationem , vi ignis efte(5:am, fe fubtra-
hens, totum euanuit in rartari calcinatione , alter vero conftans
parte magis terrea, ac pingui fubfidit in cinercs .
Si ratiocinationem hanc longius protraherem , extra pro-
pofitum argumentum abducerer , nequc curfim Audorum feiu
tentis in diuerfa diftradje exigi poflunt adtrutingm . Imo, vt
aduertit P. Bartolus: Imptefa dalle piit celebri Academie dc-j n tQj,- c
LetteratifChe hoggidi fiorifcono farebbe : 1'applicar concordemen- ^.^
te per alcuntempo 1'ingegno , e la mano intorno d quejiafola fpc- 21
cie dilauori ,che tutta i ddla virtit formatrice defali .facendcre
cgni poffibde varietd di fperien%e rettificate , e ficure , E ne ha-
rebbe il Mondo nonfen^a gran merito , e pari gloria degli /lutor:,
K k Z vr.a
C"0 J,. CtiCU
26o PARS TERTIA
vna dellefiu, fplendide, e miflertofe parti della Fjlofofla nafurale ;•
In re noltra fatis efl fcire : Coiores multos ex Salibus proli-
lire^quod curiofis experimentis intime profpexitJSoiles. per-.
ciirrat norceadi cupidus eruditum tractatum , quem de colori-
bas infcriput i cum ab iniHtuto meo maxime alienum /it ab
alijs euulgata in paginas nollras tranfuehere, kd illud folum^j
inquirerc, quod ali/s , vel menti non accedit , vel calamo noii.:»
excidit, ncmpe :cur cjeruleo colorc non appareant Cochlea: pig-
mentatse ? Antequam cominus rem attingam , prsemitto id
quod contra Paracelfum Boiles idem aduertit : Natnpe', vniuer*
faiiaprincipia ad obhVmandum veritatem indagatam , inniti
experientijs aon pofle , adeoquc fales non fulBcere ad gcnera-
tionem colorum, cum hi, pendeant a Nutura corporum liagii-
larmm, qua; pinguntur a falibus quod euidenter oftendit,quan-
do vno eodenique fpiritu acidi falis flores noaiiulli crocci co-
Exper,a7«i loris fubalbum induerunt , & croceus i^os Rubbias euaht in_>
»5i» rubrum . Sic eadem vi exficcatiua ignis colore rubeo lateres
imbuuntur, cinereo lignum, croceoplumbuiu, ferrum violacco>
quod Sancfto Ifidoro argumentum prxbuit exillimandi colores
L\bvy, perhcipotius calore, quam generari , ideoque ait Colorcs di£l$
^f«S'C 71 funtqjiod colore ignisj vel Solis perjiLiantur .
His praelibatis , qua/i ex Imiine progrediar ad examcn co-
loris cseruIei.Apparethicnatiuus m Frufiibas, FIoribus,Mcrbis,
Liquoribus, Auium Pennis,atque Lapidibus,non tamen in teflis
Teltaceorum, /altem non in eo gradu tinjfturje exuberancis , vt
in Floribus, Pennis, Lapidibus ; atque,vt hoc arcanum Natura;
intime perfcrutctur pulcherrimus eft m Saphiro, Orientali gem-
ma , quam Indi Calecutani, Cananores Zeilani , & Peruani ,
apud quos generatur , Nilaum appellant ; apparet in lapido
Zaphirino vulgo ditto Lapislazulo , aut Turchina . Atque hu-
iufmodi lapidcs , tefle Plinio Theofrafto ,& Difcoride Audo-
ribus cruditiffimis;, ^ accuratis Natura? indagatoribus, gignun-
tur in Metallorum fodinis, ac pr^Ecipue cupri, auri , & argeati ;
l;b.5.dc3^ quod adeo certum efl , vt Agricola fignum infallibile dicatau-
fe mctall, ri, vcl argenti ibi efie, vbi cxruleus apparet in tcira. Et quia^
Zaphirinus auri , vel argenti vcnis femper mternitet , Mefues il-
lum inter ftcllatos lapides numerauit • Ita inSile/ise Oppido,
quOQ Golderbergum a vicino monte auri feracc dicunt,per-
feclifTimus gignitur . Prope Cyprum in cauernis, maris impetu
excauatis referc AgricoU vna cum fcracib us metalU venis gigni.
lam
PROBLEMA XXXV. i6i
I^m vero fi \n lolis metaIJorwi>i..Fodi!iis ,: <5i iiou alibi ge-
neranrur lapideS) caeruieo illuilrati, dicendum conrequenter eft, ^
inefle ibi m.iteriani , -aptani ad colorem hdwc producendLinx-» ,
cui a raritate pretium aiigetur. Exiitimauit Agncoia iuiius ge-
lierationis materiam e/Ic metallum ipfum , & caB'uIcum tunc
gigni , quando fpiritus aliquis falis acidi , &corroiiui illam-»
corrodit , & quemadmodum in.jaitilie, fi [hcchs vehementer
acidas conclufus circumfieterit tzns materiam ipfam erodens erw Lib ?id»J
gin€m ejjicit , Ad cuiui generationis experienttam Natura nos oniicauf,
excitauit dicimi^fque conficere tam erugmein -rafitem qua/u e^ru- *"^'«^'^'
leum . Atque vt hoc dilucide appareat,digna runt,qucE in Thea-
trum dedit experientia , varijque modi , quibus ars extra fodi-
nas tam illullrem colorem comparat /ibi . Ec primo quidcm_j
extrahitur ab argento, (i argcnteae lamina^ Mercurio prius im-
merfae ponantur m vafe , vna cum lale ammoniaco in quantita-
te noa exigua dilutoaceto , ita tamen , vt iamina: non lint vafl
immerfsE ; mox obcuratp per dies aliquot vafe tumuletur fub
flercore equino, vt Cardanus docet, ijfdemque tandem e flsr-
Corario illo tumulo erutis, eradatur Tartarum illud, quo appa-
rent circumueftit^, quod aqua puraablutum , poftquam igne ^'b.f.di-^
prius incaluic, in cae^ulenm niridiflimum tranfit . In arte vitra- ^"'*''"
ria alij fibicomparant Mercurio, Sulphure, & Ammoniaco fale,
ignecalcinaris ,quo vQ.iecaeruIcus f.imus euaporet. Confici-
tur nitidinTimus xris ^nigine, vna cum Ammoniaco fale , flcr- ^§''*^^'^i
quilino fepuUis , & qaidcm mihi contigit id obleruate , quod foml."'
poflea adiioratumab Aquitonio inueni, nempe seris serugincm
aceco acidiflimo, Sc ammoiiiacofaie ebullientem , cseruleum in- ^P"*^'"*
duere, & viriditatem fuam omnino deperdere j gignitur eciam ^"^*^^'
cx laminis seris, infufis oleo ex Calchantho, vrinse fpiritui im-
mifio; aqua ex viua calce fale ammoniaco diluta, intra vas
^neum collocata c^sruleo colore tingicur , Laet,qui hoc do-
cet, addit : per elambicum difHllatis floribus Anthemidis, vna J*^-^'*'**
cum fpiritu Terebinthi,faIisammoniaci , t^^aqu^ m vafe a^neo c!»!!'^^
•apparerc innatans aquae oleum fimile oleoex faphiro , eumque
coloremex fale ammoniaco prouenire, qui exsercfugens co-
lorem, oieocommifcet . Igitur ex his omnibus experimentis)&
artis induflrijs argui-poteft abfconditum magiflerium Natu-
rx, cuius peritia , vej in eo maxime /ita efl , vt fcite applicet
aciiua paffiuis iniUtuta vero quamuis praemanibus habeat re-
rum caufas ip/i ignotas , effedus quamplurimos arti inter-
di-
%6i PARS TERTIA
dicit, qul cx (Huerfarum rerum applicatione rcfultarent. Quam-
■ obrem fentiendum cft , ad generationem caerulei i\\ lapidibus ^,
requiri fcmper combinationem materix metallicjc^ falis acicii,
corrofiui , & potentem calefadionem , vel ea fiat vi ignis , vel
fpirituum fulphureorum , & falnitrofori:m in cppoituniscir-
cumftantijs calorem facile concipientuim ; atque hoc ita ob-
firmato , ftatuitur Opinio Vvillis , affirmantis ex fulphuribus
pendere colorcs . lam vero fi ex terra nos transferamus ad nia-
re, hic linc dubio fruftra inquifitio fiet de coloie ca;ruIeo in-»
lapidibus, &: in feptis Teftaceorum , quse conucniunt in pluri-
bus cum lapidibus. Si ca^ruleus lapicJum neceflario fupponit me-
talli alicuius geuerationcm , vt cxadduftis experimentis con-
ftat ', in eo ccrte metallo requiritur calor penetratiuus mate-
t\x difpofitaj, potens illam concoquere, fermentare , & in me-
tallum tingere ad menfuram difpolitionis , qusc inefl metallo ,
in quooperatur . Atque hic calor a Chimicis dicitur Sulphur ,
''fiMeteor. qno nomineiuxta mentem Ariflotelis intelligitur vapor liccus,
& fpiritofus, qui ctiam Auripigmentum dicitur a Gebro, & fe-
quacibus\ vtaduertit Falloppius . Et quiahoc fulphur non re-
Dercine- peritur in Elemento Aquse, humiditate , & frigidicatc fibi con-
• ""' gcnita iliud dilfipantc, acpenitus extinguente , excludic ctiam
ab Elemento illo generationcm omnem metalli , adcoque tin-
ifturam omncm cscruki in corporibusj vaflo illo Elcmento ab-
fconditis .
Verum' quia apparet exdi<ftis fpiritus acidos , corroden-
tes, ^ falfos conducere plurimum ad cjcruici tin<liuram, quan-
doquidem ex qualitate metallicarum defe<flu fieri non potcfl
in mari tincluta exuberans faphiri, cxaminandum fnpcrefl: cur
faltem in gradu magis rcmiflb ^^■Z'^^^'^ non poffic in mari , y\\<\t'
quaque acido, & faInitrofo,ade6que Teflaceorum feracisqur.lis
apparet infrudibus nonnullisjin plutimis fiorious , ^iw varijs
auiumpennis .
Parcm explicat^ quacftioni difficultatem patitur du-
bium hic propofitum, atque intimc infpejfiis vafliJTimis offici-
nis, in quibus qualitates , quas occultas dicimus , vtpoce intel-
ligentijii noflrse non perceptibiies , operantur magiflcrio artis
ratiocinationemnoflram cludentis , fubl^rip/iifem , manu(quc_>
,,, dediflem Arifloteli, vbi dixit ; ,^cmadmo(ium yefpertilionum
oculi f€ habent ad lnmen diei , ita intellcclum anim(CnofirM ad ea
quA omnitim fnnt manifejiiffima fe babere .
^ Re-
C. I
PROBLEMA XXXV. 253
Referunt fxpe carpora omiiia proprietarem Solis , ea
magis luce iua imperuij obtutibus , quo magjs peruia oeulis
illa eft ; lam vero ii caecutmuis iii So!e , vt quicide coloribus
iudicarem ? Prouidentiffime conlliruit Deus , huinauum inge-
nium fupra fe , & fupra omnia eleuatum deprimi pondere.?
ignaui^e fuse , quam experi:ur maximam , vei in quouis exiguo
Naturcs opere , etiam cum illud aggreditur exertis omnimodis
conatibus philofophandi .
Magiftra tamen experientia , vel in nubilo , Sc in tenebris
multa diguofcimus . H^c aucem docuit me , cseruleum quem-
libet ex aliquo minerali metallico expreifum ; comparari fem-
per, tum ab Arte , tum a Natura , mcdio aliquo corpore falfo ,
& acido : ficutautem verum elt hifce corporibus comparari ;
ita veriffimum eft in ah'o quocumque corporc defbui ab his
eolorem huiufmodi . Mihi hoc manifelle innotuit cum diuer-
fis quatuor liquoribus, acido, fallb, & corrofiuo , nempe fucco
mali limonij, aceti, vrinse, & aqua ex falnitro confeda . Singu-
lis adfperli vno eodemque tempore , mox feiundim particu-
lam Bombycini caeruJei , pennam colore ccelefti nicidilJimara_j,
cxiguam quauticacem ludici, nempe fucci ex herba Gaflo, cum
tnodico pulueris csrulei, qucm communiter Encauftum dicunt,
confldtum in olficiius Vitrarijs ex laminis xreis . lam vero
ab hifce corporibus falis, & corraliuis , deftru^us omnind fuic
casruleus proportionato tameii temporis interuallo pro minore
a6tiuitatecuiufcumque,prascerquam iii Encaui"to , qui fuurrL.»
femper colorem retinuit imo nitidiorem imbuic aqua fbrti im-
merfus, qux vtpote vehementior , caeruleum confumpferat in_,
penna, in Indico , &: in Serico . Eamdem Metamorphofim iii_,
Floribus obferuauit Boiles , cum repetitis cxperimentjs cdidit :
violasr carrulea? fuccum mutari in rubruni ex" falibus aeidis , ExperiiRp
nempe ex falis fpintu, calcantho aqua falnitrofa, aceto, & falio
bus volacilibus Animalium nempe ex fpiritu coniu ceruini, vri-
nat, falisammoniaci , &fanguinis, quemadmodum etiam ab
alijs ialibus alcalizatis color ipfe viridis transformarur.
Supererac examen iiquorum , qui cceruleo imbuuntur a
corpore aiiquo , nullo adiutore metallo. Quando autem mihi
cx proximo comparabain voluptatcm illam , cunc perceptani_. ,
cum experientix magifterio edodus intelle£tus , aliqaid cle no-
uo addifcir, inueni illam mihi comparatam a prsefato BoilcLj,
didiciquc vrincs fak fuffufo , colorcm f?auumaqu« impcrtiri,
qux
toi
2(J4 PARS TERTIA.
qux aiitea c^ calchantho cxrulea appflrebat . Pratclarior vlfaj
cil: mihi aquse transformatio csrulco infeda: cx iigno nefriti-
co mirabilli . Mexicani,apud quos iiafcitur, dicunt illud Coathl,
Artjinag. ac Zlapazathi,& prxter Kircherium dicit Monardus illud ipfuni
jj*|'j, Vf^^quod ego confpexi , nempe , infufum aqua dimidia hora pofi
nard. hb,' mieCium lignum-, aqua c^ruleum colorem cvntrahere, qui fenfinu»
fimpl, ex intruditur pro temporis diuturnitate, tamenft lignum candidum ftt,
J«dic,c»i7 Hanc inquam aquani vidit Boiles flauum contrahere modico
accto infufo ; mihi autem limpida prorfus apparuit, vt antea,
cseruleo penitus euanefcente , immiflis paucis guttis fpiritus
fainitri. Non contentus prinio experimento Boiles, aquani-»
illam elambicco diltillauit, qua:- hmyxdd. cgicfla in elambicci
fundo nitidum cajruieum fubfidentem reJiquit,ied eodem aci-
do afperfa, fluuum repente contraxit .
Ex his omnibus accidentibus , ac transformationibus ob-
feruatis in cceruleis coloribus , quibus fuere imbuca pauni , flo-
res, herbje , liquorefque, videor niihi habere pre mambus argu-
mentum fufficiens cauf«, cur in Teflaceis non appareat color
huiufmodi? Non folum h^c fale marisfepulta funt, fcd confla-
ta ex materia multiplici falfa , nitrofa , acri , & coriodento >
tam in teftis , quam in carnibus, vidclicct plcna qualitati-
bus oppo/itis gencrationi coloris huiufmodi ex raritate fua-i
pretioiiliimi, po0unt autem foiiim apparere ijs omnibus colo-
ribus pidurata,quibus non contradicit , imo maxime contert
fpirituum falnitralium.Natura. Interroganri vero . Cur hanc
potius, quam aliam Ipeciem induant coloris , fiue cx fulphuri-
bus, fiue ex falibus, fatisfacerem refponfo ailato a Boile , accu*
Experim. ratiflimo omnium indagatore Colorum Natura;,nemp^ j Refpon^
4oj fum dare, qued fatisfaciat meum ingenuh fateor inaeptuin ba^sntuf
fupergreditm ?
M^^@d^
PRO.
PROBLEMA XXXVL 165
PROBLEMA XXXVI. & Vltimum.
An a Goehlea Venerea , quam Echeneidem-, >
feu Remoram dicunr, poflit Na-
uium curfusretineri.
OMiies conueniunt - Viuere in mari Remoram , quam Grae-
ci Bcheneidem d retinendis nanibus dicunt , Latini vero
Eemcram a, Memorando^ Non omnes tamen in eius defcriptio-
ne conueniunt . Mutianus poft narrationem Nauis a Perian-
dro expeciitae, vt in fecunda partereJatum eft, in medio curfujfeii
improuiso retentge , dixit, prodigiofum hunc effe<ftum tribu-
tum fuifle,vni Cochkae-quam ipfe Muricem appel]at,verum dum
aderit : earn latiorem purpuray neque aperto , neque rotundo ore,
neque in angulis producente roflro,fedfimpliciConcfjavtroqu€^
latere fe colligeme y inde arguit KoiKleJetius » fuiflb Vencrearn-;
defcriptam a nobis num. 23 i. Claf. 3. PJinius cum narraflet : ^-'"'^' 5^*
NauJgante Antium verfus (nunc Neptunum dicunc) Caio Cse- ^' ^'
fare Caligula m triremi , quam remiges quadringenri impelle-
bant, addjt : cApit fiare nauigium: cumque plurimi [^(q pro-
ripuiflent in mare, ad caufam ram improuiii euentus inquireii-
dam : circa nauitn pifciculum inuencre adJmrentem gubernaculo ,
cflenderuritque Caio ^ ScaVibit relatamora nauis Antoni; pu-
gnatoribus eius fuppetias ferentis , dicit -. ^i tunc pojiea^
videre, de eodem pifce Joquens, eum Limaci magn^ fimilem ck-
cunt» Affirmantalij cubitum magnicudine excedcre , & Anfto-
teles eum efle ex genere Pifcium inter faxa viuentium .
Dubium omne ex animo abrafiilet , fi figuram ilJius , &
lineamenta adumbralfet . Verum fuerit hoc negiectum , vel ex
incuria, vel ex imperitia, nobis ille cxco quodam modo eft in-
indagandus ; atque in tanta euentuum diuerforum varietato,
nil aliud certe nobis afflatur niii , Remoram pifcicuJum efie ,
tanta vi praeditum, vt torporem , ac moram ini;cere ingentib^:s
etiam nauigijs poffit .
P^^fi<i £cheneisadefl,mirum \ morapuppibus ingens ^
Cecinit Ouidius , eueiuum ade<^ infuetum adniiratus, kd mrLj
L I vltra
Z66 PARS TERTIA
vltra progreflus eft ad diTciitieiuItrn . Vtrum euentus lllc vc-
riraii innicatur, & quo id p.afto po^fK coatiiigere ; Pliaius exi-
ftimat noii pofle rationeni afferri, eurnque effejtum > fpome fao^
oicuYfere^immenfum potentU occuhs docimentum • Scaliger etiaiii
occulre id tribucns qualirad, dixit, Tcmerarium efle ilUm ia-
quirerc . Qjemadmodum eaim tcrra ia centro coaiillric Mun-
di, pondenbus librata fuisy Coelum vero Tua fe iiper; vertigiao
circumfertur; ita quibufdam corporibus indh poteatia mouea-
di,vt ia nugaete ferrum mouente ; alijs vero iaell priacipium
quicris iinpcrtiendr, iater quce Echeneis receafeada efl: , quo
pafio pifcacoris maaum torpedo reddit immobilem , quam-
uis non illam attiagat « Quod fi non qu^ricur : cur frigus
opponatur calori : ita inquirendum non efle ; cur corpora ha-
bcntia in fe principia motus ,& quietis , alia motu impellant ,
alia quiete fiftant. Decur totum Scaligero, negare tamen ill^
non potcrit : haud fruitra iuquiri : Nuai pifcis huiufmodi paU
/it has vires exercere ; dum non ica oiiaibus obuiunieil", ab
eo rtaues /illi, quemadmodunt caiorem oppolitum frigori cer-
tuni eft apud omues •
'GilHus curiofas indagaror Pifcium Natiirae, de Echeneide
Apui Gef loquens : Echeneidem , inquic, non vidi , neque ex quantHinlibet
*'^'', i"^ injinitis percun6iatus fim , qucTnquam pifcatorem inuQnire potui >
L\'odL>' quibnnc ipfim h:icc£t:ate vlderit , Adannis Lonicerus abijt in_,
eiiiiit^ eamdem fententiam, addirque (anapiid fe verum deputauerit :
an vero ad ingeniusi difputancium fibi referuauerit incertum)
fletiiic Periandri, 5c Cai; C^efaris naues, Reniora deteatas,pras-
fagium fuifle euentus futuri; quamobrem fletit altera, inquit
ipie, tamqucim indigmm iudicante Natars komini id quod confer*
ftationi ipfius donatum cffet auferri •
Alcera vero quia eadem Natura optabat: (futura Csfaris
csede priecognita) ab ipfo mdum auertere , atque d cnrfi inf^u-
fio, & infelici reuocave . Verum hoc efl humaaorum cuentuum
arbitriuni , &imperium Fato , & Fortunaj committere , quod
Etnicum eft , coeloque elementari mirabiles illas virtutes tri-
bucrc, qua,' tam varijs eucntibus vitam diliiagunt a primo , Sc
inaufpicato nafceatis momento , exindcque prccdivftione ante-
uercere , quas pollea rcfpondenc euentu, fp?dra,& vmbras quafi
venari , funeflorumque eueatuum terrorem anticipare ; philo-
fbpho non deliranti incumbit ftudium , intimas rerum fibras
fcrucandijvc e propinquo vcritatem quafieripoteftinfpiciat,nec
PROBLEMA XXXVr. ifi;
pro libito fabulari credula facilitate amplectcndo qiiidqaid fe
menti offert veritatis larua perfonatum . Proponit hoc Pro- Tn meehs^
blema Ariftoteles , difquirens : qua vi pifciculus tam exiguus ^**^^®.
poffit , tam ingentibus nauibus moram inijcere ? Atqne hoc
fuppofito tanquam certo, conatus eft , dubium omne paiitata_>
diluere, quis in ipfa Naui (t{Q ofFert . In ipfa, inquit ille, tam
exign^ niolis gubernaculiim minima vi circuma<ftum poteft
nauem totam dirigere , & contorquere ; in eaque non immoto
gubernaculo, fed hinc inde conuerfo fiftitur motus, & curfus ,
atque in vniuerfum vcrum eft • Motorem collocatum in extre-
mitate corporis moti, pofle mouere facile partem alteram eiuf-
dem corporis, atque hoc non aliam ob caufam. Nifi quia in
rebus fe mouentibus , prima pars fertitr celerrime in extrewa^
tnotus rtmiffione , quo pa^oin tjs quAferuntur in fine cefjat impf-
tus 3 vnde poteft facile remoueri, ac retardari • Ita clauus infi-
gitur puppi Nauis extrema , quia poteft facile contorqueri ,
6c idcirco puppim mouere , qu3s incitatur motu tardiorcj ,
quam Prora , ac propterea minus renitens motori i quo fit quod
Pror^ moueatur , & ipfa ad motum gubernaculi in puppi . Ex
his omiiibus infert Philofophus : polfe etiam Echeneidem Na-
uis gabcrnaculo adhserere, & pernicitate motus huc illuc impel-
lendo corpus ipfius , ambiguum motum proras imprimere , quo
nauis curfus non parum retardetur .
Bene eft : derur hoc Ariftoceli, non ideo exratiocinatione
iila euidenti argumento concluditur de Echeneidis vi,contra-
dicente hiftoriarura fide • Plinius ait : cirta nanim adbarcntcm
gubernacido , inuentam fuiffe Remoram . At Cardanus afierit :
curfum illi inhibuifle, fundo inha:rentemi Plutarcus vero lateri. *^* fyrapo.
Neque foJuni afteritur : curfum nauibus inhiberi, fed immobi- * ^*
liter iifti . En ex ipfo Plinio defrriptam hiftoriam : Paruus ad^
fnodum pifcis Echeneis ( ruant zienti licet , & procelU ) imperat
furori^virefque tantas compefcit & cogit (iare nauigia , qucmodc [. ,^'^.''^
non vincula vlUj non anchorfi pondere irreuoc&bile iaBa . InfrA- ^
nat impetusy C?^ domat Mundi Kabitm , nulio fuo labore , non re-
tinendo , aut alic mcdo , quam atihxrendo , & Cafliodorus : Jn-
dici marts Qoncha (imiii potentia , labris fuis nauium dor- ^^.^^.J ***
fa finxerunty quarum quietus ta&us plus diciiur retinere , quarn
exagttata pcffmt Elev/icma compelleve • Stat pigra ratis fumenti-
bus alta velist & cutfnm non hahetycui vetfitus arridetj fme ancho-
ris figitur, fine rudendb us alligatur »
11 a Pro-
j<j8 PARS TERTIA
Problema hoc fufius examinauic iii Academia Phincoma*
thematicoruin Romx fub fapienti direciioue IlluftrifliniPrx-
falis Cianipini P. Francircus tfchiiLtrdi Sociecacis Ie(a , qui
actente aduertit : Triain ali^ao corpore impellendo requin .
Pi imo aliquo pado coniunctum ede pocenti.^ mouenti . Se-
cundo niouentis partes inter i'c vnicas . Tertid mocorem eflcj
immobilem , »3c inh^erentem aiceri corpori immoto . Supponin
vlterius . Non pofle a mouente exeri vires maiores nlis , qui-
bus rciiflere valeat extremum illud corpus , cai innituntur vi-
res ilhiJ » idque praeclara lane experiencLa dciirjallrauit i cum
cequil.braco a:qua!i pondere , & homine , vtroque pendente ex
Trochlca, quamuis ille conatum omnem exhibuerit , eleuare^
nunquam poruic pondus feipfo maius , niii quaudo immotae
Trabi pcdcs infixit . Hinc non eft damnanda iadancia , qu^e
imponitur Archimedi, cumdauci vnicLi-ii pal n.ini corporis
extra Miindum immoti, quopedem figerec, fidem fuam oppi-
gnorauic, fore vt non terram folumfuo e cencro diucllerec , fed
Mundum vniuerfum impellerct . Hisrariocinando pr.-elibatis ,
argumento procedit , randemque concludit . Non pofle Ilcaio-
ranauim /i(H , qaamuis enim il!a adhserere poffic ligiio , ibi-
que condftere fine partiam fuarum difcontinuatione feiun-
dionequejimmobilis ilixz non poterit contra vehementcm ma-
xime impetum a nani , ventis, remifque propulfa , inicdtum_»
aquis Natura valde mobilibus , & ex aquis tranfeuntem ad
Remoram . Itaq.ie li M.iciani narratio vera efle non porefl
de Concha Venerea , cum ipfi apcari Ariftotelis ratiocinatio
non pofBt, ijfdem de caufispociori iure non poterit dici do
Pifce ^h eoiem exhibito •
Vnum fuperelTec : Vtrique Remorse iiemp^ ac piCci me-
morato inditam fuiflb virtutem confiftendi contra omnem-j
contrarium conatum immobilem, fine d:pendenciaa corpore,
cui ambo adhcerenc » Verum id contendere eft aperte concra_*
vericatem rationemquepugnare , docence eTcperientia , eciamfi
deprxhenfa fuilfet Remora illa , aut ille Pifcis inhajrens naui-
bus , quocumque vel leui manus conatu auelli facile potuifle .
lam vero fi manus vna potuit illam eucllere , &: a ligno , & a
mari, m non poterit eamdem abftrahere impetus conceptus
a Naiii , validilTlmis ventis plenifque velis liquido Elemento
inueara? Quamuis magnes ad fe ferrum trahat , & arctiffimo
fimpathias nodo illud fibi dcuinciac , fx liber pendet in aero
pote-
PROELEMA XXXVI, 169
poterit vtriimque a maiori vi huc illucque rransferri pro libito .
Vencis igitut propeiletur tum nauis^tum Iieraora,qu«muis ha-c
illi firmitcr adlia^rercat . Neque narratio qusscumque rei pro-
digiofse debet iidem a Pliiioropho exigere . Veriim quidem eft,
Sariium Ba'iiium, San6tumquc Ambrolium iii eamemoranda_j
nihil hctlitaiites argumeutum ex ea defumpiifie , diuinam po- uoj^^f'^^'^
tenjiam oikndeHdi^tot modis participatam creaturis, dicento ExameV
primo . Nonne in ptriio hoc eamdem foteniiafn ConditoYts ft- Ub 5.0.»©.
gmficationem accipis ? & altero : An & huic futas jme Creato^
ris munere tantum potuijje fnppetere virtutii . Verum in hoc
fidem fuam conditioaate manciparunt, Sc libertatem cuicuirKiue
fecerunt nidagandi in his prodigijs veritatem .
pro Co.iclfiiione Problematis digna eft Plutarci obfcrua-
tio . Res nempe quamplurimas non eiie caufas accidentium_?
nonnullorum ijsannexorum , fed flmulraneos effedus ttrtis '*^"|^P
alicuiuscoiicaufae, veiignotasj vel diifijilis indagacionis . Ita * ^
Lucernas lycnoincu nbens fungus v nonefl caufapluuice , ied
vtrumque fir, plauia az-upi, a^ .'aa^ is, ex aeris addenLiinone.»
concretioneque /aporum, ita nauis, inquic iile, retardari potcil:
ex nimia alyx , & mulci copia iimafcencis j qua dc caufa fae-
pius '<i^t{i6ijs naaes rec e.iiif ai" expoiuinturqne, atque intra mu-
fcum, vel algam porcil abfco idi iceniora , feu Pifcis , feu Co-
chlea ibi genita, velpabulo illecia, quod reperir, Poteil: etiam
iiili nauis improuifo , & prseci ^iti aquarum Jecuii^^u -, internas
aquas concitance, vc iion feiiiei accidit . Et in Oflio freti Ma-
mertlni naues optime inAmctx, dum propellebanttir ventis in-
citatidime vcla omnia implentibus, repente vifae funt ilfli, cum
occurrerent aduv:.- lae aquaruni iluents , arque exertis hincinde
pari conatu viribus, vcraque ia alteram adnitente , & neutra al-
tcram m contentioae fuperante, omnipenitus motu naucs pri-
uabatur •
Vertim quia laciniofo nimis adhibito' diTcurru hac fuper
re mens euagaretur , facis ell: mihl abrupra longiore peryodo
lacinijique, ac velis contraclis finem imponcre, quadrigentis, &
eoampiius fpeciebus diuerfis indicatis , potius quam exacta_»
delineacione defcripcis, plurefque dubitandi rationes, & quideni
non ad puerilem ludum in/inuaite fi non omni difficultate cuo-
lutas , & enodatas ad recreandum tamen fapientis animum at-
teraperatas .
£tenim de aliqua materia fcribere , eodem fere modo fieri
27°
PARS TERTIA
dshet , quo conuiuium inftruitur , in quo ncc /Ingula fercuIJL-»
comminuuntur in frufta , vel fcinduncurin partes, nec omniaj
in vnam manam congefla apponuntur conuiuis . Sed pars ali-
qua manetvialiqua conuiuancium dcnti fcindendajprobandaquc
feponitur .
Et quemadmodum in conuiuijs indecora eft ciborum pc-
nuria fic nimia copia faftiditur . Q^amuis hic ab omni me no-
ta vindicaret Plinij lunioris lepido fale conditus apologethi-
cus pro fua epillola longiore peryodo in multas paginas ex-
currente , ad Apoijir.em direda , in qua explicabatur defcriptio
ruris (ui ad omnes delicias voluptatefque iiiftrudi : Cnm vil"
lam-, inquit, oculis tuis fubijcere conamur, non ipifiola qii£ fcttbit»
fed villa qua defcribitur magna eji .
F I N I s ;
INDEX
IN DE X.
AQuji aliquarum fontium
cur facile iaquidefcat.
pag. 2oa
Aiiimalia mole licet miniuia
fapienter con/iderata . p»
10.
Parua generantur in ma-
iori auiaera, qaa maxima •
pag. i^
Mulca viuunr fub diuerlis
formis accidentaUbus fuc-
cefliue produclis. ^i
Generantur incra galias
/Ine feaiineprxuio amu.cis
reli(^o. ^ 3 3
Cur gsnerantur intra la-
xa. 54
Exanguia carent cordo .
pag. 2.Z6
Exanguia breuiorem vi-
tam agunt quam fanguinea.
pag, ^ 244
Sanguinea longius, quam
exanguia viuunt excra a-
quam, ^ 244
Ancalia dicuntur aliqoa Tefta-
cea. 91
Apis conflruit cellas rotundas
non pentagonas. 2I<>
Ariftomacus 6z. annos in A-
pum fl:!:di3 tranfegit. Si
Ariitotsles Animalium hifto-
riam fcribeas ab» Alexandro
iuuatur. tj
Laudatur propter Anima-
lium hifloriam , & Proble-
raatum libros , licet in muU
tis rationes falfs fint .175.
Ars raateriam fuperare hiper-
bolice didcur . 83
Auditu carent Teflacea. 23 7
Eius organum quomodo
dell; ruatur. 24^.247
Auris Animalis duplki Co-
chleamunitur. 147
Auris marina dicitur Concha-j
vniuaiuis. pi
B
Alanus quid /igniiicet . 2p
Aninui eil le(l:aceuni_»
vnica vaUia inclufum. 91
Naicui.r e f^ixo» J0.3 i
Cur no6te fplcndeat. 255.
& leq»
Qupmodo in vifceribus
faxi augearur. i5»i5.
Deicribitur, 10 1
BiuaUiia dici poflunt Teflacea
omnia. 253
Buccina Cochlea.i 21 . 1 3 Ot 1 3 4»
135. & feq,
Bonarota nuaquam duos oni-
nino fimiies vukus lculpfir .
pag.
n
I N D E X .
c
Alligula ad triumphi fi-
gnificationeni Turrim Co-
chleis exornauitt 17
Calor eft caufa diuerforum-j
efFc<ftuum iuxta varietateiu-j
corporum per qua: conimu-
nicatur, 250-
Carac^ercs aquaformati quo-
modo legi poffint. 20 5
Cerebrum cur frigidum fit .
pag. ^ ^ _ 251
CochlejE fapientis ftudium me-
rcntur. 1.16
Qua ratione deledent.4.
7-
A mulienbus Brafilice , vt
ornamentacapitiimpo/itas .
pag. 1 2.
In tria generadiuidunru.r.
piig. '7
An generentur propaga-
rione fpeciei. 20. & (eq.
Diflicillime defcribi pof-
funt. 8<5
Quomodo dici poflint foe-
cundcE. 26.27
Omnes inter fe diirinu-
les. 53
Earum varietas defcribi-
tur. 54.&feq.
Pretio fuperant Vafa a
Raphaele Vrbinate depic^ia.
pag. 5 ^
Sideribus fimiles. _ 58
Prouidentiam DiuinajTL_»
iPidicant. 6^
Earum vfus,& vtilitas.72.
&;i£q«
Monetamm loco adhiben-
tur, ^^
Cibum fuppeditant. 75
Agriculturas feruiunt. 74
_ ArchitedurrE , & Arti mi-
litari. y^
In PircatUjChoreis,&Lu-
dis, j^
Arti mechanic^. 76
In conuiuijs , & a luxu
fceminaruni male adhiben-
tur. 77.& feq,
Tcnentur in Mufeis vt res
pretiofs:, Si.&feq.
In Paginis delineatje fine
coloribus priuantur venufta-
te pr^Ecipua . 87
A fapientibus pretio ha-
bita'. 17^
Cochlea os habcns in laterej
finiftro. I57,&x58
Cochlea ditla Celata. 1 14
Cornu Cerui. i 27
Cilindrus varius. 1 2 7.& feq.
Corona Pontificia. 1 27
Dcprefia margaritifera-j .
pag. ^ 133
Galei formis. 13 5
Muricata. 135
Olearia. 115
Komboides. lo^
Sarmatica. 141
Vcnerea vidc Venerea
Vmbilicata. 117. 141
\'mbilicata niargaritifera.
Claudius Cr^far lui^et a miit-
tibus manus impkri Co-
chleis. 3
Coagulatio quando fiat. 198
Co-
I N D E X.
Colores In Cochlcis vnde 0-
riantur. 58,&feq.
Septem pra?cipui , ex qui-
bus cseteri conilant. 60
Diftribuunt Animalia m
tres Clafies . 60
Ii\ Purpuris variantur ,
prout maris temperies exi-
gir. 63.148I
Cur in fupcrficie excerna
appareant. 58.205.
Ornaiit , & diftinguunt •
pag. 224
Cianeus cur non inuenia-
tur m Teftaceis. 1 8 5 ,& feq.
Concha Anatiferadida. 95
Concha Corallina Pidtorum..'.
pag. 5j9.104.105
Cania, quas nam fit. lOT
Dentata . 106
Fafciata. 107.111.155
Imbricata. 109
Leuis. 104.107
Longa. 104.108
Periica» pp
Rugata. io|.ioS
Scriata. 107.111
Concha dijfta Cozza. 109
Cornua cur fint in. Cochleis .
pag. 6S.ZS3
Cornelius Meyer Tiberim irx-
nat argiae, ne Romam inun-
det, 220
Creatnras licet minimx Amc
con/ideratione digncc, 7,8
Sunt veluti paginse , quas
onines legunt pauci intelli-
gunt. 8
Deieclant noiiitate non-j
f.:{C£lIenti3. 8
Sapientia.' Diuinar opera T
pag- , 9
Hominmu mentes fuper-
bas humiliaut. 10.12
Elingues Deum laudant .
P^S' 81.14
AfFefflum non curioHta-
tem explere debent. 1 2. 1 1
Dcum publicant, vt re:;
maximse, 1^.14
Dei amorem confideranti
ingerunt. 14.15
Gor non inuenitui- in Teil:a-
ceis
22^
In Animalibus ell , vt Soi
in Mundo. 216
Animalibus fanguineis ne-
ccflariura. z26
D
DAc^ilus Concha. 102,158
Dentes non funt in Te-
itaceis , neque in parte fupc-
riori oris coniigerorunL-» .
P^g. 228
Diucr/Itas Colorum in TelU-
ceis nocas diitin-ilionis fz-
EChinophora Cochlea. 1 1 5
Eiiogabalus Arancorum.^
telis Romae magnitudinem
explicat. s (
Errorcum veritate vtilis. 59
Lricinus Marinus. al
Cur quinque oua, & dcn-
tes habeant, z^^
M m A D. '
I N D E X.
A D. Ambrofio confide-
ratiis. 'jz
Saxo hxttt ante maris
proeeilas. 7 1
FEl cur non habeant Tefla-
cea. 230
Foeror iii Animalibus vnde o-
riatur. 242
Figura corporum d quo pro-
cedat. 210
Rotunda quare /It in ia-
4)idibus , & Cochleis mari-
nis. 215
GAideropoda Concha bi-
uahiis» 100
<j3iba quid fitex Afueo • 214
Geographiadicitur Cochlea-» .
pag. 157
Gencratio omnium rcrum fit
concurrentc Deo 20, & plu-
ribus modis. 12
Giottus perfedtum circulum-»
f ola manu delineabat. 5 5
S. Gregorius Niflenus igno-
ranriam fatetur Natura? o-
peraperfcrutando. 74
IStrixmarina di«itur Purpu*
ra. 150
lecur cur non detur in Tefta-
ceis, 250
LApides quomodo formen-
tur. ^p
Animalium me^ibra rcfe-
rentes. ^'j
Snb aquis calidis facilius
generantur. 187
Diuerii in venis,& vifceri-
bnsinuenti. 116
Lien cur non fit in Teflaceis .
pag. ^ 230
Linea fpiralis in omnibus ge-
nerationibus principiumpo-
nit iuxta uHquorum fenten-
tiam. 21-4
Lifippus deleflabatur monetis,
qu2E fibi foluebanturpro fla-»
tuis a fe fculptis, 87
Lux Animalium vidc fplendor •
Luna quomodo impleat Teila-
cea. 248
Qnpmodo dicatur crelce-
re'>& minur. 248
A Sole illuminata radios
infe(ftos a fuis qualitatibus
refiedit. 250
Quare putrefaftioncm in
fublunaribus prouocat. 250
M
MAtrcs Vnionurn. 9.17S
Non innotant aquis .
pag. 1^6
Neque grcgatim natant*
pag. 180
Cur certis anni menflbus
folum accipiantur . 1 8 x
Mare cur Neptunno :ridentc_j
I N D E X.
arm&to cxprimatuc ^p
Aquas varijs humoribus
miftas hab€C» 6i
Magis calidum cft quam-»
Lacus. 1 88
Aquas habet magisnutri-
tiaas > licet minus potuien-
tas. X 8p
Materia , quae nam fit apta ad
Tellaceorani gencrationem ,
pag- . .37
Membra cur non diucrfa in_*
TelUceis rcperiantur. 222
Cur in Animalibus fer^
rotunda. 2 1 S
Aliracula a ve.ritatc deducun-
tur, 58
Mitulus Concha. 103
Mundus Mufeum eft plenum-»
Itatuis a Deo facTtis. i^
Eft veluti Piuacotheca-*
corpori, Bibliocheca animo •
P^5' . . . . 71
Motus Annnalxum pertectorum
fupponit principium perfe-
de vnuni. 121
Quotuplex Rt in eifdcm »
pag. 211
Teftaceorum noa iuuatur
a circumuolutione fpirarum.
pag, 221
Murena cibum caprabat e ma-
hibus Crafll, . 25P
Murex quid, J53
Murex Gibbofus. 130
Albus . 1^3
Varius. I53.&fcq.
Mufica dicitur Cochlea. 1 54
N
N
Atura ibi gcncrat, vbi dif-
pofitiones apts ponuu-
tur.
5»
Vcluti prudens Artifex
operatur propter finem. 1 75
Nautilus Coiicha dicitur a na-
uigando. 70
Defcribitur. 87
Vniones non producit.t^S
Nerita Cochlea cur dicatur .
pag. 137
Defcribitur. 55
Varia. J38.161.&C.
Nuces marina: funt Cochlcse
biualues. 103. ui
O
OCuIus cefius dicitur Co-
chlea. 122
Oculis carcnt Cockx, 233
Omnipotentia Diuina non de-
primitur fi dicaturcaufaim-
mcdiataomnium , 21
Os cur in parte , dextera habcanc
Cochlex , aliquz autem iu->
finiftra. Z19
Operculum cur dctur jn Tefta-
ccis Turbinatis. J48
O/fa magis dura funt poO: mor-
tcm Aniraalis. 198
Cur non dcnfur in Icfta-
ccis» 226
Gigantum an vcra fint,
quse e tcrra eruuntur, 48
Oftr€4. 107
Utn
Pifi-
I N D E X :
K
Plnna maris habet fociumJ
cancellum. 7o«7>
PateUa Coiicha. 89. &c.
Pili , &: Pennse a quo nutrian-
tur. 207
Pentidacftilus Turbo . 123
Philofophia naturalis experi-
msntis edocetur. 5
Plantx in qua parte os ha-
bcant. 224
Carent ventre. 2 24
Vt Infantes alimentum_>
recipiunt. 2x4
Petrus dc Valle obk^tatur Te-
fbceorimi pifcatu in mari
Rubro. 9
Pluma dicitur Cochlea. 127
Pulinoncs runt infirumenta vo-
cis. 2j6
Purpurx magni habebantur ab
Antiqnis. 147
Purpuras mcrcabatur ZenoPhi-
lorophus. 147
Purpnrarum Pifcarores vedi-
galfbus non grauabantur .
•pag. H^
Earumpifcatn mancipia-»
Tiri libertati r#ddita. 148
Qnomodo earum color
obtineatur. 149
Linguam an habeant Pur-
purs qua Teftas tenebrare-^
po/Tinr» 149
■MuItipHces illa? funt. 150
Quamdiu viuaut extra a-
quam. •.'. 15$
putrefactio quomodo a Luna
prouocetur, 250
REcrcatio homini nccc/fa-
ria. ,
Laudem meretur , cum ad
Hnemoptimum dirigitur. i
Sapientis qualis efle de-
beat. 1.7.176
Quomodo Cochlearum-*
obleruatioac habeatur. 4
Mu/icam imitatur. 176
Rofa Polonica quid. 212
Ros in Fiorum colores tranf-
mutatur. 217
SAIcs Volatiles , & Fixi {IgLi-
ras exprimunt corporuivLj
quorum funr, 211
Vnde figurasproprias ob-
tineant. 214
Virtutem propagatiuam_»
continent. 27 \
Saxum a Vermibus corroditur.
pag. _ 30.-7
Saxuni in quo Ballani nafcuii-
tur. 51
Scipio cum Lelio dektfiabatur
Cochleis. s
Scutum JZncx a Vcnere datuni
Teftaceorum calyces cxpri-
mit, 222
Scnfu carent Tcdx . 2^8
Splendor BaUnorum vnde oria-
tur. 2«; 3
A multls rebus emanar .
pag, _ 2J3
Spondilus Concha binaluis .
pag, 100
I N D E X.
Stupi^itas Pliancafiae fanguinis
defeclu caufatur. 25 1
Sturio Pifcis toiiitru perterrc»^
. ■ fit. 2iS
Strombi rnultiplices . 124. &
feq.
Succiis lapidefcens quid fit. 40
In aquis muitis commifce-
tur. 45
Sufurrusmaris cur videaturaa-
diri admota auri Cochlea-» .
pag. 24<>
T
TA<3:us in quo confiftat ex
Ariflotele. 241
Teliinx pedatsc. 95
Tellacea vniualuia , qua: nani-r
fint. 18
Qusenam I>iualuia,& Tur-
binata. iS
Quare aliqua teftis duris
aliqua tcuerioribus tc£an-
tur. . 35
Teflae nort funt cx aqua glacie
conftrida. 58
Lapidibus funt fimiles. 39
Cur adeo duroe. 40
Non omiiia generantur in
snari. ^i
la terra multa reperiun-
^ tur. 41
Plantis {imilia. 4^.120
Vt i^Iant^ nutriuntur.a^o
In mari potius quam in_,
iacubus nafcuntur. z^S
Ore priua quomodo nu-
triancur* 2j'i
In mari potius quam in_>
Terra generaiitur. 2510
In IndiaruSi Auftralium-j
finubus frequentiora. ^d^
Supra lignajquam fupra-j
faxa. 19$
Non formantur rore. 19$
Cur duros habeant cali-
ces. 197
Cur fint pigra in motu o
pag. Z5^
Sub aquis non funt tene-
ra. 19^
Pluribus tunicis compo-
nnntur . 200
Cur mnlta Turbinata.xeS
Cur multa faxisailixa.201
Curmulta ftriata. 20^
Cur odorem non exhalanr.
pag. 242
Cur extra aquam diutur-
niorem vitam ? quam pifces
ducant. 243
Vrina^ excrementa non-j>
eijciunt. 156^
Teftaer ftmiil cun:5 Animali ge-
nerantuF. 5 1
Non iuuant ad motum^
Animal inclufum . 6S
Animantur licet fenfu ca-
reant. 2^4
Cur non mutentur ficuti
Cniftae in Cruftatis. 2 5 2
• Timpanuni Aurfs quomodo
frangatijr. 246
TuiTis quare excii-etar cam au-
ris perfricatur. 24 S
Tuba Cochlea dicirur, 1 27
Tulipa Cochlea. 195
Tonitrua Sturiones perrerre-
faciunt. 2^3
Turbokuis. 115.129
■i -Mar-
I N D E X
Al^rmoreus. i^y
MuJtiplex. 1I7.I25.&C»
luibinata tribus /iguris com-
ponuntur Spirali, Piramida-
li,&: Circulari. xip
TdHs non yniuntur ficuti Bi-
ualui4 . 4^3
VErmis faxa corrodeiis. 19
Vermijex flore hyacin-
thonatus. ^j
Veucer Teftaceorum qusMs.iz^
Vegerabilia maris faxea. 47
Venerea Cochlcacurdicatur.^p
Multiplex, 80
An iit Remora,qua Nauis
retardatur . 16$
Viuentia in mari vitam noiLj
aniiferunt in Diluuio vni-
iierlali. 45
Vnibilicus* 114
Vmbilicata vide Cochlca .
Vniocur dicatur Margarita.93
177»
Ad qaam molem crefcat .
pag. p4
Vbi producatar * pj
In cjua Concha. Joo
Ab omnibus pretio habi-
tus. 176
Korc non formatur, 1 79
Qupmodo d marf acd*
piatur. 179
Corticofuscft. 182
Vnde colorem induac.iSi
Quomodo expoliatur.182
In Vifceribus Animalis gi-
gnitur licet aliquando tcfUs
connexus . 183
Ab infirmltate potentiac
expultricis perficitur. 187
Vox non cmittitur a Teftaceis •
pag. 235
Qupmodo a viuentibus
formatur. 1^6
An audiatur fub aqtiis •
pag. 238
Vt formetur requiritur
agitatio aeris inter corpus
pcrcutiens,& percuflum.136
X
Erfes Platani amore ap^
tus. 9
Pontem nauium extruxir,
vt mari frenum imponcret .
pag. 171
Eno Philofophus Purpu-
rarum mcrcaturam cxcr-
cuit. 147
Cata-
Catalogus Authorum quorum frientio fadla efl:
/Eliaiius .
iEneas Siluius.
S.Auguftiuus
Agricola .
Aquilonius •
Alexader ab Alexadro.
Aldrouandus.
Allatius.
S.Ambrofius.
Annibal Caro.
Antonius le Grand.
Appollinaris Epifcop.
Arueus •
Ariil:oteles •
Athenarus .
Auronius.
B
S.Bafiiius.
Bafilius a Seleucia «
Bartolus Daniel.
Bartolinus Erafmus.
Bartolinus Thomas*
Baptifta .
Beda .
S.Bernardus.
Berni.
Beccanus •
Bellonius.
Beregardus.
BoccaciuSft
Bodinus •
Boyle .
Borellus,
Boldonus*
Boecius de Boot.
C
Cabcus .
Cardanus .
Caracenus Ifidorus.
Calceolarius .
Caflendus .
Celius Calcagninus .
Celius Rodiginus.
Cedrenys.
Cefius.
Cicero .
Columna.
Craftus .
D
Dantes.
S. Dyonifius Arcopag.
Diarum Eruditorum •
Diodorus Sic.
E
Empedoclcs.
Epire^us .
Efichius .
Efchinardus .
Euclides.
Eudemus.
Euftatius.
F
Fabri .
Falloppius.
Fracaflatus .
G
Galenus.
Geber.
Gefnerus.
Gilius.
Gilibertus Abb.
Gonzalus Ouicdus.
Gratianus .
Gr#cttus Hipol.
S.Gregorius Naziflnzen.
Grandus •
Gratius.
Grefelius Georgius.
H
S.Hieronymus.
Huochius.
Horatius Fl.
I
Imperatus.
loannes Bocmus .
lonftonus .
Ipocrates.
K
Kircherius.
L
Laet.
S. Leo •
Lifter .
Luccrna.
Lucretius.
Ludouicus de S^Marthe*
M
Marbodeus.
Microbius.
Maiolus.
Malatefta.
Margrauins»
Marcus Victorinus.
Marcellas Virgilius.
Martialis.
Monardcs •
Muf^um Cofpianum .
Mufsum Mufcardum .
Mutianus.
O
GUus Magnus.
^ Olaiis
Olaus Borrichiuf ."
Oliua •
Oliinj. iodorust
Oppia^iis.
Ouidius.
P
S. Paulinus .
Pachinicrus.
Paraceirus.
Panziroius .
Pappus Alexandrinus.
Paufanias,
Pcrcus»
Petratcha .
Philippus il S. Trinit.
Piccintilus .
Perrus Martir.
Pifidijs.
Pigaittta.
Plato .
Pliuius «
Plutharcus .
poUux.
Prover^us •
S.Pfofper*
. . ^-
Quirnius.
Quintus Curtius.
R
Reirchius .
Renatths de Cartes .
Rcgnejus de Graaf
Rhedus.
Riio.
Riccardus a S.Vidcre.
Rondelfitus,
Roflbttus Donatus •
S
SaluAius Eubartes .
Sandseus.
Saraina *
Sauottus .
Scaliger,
Sccuola de S. Manhc^
Scilla.
Seneca.
Silius Italiciis,
Solinus .
Srobeus^
Strozza ,
Steno •
Suidas*
Suetonius ."
Surius.
T
Tafius.
Tachcnius,
S.Thcodoricus Abb.
Terfagus .
Teophraftus,
TertuIIianus .
Teuetus,
Tirius -
V
Vander Boechius •
Velfchius.
Vefpuccius.
Virgilius.
Vviiiius.
Vounius*
T^yp^gf^^-iorum Brratz ^c tctitti *
Pag a4,qu3ndo haber, quanuo f hilofophati. »6. oiirca fexii5,ofirea fcxui
3o.f})ugnis,fpoi.gtjs iw ab eo qtiio?, ab eo queni. 43 ahpufwl, aliquod,
5» exeicuera:,exaiu«rat.s, VeriraiemiVarieci^c.n. 5" Vi6tata:,Vi!tatx«
ti fiiDt vnius r:ai vnius pcrtiouCpaiTiorje. 7utni.cti 7j.ommn,omnia,
58 hic ritibhoe ricu. 79 vtriitur,viflnmj". 87 afr.at«iem,ama orum. nihil
difncjiior,<lifficilius. 83.iD te^O.iiJfello, 8 /- rip:a-i,ripas i8f>. rooucQtut,
mttuciKur • i&^.Vrinaroiiibus , V»inarr nbi=s 19? Marii^ns, Msribus.
ojis ex3(2is,horis exafijs, i9^«fuerant wu-iimeotumjfuera^- K9/'d'uriiies,
cJiirjtic »os.ilIii!S cJl.illis eft. tc?.infii)«um eus , infinitam eius »10. Im-
tefioriburjintcrioribns, figtirani,figur^m aichitcotantur, a'i.h»teitantur*
»«5.rutexerunr,intexuct. aiS.aquacsque aaS. Nook.o,Hool< o 2^,0. ad
iTel ins,ad<neljus. i4< i iaterii)us,e latcbns. %i9. vbiquc vigciJt,vigcaBC.
ijo coi»mDicato,«ommuuicatd plus «iiButifue, m.buiue.. *)S- iieiJaflis
(.«:cra minori-A inomenti Ledor fueile aniniaducrtit.
^^ .,.,jj«mm!mi
r
a^x
/.
14
16
h
c^_
12
14
IP
c^
23
24
Q-S
16
17^
a8
J2
5J
5S
Ci
^-7
S9
sa
J^3
^4
7S
yj^
^S
^9
^2-
52-
M
^J-
9S
h
X
1
10
y
^9
30
1
/.
31
33
3%
f8
J/T
m^
n
Itx
100
101
iHl
103
lOf
10
6
107
108
110
111
112
113
oa
115
117
118
10.0
121
121
113
10.8
/
13
13 1
132
133
13f
13 S
P
-2.
137
IJ 8
It'^
1 f 3
If4
1^5
V,1^7
ISO
151
1S3
15 4
155
1S7
158
7^
159
i6
o
6
101
6
1 03
6"f
ibs
T
171
i7a
173
17^
I7i
1 80.
185
86
/
187
188
9f
201
102
103
20^
105
2o5
207
ao8
au
"210
111
ai3
aif
liS
117
218
aao
111
213
U2.
11f
117
2JO
Q.3I
X
QJf
2J7
"238
3
K2^
a^o
1^1
a^^
af3
af^
0.^5
Q.^0
af7
af8
a^9
250
Q5a
253
254-
155
15 6
15 7
25 8
7
i6
6
201
/2
q.6j
264
0.6$
266
o
270
0.7 1
171
173
■27 f
277
-278
279
1 80
aa
18 1
aa^
1S5
as 6
18 7
hh
agi
19 7
CC
300
3 01
JOI
cca
-jo-j
30^
305
c/c/
dd:
2
J13
31^
Jh
:5i6
317
318
S^io
0.0-
3X3
ee
3a«
31p
eea
33^
3J1
33f
339
3jy
33J>
142
543
3 44
//
3tP
3S0
//^
5Sl
3S2
3S3
3S^4
3fS
1S6
397
ss
3^<r
37)
772
575
5^4
57/"
w.
57^
37;)
378
385
38f
-^B^
7-95
33» 4
3SS
II
197
J^8
X\%
3>J>
400
403
401
402-
J
40 S
K
407
//
II
2.
•^
m%^mmm %'T
\\:
TVNews
OpenLibrary