(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Reipublicae Christianopolitanae descriptio"

.V^^; 



'^ V;' 



'->'„. «I ' CM, 



* 



v«f 



*».. 



i-^^ 



Digitized by the Internet Archive 

in 2010 with funding from 

Research Library, The Getty Research Institute 



http://www.archive.org/details/reipublicaechrisOOandr 



REIPUBLIC^ 

CHRISTIA 

NOPOLITAN^ 

DESCRlPiiO, 



PSALM. LXXXin. 

hijiat diss un^j inDEl atrijs ejuam ahhi mtl' 
U:malfm:n DEl metdomo *^dl/m^nejp q<4am. 
in tmptoi um tabefmtcui^i h-iht are. Navp 
ll^ propugnac 4-^m leh '^ t D E ^Jf, ieho\;a 
tiam . gbriamq^ confert ijs , q:*i Jtgemne 
ocentes, eu bona non dinc^un-s. 




K^RGENTO RATT, 
SumptibushxredumLAZARi ZEizNERr," 



r 



Anno M. DC. XIX. 



s. I. c. 
rVJRREVERENDE^ET 

DIGNISSIME DN. JO- 

ANNES ArnDTI, 
&C. 

Paterm Chriftocolende, 

^c nova0^v>^:rno 
fl:raTeagnorcit,& 
refpicit , nam ciim 
cx magna illi Hie- 
roroiyma,qaamingentiSpiritu, 
invitis fopiiiftis extruxifti, mi- 
nuta colonia deduda iit , noa 
poteft non omniaadTe referre, 
&proinftitiitis, Legibusq^gra- 
tias agere, fimuletiam orare, ut, 
qux fupplenda, emendaadave 
ei fint pro benevolentia con> 
municarenondedigneris. Sic 
A 2 




4. Pr^vatio. 

D E u s honoratiirimo fcnio tuo 
concedat,utPietatis,probitatis 
&Erudi.tioniscx Tuainforma-' 
tione cbfervantes quam pluri- 
mos videas ! Vale, in Chriftore- 
verendePater , &tuiobfcrvan' 
tem Deo commendare perge, 
I. Januar. Aj. i 619. 

R. D. T. 



Ohfervantiffimm^ 
Joh:ValentinusAndrcx 



SAL- 



5. 

SALVE, LECTOR 

Chriftiane. 

^^^^ rio video hominu g^- 

^* ^^ili ^^^^ ^^ R€puhlica\ H' 

r ■ ^^Mi ^'^^eoruniy qmreso" 

^-..ii^b^si mnes ^ qnikmvel^rx" 

furty velfibfuntj nontamprobant^ 

r> hn admirantUY^ ^r tuentur mor- 

. ' • ^k§rujn.j^m :^es hum^iia< ita 

iolerant ^uttarnenmeltore^ 

inde defiderare ^ (^ moderatise- 

mcridationtbm parerey minus duhi- 

te-fit. Sed, ut hi mcdrftiafua^ ^ ra- 

tior^e nihd factte turhant Jmo , qua^ 

adff^fer ipoteft , cedunt ,flent , ^ 

fattuntur : tta illt ammiimpotentiay 

C^ ccecoftirorCy quofcun^ velmutire 

animadvertunty aggrediutur, exa- 

gitant 5 & haudraro invitijfmos in 






f,m 



ntti 



6 Ad Le£fcorem. 

conflictumfertrahunt, Spccimehu- %k 
jm evidcnttjjtmu Antichrifim pn^- 
huit , qui chn mfandts oneribt:^! Ec- 
cleJJam Chrifti deprimerct , ?nira' 
rialiquispojjh -ifuijfe^ quireiturpi* 
tudtmm tuleri?it y nedumapproha- u\ 
rint.Verhm utrmmj^tantafaditate pj; 
admiffiimfafhimr^, est^ ut , cum ali- m 
ciui enor77mm tantumfiagttiorum u 
correBionem temperatiffrme expete^ u \ 
rent, diris devoti^mperioprofcriptiy m 
f^ qtrM^fcung^ maledicftonibm di- fc' 
tari:ati fuerint,doneC:,reitn dio-?nta^ 
te animis hominmn irritatts , luci 
reddend.il , peHendisd, tenehris impe^ 
tus adMkitmJlt. ^i£ vero hujti^s ref 
caufaft , cumratwnipluvt7num re 
pugnety nonjatis tn evtdenttpofitd^ 
esL Sive enim ambitiof/t, qu<z a ne- 
minereprehendifepatiturfive^va^. 
ntta 3 qu^inter humanos erroresfir 
neratur 'Jivefiupor animi , qui honi 

malti'^ 



AdLcdorem. 7 

rnalive opttonem , c^ diJlmBionem 
non capit -Ji-ve rerum ahftirdijpma- 
rum ajfuefaclio y qudicm77em defor- 
mitatem elevat^ mhtlfatisefadta^ 
ta^ntementatem , qua evidentijji^ 
mAVeritati y c^ exoptatijfmo hono 
nosmet opponimus. Ita^.^multtnori' 
iniqm arhttrantur , hanc caliginem 
malorum' mentthus a Deo immttti^ 
ne modefiix honorum ohtemperent, 
cuimodicofatisferipoffet, ^ tolera^ 
hili y ut iniquitatisfita tmpudentijjt' 
?n£Convicfi, ac , quihusporro ccda- 
tur y indigni hahiti ad 7?iajora adi- 
\gantur , ^ at{toritatemfua77ijam 
* detecla larva apud popidum per- 
dant. Ita i-/n'icius ille heros 3 D. Lu- 
' therm nojlercmerft : cum preces i- 
pfus , c^ lacrimA exaudtri nolIc?2ty 
7nif7as Jj)irare cepit ex T>EI Vey hc:, 
citm ntbtl proficeret ft./hjeciione y ce^ 
fit aJJurgere 5 cum ohjidionem dtn 
A 4 



$ AdLedlorem. 

tidiffet , cefit Hadnant molemfor pJi 
tit er mpugnare , eojucceffk , /// no^ \\\[ 
J li b i 1 c m u s, //// ringantur,. Hac ?20^ ii 
Jira £tatey nefcio an non a£iio repeta f/^i 
tur. Ehixit nohis furior Religio-yim \\k 
de^jwlitiit adminijlratio formata nu 
Cr itterarum mtor reddttm : pojje- jlu 
mtss Gtnnlm triumphare tot devtctu m 
hoftihiisfuperftittone, dijfolutione ^ w. 
harharte-^fednosclandeftinaBiahoh 
tnjidix affagunt ^ utminus folidum 
fitgaudium ,, nomen^^ (inere utplH-^ 
rimum relinquatur^ Nafh cum ad 
Chriftum noftrum, cujus-nomenfe' 
rimm o* provitemur ^for?natano- 
ftraomnia ejfe debcbant .pejfima nO' 
ftraindulgentiafit , uta Mundanis 
nthil chrjftianidijferant . Sive enim^ 
Ecclefta^yftve AuLtsftve Academias 
intuearnury nufpiam ahftmt illa am^ 
httionis, avariti<e,guLMbidinis, in- 
vi.diXy otjy (jr alia vitiaimj?erantia. 



U 
t 



aqut^ 



AdLc^ftorem. $ 

'quihus vehementtr abhorretchri- 

m ifedqmhm nos dekciamur ma- 

:ime, I4nde Foluptas Satan^colligi 

erfacdepotesf^ quiuhi hcna nohis 

allidifime eripuit , in exunjtjs (^ 

orttcihus gloriartncn invitusfmt^ 

wfrafmplicttas animadvertiy qui^ 

lum reltgtofjpolitt, ^ erudtti audi-^ 

mtis, quatthetret umhra acquiefci" 

nus. NonfaHit tamen imPofor ille 

mnes, eosminime, qmhusfuperna 

uxineH-^undepermulttferventifi* 

ntftrttus Vtrijam ante nos incla- 

marunt, (^fa&uriidporrofuntfu' 

iiofftme 5 e quihtts Z). To. Gerhar- 

ium , Z). Jo : Arndt , (^ T>. Mart r 

Mo/Ierum e multis nomtnare Ithet, 

juta de me opttrne meritt^ integerri^ 

mos Thcologos.quam^vis huncinEu» 

vhartfJdtMferio trepidantem ^ut, 

cum vtderent omnia difutationthus 

prfrepere^ ut Chrift Spirttu^ exaff- 



I» AdLeAorem. 

dirivixpoffety volueruntperinter 4 
vallafilentium irr^petrare ^ quodpie 
tatumpenderettir > d^ a dtfhutand 
fervorerej^irarefneretiatg^ ita eru 
ditioniintegritate comhinare , qua 
rum utrag^ alteriflendorem adde 
ret. idmodeftfimcqUitftumjinte- 
peranter exceptum esL Cum Eccle- 
farum Antifites ?2ullam^imoniam 
PolitiiZ nullam imprcbitatemy Aca 
demi(Z nullam imperitiam agncfce- 
rent, ^ devotionis ^ prohitatts acli- 
teratur^momtiperdue/Iionis accu 
farentur. Sicredi7nus retorfonihust 
tota Ecclefafemfrata eH, cut invo- 
lare Itcet, uhilthet , ^ intra aveolos 
fufurrare: Rejpuhlicaforum, vhivi 
tiaemere ^vendereconceffum'^ A- 
cademia lahyrinthus , uht oherrare 
lufis efiatg^ artificium : qutcqmdir^ 
hdcprodigitur , m^^fu^s est. Prodte- 
rum defenfores , qui prodi volue- 

tmt 



n 



j AdLeciorcm. n 

'^\-irUf2t : bonihonos juravijrent y nunc 

7naltmalit'hi^fuhltcum teftmonium 

de tefrantur. 7S(arn , utpeccet Mun- 

' d:is j dtfpmulart id mavult, quam 

Uudan. Excanduerwnt Sacrtficuli, 

> nprohart vocationisfectmtatem.y 

] .lonuHttatem^conciQnum negligeti- 

■ tiam, terrAnimtum cultumjquod 

i tamen vetant Theolo^i. Infremue- 

rnnt orhts pinguictdi , non laudari 

j yisfzvitiem , mortrm licenttam , o- 

j .?;/; cumulos y^ternttatis defecium, 

qicodtamen Polttiaipfaprohihet. De- 

hiaterarunt literarum infttorespro 

arttum ignorantia, linguart^.m tndi- 

gentia,gradtium vtlttate.fumtuum 

voragtne, erudttione eqmdem tnvi- 

tifpma.at^JtaHypocrtfsReligioniSy 

TjrannuPolittXy Sophtftca Itteratu- 

rxpatroctntu, voiete tta 0- imperate 

ignorantta,tnfefufceperunt O vioic' 

A 



I2L AdLedorem. 

ter uftirparcint , rymltis qpiidem 
dnerJisjudic^jjSyfedD E Iathleti^ft\ 
nje horii^ cduf jervteiUihm ^ impcr- 
territis. 7\(am ttt maxim} de altqm-\ 
hws longe <zquioray ^doBiora finpri-^, 
mis vero moderattora fperaffent ^ 
expe^iajjenty qttos ReipnhltCit opttmt 
i onfcientia, dr tnagnis merit is adcjfe: 
opinioerat-y tamen qui femel Mun- 
dum penittus introjfexit ^ nihtt 
^quetntolerabile impofortkt^s , qi4a. 
Veritatem , dr integritatem ejfe ^ li- 
quido animadvertit 3 quorum- tan-' 
tum. eU odtumyUt ir^t impotentiafui 
Mi/i, abjectts larvis^ in cruflattcni- 
has^ ^in volucris , nudt proftltanty 
i^iniquitatis omne mijierium pro- 
dant. ^ua 7i turpitcr enim ventris 
in media Ecclejiafervttiumj morum' 
in media foro dtjfolutio , ingenij in 
medta literarumpaleflra, corrupteU 
^i^dt^ titulifine re,prodigalitas£Ji' 

nefine 



AdLedtorem. 15; 

nefinc excufentur^imo elogijsdrnen'- 

'• tury (^ exponantur^nonf.ne horrore 

cordati intuentur. £Ih<z etiam ratto 

eshqiiody^e qmht^^ nnnmiefpes erat^ 

cittusFeritaticedant.citiuspareantr 

m errorum conviciiy apudtllosre' 

conditos nily nijiinfamem impHden- 

tiamy ^ fordidam dicacitatem re- 

Periunt , quibus fe exculparefrufra 

conantur. Itaa^pro ingenuitatefua 

reprehenjiones audiunt y ferunt ^ ^ 

delicrafuajive ^nenti^ tenekras^ Sa- 

tan.^ dolos . confuetudtnum impetu^,. 

cieduhtatem (^ hujufcemodi com- 

pedes fiios fatentur , ^ emendatos 

nupiunt. HujusreiypoBtlia Theolo- 

^orumferia , Fraternitatis cujus' 

dam , mea opinione ludihrtum , con- 

\ Wicuum edidtt tefiimoniptm: quody 

! \:iim primumpro curioforum gufu^ 

res infolitas , ^maximas poliicere- 

tur, eas/ctlicet, quas optarefolent 

^ 7 



14 Ad Leclorem. 

ho^ninesyadjecit etiarfj de rerum cor- i'M 
ruptarum emendatione prdiclaram » 
jpem y (^ Chrifliimitationem/uper- id 
addtdtt. Hujm rei Fam Oimcjux ho 
minufn co?nmotiofecutaJity quiin~ 
geniorum confitcfti^j qu£ ifnpofiorum i 
^ tenebrionum inquietudo ^ ge- 
fiiculatio y dicere fupervacuum efi 
idnos nunc tmum ■VGlumu^sfiuijffein 
hoc panicoterrore y qtti vetera fua^ 
etiam chfioleta^^vitiata, ommnore' 
tenta (^ defenfia cumtu?nultu volu- 
trint ifiuifie, qui dederearces opinio- 
numy^accufiatojugofiervitutisgra- 
vifiimo y adlthertatemafpirare con- 
tenderint ; ^ utproprius adrem no- 
firam accedamt^^Syfiuifie, qui oh chri- 
fiiandt Vtt^ inculcationem , herefieosy. 
^fanatic<£fie6i<£ inculparint ; fiuifife fc/i 
etiam^ qui hoc maximefiuerint(^. to- 
to corde amplexi. ^i , dum interfie 
cert^nt , dr ofi^cin^ occupant , mul-^ 

ttsea 



m 

4 

f 

«) 

m 

ius 



!ip 



^dLedorem. i/ 

■;j. tisea tntuerjdiy acjHciicayjdi otlum 

)i tfer?ntferiint, Ci4jm nos quldem hunc 

1. hahemusfrucfmn, utobjerzajjeno- 

^ . bid itdeamtir 77ii^rndum , nec rerum 

j. p.^artrm tam effe certtrm,tjuam velit 

9 : 1*146/1 ^ nec opinicmim adeo tenacemy 

rrflecitnonfGfit , nec, quodretca- 

, ^ : / ei/' , a Chrtfio o?nnes ejfe ita alie- 

))l nos , ut regulasfuas , fi quis ojferaty 

, ir7iitiere , at<^^ Vitam exindefor- 

.j n?are ornnem nemo zrlit. ^ Soleoati- 

tem laudare Viri pietare , mori- 

"bus & ingenionobiiiiiimi/W/- 

. ctum i qui cumfujpenfos 1 ideret , ac 

.1 ut pummumelufos ahilla Fama^- 

.} nimos: Qujn nos, fi bonaha:c vi- 

dentur, tentamusaliquid,non 

cxpedamus illosf' refpondtt ymhil 

] impedire arhitratus ,f chriftum i- 

, ' mitari 'veltmt^yemendare mores no- 

firos , id ex Evangelio addtfcamus, 

.(^ lastdahili devotort^m exemplo, 

conc- 






i^ AdLedorem. 

conemur, 'JSi^ tc enmi hanc in/uriaffAw 

Chrijlo , eji4^sj^ Ferbo fecerinms , ut\ 

potim ah aliciua Socic t ate (Jitan.e 

uiiadi )eaq,^ caltgtncfa^ necnifja- 

Bantiafua ommfcid. y/edenam co- 

futili cl y p e o > c^ inept/js multisfoe' 

datay Vit£ heat^i tramttem, quam 

ah ipfa via , verttate , O" Vit^ trnfe- 

trarei^mularij,^. malimus, cuiuspr£^ 

cepta tamfuntin evidtntt crperfa^ 

ctltpcfta, ut maximistricis cr am- 

hagihus nohis opti^ fitf ea^velimit^ e-^ 

njitata, ?s(amfnosconfcientiaur^ 

gety ut de reltgicnis fecuritate,de Fi- 

t£ tmpuritate , ^ literarum ludi- 

brijs haheamtis^ quod conqueramury, 

qtiid prohthet , quo minus in nohis 

faltem yfalif noltnt y evellamtis vi- 

tiofayplantemus virtutes, & Chriflo 

nofrcpreptus iungamur, quem are-^ 

hti6 noff is remottfimum metuimus^ 

Nihtlcerte-, m/iilla iudtciorum hu^ 

mano-^ 



M 



p ■ Ad Le(5torem, I7 

f»\nanoru?nff{gajqu£nos, dumnojlris 

' ''■" viilgat.t idvendi confHetudtni 

1 1 . x'^;t vult,ac adhcneflactttim ho- 

ninum retinere, necncbis, necChri- 

hpermtttit^non 7?nnU'S tamenpaulo 

^Oiiper htijucditatis lubrtcapr^cipi- 

'at, utfidem. dedtjje mundo^denegaf- 

f chrt/iojjerius, quampar esiy inge- 

"?. [fcamt^ ^ doleamus . llt omntno 

hjjcantmi refolutiooptima ^fcrttf- 

^rr?.ia dtcendaft , qtidi atidtto DEl 

Vc f b.Oy 0^ tntromifo , nihil homines, 

ii.t ullamfocietatem njelconfchfum 

\ xefictt\fedqu<& Divtno mandalof^ 

humanajam Confcicntia conffunt^ 

fub S. Svtritus direUione animose 

aggreditur, cjr iniquiorajudtcia 'non 

magis tnvitpisfcrt y quamranarum 

ilreptttis 5 ciim omntno ccrfetpaucif^^^ 

(iuios auderepietati.probttati, (^>' in 

geniopalamchloqfiifedperambages 

^riiis aliqtiidconfngere, nugarijme'" 

ttris, 



iS AdLedorem. 

tm, quodallatrarepoftealkeat. 1 nu 
fanaticmfrirmm audies yfedittoft f 
^inliteras injurim^ detnculpai sf 
risy & ChimAr<x, vulnera, ijelAnd f 
hatarumconfacfusintueheri-s , cjui fw 
una c^ofcientta tranquillm confde m) 
maximam inde Vohiptatem capit m 
Hujus fecuritatis chrifian^ exer* \i 
plum coram vides y optime lecfo 
Kcmpnbliczm hanc noiyam , qu 
Chriftianopolitanam appella) 
lihuit. nam cum alij omnino revrehi 
di ncltnty necidfacere ego velim, u) 
hem mihi ipfe confruxiy uhiBicfA 
turamexercearn, quamfcorpufcu 
lum meum dtcas , non ahs re divini^ 
njeris. Verumut pafim legss hond 
confuettidines licentiopifunt 5 ita m 
tuo y de meis civthmetiamfuficeris 
^tticquid idft , non laudare meo, 
inflitmfeddefcrthere-^qHihmviver 
juheamurfatutis y aperire , ^com 

muni 



AdLcdorem. tf . 

'. ivo^icare. uS(onpotui varijs de rehns 

:'ris tngenm , magis liher} tecum 

q!a , nonpotui me magis nudum 

■prodere, nonpotuijudicium tuu 

. . jccare audentim .Siveidprches, 

^ive improhesjaudabo te,/ipari can- 

' ' -■< refpondeas -^Jicum animimorh» 

..jilmihi, quam teferre (^ negligc- 

, factluis. Si Civitatem ncflram 

nhias, non negabiturjjirenuas, no 

trudetur. Cives meinecfuaprodi- 

ty nectua appetunt\acctpient au- 

:, qux dederis ; dahunt, qu^^petie- 

: ^is . Leges nojlrx^i cogunt,nec exo^ 

jant ffuadent autem , ^projlant cti 

Vrrho T)ei, nccSatanx cedunt-^Jine 

■■fmvis bcnu?7J admonitorem ad- 

. unt. Struciura artis nihHhahet 

facnitatis non nihil. Diximus yion o- 

mnia , pluraautemfortaj/ey m-am 

mali ferant ^ pauciora , qu.^,m honis 

ojferimus, quoties CQ?nmunicata vo-. 

lent 



k 



10. Ad Ledorem. 

knt. Tandem ludtcrHmeHi quo^ 
ihoma MorOy viro illpijtri ^ noni 
prohatumyin meyquia mimi^fertti 
7ninus ingeniofamfacilth f^cgltgeW 
dum. K^mtcis meis fcripji y cHmqi 
hm ludere Itcet-^ magmfictsilltsfc^ 
here nec auderem Jivellem 5 necp 
fem^ftaudere^n'^ yiecvellcm,ftpe 
mitierent. Tanta mea ohfirvant. 
est, tanta impertti^ confcientia, co 
fcientid confcjfto ! Z egant ta?nen,q. 
volei^t^ ^^ id mcminertntyinier a?n. 
cos dr benevolos multa tolcrari , qu 
malevolorum examen non fuftine\ 
ant. ^gmdfde Veritate narratio 
nis quts adduhttet , is judictum dtj[e- 
raty donec cmnes navtgatio-num ^ 
peregrinationii recitattones prohen' 
' tur. ' [dveroprie reliquis tutiffimu?n 
erit , /?, dum Ccelutnfnit , nec terra 
impedtt) c^ mare tranquillum eH, /"- 
tineris auf^ice chrifro,focifsFtt£pro 

hioris. 



AdLecflorem. ii 

, ^isavidis, navem^ cmcancertnji-' 
?,confiendaSy (^ filtcicurfuipfam 
'' ri(ltanopolt7?i adeas , resg^ thi O" 
Ksfuh DEI tinwre accurattjfme 
xplores. ItaVale^ michrijitane 
le^or y & ad Viam Cceli 
■accingerc^. 



M 




4 N D E X 


C A 




P 1 T U M. 





OCcaJto Tttnerii, l^ Naufragium. 
Appulfa ad irfulam CapharfalamA 
'■' Chrtfhanopoleos Ortgo. 
flji£xamen Peregrint primum .^ ahextems 
.f rryfef/oxe<^ Mcr/^fu, 
' Exame/ijecundum , a CorporH conflttti" 
^ • titone. 
i Examen tertiumy ah Ingenij cultura» 
' Defrtptiol^tbu. 
De ^grtcultura ^ Pecuaria* 
De Mitendtnif ^ P/Jirini** 
De Mucelio ^ Pen:re. 

^DeMetaiitcts^ MmriUfhm^ 
\DeAtdtbfH% 





IndexCapitum. 


/?. 


"Dt Mechantcis. 


f^ 


De Publtcts Prccibw, 


'S' 


De FtcJu. 


J(f. 


De Lab«rtl?ui, 


17- 


De Facattone. 


/^. 


De PrAmijs. 


/J7. 


De Pccnis. 


£0. 


De Nobtlttate. 


31. 


De PrAfeilis. 


22. 


De Pulltcis Operthui* 


^S- 


De Dowicii^js. 


2^ 


De Supellefttle. 


^S- 


De Lumine no^iurno. 


2<r. 


De QoUe^to. 


^7' 


De Triumphirattf. 


28* 


De Religionet 


aj. 


De Polttia. 


10. 


De Theclogo. 


Z'- 


De Ccnjcientia. 


S^' 


De Dtacono. 


33 


De ludice. 


S¥' 


De Rattone^ 


SS' 


DeModo. 


^f. 


De Erudito, 


V' 


De l^eritate. 


38. 


De Ltngua. 


39- 


De Bibltotheca. 


^o. 


De Armamentario» 


-i-' 


DeFafiis, 


■^-2 


De Typowraphiit* 


'i^V 


De Aerarto, 


^^ 


. De £,aborafcriot 



^S' 



IndexCapitum. 

?j. "De Vharmacentica. 

t(f, De /iftatomia. 

.7. De Theatro Ppyjtco» 

5. DePtcloria. 

^. De lufirumentis Mathemattcis* 

p; DcTheatroMathematico. 

U De Auditorijs. 

U De PrAceptoribtft. 

t. De Dtfcipulis. 

\. De Infiituttonisfnrma. 

\ De /. Audttorto Grammatict* 

fc Dt Rhetortca. 

L De ^'arijs Ltnguis. 

5. De 1 1. Auditorto DiaUiitc§» 

\, De MetaphyJJca. 

I». De Theofiphia. 

t". Delil. Audttorio Arithmetic9. 

'2. DeGeom^trta. 

5. De Numeris Mifiicis. 

4. De li^.AHdttorioMuficO, 

j. Da If^firumenttsMuficts* 

'6, DeLh riy, 

'7. JD? V. Auditorio Afironomici, 

'8. De^fiyoigta. 

Uf. De CaeLoChr^fiianr>rt(m, 

'0. De VL. Auditorio Phjfico, 

' . DeHfiorta. 

>2. De EcclefiA H fiorta. 

73^ De Vil.Au dttorto Eth/CO» 

74." lyf Pohtt^a. 

7j. Ds Pati ertr Chrtfiiana, 

7f. jj€ k iH. fdttdKorfQ Theolo^ics. 



f,k 



V t>t 



IndexCapitum. 

/7. De Praxf Theologtca. 
yS' DePr:iphstij$, 
j(). De Mediiina. 
^JL. DelHi^fprudettA. 
gi' De lu\cntutis ReceptacuUs. 
S2. DeTer?)plo. 
Ss De r. cattcne. 
£■4-. DeConctoniht*!-, 
S') De Sacra Pfalmodia* 
jf(j' DrSacrrmentts. 
S7. De ^bfolutsone ^ Excommuntcatiom 
iS. De Matr/moni». 
f^. De Multertbtfs* 
ffo. De uerperto. 
j}i. DeFiduttate. 
jf2. Da Senaculo. 
jf<. De SenatorihfU. 
j^jf. DeHorrts. 
jfj. DeAcjua. 
ff(f De Stnthtis. 
^j. De Ad^hents s^* Pau^erihnt% 
SS' De^egrotis, 
tfi). D' Morte. 
4QQ, DeSefultura» 



k 





3E REPUB. CHRI- 

STIANOPOLITANA- 
Caput I. 

Cccafio umeris^ c^ nanfragium, 

U M peregrinus lias 'er- 
uas obeirv>jrnul a perTy^ 
vannidis , Sophiftices t^ 
Hypocnfe&;s regnaper-- 
pciniS,nonclam rep-erco, 
:|uein anxie quaeiebam, homine,vi- 
iim e{l,Academi:iim mare.qnantum- 
'/is peri^peinfeftuin mihi,;tciumten- 
are. Unde conrcensn phantaUc-e nave, 
Cum multis aliis vulgacos portus Hn- 
.quo,&: vitam corpusque milie curiofi- 
tatis pencalis expono. Exig;:umtem- 
ptpoiis nobis favebat,ci'.m invidia? ^c ca- 
lumniaium adverh turbinesMarevfi- 
t^i :picu contranos irritabaiit, &" trjin- 
q-.ilUtacisomnis deiperarionemiiida- 

B 



t6 De Rf?UB.CHlLt* J 

xcrant. Obnitcbaturnauclcii&rrem IxA 
gum induftria,ki<^abaturnoftra vivet m 
di pertinacia,navis ipfafcopulis refiftc ,arc 
bat , prxvalente tamen fcmper Mai: ipon 
fevitie:Tandem cum omnino fuccun {^ 
bcndume(ret,neceffitatepotius,quai ni^ 
animifortitudinemoriparati ,admitt msi 
mus lethum , Sc difToluta navc mcrg: n,j[, 
mur, ali) fludibus abforpci, alij pcr inn i^^ 
iRania(patiadisjcd:i,alijjquibus natar jpj, 
di aliqua peritia, aut ex taoulis {ubfidi .^^ 
trat , ad divcvia^ infulas Mari in fperfq j|j;, 
delati, pauciflimi mortcm diftulimus |qjj 
#go ccrtefine (bcioad minutiflimuri ^^ 
quendam vclud ccipitem tandcmap ^^ 

P^ii' ■ uni 

^. v^^pulfiis ad JnfuUm Caphat i 

falama, i^! 

OMnia hi r placebantjpracterqu |^' 
cgomihi. Infulaautem^utu ^^ 
cxigua apparebat , omnibui | 
tamen abun:'3bat , nec uUum vefti ^^^ 
gium fme fruge , & hominum ufi ' 
confpiciebatur.Situm ejus,quem pau . 
l6poftrcpcri,noniftYidebg,' Efteair \ 

orb« \ 



1 8T1AK0?0L1TANA. 27 
4rbc Antardiccpoli lo. gr. dcprefE, 

^JJticquinodi) grad. zo.fub tauripun(Ro 

3i.circirer,Nam adfcrupuk nunquam 
elpondcbo. Figura triquctra cft^cujus 
4dp. millepairuumambitus. Cereali 
^<:pa(cuoagrolacta,fluminibus & fon. 
^ijibus imgua,fiivis Sc vincas decora,a- 
jijiimalibus plcna , tcrra? velut totiug 
■"jncviarium. Crcdas hiccceiumterrx 
^upfiire, <S<:pcrenni pace coliabitarc. 
^HiC dum interulam meam, quse una 
yeftiumfiipererat, adSoiem quafirc- 
^•'tiatumficco, intcrvenitinfiilamus ali- 
^|uis ex tcrnT {peculacoribus , qui de 
f^brte mea blandiffime perconcatus> 
i Am infclicitati condoleret, confidcre 
/♦ ufIit,(S<: ad urbcm (e comitari,ubifi)Ii- 

2 in pcregrinos , Sc exules bcnignitate 
reficerct, acme compelians : 1*6 bea- 

^cum, inquit,cui quovis trucuientiflime 

^naufragiohuceijcicontigit ! Adqiiod 

^nihil aiiud refpondi,quam DEO^ratiat 

^DsoglorUl 

^ j. chri/fianopokos Origo. 

Mlra intcrim Urbis appropin- 
quaatis facies & fplcndorar 



s 
m 

K:2< 



imit 

,iilc; 
vidi 



,1 



IS DeRepub.Chri- 

nimummeum percellebat: necenin 
tenaFeliqua Hmile hui: qaid aatcom 
parcontinet. Itaquead condudoren 
meum converfus Qijaefclicicasreden 
h\Cy inqiiam , fixit ? Tum ille : QuaEr ir 
hocMundopla2rumque,inquit,infe 
lix eiTe folet. Nam cum Mundu 
contra bonos fasviret , & finibus fui 
excedere juberetjReligio exul^afcitii 
fibi , quos fidilllmos habebat 3 focijs 
Maritraninavig ito,poftaUquam inda 
gationem, hanc (ibi tandem terrame 
legit, ubifuos exponerct, pofteaiir 
bem 3 quam Chriftianopoiim voca 
mus , extruxit, ^ Vcritatis bonititisq 
domiciiium vel,fi mavis,propugnacu 
lu m e(Te vohut.- Hujus nc ftice reipub. 
liberalitatem om ibus indigentibus 
obviam experieiis. Sin perluftare et- 
iamllrbem, fedoculis modell:is, Hn. 
gua circurncisa , mo. ibusque caftis ki- 
Dent,nonidtibiequidemdenegabitur 
fed per fing* das partes pa ebit Cui ego; 
OVeatam.inquam.ho am,quapofttot 
info mia ipedacula anx e & laborioss 
iu'pe6la, ahquid vere elegans & con- 

cinnum 



STIANOPOLITANA. 29 

'^innum intueri dabitu: ! Nonego la- 

ac a omnia, non novaculiis non fco- 

ias fubteifLigio , ut lotus , rafus purga- 

'usque ad limpidas Viri, bcjniquefedes 

dmittar. Namq.imeierroresamba- 

^esq; in aufpica-ie fueiint, jnm duduna 

nultis innotuit : Videam aliquando> 

) videam veriora , meliora , certiora, 

"^ 'iiioia, atque omninotalia, qualis 

: mdiispromittit, nunquam vei*6&r 

^aulpiamexhibet! 

f, Examen peregnni frimum , ^ 
externaprofejpone^tnO' 
rthm. 
'I|¥ A M porta^ Onentali accefTeramus 
J j cum mecomes {iftiteJLisdiei vigi- 
'•*• lijs prsfedo, Iscomiter acceptum 
'iinterrogat,quidmihivelim. Pkirima, 
' inquam ego, nam terramarique eje- 
' ^um vtdes. Quoniam Terg hic vclut 
I in ipfiim Deiun incidi , q ludni largiter 
i^etam^quod omnimta Vitamihide- 
. fuit ? Arrificpr2efectus:& uth^^clnfula 
nihil importum habet , benigne mo- 
Buit,neex ijseilem,quosciviumcGar- 
B 1 



30 DeRe^ub.Chrj- s 

munkas apudfenonfcrrct, fedad lu' fii 
tcmitteret, mendicantibus,circulato \k 
fibus , hiilrionibusve j quibus otiun iper 
arridcat; ciiriofis , qai in infolitis fcru tfa 
pulcnturjfanadcis, quibusnullaccrti tw 
pietasj cinitionibus quichymiamma m 
ciilarcntp impoftoribus , quifc Rofcj itfii 
CrucisFratres mcntirentur , & fimili lent 
bus £li|s litciapjm , humaniransqu< m 
verrucissquibusnunquam hujus Ur* xpli 
bisinfpcctiobcn^ccniflet. Hic,cuit m\ 
HJC intimas confcictiar teflimonio pur. fic 
gaiTcm , Sc pluribus vcrbis confcnfuir iqt 
vcricriti , obfeq ii^m bonttati obftrin- m 
iiir^in N hilcrg^impeditjquominu! larl 
non noftris, quod minimum eft, fed isi 
nobis pcrfruaris. Ita manum ini jcit . Si fcb 
inproximum vigihim five cxcubito- pi^ 
rum domicihum introdudfcum , cibo lin 
potuqucfapidiflimoreficic. \t\ 

/. Mxamen ficundum , a corporm 

cofjfiituttonc^, 

NOvis inde veftibus indutus, 
haud fumtuolis, fedparahili- 
bus.ca-cerum in corporis u/iim 
apdfli- 



5TIANOPOL1TANA, |1 

Hnptiflimis, miniftris commcndat^ qui 

1^0 Tie (icundo examinatori adducant. Is 

Ji ad perfcrutandos hominis indmos rc* 

ni celFus quafi natus videbatiir. Salutem 

n rcnrecatus eft perhumanitcr , & amicis 

« Jcrcontationibus variis mc exercui^ 

ttnteiim totius corporis & oris linea- 

ifmcntaacutiflimecotcmplatus. Patril, 

(jrtatcm, vitaegenus,aliudvclutagens 

iexplorabataarridens poriiis, qua» vul- 

tumcontrahcns. Tum mutatis aliquot 

©fficiofis fermonibus , Venifti hoipcs, 

inquit,Dco indubi^ conduccntc , ut 

1 cxpcrircriSiSitncfenipcr malc agcrc,& 

: barbarorum morc vivercneccflc. Cu- 

jiistibihodiequod omnibus ingcnuii 

dcbemusjfidcm faciemus , idq; e6ma« 

yis libeiitcr,quod nec Natura,nccCoB» 

um habcas advcrfum , fcd utriusque 

:>encficio libcraic dom.icilium pofli- 

deas. Quod /i etiam te Deus rcgat,iit 

humanitatis legibus fis exinde velut 

cxempms,niii Idubitamus ,tc jam no- 

ftrumcfte acforc aeternum. Inter lo- 

qMcndum,quod animadvertiftc milm ^ 

Yiius fuin,animi tranquillitatem/rQJi- 

B 4 



111, 

k 

I 

Blil 



32 De" Rhpiib. Chri- 5 

ti:piidorem,linguseligamenta, oculo iiii,n 
rum quietera,corporis obfequinm no mhif 
tabat, tanto eq;udem aitificio , ut co^i tnfu 
tati o r. es (crutari polfe credirus m i hi iit 4! 
tanta aftabilitate, ut reticere nihii po ik 
tuerim^tantaveneratione^ut me omni; cihi 
eidebere agnoverim. Ita mente mej lella 
tindiqre evacuata, cnm in hteras tand( 1111 
incidiifet, Veniam mjhidabisjanniceikti 
inquit,qniiiUterate tecum fum fermo 
cinarns: fed bene fpera : nec enimtibi| 
in noftro hoc loco deerunt , qui litei as 
redoleant.Simulque negoti' m dat mi- [o!i 
aniftio, qui me ad tertium examinatorl 
comitctur. Itafakitem ciim dextiaco- 
■3municat,& confidere jubet. Atego> 
Hem fi hacc iliiterata funt, quid fiet.^ ta- 
citus cogito. 

(f. Examen tertium , ahingen^ 
^j cultura. 

VEntum ad hunc ubieifet, no»; 
roinus, quam anre,humanita- 
tisadmir; Hinc enim, quodfe- 
mel Gi6tLim volo fallus om.nis&fuper- 
ciiium exLiltat. Ac ego^cuni hunc audi- 



STIANOPOLITANA. 33 

i fem,nunqiiam magis eribui. Hicopus 

' (^ mihi eratcum Socratejfed diveiTiflimo 

^ fenfu , nihil fcire -, qu^m doiuit , me di- 

i xilleUteiatu ! Voleratex meTedblan- 

^^didimis verbis fcire, quid didiciflem 

1« mihiimperare/ratrifervire^Mudo re- 

4bellare,Morticonfentire,Spiri!:uiobfc- 

qui , quid rn Coeli terraeque contem- 

platione^Natursperfcrutatione , artiu 

fndrumentis, linguarum nomenclato- 

re.omnium rerum harmonia (aperem> 

quidcum EccieiiaE focietate, Scriptiirae 

compendio , coeU patria, Spiritus fcho- 

li, CiKiftifraternitate , Dei famiUa ha- 

I beremcommercij?Obftupuiego,cum 

( audivi ,etbthominiUberaUterconcef 

i fis,me minimominus quidaccepiife. 

; Itaque,quodunum poteram ,adinge- 

! nuam confeilionem convetfus.hacc o- 

!: mnia,ir>quam,Vir Maxime,nefcio,nec 

docentero habuiunquam,fedidfand:e 

tibiconfirmo,intiameperfappe<Scagi- 

taire,& appetijlfe , &c aggrcdi fuilfe au^ 

fum. Tum iUe quafi exuitans rNofter 

es, inquit, qai candidilHmam tai->iil? n\ 

adfexs^vel ab ipfo Mari abkitam.Super- 

B j 



cfcutDcumexoremus.islacroian^^ Bffuft 
cilamo uotibiinfcnbatj quasfapien i 
tise &■ bonitati ejus faiataria tib m 
videbuntur. Acjamquidcm UrbenG m 
noftram per fingulas partcs intueberis xntr 
Pofteare verfus,quid nos veiis amplius m\ 
ex te > qao (iimus parato 6c < 'ffidofo a- |i)ii 
iiimo,audicmus.Itatres mihi adiungic,|icu 
Beeram, Eiam,&Neariam,homintiluii 
vel ipfo afpedtu bonos,qui circumqua* 
qucmc conducerent» 

SI Urbis facicm vobis ante omnia 
de£riplero,nihiipecavero. Fi- 
gui a quadrata cft,cujus iinguluflpi 
latus 700. pcdum , quatuor propu- 
gnaailis ,& vallofatis munita. Orbis 
piagasredbifnmc refpicit: acceduntad 
roburodbiturres fortiflimac, perUr* 
bem d]ft iburse^prarterledecimmino- 
res alias non contcmncndas ,& mcdia 
propemodum invidl.^m arcem. domi- 
ciliorum binaf, vel; fii egiminisfedcm, 
^ p^^P^P^uaria Urhisaddas^quarcrnse 
fen^ft fuat, unica publicaplatca^ forum 

augii» 



m 



ffYIANOfOLIVANA. 55 

lUguftifliinum unicum. Sidimctiarii 

Jliuduras , videbis ab intima plate^ 

oiiquarumlatitudo zo. pcdum,fcande- 

•Jii|irc pcr quinarium , numcros , ufquc ad 

centrum, ubi rcmplum , rotundum^di- 

U5|amem centcnorum pcdum. Sinabac- 

dibus excas , intei ftiiium , promtuaria, 

vicus 20. p. lingula vallum zj". pe- 

dum continent , umx fingi iisardibus 

»1 contignationcs funt, ad quas per publi- 

capodiaafcenditur : quodcamcndcli- 

I ncatione facilius patcbit. Ex lapide ccv- 

j {ko omnia excruAa funt , parictibus ita 

divifa , ne igfiis unquam nocerc gravi- 

! tcr poflic. Aquae tam falientis , quam 

Iprofiuentis maxima copia, Natura^c 

artcfuppeditata. Unarerumundiqut 

facicsj nec luxuriofa, ncc fordida,& r*- 

(pirationi , tranfpiration^uc accom- 

modata. Civeshicvivunt 400- circi- 

te*-, fumma rcli gion e , fumma pacc , de 

quibus prope fingulis aliquid nobis di- 

ccndum erit. Extra muros foffa cft, fo. 

' p lata, pifcibus, nc quid pacato tcmpo- 

rc nihil agat , plcna. Pomcrium ferag 

continet,nonin voluptatcm,fcd ufuin* 



3=6 DeRepub.Chri- s' 

Urbs totaintres partes diftiiicta eft,nit rf 
critionis, exerckij, & c^niempiationi! R c' 
Reliquum rei ruftica?,& fabrinis varij m 
fervit. Ha:c utcanque annotara in ta m 
belb exhibeo. Interim per urbem de rf 
ambulandum eft.. m 

8. De AgricHltura ^fecuaria. 

IN extimis civitatis , qiia ortum re^jip' 
fpicit , Agricukiirse fedes eft , iira ii 
iitrumquelams diilributa, ut hin 
ruilica! , iUinc pecunrix rcs continean 
tur. quicquid enim frumenti , le.j^umi* 
num olerumque refpublica ex Jnfula 
impetrare poteft: quicquid jumento- 
rum,arm,entorum, greL^umopus ha- 
bet,quatuordecim (Iracburis airervan- 
tur , ita fibrefaclis , utres nmul oc ho- 
mines cuftodiant.namquia tribus,ut 
dixijconrignationibus sedcs afcendunt, 
opinioneampHus-capiunr. Siqnid \\\Q 
fordium eft, per oftiola ad turrcs ang i- 
la; es perfi ata , effertur ad muri crf pi- 
dincm, doncc eie fitagdsautcompi^ 
kiferre.His asdibus tranfver-aeft turris 
jnajor ^o. pcdesiata, 4/. longa,qra5, 

&rufti<. 



S T J A N O P O 1 1 T A N A . 57 

ir ruilicas hilce <5coppoiitas ci vilesce- 
iil^les connectit , iimulqae inter;.accns 
:errL-e ipatiiimmcludit, iiibquoingrel"- 
-us in llLbem fornicatus patet lador,aG 
iifi in^^uruores ad aed~s januar. hxc utrin- 
que portisobfirman poteft, utoppidu 
quia pei reJium pxineies nuUus egreC- 
(lis denuo ciaudac^ Huicaulaadturris 
capedinem fiiperni ftrudacft, undiq; 
n feneftiica, ubi , qao ies leges vokmt» 
conveiiirent iliius kteri? civcs, cScia- 
ciis ,civiiibusqueoperarentur. Sapra 
c im llriel habitat a5rricuitu:a! *. terraj 
excolcnda: , anim?diumque curando- 
tumperitiffimus, quemduo Kapreel, 
^climea turribus prsfedi audiunt, Sc 
labore,cum fieri poteftjfublevant. Hic 
iarierufticitisabeftj & revocata Patrir- 
archarum agricrltura , tanto feHcio^v 
quanco Deo propinquior, dc fimplici- 
tatisobreivantior. 

\p. Bs Molendtnis O^^ifirmis. 

Blnis his reipub. promptuari js ad: 
,aiteras plagis annexa fimt, qua- 
mendiem , feptena molendina^. 
B 7 



^ todidcm piftrina : qua Septcntric 
ncm ,fcptem macella , dc tot penoJ 
Utraqac latera fecant turres majorcl^|^I 
ad priods planeexemplum, claudunf 
itidem iliis mmoribus pr<efimilcs turj 
res. Molendina non tantum frumei 
tum conterimt , qaam fuperiore contij 
gnatione airervat. Sed 8c quicquid rol 
tationis beneficioabrque igncperagil 
tur, h;c fit , quod > quia ingenio hic lo'| 
cus , varium eft , & ad fpc&torum v 
luptatematque admirationem cxcogi 
tatum, Hic etiam papyrus conficitufj 
&arboresin afleresfecantur, &arm 
pohuntur. In piftrinis omnis, qui Iniu-| 
lam nutrir, p?nis coquitur,omnis fari-* 
nacuftoditur. Scd& torcularia intcr- 
mixta (unt , & fubtusccllarum cavita- 
tes vino rccipicndo efFoflae. Hic fapo- 
ris guftusque promi & condi fnntqui- 
bus'mpc.at Ncria , intcrmediam tur- 
rim inhabitans duobus utrinqueturri 
cularum prarfedis Simea & Gadicl ad- 
jutusicacombin^tionc, ut duobus qua- 
drumviris unus pr^fc6tus pareat. Hic 
jnira! i fatis nc n poflis quam tempe- 
tandae umAia,eiiamhaudi&aximaecaf 



STIANO^OLITANA. 5> 

tngtix fufticiant.Nam cum ncmo totaln- 

Jalafacurnonfit, tamen quodebrietas 

M crapula ablunt, five Dei benedidtio- 

iu]iac, (ivc Naturaf liberalitatefempei eft, 

^ijuod abundet.De vidus diftributione 

.j|)oft dicam , nunc id unum addendum, 

)m'iia munde & cum donorum Dei 

•everentia fieri^ Homines laboribus 

iddidi non fcrcs, Ccd j- erhumanos,cu-. 

lodiseprsfici non gidones, (cd tempe- 

.^ntiilimos^nonolidoSjfedlautos.Ac- 

qucrem omnibus profuturam fic ad* 

miniftrari , utpubhca , fed dccenti vo* 

luptaceijs populus pcrfruatur. 

IAm (eptentdonalis plaga,qii2e mt^' 
darioni , & rei pecuariae quatuor- 
decimali}sxdificijsdeftinaraeft,ni- 
hil&illabclainumhabet. Viditamen 
non nihil efferan homines fang-iinis 
poUutione & carnium , pinguedinis, 
cori j &fimilium traftatronc.H c ctiam 
qilin* vifuntar,alIationibus . ehxad- 
onibus, & purgationibus animalium 
dcbitae , fed qu» dchtias & Apitiana 

nulk 



t0 



:rai fi. 
beL 

uni 



40 DeRepub.Chri- 
nulia norunt. Addint etiam veftium 
iinteori-m lavandorum officinac' : qu '^^^ 
niam candoris maxima Iiic laus eft.Pi ^^ 
nusaliquotcameris diftindtum , but] 
rum/evum,arvinam,axungiamjcerai|fi" 
Sc ejusmodi aiia/ed & piiles liccos,r 
centesque.d' voiatilium fpecies iia 
non proinquilinis tanium, fed etia 
advenis mercatoribus. Eftenim com 
mercij in ea infuia maxima opportun 
tas :ied cum quacivibus niliil commu "^^ 
ne, qui eam curam aliquibus adid de "" 
ftinatis relinquunt. Atqj hic comftiu' f 
tationis vera^quitas apparet, qux nor ''^ 
lucium, fedr^umvanet^atemrelpicitj ^•'' 
utexomniterra fuumpeculiarebene- ^^ 
iicitim intueamur, atquciic internos '^ 
Gommunicemus , utuno in ioco velut ^ 
univerfo globo tcrreno perfrui videa- ^ 
mur. Unde (imui huius noftri puncfti F 
cognitio, &DeidiftrJbutoris hberall-f 
tas ciucefcit,tandemq;, quod omnium 
liominum doijarium efl, fingulorum' 
redditur. Piura in hanc rem dicere noii 
liibet,quoniam pluiimis opus eft^ac iii 
partium recitatione fspius recurret; 



IS7I ANOPOLITA NA. 4I 
ise^iint huic parti Thirhena «?c fccii. 
ioKapz-^el,&: Zaiphat,qiii miniftro- 
ft jm mores laboresque atceirperant. 

7/. BeMetaliicis ^ ^ minera" 
lihtis. 

SUpereft Occidentalis plagn,qux 
ignidedira. Nam hicviiunturab 
™ aiteia quidem parte ieptem c ffi- 
JiniEcoquendiS: cudeniis, fundcndis, 
ormandisque metaLhs uil uta: , cum 
f. )perariorum domiLiii? aitera\ei6fa- 
i, vitro , lateribus , fdiUbus , ied & o- 
•nnibus ahis , quip ignt m frequentem 
equirunt.perhciendrsfcptem al ia' oi- 
icins adignatarfunt. H.c certc Natu- 
.*a: examen vifitur,cum, quicquid terra 
aivoii-a continet, adaitis leges&in- 
Irumenta adigitur-liominibus ncn ju- 
mentoiuminilar ad labores incrgni- 
tos ata(ftis,(edreiunn. phyilcarum sccu- 
rata cognitione jam anie iml-utis , ac 
exind.e intei' natur^ vifcera delicianti- 
bus. Niil hic rationes audiasjoc M:^xro- 
coimianatcmiamintuearis , nihii du 

xilfe 



41 Dh Repub. Chrt. - m 

xifTc tibi aut monftrafTc putant. Tu,ni ncul 
fi cxpcrimcntis difccptcs , & artium i\ 
commodiora aptionbus organis em^ 
dcs,vilefcis.Credcmihi, fiSophiftic V 
hx argutari vclit, hidibi io foro ; ufqui J 
adco rcs malunt, qu^m vcrba. H'C v 
ram 8c gcnuinam Chymiam fahitar 
&:aiidirc hcctjibcralem&induftria; 
ciim fpuriaalibi obrcpat, 8c intcr tenc- 
bras imponat Solct enim illa operai «dii 
infpice c , & varijs indagcticnib us ad» in^] 
iuv.vrc, tentanriinibusq, cxcrccre. Hiq \j^ 
ut uno me verbo expcdiam , Phyfica Iok 
pra(5tica cft, cui pra? cftSesbazar cum ^i 
adjundlis zarphat, Sc Gadiel qui rton tz m 
iaborcs cxigc e vide ntuT,qiiim corpo- fon 
ris humanicxrcitationem. Nam cum btj 
apudnos jugi fatigationc atteramur,ibi ^^ 
arqui laSrato labore&otio vircs foUda- 
tur,utnuq!jafincalacri atccpusacce- 
dant.De captero mihi harc intuenriper- 
jctuafiiiranimi exprobratio, quitem- 
?orc invitaius, fumptibus condud:as, 
ibris adj itus , nihil eorumdidiciirem, 
quac fcirc omnino deccrct , 8c naturae 
Yuitum , qusc raaxim^ blandiebatur, 

inexcu- 



STTNlANOPOtlTANA. 43 

^i ;cxciifabilc focordia ncglcxifleiiK 

J^ />. DeAEdihfis, 

^' 'P\Erlu{lrato oculisutcunq; homft» 

]'j |-/aisprimo officinaru , ptomptua- 

^f *- rior; .mq; (epto, per Orientis tur» 

^\ m ingredior , &: U rbe ipf m intueor, 

^ uplici apdium fefe afj^icientium (erie, 

[uadratam. Plateaj qv.ar iiitcr;acet 20. 

•edum latitudine difti; .<5taAfficientis 

anc lax' tatis,fi cogites,nullii m hic rhe- 

larum aut equorum uflim Quar extc-* 

iores aedcs if . p. interioes i f . p. latac 

.unt,alt2e5;.p.longa?utplurimnm 40* 

:jua piaream refpiciunt, deambulacrji 

fornicatafunt,columnis (uffijlta, ^.p^ 

ata.alta ii.utpkivium ccelum nihi! ia* 

commodet. adverfis pa ietibus in (c* 

cundls tertiisq; contignationibus pcc 

podiaambulari' p ter , qu^ omniapi- 

6turis exprimereplacuit. Majus uiDis 

latusfitunesannumeres. 15. minus ji. 

aedificia, acque ita in univerfum %%. ha- 

bet,quas fi triplicentur, 244. domicilit 

confticuunt. qus sdium diftributiofir* 

ex fciographiaad oculum patet.Nemo 

autcm 



44 DeRepub. Chri- " 
antem miretur, anguftiorem efcciii ^P^ 
p.-iuciffimis tantum hominibus , & Ci ^''^'^' 
pellectiiibus prcpe nuilis debeatur A ^^^ 
lij.qui vanitatem.luxum , & conlimil '[7 
familiam hofpitamA' iniquitatis (arci 
nas congerunt, nunquam latis laxe hfl ^'1'^ 
bitant. Onerant &c onerantur ^ ne qu '^^^ 
qmsquam necellitatemjimo ccmmo ¥ 
ditatem fua facile aUrer metiturj qu^n W 
intolerabili , & non tollenda mole,cS^"' 
divfteseos demum,fi omneid iiabeant ""^' 
cujus reveraindigent,(i nihil eoruna"^'^ 
admittantquod abildare pollin-! Nani^^^ 
quotquotvidi hujus terrae opus , (em- '°^' 
per famam aftantem conlpexi ,in hod ^^ 
uno^qjodnobis diceretur vacuum,ia:4 ^^\ 
turitas comparuic. ' ^^ 



ij. BeMechanicis, < ^ 

DUmurbe circumeo,facile ap« 
paruit , quae artificum eifet di*^ 
itributio.Nam,utquadiata eft, 
itaquadruplicem materiam tradabar, 
Metalla, iapides,! igna & qua? ad textu- 
raip pcrtinent : h oc difreientia , ut quae 

aitis 



STIANOPOLITANA. 45 

:is plus habc^ent & ingeni j , ad inte- 

is^qu^ facilitadsairpliu^ adexrerius, 

e majus quadiatuin percinerent. Na 

j ^rolqgiopari , qu^m^reiaiij alia ratio 

.. ibebacur. i..a Organopxi , qaam lcri- 

ji :iij,autfiatuariJ5quamlapiLidce. Hoc 

jj itemplanenovumeft , hos ardlices 

.j opeomnes literatos eile: namquod 

ijpaucorum,red tamen,fiimpeiitias 

gniamfpecles, nimismultorLim ho- 

inum elie c' edun',idChri{lianopoli- 

-ni (injulis Jeberi argumetantjncum 

ec Utera um ea fit fuDtilitaSjnec opifi- 

iorum eadifiicultas ,utunus homo,fi 

tas detur,non utraque capi\t.Sunt ta- 

-ien,qnvelini'.lam,velhancpartein 

iclincnt , qui, fi arcificiis magii indul- 

eant,magiihi aliorum confutuun:ur, 

itfabinde aii--,s atque aUos erudianc. 

/idi.quosopifices credidi, ahenarios, 

tannaiios , (errai ios, cuhrarios, torna- 

ores, arcularios ilatuarios , gypfarios 

ullones,texcores,pelliones,fucores,ac 

jiter fuperiores lculptores, horologio- 

^ios, aurifahros, organopseos , celato- 

■cs,bra6tearios,annulaiios,6cconfimi- 

ks 



46 De Repub. Chki- JT 
les non cotemncnd.i numeri alios. Cd P 
riaaj,{cllarij,fabri feiranj , caipentarij ^ 
vietorcs.csemcntarij .vitrari j,iisin loci ^^^^ 
(lint. Ubi fabdcas competentes jari^iii" 
fiominavimus,rartoria&acupi(Sta ma« ^V< 
licrum funt. Caeterum hapc omnia fiut ^ "^o' 
non fempcr quod neccffitas cxigat,fe< '^^^^ 
cum arrificum inter fe cercamine , u ^J^^ 
ingenium humanum habeat , quo fi ^^ 
per varias machinas exphcet atque illj ^*^ 
rationis praerogativa , vcl Divinitatiiilisi 
veriiis intra nos fuperftesfcintillula ,in ^nl 
quavis objcd:amateriaeluceat. Deii> «cf 
{pedione 8c ftimuhs , de vacationis& tbe 
«ccupationis horispaulopoft dicemus* ^^ 

m 

t4^ DePublmprecibus, P 

:oni 

ANtequam progrediar, de pieta- ^ 
tepubU.a aliquid recitandum fci 
cft. SinguHs dicbus ternae prx- ^^ 
ces fiunt , matutina^ meridianar dc Ve- ^*> 
(pertma?,ubigratesDeoprobeneficijs^2 
aguntur , auxihjque continuatio , ac ^^ 
Murti^ fehcitasjolcmni formulageni- ^^ 
bus flexisi complicatis^uc manibusP^ 

implv>» 



STIAKOPOLITANO. 47 

jiplorantar. Nemini hic,hjfi maximi 
21 :cu(acione,abeirc lijct.Qu^tquotpa- 
aidbiis adfuntiiberi , huc adducun* 
rjUtlaudcs Dei veibaibutianr. Indc 
:ri Vcibi lectio auditur,ac cum hy m- 
y conventus dimid ae circiter horx 
ff, licur. Sifcriata diesfit, quo infigne 

iquodopus Dei memorecur,ampliu$ 
H iquid tcmporis devotioni impendi- 

1 ir. Locusdaturin majoribusturrium 
rjj ilis , fuis fuus. Nihd hoc inftituto 
ij Ihriftinnis djgnius. Namctfifecret?! 
u rcces Deo maximCjac frequcntiflimd 
4 ebemus,tamcnhcCcSpirituum voto- 
^ amquc conlonantia, nefdo-qnid fo* 

loriinmiribus Deihabet&r efficaciac:; 
[uae (i qui ncgligunt , nimis fortafte 
onfitcn.es funt, A t illi , quod CselicoS 
i, iliqaandoconvcnms cxpf£tant, uto- 
Q iiniacaelcfti patrisE inhocteiraedivcr» 
jroiio accommodant , ita divini"-^ lau Ji- 
,|bus m?gis quam ulla rc alii d-Ugenter 
jlScalacritcr occupamur. Felicesequi- 
.jdem obid & prudentiflimi. qui Vitac 
jKternum Ti6taraepnmi:ias hic antici- 
Jpant. lUiififcliciffiHl^ ilulti01mi> qui 
' ■ ^ - - aaole» 



V 



j^t D E R E p u B. C H R r- j^ 

irioleilifliina mortalitaie vkam ruai]uj,j, 
omiiem terminant. ij^j^,, 

iS. DeVtdu. y,^ 

Id -s omnibus privatiis eH: , /c; ■ j 
ex publico defumptas. Nar ', ■,' 
cumvixneripoliit, utimpuri. 
tas & ftrepitiis vitetiir, ubi convivan ' f 
tiumingensmulticudoeft, maluerunr 
fiiis domicilijslin^ali comedere. Cib' > 
uti pro anni laticne diftriburi iant , iti , 
pronumerofamiliarium. hebdomada- i 
tim diftribuuncur. Vini tamen infe- 
meftre, aat, fi res ferat, ulterius nt pro- '; 
vifio. Carnes reccntes e macellope-;i 
tunt, quanrjm ailignacur , auferunt; i 
Pif:es , ut <Sc feriuiE cai nes , ac volucru , r 
omne genus fua proportione diftri-,, 
Duuur, tempore , se rateque oblervatis, ' 
QuLituor fercula ordinaiia funt , q-iae 
mi;liei'um ind .fti iab.uteco(5ta, pijb(?<: 
cordatis fermonibus condiuntur. Sii* 
quisconvivamvelitjlicei id, <&:velfer- 1 
cula con jungunt , vcl , li peregrinus iit, ^ 
cx publico 9 quod deceat , depofcunr. 

Kuic ^ 



STIANOPOLITANA. 4^ 

^ 'luiccnimrciculinajquamfupraatd- 
..ferviCiUt, quod ultradimenrum ho=- 
illas exigit^d. promatur. Cumlibeei 
lultiores alibi aiaatur , plerunq^^^-U- 
lor.aut quinque aat , quod rarius , fex 
ipitibus famiiiac-niftvit, i'acre,Matre, 

': una alteraque prole. Nam (ervorum 
; an illarum maxima raritis hic eit 
?c facile , nill in cTgrotorum puerpe- 
irum^ iafantum curijConipicua.Vir 
: femina mutuo con venientia ofiicia 
xf lentrquod rcliquum efl,in pubHcis 
fficinis peragicui. De puberibus quid 
ar,qu6d audiemus; Nunc id tanium 
^nfiderabimus, quo maximo onere 
beraripoillmusjii efculentorum. po- 
ulentorumque mukrplex difiicultas, 

'<: facurandi ventris perplexicas,curave 
uocidiana,nobis auferatur. 

i^. l>e Lahorihf^, 

LAbores,(ive,quod mahmtaudi- 
re , manuumexercit"aad pra^- 
icnptum fiunt , & pubhcie tabcr- 
lae omnia infeiuncor. Unde mateiiam 

G 






50 DeRepub.Chri- r 

qui^^queartiu magifterex promtuar; jmjn 
accipit , quod ad illius feptimanae opt if[vei 
rasfufficiat. Eft enim urbs totavcluti jfjt , 
nicaofficina , fed diverfiflimoru artil ^^ 
ciorum. Qui his negocijs prcefedli fur j^ .^ 
perturresMinores adangulosdiipofi ^,3^ 
ja fciunt,quid, quo numcro.quave fo ,j^^^^ 
ma fieri expediat, ejusque mechanicc 
monet. Si fufficiat protaberna reru C( 
pia , licct genio indulgcre , Sc invei 
tionibus ludere. Moneta neminii 
nec ejusufus aUquisprivatus. HabJ 
tamen Respub. fuum a:rarium. HcOi^u^ 
maxime civesbeatifunt , quodnemMtii 
opibus eminerepoteft, cumvirium<!iniv( 
ingenij potius prarrogativafitmoruiiecliai 
6c pietatis fumma exiftimatio. Hor; nniad 
laboris perpaucas habent, nec minicliabf 
laboratur; ciim prseter Ucitum otiarint,ii 
omnibus turpefit. Ahbicum*deceiiaii,i 
laboriofi vix otiofum unum alant, no wis. 
vero abfimile erit,cun<5tis iiiis labcedean 
rantibus etiam aliquid quietis firiaMs 
gulis fuperefle. Quam vis omnino it me!c 
laboribus adfiint, ut bene, non malnvitu 
facere corpori palam appareant. Ut I;firi 
(ervitus abeft , nihii tardij in corpor 



STIANOPOLITANA. 5I 

imano fi^percil:,quodaggravct, aut 
ler vet. Et cj uis ambigat , ubi Deus a- 
irat , quin muldpiicata lobore 6c in- 

'^.liftria omnia faciliora dc exadJora 
K, quam cum, in vito D e o ac adver- 
m flante , infanae ftruduras coacer- 
mtur. 

;'t //. DeFacation^, 

rf, ^ T Onindignum eft Chnftiano- 

[( !^^ politanorum otium , five, ut 
• ^ decentiiis nominem, refpira* 

fli o, qux nobis explicetur. Cum pieta- 
5 , reipublics & literaturas requifttis 
im voUiptate fatis fecere, & artium 
techanica corpora agitarunt , prout 
iniadmittittempus , majoraminora- 
jhabent quietisintcrftida. Eam,a- 

2j mt, nontamcarni dcberiqyam Spi- 
tui , ncc animx minus , qu^m cor- 
oris. Ut ad nos quam fkpiflime 
deamus , & terrx pulvercm cxcu» 
amus , maxime opuseft : utgcncro- 
18 refokitiones animo concipiamus,& 

^ ,ivitiairruamus,retrocedere opus eft. 
Jc facigatas animas facultates refulci- 
C 2 



h 
ilh( 



52 DeRepub.Chrt^ 

temns, Sc aciem mentis acuamus,; 
cotem raspc ftandam , vel fedendu 
cft. Itaque nonineptiamm ludicra,a- 
divagationum ftrepitus , ab hoc Ph 
lofophico otioexpedtabis , fed menl 
in aliquid intenf^ rcmifTionem,ac m 
xinie rerumad ceternitatiscurampc p| 
tinentium reminifcentiam , ne qu 
praeterDeum nobis quicquam charii 
fuperiusquereddatur, Unde hishoi 
maximafoleteireciviumt' anquillits ^^^ 
plerisque aut lacro Numini, aiitpD j^^ 
ximo fub cruce labor^nti vacantibu 
velcerte Chriftianis colloquijsfemi 
tuocrudiennbus. Atterreni heual ^i^ 
tcrjqui laborant fnundo . Scferianti 
Satanae! qui fatigant Spiritum, & r< 
laxant carnem! qui occupantur in 1 ut 
^quielcunt in f^rcorclnequc uinqaa 
minus fecum funt , quam ciim iii: 
Q^idigkur Dcum intra nos lcxjuer 
tcmaudu-ent, quid mafcula Viitutis f. 
cinoratentarent , quid novos ingen 
fa?tus , & rariora invcnca parturiren 
cum inter ahenos6(: noftros ftrepiti 
obHirdefcantfimui&obngcfcant ? 



t 



STIANOPOLITANA. 53 

Am expe(5i:atis ,opiiior, quid juvet, 

elFe in hacurbe moribus compoii- 

;,ingenio prapceilenLi , cum prsemif 

hiLaudiatis. Sed laneobjxrdlionem 

ciiefoivicChriftianopolitanus,cuiid 

''l|tisglori2 6c lucn ell ^ placereDeo» 

^Jbn d- funt tamen S.Spiritus incitami- 

'|a : quippe amico^um Dei exempla 

' tntiapud hos cives fiunt , tam creber- 

Line ex:oLuntnr, &: )uventu. is animi^ 

cr varios modos impnmuiitur, utge-^ 

lerolidima mens qiiasque imiia. ionis 

irunis ardeat.Fraete.ea ivCti conicien— 

i^fuavitas, ingenij tenebras eluctati 

impUtudo , imperij in aiVtclus maje^ 

laSjiSs: iupra cun6ta coelorum ineffabi- 

A contubernium, longe profundius, a-" 

nimam defa^rcatam occupant, quam uc 

facile mecuendiTm fit feiicitatis terre- 

nxrepudium. Siquideciamadrem a^ 

pudChriitianum facic , aliis prce-eife, 

hic non nifivirtutis prsrogativa eftjeo 

ordine, utdevotionis inDeum maxi- 

jnumpretium , exinde tcmperatorum 



lia! 



54 De Rhpub. /Chri- '' [ 
niorum, poftingenij fuSadi, demun ^"''^' 
roboris hiimani (iC , & quc qiiisq; Dc 
voluntati propinqn ior , co regeclis alii 
aptior credarur. Qaod quia Mimdui'^'' 
invertit,& bona^-menis didlamini '^^' 
ilibauditojad vanitaci s fiiUihs aures ar f P^' 
rigitjtum impuriflimum quenquea- '¥ 
nimse corporique prarficit: mirum nbr "^J- 
eftjnefcire, quid velitparicer&r nolit 
accsecos duclores, lucem tamenpro- 
mittentes , ad tenebrarum barathrala p- 
ge cseciorem fubfequi. 



DE pcrnis itidcm diccre polTimu?] 
nullumibielTecarumurum, ubi 
Deiefl ran(ftuarium.,& ele(5lacivitasi 
unde libertas Chriftiana ne prxcepta 
quidem , ne du minas ferc, ^t^ m Chri- 
flumluumhberefercur. Scd omnino 
facendum eft , nuspiam humanam c^ 
ncmfatisexpeih. UndeiiquidafTidua 
monita,ac,{i opus fiCjferias objurgatio* 
nes effugiat, retro pellendum cftdu- 
rioribus flageiiis, ad quam rcm idonea 

reme- 



STIANOPOLITANA. 55 

«media nonuniusmodi, fed diverfis 
iigeniis adapcanda iji parato lunt.Cer- 
eficarni pingiiedine fubtrahas fi titil- 
ationi futlesiubftituas , multumim- 
Jiutaveris. Hiuc artium ars efl , cavere»^ 
le pecctre in prociivi (it: uti econtra 
niquiilimum , (aevire in eos , quorum 
uinis lapides objeceris. Id autem ma- 
xime obfervat judices Chriltiance llr- 
bis,ut, quae D e u m direcle impetunv 
graviijs puniantur: qusehomincs,lc- 
vius: qui externa,ievi2in^* ^ftcus quS 
Mundus facit , qui triobolarem furciu? 
blafphcmo , aut aduitero nulla compa=< 
ratione acerbius cailigat.IlUutfempcir 
fanguinis fundendi parci funt , ita i» 
fanguinaria fuppHcia nonUbenterc5- 
fcntiunt : Mundus fraterni etiam & in- 
noxij fanguinis prodigus , interludi- 
cra,qusecunque mortis fpecies prima 
inbuccamvenit,cameijcit, uno hoc 
cfFugiofecurus,quod non gladiumi- 
pfe,reftim,aut rotam,vel ignem fed pet 
miniftrumadhibeat. BellameChriftc 
Reipub.ratio,facere fuies ex dilfolutisp 
adukeros ex iiitemperantibus,homici. 
C 4 



56 De Repub. Chri- I J' 

das ex divag?.ntibus , vcnef:cas ex mefci 
retricibus , uthabeaS; q^iorum f ngui awt 
ne Deo ultori lites ; Cum longe huma' itcti 
nujs(i:,prima vi'iorum.rudimcnta& !k1k 
radicesevellerevquam adultos caulci «ac 
lefecare. Nam perdei*e hominem , cu- piei 
/usvis efticorrigere^non.nifioptimi* bi 

(10 



20. De Nobilttat^. 

XJ Ulla eft in hac ?.:p;-,imca. vel df-|"5 
i- ^* g^in-aqs fcccelTio^ velfuiguini^ '''*' 
absqi e virtute ceftimatio. Quamvis 
cnim, qdi bene merenturmaximi fiat, 
& monumentis ornentur ,ha?cpra?re 
liq lis lii erornmx gratiaeft; ut domefti. 
ciexempii frequentius admoneaiitur, 
virtL tuqih^reditas inculcetiir. Qaod 
fihanc poilederinr, in parentum iail- 
datam memoriam fa.iie rebus admo- 
venturjfic tamen , ne iibera eiedio no- 
vae virtuti iniqiiior fic, Nam qui Deo 
agente , qui virtutnmomnium primus 
motoreft,emergnnr,vei De i reveren- 
tia h jnorandi , & curandis rebus adhi- 
bendi iuut. Sed & idpaiam eftj Di vina 

dona-^ 



STIANOPOLITANA. 57 

Jonaria hinc oriri, illinc occidere :ut 

pateac , non humaniiin efle , exceilere, 

cctamen paucorum homnium , fed 

Calicie diftributionis. Quid ahj hic 

pcccent non opus eft referre, qui ex 

generis pra:rog:itiva oeccandi Ucentia, 

&:corruptionis fomites tam f.equen- 

cerexcolunt , ut Heroumprolcs non 

degener,admirationi fit: nempe utpa- 

rentes per laboris arduos colles ad vir- 

tutisfubiimcmarcema(ccnderunt:ita 

liberipcr voluptatum Lbyri.^thos ad 

vidorum profundas voragines delabu- 

tur,qui ii retrolpiceret , vel in res mor- 

talium circumfpicerent,nunquam cer- 

te committercnt,ut,quod apud Deum 

hominesquc commcndare cos potuif- 

(ct,voluptatum iUicio, Sc airentatorum 

perditione in prsefcntiflimum corpo- 

sis animsequc priccipitium verteretur c. 

Hi€c media civitas ab Odovi- 
risregitur, quorum fingulifin- 
guias turres majores inhabitlt. lis fub- 
C s 



5S DeRepub.Chri- 
funt odiO alij prxfcdi , per mitiores 
tarricalos diilributi. Omnium noii 
herilis animus eftjfedpaternus j neque 
eoncreditoru major trepidatio , qaam 
reverentia. Nam quodcunque alios- 
jubenCjid fimalperagunt; nec magis 
voce, quam exemplo prareunt. nihil 
hac imitacione faciiius,nihil fequela li- 
berlus ; ubi nemo corrigit , niii qai in- 
corrigibilis:nemo docet.niii dod;us,(Sc 
ipfa regula picecipit , Qai primus in 
Mudum violenciam intmciuxit, & de- 
digaationem,nihil diviiii habuit. Deus: 
fuos adit,& aditur: Deus audicur & au- 
dit:tantamabeft, utnobiseiusdem luti 
fidihDUS mutaa adoratio & conculca- 
tiolicita fit , nedum decora. Cumad- 
Deum omnia Reipub.Chndi^nx refe- 
rantur, nihdopas eft arcanis , ^Miftdtm 
rationibHs-^ qaibus Sataninregno fuo' 
delcditar. Omniain propatulo funt : 
fcilicct timereD E u m >diligere proxi-^ 
nium:qaod,utDivinxLegis,itanuma- 
riae focietatis Summariam eil. Qjid er- 
go refpondebunt, qui religi mk m , ju^ 
&itiam (^ huinaiiam converfationem 

Qmnem 






\k\ 



i|.:aii 
iiisl 



STIANOPOLItANA. Sf 
bmnem in mera vinciilajcompedcs, & 
prceres convertunt^&caperata fron- 
Ee,habitii venenato lingua lubrica, pc- 
teore claufomanibus aduncis non ho- 
fminibus prselTej fedbeftiis imperare 
jvolunt , & his gryphis tota volumina 
ppplcnt. Certe nec Dei lexjnec Chrifti 
Evangelium confuiionc admittit,nun- 
quam tamen humanum dominium in 
fuis iaudat, femper fraternam ordinata 
communioncminculcat: cuiquiaEc- 
clefia renunciavit , ditior quidem , & 
formidabihor fadta eft , nequaquam 
fandior , qux etiam ne poftremaquf- 
dem repurgatione addu ci potuit , ut fa- 
ftum 6c duiitiem dedifceret, atque cu- 
ratoribus fuis rationabile imperium 
perfuaderet. Italaboratur , & in me- 
dio Chriftianifmo ncc pr^cipiens, ncc 
parcns fatis Chriftianus rctinetm\ 



S2. 



De PMicis OperibHs. 



Sllntctiam pubHcac operac , qua?©- 
mnes civcs obligant, velutvigiUa- 
rum,fpeculationum,me(Iis,vindemi«.' 
C 6 



6o D E R E P U B. Ch R r- I ^' 

rtim ; yiarum flerncndarum j asdificiotc^^f 
rumerigendorumvaqu;^ dcducendas onlif 
fed etiam fabricaium adjuvandaruit M| 
munia,qMa: per vices omnibus, pro ae- ooii: 
tate ik iexu imponuntur , nec frequen- bjli 
tia, nec dmturna. Nam , ut cundis ofi J"os 
ficijsaliqui ceiti Sc periti rerum ad- ijsk 
motifnir, tamencum homines depo- lonji 
fcuntui^nemo Reipublicce obieq.Liuin aisr 
Sc manus detrecStac. Nam - q lod in x- M 
dibiis noftns nos fiimus , id illi in urbe afii' 
fuafint quamunamdomumnon im« 
meritocredunto Undenullaturpitudo 
eft, q ibuscunque laboiibus publicis 
jionimpuris deferviie.. Hi.cintem- 
pore, & nulla mol ilba omnia,etiam in 
Ipeciem laboriofa perficiuntur , cuia 
multitudinis promptitudo faciie maxi- 
mam molem vel congcrat , vel diftra- 
hat. Qius verononcredat, cumpri- 
vilegijs dc commoditate univerfitatis 
gaudere & perfrui /inguli vclimus,, 
paucis curam Sc labores. iniquiflime; 
imponi, mulds perpetuam torpedi- 
nem,&ingiuviempermitti ? Econtra. 
^uis dubitet, unumquemque civem 

dece- 



ST I A N O P Ot I T A N A . 6x 

liAccerc fuo loco dc ordine Rempubo 
eiij|on lingua tantum, fed manu & hu- 
leiis juvare? Accarnalibus prspofle- 
o ordaie fordet, terram , aq jam , lapi- 
;csjhgna, aut ejulmodi contretHre : 
•quos, canes yfcorta , Sc fimih in'iieh- 
ijs h bere, magiuficum^ih quodiiU 
loninililse, rident, cumih iniign bus 
uis non ferocitatis aut. prmpa? , {ed 
lumanitatis & laboris inftrumenta 
paflifii depi6ti oftentant, 6<: vamtatis, 
ac brutahtatis confeilionem iUis ex«- 
grobranto. 

2^, DeDomicilifS, 

Zp Des nemini proprise funt , o- 
-^ -■— / mnes in ufum concelTk 6<r afll- 
gnata?;fiid RefpabhcaveliC)facile mu« 
tant. Uno exemplo prope omnes con- 
ftrud^ lunr, nitidce & a Ibrdibus,quod 
admodum urgent , immunes. Tria 
xommunioribus conclavia funt , hy- 
pocauftum, cubi!ey<l' cuhna; (Schaec 
duoutpluiimumjigneopatietcdiviia. 
iroedietas intra^urres areolam habet, 
patiTlafeneftra , ubi hgna, dc gravio- 
C 7 



62 DEKEPUB.CHRI- sT 

res larcinse in fiiblime per machin4ftott 
attrahuntuu. Unadomicilio januaefi ysYix 
quampat€icurat,eaque inpodium exi \^m 
tur, qUo vel perturres,velintermedi ^y^ 
cochieam afcenditur. Hicfchemain ^11 
^iciendum eft ; neque enim vacat mi ^y^ 
nutiora aha recenfere. A tergo finguh! |si,^ 
a^dibus hortuh fubjacent,magna dili- jjnt 
gentia 8c elegantiaculti ^ quodadfalu- giei 
britatem &fragrantiamfacianL Te-^ii 
£fcum publics rei fervit,quod muri ica- ^[i( 
lares igni cohibendo frtqucnter con-Lj 
ftrudi diftinguunt, (ScinciHaundiqucf 
claudunt. Feneflras duplices habentj 
Vitrcas ^Jigneas, itamuraimmiilasJr 
ut quamlibet depromere,utramque|f 
ctiam recondere iiceat. CcIIiepriva- 
t^, angute funt, quodparum fit, quod 
in ijs allervent. A tque ita , quod apud 
Mundum maximifumtusjingentisquc 
molefti^eft, hi inpercommodamve- 
luti teftam contraxerunt > ubi nihil, 
quod tegerc hominem , 8c reculas fuas 
continere poflit , defit. Servantur au- 
tem pubhcis impenfis, fed nc quid te- 
mere corrumpatur^autimmutecur, in.- 

fpfe- 



STIANOPOLITANA. 6j 

^(florum diligentia providetur. I- 
iis vix unquam n oce re poteft , aut lar« 
■js prorumpere. Frigus fornacibus 
'llunt, aeftumumbraculis. Infelices 
ne omnes illijqui,cum aeternafibi hic 
'ibernaculaconftruxiiTecredunt > (e- 
iisincelligunt alijsin alieno laboraf- 
interim domi nunquam , ne in cor- 
ore quidem fuo fuiife: fed infeliciores 
dhuc , Ci Chriftus , dum pauperum tu- 
juiiola invifit , illorum inauipicata pa»* 
aciapreetereat! 

24^ T>e Supelleciil^, 

elnc de fupelledilc facilis conj-e- 
dura cft; nuilam elfej nifi necef. 
fariamacproindeexigua. Leduhpro 
familia &advena boni mundique func, 
& inftrudi. lintea , mapp.T , indu(ia> 
ftrophiola pro feraina: munditie lota. 
Menfce apparatus debitus , culinse vala, 
q-.ise fafficianc. Quid enim numcrum 
cxigas j ubi nunquam ex publico de 
eifepoteft, q-:od rationabihter pede- 
ris? Veftes nonniii duaefun:, labori- 
busuna> alcerafcrijsconveniens,acin 

Uni^ 



^4 De Repub.Chri- P" 

Univerfum omnibus uniufmodi : fo ii?i^" 

mam rexusdilVinguit, ^^ stas : mater eiat v 

ex lino 6c lar a eft , a-flate 6c hyein W^^ 

coir mu.ata , coicr aibus vel cinereu VfM 

cunctis luxuriesf^rcorianemini. Pd . 

cula ex viti oplsrrunque funt, cx ftang< 

dc aere reiiqua vafa. De armis & li' eri J ( 

poit videbimu'^». Patetautcm, quafl ^\ 

hcTC omnis rupellex., nullamcuranie <l^l! 

nifi deterfioncm; nulL m cuftodiamj k.1 

ni(i(imphcilIimam;nuiL s iumtus,ni- [^j,, 

fimmimosexigat , 6c tamen nrn mi- m]i 

nuSj quam divitum hujus Mujndi acer- ji^ 

vi, cavejr, arcx, &: ilmiles carceres fatis .' 

faciant: Siquodinfthimentumpra^ter , 

quotidianaexigas ,officinaidfiippedi-^ V 

tat. Nam tnftrumentorum tam publi«> u, 

ca,quam privataeftcopia, quiaartifi-» lo 

cumintegraciviias. Pudcatautemeos». i 

quiincrtesmagna turbaiunt, interim 

varijs vafis , dc inftrumentis fuperbire, 

dum nihilrerum , nifi alienis manibus 

oculic , auribus traClant , jisdemque 

inutilifolicitudine accumulant, mife- 

ros utiquetam operosa <S^ multiphci 

fijfFulcimentorumflrue, quadumele- 

vari 



^l STTANOPOLITANA. 6$ 

i':^ grallis e folo & fublimes apparcre 
rat , adobeundamterram, &:rub-. 
Inndum Ccelum paricer ledduntut 
eptiflimi.. 

2S. D^ Lumine noBurno,. 

Odem. non plane tencbrolam. 

patiuntur , fed eam accenfis hino 

de lucermsilli-minant; cujushiceft^ 

us. nr -^^' lecuntatLi Uibisprofpiciant, 

di vagationes inutiles arceant j fed & 

igilias miniishoriidas leddant: quin 

Tio Satanx obfcuroregno, &rcaligi- 

ofis iudibrijs hocmodo adverf:.ntur, 

'< lucis ^terni voliint eire admcniti. 

;jiLiid fibi Antichriftus cercorum fre- 

^uentia.voIuerit., ipfevide.it, nosab- 

lorreamus ab eoinilituto,quod homi- 

lis in tenebris veriantis tiepidati(inem 

tnitigat . & velum , qiiod caro noftra li- 

:entiae acdiirokitioni libenterobducit, 

cxtenuatjNec eflcur tumti;m hica:fti- 

memus , crm in aUjs maxima eorum 

frugahtas iit , aUbi in rcbiis prope o- 

mnibus maximus iuxus. Oiiiniucem 

plus im pendeicturj non tanta ciFet no- 

ais 



66 Db Repub. CHRI- STl 

dtis ad omne genus malignitatis QpiDor.t 
portuni-as , non tenebiionum ea fie S:^. 
quentia ! O utinam lychnus cordis no ;[ei(N 
ft'i c ebrias accendereriK, non totie^mi 
conaremur Dei lucidiffimos ocuIoiVIiq 
falle>e ! nuncdum Mundumtcnebra." 
excufant,& in turpiilima quapquiC fol - 
uunt , dum , quorum cum pudet, cx^ jtne 
citatemijs obtendit; quidfaciet, ciimfj^f 
Sole Chiifto revcrro , Q?}Ago omnis di- H 
fpelletur 5 apparebitqac fkditas eju^ b 
qaam totinvoiucris obtegit ? cum cor- m 
dis libidojoris hypocrifisjmanuum fur- li 
ta,&:quam plurimaejus inquiniamea-ll)i 
ta,per nodtis umbras tolerata , iibiialr: 
famiar, bcatis er unc irrifui i 

26, BeCoUegio. 

NUnctempus, eftut ipfumurbis 
penetrak-adeamus ,quodprimu[ 
civitatis mobilem.erito dixeris. Id qua- 
dratum eft , extra 270. p. mtra ifpo» 
p. dimenfionis, quatuor turribus an- 
gularibusconcliiium,&: tran{\'erfis to- 
tidemali)sfe6tum,dupliciitemhorto- 
rum ferie feptum. Qj-iatuor conti- 

gnacio- 



STIANOPOLITANA. Sj 

lationes totius ftnKftara! runt, u. ii, 

L <Sc <). pedibusailiirgentes, quibus 

jrres cd:oetiamnum peJiLusfupere- 

jinent. AJ forumj qu-dinteiiu5, pe- 

:yliuineR:,72. Columnisa pc6t..bi- 

HicReligio^jaftitia «ScEruditiofe- 

lemfuam habent, qiorum urbis regi- 

leneft, haben.q .e adjiindtaminter- 

'*oi^i'^q'^''^^»™- iN-nqi-airi iFii-r 

.ivirunrcft tr.ntum hun^an:£ perfe- 

ilionis , uno in loco ccHeclum \ quod 

umfatebimini, crm. per fpecies rem 

^udiveritis. Miraritamen hbet, quid 

ibi vehmus , quires optimas difiun- 

7unt 6c difpergunt , quarum comibina- 

:io nos beatos , quoufque terra finit, 

efticere poifet. Sunt ,qui rehgioG eifc 

vohuit , (Sc humana omma abijcerc; 

funtjquibus imperare. etiam irreiigio- 

se, placet. Litcrs intermedia: perftre- 

punt,nunc huic, nunc ilii faventes,fibi 

lamen applaudentes maxime : Qiiid 

deniq; lingua faciat , nifi iriitet Deum, 

turbet homines, perimat fele? Itaquc 

cbncordia opus foret , quam nemo ni(i 

Chriftianilmus dare potefl:, qui &: Deu 

honii. 



6S De Repub..Chrt-^ 

B.ominibus conciliat, & homines inteil, 
fe conne6ti^j nt pic credant: , bene agat 
verc fciantjtandemq, febciter morian- JfT 
turA a^ternd vivant.. Ah tTniamur ah-' J 
quando , ne in omne a^vum. difuniai , 
iur. ^"^^" 



^7. Z)d' TrtumviratH, 



f itncc 

V-^^hiam maluennt, conlid.u"aduntf"6' 
cit. Nam ut midta fmt Monarchix' c6- 
modnjhanccamen <ligmt.uem m iluntp^ 



C hriHofervacam, ^ h-imanxmode- ?" 
ftije nonimmedcodiftidenc- Non fer^ 
Chiiftus nimis abfolutQ iegatum , nec 
homo nimium.clevatus hbente» Cce-^ f^ 
lum fufpicicjterrasrefpicit. Experime-t 
tain proximofuntjeotriiHora ,quoia 
tyjannidem & diirolutionem homo 
prochvior. H jc ce . te Trium viratus tu- 
tiffimusefl, qui ni(i opdmosPveipu- 
bhcse (Sc exercitatiilimos nonadmiccit>, 
cum per omnes virtutumgradus eoa- 
fcendendiim f t.Quodluum eit,quisq; 
principumagit,nontamenin{ciisaUis: 
dereipublicie iaiiite omnes.confuhinro 



IIIIK 



h 

Dti 

\{ 
ii 



I. 

jjjl STIANOPOLITANA. €^ 

fjMabencSenatnm fingul^jfcdcercis die- 

iqhJjs unum conjuLd:iim , ut corr muni 

uJSienfude lerum lumir.a decernatur. 

*ecct fane omnes devotos > omnes 

rudentes^omnesrcientesel.leifuntta- 

len certi quidam ad hos ordines , veU 

texadtioreSjdiiUndi.CancclLiriuso- 

.inia pati um decreta eloqaitur,di<5lat, 

vu gat, cujus maximadebet eilc dex- 

eritas & fides. NuUs hx lites diri- 

nuntur: necenimtantae funt illorum 

:ontrove'. iiccquap nontribunorum ar- 

5itrioc6ponipoilint: fedpoti» s Chri- 

lianxReligionis veritas jvirtutu cul- 

:ura , &:ingenij acuendi ratioTies 5 tum 

raederum ^belli , neg- 'tiationum , ftru- 

fturaium dc aUmonia: rf qu iita in de- 

liberationem veniur:t,magna fpirituu, 

modefta am«rn,hbertate, &: donorum 

Dcicoliatione : Itailli resferias fcrena 

mente, dumalijh:dicrasturba'a &an- 

xiaperagunr, evideiitiflimo vanitatis 

£ a^ ceftimonio, qui moleftia? fibi eru- 

ijtjimponun^aut li ,abUntfingunt,ut 

jugi caru ttudmonc feinec torqucaiit. 



'jo DeRepub.Chri- 5T 
28. De Eeltgtoncj». 1 m\i\ 

DIIM h^c intiieor,potuiliem fi '^^" 
naticam aliquam urbem iufpica? ^'J'''* 
ri, cum apud Mundum , qaicquid ccSf t" 
lum quaciit , haa-eticum (it : fe i me ci*. ^'^'^" 
rorc mox duplex tabula, cui Cofeflia ""'^'' 
nis & Piofeflionis famma , aureis hte* '"'^' 
lis infcriptaeratjiberavit, cujus verba """^' 
iiti ^ me dcfcripta lunt, hoc habent; ^' ^ 
I. Credimm toto corde inD eu u Vnum ^^^^. 
^ trinum , optimum jfapienttpmum^ ^^"^^ 
maximumy aterriumjFatrem,qui MuH' '^ 
dum exnihil creavit , eundemj^fervat^ ''"l« 
movetacguberntty Cujusmiutflri ^«. bi 
geltboni, cui rebellis Satan damnatus, w 
cujus deliciii homo quondam divinita-^^^ 
tisimago &mundi princeps, cuiinvi''}^ 
fum peccatum , cuju$ mterpres Scrfptu- M 
raomnts fapientidi c^- bonitatis brevia-"^^' 
rium^ cuim affe6tm per Filij traditienem ^ 
apertiptnus & clementtfnnm. II. Cre- ^^ 
dimmtoto cordein lefumC^rifitimyDti M 
C^ Mari^fliumy co^qualempairi , con^ U 
fimiUm nobtSiRedemptorefrhdualpm na- Uu 

turis 



STIANOPOLITANA. 71 

; rii' perfonaliter unttum & utrifque 

mniunicantem , Trophetam , Kegemy 

'iTm' ^^^^^^^^^f^^ noflrum , cujuslexgra-^ 

^,'; Uj cujusfceptrum pacif , cujus crucii eft 

,jj icrficium. III. Credimuspereundem 

^ji 9iritus regensrationem , peccatij^ in- 

rj '4ftionem , f^y«i;f f f i4W ;7o/?r^ c«w ^a 

ji,j r ;« eofratermtatem , dignitatisg^per 

jrj '^4wi Upfum ablat^ reftitutionem» 

V. Credimus , Fifi ^i/« Paftone & 

ortejufttti^Deifatisfa^umj & mife- 

cordiam promeritam , eandcmq^ per 

vangeliumnobn ohlatam , noftr^j^fi^ 

lei donodatam^ac puritati vitdi, concre- 

'.itam 5 /«^f 4 P^^^'^^^ dominium cruci^ 

Ixttnh peremptum &fepultum. V. Crf- 

n Itmm tnferni regntim , morttsj^ venenti 

leftrudunjy & Rcfurre^ionis vt^oria 

"ecuritatem nobisftib Dei cura reddita, 

^ I. Credimus infinitum & £tcrntm 

Chrtftt imperium} qux ad dexteram Pa- 

nts Omnipotenter <& Omnipr^fentex 

Ecclefijifuaad^ft, & tam Verbo Spiri^ 

tualtter^ quam carne &fanguine reali- 

ter eam p^fcityfovtt^ & vegetat, VII. 

Cre^ 



72 DEREPUB.rHl<.r- JT 

Credmtis fupremum ejufdem, udUium^^^ 
quo inom^ies ■omimshonos atq^maliht 
funfma. majefiate pronunciabtt , & i %^^ 
quum ab iniquoexacttfime dijudtcakl i^tJ 
VIII. Credimm toto i;orde in Spirif Hf/i 
fa itumy corfolatorem & Doilorcm nk *!f'«' 
firtm quo fan^itficamur , vivficamtt <Wi 
& orramur , pofieaquam libertate 41 ««•'« 
bonum exctdimm^ qtioerudimur fipi^M^ 
naturam , armamur contra naturan wn 
conciliamur cum natura ; quo calefd ifw» 
»««5, unimur &inlinguas dtvidimUt tei 
quo pr<zterita , praf€ntia& futura fi^l 
modulo videmiis & audimm-, quoVti ^t^f 
humDeiintrofitcimus. IX. Credimijk 
fan^tam & univerfalem Ecclefiam.h fiWi 
ptifmatts aquaab mfantta luftratan '«'p^i 
& Euchariftt<z communionepaftam^a\ ^ 
que fic novt foedertsfignacHlts a(fecura wf^ 
tamt Verbi i> tertmminffinio erudttl iuo 
crtice exercttam , precbtis officiofan. 
Cbantate labortofam , commumone L 
beralem, ex communicationeforfnidA . 
biUm, quam per univerfum orbem di h 
^rtbutamifidet Uhitasconne^it, dono % 

ruti ti«ik 



T 

STIAKOPOLITANA. Jl 

i A» divnfuAs ^iplficat y Chriftm wu^ 
^«Jr«^, & iaptft t.,V'Mam reddn, ordU 
mq^ decoYy & matrmomjCAftitas ex- 
kl^nat. X. Ci edimtts peccatofum omnm 
r Verhi mtmfttrtum grataitam con^ 
pattonimy uoftra^obtdgratttudvis 
\-obedi€nti£ olf^igationem, XI. Cre^ 
piHs carnis himun^t univerfte refarre' 
lonemiitaexop^itamfidelihus^ titob 
Miors natiira'fs maxtme ijs dtligedai 
tformidabilem impijs , f4t obid vita 
'.turaiu maxime tjs execranda hahea^ 
r. X 1 1. C- edimiis &,tnnam vttiim^ 



iaperfe^am lucem , actioncm , qiiie-^ 
m^fctentiam yfaturttatrm c^jubtlum 
fidebimw ; qua Satana, malttia^ mu^ 
i?npuritasJ)ominum corruptio coher- 
'bituriquahene hon'Uy& mafe ma i5)& 
crofarUiaTrinitatifgloriaaviteinum 
ftra eritatq^ viftbilis^ 






zg, DePolitia, 

u 



„1 i_I|"Adenus Religionem audivifle 

10 



licuit ; morum ve( o normim -aU 
lJirraubuiacontincbanc,cuiusha:cYer- 



^li 



74 DeRepub.Chri- 

ba funt : I. Studcmus omnthus vl 
rihus Deo , htmam generis conditth 
ri & reStori unico , omni cultu & ado- 
ratione fubejfe , eidemj^ nihil c&lefte 
yelterrefire prdferre, (^vitam ncftram^ 
dihones^ cunitas ai gloriam ejm rt 
ferre^ cum auxilio eiusperficere. II. Stu 
demus facrofandum nomen Dei nulli 
blajphemia irritarcy murmuratione a 
lienarey levitate deboneftare ^focordiii 
negligere , &fan^ifima falutis noftr^ 
my/ieriareverenterhabere> -HI. Sta^ ^^'^^ 
demus Deo noftroferiari^&a cartm 
tumultnfilere , quietumj^Trinitatifa^ Jj 
crarium jproxme purgatum habitacu 
lum , creaturis refpirationemprocurarei 
lyivinoq^Verbovacareunich IV. Stu 
demmparentibm amorem y fuperioriym " 
konorem, paribusdecoremy concreditk \g 
fudoremy reipubltcalahorem, pofteri* 
tati odoremfervare & exhibere^^ac mu 
tuis officijs Chrifiiana Cbaritatis munia 
ebtre. V. Studemus iram refrenarf. 
impittientiam refrigerare^ huma^mtMl 
Jangutnem aftimareiVindiita ohlivifci^ ^^^ 

invi 



I 



STIANOPOLITANA. 75 
vidtam a'?horrere^& mttjfimuChri- 
i pe^us foltctte amulart, VI, Stude- 
iis juyentutts innocentiam , virginis 
^rem , matrimonij caftitatem , ri- 
ittatis continentiam tncontaminatam 
tftodire,& temperatiaac jejunijs car- 
s luxum & crapuLm perdomare. Vlf. 
"udemuSibonis aDEo concreditisquam 
iligentifime pacificey commode , & 
m gratiarum a£ticneperfrui , & ac- 
'4ifitionem , diftnbutionem quam a^ 
utfime , adhibitioKem tnodefttfimey 
wfervatiovemtutifrmeexercere.Vlll 
tudemus Veritatts Lumen , confctenti<t 
tndorem , teftimonij ivtegritatemfar- 
t liberaq^ propagaret & omni tempore, 
cove Dei pr^eftntiam revereri , inno- 
^ntestuerijftocentes convincere. IX. 
tudemus nthilalierium turbare.Divina. 
umanis non confuudereforte noftra ac- 
utefcere , ades noftras quiete tnhabita- 
e, & univerfi hujus mtmdi dtverforium 
ejptcere. X. Studemus noftram com^ 
"ntinionem itainftituere, utfutan cuiqj 
'Ctur,fervcturjg , nej^ qutsquam potius 
D 2 



^6 DiT^t^nn.Cnm- 

alterm res concupifcat , quam fuas or-' 
net^ac mDei gloriamyfniutmj^publi*^ 
€am impendat, Has cum legiilem Ba* ^jl 
bulas , haud paulo confirmatior r^ddi- ' 
tus fum, iiic Chrifti popukim elFc , cu# 
jus Rcligio cum Apoftolis, poiiria cum 
lege Dciconvenirec. Q^a^duo cdi&: ^^' 
Piiudochriftiani jaditcnc , tamcn qin '' 
mediocnter inter eos vcrfatus eft , fact' 
le vidct, vcrba facra, ferrea fecreta ; aa-jf" 
cuftam confcfnonem,ar€tamconfu. 
iRoncm ; Gonc^rdi^ formulam , 6c Dt- 
fcordiac forum frequcntia cfle; interim 
tccufare carnem , & tamcn auxiliares 
Dbi manus , Spiritusquc fufflamina 
«onadmutcrc. 



Cllm hinc cdiicerer,admi(Ius ftm 
ad Presbytcrum, non cquidem 
Romanum aUquem pontificem , lcd 
Chriftianum, Is Abialdon vocabatuij 
Virvenerandifenij, &cx cujus vuUu 
Divinitas ahqua relucebat. Ncmo ^- 
cri Yabipcuuoiiucaio^ufdcminter- 



STtANO^OtttAKA. JJ 

ic expcricntior. Cum mecum loque- 

etiugratiorozcloa agnovi Dei Lega- 

im & internuntium \ ica nihil terram 

ciipiebat. Cnm noftro morc titulis. 

lonorare veliem Virum , non tulit Je*- 

iignatus Mundanas ineptias , (atisor- 

latum (e dicens ,fi fervum Dei , & Pa- 

lemmcumcrederem. Ajiint, eumk 

Deo per&pe agi. & hinc infoHta pro« 

xrre, fed maxima Spiritus verccundia». 

S.?mel tantum in feptimanaj ac Solis^ 

die populum alloq uitur , & Divino e=- 

loquioerudit, quemfatfntur nunqsaS 

audiviffe fine interno bonx mentiiP 

mom. Pudorfealios monere, qtrodl 

iprepdor fionfecerit, ucvel tacitus ii^ 

concione ftans loquaiir. TempustJ^ 

mne facris meditationibus,&exercitiJ5 

maximc veroreiChriftianaeaugenfc 

ipfi infumitur, neqne aliam vokiptatg 

qiia;rit,quamC(tlici cibi. Cumbene- 

diceretmihi, ncicio quidintrameca- 

lidi fenfi , & animum omnemperfun- 

i dentis. Sane cfficacior eft vera Theo- 

, logia, quam multorum apud carnales 

prsedicatio. Erubui, ciim vo. mentem 

D 1 



7S DeRephb.Chri- 

venitaliquoram ambitio , avavitia ,iii-* 
▼idia,vinolentia , & alia facri ordinis iif 
prophina. Crc-as, illosnon credere, « 
qiiodalijs voluntperruafum, fitamen K' 
perfliadere didicerunt.Mihi cam bona 
eorum venia Abialdonplacuit,vir fer- f 
vidiSpiritus,frigiG£e carnis^amas Ccell <t 
negligenstcrra?jProximus opera?:pro- 
cuia loquacitate; cbrius Deo^al^fte- 
miusvoluptatum; vigikn^gregi fop<v 
tatiis fibi; primus mcritis, ultimusglo- 
ria. 

^i. De Confcientia. 

NOn tempcro mihi, quin ctii huLr 
jusconjugcm hudem, utaudiatis 
maritum eflc. Hsec Senidis nominc, 
lcdiffia fcmina, pictatis & tcmpcran- 
tiae adminimosufqucfcrupuios obfcr- 
vans, nihil praetcrmittit , cujus virum 
monercexpedit. Vt fa;gaci?Iinnacit,itA 
vixfallitur:utingenua, nonfallit. Vul- 
tu fercnafeiBperell:, mente tranquilla, 
fciiicct optime nupta: multa& floridi 
prole maritum beavit, e qua etiani Alc- 
thea funt &: Parrhefia. Res fuas folici- 

tccw- 



STIANOPOLITANA. 7f 

' cLirat, & conjugio fuo opulenta eft, 

leninihil appctcnsme quid incuiia 

■' eicat, fatagit, & mundiciem undiqu« 

iedlat. Loquitui', cum opus eft: de 

i:teL'olilentiumamat: ubi dexteritate 

pus cft, & induftria , narem non ha- 

et: unde Sand:uarij velamina&aula^a 

uius manibus textafunt. Ciim huius 

• ecordor,fordct mihi terrigen^femin^ 

, la aut fupcrftitiose icrupulantur,aut o- 

nrJno foporatiE fut,autimportune ob- 

urgant, aut ncfanda quarque admk^ 

ant , aut vuitii caperatj autlafcive bao- 

:hantur, deniquenunquam tempefti^ 

V e maritosadmonent, nunquam can-* 

iidc amant, vel frugahter fovlt.Quip* 

pe eaconfcientiarum Mundanaruml?- 

vitascu/Jv *^2^^ V2!li^tis humanac tri- 

pudia, cum vitiorum mella inamare- 

fcunt, non opportuna corredione ad 

Deum refle6tant,fed canino latratu ob- 

tundant, & ad defperatapra^cipitia iia- 

pellant.Bene lit lUi facra' matrona?,qa« 

exemplo (uo docuitpoilerebiis noitri$ 

fummamcuram adhiberi, tamen iaec^ 

frontein Di o laturari! 

D 4 



tlf 



80 DeRepub.Chri- 

32. De Diacono, 

tT A.het E-clefia Chiiftianae llrbi* 
^ eDamDiaconuni^Achban nomU 
n? , Abiaidoni conjundilitmam , cu^ 
jiis maniis erudire jiivencntem,di{pen- ' 
far^ Sacramenta, jimgere matrimonia, 
confolari aegro:antes : non qaod ad ? 
Presbyterum id non pertineat, fcduti 
miniis. non defpicitSenior collegam, t! 
ic-d hiciiium liiipicitj non ille hiiiic hr 1 
fcoribus aggravat vel deprimit , (ed hic i 
illum fiibicvat : non jubet ille , (ed hic t 
pai"5t. Q^i inter patrem & fihum affe- } 
«5I11S mataus ^Kt debet.hic ad unguem 
«exprimitur , quamvis annis non multu | 
di&rant. Nihii efficaciusimperat, ni- | 

**x^ . ^- .. p-..>.,j ^ v^cictm v^iiariiab* ; 

Non lubet Diacono quicquam immu- 
tare , efFerre ^t(t nuaquam inanimum 
inducit ; f^audetaiitem ex patrefiio au- 
dire , quid Deus j"beat, quid expediat 
EccleficE.Se-monemadpopuhim me- ^ 
dia feptimanahabetja^qaefemel. Ne- | 
icioenim. carilfisin c<aicionumrari- 
tace cum aiiis non conveniat^niii quod 

fufpi- 



STIANOPOLITANA. $1 

tifpicor magis elabovatas velle,quod 
uuaiita frequentia fieri vix poteft,ac 
'rii quoudianistumprecibus,tum lcclio- 
nibiis,fi quae dceire poiIint,largiter ad- 
implerc. Habent enim ex Theologici 
fchola^qui praeccUentiorum Dei orga- 
riorum devotas meditationes public^ 
prslegant, quodpraeftareuliorum ja- 
venilibus tentaminibus arbitrantur» 
Nec difplicuit mihi , cum ledtionem 
certam , qu^m memoriam dubiam, fi- 
deliorem exaudirem. Nonfufficit cer- 
te unus homo , qui S. Spiritum audiat^ 
carnem frenet, barbaros cicuret , labo- 
res ferat, familiam curet, 8c victum 
qua^rat, quod tamen a lo. annoru Dia- 
conis Mundus exigit, &, ne quid deiit, 
quodagant , cum fame conflidlari ju- 
bctur. Duo certe in hominibus miror, 
qui adducant juvenes , ut animas eo. 
rum curent;qui adducantur , utanimas 
fuas juvenibus concredantjpermitte- 
remtamen»iimulti darltur Timothei ' 
quos quiararius vidco • imo quia ne - 
fendavideo, doleoEcclefiar fortl, qmi 
fubfocordift ^cteiMritateterreDario- 
gitur. D j 






Vl D£R£pub.Chri- 

X) Oftea cx Trium viris slteium fa- ifaj 
A iatavijcui Abiefer nomen , Vir ai aii 
cam regulamnatus, ut nemini faciai:, nci 
quod fibi fa6lum nolit , quod velit, o- iic 
mnibus procurct.Noiigenns hunc,nec lui 
opeSjqna^nullcC hicfuntjexculTt, feda-lio 
jnimus tranquiiius,&pacis amans Nonio 
inclufus velut ex tripodc refponfi pra-j )i 
»unciat, nec nituitu.cives conuemef^-i 
citjfed vclut Sol cxorieiis omnibus pa'j 
tct,omniaierenat.Ut omnia abfoivana»' 
."Orbis paterfamilia« eft,gaudetque vq- 
cari Chrifti minifter. Hu jus eft menfu- 
ras.pondera^numeros ritc adhibere , & 
cxafcm rcrum proportionem admi- 
niftrare. Qii^ homini cicurando,&: A- 
damo perdornando conveniuntTartem 
iuamcrcdit,&ad n'vx.x aetern^ armuhim 
prxludium omnia refert.Sic cnim fcn^ 
titoptimamReipub. facicm efTc , qux 
Coelo qnam proxime convcniat , &. ut 
rchgiohffimus eft,falutem urbis credit 
Dcum propitium ; perniciem,iratum. 
Jta^ hoc agit , ne pcccacis ci vium > nu- 

mca 



STIANOPOLITANA. 9% 
t icn offendatiu-jUtconcil ietur fidei oi- 
I amentis. Hinc invidaurbs eft,nifi i- 

la piius vitiis fuccumbat. Nihil tam 

iinutum a Satana immittitur , cujus 
. icrcmentan6metuat,&quaprimum 

rofliget. Certe mundi lecuritatem 
lunquam fatis admirari poHet, qui vi- 
iorum commercia publica fert, nec 

ontagionem timet , abominationes 
)eo obi|cit , dc de naufca e jus dubitat ; 
)oliticis maximis ludit, & Chriftia- 
lamfocietatemjav^iati fatisqifibipro- 
pec^um creditjfinon defit,qui magna 
Jt mpa, 6c voluptatum maximofatel» 
uioeiimperct. Itaqueut Urbs Chri- 
fliana juititia? vigiHis lemper augufta 
wvtlorcntillimaeft, ita terrensecivita- 
tes fub iniquitatis focordia in dies c- 
ir.arcefcunt. 

;^. De Ratwnc^\ 

AUdiamus obfecro etiam de hu- 
jusconjugealiquid. Nunquam 
vidifcminam minus credukm>> nun- 
quamaudiviferittonesmagis profuii- 
D ^ 



S4 UEKEPUB.eHRI- 

dos 3c circumrpedos. Si qiiid veio cre 
dkySc pi-oriuiitia:, tiertiiliiriareperiun 
tur.Hiuc (ine caufa nihil agic, causa ta»i 
men marito tuo convcniente. Owul: 
prope aquilinis eft , qui folem fcrrc 
po\funt,.S<: ion-^illimc profpiciunt Nq 
fcrcvan >s rumores , aut vulgift ipo- 
remj nonfeLtvirtutam obfcuntatem, 
vitiorum famim ; non fert libertatis 
vincul 1, fervitij dillolutionem ; nafert 
omnem prxcipitantiam. Haud pudet 
fnarit jm cum ea de rebus arduis collo- 
quij auditqaeeamiibenter; fed arbi- 
ti iiim iibi icrvat. Si in co^lum curio- 
fior il:, cohercet fcminam , 6c cceU ad- 
monet , jabetquein girgiiiis ingcnio- 
fam eire.lra (iib imperiopacate vivunc> 
acjncunde, docamento iisaptiflimo^ 
qui aut omnia , aut nihilcum muheri- 
bus communicant. Qui Stagiream ha- 
bet , nihil vel Deo credit, mii femina 
approbet : nihil uon verifltmum jurat, 
quodipia nugatur; qui Athenieniem, 
rmnquam inte* pellatem audifc Quana 
abfurda in Republica committuutur, 
i|uia ncc feitur,nec fertur qmre. Credit 

Mum* 



STIANOPOtlTAKA. S| 

Vlundus incredulis , fcquitur ca?cos> 
rxhorrefcit debiles,alit odofos j 6c quid 
lon inconcinnum admitdt ? Non crg6 
iiccenreat,fiqniseurideat limo amet 
Uosdicaculos,quiabip((-) curhoc vel 
illudagat,padatu' ve, etiam importund 
:jaa?fitant. Nunqiiam panitebit, c te- 
aebris in lucem ,e fervitute adiiberu- 
tcm ilimulatumeire. 

SS' DeModff, 

HUic aheri Triumviro 3tde(l A- 
chitob , pubUcus urbis XLoni» 
mus, ai jns hxc cura cft , ut , quipubii- 
ciluntreditis, 6c promtuarioru copia, 
in iinguios ita diilribuatur , ne quid s- 
quo minuscuiquaraobtingat. Cujus 
longe mapr , quam opinari polfemus» 
eftfaciiitas. Namcum nem©in yi6ta 
p raerogativam atFe(5tet, aut fcrctda plu- 
ra , quam anni ratio & urbis confuetu- 
dofert,(ibi depofcat, fedaequalitatcm 
adunum omnes iervcnt , expcdita eft 
pronumero&annonadiribido, qux 
utpire commodcque coquatur, mu- 
Uebris fit moneris > atque diligenua?> 
D 7 



S6 DeKipub. Chri- 

quariim eciameft proccgrotis eos pC'» 
terc &c pararecibos, quioptime con-«'i 
venianc. Huic calculandi maxima efl n^ 
dexteritas, quacives cum annonaitaif 
adaequaty utnunquam efuriant, nun-nc 
quam in Spiritus fervitium fagincntja^ 
Optato vere inftituto , illisqiie oppo-p 
nendojquorfi alij fame premuntur,alij 'h 
vixintegro penore faturanturj&benc- it 
dictionem divinam non faturitate , fcdp^ 
fuperfluo ac vomitu metiuntur. Indi- 
gni vita qui cciam in menfa , dc ipib 
omalo principatum appetunt, nihiiq; 
cc^leftcs epulas morantur ; ied Terracl 
aiimentis diftenti, dummacilenti Dci| 
(crvi in CceIos fubvolant , aqualicuU 
pondere adTartara demerguntur.Pau- 
cis natura acquiefcit: Unius liomini* 
ingluvici ntc terra, ncc Mare , nec aec 
funicit, donec inigne tandem fincfine 
icmodo crucietur. 

^(f, T>eErudm, 

ErtiusTriumvirorumAbida,Sci- 

endarumkumanaium habetrc- 

gimca, 



STIANOPOLITANA. S7 

imen. Huncpraeteropinioncmj re- 
eri fine lupercilio dc iitu. Onunaliu- 
vma erant in Viro , nihil morodim. 
^edebatur vixaliquid neicire; &ca- 
lenrummamodertia omnium iano- 



fc»' 



iiuiam profitebaiiur. Non fuit opus 

•- -cns, quam apud Collegas,titulorum 

ileris. Profecilfe ajebat, qui S. Spi- 

leas difcipulus audiret. Cum eriidi- 

lonisomnem complexum inquirere, 

r.inabatC H r i s r UM,.<5jhunccru- 

xum;ineumomniacolhmare. Vi- 

icbaair aiitem fubinde terram deipi- 

erc, &c hinc fufpiceie Ccelum; indc 

1 * picere terram , dc deipicere cgeIuih. 

fciraenim perfcrutationc Cceli^fli- 

n vd-^nem adferre probabatjCceli pre- 

ium repertum, Terrar contemptum. 

bimul autcm omnem eam lireraturam 

imp/obabat,quas non rcddere.Chrifto 

propinquiores ; C\ removerct etiam, 

execrabatur.Omne punctum inEccle- 

[iamconfercbat,quce tot milleannisin 

Mundi Oceano fluduallet: huic debc- 

ci omnes Hnguas ,omncm hifloriam, 

omncm rauocinationcm , omnes Na- 

tur« 



IS De REPttB. CMRt- 
turscchara6teres, omne C<xliartific*irp: 
tande expedad beata^ sternitatis do*fi 
narium. Solos Chriftianos fcirej {edeini 
Dco;reliquos nugari.quia ex fefe.Haw la; 
jne attonitum reddidere^ cum elevar. 
audirem , quae apud alios fupra laudei» e 
funt. Convidus tamen fum, ubi in 
mentemveiiit, curin h.mc Mundana^io 
nati fimus, nempe ut Chrifto fruere- 
mar inevitabiii noftra n.*ce llitate juiuQc 
ineftabili. Sin interiieinbet heumfe4 
licem iilam literaturam, qi \'X. ad pauciCli 
iimos dies fu mo pavit ! Exorere 6 (acrai! 
fcientia, qua: Chrift:um nobis expiicasi 
ut hic difcamus non dedifcenda , led \xk 
omnia fecula ad augenda , & duratura, 

DEbeo id optimat Matronse, hu ju$ 
conjugi,ut,qualisfit, obitcrex- 
plicem,cum me bcnigne habuerit.Ni- 
tiilin hac fucatumeft», omnia {impli- 
ciflima & aperta. Quicquid videt vH 
Divinitati , vel humanitati adverfum, 
•onapprobat^ fcdciun candore&faie 

car- 



. 



STIANOPOLITANA. S^ 

it : hypociifi 6c rophifdca nihil ha- 

t aeqiie contrarium , res omncs in 

o & fundo afpicit , &■ quales reperic, 

aritodetegir.Nonarftimatcainisicv 

acitatcm; fed Spiritus filentio gaw- 

t; fi cfuacontentiointer mulicrculas 

itur, nullaconciliationi aptior. Ser- 

o brevis eft Sc Chriftum redolens, ut 

uifeipfum probat,(5<: adverfen e-. fine 

lotu convincit. Pudorem inviolatum 

•i' v::vitj cumahquoties ob vultusve- 

uftatem a Pi^loiophis deperiretur*. 

eatum utique con;ugium,& mundar- 

is immane quantum pra?fcrendum^ 

ux ijs contingunt qui opinione , adu- 

wtione ^cmcndaciodcfloratis |,ungu!i- 

ir/Cumab ijsdecipiantur, placetijs 

olus &malunt fabulas monftrofas au- 

ice,:;"^"^ h^i^urias pecco ifaoconro- 

las. Vah fpontaneam c^citatCiT^ : ^^ 

untariam in(aniam!inter cadaveraim- 

nortalitatem fomniant , inter opaca 

;lauum jubar, inter fceleravitam re «u- 

atam, intercompedesaUs>& quidno? 

itft iltorum numerus nunquam ma- 

,or dc intolerabiiior iit , quam qtii iapi- 

entiam 



nus aiite cognitorum admonueiit. 



S^. jyeLingua. 



90 JJEK.EPUB.lHM- p 

entiamprofitentur. Mihilaudatiffiiriiii 
illa femina hoc beneficij praeftitit, sm 
ncevorumqu^mplurimorum, fedmJ 



)n 



QUemfupranominavi Canccilaic 
jium, inpropinquofuit,& intetit. 
pres Cnriftiani appellari voluit MagnC)! 
Kujus momentum, undcinmala Rc-ii 
pubUca peffimum, inbonaoptimair^ 
crediderim. Illudant nobis , qui huiM 
creduntj aiiter audire, aUtcr loqui ; egc 
ingenuum reperi,fortafIe etiam in cau* 
tum. Habet, cur faturitatem vitct 5 tc-i 
perantiam equidem conjugem opti- 
mo confiiio duxit, quac cumfacrililen- 
tij obfervantiffisia lir , o.Iincin fbrrfio- 
nemfelivimma mixtione attemperat. 
Cum de Deo dicendum eft , tremitj 
cumde Chrifto,exuItatiCum deS.Spi- 
ntu, fervetjcum de homine, doiet^cuml 
de Natura, circumfpicicj cum de Satanii 
tacdetjCUTideMundo, pudet^ cumde 
Mortea arridet^ cum de Coelo, fufpicit. 

NaM- 



STIANOPOLITANA. 91 

mq.^am minus age rc videtur, qu^m 

qaotidi.iiia loquitur; ufqae adeo 

inutijs nos verfariauaimat. Tem- 

s nonad rninutap ima, rc<}Cexta.6c 

rima pen dit, utiamnihiladmitran- 

rciepfydis. Noii monetarum uilibi 

■eftcuia^qua? hujus Verborumj ne 

iodoriofum, ne dum vitiofum , exci- 

t. I aDeusundique reronac,Jefiis 

Uoquitur, Spiritus fpirat , homo «ri- 

:ur,Natur2 imperatur,Satan fiendet, 

undus ridet , mors mitefcit , Ccelum 

nditur. Admirabile utique Dei or- 

num, quod humanitatis jutii dc prx- 

gativam tuetur , <3cseterni Vcrbiar- 

mlum eft. Nam quod Chriilus uni - 

erfuati id hic intrepres focietatiChri- 

an^eil, utabdita omniapandat> 3c 

crctos recellas expiimat. Si faveat 

)cus, kudat; fi peccata examinet,con- 

cetur : G lidicatuf, depiecatu: 5 fi crucc 

xerccat,admittiti iiSatana^opponat, 

lifputat j fi carne pit ma:, fufpi . at 3 fi vi- 

ium fubirahat , monct ; quid fmguHs 

)pns eft ? omnia , qua? cieator jubet, 

;rcatuiamque decent,pro modulo fuo 

aitcn- 



92 DeREJ^UB.CHRI- 3 

attentat,& paratiffimo obfeqiiio expl ^u, 
dit: dumcarnales interim ardentes ; ^j, 
ore faces circum feruntvquibus DeuB g^ 
homines, mundum &: femecipfos a<5 
cendi,utinextinguibiii tadem flamHp, 
eonflagrent. '^ 

^p. DeBihliotheca, ir 

CUm itaque falutatis principibtij 
arcis conclavia mihi monftran<i 
eifent, 12. occurrciunt alfervandis rei 

f)ub. reb' is attributa , omnia fornicatJi 
atitr^dinis ?^. p. longit. 53. akitudt 
ni^ noninifi iz. In primo ingt*n:is mo- 
lis bibiiocheca cuftocliebatur, infinito 
rum ingeniorum faetura , in clalfes , & 
nvattrias diftribu^ae, Qmcquid interi 
ille no^i ' creditur ,id propemodum o- 
mne adorat * maximo meo ftupore. 
Nulla terrarum linguaeit.qil.T non 7^- 
quid fui huc contuleric , nullum inge-j 
niumnonfuithic tributarium: Illum 
tamen ejus non maximi facereCives: 
mihi vi(i fun% & paucioribus libris/ed 
nervoiis acquiefcere. Sacrarum autem 

iitera- 



STIANOPOLITAKA. P^ 

amm^five Divim Voluminisfum- 

apud eos autoritas eft , & precium, 

dunum Divino mune-e homini- 

conceflfum , & inexhaulH myfterij 

i«fcunt ; rchquafere omnia pro nu- 

mcntis habent.Sunttamen piurimac 

5tionis,hoc medicamine pra^muniti, 

Lod nihilhumana? loquacitatis admi- 

iitur. Libros & ipli fcribunt, nulli 

X famejfed fi qua parte polfunt rem 

iftianam propagarc,irridere mun- 

im,increpareSatana. Hocomnifi 

5tum eft, fcire , quantum nefciamus, 

tcxindead veram fcicntiam aipirare, 

sdignari vanam iugenij hum.^ni ja- 

■^ntiam. Sed etia m plurima fimt, qua» 

ihacVitanefcireexpcdit, undcmul- 

s fandta fimpUcitas^ bibUothecacft;. 

ihj ex llniverfitatis hujrs voiumine 

itisajunthabcrc, quodlegant. Plu- 

imi intra fe plus rcperirc , 6c artium o- 

nnium fontcs facihiis vcftigare con- 

irmant , qu^m ex librorum integri* 

Iruibus. Itaqua^apudMundumjno- 

16 non divina funt, ilhs vilefcunt , quac 

aiiKlibrium buaiani cerebri coaccr- 



94 DeRe?ubChri- 

vantjUt inanit.-tis apud fuos convincS ^'^ 
Valeant ergo libii, fi illos fequimurjv! 
vat liber Vit3E Chiiftus ,ex qiio faciliuj' ^ 
ccrtius Sc tutius omnia hauriemus 



40. 'De^s^rmamcntario, 



ler.( 
jfu; 



DE Armamentario,quod ex alten ^ 
parteeftiadhuc rigidiorem hab^' ^ 
fententiam.Nam cum Mundus torm^ 
tis, bahftis, & machinis alijs , armisqw 
belHcismaximeglorieturjhiomnege» ^^ 
nusfcrahu &:lcthahum inftrumentb^ ^ 
rum incredibiU copia coUedlum , cuitt 
horrore intuentur iph, <5c fpe(5lantibus 
non iine mortalis diritatis exprobra 
tione monftrant : tantum fcihcet morti 
quacrendae & inferc ndse excogitari , di 
ipia nimisin propinquo Ht, 6c\n(m\x 
latitet : tancum audere hominem , ui 
proximo fratriimmittat, adquodipfi 
contremifcit.-tantum pericuh negh!^' 
ob uniiis alteriusve nummi dubiam ac 
utphirimum infidclemipem: tantuni 
deniquc feritatis & violentiae adres ni-' 
kili impctrandas cxhiberi : cum \ 

Sacana, 



f 

STANOPOLITANA. 95 
,ana, Mundo, &: nobis mcdpfis ma- 
Sc pcrniciofius pcriculum impen- 
it. Scd tamcn arma iniquiori vi re- 
lendse inviti ferunt, & iingulis civi- 
s fua privata diftribuunt , quae inas- 
>us adinopinatum cafum ailervant. 
)C intcrim ferioinculcant, utSpiri- 
jlis armaturs memores , nunquam 
itutibus inermia 6c nudata corpora- 
panac exponant , nuhquam per cra- 
Jam ^cfcrvitium ventris vigiliarum 
livifcantur, fed ad ftationcs fuas ala- 
ps &rortcs , & infidiantem hoftcna 
fidant, 6c impugnantcm Spiritu D e i 
boratircpellanc. 

Blbliothecar contiguum cft eoM- 
clave , fervand is fifti*, lcgibui 
i adtis civitans publicis aflignatum. 
iic muhorum luftrorum annalcsvi- 
creiicct , indequc majorum di6ba, fsi* 
^quc intueri, & cum praeientibusre- 
us vel geftis, vel gerendis confcrre. 
lic fi quidprobe gc forutcr adum , in 

exex&# 



g6 DeUei»ub.Chki- »i 

cxemplum 3c ftimulnm proftat : fin fe ^^''^'^ 
cus, habent, qiiod emendent , 6c velu f ^^' 
fibi cxprobrent. Nemini licet Patris '"i'^'^ 
hiftoriae ignarumefTe, iedca omnenp 
«catem circumfbnat , ut quovis tcm ^";^^* 
pore fe vixiflTe arbitrentur. Q^i mcri 'M 
tis in pitriam excelluerunt ^magna^-fa ^^^^ 
mseiunt, nec minoris , qui pietate ii '^^^^' 
Deum, Prudenria in cives , fortitudin ''fnoj 
inhoftes, ingcnio inarteseluxcrunl 
Id quia ali j negiigunt , culpa non car^^ 
Quorusquisque cnim fuperioris x\ 
motus,con{ilia, rationcsque novit,ai] )Ro 
parenrum vitam aperte & candide d pli! 
iciiptam audit?interim femideos fuill liin 
omnes fbmniant^&riiquispeccaiTea m 
liquaredicat, nonidfectur ; Mun ^^i 
di vcrb res nemo, niii Adulatio,defcri dev 
bit , in pofteritatem maxime injurij iiinpr 
Amatfucumipfe, &imponercliberJ Vtli 
fuis gnudet ; cuin femper fe mutuo fu ioni! 
accufent, cum revera turpiter vivani ti,§ 
vitse tamen eomm k Gnathonibus de ||idc 
pida?meraevirturumidea?funt. Hin In, 
cft, quod multi ma j orum fama m indu ifjtn 
fciuflavocant, cinnvident exfcriptor ^lic 

lubri \ 



STIANOPOLITAKA. 97 

hi icitate eam conftare. Una Thuiani 

genuitas publicLim applauium me- 

ir.;,lecl qaam laudare licet,vix imirari. 

iiis idemapudfuostentarct^vapu. 

jj lec. Vsque adeo turpes funt mortales, 

.jCumnihil Dei oculosrevereantur, 

men fuas imagines ad vivum deli- 

eatas intueri ipn,autpoftcritaticxpo- 

?re nonfiiftincant. 

^2. De TjpographU. 

PRoxime huic adjacet Typogra- 
phia.feculi noftri commodo pari- 
if &incommodoadinventa:hicccitc 
jnoxiaeft : Nampr.Tterfacros codi- ■ 
jSj& qui juventutem crudiant, civiu- 

Sijuedevotionemjuventjhbeilosraria- 
j imprimuntur. Sunt enim hiigiiiis 
omellica Bibhca vernacula , funt C6- 
dj efFfconis capita,precum & hymnorum 
utiibri , &qua:ahaad pietatemfaciunt. 
tlii^ poftea Scholar c -nvenmnt Ero- 
p^emaia, magno numero excuduntur, 
,,;itpueritiafChriftianae icrviant. Non 
i|icethicrpargere,quoddc Deo dubi*. 



4pl DlRfPUB.CHltf- 

tet,mores corrumpat, ingenioimpa* l^o 
mt. QaicquidalibipraEla excufcncur, ^^i 
«dmodumcapcccantjnamut curicfi- ^y, 
tatialienscambirioniproprise &:ope- jnf^ 
rariorum lucro fatisfiat , nuila de Deof limt 
cie offeniione proximi foUcitudo eft. jmr^ 
Quamvaftavanitaas voiuirina, quaB fre^ 
mendaciorRm & fophitmatunri moles ^^l 
binis anni cxonerationibus accumu^ ,gj. 
lantur,ntmireris clfe homines, qui vel ^^^ 
titulospciieg?nt? Haec n«:mpceruditi j,^, 
fcculi,quod jadta^.ur ,f?i^es eil , ut peri- ] || 
ti juxtk dc impenti pathce , 6^ ta r3 ^^ 
chartarum maltiplicitate nugcntur , & [|^i ^ 
nifiquis nomen fuum Caialogo nun- y 
dmali inferat , adtum d^ ic hterar}a& -^ 
Chrilliaija aibitretur. N*hil t:m im- ^.^ 
pudentercoUedtuminUilse excogita- ^ 
tum , impolitc delcriptum , inutilitei ^, 
prolatum elfc poteft,quod non bibiio- L 
poliaoccupet. [^, 

^ ifiii 
^j. De Aerarto. ^ 

ARmamentai-io conriguum e( \ 
.^rariui» , cujus apud cives nul ^r 

1« ^^ 



SriANOPOLITANA. 99 

usomninoufus , adexteros noncon- 
.emnenduseft. Nemocredit, quanta 
luri argenTivc iignatifumma hic con- 
ineatur , qua & tributum Ca?fari exol- 
/unt,& militem , fi opas fir, exteaim a- 
im:,& cum advenis negociantur,5(: 
)ei'eg'in- s donant, &: legationes fufti-i 
lent. Qvi^ic quid a^re venale eft-,mini- 
Tioemt^im credunt; q lod l-^nguine, 
■nax.mo. Moner;ie in ri- tioncsfLint, 
ina: SI DEfJS PRO NOBIS, 
5^nS CONTRA NO^?iltera: 
l^i-^RBUMDOMINI MANET 
:N .*T£RNUMi>iduiai[!ar^cie 
^q 'ilam haVet :ura n'insversa c uce, 
lacu^bem iiKro-m rfi .Ani.Itn q ior^ 
Demunive C.m ..ffiig ,n mmusc-^n- 
:<;mptiishic j cet , 6c txtra afiim nul- 
lius .Tllimati nis: ncq e m gna cu- 
(lodiaopus hibet , ciim p odelTe \n 
Repubhca pri- a^^o poffit nerrini. 
Ira (lue noxa hommibus ler^i^ , qui 
apud ^lios Tup a omncs diaco.^es 8c 
bjfihfcos peltilens & ind^mitus efl. 
'Huic deben-urpubhcac ftrages , veadi- 
Kvim Coeium > 0D{t*i6ta anima , m:;nd"» 

e i 



ibo DbR£pub.Chri- 

patum corpus , emptus infernus.f 
Quicquid peccatur , pecunias imputa- * 
tur 3 non inique quidem , fi fe prius ac- . 
cufenthomines reiviliflims ful: jed:i. 
Ovenale genus humanum, quod li-, 
bertatem Chriftianam Antichvifto , li- 
bertatem naturalem tyrannidi,Liber- 
tatem humanam (ophifticap vendidit, 
&:pa:iciflimis obuiis fupei ftitioni, fer- 
vituti<Sc ic!;noraniiae miferabilem ope- 
ramaddixit. 

44- Tie Lahoratorio, 

POft ajrariiim , Laboratorium cilj 
chymic^ lagacitati lacruiu , ingc 
niofiflimis furnis & reriim compo 
ncndarum rcfolvendarumquc inftru- 
mentiSjinftrudiilimum. Nemo hxfi- 
bi meiuat ab impoftorum levitate, m^- 
daciis&mendiJtatejfedexadifrimam 
Natur^ obftetricem animo concipiat. 
Hk metalloium , minerahum, vegeta 
biUum.animahum eaam vires exami- 
nantur,purgantur,adaugentur,combi-. 
«antur , in humani gcneiis ufum & fa- 

nitatis 



STIANOPOLITANA. lOI 

initatiscommodiim. Hic Coelum Ter- 
r^marii:atur,(5:Divinarayftenae:iam 
terrceimpreilareperiuntur, hicignem 
regcre,aerem adhiberc, aquam arfti-. 
mare ,terramexpediiad(difcitur. KiC 
naturae iimiahabet, qi'odhidat,dum 
principia 3emulatur.6c per veftigia ma- 
gnxm^^chiniE, minutam ahquam, ac 
elegantiflimam cfFormat. Quicquid 
Antiquitatis induftria e naturse putco 
eifoiium, cxtradumqueeft, hic exa- 
minatur^utfciamus/iquidrede illa Sc 
fidehternobis patefecit. Humanusis- 
depol <5<: generofus aufus, cui merito 
quicunquehumanifavent. Ahj veicj 
nimismuitorumncquitia , vclfaneiti 
fchcitateirritati incpta iupeibiaomne 
naturse perfcrutationem , &c rationis 
humanseindaginemabiiciunt, fatis fi- 
bifapidi,fiunoautaltero cavillo ingo- 
niofiflimam artem*petat, necanimad- 
vertunt,quamlnfinitaturritercredant 
6c admittant,^ tantum quia pi sedicla, &c 
tnnotata ipfis funt , quam fiipine prac- 
fentiflima Naturae beneficia 6c medi- 
camiiiacalceiit, ^ ridicuhstam.cn fe- 
E J 



102 DiRfpUK.ChR!- I i 

ph(ia"iornm ^ ag7"ta-um fabellis p** &i^ 
reant- Pcccavi , opinor , in maltoriTm ^^^ 
f ij^ercili m,miil oiumveprirjacliciiij; ^^)" 
fedveni mdabun .{iaiidianr,non ex- pB" 
crcnille hancar*em,red in pcxi{re^& 
c iijns (um facilitiris,benignius drcoait 
modius elFe in:erprecatum» 



fuavi 



^/. De rharmaceutica,. 

Jf Am ultra ponam rrqnitur pharma- 
[ copolium, quoorbis terrarnm vix 
abet aliad exi6tius. Q^ia enim ia 
pKyficam maximc propendent cives,, 
}ja*ciilis A potlieca velutnaturx totius 
compendium eft Qucquid elementa. 
conferunt , quicquid ars expolit , quic» 
quidcreatur^omnesfiippeditantjhuic 
inFertur, non tantinn ob fanitatis cu- 
ram , (ed etiam in mentis inftrudtione., 
Qjis enim rerum humanarum diftri- 
butionem facihris capiat 3 quam ubi 
clnlfes intuetur fummo artificio diftin- 
d:a<;,^umma varietateafpedahiles. Eft 
hncTel invitafcholavalde liberale,& 
alitcratura infeparabilc» Nam quaer 

fciea- 



pni( 

f\ 
:eci[, 

\m 

agno 

tium 

;ciii: 

tudil 

\d\ 

tA 

[etre 

boiiij 

\n 

«1 



STI AKCPOLTTANA. fQ^ 

cientij^ humanae angv-f.ftiae{l,fi inter 

'aluberrimacLeatapercgrinaobambu- 

:et , fi nefciac , qaid flbi noc vcl illud in 

lominiscommodumvelit, intereain* 

uaviabllra(ftorum & nccmatum crd- 

piticuloob^rretnec minus jactitetre- 

rumornatiffimarum fcientiam ? Hoc 

agat potinSjUt (i quid illa Theoria pro- 

fecic,praxinhominibusproberj&:po{t 

rerum nomenclaturam,res etiam ipias 

agnofcat. Itane egenacrit, utportar- 

tium prafcepca nihil artificiofi audeat^ 

ac in ipfa Erudicionis profeflione , ine-»^ 

ruditos confulat? fufficit a, vitanoftrat» 

fi ea frug-iliter impendatur, ut res opti* 

mx loco peflimarum loge facilius im- 

petrentur. Quibus atteruntur ineptits 

nominesplusineft perplexitatis &la- 

boris^quam qua? eos attollere,& adter- 

rae noftiac contempktionem admittt- 

re pofTent : ita rotantur , & rotant 

alios perpetua vertigine, 

infemia indele- 

bili. 

£ 4 



104 DeRepub.Chri- ~ - 
46. De Anatomix. 

IJ Abent etiam Anatomi^j five ft^ p 
-fi-ctioni animalium attnbutunri Ittn 
iocum,quodmhii tamprope iitmriat b 
culo, qu^m coiporumanimatorum,2^ lali 
'inpriMnis homniis, quem Mundi ml cen 
nutumexempbr , &epitomen ajunt 
fabrica. Idcujus urusiitaddeprehen nim 
dendos membrorum ritus,& adjuvaii sieD 
dumnaturie colludtamen ,nemo infi p 
ciasibit,niliquicum barbaris reipfun loft 
ignorare cupit. Sunt tamen, atque e li m 
teratorum num.ero,qui ncfciunt^ub \\\ 
vivant,ubiientianc,ubirpirentAibico \% 
quant,ubi excernant , nifi quod credu lai' 
intmcuticulam id fieri. His dexcrum ; jon 
iiniftrojimumafummo parumditfen [it 
lili ex animahumembris anima: ope juo 
rationes&organa varia juventutico Iji 
iwonftrant,olfiumqj mirabilemcom |o( 
pagem oftcndunt , unde fceleta iiii; 
non paucaliint.ac debiCcX varieiacis.In- 
terdum etiam humani corporis anato 
menexhibent, fed rarius : quod ano- 
ftr^ aiiferia: intuitumensmoiliorab. 

hor 



S T I A N O P O L I T A N A . 1 05 

horreat. Ingemifcamus hoc noftrum 
habitaculum tam ftudiosecultum,tot 
pericuiis ereptum, ac haud raro animac 
detrimento delicatiiis habitumjin eum 
fa^torem & horrorem dclinere. Sed uc 
nafcendi origo erubelcenda , ita dena- 
fcendi violetia meritopudoremfuum 
habet: Interim vix numerum morbo- 
rum noftrorum invenimus. Imo unius 
membri affli6tiones omnesrarocom- 
putamus. Adoremus itaque Chriftum 
noftrum , qui fub eadem carnis noftrac 
compage id nobis impetravit, utpuru- 
leina corpora noftra in peUucida 8c 
fImpli(:ifIimatransmutata,repetereo- 
lim valeamus. Cujusuniusconfidera- 
tione facilc moleftam carnisfarcinam 
feremns , Sc membra noftra omnia, 
t quoquo pbcueri t , Deo parata & agiha 
• trademus, adhibenti impendemus ,re- 
KpofccntireddemusUbcrahter. 

^7. De ThcdtrofhyJJci. 

POfteaphj^ficum Theatrum fequi- 
tur,fupra qukm dici poteft elegan- 

£ $ 



106 DeRepub.ChkI' 

tiffimij. nam Naturalis hiftoriaomnis 
ad pirietcs fummo aitificio depidla hic 
vilitur, CGehapparemiae , terrse perdi-. 
verlaclimatavultus , hominum d.fFc* 
rentix, animaUumimagines ,crefcen> lerb 
tiumformae , lapidum gemmarumque 
(peciesnonh c extanttantum , &no 
minantur , led etiam docenr , & vires 
quaUtatesque fuas aperiunt. Vidcas hic arta 
{yinpathiam Sc antipachiam:videas hic 
vencna& antidota v videas hichomini 
per (ingula membra proficua vel ad- 
vcrfa. Cumenimhicdixcro, nihiiefl:,. 
nificoramintuearis : namfivelthccas 
iUas tantum , quibus Naturse rariora, 
monftrofa , infolitaque continentur, 
excuterc vcUm,finis non foret.N6nne 
verohicexpedita eft rerum terrenar» 
cogn!tio,fi accuratus commonftrator 
accedatj&memori^ qualecunque fub- 
fidium. Nam pcrocuios omnino faci- 
liusinrrat dilcipUna, quamper auresj 
& fiib elegantia j iicundiiis, quim inter 
fbrdes. Faliuntur,quiputant;nihil do- 
cei-ipolfe , nifiin cavernis, 6c tetiicov 
¥ultu, Liberale ingeniujna nujDquai» 

al^ 



Duni 
ftan 



m 
m 

loita 



STIANOfOLlTANA. Wp 

. alacrius eft , qu^m cum dodlores fuos 
1 habctfamiUarcs.Q!£id veiofubelTe di- 
; :cmus, quod mukos phyiicam profcC 
fos vidcmus ad obviam quamcunque 
aerbulamhseiitarc ? nifiutfu(piccmur, 
nunquam ad hoc jucudum naturae fpe- 
flacuium elTc admiilbs , qui , ii hos ci- 
vesaudiant,imb<5v: pueros per ludicrfi^ 
certamcn miiienas ahquot hcrbas di^ 
[cernere,nominare,& ad cliarad;eriili- 
eas notas iive fignaturas cxaminarc,re- 
bus adhibcre morbidis , erubefcent 
fortaffe^vel quod coniuitius,nunquain 
hoc auditorium defercrent, quam am» 
phore rerum naturalium peritia ia^ 
lirudi cgrcderentur^ 



EX adveria pharmacopolij parif , 
Pidoriaf artis officina amplillima 
eft,qua h^c Refpublica maxime del»- 
^atur. Nam practerquam quod urbs 
univeria piduris mundi revolutiones 
referentibus ornata efl,maxime tamen 
ia juventutis inilitutionem , & rerum 
E ( 



^ los DhRepub.Chri- 

dircendamm apprehenlionem adhi-flmn 

betur. Undeconclaviciiingulaconve 

nientesfuas pidLirashribenc, quaC it 

rum ad ea peutinentium admoneant 

PrstcreavirorumiUuftiium, cum ma 

iculis fuis aut ingeniofis gefe imagi 

nes<5c ftatuaeundique proftant, haucjtoi 

mediocri j uventiuis ad viitutem capel fy 

fendam incitamento. Caeteram pudo 

rem undique fcrvare ferio juoetur,dp 

cnmento, opinor , ex Mundi temerita 

. te,an impuritate fumto,qLU innocente 

oculos pid;iiris lafrivis coirumpit.Eja 

partes liint vel focise Architcdura , O 

ptica,muniendi<S<: caftrametandiratio 

nes, acmachinarum^etiam & Statica 

delineationes. Quicquid fpiritaUa ha 

bentkjdicri/aut li quidaUud perfimiU 

iiteraiix elegantiae efr , id omne i\\ ho( 

loco eft confpicuum . & in rem ftudio 

f^rum paracam.Ethoctemporis.quoc 

iUiin hanc cruditam feftivitatem nifu- 

jnunt,aU| pleriinquealeis , latranjuUs 

autineptiorib: is lu/ibus aUis deperdut 

cujushiceftegrcgiusufus, utadres in- 

ipicicndas , &aiiisexprimendas nihil 

omni- 



S T I A N O P O L 1 T A NA. IO9 

nino fapiant , Qd inatili adniivatio- 

hipeant. Qiiaiitofelicius illipeni- 

o exeicentiir , ut quocunque intro- 

r«i ilioculos adferant velut infidiofosi^ 

m.inus imiiationi^ptas, «5v:,quodrei 

lcaput eft,iudicium jam ante rebus par, 

atqueiubadtum, nonllerile '5cdemif- 

fum. Sim. 1 etiam pakhricudo figura- 

rumitaillis allLibefcit , ut unavirtutis 

ipiius inteinam formolitatemjvitseque 

Ciiriirians elegantiam toto ammo 

ampiedantur. 

^_p. De InfirumcntU Mafhe- 

OFficinx annexaeOjnftrumento- 
rum Mathemacicorum cavea, 
humanx fubiihtatis & niius contra 
vincula noiba teftis. Nam cum coehim 
tnntointervallo anobisabiir, nec alx 
priil:inx perfrdionis laoerfint, nolu- 
mus tame infciis nobis aiiquid ibi mo- 
veri.Undeallr .«rum icinera variisma- 
chinis excipimus & annotamus,ut ii\\- 
rumfir.,potuiire hominem tantum <5c 
E 7 



Hdt DeRei»ub.Chri- s 

patienti^ , & pertinacia! haberc , ut ad! fflon 
qualescunque hypocKefes penetrarit. ^^ 
Non receniebo hic inftrnmenta , quo- ose( 
niamexgenerofillimi Tychonis Bra-iiliij 
hei defcriptione fere omnia Uquent:onli 
acceirerepaucaaUa , & in iis tek fcopifi ionii 
miperum inventum eleganti(Iimum**lio 
Quas GeometrkE etiam ferviunt, hifiH 
funt , atquc vulgarium inftiumento* 
rum magnus numerus, qui tentammi- /i 
bus j uventutis fu bveniat. Quid autem, . 
haec recito , quafi nefciam , quam for- T 
deant vulgo ingenio& organa , quiid ^ 
afFe6tat,ut inftrumentum Aiathemati-Ilie 
cum adhibere nullum pofnt : quo vcl \m 
unico fefe prodiit quam mediam litc- ik 
ratursepartcm abijciant, <5cad rcs hu- le, 
manas produdus fe reddat inutilem,. u 
DonecitaquecumMathefiin gratiam ^. 
redeant, qui fine Mathefi eruditionenii tt 
profitentur,noncredamj neq; fatebot 
titcratos , fed femidodos inclamabo^. 
cujus teftimonium vel ipfi contra fe 
dederint , cum in f(?rum humanaium 
fcientiarum fe produci patientur. Ubi 
cum liberalium artium inflrumenta,^^: 

ratio* 



STIANCPOLITANA. lir 

tionis compendia agnoverint, dex- 
eque rebus adhibuerint , honoran- 
os eos : fin velut in aliena terra ignoti, 
ihil rebus mortahum fubfidij , nihil 
Dnfilijjnihil dijudicationis aut trac^a- 
onis attulerint,de{piciendos , Sc ad o- 
ihones bubulcos5(5c fubulcos rek- 
fandos arbitrabimur», 

!- fo» De TheatroMathematic0, 

I Andem ut mc hinc expediam, 
•*- etiam propinquum Mathefeos 
rheau-ummihi vifum eft,utphyficum 
crrcftiibus , ita hoc cccleftibus imaei- 
liibus conipicuum.Hic primum mobi- 
le,ut&:fccundi motus expreffi perar- 
.:em, &c rcprxfentati proftabant : hic 
rcrh ftelbti imago^ & totius {uperioris 
exercitus lucidiflimi exemplar exhi- 
bebatiu*. Sive convexum five conca- 
mm veHs , vel in planum didudum 
atrumque hemifphserium , Sive fide* 
rum figuras particulariores &: exadtio- 
tes , iive etiam coelorum harmoniam> 
& admirabiles inter fe pi'oportione% 

iivi 



n 



112 DeRepub.Chri. .. ^' 

five terrarum geographicas mappas,fi '"^' 
vemachinauum & fabricarum varias^ni'' 
dehneationes, & minuta exemplariaffi^ 
fi ve geomeuiae fch mata , five artiurt nc^ 
mcchanicarum infirumenta depicfca 
nominati&rexphcata, nihil omnirtt 
defiderabatur. Videre hcebat accurataj 
pailionum obfcrvationcs, <5c, quod rc 
centius eft, macuiarum in Luminibm^ 
notationes, om.niadihgentia incredi^Btic 
bih , fagacitate ultra humana cxhibita, fto; 
Hic pafci poterant oculi, fed IiteratiiFetii 
hic Memoiandi ficbat compcndium. h 
Certe ciim cllem hxc omnia intuitusj iti 
cepi paulatim miniis admiiari admi-j plis 
randam corum cruditionem , quar tot k 
adjumcntis piomovcrctur. At vulgo to| 
cumomniaprodigantur,niiiIa,autin- 
frafamam , juventutis fubfidia fovcn- i?ji 
tur, fedconflidideacum rcrum dif 
ficultate cogitur: e quibus fi quis fort^ 
clucl:3tur,parijm folicitus eft , qui aiios 
cxtrahatilrao ,fi quod lucrum forte in." 
deobtingat,novis aggeribus, novisla- 
pidibus obftruit emcrgcndi mcatus. 
Ica fumptus jadantur finc ufu , artes fi- 

ne ia^ 



5TIANOPOLITANA. II^ 

r inititudone, \kc\x finc librin,ha- 
1 .? .'iicas iine bene voientia, & urr nino 
\vlJ£ meutis palsftra iine laudabiii- 
j.-cxci:ciuis, 

ji. De Juditorm. 

^ Um in.de ad fuperiora Q^crtx Ac^ 

v^ -iuctusjvidircholamdipra fidem 

laticGlIimam , <5c fpecioliffimam , in 

iftoavioitoria divifam ,ubi juventus, 

etiofilTimum Reipub. dtpofitum 

)eo , naturse , rationi & falnti publicac 

itlcdfcitur & reiiectitur. Nam fifin- 

ulis injuhdum eftjut liberos ad fruge 

ducent,c]uid ni in commune id agant, 

t optima aliqua cducendi fimul ac in- 

Ktifendi ratio in atur ? Cui negotio 

np.ximimomcmi hunc elegnntimmii 

^cumattribiierunt, utamore curamq; 

uamin optimar Ipei propaginemte- 

.\arentur , atque futuram feUcitatem 

quafi pLomcreientur : Non Mundi ac- 

depol infami exemplo , qui cum maxi- 

me diligere libcros fuosvidetur , ob^ 

fcuro ahcui & infakibri frequenter et- 

iam 



114 DeRipub.Chri- jt 

iam impuri/Iimo ergaftulo includiftiJi 
ubi foetore inficiantur , d<c carcercs fci m\ 
re afluefiant. Hic patiila. lucida, laetac mei 
mnia^ut velpi6turarum intuitu piiei: uve 
tiamalliciant, juventutem efFormenKlci 
adolefcfrintr moneant. HicnecstftahDi 
torr6turj nechyeme alg€r, nec ftrepjt m 
turb3tP.r,necrolitudine horren'.Q|p m 
Aula luxui dc oio tribuitur , id hon< m 
fta* rec eationi Sc occupationibus hjles, 
dat:umeft, nunquam feiicioribu ii^mdi 
penfis a^q'?e magis luc - iis. nam Jficu ti,r 
terra. bcne cuka cum focnore reddiiimi 
qund arccpir . iia jiiventus fiicco Kci ^^ 
publicff- iirbuta , & ad la^tam fegeten ^^ 
luba -la omnia la girer i ef ndit. Hoi iti( 
tamen feUcitiiti^ failigiua eft^poireunii jqi 
codemquelaboreR ipub. incolumi iro 
tatem , & futuras yi.x accommodario ifii 
nem propagari , ut quos hic gignimui iln 
liberos, non tatnterra?, qiikm calog^^ Dii 
auiiTe,cumjubiloexperiamur. 5^, 

^2. T>ePr<zc€ptoribm, - "^ 

PRa^ceptoresno c fsecehominunB lili 
fuiit,& ad alia inutiles, fcdciviuiB i 

fftlc. 



STIANOPOLITANA. IlJ 

'T:)flimi,quorum in Rcpub. con- 

us ufus, quibus edam ad fuprcml 

' men frequendflimus aditus.nem- 

uventutcm nemobene curat,ni{i 

idem Reropublicam curarc poteft, 

ui fe )'ivei?tuti probat» jamRei- 

approbavit. li funt setate g»'avesj& 

quatuor virtudbus , Authoritate, 

'gritate,induftriai«S(: liberalitate no- 

tes. Nifi enim apud difcipuh.s Sc 

uditoies valeant, & publica arfti- 

done (int honorad, ni{i pietatein 

um.probitate in proximum,fortitu* 

e&temperandaapudfefeaUisprar- 

it,&: viitutem prsemonftrent;nifi in- 

udoni dc educadoni dextedratem, 

acitatem , fummumque judicium, 

ingeniorum diicrimen adhibeant, 

Ifuos ut Ubera corpora fuavitate, af- 

)ilicate, Sc Uberali tradatione, qu^m 

.nis, vei beiibus & aufteritatis varii. 

*cie extimulare maUnt , non viden- 

r his digni, qui minutam Rempubli» 

m,fedmajorisfucceirore,efformen(i 

iiibusve futurae falutis fummam con^ 

cdant. Quod quia feUciter eis cedit, 

ut 



116 DeRepub.Chm- '^^ 

ut a?quabilem , & conrimikmlejP 
per Reipiib. faciem retineant, mori^ ^^^^ 
alios nonimmeritopoirent, nejuve ' 
tutis genei-ofidimos furculos &(J)i"" 
tiis hominibus viliilimis, viticfiili^"*'^ 
infulfiflii-ais , 6c duii/Iimis tantunij ^^^' 
id levitjr obiiciant, quoniam minl!^ *^5^ 
conducuntur, donectilesiis filiosl!"" 
linqu mt, qui paterna poftea bona n( P 
modiis 5 fed intcgris horreis eijciitf' 
foi te & deteriores qaondam poft fc ""^' 
lios filios reUnquanc i ^^' 

/;. DeDifcipulu. ''^\ 

Dlfcipuli, qui &: quales fint , lui| ^} 
recitarc. Omnes in univerfiil^' 
civium Uberiutriusque fexus dilcipl '^^ 
nar admoventur. Ciim fextum annui "^' 
abfolvcrunt,parentes eos traiunt, no ^ 
linc precibus & pio voto : inde intK ^ 
clalTcs dividuntur,impuberes,pubere ^ 
&:maturos. hiccibumcapiuntomnc " 
hic fomnum , hic animi &: corpoiji '^ 
cukum. Quo numerofior proies ,t ^' 
fee^tior:ncc cnim deelTe quicquam po -' 

td 



T I A N O P O L I T A N^; II7 . 

1 o uno qu^m libere vivant cives, 
re eft. Nemo parentum cenius 
iis fuos curat>qu'am hic curantur, 

iviflimis quibiisq; t?m maribus, 
feminis ^praefedis.PolTuntautc 

osinviterc ,autinvi{iab iis,quQ- 

acat. Et quoniam hocpublicum 
eft, omnium folicitudine quam 

potcft feUciilimc adminiftratur. 

pidus fu cibus &ralubris,&ledu. 

ndi,utcubiHapurgata,utveftes& 
is corporis habitus purus, id curio- 
Jcigitur.Aqua frequenterabluutur, 
fisdcterguntur.Pedinan uretiam, 
juid fordium fr.brepat. Si qui mor- 
!utim vel corpus infeftent, tempc- 
c curantu's6<: nc quos alios inficiat, 
u-an:ur.H^c rih tu dihgentcr^quam 
indusfuaaitomnia, negUgttiuimc. 
m q:us lchoiafticoium Iqualor fit, 
r vidus A' ciibihs forde s.qua? pr^- 
torum m eos ii ■ humanitas, no opus 
me referrc-cum n^: li ta voce,&r exc- 
tionibus, quamccipore ipfoobid 
:x)mnem statem ianguente , quiid 
itui.rLnLjConiLeftcntur. 



Hl DeR.ei>ub.Chr^ 

/^. De InfiitHtionis forma, 

ILlis primus Zc fummus labor, Dc ihoi 
colere pura <Sc devota mente 3 alte) ii^i 
adoptimos & caftiffimos mores coifli^l; 
poni;tertius,exercere ingenium,rettt fe 
grado Mundi ordine, fi qna tamen Df :• 
ratio apud mukos habetur. Credun - 
autem fe Deo d:vo:os , tum nativitad isni 
in huncMundiim lege, tam parentiin ttn 
tradicione,Studiamchoant,nonabfiftJipa 
da Depofitione , id ell: , ilultiDa^ prael| © 
dio , ied fenis precibus. Inde pergu^' ttin 
per conftitutos gradus Jncipientiumiipc 
piogLedicntium &• pcrfeclorum , fpe cci 
ciolis quidem tituUs jfedquos matqiif] 
fadi facile dedifcunc. MagnumKlisf 
gradibus calcar ineft , cum mens g^x^^ K 
rofa laude e vehatur, ignominia ftinm^ \% 
letur. Sedintegritatediftributorum 

f>useft,nedumhi ludunt,juventuti 
adar!C.Eftubihicalibipeccetur,atqi 
co evidentius , quo non fine lucro 
damno fit. Nam nummos acciperc, ^ ^ 
impcritos Reipubhca^vendere, nefcii; 
fuj os «quita^is fit, Poen» fiunt abftii u 



STIANOPOLITAKA. Ilf 

Mtia Sc laborej fi res pofcat, verberi- 
bi ,autjquod raio fit,carcere. Studio- 
ru i horas habent mares quidam antc# 
m idiahas , femellac pomeridianass 
qisMatronasnon minus,quam viri 
eQdicae,doccnt. Nefcio autem, cur hic 
fe is nihilo natura in iociHor, ahbi a 
lu:aruiaexcluditur. Rchquum tem- 
piismechinicis ardbus, 6c muHebri 
d. teritacirehnquitur, uti cuique ilia 
Of upatio pronigenij inchnatone eft 
tlgnata. Cumomnino vac2t,hcne- 
ft fima ilhs vcl inrra pomaeria > vel ifi 
cnpocxerciualant Hiccuriuvellu- 
6 ccrtarc,vclpilaludcre,velarmis ct- 
i; 1 exerceri ,aut perdomare equos , fi 
t is fjratjhcet.Omniapn babis,limo- 
^momnibus 6cinlpe6tioncm fedu- 
" aadhiberimemincris. 

//. De /. Auditorio Grammd* 
tico, 

'xTlInc artium auditoria perluftn* 
. ^ bimus,atquetrinoob xcatis di-^ 
\ iiCtioa^m ordiiK. Prunumocciurrk 



120 D E R E P II B. C H R I- 

Grammatices ,ubi f\ dcvotioni , pre 
bus,(S<: hymnoiatisfaCliim, addiia^q 
ad virtucem ficientes (acrar , lapientc 
Gue aliae rententiarjaborpueritur ine^ 
Htus eft, ut nominare rcs & action^t 
multiplices , tribus linguis Hcbrae^*" 
GfcTca, Sc Latina : poftca ad genera r 
▼ocatas, pcrcomparntiones , cafus 
tempora, debitisnumcris LVperfor^! 
mutare, deniqur jnngere,& accicientt 
bus menfurare poflinr. Hkciu-ant,ui 
qu3edifcunt,inceHiganijqua:non in 
tellignnt,in vcinaculam fuam linguan 
convertant. Qnpe enim temeritas eft* 
puero hitinc aliquidatq; prolixc prjE 
cipere,cum ncfciat, quidve]is,quidv 
facere debeat , codtm labore ik uii 
barbaro aliquo idiomate memorian 
fatigaiLirus ? qucX inconiiderantia q 
vernacula Latinum qnidprtcre, antc 
quam latimm puer quicqium fciat 
Curantttiam,nc varictate lcdiicnum 
aut nimia copia tcnuia & fragilia inge- \ 
niaobruant: cumcerto cc rtuisiit.imi^ 
matu.am aciem facilime ita h( betar, 
polfe , utper omnem a:iatem deliret 

Inepti! 






5T lANOPOLITAKA. m 

nepti illi,quiexpueririae luxuddprse- 
prandes ipes concipiunc , easdemque 
uvanc, ciim in obtulum quid plerunq; 
\ lefinac. Illi confoiidata ingenia volunc, 
I tq; ea liberaii recreatione impetranc: 
icmemoriafirmatur, judicium elici- 
ur, inge nuicas fovecur , labor paulaiim 

yroviribLisap.atur. 

I, ■ 

S(^, 2)e Rhetorka, 

A Dnkioribus ineodemauditorio 
'lV Rhecorica praplegitur, ubi difcuc 
:rmonum genera ad artj s p ■ qcepta re- 
oflvere , &: eieg.uuiaEr fiofculis exorna- 
ff.Plurimum hic Narurae debetur , mi- 
usarci: undequrillam juvare poteft, 
ptime confulic. Sine Natura ars je)u- 
iim quid eft,& anxietatis plus , quW 
-' 'ienij habens. Unde plerunque boni 
>'^ whetorici mali Rhetores : quoniam iii 
ita ingenij copia volunt elfe prolixi, 
Jupd (i fermo mentis charader eft,fa- 
ile liquet,cur minus interdum linguac 
p^^^ uat. Sunt tamen , qui imitatione cu- 
iuntemergere , homines plurimtinii 



% 



122 DeRepub.Chri- 

infipidi.nam dum fe perdunt, nec ali( 
airequuntur,nihil aeque hiulcum,a{pt 
rum dc luxatum dari poteft. Hic uter j 
dum eft ingenio, & id excolendui 
quod Deus peculiare conceflit. N« 
cnim eloquentiae perfedtior magift< 
quamquilinguamfecit. Cujus adi 
rabile exemplaifacer Codex j non a^ 
res hominum circumfonans, fed corl 
pfum pcnetrans Nihil hic opus eft hj 
perbolis,aut gentilium alia luxuriei 
vere,{i modefte, fi cordate dicas , fuj 
Ciceronem dixifti. Ut paucis r( 
compled:ar,quicquid fpiiitum fpirj 
concutit: quicquidMundum redolf 
elnmbe eft. Multum profecit,cui ' 
ftilus (apit. Nam quod inepti {impli(| 
tatem credunt, non nifi fapientia 
Ut primum fe Mundi oratorcs exi 
dieruntjjnmevolavitinanisfonus ,| 
r erborum concinna ftrudtura, anii 
hiat.Cum Divinaveritas nosinclai 
cor calet, Spiritus agit, omnia comi 
ventur. Hiecdicendafuntiis,quiniil 
fibiplacent,quotiesfineDeo,im6ci 
Dijs, utipfiajunt j loquuntur, quil 

CJ 



SriANOPOLITANA. 12^ 

ix Chdftus usqiie adeo fordetjUt quodvis 
i.[( dolum,queinvis Da^mona infermQ- 
n le , quam Chriftianifmi facrofancta 
cji nyfteria maiint. Interim fibi omnem 
Ni legantiam vindicant , fatis linguaces 
;;i« erte, fiMundus pofcat; fed quosad 
lim !lhrifti tribunai elingues forc , me- 
inaiuendumrit. 
coi ^ 
'^^\ ' S7' De variis Imzuis, 

,iii[ C\ III maturis cTtatis funtjhic etiam 
is re ^s-^jjariis linguis dant operam , non 
Ipiiitampiius (apiant, fed utcum pkiribus 
d4xorbisterreni incohs.nontam vivis, 
:iiiD|[uam mortuisconferre poilint, neque 
[Hplilni alterive Grasculo credere neceile 
iiiae.abeant. Magnahujus reieftfaciUtas» 
cexpl!uamaliqui nefcio queis mentis am- 
}iis,i'agibusintiicant. Nifienim illi uno 
jniiBinno linguam fic fatis ad ufum addi- 
,;liiii»i:ant,nihil egilfe creduni:: hinifiper- 
odiUilant decennium , avari fibi videntur. 
jiniur^junt nomenclaturam rcm probe o- 
0Cii|innemcxpedire, Grammaticam levi- 
quibjer addendam. Ledione faciliori exor. 
''Clii F z 



«4 DeRephb.Chri- 

fliuntur^qua cmm aliqua piopinquiore ^ 
jamnota,conffrunt. Vix credi poteft '|"t 
quamfitcognationisvocabulorum ir t 
linguiscompendium.Reliqua memo 
ria & creber ufus addit:.Dolui egojcum ^ 
inmentemrcdiit , quibusjurgiisada 
€tus olim fim , ut nefcirem , quid agc 1 
rem. Hicvelutperlufumdidicijqnae '^ 
utinvidiam vitem , refcrre non aufin! iinc 
Hoctamen nonrcticendum eft,didi iini 
ciire^ut reliquam etiam literaturam, it im; 
linguarum jnaxime ftudium miniir ini 
facercnon ut abijciamus illa^fed ne fl |i 
pra urum cfFexamus. Non qui aliis atc m 
aliislinguis loquimr , magis fapit: fe h 
qui cum Deo.Pietas & integriras fiac m 
ntjparu m intcreft, qua Inigua enuncic tsm 
wrjfi abfint,nihi!o melius efl: vel Gra fit 
ce velLatine cxoibitare.Nimis crcdu fiis 
fiint,qui LatinjE linguae id tribuunt , \ itli 
fupra Germanam (apere putent. Se ki 
parcendum eft illi , tum quia varie bc Itoj 
nefica , tum ctiam quia mordax , & c |Dt 
mnis vel le viifimac contradidrionis c i\ 
impatiens. Quacequidemhabet,qua loiii 
cxprobretmihi, haminiadoiusper iiiii 

ciai 



STIANOPOLITANA. 12$ 

iana maxime inclocili,culturamimpa- 
t>f ;icnti,eleganriam inamano>fivc,cjuod 
,11 )bijcerelolec,barbaro. 



oa 



iu I /S. De 2. Aud, DialeSfico. 

A Lterum Auditoiium Dialedi- 
X^ cum vocarur , ^ nobiiiilima artae 
iin luncupatum , ubi pueri , qui aliquan- 
y :um emerferunt , difcuntinillarerum 
ii lumanarum varietate methodi inftru- 
lifl in Mitaadhiberej&inclalTes fuas,quic- 
f( i^nid obijcitur, referre; inderatiocina-. 
at( ::ionem formare, utvideant, quid vera 
clT: oporteat , quid polllt , & ubi fucus 
ii(jinpinionislatcar.Habetenimhicveri- 
,(je;:as noi mam (uam,ubiexaminetur,red 
jrjiqi^am minus politam nonnnlli exrur- 
,(jii gidis,Diviniiaiiuttemerarie ,ita infi- 
ji:deli^cradhibueiunt. Et harc illa Helc- 
5e nacft, obquam Graeci tumultuantur, 
^!){l'Tr6fanipcrcunt. Formofautiquc jfed 
jrpiquse nlnais importune fe fupra omnia 
ijiejfert & aeque bcne mcritas ibrores 
Jconculcat. Ridcrchic Uberete©s,qiii 
Li dum hoc Of ganon poilident , nuil^ fe 
liatf ^5 



126 DeRepub.Chri- 5' 
re car. rearbitrantur,cumomnibiisin 1211 
digeant; fedcornua habent, feriunt «Si 
Nemo artifex gnomonem tantum , ai ""i 
libellam jactat, nifioperis aliquid fi u^i 
extet.Hicumhominem rifibilem^ai 
Solem obfcuratum , aut duos triangu 
angulos demonftravere, vekitre ben 
gefia paeana canunt,(S<: in poflerum a( l 
quiefcunt. At longe aliter ilH, qui cui A 
'variis fe artibus inftruant,amant ord m 
nate&rationabiUtereas difponere,^ ml 
cumopus eft , exfuafede fingula d« r 
promere. HocDiaicdticsbeneficiui ten 
agnofcunt, nonreseiomnes, nedui b,] 
Deum fubiiciunt. Hicingenia exc ilai 
tant , ut , quid rationis iis (it concred lym 
tun3,agnoicant,atquejudicium fuui i^ 
de rebus tentent , ne extra fe omn fi, 
qu.Trere , 8c ratiocinationem infen t^ 
habeantnccelfe: habetenim homoir it]j 
trafe ingentem dijudicationis thefai 
rum , fieum effodere , qu^mfepeli'^ 
prarceptionum ciimuhs (k pondei 
maht.Eatamen rationum omnium rs 
tio tft,fi Deum fubmifseaudiamus,qi|^„, 
Um abeft ab omni faifo , fucatoquf|ijij 

quaj 



,^ 



STIANOPOLITANA. 12/ 
lamveritatiferpper eftconjundifH- 
us j Ametnus verum in vero : ratio- 
em non petamus ab eo , qui fupua ra- 
dfi jneiiieft. 



SP. Be Metafhyjica, 

A Lij in hoc loco Metaphyficam 

i- ^ audiunt,fcientiam;quiEabomni 

: concretione abftrahit, & ad prima 

titia fubvolat , condignam utique ho- 

line , cujus ingenium ad id natum , ut 

Trenis fe fubtrahat. Hic ve rum , bo- 

ui um,pulchrum,unum,ordinem, & fi- 

(ctiiUacontemplantur, eo felicius, quod 

(lii)ivinamlucem habentkdditam. Ubi 

jirahgarunt philofophi , UcetDivinum 

aiiolemconfulere , &adDeumnotum 

i'r( fcendere,quigentiUbus erat incogni- 

CvUs.Mirum autem fit,cum homo merw 

uiefuaeo evagetur,ut feparata a rebus 

r( :ntia confpiciat, tam turpiter ad corpus 

nuumredire , &cum eo per inquina- 

j^iienta varia volutari : vel qai veram 

poni, pulchriq; idea fpeculetur, falfo» 

Smalo & deformi tam facile capi,five 

D F 4 



12« DeRepub.Ckri- 

decipi. Sed appareclubricumreperir 
quocunque homo extra ieconfenfc 
fe , dc vacillantem deijcere. Icaque i p 
uno vero , bonoque Deo firmiflim [j 
confiftetjquiexutacarnaljtarc iepara [ij, 
tumciipiiitamdftet. Hic audiet inc ^^, 
naiuabilia , Sc univerfum mundun -^^ 
^ualis eft in ccniro intimc poiitus , ir ^^j 
tHcbitur cceIo non ink dto,non colori ^ ^ 
tcfed planiffime crydallino.ita prims ' 
artium linea£,prima rerum. pundta de ^. 
prciiendet,voluptate fuarumma, ad j 
miratione rliQrum nonexigua. Hx 
vcra pulcbritudo dum ignota multi 
ed^naufeam iis hujus mundiparit.cor 
pusipfumfoidiratevaiiaingratum, & T 
molcltiilimisterrir ponderibus relin ^ 
quit. Itaquem hac ichola Chniliano 
politmi frcquent:s funr & feduli, u 
fcfe d ;ierere polfe , & ^ rebus terreni "^^ 
^vocarcdifcr^nt, quo ieiterum, acrei J 
longenobiHores cumfancre 
recipiant. 



UJ^i 



rTIANOPOLXTANA, U^ 

:ti (fo. De Theofophia, 

f ir.jrOc idem Audit. rium fuperiori 

^'^ i- -*'adhucc6t?mpianonif^rvit.H<rc 

■'^' Theofophia eft, nihii humanse inveiv 

■^ ionis , indagationisve agnofcens, o- 

''"'iiniaDeod bens. Ubvnatura definit, 

;'^ iacGin:ipit,& a iuperno numine edo- 

'^^ '5ta, myfteriafua religiose fei vat. Pau- 

^^ :orum ea hominum eft , nec cuivisct- 

-^ amdevoto ambienda,cumD iiinius 

^''■(rtvelluceyelcruce benefaccre. Klo- 

':^"tnento fe paniit Deus, diu adyris fui» 

"^ involvitur , femper optiHrus, raravifi- 

^^^^bihs;Sunttam^niufiniucjjsrcvelata, 

'^'•inquibus deUciaricujusvis verc Chri- 

^'ftianicft.Imprudentcsnos qui Arifto- 

'''''teicm nobis pi-^eferimus ,homuncio- 

"''■«m nobiscum » non Det admiranda 

^'Jampledimur , q ise illum gudefeciunU 

'^'Dci FI ATrAngelorumfervi ii*m,i. 

gnis auram ,aqux fpifli udiaem,aeris 

deprcflioncmjterrarelevationem, ho* 

minis infinitatem brutiloquclam,lbiis 

^rcmoram, orbistciminum lion potuit 

iBe acdcre aanuluit) qusE nobis ctru 

F S 



130 DeRepub.Chri- 5 

funt.SiDeumaudimuSjlonge mijora 
hisapud eum expeditaiiHit. Qaidn) ^^" 
veio audiremus eum , cujus unica 8i 
minuullima actio omniu fidem apuc; ^ 
nos meretur,acevincit.Siunummira-. [ 1 
culum credimus , omnia oportet ^ qua *■ ' 
iile nobis exhibet. Qui enim inter o- "'S 
mnipotentrae opera difcernamus ? Ita. k^^ 
qiieha^cfchola humiiitacisacobfequi ^^^ 
fcliolaeft, ubidifcunt juvenilesmen» fcnr 
t.sruccumbere Verbis Dei, <?cinoc. b^is 
culdsejus filendum potius devotum, nii); 
quamcurioiitatemadhibere. Scrupa W 
letm Piiilof^phia^Theofophiaacq nie- m 
fcit,;opponat illa.harc gratias agit : hcefi; hu 
tet illa, hrc feciira ad Chrifti pedes re- Jiiii 
cumbit^ Beatum hominem, qui ad pri- eidi 
mam vocanticDei vocem aifurgit/bear mjui 
tiorem , qui fequitur ! beadflimum, te,(] 
q u nunquamrvtro(picit>femperper- lijil 
giilSeahocinpjj hominisvotis&de- tton 
fideriis tantiim eit , quibus fi Deus aa- xfo 
jiuatjb.^nceft^fincarnis fragilitateex^- fttt, 
ercitum & comminutum velit,fiatVa- oiiii 
Junta>Dcmmi, ^ 

il.Dt Kioi 



la 



STIANOPOJLITANA. Ijr 

^ 6i, Be /. Auditorio Arithme- 
al tico, 

iin || Ertium auditorium ab Arithme- 

:ij '-*- tica nomen habet,fubtilitatiso- 

ro jnis Theiauraria.Qui Unum&Tria 

ft, infinitas opes huic concredidit* Si 

)e6tes humanum ufum, nulla difci- 

linarum pars eft , ubi illa non prima- 

ium aUquod fubfidium conferat: fi in- 

;enij aulus,in hac una prope cum infi- 

litate homo lud:atur , & penitius fe in 

rcana progreflionum infinuat. Lubet 

li licere , omnia nefcire , qui Arithmeti- 

'. :amnefciat.llnde ChriilianopoUtani& 

naximaafliduitate percolitur, quiin 

ra quotidie inveniunt, quod admiren- 

.iir , quodacuat, quod labores minuat. 

In Algebricis pares non habent, quod 

a omnes hominis nervos provocet^ 

. acfeparatoahquomodo corporea tra- 

£tet,'& incredibiUfagacitate innodata 

> omnia extricet. Recordantur autcm, 

quanti nifcs fit Satanx perplexitates 

^ refolvere, cumhumanxartes tantLint 

JF tf 



T2i V>tKi'Tm.CnKi- i 

irnplicate poflint: quaiitae calGuIatioi ftli 
iiis; MundisEmgronta ,q jautae divina. m( 
uonis, Cura^s.giy[h()sretexerc,cuin. tac 
terartisprstruppo(i:a,& veftigia can« (op( 
t.operelibo: ecur. Si ononino nihii lub- ikli 
Innius Te^entur ,t:5men nonferendos m 
cjsarbicrantur, Oiifefupputcindi co. Bit, 
m;^dic.;te,.Sv iareous.multiplici o m- aii 
pcndioinfnlsalbcorJiaprivant. Q^ifi s,t 
audirent eire intert:rrcn.::stai:s, qui ;id 
tim rl^eruditionem j; (flaient, nef.io w 
anabinjuriaahrcuierent. Sed nonli 
qiiet iliis, his Iicexe atte?; pJerasque nc 
f:i. CsiiCC minns ramcn togatos incede- 
re, (>!od fi fcire emm docorum api: J 



cos eise mciui t, c*^ rebns eerendisad- 



moven«^'u n,nec aidorii genij mvflr-s, 
onin «r, dccnt, n^c f,^iicirasd."ftuuet,i 
I;> e ineosp oben fiic shibebimus, I 
non L,u- aitiiH^.s T-v rnt, ied quinoJlia 
€>.-iioex.rcrr.ope< fcq anCLiX. 



(f2. Dt Ceometria:, 



'TccediTnt hic Gf omerriac ft^idtoft. 



«^rrANOPOLITANA. fl| 

!D) rilclos lincis id exprimit > quod illa 

inj lumerisJndeadhumanosuriis magis 

Jic e accommodat , & profundillimai 

:iii ^ropoficioiies ac theoremata liia admi- 

iiii abilimdiiflriarebusapplicat. Met tur 

do :nim non tantum qus in pro^irquo 

c6 unt,quam(upera Sc ima,necreguiana 

iD antum,fcd dc omnes figuras , pe netrat 

!! as,t ansmutat,librat,tiansfert,alle\ at, 

qa x: in h imanis laboribus elegantiflin^i 

10 uxuriamr.Si(pecnla!iliibet,n-h)l tab- 

i dins e{l;fj pr axin adh/Dcre, nihil.com- 

nodius & cxpedirius. Si quod inge- 

liiimeiconcredas, agile reddit,& dd 

)mniavedadlc. HincChdllianopcli* 

ani plui i mn m ci tiihuunt, cum vide5t 

^iiullamefle aitf=m,quae non reddatuf 

rbeafacilior , h:>mo ad tradandaseas. 

labilior. Et tamen ha^c apud inililio* 

cquevilcfcitacMatheiis reliqua. Cu- 

uspainameos bancluere in propatu. 

ocft,ur intcr laborcs iuos durius exer- 

^eantur , vcl fane aliena compendiao* 

:ulis intucantur oppletis. Quid autem 

iiiruin,Geometriam negligi,ciim am- 

5itio , ayarioia , gula , libido , ira homi«. 

F T 



134 DeRepub.Chri- J 

num,fed 8c ftupor , ac cemeritas meit^ pi 
furamnonhabeant,necferant? Und( ^^^ 
illi dum varia dimetiuntur, primum o ^^ 
mnium fe metiri , ponderareque fata^ !i^^ 
gunt , inde Divinam clementiam aefti- F' 
mare. Neqjenimtam juvatfciieagels ffl) 
lorumnoftrorumfpatiajquam corpu^ ^ii 
fculi exilitatem, fepulcri ano;uftiam !oi 
terr^ totius contemptilem pilam. It£ ^^ 
facilimecerebri noftri vaftitas fecon- %^' 
trahir, cordisque tumor fubfidet, quoc ^^^ 
hominem reddit fui negHgentem,alie« m 
ni parientem,Dei sftimantem , moitij 
&futuri memorem,utmaiimus exni- 
hiio fieri aliquid , quam irato Deo es ^ 
hoc noftxo minuto redi^i in nihikim, 

^^.DeNumerismjJiicis, ^^ 

SEd etiam altius afcendunt, quibus 
anni majores funt. Habet enim 
Deus numeros fuos & menfuras : quae 
€ontemplari hominem decet. Non 
certe fupremus illeArchitectus ingen- 
temhancmachinamfortuit6fecit,fed 
menfuris , numeris &: propottionibus 

fapien- 



,:c 



stianopolitana. 135 

fi >ien:iiTime adimplevit, cempusque 
tdidicadmiiando concema diiUndtii: 
ixime ver6infabncisruis& tjpicis 
uclLnisnobis myiteiiafua depoiuit, 
peuClavem Davidicam, loni;itudi- 
m , latitudinem Sc piof snditaten^ 

r':»i ivmicatis i\ciudamus,ri!:q;M:fIiam 
r omnja ditiuilim annocemus, o- 
niainettabili iiarmonia connecten- 
m,omnia potencer <S<:fapienter mo- 
•ncem reperiamus , Sc in adoranda 
Dminejefu deJiciemur. Haecautem 
te nuliacomprehendan:ur,fed Apo- 
lypli conftaiit , & fidelibus inter fe 
»mmunicantur. Unde Labynndios 
grediuntur, quicunque exhumana 
lilofophia, percicasaut circinos mu- 
antur,uc Hieiofoiymam novam mc- 
mcur,ejusdemquefail:os,facrumqiie 
omputum fubducant , auc hoftibus 
Iveriiim miLniant. Sufticiat nobis» 
hriftim nobis omnibus ea omnia 
cplanaTe q ixadcorrigendam. tole^ 
ndamque vicam faciuntjqua: ilkimi- 
ibtnonomnesinvadamus,nifiChri- 
jubarprxeat, 6cadinteriora occlu^ 

vocet. 



vocet. Elufuhacc confidentia maxinK ^11 
aliquosviros , co magiscontra fpeii ^^^ 
qiiia non fitie fpiruu ioqui fibi vidi ^ 
bancur. Cicumlpdros orortetinh; ''"' 
CabalaelE.', Sc conjeduraram tempe ^^ 
raiicesicum inpraeientibus laboreraii p 
in praeceritis caligemus, fl^tura vel ^^^ 
Deus uni ftbirefei vai it panciflimis, { i-" 
maximis.imervallis C(^mmuiiicand ^^'o' 
A m mus aute m pauila Dei arcana, ni ')^ 
qaecum vulgo abiiciamus, qviicqui «ff 
lup' a nos eil, aucres 1 )ivinas human ">« 
aequ iparemr s: cumm omnibus fic bc ^^ 
nasDeus ; infuis vcibctiam admirj '^ 

if 
64., De 4. Auditorio MuJFcio. ^' 

QTJartum auditorium Mu/icui ^^ 
dicitiu- , quod nifi pofl: Arithmi ^^ 
ticam & Gcometriam ingredi non 1; " 
cc; : usquc adeo i numero , & meniui 
pendet. Hichounoiterumexcelienti ''"f 
liijc fpecimcn edit,cum rres fbnos infi '"'' 
nira multiplicat varietate , & non lc '^i 
^uela umtum > fed & cantu animalibi ^i 

cxcel 



STtANOPOLITAfTA. I}f 

:cellit,ctiam volatilibus ; Coeli nem- 

.: acmulus , ubi perpetua melodia eft, 

unquam iatis lubduci poteft, quam 

mimisreb s adres maximas utatur 

,3mo. Pauciffimis literis tot rerum 

f.yaacleseloquitur, pauciffimis toni« 

y( finitos concenrus edic N(>n potuit 

ij;^ jnen Mundus abllineie , qnin Coeli« 

.^ ii Volurta!:e,Sataii2 moleftia abuterc- 

,, ir,&: faiacitari eam fubijceTet - hin« 

-j loreartimin&ma^candonumlevitas, 

,^ horaalium impietas: q'Jce t mnio ia 

i^ ac Republica dudum cxteiirinaf-j^ 

unc iniudita funt. liia Pophinica. 

lufica placet, q ix prarcinent m ha- 

etfpiiimm,coniorai tes lono' as ani- 

ias,refonans Coelum Quicq id {an- 

i Dei ad niimero'; jubilaj unt , ejnla-- 

lint aoplauieruntjf ipplicarunt, ea hu» 

I ,is M^ficaem-^tena elt , quam q 0:1- 

1 ianafpiritus didlamina adaugenc. Hie 

'( icra Poeils manus porrigit, n6 ea quac 

^ ^ ""enerem ik Bacchum loquitur. Fit au« 

jj rm Tocumperaecates&lexns accura- 

I iikiiftributio , ut ciim in publico con« 

V itnittnt, fuave meUs omuium cocen- 

^ tuf#- 



118 DeRepub.Chri- ,jt 
tu fbnare poilint. Nihil cum huia ii,v( 
Muficaemajeftatecoferri poteft.Nan Mnt 
ubi Spiritus S. favor,compolitionis ar m 
tificium , Verborum affe^tus , Sc refb fe 
nantiac vis concurrunt, non poteft ah Wi 
eire maxima gratia. Hoc etiamcom m 
modum addunt,ut Chriftianar religio Dpr 
nis capita,&: vitae probatae exemplaria ^m 
tum adtionum Dei memoranda can lisc 
tionibusincludant,&:hoc duici vehJ jtoi 
culoanimis immittant : Prudentiore rfl 
Mundanis , qui cumintercarnis tripu uir 
diafatisdiuobfcaena velinepta cantil ^{ 
lavere, tandem inter mortisaculeos, d |j 
confcientiac calculos lugubre quid re «el 
boarecoguntur. ;:c5 

(^S- I>eJnJlrumentis Mujicis, «osi 

IN theatro Mathematico Mufici lei 
eciam inftrumentis fuus locus efl fc 
hic tamen eti: m magno numero , ^ iji 
varietateadhibentur. Necenimquis 5!i( 
qiiamf cilehujusdexteritatis imperi iJtui 
tus adeftjlicet tamen feligere fi bi,qu(i sold 
cuivisarridct,vel barbytum,vel vio iji 

lum 



STIANOPOLITANA. 119 

m,vel fiftrenam , vel qua? per aerem 

^' aant,aut,omniumvelatcomplexu, 
ganum , quod unum pr^ reliquis 

^^altishabentrumptuofillimum. Hic 
anuum exa6timmum obfequium 
is prajponere foient, ut in rempubli- 
m promptitudinem , fed maxime in 
um paratu m,i5<: verfatile totius cor- 

1 >ris officium inftigent. Namutidem 
it tum Creatori,tum proximo etiam, 
lod Mufico manus,quae ad internum 

:p|itum vel externas notas,digitos mo- 
't,elevat,veldeprimit,idc!eberrime 

i.i ftiliant. Quod etiam iis didlum eflc 

G )teft , quicum undique artium prac- 
•ptis &c requifitis iubiiciantur , aeger- 
me Deum audiuntadfua inftrumen- 
eos componen em , dc officij debiti, 
jcm vocant , Tabulaturam propo- 
^ncem.llnde illaf variorum ordinum 
ifonantiac &c operum ceremon^a- 

|imqueululatus, &ta£tusDivinae le- 
s negledus , quod Deo nunquam 
ratum murmur eife poteft , (l-mper 

jivoleftum. Agantid potius , ut , quod 
inta facilicate mundo offeruntdiirin. 



i 



140 DeRb^ui.Chri- ijii 

Hmi laboris obfequium , id Dco cxh ii 
beant nullo modo cluro,auc inclcmei m 
ti, fed qui in{lrumenca fiia quantum^ BJil 
fragilia curare fervareq^ majorem £ jyer 
licitudi!iemhabet,quam Mundusr^ ^\ 
buftiffima ; rganarua pc; fringendi < |in 
abiiciendi oftentatlibidinem. A 

^(f. De Chom m\ 

U- i 
T pietati publicae ,quicquid po ism 
innt , conferant , iolemnc m 
ctiam M jficam adhibent. Is Cbori || 
cft qMirinxuhsreptimanis fcmcl pri i^ 
ter fcriatos die? per Urbem ducitur.l L 
unt hic bini&bini^quotquotinfch^ ^ 
la conrincntur, hinc marcs , il>incf \^^ 
mellaf^Scdccentiordineurbis ambi ^^ 
latoriaci cumeuntj,&' tam vivavoc ^^ 
quam variis inftrumcntis h/mnu Dc 
e.munt. -^taccs itatcir.pcratae "unt, \ 
voces inter fc debite diflribuant,& in 
peritiorcsabexercitatis juvtor. Cui \^ 
ibi ciTemjPiaLi zy.decan^atus cft,^C ^ 
vitatiscuraDcoconc edita. Nihilii ^ 
^viimquaittvcir®aamiu$,vcIconfc \\^^ 



ISTIANOPOLITANA. 14« 

itius , cum fub fornicatis periftyliis 

■^ to pallu incederent.Interim magnu 

^^ds filentium eratjomnibus dcvotio- 

ayentibus.Deledtatus fum 5c oculis 

luribus , vovique ut iemper adefli 

(lim facrae p(almodiaf , Faciunt id ia 

gelici Chori imitationem , de quo* 

njubilisDeusipfe teftatur. Cumq; 

•um minifterium , tutelam ^moTiiTa, 

nftitutiones maximifaciant,acqua 

ipf )ximos fibi haberecontendant,noC 

am modo condnentes eos non ab- 

de fperant. Quisnon credatjpurifli- 

)s genios deie<^ari potius pubUcl, 

l fpitituaU lactitia , quam urbis ad 

:|indi imperium tumultuantis ftrepi- 

; ? aut quis dabitet , pkii ima illos fug- 

f rere animis ad Deum puro gaudio 

n :vatis,qiiam fub vanitatis carnificina 

D ftibus&depreilis? Ajuntitaque,& 

it) jdidi > nunquam achororedire,nifi 

:i] liritibus roboratis,&Divina quafiau- 

dehbutisj nimquamhabere Ange- 

rumcuftodii^m magis pr^ntem& 

'>tabiiem , qiiam corde in Deum ple- 

ilaetitia cffufo,laudari Djeum,excirari 

n I ani. 



T42 DeRepub.Chri- > s' 

animamjfoporari carnenijevitari miij itil 
dum , fugan Satanam. QaidMunduj u 
dum niigatur, dum ftertit , du ronch( m 
ducitydum oieum perdit^Cfflertis fpc m 
iiis introiit , & forcs poft fr obfirmav] m 

^/. T)e s- Audttorioj^firono- ■•, 
mtco,, t^n, 

/^ llintum auditorium fibiAftrc h 

V^^^omia vindicat , no miniis quki Kcli 
ulla araum de genere humano ben hj 
meritardum incredibiH diligvjntia Co m 
lorum motiones , (Sc lentas rotntione W 
aftrorum itinera & pailionc s,(ydcrui H 
fitus, difpofitiones & diftincStioncs ,l lliii 
etiam vifibihum fteliarum numerui De( 
&:quantitatem7 acinter fc-proportic \i 
nes nobis annotat;, jam prope in ipiui \i 
ccelum intromittit, & in hoc nofti t?iv: 
territorio quafi tributarium reddit.D %\ 
gna certe , quam obid rerrarum Regi Bo: 
colant, ciim Coeio impciare videatu 
Huic plurimum tnbuunt Chriftianc 
pohtani, nxfibimetuunt, ne tern 
motuexcidant, auta novis Aftricol 
deturbentur.Sufticit iliis honor,quei 

Chr. 



STIANOPOLITANA. 14S 

inftus terra? intulit , cum ^ am inha- 
caret, corpore cognatus: derdiquis 
!?us viderit. Nos tamcn jam c os exa- 
linemus, qui CcElum non i ationabi- 
sintuentur, quam quodvis p^^cus, 
ibus Sol ex Occidente oriri polTct, 
i,nifiinCalendario,tcmpusnullum 
bent.Si fuperbiantpmagna d^ digna- 
»fit,nihilvv:llefcire,quod iancfcipa- 
archae fumma fcduhtate funt fcruta- 
fi repant increpandi funt, quios ho- 
inifublime datum , ad tc rram recur- 
nt. Omnis excufatio turpitudinem 
bet, qua* homine humanitate exuit, 
l,filic:ataddere,divinitate.Certefi- 
Deo pfcevio nullis talaribus fuis ho- 
o ad iiiperas ilias f^dcs afcendit, & 
egularidimas illas regularitatcs ob- 
rvavit.Hinc nobililTima qua^que in- 
nia in eam inclinat^ ignobilia & hu- 
mo nata fatis habcnt, fi giandibus 
&fiiiqcds vefcan- 
tur. 






De 



14'4- DiRepub. Cktli- 

€S, DeApologia, *;!] 

INhoc eodem Aftrologia fe oftfi 
multisnominibus^ftimanda.Nafl ^p 
quid TerraCoelo debcatjquicl Cali 
Tcrrac eommuhicet,ij experiuntur,^P)!li 
utnimque paciuncui. Ita connexuit»»f 
pientils.Creatorpragrande opusfill ™[io 
utundique fibi ipfi imperet , & pareSi '^^ 
Hinc,airroium regimen annotatui ^^'x 
cft , majore curiofitatis humanae admi ^i 
ratione , quam fecuritate : •fidemfad 'Co{ 
experientia, dubiu ratio; inter utrumc ^^^ 
teiTafeGcelo fubjedam fatetur. Soli f>n 
&Lunas viresmagis in evidenti fiim i^lai 
de rehquis aftris , quiartem excoiun ^cu: 
tantundem contendunt. Non poti "ipDt 
deprehendere ,' quo magis inchner ''fnu 
Chriftianopohtani , cum de ea re me ^ii 
cum difceptarent.Certe animum, ut t ^iin 
corporis carceribus claufum , nemir 
{ubiiciunt,nifi Deo,ac foh Deo.Lubr 
cumfit, fieprimo vel elfendi , vcl m "^^^ 
(cendi momento pendeat , fi a b eodei tfi 
vit2 mortisque judiciumaccipiat. ItJ 
qucinidpotiiis incumbunt, quiaftr 

domi 



StlANOPOLITANA. I45 
Dmin ntur, ^ pi r fidem jiigum , d 
aod eil:,cxcutianc. Unde coelum no- 
amj alia aftra , motus alios agnofcunt, 
oi piimus motor Chnlhis. FIu jus be- 
eficio omne malignujomneoppofi- 
m, debi j e,peregrmum frangun t. Ho- 
i>icopusfoitunatiiIimus eft Adoptio 
lilios Dei , quorum pater precibus 
i)nfulais vix aliquid reticet? implora- 
15 vix quicquam den:gat,tantum ab- 
\ j ut aftrorum difcurfibus exponat. 
. Cofmoxenus agnovit , & fub Dei 
nbranihil tempeflates Coeli metuit. 
qui magis fapiunt,fibi fapiant. Non 
ccufamus autem eorum fluporem, 
.li cum omnia conculcare poife fibi 
deantur, etiam coelum ineptiflime 
fpuunt, homines Calcndarionunc 
^rviles,nuncrebell. s j hodieattoniti, 
,' I as irrif res ; nunquam cTqui , femper 
|U-bari. Nam qui Aftrdlogije ufum in 
, bus hum inis nefcit , vel impudcnter 
;negat, eumego veliminvitoCoslo 
I ' terram fodere , colere , & ia- 
■ boraiequamdiutif- 

iime. 



.mt 



146 DeRetub.Chki- 

<p. DeCceloChnflUnorum, 

i 

MUltum intereft inter homini 31 
& hominemjrcdinterChriftia 1. 
num,&Mundanumplurimum. Nonj 
totrebushicfervit, quotilleimpera! 
Itaque non tam Uber c ft a coeU mjurH 
fedetiameidemreconciUatus. Und 
ab amico varia dona accipit , quoniar 
Deus jubetomnescreaturas eireChF 
iliano beneficas. Quam faveat Ca 
lum,quampareatfida, fuprainfidcli 
fidem eft : Qii^^m in Ecclefiam unic 
prqpe int mtumfit , nemo extra eai 
intelUgit,aut capit. Sol,ft ^ ilae, iris, gri 
do, ros, utpauciHima memore, quki 
ceiebribus bentficiis hominesfideh 
affecerunt?Comitatus cftCaeli fav< 
Ecclefiam peregrinant^m :x orieni 
in Occidcntem , cicutavit homine 
quos prius t(;nebat barbaros.: doo 
pr£cfagiis,& prodigiisj incr pat impii 
tatem^allevatpiomm capita;(S(: in fpej 
reftitutionis erigit. Qu^m admirabi 
Jbarinoma Mundi hiftoriae pr^fit , i 

Ecd< 



STIANOPOLITA^NA. I47 

::cl.^(iam aliisatque aliis viciiHtudi- 

ubus juv. t,dici vix p-: t :lt Id quia pau- 

1 curant , fic, u: paucior . s capiani Ec- 

I lia: in his t rris itin:rarium,6c cuiii 

aaxi neR ligion.^ m excoilant.put: nt 

. iuic f-calo fo taito florem obdgiire. 

nt:rim Antichrifti, M.hum tis, <^: ii* 

mliumpdudoproph tarum pjriodos 

i^ccomputantipii ,necin ahis fcrunt. 

''idtnt tam; n - merg'. rcahas ncbuias, 

:( c inclamant : qui li tam t mporum (i- 

ii; :na, quamCceh fKi. mdrjudicarcnt, 

iiiii ;.on audircnt a Chiifto Hypocritar. 

ic ChriftianopoliLani fpirituaL CcElum 

15,1 :ipra omniaqua^runt^vSc-ambiunt.cor- 

nj lorL um vcro ^. 6 magis diUgun': , quod 

fa:iunt fcmper failf ,& tuturum Chii- 

fi.ianispropidum. Quof hciilimoau- 

jjji Jncio, & aufpicato nataU urbe m (uam 

Dndidvrunt^nunquam Coeliiniquita. 

, ^g im,iiDcumcolat,cxpcrturam. 

jpjp ^o. De 6, AuditoriB Phjjico. 

jjjj, iT* Extum Auditorium a Phyfica ap- 
tcw^ pellationem habet , cujus jam ante 
I G a 



f4S DeRepub.Chri- 

in Theatro ipfias mrmini. Hujus 
quam fmt ftudiofiilimi , nihii eft opii$: 
affirmar^ jcum ipfaftudij neceffitas i|| 
cxigat. Hoc enim utriusque mundi 
generaliorem & fpcciaUorem cognll 
tionem afl" quimur, Sc creaturaruna 
motus,qualitates> adiones, pafliones^ ^ 
que fcrutamm-jqus materia reru , qujji "^- 
forma,m:nflua, locus, terapus,qq "^^ 
Caekmi moveatur 5c appareat,eljm^ ^ 
ta inter fe mifceantur, & progenereni '^^- 
quid vi va animaUa,quid proftent plan ^^ 
taEjquidjaventmetalla, maxime ver< ^^^ 
q^id anima intra nos , Divinitatis ilL ft^ 
fomes, peragatrpulcherrimafcilicet o ^^' 
mnia,&quaenefcirehominem, pof "1^^ 
tothominumfideles indagationesde yi 
decet.Non enim in hunc mundum,f: ^'li 
veDeifplendidiflimumtheatrum fu '^'U 
mus mifli, ut brutorum inftar, tantur 
teiTae paftum abdimamus : f. d ut inte 
Deiadmiranda fpedlatores, intLrdq w 
«laria difpenfatores , inter opera aefl pH 
matores obambulemus. Qnis cnir . 
credatni/icumfum.mohominis ben( 
ficioeamrerumvarietatemi&elfgai 

tiair 



,1 



f SriANOPOHTANA. I49 

,!a:n, eamcommoditatem (S<:maturi- 
itemjacomninototius mundiufum- 
■ -udum hoiriini conceiliim? qu^ a- 
inia fiquis d bviri libifinegratitudi- 
xfin^ curajimofine intuitufortecre- 
at,turpiterfallitur. Hxc hominispo- 
us obligatio c ft , ut , quia crc aturas o- 
in^shabv^ctributarias, ipfe omniHm 
)CoDfo gratias agat, idefl;, tantun- 
emobfequij Djoprarft-t,quantuma 
reaturis e xperitur.Itanunquam hunc 
iundum fni: D.ilavide, fine fuoufu, 
c moderata^ tradlationis,accuratiEquc 
ontemplationis admonitione intue» , 
itur. Beati, qui mundo utuntur , quo- 
squeDeusUberjliterconceliit:Mun- 
us non iis utitur ! nam qui hbertatem 
]hriil:ianam agnofcit,nunquam is fe 
rcaiuraram infami f: r vitio iubiicit. 



PHyfic; 
huma 



7/. BeHiJlGria. 
icamcomitaturHifloria, five 



^ human^-Tragoedixrccitatio. O- 
nniavei>bahujuslaudesnohadaEquat: 
atamen vix ullibi intermortales in- 



G i 



150 DE RFPUB.l^HRI- 

cormpt'! npparc t : uscjue adeo profunH 
dx (unt cordis humani lat' bras^libera- 
les noftri sftimationeSj temeraria? a- 
lioruin dijudication s , lubricae huma-« 
norum. errorum fxcufationes. Chri- 
fti-^nopolirani V; rirac.minordicuste- 
nent , makmtqiie cam cum pudore,. 
q^u'im m:ndacium cam laudc. Itaquc 
hberrime omnia p iTcribi volunt, & 
ing nuefui, etiamnxvosfatentur, ut 
poft ritas fin^ fuco r^^mporis pra^teriti: 
fdifsaccipiat.Triftifliimimautemeft,. 
Ijituen Satana? pertot mill.. harios Ty-; 
taimid m, Pc ccatiincrf mnta, homi- " 
j?u ni monftra,b. llorumfa?ditatem,cia- 
diiim horroresjvanitatis jad;antiam,o- . 
p smimportunitat: m,ordinumconfu- 
fion^^m,iniquicatis myft. rium. Qnx 
omniain Mundo fefe excipiunt/f m- 
per recurrunt5(Sc univerlam p.:riodcim 
infcftant Econtra quam jacundum,. 
cont-mpiari De i athl tns , virtutum^ 
g rmina,ing nij faftigia,pacis opul^n-^ 
tiam>qui tis lil ntium,iipp. rf diionis 
conf iHon jm y acq. u fc:nux fuurita- 
t :m?.donorum vari. tatcS;, pieiatis in vi- 

6tum. j 



STIANOPOLITANA. I^I 

'^^ tumrobur! Siinttamen eruclid,qui 
.arcaudeant nefcire, & inter fabulas 
umei-are j digniflimi , qui vulgi fabu- 
"^ ifiant. Tnterimliquid6appaiet,quot- 
' uot pr2Et.Titorum funt imperiti , ad 
ra^f ntiainc ptos efle , adfuturajmpa- 
itosjcseteraarrogantes 3c temerarios. 
htti ut humana Hiftoria hominem 
mol]it,humiliat,6ccautiim reddit: ita 
li & alio'um ignorantia feros rctinet,, 
latos>6«: in fua , publicaque mabprae.- 
ipites. 



^2. De Ucclefid htjloria: 

r^ Uoniam Ecclefise omnia in lioc 
v,<j^rb ! Chriftianopohtani tribuut, 
ti ejus HiPtoria magis , qu^m ulla alia 
)ccupantur Nam CLimeafitunicailla 
xca, qu2 falvandos co tineat, malunt 
l ? ea,qu^m univerfts diluvij fludfcibus 
^ffe fobciti. Me morant igicur , qua im- 
nensa Da bonitatc pulillusille grex 
:oll.6tus, foedere fufceptus, legibus 
Formatusjverbo munitus fitiquam de- 
oilibus inftrumentis propagatus , vali- 
G 4 



152 DEREPtlB.CHRI- 

diiliiTiis machinis impiignatiis ? cv 
dentiauxiliodefenfusiicj quanto fai 
guine , quibus prccibus falus ei conil 
cent,quo fremiai Satana? Ciucis vexi 
lum triumpiiarit 5 quam facile zizani 
cmf rgat . qi hm farpe in ar.guftum lu 
cjus contLabatur , quot Ecliples ? t 
quam iub Antichriil:o maximam ^ 
dcniillimam palfa fit , quomodo al 
quoties rebus defperatis , ac hoc asv 
iioftio fub maximo Luthero emerfi 
rit,quibus inquinamends (S^macui: 
frequenter afpeirgamr, qukm cum ca 
3ie multum habeat negotij. Talia pe 
jnultaalia, fed & periodicas mut-atic 
nes 5 6c harmcnicas viciflitudines ill 
iii num.^rato habent,& juvenrutifedd 
Joimprimunr^utdifcatfidere Deo, di 
£dere carn^ (perncre Mundi mina^ 
tolerare hujus fecuh tenebras. Eth^ 
fznh quam optime; quicqnid alij fuun| 
Hiftcria- Ecciefiaftica? negic(5tumnor 
diilimulenc : nam quam parum ea ir 
Ecclefiafiis etiam,exigatur,qu^m , ub 
adeil:, fiacprs uno altei ove fyllogifmc 
aiinimi,, ncia cit hujus iocifuiius dice 

rCo.E! 



STIANOPGLITANA. I5J 

e. Et hoc Satana? aitiftcium eft, qui 
.umprsteritaspioiumladas, & hae- 
efeon flagelia nobis ex oculis aufert, 
M[uaelibet Ecclefix nubiia , prof^rcna 
'■^ c indubia luce relinquit , donec fub 
^* liqua morafuperftitioni aut impieta- 
^ i aifuefcamus. O fi ad reformationis 
•coftraefeveritatemfubijideretrofpice- 
etur, nontotim.ponerentfimoni^ Sc 
-iricuritatis ludibriaifedferib ea Religio 
'^ uftodiretnr , qua: non Romanam tan- 
-'^am doclrinam, fed etiam mores ab- 
-^^iorreret! Interim Chriftianopolitani 
inion tam magnac , quam iuae etiamin- 
-^^^ca peclus minutae Ecclefia* frequen- 
I |4iiliaie recorda^itur, ut quidintra fe et- 
■^^am, pro fpiritu contra carnem, pro 
^'' celo contrainfernum adtum fit , quo, 
ies Divinam praefentiam fenferint 
aotent, nt exinde feDeieledof 
6c adamatos elfc, tam 
credant , tum 
fciant» 



« # 



154^ DeRepub. ChrI" 

7J. De j, Auditorio Ethico, 

SEptimum Aiiditorium Ethicam 
Praeficlem habec, virtutum huma- 
iiiorum omnium , prudentix , juilicia:, 
t:mperantiaf,fortitudinis<5<:annexaru 
aiiarum magitom-, quam nontantum 
pr.-Eceptis&r.giilisrcdulamjr-dimaxi- 
nic reipsaA' qaotidianis fp ciminibus 
volunc confpicuam. Ridiculumeft, 
mon re alioSjC 'j sciiir nf!.imvira x- 
pnmis. Qui non nifi Coelam incla- 
m ui^n hil terr: ni - edol ant ; qui juili- 
-tiimiiiculcant, in.n:min! injurij (mt; 
quicemper.iniam fuadent, non luxu- i 
ri n:a -;q- i f jrcitUQin:m jadicanr,nri- 
qaam .ibiiciintur. Si fint,qai pijccant, 
n :)ndecrun ,q lif q'iant'!r,cujjscxc- 
pla frqTicm iliina fint. Hic. opera: 
p.etium faciuncrq liaFortana omnem 
cxbonorum f)ci tate explbdunc. Fi- 
ctiiiam eam dicanr,&: opinicne noflra I 
confbantem; nam quae bona malavc 
nobisfingamus, eaappeterevelfuge- ; 
te : cum^ue in pjteflace noftra elfe 1 

poC 



STIANOPOLITANA. IjJ 

»oiret,utfemperbene& fadsfit, no- 
traperfuafiGnefacrTCutmalehabere 
lcindigereiitncccllc ;Semp rcaritu- 
os , fi appftamus , quibus imperare 
Jon poflimus 5 femper abundaturos, 
Leatantum poilideamus , qu^ nemo 
obiseiipere poflir. Eftitaomnino: 
indjinf.IicitatisnRllaalia, nifinoftra 
ulpa eft , qiii , dum finguli volumus, 
luodconjundtis debebatur,a^que fic 
liena invadimus ^ fimpenhabemus, 
umquoconcert:mus,fempereft,qdi 
ics vincar,& fupprimar,vel fi nemo a- 
ius torqucat,nobis certe nunq'jam fa- 
isfacimus . Id cum probe into llig^ren t 
ptimac uibis cives', nolu runt fum- 
num bojium , nifi intra p: dtus fuum 
libirefidere: quod quia imaginarium 
iolunt;,Chriftum elTc credut, 8c agno 
cunt,cujusamore interfe perfcdaa- 
nicitia junguntur , p:rfeda veriiate 
brmantur, p^rf-<fliciviliLate potiun- 
ur,perf:d:a liberalitatc pcrfunduntur, 
>erfeda, ur omnia dicam, humanitate 
lof ihtintur, Quodurimitari nobis li- 
ieat^autpereos^ quimunduminqui- 
G 6 



1^6 DEREFUB.CKRt- 

ixacifllmis moiibus Sc vaniilimis con 
factiidinibiisreplentjliceat,Dcumvir 
tx mor tx&compofe autorem,con 
ieiv-.ii:o'rem &remuu:ratorem. totoa? 
nimo.precor. 

7^. DePolmca-, 

, X-T Ac fubtiltor ell: Politica , quae rei 
i JL gendis hoininibus , &: confer- 
vandx maiiirudini ing-enium planJ 
arLhitcclonicumconfeit. }am ante di- 
xi , Ariftccratiam pra^tiuide.reUquii 
£jrmis,quod Chriiliana: focietati pro- 
pius conveniat. In ea triahominis bo- 
iia,a^qualitatem;pacis (ludium, &c opu 
coniempuum (Labilivere: cum eoruri: 
eontrariis Mundus maxime afilieatur. 
Elevavere etiamingenij cuitiiom.,& 
pubUcavere, utquivis feipfum facihus 
nofcat. HcTciilis Maxima ftjChriftia-! 
nos ut religione, itamoribus abuni.i 
verfo mundo debere eile diverfos; ita^ 
quenoQ iicer.:, qua? iliisliceanti noii 
fercndiim q ^o J alij fernnt; Evani^eliii 
«Uaiiiveilepoiitiam;quam qii^ Mun- 



' STFAlTOPOLrr ANA. Tj^ 

}i, 6c Religionis ChLifiiancE tirj ea de- 
e arbicnum. Hinc cxirobrant Mun- 
b^quodpji micratMngnatibus faftumy 
acrilicis diiV' 'iutionrm , pr^fe6tispe- 
:iilatam , civibus lux iiiem , omnibus 
'Xorbitandr.m,uno hoc piaptextu,quia 
wmines fint. /vjunt enim conatus fe- 
ios deeirj-/-v' Reipubiicte recbam con- 
titutionem : ciiin homb non iit planc- 
■.nimahntractabile ; poftea etiam ma- 

Liiiorum pakflras aperiri , ut abflinerc 
am poue miuum llt» Plurima etiam, 

:j 'jux mala dc noxia^pro bonis <Sc lauda- 

■i.> Hhbuj^liaberi, eorumque vituperium 
ionadmit'i;optimaslegesadipeciem^ 

i )roftarc ; quas ii quis urgeat , elFe ridi- 
:ulum, Non videri adChriiliexem- 
)lar foriTiatam Politiojai , ubi Deus,. 
ju^m homines; animaquam corpus; 
:orpus,quamopes , minorisfiant,uhi 
livitiarum viria non aiminippaupertaj- 
isvirtuces laudi non fint , ubi(3orru- 
)tor pretium , corruptus nec. m ha- 
)eat;ubi quovis pretio anima hominis 
rendatur. Non potui ego > quicquid 
;onatus iira , ad omnia reipondere». 
G 7 



1,3: 



f5$ DEREPUB.CHRr- 
Icaquc ad hujiis arvi Politicos provo* 
cavi,qui,nifircirent, quodrebus mor* 
talium maxime conduceret , non tot 



voiuminibusnobis Mundum effigia- 



rent, Putavi tamen, non in'que multa 
contratecuiimoies, qux nonmajore 
difticuitate conigi pollent , quam mu- 
dus fua obtinetc Videmus enim res no- 
ftras ab i:iJL7r'a fic Gds defendipoire^ 
lesDiyinas, &Cacrjran(5lum nomen 
eiusutalqi-arcverentiatueamurciim 
f.Tpr^rftitioseali j,^L j fanatice obferval^ 
fe dicun:ur,ijni fua jadaitia ChrilTi.mi 
interimpoflibilianiimerare non eiu- 
be(cunte. 

ys. Bepauperie Chrifliana:^ 

NOnfufEcitChviftianis aliquibu& 
ad Ethices & Politices prapcepta. 
bonos eiTe, fed Chriftumipfumjfubli- 
iniorem magiftrum,adlci{cunt. Js qiiia 
^irtutum fummarum perfedtiflimunr 
cxemplar eft, meritohabeat, quiimi- 
tentur. Sunt autem eae humanis priee- 
nmientiis retrogradae , & fub unius 

Cruci* 



T5 



STIANOPOLITANA. 15^ 

rucishieroglyphicocomplex^:quod 

irlui propiushomini accommodarunt, 

icram pauperiem appellarunt, qua et- 

m licitis hujus mundi renunjiamuSi- 

is tChnftjunum poflideamus. Qw^^t- 

uot hanc fcd; i m ingredi . intur,omnia 

d -^difcunt, omnia rehnquuntjomnia 

:> atiuncur. PlacerprcT prudent a fim- 

hcitis , prx icientia igno antia , piae 

iloqneniia iiieriCium , prx dignitatc 

umiLt\s , prje .'agacitaLe creduhtas, 

rx iatie:atf j -junium.prcT ledionc 

'qu.b,p'a*:.cti(:n"pafIio,&:q la^cun— 

uehuju.sterrx infimatunt, liinno- 

.?ntiaaciri:,{i idepofcunt. NonMi- 

oniashc aliq.ios Romanos crede, 

laximDrum h.ijus tetrap.aftutiflimos 

■Kupes,led ntc itiicerebri,& occulti 

iltusianctLiIos. Laetumgenus homi— 

imeft,acq'iodaffed:ant, inhac terra: 

jepeditum , quicquid habent dono- 

imDei,incommunetribuunt,veIuti 

hilfibirefervantes.. Non initantur 

ijuna , non attolluntur fama , non de- 

?ctanturcopia,no dep imuntur penu-i 

ii>non admirantur iiibalia >non dedi- 

gnan- 



i(5o De Rspub.Chri- 

gnantur abiedilEma, nontoiquentit 
{eculi minis , non capiuntur pra^fen 
tium fama,non turbantur ftrepitu,nor 
acuuntur leparatione , non aftliguntui 
vita,non terrcfiunt moit^. Pauciflim: 
hifunt, necalij facile, quamquijarr 
per omnia penetrarunt , quibus jann 
reram , fci:ntiarumque humanarurr 
pelluciditas npparuitjqurbuspoft terrae 
crrores cceli certitudo in votis^eft unt 
ce. Nemo hbentius dcfipit y nifi qu: 
prudentia: lubricitatem ; vel tutius n^ 
fcit , quam qui fcientiarum labyriri* 
thos i vel facilius caret, q.uam qui pof 
feflionum onera ; vel paratius fervit, 
quam qui pericula imperandi eft ex- 
pertus. Unde qui tales ridere , aut rc- 
prehendere {blent , hoc ipfb teftantur, 
quam rerum humanarum nuilum ha- 
bcant guftum , Csd in eo hito etiawfc 
«um volutentur, c quo ilUpro- 
pitio D E o em-erfe- 
rujit» 

76* D4 



nfl 



STIANOPOLITANA. 1^1 

. ^6. Be 2. Auditorio Theolo' 
gico. 



. j. Upereftodravum Auditoriu, quod 

■ J^Theologiac faaum eft, omnium, 
\x. homines poiIi<ient> Reginaf,& 
lilofophi^ Domins. Harc primum 
nnium docetSpiritusSandtiinfacris 
:eris ftilum,neivos, t legantiam , effi- 
iciam,profimGitatcm,utrciantjuve- 
s>quid fibi hac vel illa phrafijhoc aut 

'' .0 vcrborum involucro fapientia y c- 
lidifcantadmirari hoc dicendigenus, 
ipra omnem hujus terrae eloquen- 
am.Dcinde ad devotam imitationem 
jjus divini fcrmonis adducuntur,ut 
im raciarumfentcntiamm ingentem. 
lefauru jam a. puero fibi coUegerint, 

'^iant etiam. rcbiis mortaiium cdapta- 
:, difcantque r.d alios eodem fpiritu^. 
sdem verbis loqui,qiiibus Chrifti A- 
oftoli Evangehum populis prardica- 
int. Tertio invidi hujus Verbi argu- 
i.entis,&: foUditate eos armant, ut live 
am h^crciibus co^rediaiicur , (ive ipfc 
" * %hi- 



r6i DeRepub. Chri- '"^ 

fophifmatum pater Satan impugnet ^'^^^ 
verkatis iinGeritatem ab ipfa veritatt ^"5& 
mutuatam,{cianttueri,.cli(cantqi omn ^y^ 
loco&temporelimpidiffimos irraeli! '^'^'TJ 
fontesja terreni [uti vel ratiocinationii n;n( 
humana? infedioneprsfervare.Et hju '"'™ 
vocant Schola{licamTheoiogiam,quc ifJH»: 
Sacraefcriptura! verbaintelligire. imi- ptiei 
tari 3c opponere doceat , in qua ita ex f'^ 
eicent fuoSjUt admoneant, nihil his re i^m 
bns adhucin Chriftiano negotioplem 'm 
effectum, omnia adpium apparatunJ H^it^ 
facere j fadionum irLtuper nomina ,ul Sjurii 
quxinaxime vitant, necnifi invitifS. ^fie 
mi ea imponunr,& ,ut Luth :rani audi- tes 
re ament , Chriftiani tamen effe con ^M 
tendunt. llnde collegi non cum iis 
fentire, qui quamvis translaiionem fe 
cureadmittunt, eid mque fecurc in- 
dormiunt , parum foliciti, idne facei 
Spiiitus,an aliquid aliud dix -rit : dein- 
denon omnem Theologiam concio- Inc 
nandipenti^ tiibuere^cum fieripoflit, 
uthomo tamimpius, quara indodus %{, 
adpopulum veiba (acra, f^d mutuata ii 
fihucciiiet: fed neceos admirari,qui 

bus 



lilu 



STIANOPOLITANA. 165- 

r Theologia omnis in inachaeras, 

iios (Sc arcus convertitur , quiquc 

.tim Dei nifi dilputatorium & con - 

idofiun nullum admittuntrtandem- 

J non omnem innoxtae opinionis 

r^] en(um,inrc(Stas& odiumdivide- 

5j •eriim itafuos informare difcipulos, 

[ii |uoties opus , verfiones judicare, 

,.•5 »ulumalloqui5 veritatcm d:fende- 

i([j chifmataque vitare poflint,fortallc 

u 'terius , certe tempenitiiis , de caetc- 

;r linvitas Chriflianx compofitione 

j, uparimalintj quod Chriftus pios, 

imfcientesjobfequ ntes . q^am di- 

il tantes malir , atqucipfae ingenijar- 

-jj admortisultimasopp' fi iohesmi- 

jjij j,quam con^cienrix robur fanguinC- 

lilli iuftratum.faciant. 



^^. Depraxi Theologica. 

Hlnc ad pra(Sticam Theologiam 
j™ magna devotione accinguntur; 
^^ ;)rarejmc ditari &l tentari docet.Ha^c 
fapi ntiaeftjqiiaeS.Scripturamno- 
^jl imprimit, & innos transfert , ut rc- 



m 

m 
ores. 



liiri[ 

pintcr 



164 DeRepub.Chri- 

feramus Dei myileria.Hic DiviniVe 
bi non airenfus tantiim , fed confenfi 
&:confpiratioexigitur. Nam utCh^ 
ftus rerum arcanarum omnium impl 
tio eft: ita nova regeneiatio in nob i^^ 
aliam puericiam , aliam juvenikm et , j 
&:virilem astatem inchoat , ac urg4 
0112" non Adamojfed Chrido, vit^n 
rtro Hbro conformis (it. Non capiu 
hoc , quf ad artiiim regulas Theoiog 
inftituunt, Nam opus eil corrodcn C, 
ccacerbo iiquore mterne infulo^q j,,j 
has ingeniofas ftruv3:uras deilruat, < ^^^ 
commmuat. Nifinosdefinamus, m jl^ 
incipk Chriftus : nifi tiieamus , non 1 L ' 
quitLirDeus: niliquiejcamus,non ag ,., 
fpiritus. HocilludSabbathumefl,c 1^^ 
quod omnes omnium cEtatum pij M 
do funt fadi ridicuii. Hxc iila fand 
rum Chrifti infania eft, utnonin Cn 
cifixum tantum credant,fed crucifi! 
ipfi velint: hcxc Paulini Evangelij ftu '', 
titia f. ft, de nuil a alia re , nill imbecill ".? 
tatefua,glori;iri. HictamenaSatar 
ingcs pcriculum eirc folet, quiutfen 
per naalus,ita hic Uiquiffimijs eft,duj 

hom 



'1;U 



m 



STIANOPOLITANA. l63 
iminem mirificis fafcinis itafibi aii- 
t, utnonmagisDei fit: Hincmul- 
urores, fcmnia, deliria, & alia m.efi- 
nonevocata^ , ied fponte evolantis 
hbria. Unde graviter monere &c 
)S , &r alios ChniiiL-nopolitani fo- 
it, nihilinconiuko Dcovelpofcant 
i vel tentent, quod fit fupra Chriftia- 
tn fimpiicitatem. Nam cumPaulo 
)imtertium Coelumnon polUimus: 
ifumusautem cum eoChriflocon- 
mari. Si Evangeho pareamus, fi A- 
ftolis : (stis id critadfoUdamTheo- 
»iam , neque revelationum erimus 
iigi,aut AngeliaUterconcionantis. 
q, ut crafTos illos 6c corporeos Chri- 
mos Theologia lolida nonadmittit : 
nec fubtiUfrim.os illos , & in me- 
; Spiricus extcnuatos agnofcit. O- 
ma moderai.io Cvvds^Qv.x ad Chri- 
bilancem om.nibus Hln^ Dei conve- 
liens pondus irrponit fingulos ita 

exercet , ut habeant , cur 

Dei auxiUumifii' 

plorent. 



i66 DeRe'pub. Chri- 

7^. De Prophetiis, . im 



m 

futuri 



IGiUm 

inisr 



STquid tamen homini ultcrius Pa 
ckmenclfimus indulgeat,non sii 
meie reijciunt , fed fpiritus prcba 10111,1 
Undeillis ProphcticaSwh6la,non c >^xii 
teobidjUtvaticinandi virtuttm ,<) jfiinda 
multos fefcllit,profiteantur , fed i ^^ 
fpiritus Prophetici harmoniam &"^ n^^ 
ritatemcontemplentur: quodquia ^^ 
neDivinafuggeftione fierinon poti (nint. 
conferunt ea de re intimore Domi ^d 
fiquid lucis amplius alicui contigi d^^j 
creditur.Namquitypos Scriptuiaei i\^^ 
dique & fecundum partes aptare ,<« uty 
Vaticinia ex fuis ady.tis eruere , c jtia 1, 
Moyfis ceremonias cum Chrifto cc ^i^^ 
ferre , qui Apoflolorum & Chrifti ,r.ir. 
iamargumentaex Veteri Teftamer t 
produ(5ta capere,aut fimilia his adfei \^^ 
poflit , inter tot commentatores rai Ijk^j 
illis fidem cmnino fecit ; fcrupulii ^.^ 
vero multi,ne quid unus altervc texi p^^ 
rariepronuntiarit. Fatentar itaque ^^^^ 
^piritus S.oracula, quantum quide ^^ 



STIANOPOLITANA. l6j 

1 faturorum praccognirioncm , vcl 

] xteritorum applicationem peitinct, 

;indum capcre, nec niiniistamcnin 

'. vinisrevelatis , quibusfalusstcrna 

< n fiftat , acquiefcere. Precari autem 

- eum , utindulgentiilimodiifiaminc 

tefacere nonnihil fuis velit , quid 

Dfundae iapientia? in Verbi fuiabyf- 

lateatj&Filium fuum per univcrlam 

:ram paginam oilendere. Quo pio 

to, quidimpetrent,,mihinonape- 

frunt. Atque itarudi llilppercurri, 

icquid in Auditoiiis Chriftianis mi- 

leftcommonftratum. (^odutinam 

lil de ma balbatie, forian &: obli- 

)nc haberet ! fperarem utique fi non 

ania , imbfi pauca etiam , aUqua ta- 

enpio&Ghriftiano kdtori placicu- 

, velfane datura animum ,ut Chri- 

iini anopolim quispiam adicns,certio- 

&exadiora his exp riatur: qux & 

idemcandore,ea Jv nique mecum li- 

irtatecommunicaverit,illorum cer- 

uorumidcomtriodo finjf-dmeam 

irT»,quod juvjrit, & emendarit, gra- 

udinem maximam pr^mercbitur. 



1(5S DiRlPUB.CHRr- JT! 

7j?. BeMedtcma. '^V' 

SUperfiTntquatLiorhujus contig^' 'ji^bic 
tionis coriclaviajqu^E f tiaminttlf '''•'"^i 
decuit, duo Mcdicinse . duo ju. ispr "^"^' 
<1 ;: nti X a/Iig n a ra . D e pri ori b r. s pri '^f^^ 
dicairijqaicquid omninojurisprud^ '^^"^i 
i\s. d : beatur. Medici n x lubtiiitate5 fcrni 
methodurn,rationabilkatem n^cmo^ ''^Hu. 
cile explicabit.-fatendum eil,D E i i^* ^uni; 
gne donum eire, humana^iolertiaf* ?^^5o( 
obfervationi conctlfum , d: qua nil ^cian] 
propt reaaddimus, quod inPhyfiC 'fons 
Chymicis, Anatomicis,& Fharmacc P^^(3 
dcis , quibus maxime condat , plu '^o^es 
inum laudata iit.Hic tamen fiiam fep ^tspoi 
ratam fedem habet, ubi de Morbis| '^^iciijn 
gno(cat,&remedia concipiat: ubi %^t 
iam , fi quid extra Audiroria occuri ^ exc 
doceat.Cerrc optimus quisqu r ita c« ^'"'em 
pori fuo pro,pi:it, ut (lifTi^ienspoti '-4^ 
humaniis officiis inhabitet, quamla '■siirr 
guens'& anim^ grave tiahat. llri ^r/uiD 
temperantiamcSvrexercitiumfuis cy lo^it/f 
bus frequciicifilme pra^fcribunt hi^ '= i^ .. 

di' K. 



STIANOPOLITANA. l€^ 

ici , tanquam faluberrima fanitatis 
onfervamia.Ex alteraparte Chirurgi- 
ihabicat, qnae non condHo tantum, 
d manucorpus humanum curat.LIs- 
ue ad -6 mifrifumus , ut ung ndi> 
:alpendi,urendi,r:candi,vahicrandi, 
vacuandi {Imus,neque corporis parti- 
ilaanumerofis p^riculis latis 1 curt 
t ! Und^ va'. ia induftria , variis ctiam 
iftmmrntis opus eft , ut hisincom- 
lodis occurramus , hosque d -fedtus 
'farciamus. Pra^ftatautc m, inter has 
jrporis humani afflictioncs noftrx 
nperfed:ionis , vel potius fuppHcij 
icmores eire,&hincfacihus vanitatis 
iftas ponere : indead eum recurrcrc 
ledicum , cui nontantum jegrotafa- 
ire,ablataque reftituerc; f^d mortuos 
iam excicare , 8c in minutiflimum 
ilverem difperfos recolligere, perfa- 
leeft. M dicinam autemhonorabi- 
,;Us , non quod lcngaevitatem fupra 
,:menfum ea impettet, aut morti fe 
,>ponat;^ed quiautcreaturis ,itacrea» 
Vaium adhibidone Optimus Crea- 
r noLis beneiieri voiuit. 
H 






%70 DeRepub.Chri- 

So. Be Jurisfrudentia. 

CUm bona Jareconfiiltoriim v« 
nia dicam , nullum eire eoium 
pud ho5 Chriftianopolitanos noftfi 
ufum. Namcumfuis Legibusvivan 
nec fupra annuum tributum , ad qua 
vis aUud j us adigantur , noiunt \xi ali 
nis Refcriptis,Codice,Pandedis, dig 
ftisve,inCanone, velClemente, v 
Extravagante effe occupati. Nihil h' 
non femet expUcat,nihil aequitate ev ||J°'^ 
dentius,nihillitigatcumaltero. Un 
Proceflus ^prqcedentes cadunt. Fa» 
leeft,rixamautaltercatiunculam di 
inere,fopire,increpare, nihil Corpo 
Jurisindigum eft. Hinc fefe mult JF^ 
cxcipulas,& decipulas evitaffearb 
tur,^cmaxime cum inquietudine coj^^?^ 
poris animae pericula. Si bonorum mr^^^ 
d:urama?ftimarent>adhuc minus fe^^^ 
rent. Fieri enim nonpoteft,quinfe»^^'''a 
per quippiampadileillud jus abduc«*^c 
abftrahat , abradat, abjuret , exprim*'"^"' 
cxtundat, exculpeti extorqueat^exij,?'^?^ 
tiat, ^xcudat»fubducat,fuffuretur,fu 

pii 



'aril 
eiei 



STIANOPOtlTANA. IfL 

iilet, involet, auferat , & intervertat, Gl 

|uis potius lit 5,quam tranquillitatem 

xperiri mavuk. Q^od tamen parti- 

^' >us, quam bonis junsperitis, potius 

iribuendum eil. llnde Kic etiam con- 

lavefuum habent, honorificum po- 

tis,qu^m necellarium. Netameno- 

entur, Pohticse (erviunt, & Romana 

iravaria sequitate & honeftate pi nif- 

; ,]; , ma ei exphcan t. Idem fere de Nota- 

^' ams conclavi deprehendi jadelTc hx, 

''^^\ tlocum fuppleat,de cxtero in hacRe- 

^^"' ubhca nihil magni mom enii pra^fta- 

Jj ». Si quid tam:n defcribendum eft, 

" ajus hominibus committitm", & hte-^ 

inimpidurse, elegantiUimce inven- 

^^oniscompendio ,hichoncs datus , ut 

omenetiam fiium inter artium offi- 

nasobtineat. Ajuntquoquefiguris 

Cerarum aUquid inefle^ac num€ris,ex 

rie,velvaloreemergentibus. Sed iA 

Mi afleverant Chriftianopohtani: 

iudentautem cordafuaDeoexhibe- 

>ut is digitis fiiis infcribatjquac ad hu- 

»y iUiusque vitse fecuritatem faciant, 

^c iliis iacra incantatio , harc divina* 

H A 



ifi DeRepus. Chri- 
tio,ha?c myftica? liteiaturae rumma,€J 
optatior illis,quiacertior. 

Sj[. Dejuuerdutis recepuculis. 

QU.3L dua! ruperfunt contignatij 
nesin hypocaufta & cubiUai 
ftcibut^ funt ca diftmdione, utduol 
tcra mafculo ,altera ff mineorexuiij 
{erviant. Cum enim hunc etiam lij 
latum velint, hoc maxime curant ,i 
qui juvw ntutifunt prarfjdi, eas uxoj 
habeant , quc^ itidem virgines & pi 
las docere poflinr. Conciavium fej 
ex fwhemate elucefcit; hocunum 
dendu,itaimpuberes puberibus jui 
ita adultos k mariratisobfeivari , ita| 
dulamubique effe inipectione.m, 
quoad ufque fieri poteft , juventi 
corruptela e vite tur. Quod quia rai 
fubhac educatione concingere poDl 
utqua? longaannorumfcrie innoc 
tiam continuavit, fupra omnem f. ll 
tat^m arftimandum eft^pr^efcrtim . 
putemus, quae alicubi in fcholis,& 
blicis coUegijs juventutis p:rver] 
^corruptio, <Sc offenfiofit, dum quisc 



STIANOPOLITAKA. 173 

'eldomellicam, velrufticam , velpa- 

rrnam etiam,& innatam malitiam at- 

{ue n ^quiciam icaim adfert, & aira 

Dclalibus communicat ; tanta veueni 

ontagione, utne abiis quidem, qui 

)eo tori lacrari eire debebant, abfti- 

ieat,r^d varia impietate, ialacitate bar- 

Liequeferpat, imo usque adeo totos 

/crdumoccupet, uttotavita , ac inter 

.onoratillima officia deitnerc nun- 

• ; [uam poflint , lamentabili urique in 

"'Dnrium pernicie,cum unius luesin 

■ laltos difFundimr, & confjrcnribus 

■ . ingulisjunus adimpletur.llt jam )l Sa^ 

^^mafere nusquam magis metuerc ha- 

eantparcntesHcceffe, quam ubi ad 

)cumiiberosfuos planillimc cducari 

"'! hi perfuadcntmnde precibus illis atq; 

^■^-j rdenriflimis opus clt, quibus fuos di- 

'^l^ftos Divins caftodiac iedulo com* 

^aendentjcujus unius cft, per Angelo- 

^^"*umcuftodiam,impurailla&peftifera 

' l^ ibia avcrterc , obturare aures , cor ad 

^'''ludoris amorem,impuritarisquc ob- 

^^ xmareabiiorrcntiam. 

H J 



174 DeRipub.Chili- Iiri 

Sz, DeTemplo. . f 

TAndemetiamTemplum,quo f° 

inmedituUio habent, reclufui ^^ 

mihi eftjiegiae magnificentia: opus ,6 ' ^^^ 

in quo fumptus cum ingenio certaru ™ 

Quod fane non improbandum , ciii ^}\ 

KemoinhacRepubUca egeat. Figiu ^ 

rotunda eft, cujus ambitus 31^. alciti '^^^] 

do 70. p. Qua medi- tate concio ef ""^' 

fitbfeliia e tcrra excifa , &: excavat ^^^^ 

j(unt,ut minus ftrudura afcendat , & < ""Ji^ 

mniu m aures perorantis a voc e undi( ^^" 

apquahterdiftent. AlteramedietasSi F^^ 

cramentis diftrihuendis, &: Muficac ai Ifm 

tributaeft.HabentetiamibiSenator^ ^4 

fuum feparatum cum Principibus lc >i4 

cumhaud procul \ cathedra: utii aiEc 

fchemate exprefEmus. Sed &facrae ^ flo^ 

d:iones Comic^e , quibus phirimui Jdtii 

tribuunt,6(: tertio quoque menfe obi^ H 

d:antur,hicintemplo exhibentur, v^ aian 

c6 tenaciiis jnventutis animis rerui Halil 

Divinarum hiftoria adhse "eat, ipfaqii loffe 

ingenia rebus tradlandis habiliora , l \%^ 

ag bdoi 



STIANOPOLITANA. 175 

igiliora reddantur: cujus rei quam fint 

itifices , mii ari fads non potui , cum 

•^Jaogeorgi JeremiOTi populo rcprs- 

j £ntatam,corameiremintuitus. Mu- 

us Templi five circumferentia tota 

eneftrata eft > ut lumen undique ad- 

.^ttat: qui reliqui funt parietes , (acris 

iiduris , iive hiftorisc Biblicac reprac- 

. ■ entatione eleganter nitent. Simula- 

:- nimvidinullumjnifiChrifti crucifi- 

.jdadcommovendum vel duriflimum 

nimum,atFabrefi^iin. Rcliqimm 

)rnatumnonfa'/iJn6^prefrero,nij[i id 

^; a profeflb adum vtlim:certeadmira» 

.viiartem, Sc pulchritudinemfatisnon 

,j:^»otui , prxferum cum ecrum fuerim 

If.ecordatus , qui fub ReLgionis prjc- 

.[icxtu Ecclefias fpohant , & affedat^ 

;j[,emplorum defolarione , non tamcn 

jjr^romeftici luxus obkvifcuntur. Con- 

-Ij. cienriofi nimirum Evangelici, quibus 

jjttaculumeftanriquse fimplicitatis do- 

.jjjiaria ahbi,quam in aedibusfuis popa- 

,.. um ofFendere / rehgiofi Reformato- 

'j-.es, quiut vacuarentfacraria, fuas pro- 

MV^isLi domos inuuh dc pompofo appa- 

* ■ H 4 



176 DeRepub.Chh.1- 

ratui commodarunt! Si qui ctiamv^ 
tant Deitabernaculaoinare,autinhJ:es.3 
rcm tam funttenaces , quam all'3i pr 
digi, htchaberent^quoddifcerent. Mfcei 
Ycvbj non quid mihi videatur , docer 
fedquid viderim^recitarc decet. 



//. De Vocation^, 



m 
m 

QTlotquot Ecclefiae dedicati {uH w 
^ihilprius habent autfublimit ^r, 
Vocadone. HssccLllis fiducia eft,h< alb 
fcutumjhneccoro^rai: Voventparent um, 
tc precibus ferio optant , non mercai wnc 
tur,aucpcrconfuetudinem imp^tra 
ut Deo quondam interpretes vel min ^ 
ftrosprogignant, quod fciunthum i,»!) 
nscdigniratis eife faftigium. Cum iti 
que Dei donaria apparentA' S.fpirib ^ 
qusfifamiharitasjcum vitacarlicis mi Bnaj 
ditationibus velut infeda , cum vot( btu 
rum ctiam in unum aHquem arcai btru 
Gon^piratio , Vocationis ca?k fte fimii i^^^ 
& Ch'> iftianum nuciumadvenit,qu< 
mterno cordis mortui corre/pondety 
in officij ipirituaUs confidentiam f 

fcipJ 



STIANOFOLITANA. IJJ 

Hpit. Cui cum publicae &: folenncs 

?reces,ac manuuum impofitio acceire- 

at,ajuntfupcmamgratiam evidentcr 

'ipparere , & hominem jamantebo- 

lum in meliorem vertere. Hinc voca- 

ionemapudpopulum arftimari& ef- 

icacem deprehcndi, apud Ecclefiaften 

:2leftis favoris fignaculum cfTe , quod 

nimDeo faedus &crum inierit, ut ab 

jiijo juvaretun 5c edoceretur , ipfe nihil, 

Ti quod veram,qu6dve fanum,reticeret, 

aihilhumanumadderet, &gregiDei 

Vitam,fanguinemque, fi opus foret, 

impcnderet ; fimul etiam terrenis im- 

' Tiunitatibus renunciaret, & reipsa fpi- 

itusbonidiL^aminaexprimeret. Bea- 

ni;,am, © beatam Ecclefiam , cu jus Mini- 

pi3^ftri non ob vidus fcuritatcm c6 defti- 

ioj nantur,ob ingenium obmfum,e6 con- 

;jfcdcmnantur , ob htcrularum ufum c6 

; ,r({admittuntur , ob parentum largitioncf 

;2f[e6intruduntur,ob fanguinis pretium 

:^.|c6elevantur, ob curiofitatis confen- 

^jf^&m , e6 promoventur , ut, quid in anv 

ijt^iinas, velcontra eas poflint, experia- 

Jiaur 1 BeataxB , 6 beaum Ecclefiaim, 



17S, DbRipub.Chri- jt 

quorutn Miniftri konQrem Dei Ver y}^' 
bojopesincrementisEcclefiaej erudi. ik 
tionem fuga? Dasmonis ; voluptateii m:n 
carnis depieffioive ; famam pauperum ijnci 
teftimonio; finem fideifertulotermi :Dei 
jianc ! Bcacam , 6 beatam Ecclefiam,a jvok 
biDeusvocati homoparet; Angelu m 
adjuvat , magiftratus conf^ntit ; popu- lent. 
lasauditjjuvenmsfuccieicit! Athei tulu 
ilbs , qui majorum fuorum folicitudi ievo' 
nem dc fortitudmem, qaa aDeo vocaj iiin 
ti,animabus fuis m^^tueateSiAntichri ttpi: 
fti impofturis colla fubdux.erunt,in fa tionc 
cihtatem. quandam &: negligenuan ftjp 
^Qcacionis deformaveronc I anti 

S^. DeConciomhiis, pip; 

Dto: 

H Concibnibus,quseinTempl< i,vtl 

fiant,fapradiximus.Er<sPresby i 

ter & Diaconus habent. Etilbqui ^-^ 

demS.£cripmram,hic Rehgionis capi tii^ 

ta exphcat:.his fubordiniti funt ali j,qu ^ 

ctiam poftmortefuccedunt:non enin cjfj 

biclicetcadaveribusinhiare, Apreci- ^^ 

l>us^ut&facrapfainiodiafitinitium& jL^ 

fijiis r 



JTIANOPOLITANA. lycjr 

f nis.Nihil hic vidi a noftia.quam Au« 

guftannm vocant , ConfefTione alie- 

ilium : nec enim Religione m noftram, 

li id mores improbant, Cum precantur, 

1 lUt Dei Verbum audiunt , m genua 

orovoivunturj&manuselevant , fed 

*tiamp°6toratundunt,ut animaexu^ 

:: citent.Nugariin templo^autfoporari, 

.;. ^iaculum eft. Ciim lediojies e (acris 

i ScdevotisDoctoribus quotrdianaefint, 

a4Q6 minus tamen frequetesadinnt. Na 

ri. quas pictati impendatur, optima occu- 

fa^pationc judicant. Haec fi dimidium vi- 

iiwae (ibi petatjadhuc ^quo minus elfear- 

Mtrantur. Admiratus fum hominum 

motus>cum mterdum fpiritu exultare, 

perfsepe in lacrimas refolvi animad* 

v.erterem:nec cnim vel Chrifti benefi- 

nlorda> velhominum dehdta frigidereci- 

:^f-Cant. Chnftivita peruniverfum an- 

di-numita diftributaeft, utfinguliadmi- 

pi..randia6fcusfuam memoriam habeanr, 

Joiiquibus^ temporibus etiam jejunia fua, 

10: nec affe<5tata, nec imaginauva, accom- 

>jiiodant. In ceremoniis nihil habent 

^, Jragici aut Thcatrickvolunt enim ho- 

iC -'; H 6 



jso DeRepub.Chri- jn 

mines facere non attonitos^fc d melio- !iiir.c 

res.Habitus ut omnibus honeftus , ita s&q 

Religioforumnihilhabetinroliti. Coh jjs& 

lor candidus Rehgionis , rubeusPoliH asSii 

tise > caeruleus eruditionis , viridis aU Ut 

mentationis propriuseft^ nec tamer to 

fic Chriftianos diftinguit , ut puten stiir,r 

tnajoreseiTecolore , quamvirtutibu! fci 

autvitiis differre , aut ceremonias in jfoo 

^iff:rent:s tanti^utomnesfcrupuHjO^ ^nlia 

Hinisinfped:io, omjiesfacrae decifioi int 

nesiisabfumantur. Ann quiahomi- i^jtuii 

num vitia vaUdiora funt , quam at ii [jutn 

nos opponamus , hoc agimus ut L ftu m 

cas fece mus , aut mufcas percolamus ^e r 

Ke 2gamusnihii ? lUi quia virtutes pla in^^j^ 

rant,vitiaeradicant,dedifcriminandi ^^^ 

pulvinis,6i:addendis baciliis per otiun ^^^ 

conferunto. j^IjjI 

//. Ik facrapfalmodU, i isijiiii 

M" ' '^»^e 

Uiica etiam non minima apu< ^[^ 

ilios cultus Divini portio efl ^ . 

quicquid fcrupuletur infernahs me sjj^j 

bnchoUa. Laudaat Dcuaa tum hngui ^ 

uiaxi 



STIANOPOLITANA. iSl 

iaxime,tum'kib3cetiam clangore,na^ 

lis & cy thads, tympanis & ehoris , fi- 

ibiis dc modiilis^ cymbahs & organis 

ariis.Sic vifum eft iandlis vatibus,nec 

iiruafit ChriftuSj nedumprohibuit: 

c Satanas illuditur, qui in fuis nunqua 

ctaturjnificumDeiinjuria. Cantio- 

oti ts facras magno numero habet, quas 

ttmo ore decantarepoflint, Hbeilo» 

[nguU adferunt ,' quibus memoriam 

iio|ivcnt. In iis admirantur B. Lutheri 

^ piritum , ahos non dedignantur. lu- 

undum eft audire, univerfum popu- 

umquatuorautphiribus vocibus c6- 

cmare,necin menfuram compofitio- 

lis pvxcare. Id alluefacStio feeum fcrt, 

lum ad preces quotidie conveniunt. 

!ja|;;^uicquid numeris conftat, Divinum 

|uid liabet,&:in animos hominum pe* 

letrans.Unde Davidicam Poefin opti- 

nusquisque miratur <5cmaximifacit, 

ichodiernac etiam, fi caftafive Chri- 

lianafit,favet. Quisquis eam conta- 

fl ninat, abufiis ing nijreus ^ft :quis- 

ifiquis ad fontes deducit, laureatus illis 

niiabetur. nemo credat nullam extra 

H 7 



iSi DeRepub.Chri- sii 

idola elegantiam eife , nemo barb m;el 
riem in facris literis accufet. Satan iMi 
iiocludibriiimeft, quiita nobisauD im 
eors upityUtCitharcedus minus , quai w 
unicularius fbnet. Et quid ianguei iilk 
nobis facit facru m carmen,p c tulans fi mos 
lire jquam boni iiitra nos languor,ma i^k 
titillatio ? e contra quid nofti as cogit; J.H01 
tion smitigat,autinqiiietat, nifilacr< uipar 
rumcaiminum fpiritus,prophanori 
impudntia ? Quicquid g nij habeiliaE 
humana, fub cruc^fbrdeicunt, qui 
quid fimplici^atis facra , fupra. qua 
credi pocefl , animum vel negie61: 
quondam vorabulis aut fyllabis r^ 
aun;;.GratiasagamusDeo,quifilen' 
bus vel precantibus , ejulantibus Vi 
canentibus f mper praeflo efle vul dacr 
fcmpermifeiicordia^ auribuspatere, ksu] 

ipa 



f(£f. De Sacramentis. 



m 



tonij 



SAcramenta ad Ghrifli inflitutu 
& Eccleflae primasvae ritum adm 
fiiltrantur , frequenter ob ineffabilejBnu 
«fum^reycrencer^Qbfupremam dign^^^ 

ute 



STIANOFOHTANA, iH 

i stem ; eleganter,ob devotoium intui* 
i: im Jnfantes, cum S. Triados nomine 
2 )luuntur, teftes fid i& obligationis 
jii labentjCum maximepatL*em>tum. ho- 
lif i.ftiflimum par conjaai>m , 6c amicos 
isk icoratos alios etiam abfentes , qui hu- 
nia isr 'i &faciant fid:m,& habeant cu- 
?ifl km. Hocenimdfbereajuncpaainos, 
iac t in parentum locum concedant, & 
11 »iilcualiumiiberorum ration:m Deo 
bei ddanc. noadihg nriortutorisinfpe- 
iiaisio efCc debet> quam Patrini , dil . tfbio 
iiait>ttaire major> q.'.i6 ardius pec Chri- 
:clif ttminter eos vinculum, Qui h'Cau* 
riam qu^erunt, icelas cammittunt : qut 
ntii beris opcimos infpedtores , & virtutii 
v.dmonitor s xorant , optime confU' 
uJtfint^acra-Ca^na cjuoties cxhibetur,ut 
li^. mne&invitatvitaconvivas habet,nifi 
uosip a neceflitas impediar, omn. s,, 
uaconcordiam fuamteftantur. Aijr-. 
{ aaPane , & Vinoiacra myfteria ad al- 
jujirecommunicaniur^ nihilque hicte- 
lere mutat fupercilium. Quotquot 
leuideunt ^^cor contritum, animam fidelc 
jQJvOrpus ad emendacionemparatum ad* 
'flii ferunt: 



Ig4 DeRepub.Chri< jTi 
ferunt, acpaulb poftipfo opcie quo ^.^ 
piomifere oftcntant. Hoc illis fiUciff ' 
inum Dicafteriumeftjubioffenfione 
dirimuntur, & toliuntur. Nam qti \1Ij 
irafcipoilit fratri,utDeum renuere vi ^ 
iit, autadmitterenolit , is horrori Re ijjler 
publicacforct, neutiquam toLrabiii uk' 
Hic fe ctiam fiftunt , qui , poftquai m^( 
Diaboli fraudibus fuccubuerunt, E leos 
clciiae iterum funt reconciliati quoi irnini 
ialuti &refipircentias ita ex animo coi jfn=( 
gratulantur,uti cafuiindoIuerunt.Hc iiorc 
maximi faciunt:, ne quod fcelus vel h [jorei 
chCix , vel Reipub. imputetur ; fe viri 
Chriflianaexpiationefemct&aliosl yj 
berant ac lavant. Qui id negligunt, fu \^^^ 
6c alienis delidis opprimuntur,Fuitt fcj, 
inen , cum apud Eccl, fiam peccatoK fj, j 
deprecarcntur ; nunc , quod male vei ^^ 
tit ^ fecus eft. Et gloriatur Cam^ j^^ 
Mundus difciphna fuanihileire fev! ^^[^\ 
rius, nihil confonantius, Quarnfai (.^^ 
kudem Majores noftri ferunt : m \^^^ 
quid agamus , dicet aUquando , fi 



erj 



"m 



pofteritas. . \^[ 



;ii; 



STIANOPOLITANA, I^J 

t-j. I>€ Ahfolutione cjr Excom^ 
munUatione, 

^ IlasChriftuscommifitfolvendi, 

^^Jjgandiqj clavc s, easreligiofiffi- 

icallervant. dum ali) earumalteram 

$a; ade^ leviganc^alteram abfcondiit^ 

tfint, qui ilL;m atterere , hanc perdi- 

iffc eosdicantConficenturp ccatoru 

lomm fummam linguU ,permuiti et^ 

jm {p:ci s , five in amici ( quo nemo 

diore aliquo car t ) fi ve in Ecclefia^ 

:« aures , qua fe ingenuitate admoda 

lltvari confirmant. Serixpoenitetiar, 

fd.nti fidei, & rtiidio& corrc<9:ioni 

fii Ihriftus per Miniftrum cleraentiam 

t: >olliatur, fimulationiluftitiamcomi- 

ii latur, Nonmetuendum cft,utReIi- 

ci j^ionis Chviftianar ignarus quisquaam 

t d ar,cum in fcholis id quaeratur,(S<: cu- 

victurfblicite. C^terumut confcientiac 

ui liligentius Gnentur,muliicx Rcligio- 

ilishuic fakibri negotio deftinati {imt, 

[i| ed innocentia vica^y-Sc fervore Spiritus 

'cledi. Si qmshominibusdiffidat,ne- 

p(Tio,utpenetraliareferat , urg:tur,fed 

rordiuJn fcrutatoii Deo relinquitur. 



^6 DeRepub. Chri- iti^ 

In retrogrados autem , vel dura? cervJ ^^ 

cis homines poft fraternas, pat : rnas,^ 'f^i 

magiftratus admonitiones fruftrataj JaJin 

Dei iram, Ecclefiie dedignationeri Em 

Reipub. naufeam , 8c optimi cuiusqu «pol 

abhorrentiampronunciant, eaautorl f.cjiii 

tate, utidemconcludeiehocllnivei » 

fiimafive Dei creaturas omnes appa rjmp; 

reat. Hocomnimorteacerbiusjud }, 

cant, & ad hominis reftitutionem c m 
mnes magno conatu conipirant ; relu 

d:nntem5cpertinacem tandemRepul I Ai 

eijciunt. Idantequam fiat , maximis 6 *vo 

fordidis laboribus, vel flagris etiam cc "jed 

h rc ntjCuiibus-XBduntdehccapliriff ^coi 

quamfungainem ( quicquididiiceat *>" 

fundere. Neque certe Mundus mul ^W 

— '"TiRttpuoficit, qui vel-pecunia,vel igno '^iilaa 

minia,vel mortemaiefTcos libenterca ^^ 

ftigat,coniaentia? lethargum,quo un< ^:io. 

aguntur prjccipites, non excutit, ac pe '^ k 

tulantiamfam :&laboribus nihilfran sciir 

git, ut vclrefipifcant, vel cohibeantm ^k 

Malus ille Medicus, quiparatius uri ^-fii 

Sc fecat , qu^m purgat , 6c refocillal ^osi 
Nttfpiainfeiicio^Refpublica dabitui|iiio5 

q^u^i 



IC 



»o! 



STIANOPOLITANA. IS7 

i^m qu^ qukmL plurimos (ervet ci- 
:s,perdatpaudiIimos:cujus hoc pria 
ps ad miniculum eft, fiDivinareve- 
nda inculcari ,&:peccatorum fxdu 

01 te expofita,prius difcamus noUe peo 
re, qukm non audere : fin omnino 
:deamus , non polle poft , fi omnino 

|)l?rmmpamus,ut expiemus&luamuSft 

4ligi» 

^S. BeCMatrimomo. 

kyf Atrimonium ab ijs magnadc 

•▼-Lvotione fufcipitur, magnacir- 

^jiicnfrectione aditur, magna huma- 

tat^. coiitiir , m: gnaobfervantia ha- 

nui": Luliibitamon m^gisf caium 

\. Nam cum dotis infoientip& vi^lus 

j'j^?ricula abfint , fuper. ft , ut Virtutum 

Utum,interdum etiam forma?, fiat ac» 

imatio. Viginii quatuor annorum 

iveni hcet 18. an. Virgincmducere^ 

d nonnifi parentum confenfu, co- 

latorum confilio , 1 gum approba*- 

^ one , D E 1 bene didione. San gumis 

jj >udeos maximareverentiaeft. Jun- 

,r Jntillos pkmnqiie ingcniorum con- 

fQrmi- 



ISS DER.IPUB.CHRr- 
formitas, morum ama^nitasjfed etiau 
quod rarum alibi, pietatis commend '^^ 
tio.Impuritatis maximaculpaeft>«5cl '' l^ 
gumineosacerbitas. Sed,ablatis occ '''"'^ 
fionibus,facileevitanturdeli(El:a. Ni ^"^'^^ 
ptia^omninonullashabent impenfa '^, 
nullum ftrepitum; ne quid mundan '^f 
ineptias, aut infaniam exped^mn ^^^^ 
S)X)nfumdeducuntjnvcnes,rponfa '^M' 
Virgines , & faciae copulae animo < ^'^*^' 
precibus applaudunt. Inde parent p^ 
utrinque ac proxirai conveniunt , < ^^ 
dexteras nedunt , ac no vitios conco '^^- 
diae,laboris,temperantisr , fed maxin ''^^^'^ 
devotionis Sc patientiac admonent. I i^^ofc 
absqu^ ebrictate^ quar omnia alibif ^r^f . 
cra initiare furta eft , non vero absqi '- H: 
hymno,& Chriftianacongratulatior ''j^^v 
maritantur.Dos omninonulla,nifiD ^<i 
promiffio,parentum exemplum , an '^^v 
uti"inque(cientia,concordia£V0lupta ^^'nt 
fupcllex expubhco cum a^de afligna ^ 
datur.Atquehoccompendioillamn *3-i[d 
ftram Crucem, Suppiicium,Carni; ip^ 
cinam, Purgatoriam, &c qaocunqi 
Eomine in.iufpicataconjugia increp 

ma 



8TIAN0P0LITANA. lS9 

ns , tudffima & expedidflima red- 

im: quae fi quid forte afperitads ha- 

:nt, omnium amicorum experimen- 

5 iimantur& pcliumur,dum nihilin- 

delitatis accedat, quodgravibus poe- 

is excipiunt. Necenim Deus doio- 

'm fuum , quem ex noftra deferdone 

abet, quam paientalis &conjugalis 

uoris oblivione expieflit, iuftitiam 

eloprobavit, utingratitudinem , 6c 

erfidiam abhoricremus iimul&pu- 

ircmus . Q_se duo enormia cum in lu- 

J im vertctit mundus , femper habc t 

j cquiores , qii n quam cxcipiant, 

j -Hiper , qai iliuforibus ferio impo- 

ant. Hinctotimpuritadsmala, quae 

Jfunditviria , confundit dotes, cir- 

umfundit morbos , defiuidit maledi- 

Uonemjditfundit infamiam , effundiJC 

■Qnlcientiam , ii.fundit fatuiitatcm, 

•erfundit &rdibus, prcfundit opes,re- 

fundit minas domini, itiftiindit de- 

iperaaonem,transfundir 

panam. 



^o DeRepub.Chri- '^ 

imii 
8p, DeMuUerihm. m 

Qllaeitaque feminae jam funt \ 
6tae conjuges , foleitiam iuai 
quam in CoUegio acuerunt, exhibc 
Nam quicquid ex ferico , lana aut li ^"' 
humanainduftria perficitjeamulieb ^''^ 
artis materia,& obie(5fcum eft. Difcii ^'^ 
igitur filare,nercjacupingere,texere ^ 
variis modis (parta fuam ornare. Aul !''! 
harum artificij funt , veftcs opificij , I ^ 
tionesofficij. Supcreft, ut domum ^^ 
iam,ac culinam curent, ac purgatas 1 
beant. Quicquid eruditionis impea 
rmit,mingcniofe funt,ita diligenter 
cxcoluntj-non ob id tantiim , ut aliqr 
fciant, fed etiam utaiiquandodocea: 
In Eccleiia &Senaculo ipfis tacendil 
eftjnoiiminiis tamenpietatem&: m 
resefFormant, nonminus ccelidor 
riiselucent.Nihilhuicfexui^ Deon 
gatum eft,fi pius fit,cujus illain omi 
«vumbenedidta Maria gloriofiff e 
«mpluiB. Si hiftorias audiamus , nuJr^ 
virtus feminis inacceflEi fliit, in nul 
tion exceUuerunt:<;:«eterum multa^ Ijk 



I 



STIANOPOLITANA. I^I 

airnitatem vix afTequuntur ; habe- 

as tame,quas viris opponamus,quas 

2eferamus,aliquasMonicas,Ecciefiae 

J ditas,parentibus gratas,maritrs con- 

rd- s, viduitatisoDrervantes , libeds 

«eficas y amicis officiofas, egentibus 

, lesjomnibus commodas : quibus ut 

; latremmeamannumeremjcogitpie- 

;. Quhd ^i imperiofae aliae plurinuB 

it , illorum culpa eft , qui effeminati 

ifculas dux : r unt»Nihii periculofius, 

lamfoeminas inocculto regere, vi- 

['^\ s in aperto parere. nihil td econtra 

l'^ tfultius , quamremfuam quemquc 

:,.j quamque curare. Rariflimum illis 

,j : , nec mafculi facinoris verberarc 

"^^ njugem. Uxor , qu^e vapulat, intec 

^jjj is fordetrconcordiae maxima ja(^an- 

!!"jj. cft. Monftrum{itcorporejungi,a- 

; aao difrentire. Mundus mulieribus 

. dlus , nifi ille Petri ^. j. dominium 

illum , nifi ia fupelle(5tilia,ancillari 

Vj am, quod mireris,nullum, nifiid 

^rbus aut cafus aliquis pofcat. Nul- 

npudetmuliebris ofEcij , aut tardet 

^nciYire marito. Italaboicshoneftos 

nemo 



m 



m DeRepub.Chri- h 

ncmo vir d dignatur , quovis munepi 
Non enimcontraria (unt fapere , &m 
boi are. Si modus adiit, niliil tam ratloili 
Rabileeft, quampublicobonocoj ii& 
lio juxta dc opere adelTe. 



po. De Puerperw, 



MUlicrum corona foecundi 
qua omnibus terra? Aihh omi 
cxceliunti niii forte perimere hoJ 
nem,quamparere,majoris/ic.Rcsi ine 
raculo non car. t , fuftinere femin ki 
tantos dolores/upcrareinrantem taijati 
pericula.Nata prole,id unum gratu' 



X0[ 



tur amici , civitatis cosl . llis (pem efcliei 
ca?tera futurse mifens condolent. «i'in, 
©mnino exceditjquod Chrilti nati\«reji 
te ad vitim renati fumus , qui mortiT 
bebamur. Epuium nacalf nuliumj 
id cni n jam antc drxi , polfe infcf. 
Ciis l^uis & ii)lennibus vino carMffor 
quodabj nolunt. Obfteuicum rafc j| 
ma lioncilas ell: , n(:C ni^peritiffifciL 
admittnntur. Qnor ligiofior fLn4jtq„ 
co haic n . go .io apdor s fed nec natF 

co/ 



STIANOPOLITA NA. Ip^ 

>gnicio deiir. NutriceSjnifi ca(us im- 

Dnar,non ferunt; voluntenim mater- 

jm lac liberos fugere. Qax Putrrpera- 

im&infantum curam habeant, fe- 

iina?addunturpl:runqucviduTjqua- 

im hxc occupado potior -, fcd etiam 

.venculce , qu.r infancibus ferviant. 

iptifmus picxfente Ecclefia confer- 

T, nifi infans periculo^e langueat. 

nomninoabripiatur , fciunti.^mMi 

i. lium fanguinc Chrifti abiutum , ac 

nime fpcrant. Tempus puerp^^rij 

.1! i. dierumclhpoft quosD. o folen- 

,-c i!s™tiasaaunt. Cibus dciicatior ex 

j ,ibhco datur,<S<: qui conveniat. Nam 

■ muherum ars M. :dica c ft.haad inf:- 

i, ViLi,fiveiint,poifimtintcreaahbi 

j,,jn vere j (i nohiit , non exp. llunLur. 

^.;l onjugalis caftitatis maximum llu- 

um eft apud iilos.ac pretium , ne vo- 

ptate felefr?ngant& enervenr.So- 

")lis propagatio deCus fuum habet : li- 

dinis aeftus vituperium. Alij jrecu- 

iminftarcol:ab;tant: quamvis pecuS 

ibcat,quodiis exprobiet^quos dece- 

•:t 1 



niJ 



:!n ' 



J94 DeRepub.Chri- ' j 

bat mutuo amore ,; mutuoque auxil (,t 
primumcurarecoslum, poftea <5cte dii 
ram : unde ilU credunt etiam conju^ |; 
lconationem aliquam Sc poUutiont iin 
eire poffe. O carnaL s , quibus nc 
tantura illicitis , fed in licitis pecca ^ 
noneft pudorired quid agamus,cu \f\ 
(aginae undique iSc illicij tricliniafi^ ^jj, 
cum j<?junij,continentia? , vigiliaruj 
laboris nomina apud jios fuipeda , fri 
inviia?Itafit,ut,cumvomnianobisli 
refomniemus , quae bona & ialub 
flint, quac pura iSc virginca, non 
beant. 



b; 



iiiir 



pi. T^eViduitatc^. 






€ 



Cllm morti nullum vinculum 
fiftat, conjun6tifIimi .niam cc ^^^ 
jugesdilTblvuntur. Simaiitusmot x\\ 
tur,uxor aedibus cedit, 6c ad viduan 
fedes conccdit, ubi reipublicae alic 
opera f rviat,nubuntque,{iiibeat, i 
rum , non vero ante annum , priori ^^^ 
moris reverentia, Simuiierdiemc 



STIAN01>0LrTANA. ipi 

,at, viduus apud vicinum capit cibitm, 

'el in publico cum aliis alitur , dum 

»oft annum aliam forte ducat. Piipil- 

Dium nullumomninopericulrm vft, 

u.Ti a*qualis (it omnium inCollegio 

uia. .NnmparentesnemoinhacRL-» 

ub'ici tantum habtt ; fed parenr.m 

)(am RempuMicam. Viduarum arfti- 

latio ex devotione, continentia & in- 

uftriarft: unde mataimlocohono- 

antur, ^formationi juniorum adhi- 

lii entur. Decet enim , ut , qjx inanita- 

!m hujus mundifunc experta: , mcGU- 

ores admon?ant, cc hibeant , coni- 

ant. NecenimfacilrusSataninnos 

uniculos agit, quam cum meras deh- 

iaspromittitjubiminimum eftvolu- 

'tatis,doloris dc ra^dij maximum.Hinc 

acc ' uotquot came obk d:ari, ve 1 ir . peco- 

sd «umlaudant,autnihilexperros,aut 

rji me fenfibus deme nratos meritb j adi- 

c amus. M ntis ve{aniaeft,mundum 

[,! ognitum aeftimare ; iimplicitas inco- 

o(J nitumappetere.Ttaque hoc viduitatis 

p lunus, opinionem & iamam caini« 



195 DeRepub.Chri- ,, 

apudin^rxpertosminuere^apudimpu.i 
ros a?ftimatores,impetum increpare^ i; 
cum exemplo fuo commonftrentjnori 
elfe carni iemper obfequi necelTe^imc ,'" 
abftinere ob ingentcs ufus, tamfacro ; ^ 
quam civiles, praeftare. Sic enim calea ^- 
mus, nefpiritusconflagrct: fic r.ftin i 
guamus , ne exftinguamus fpirituiti * 
licmgeamusjut non gelalcat corpus j 
ficfoveamur,ne accendamus corpu; ■' 
Difplicet Deo luxuria , placet conji i 
gium , viduitas ei honorata , virginits l 
indelicjis eft. Maxima hominis cafl 
clegantia,inaximaexc:llentia eft,ul 
Chriftus fe ardentiffimum fponfui f' 
profitetur. *^ 



P2. De Senaculo, 



TEmplo impofitum eft Pryt 
neum, locus ut rarifllmis , itaaj? 
guftiflimis & maxime folfnnibi . ^' 
conventibus deftinatus. Hisfuprci 
Di6t;itcres creantur, & mutuam fid : 
cmn popalo incunt: hic StatiitaReip 

bii( 



Dllll 

DCi 

f] 

t 



ik 



STIANOPOLITANA. 197 

•liCcTrecitantur: hic exterorumlegati 

udiuntur. Maximi Iplc^ndoris etiam 

loc cftjfive in Reipub. majeitatem, fi- 

eutperoculos etiam, mcntes gene- 

^l^fas erudiat. Nam ut mundi hiftoria 

arie hic exprefsa eft , ita qui optimc 

.erebus moi taliiim meritilunt, maxi- 

ic refplend nt. Vidi hic inter He- 

oas Jo:Fridericum,Sax. Eledorem & 

X meis Ch' iilophorum Ducem Wir- 

e^nberg. PP. Chriftianiflimos, aUos- 

[lie virtutibus nonminor.s. Hicim^» 

lerantis virtutis t vclvitijcommoda^ 

!c incommoda exprimebantur : hinc 

^ ''igilantiacgermina^focordiaf zizania, 

lumiUtatis hix , ambitionis vertigo; 

llinc amoiis robur,tyrannidis lubrici- 

as , excmpli fequela , diffolutionis 

:haos;aUbiVeritatisrimpHcitas,rophi- 

fJllicesfonuSjpoUtura^elegantiajbarba- 

^^ ici ftrepitus : hlc Divini, Chriftiani, 

1" lumani , & Sa:anici Imperij facies, 

:onfonantiae , tk difFerentiae , leges & 

i^' ationes reprsfentabantur , fine ubiqi 

•f 'iutfcUci,aut trifti appofito. Hic fuprc- 



198 DeRepub.Ch!ii- r 

mi judicijimagotam lxta,quamhor trd 
rida exhibcbatur , viitutum^raemiii Re 
vitiorum paen-s artificioss common k 
ftratis. Qnjd dicam ? hic mihi,aut nus biii 
piam Microcolmum infpexiire vi ve 
deor , lamptus non cemere profufoi ipr 
fed in hominis abfjlucam formatic li^ 
nem i mp .; n(os . Cii m q ui bus fi nos w k : 
D^OtumCoslum, velSatyrorumte m 
Fam,vel N ptuni mare,aut Pluton nil) 
inf^rna confera nas , qaam frigeb ose 
jnus , quam ridebimur, humanum ir sill 
geniumniiifabulis& fomniis inept; mit 
laon p oftare, non in medium prodir» 
cecminustamen cultus Divini,am( i^ 
ris in patriam , &- erudita? folertiar op nn 
nionem,atquefamamapud popului tjn 
tuerivellei " ttur 

!ter 
^:?. De Senatorihu^, sro 

S. '^ 
Enatores civium funt ornatiflim )^ 
pietate,integrirate,induftria coi ^ 
^icui^&longorerumufuprobati, nu imj 
mero XXI V. ex trinis Ordinibus p 

m< 



STIANOPOLITANA. I99 

er del-dlij&apiTdcivesob affecftum 

Rempub. optimum tam honorati, 

Jamdiledi. Hos exaileruntCives, 

m ut omnibus virtutibus eximerent, 

d velut earundcm luminaria. omni- 

is pra^ficerent. Hinc omnium pro 

eligione,pace ,& eruditione zelu»; 

ide rerum bonarum omnium af^ 

jentia. Nongaud ntfenatores aliis 

iambulare,aut fuccum extrahere , aut-' 

nose faginari ifedjUtfoKbletjomri- 

lijas illucefcunt, omnibus conf runt^- 

mnibus laborant. SiquidgraviusiiV'^ 

li.dat , dc ipfi Deum ardeiita: implo-*' 

% mtySc popiili preces depofcunt. Ma« 

)f ')rum veftigia laudabilia curiose ob- 

01 ^rvant, & pofteritati inviolatatrans-* 

littunr. Nuspiam vidi dilig.^ntiorem 

rjeteritorum indagationem, nufpiam 

.nurorum magis folicitam curam. 

Imc pi sefentia ad legulas fubinde ex- 

minant, & , fi qua pai ticula deeUns- 

unt ,revocant. Si quidin meUorem 

«^brmam perfici poteft , maximopere 

Bi^audent occafionem datam 3 qua , cur 

^ 4 



200 DeRepubChri- Is 

vixf rinr,poft :iis teftentur : hoc tam^ii 
vitaelaudabibpenfum judicantjfir^i 
pubiica? floiem & incolumicatem frrj 
varint. Apriftms vitar tramite nem^ 
fe abdicat, utappareat, non alios fa^to 
hominesj f^d in (ui muneris dexterita ^j^ 
teapprobatos : itaiaborifivchone^i 
occupationi honos fiius fervatur. De 
crepitos ut magis honorant , ita minii ™ 
onerant, dc jvinioribus fuffulciunt: un J" 
de Ex^rnordinariorum XII. aUj fiibftl '^^ 
tuti.Si quis enormicer peccet,qLiod vi ^''' 
contingere poffeajunt, loco movetuj ^ 
&gravif5me in eum animadvertitui 
Pra^mium omnium redti confcienti '^ 
cft,quaexultant,potuifteDivino aux ^^ 
liopropagare EvangeUum,tuerifubdi '^f 
tos , excolere ju ventutem , orna- 
re terram , adaugerc 

coeUt65. . ^5c 

■ ' iini 

k\ 



«( 



M-D 



STIANOPOLITANA. 201 

g^.. De Hortis, 

j/^.Irca Collegium duplex hoito-* 
^--/rumferies eft,unaincliftin6ta,al- 
era in civium a?des divifa,utraque plus 
nillium vegnabilium ipeciebus ita 
dornata , ut vivum fit Herbarium, 
»Jon autem licet ordinem diftributio- 
lis confundere , qui hortulani indu- 
tria CQcii plagis aptatus eft,& calorum 
:oncinnicate mirum quid , & quafipi- 
km tabulam refert. Ex animantibus 
ves caveas hic fuas habent, apesque 

'^ Ivearia qaam plurima , quse folicitd 
urantur.Quaradrc medicam,autculi- 
iam,aut coronas faciunt,(uas etiam {e- 
les habent.Hinc multiplicem ufum & 
'oluptatem habent , fuaveolcntiam, 
cris correclionem, mel , pharmaca,a- 
iumconcentum,informationem. A- 
{uacirriguae (atis eft,quamartificioGe 
iftulae fpargunt , nec etiam Mufica ab- 

^ lorret ab aquajfcd hic fiimptus nimios 
^vitant. Extra moenia fpatiofiflimof 



:3i 



afc02 D E R E P U B. C H R I- 

hortos habenc, quibusvitfcui fatis faJBv 
cijnt : nam ilii incerim ad elegantiani f 
magisconfitifiint., Diicunrautvmhic inii 
humanamrpecioiirat.marbitrad,q>jj iin;i 
unius anni flurilegiam eft ; cnafci mur 
exlurgimus , floicmus ,,flacceilimus 
arelcimus.Ex.nofti o inteiitu ortus ite 
rumcScmulriplicatio.. OBeatosillos L 
qii inter falutaris herbas ditcunt et 1| 
iam confid: r: D. o,qui florts nutrit,5» m 
vellit fine illorum cura / difcunt dono. ^^^ 
r;am,varietatifs &. diiferentus hx an. [off 
notare , <5<:gLatumodoreia Deocon jw^ 
ne6tc:rc !£t quid opus eli:, enumerate jdp, 
q lid homo' ex Dei crcaturis dilcat t^lj^ 
cum m nuti ffimum foUum ledionen inj 
integram. habeat ?. Eos podus mire ^^ 
mur.qiicum teriammaxime diliganl i^j 
qu.id optimum efl terra:,ejus ufim uj| 
6celegantiflimam piduram n-: giigufi y. 
neqne tamen voliint vidrri terramq ^^ 
neiare, qnam.nonniii birbarispedi \l 
biis cal vant. Nos ob perditum parn dj ^ ' 
fum ingemiicamns , & reftituendui; \^ 
deiiderexnus.. Namutres naturah l 

jaii 



STIANOPOtlTANA. 203 

ii m vitiato lumine intuemurrita per 
lai ^num Giucis vifu aliquando rcddico, 
1, nniumn n rupcrficies,rcdpenetra- . 
U !iiniut:bimur.. 

ni 

n^ ^/. De Aqua. 

iiC 

1« A Qjam Chrifhanopolitani non' 
tet r\ minus habent , quam terram 
ii)i ropiciam.Dc Nav gacione apud alios 
"9 Linc nihilciicam,qui fungoruminll:ar 
an Ko fe non movencfortarte aliquando 
■3 itegra recitationeidfadurus. Nunc 
■n uidpotui &abktioni apudiUosfer- 
J iatjhic annotandumeft.Fontis limpi- 
a.ii ifliinidivit m fcaturiginem urbiin- 
r.iit Xidudam pd compitaprimum , dein 
ri tiam a?di s diftribuerunt, ui undique 
jjqua abundet, & c proximo petatur.. 
Liit >einde occuhis canahbus lacus ef- 
noltientis rivulos pcr fbrdiunl reccpta-' 
ri?(iladeduxerunt,utquotidiaiiisirqui- 
itianientis sdesevacuent. Quo o (cio 
\'^.h excogitari poffit ad publicam (alu- 
i^ttiuitemaliquidconvenientius. Un- 



204 DeRepub.Chri- 
d^mihi oppido fapuilTe vili funtiqui n 
hominemnon tantum comtum(3<: cri4fe 
ftatum , id eft , pudore 8c fchemate in^. 
volutum,fedinter fua erubefcendanur iliit 
datumy&neceflitatishumanae convL fi 
6t jm voluerint adjutum , ac liberaUtei Jdt 
habitum. Ha?c enim utnosnobisex. 
probrant,^ ex illa imaginationtim au 
raad iutifoetoremretrahunt ; ita (^mul 
rationis admoncnt,qua minuslutalen 
tihabitemus. Hinc balnea iUis,-abc^ h 
mni a!tate ufurpatn; fed quse iUi privata )l), 
volunt,frequ:ntiafunt,pubUcanifi ju^ | 
v:mutis nuUa,carnis nuditati metuen 
tes rhincfeceifuum eluviones fanitati 
conrerentesjhinc veftium lotio , quas 
Komo varie inquinayit , & quse fuma- 
]ia hominum detcrgentia. Vah cor^ 
pus ! q lam fordes! quam foetes ! quam 
fluis ! qukm fudas ! quam fqua^ 
lcs ! quam putres ! 5c animce tamen 
places , animaj imperas , animaaj 
fatigas , animam deprimis ! Mifere- 
re , 6 fons vita?, Sc faniem iUam ,iUud 
pus noftjum , illum impurum fangui- 



STI ANOPOLITANA. 205 

iem , cruore tuo fandiflimo ablue , dc 
iftra , ut qui noftra inipuritate fumus 
bominabiles , tuae innocentiae ftola 
i<lutireddamur inconfpedu Dei ac- 
eptabiles,neqaepudefiamus,quanda 
eddes unicuique fecundum operat 
aa! 

p{f, De Senihfu, 



', 



ca 



w Enesutriusque fexus maximoha- 

wJ bent in pretio,itaque curant, ne ul-- 

i i afficiantur moleftia : cum fenium i- 

fum morbus iit. Habent ergo , qui 

osfoveant,exhilarent,honorent,con- 

yjiabnt. Namcumeos&animi&cor- 

111. »oiis Yiresdeftituant , femper funtfuf- 

aii- ulciendi ; cum vitxhumanae ta^dio, & 

iUiotcalamitatum, ac fuorum etiam er- 

p orum memoria langueant, juvenili a- 

nei :icritatetemperandi funt: cum maxi-- 

lajinis laboribus & in rempub. meritis 

isque ad corporis curvitatem fpedata 

ide & fedulitate fint defundi , nihil 

lonoris & reverendas adgratitudinem 

ifli., ^ 7 






206 D E R E P U B:C H R I- 

eis fufficit.ciim djnique vitae huma: 
naamaximas, non thcoriae aiiqua fub- m 
dlitate, f^dpraxeos aiperitate,&:per« ijii 
plexitatis teiTCna: cxpjnentia, poffi- nni 
deant,nihiltam ing niofiim 6«: volati- m 
le poteft :xcogican, quod non adfene- am 
dtutis cotemaiiiic^um , mukum de o- iiuli 
pinione fua remittat $ & mortahtaci itei 
propius fe accommodet. Q^x fanc iiud 
axiomata fi quis j uv ,"nam fcir ., c,quani ip 
toerrore,fudore, pudore, pericuiis & 
plagis fenibus conftiterint , quae illi (7; ^ 
nuncfcpultaintrafe habentomnia, & 
unico C A V E comprehendunt , nun- N a 
q lam ita tem?rarius foret , ut feniiisi k\ 
lidcret coniiliajiia admiraretur.Sed & p\ 
hoc fenes conferunt, ut, cum magnam son 
mrbamcognitorum adquietem {iiann t,n 
praemif rint , cum.emergere tandea ^j 
bonoSj&: occider^ malos viderint plii- \i 
rJmo^,.ci!m D.iregimtn & Eccltfiiai ^]^ 
m vicu lam contra Satan ae infultus 5i iair. 
turb'n s prrgcre & eh dan ammad bj 
verterint , cum fuccrefcentem virnt. «,2 
ttimibboleiB , & pietaiis propaginen ^^ 



S T I A N O P O L I T A N A. ZOT 

itintuiti , atque itaiibenter ad vitac 
litumre componant , omnibus mor- 
humanitaccm 6c commoditatem 
mmendent, omnibus Mortis fami- 
xitatepra^eant. Nam quia omne no- 
um ftudium , omnisque iapientia, 
l,nifimortis meditatio, eili decet,ut, 
li tempjris plurimum in lis inrum-. 
erunt, mortalium cundorum mortifi& 
uperitillimi.. 

$7. De Advenis ^pauperihfis, 

jB i- N advcnas & peregrinos maximae? 
iu ;L& hiimanitaris & hberalitatisfunt, 
\l ijiis velegoinfimarfortishomo, te- 
2ij imoniumevidensfLim. Idtamencu- 
i :.nt , nequ^horpitumhcentiaahquid 
^a [jmagij civescontrahant. Caupona- 
]} imaiicribi flagitia ipfis inaudita , &^ 
liricognita finic: quae iifcirent^exccrai 
l ;jntur. Hoipiiemuno&r altero die friK- 
jj aiiter babentj exulemaliquandii^a— 
;^.uit , agrotum b^nignillime curantSi 
^ ^uperem & fovent qijo ad iatis, aq: 
li nott. 



208 DeRepub.Chri- jt 

nonfine ftipe dimittuntj omnes tam Bfli 
fcrupulose verbis & opere examinan ex^ 
ac exinde tradant. Mendicum nullur irill 
(ciunt, nec ferunt ; ita enim judicant,! iquc 
quisomninoegeat,nonadmonendai:fi(ii 
elTe rempubiicam officij fui , quorui m 
neutrum apudeos fieri poteft,& decei k 
fi quis corpore valeat, nunquam licer ffift 
cumoperamfuamReipub. denegaR iind 
qu^ ad recipiendum inde vidumrufi [ter 
ciat. Q^odtamen utrumquealibine [tus 
gligitur.Namcumhaud raroefuriant (up 
qui maximis laboribus defunguntui dft 
cumquefub onerelapfi derelinquar int. 
tur Sc abijciantur ; contra qui divin . 
donaiiaturpiter : jeceruntjquique cai 
nis moUitie omnem fudorem fubt€ 
fugiunr,expubiico plerunque alantui ( 
fieri non poteft, quin panis filijserc (i 
ptus canibus proijciatur.Id vero omni y 
iio exMudi reguladebemus jNaquo ^ 
rumobuIentiaplasrunqueimpietati5 5^ 
luxui fcrvit , raro atque corruptiilime ^.^ 
mv:mbraChrirti adjuvat,ea merito iin 5.,^ 
poftoribus , agyitis > circulatoribuj ^^ 

iyiii 



STIANOPOLITAN.A. 209 
mphoniacis , ciniflonibus diripien- 
exponitur , ut appareat , fordere 
.iriftotam maleparcosnummos,tam 
iquo pofnflori objcdlos. Interiin 
MideellChrifto, quifuos fuftentet, 
los indigen-ia etiamfaturat y fednec 
funt, qui veftes exuLis proijciant, & 
hriftoyiam fternant. Ego certe, cum 
unduminmefemperavarum,fem- 

M't tenaciflimum dc fordidum fim ex- 
rtus,apud ChriftianopoUtanos didi- 

:il , fupereffe , qui ob Chriftum , & per 
hriftiim omnia communicare ge- 
;.ant< 

p^. DeAegrotis. 

k yC Orborum ut variae funt fpff- 
VXcics , ita multiplex debctefle 
ji '^ftr^pietas. Quodmaximeobfervat 
cuihriftianopolicani, quianimas, ani- 
os , & corpora aftl;da didicerunt 
\i irare&folarijhuicreiomnesincum- 
:ii mt, ut & fil i, cum opus ft, adelfe &: 
31! ijs poflint. Me dicina , Chirurgia, cu- 
\^\\ lin* 



tio DeRepub.Chri- |r 

lina afgrotantibus xqualitet debentu tiex 
omniumque promptitudo concurriiniin 
Non hicfuperiorPharmacopoliu exsKju 
haurit , inferior fine lenimento tioi it^ 
queturinon Medicorum apud magnj tvic 
testurba eft , apud minons folitudcpu 
quamvis omninoin Mundopluresdl erva 
vitumk Medicisintcrimanmr, quat »r.l 
pauperum. Mulierum &" viduarut t^m 
maximahc opportunitastilatq; de: m 
teritas, qnibus Refpub. languentim nk 
Gurapeihumaniter commendat:quJ t;f:i 
etiamhofpitiahabct, h^ncreideftins Kiidi 
ta. Solen: autem pra^ reHqua medicir 
acgrotorum animos excitar^ , & prift 
ni roboris admonere , ne quidfortiti 
diniChriftiana?decedar;dcinde folit \[ 
temperantiscommonefacere, n.^ri (o 
miumtumni uanticorpori indulgeJ ,cii 
pofteaetiamadobf quium Medicin ros 
attemperare , ut infoavitat : m curati» ii 
nis non abhorreant. His (ane tribi ifc 
Crux ChriiH r xcipitur,impDnitur,fe ^m 
tur. Cum peftis f^vit, mirum dichd c ^^ 
quam minime diffugiant 3 fed manui dji 



5T1ANOPOLITANA. 211 

]i\ exfpeiffcenr. Nam quicredit,apud 

1 ^um Voluntatis fuae numeruminiri, 

1 nquam cogicat , quomodo- fe exi- 

I it,autfubducat.Qvi^ibus mens emota 

t vitiata c ft , fi tok rari pollunt jinter 

patiuntur j fin miniis , humaniter 

ervant. Quodidemcumenormiter 

Dnftroiis iiabetur: idenim ratioju- 

t,. ut, quibus natura fuit iniquior,, 

imana focieras benignior eife velitj. 

m Sc nos Deus non, qualcs vult , ha- 

tif-d,qualesfumus5 infinira man- 

Siudme , cclonganimitate fuitinet*. 






[^lii '^ Uis dicat , Chriftianopolitanosi, 
! I i-^cum bene vivant , maiemori ? i- 
aeiio,cum femper moriantrr, quisvi;- 
j uros aliquando dubitet ? Haec una 
i^ efpublica Mortemn^lcit, &:tamen 
filx »ud fehabetperfamiliarem. Ciimad. 
r(( mnumfe (itaMort mvocanc) com- 
^if )nnnt , magnam animi praefentiam 
^ji itedant. Teftantur religionem (iiam, 
'p( &fidei 



m. 
[dec 



212 DeRephb.Chri- 
6c fidei pignus Chriftum habent. T^ 
ftantur amorem patria? quam pio vo 
to obfignant: reliqua Deo relinquun 
Nullisteftamentis opus habentjd qiri 
tamenfierivolunt, amicisidcommi 
nicant. Sicum morte conflidierrtu 
publicas preces fiunt pro Chriiliai'"* 
athleta? victona.Si aiiimaangatur,pr3 
fto funr Di vinae Veritatis teftes , & ir 
terpr . tes,qiuomnibus Chriftianis b 
neveile Deum , confirmant. Sicorpi 
crnciet, futuri folaminis, fanitatis, gk -^^ 
risque perpetuae fiducia opponitu ^'^' 
Qoidmultis ha^cexplico? finguHsfi -Pfi 
debentur , Sc exhibentur. Montui ^k 
multi adefte folent, utVit^ humaw fi« 
&Chriftianae cataftroph.nintueantu ^^^ 
nam qusenuUaprxceptaapudnosin i 
petrant, unicimi exemplum cvind 
quamvis inilla humilitate&raequalit 
te parum habeSt, quod illis Mors auf 
rac : tamen vel ipium corpus nobis n k 
mium, eft , e quo non fine tremor : e: 
peliimur, quodhonidum poftnosr duU 
iinqaimus. D :fun6lis propitiumDe LUj 



n 



STIANOPOLITANA. 2X3 

•if jam fiftuntur , toto animo precan- 
;^,& loco inutilis pian6tus hymno ad 
^iccommodato animulam commen- 
it:cleniquevovent,ut, cum Deo vi- 
,n fueiit,corde contiito, corde fideli, 
:de confoiidato in Jefu Chiifto bea* 
^bdormifcant, 

joo, De Sepulfura, 

^ orpusexanime alba ftoli induut, 
wV Sc alteiaab obitu di e aperta facie 
'erunt, ac magno numero comitan- 
r. Pra-cinit juvetus Prudentij 6c alios 
3S iiy mnos: fequuntur proximi facic 
plurimum {Irena , v.ftibus nihil 
u^atis. Congva'uladon-m enim 
tiriftianodebcri ajunt,non ludtum; 
.■qvie ilks pompas aliud facere, quam 
nosfi-anganr. Cumfepulcro eftilla- 
s,&matrefiiatcdas, V rbumDei 
idiant , quod ad moi t. m animet, & 
Ivitam informet. Memoriabeati fe- 
mulli hiceft^quoniam ajuntjid in- 
r)j sjrxupie fieri vix poire. CJualis quis- 

que 



514 DeRfpub /Ch^I' r 

que fuenc,Dcus novic, ^cpofteritasl 
quitur. Quod tutius , qnsnn emptu ' 
aut extorturn , c.nie confi(51:um cl 
gium. Laudatorum fama in faftis (< ^ 
vatur, &ipfa pallim loquitvu', qufl - 
fu(ped:im apud nos reddit iila Hq^ -j ' 
pluralitas & turba. Coem:eterium|i '^^ 
amplnm eil 6c pulcherrimum ^Ced € "'^* 
tra mbem , quam viventium eile p P'^ 
tant. Vidi circum parietes Mortis ct ^^)^ 
reamuniverfas carnis jpecies ad turf "^^i 
lum dcducentis , affabre & ingenioi P^ 
iime depidam. Tumulus nemini , n ^ijin 
Crux ferrea, ciii namen demorcui i^ ^^^h 
preflumHincpoiterifuosmajoresT fcc 
meraut.Si obroletioreafit,remove.ti M.i 
Sc exequiali iibro infcribitur , ubi fa ifpt 
lius^requirutur. Ha?c apud eos neglij m 
tiiisfijri,mirumnoniit,cum minij «tii; 
vitamhancaeftimentj&adillam a^ J^m 
rent. UndenechsEC, necaiiarillon] ^osm 
^nobisdiveriitates abfurdacvideri < «i^r 
bent: cum omnino conftet, quisqi Jipo 
vitae beats confequenda? habet de % 
deiium 7 ei aobiscum (juidem ae^e tpod 



«TIANOPOLITANA. 11$ 

^ m , toto vcr6 coelo aliter efle viven- 



cm. 



i-T^c rant, Cbriftiane leitor 3 qux 
Avidiire & audivilfe inbeata ilia 
vitateDei mihi vid or, &didicifle 
genue profiteor : ubi h-oc maxime 
let , nec m ; moriam meam ad tot re- 
m varietatem ruffeciflejnec adeffe ad 
primenda ea , quce rctinui , elo- 
lium, iit facile appareat, nunquam 
ilfe Hiftoricum. VeUm aufr-m nunc 
ihi eorum ftilum,qui plus, quam vi- 
rinc.recitant: ego omnino miniis re- 



ire pofTe conhteor. Quod fi etiam 
m fatis dextre mentem eorum & in- 
tuti rationes accepi , efl,cur irdoci- 
atem meam lugeam , & ledtores 
eos moneam , ne quid Chriflianopo* 
tanis potius , quam mihi imputent. 
enpotuit, quod metuo, utminora 
[Umarim , majora neglexerim , ut res 
arpoftero ordinecnumeraverim, u 

earumt 



2i6 DeRepub.Chri- ^^ 



nios 
Dtiei 

,01 



earum admiratione confufus fuerin _,,' 
utad regiminis centra admilFus miri 
me iim. Quid me vultis aliud ? juvcn 
fum , qmarcana Reipublicd nondai^ 
capio i led externam tantum conciv . 
nitatem (iifpicio. Quc-d li p onetr^ , 
illa datum cuiquando fuerit,non dcci. 
quacumaliis id communicem, ing ^ 
nuitas. Supereft, ut audiamus , qu .],' 
modo hic difceiTerim. Id D e u s ric l 
finatjUtfeparaii ego meab hac R.epi . 
bhcaunquampadar ! Cseterum cu ' 
omniaperluftradem , redudus fum^ . ' 
CancelLir!um,m, quo animoinciv ,, 
jameiTemjCxphcarem. Is,Vidiili,i ,. 
quit,amice hofpes, quidvivamus , 
ubi ? ut humana omnia iniperte< ' 
f jnt , nihil fupra iortem noftram cdi , ' 
nionftrarcpotuimus:miiigavimusa ' ' 
tem , qiod /peramus , mortaiitatis^ y 
ftras onera , atque ad liunc, qnem ti 'S 
oftendimus , modam. Hic placui 
non quia omnibus exadior , fed f( ^ 
inire facilior : qux ann :xa funt incoi ^''^ 
inoda, adminiltrationis vigilant.a fu ^^ 

ieva 



^ STIANOPOLITANA. 21^ 

^vantur. Si is vitac fccpus fit ,ut co- 

itjnusDEUM,&amemusfraties,non 

latierunthumansrminutiae jUtChri* 

I anos anxios habeant & fatigent.Tu, 

fm ad tuos redicris , omnia mitilli- 

■|s interpretator & modjratiflime. 

f|iudem nullam affedamus , invi- 

Jam deprecamur , vel , (i exorari noa 

)flit, f-remus. Nobis noftra tugu- 

i,illis (ua palatia curacerunt. Si omni- 

i&viunt , precabimur, ne eos ma- 

ad^ nos transvehat. D £ u m eun^ 

m colimus ? Reiigionem candem 

ofitemur : fi moribus differamus, 

ludi id nobis efTe non dcbet , cum 

b alio calo habitemus. Neque cer- 

mores noftros aliis obtrudimus , aut 

ms omnes defenfiim usque ad i- 

lem. Dijudicentnos boni,erudiant, 

rpant : videbunt non minus efte do- 

>es , quam patientes. Quod ii illi o- 

niafua excufaverint, nosnoftra et- 

m accufabimus,atquemeliora-eftla- 

tabimus. Interim ferant unius ac 

inutiffiinaelnfulajparadoxa, Tuvc- 

K 



218 DER.EPUB.CHRr- S^ 

rero nofter vel hic , vel aiibi , oraniU! liflc 
cfto. Non tenui ego lacrimas , cinineg 
hujushumanitatwm aliorum rigiditaHisfi 
conferrem , &c tremula voce: Veft^cokl 
cro,inquam, quemcunque mei me d i^^ 
cam :hoc vobis dedico corpus mean rare 
CLim aiiud nihil ruperfit,utanimalib iam, 
rior fit. Liceat tamen ad meos redir itu ;! 
&: lioneftam miiHonem petere ,'iscuiii 
transfuga audiaai. Rifit hic Canc«iicos 
larius, & , 6 obfequentem , inquiospei 
pra^ter iti , futuri timidum : Abi tame oj oj 
mi hofpes , quocunque volueris , mcfi; 
Rempub, noLtramcum melioribus m. 
liis conferto , ut , quod ubique coi ^m, 
inodum 3c bonum videbitur, ad n i\m 
xeferas. Non enim anteferri aiiis,"^ lionat 
lumus 7 fcd comparari. Nemo xq ^vik 
b^nevoius erit , quam qur ccelon loma 
regno propius aptarit, qui a terra . Soire 
inoverir.iongius : unde.dudum nol liudi] 
cxoptavimusfedem, ut infra ccelu 'im\ 
ftc fupra Mnndi hujus cogniti col ^:\;er; 
viem. Tum ego : Aut omnia me j incii 
lluitjinquam, aut apud yos erit; ubi ki\n 



STIANOPOLITANA. 21^ 

^icfcam. Si quid terra melius habeat, 

in ego dignus forcefum , qui melio- 

eusfruar: Huic Reipub. veftrse ad- 

c :o l:ibores meos,ftudia, vota^preces: 

r ;imen mei vobis trado, qui aliis im- 

|:,rare didiciiHs. edsm, bibam, dor- 

r am , vigilabo , loquar , filebo ve ftro 

I tu j D E u M adorabo 8c colam vo- 

tcum. Nunc id unum qaacro , an 

• licos etiam meos advocare liceat; 

I os perorbis plagas difperfos habco, 

os oprimos ? Omnino , refpondit 

inccUarius ; necenim tamangufte 

bitamus , quin bonorum integram 

remem hofpitari poflimus. Dum 

:cloquitur, horameridiei duodcci- 

ifonat,&: campanularum dulce me- 

; auditur , quar folemnium precum 

imonitioeft.Iraque valere,^ in Do- 

ino ire jub-t , ac falvum fub Dn 

ndu(^u reverti quhm numerofiffi- 

iscomitibus; Cumqueamoris Chri- 

dcxteram porrigeret: Cave , mi fra- 

r,inquit,ne te Mundoreddas, &^ 

>bis awlieneris.Tum ego cordatior; 



220 De RePUB. CHRISTfAN. 

Ubitu, inquam,(liverfaberis, egodt 

verfabor: communis mihitecum eritj 

populusjcommunis Deus: Ubi tu mo-! 

rieris , ego moriar, ibique fepeliar : at- 

que ita mihi fit Jehova propitius, ui 

una me mors k te divellat ! Inde bene 

didionem cum pacis ofculo accipioi 

&abeo,atquejamintervosob ambu 

lo , ut 3 fi haec placeat RefpubUca, hi< 

D E I cultus,hominum converfatio,in 

genij formatio , cum bono Deo mc 

cam propediem, quotquot eftis bo«« 

ni , illuc eatis. Salvete, dc 

valeteinChri, 

fto. 



5 I N I S. 



^^Wlte